diff options
Diffstat (limited to 'old/68852-h')
| -rw-r--r-- | old/68852-h/68852-h.htm | 19507 | ||||
| -rw-r--r-- | old/68852-h/images/cover.jpg | bin | 356996 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/68852-h/images/music106.png | bin | 104428 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/68852-h/images/music136.png | bin | 189174 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/68852-h/images/titlepage.png | bin | 31636 -> 0 bytes |
5 files changed, 0 insertions, 19507 deletions
diff --git a/old/68852-h/68852-h.htm b/old/68852-h/68852-h.htm deleted file mode 100644 index 8934f7e..0000000 --- a/old/68852-h/68852-h.htm +++ /dev/null @@ -1,19507 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2022-08-27T12:11:43Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> -<title>Overbetuwsche novellen</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Jacobus Johannes Cremer (1827–1880)"> -<link rel="coverpage" href="images/cover.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/"> -<meta name="DC.Creator" content="Jacobus Johannes Cremer (1827–1880)"> -<meta name="DC.Title" content="Overbetuwsche novellen"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */ -html { -line-height: 1.3; -} -body { -margin: 0; -} -main { -display: block; -} -h1 { -font-size: 2em; -margin: 0.67em 0; -} -hr { -height: 0; -overflow: visible; -} -pre { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -a { -background-color: transparent; -} -abbr[title] { -border-bottom: none; -text-decoration: underline; -text-decoration: underline dotted; -} -b, strong { -font-weight: bolder; -} -code, kbd, samp { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -small { -font-size: 80%; -} -sub, sup { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -} -sub { -bottom: -0.25em; -} -sup { -top: -0.5em; -} -img { -border-style: none; -} -body { -font-family: serif; -font-size: 100%; -text-align: left; -margin-top: 2.4em; -} -div.front, div.body { -margin-bottom: 7.2em; -} -div.back { -margin-bottom: 2.4em; -} -.div0 { -margin-top: 7.2em; -margin-bottom: 7.2em; -} -.div1 { -margin-top: 5.6em; -margin-bottom: 5.6em; -} -.div2 { -margin-top: 4.8em; -margin-bottom: 4.8em; -} -.div3 { -margin-top: 3.6em; -margin-bottom: 3.6em; -} -.div4 { -margin-top: 2.4em; -margin-bottom: 2.4em; -} -.div5, .div6, .div7 { -margin-top: 1.44em; -margin-bottom: 1.44em; -} -.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, -.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { -margin-bottom: 0; -} -blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, -.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { -margin-top: 0; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -margin-top: 3.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -border: none; -border-bottom: 1px solid black; -width: 45%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -} -hr.dotted { -border-bottom: 2px dotted black; -} -hr.dashed { -border-bottom: 2px dashed black; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.42em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.84em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -span.accent { -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base { -line-height: 0.40em; -} -span.accent span.top { -font-weight: bold; -font-size: 5pt; -} -span.accent span.base { -display: block; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { -color: #660000; -} -.fnreturn { -color: #AAAAAA; -font-size: 80%; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -a { -text-decoration: none; -} -a:hover { -text-decoration: underline; -background-color: #e9f5ff; -} -a.noteRef, a.pseudoNoteRef { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -top: -0.5em; -text-decoration: none; -margin-left: 0.1em; -} -.externalUrl { -font-size: small; -font-family: monospace; -color: gray; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { -float: left; -margin-left: -0.1em; -margin-top: 0.9em; -min-width: 1.0em; -padding-right: 0.4em; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -.apparatusnote:target, .fndiv:target { -background-color: #eaf3ff; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -white-space: nowrap; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -vertical-align: bottom; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.index p { -text-indent: -1em; -margin-left: 1em; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.splitListTable td { -vertical-align: top; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0 7em; -padding: 5em 10% 6em; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 1.7; -margin: 2em 0; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -.lgouter { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -display: table; -} -.lg { -text-align: left; -padding: .5em 0; -} -.lg h4, .lgouter h4 { -font-weight: normal; -} -.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum { -color: #777; -font-size: 90%; -left: 16%; -margin: 0; -position: absolute; -text-align: center; -text-indent: 0; -top: auto; -width: 1.75em; -} -p.line, .par.line { -margin: 0; -} -span.hemistich { -visibility: hidden; -} -.verseNum { -font-weight: bold; -} -.speaker { -font-weight: bold; -margin-bottom: 0.4em; -} -.sp .line { -margin: 0 10%; -text-align: left; -} -.castlist, .castitem { -list-style-type: none; -} -.castGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.castGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.castGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pageNum { -display: inline; -font-size: 8.4pt; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -letter-spacing: normal; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 3%; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -width: 11% -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink::after { -content: "\0000A0\01F4D8"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.catlink::after { -content: "\0000A0\01F4C7"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { -content: "\0000A0\002197\00FE0F"; -color: blue; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { -text-align: left; -} -.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */ -.small { -font-size: small; -} -.large { -font-size: large; -} -.center { -text-align: center; -} -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.cover-imagewidth { -width:496px; -} -.titlepage-imagewidth { -width:470px; -} -.music106width { -width:530px; -} -.xd31e2750 { -text-indent:4em; -} -.xd31e2849 { -text-indent:2em; -} -.xd31e3063 { -text-indent:6em; -} -.music136width { -width:563px; -} -.xd31e3504 { -text-indent:8em; -} -/* ]]> */ </style> -</head> -<body> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of <span lang='nl' xml:lang='nl'>Overbetuwsche novellen</span>, by J.J. Cremer</p> -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: <span lang='nl' xml:lang='nl'>Overbetuwsche novellen</span></p> -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: J.J. Cremer</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: August 27, 2022 [eBook #68852]</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p> - <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg</p> -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl' xml:lang='nl'>OVERBETUWSCHE NOVELLEN</span> ***</div> -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/cover.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="496" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 frenchtitle"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first center large">OVERBETUWSCHE NOVELLEN. -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="470" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">OVERBETUWSCHE NOVELLEN</div> -</div> -<div class="byline">VAN -<br> -<span class="docAuthor">J. J. CREMER</span> -<br> -’t Kriekende Kriekske.—’t Pauweveerke.—Op de Kniehorst.—Bruur Joapik.—’t Blinkende -Hoanje.—Oan ’t kleine Revierke,—Grietje op ’t Höningsarf.—Bella Roel. enz.</div> -<div class="docImprint">Twaalfde Druk -<br> -A. W. SIJTHOFF’S UITGEVERSM<span class="asc">IJ</span>—LEIDEN.</div> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb1">[<a href="#pb1">1</a>]</span></p> -</div> -<div class="body"> -<div id="kriekske" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e9978">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">’T KRIEKENDE KRIEKSKE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Of de boeren ook lachten, die in den hooibouw waren! -</p> -<p>Of ze ook lachten! Want—al drie doag’ answiet was ’et ’en hits gewêst um te stikken. -</p> -<p>Werm was ’t, smoor werm; en op ’t land, woar ’t gemêjde gres, hier wier geherkt en -gestreujd, en gunder wier geopperd of opgeloajen, zoagen de mansluu en derns d’r uut -as oliekoppen; en ze dronken, ze dronken krek wat ze kriege kosten, moar veur ’t grootste -deil, en ’t allerliefst: kouwe koffie of thee uut de tuut van ’en kêteltje. -</p> -<p>De dorpsklok sloeg twaalf. -</p> -<p>’t Was aardig om te zien, hoe al wat werkte met een: „Ziezoo!” „Hê! Hê!” „Eindelik!” -of: „Doar hei’j ze met d’r twoalven!” gavels of harken vallen liet, en ieder—snakkende -naar rust—’t zij onder ’t lommer van een der knootwilgen, of in de schaduw van een -pas geladen hooiwagen, zich, een lang begeerd plekje uitzocht. -</p> -<p>De potjes, pannetjes, maar ’t meest de soldatenketeltjes, met middagkost gevuld, gingen -uit de handen van hen die ze gebracht hadden, in die der schoftenden over; de aanval -werd algemeen, en de landlieden, jong en oud, deden zich aan de eerdappels met êkbotter -of de peulen met wortels heerlijk te goed, vonden ’t niks oarig toen ze met de vlakke -hand den mond koste afvegen, moar.… ze dronken nog erst is, en goengen toen liggen: -de een ien ’t heuj, ’en ander gladweg op den buuk, ’en darde ien ’en dreuge greppel, -en nog anderen bleven woar ze woaren, of goengen krek woar ze meinden dat ze ’t best -’en uurke stil koste sloapen. -</p> -<p>Onder de terugtrekkenden, die ’t maal in ’t land hadden gebracht, bevond zich Hanneke. -Hanneke was de eenige dochter van Arie Ploegers, die voor een jaar of vier van Z. -naar D. was komen wonen, en hier de kleine Rijnhoeve gepacht had, die ’t Lêge Veerhuus -genoemd werd. We spraken ’t eerst van Hanneke en daarom zullen wij <span class="ex">haar</span> het eerst beschouwen; alleen wijzen we u vluchtig den vader—hoe ie gunder zien eigen -weike heujt, wijl ie oan Hanneke huus en veer had toevertrouwd. -</p> -<p>Wat ziet ze er kostelijk uit, de frissche deerne. Ze is maar luchtig gekleed.—Natuurlik! -met die wermte. -<span class="pageNum" id="pb2">[<a href="#pb2">2</a>]</span></p> -<p>Het mutsje, dat anders de D.-sche boerinnetjes weinig flatteert—nog al stijf in de -plooien—hangt los, en de banden zitten achter de ooren.—Natuurlik! met die wermte. -</p> -<p>Het vuurroode doekje zit losjes op den bonten borstrok gespeld, en ze loopt met bloote -armen, daar ze het jakje thuis liet.—Natuurlik! met die wermte. -</p> -<p>Minder natuurlijk noemen wij het dat Hanneke van haar voetjes, die klein en blanker -dan haar hals of handen zijn, zoo ongeschoeid diensten vergt, en gelooven, nu en dan -aan haar gelaat te bespeuren, dat ook zij ’t niet zóó verkieslijk vindt als ze wel -gemeend heeft. Ze deed het omdat zoo velen het deden.—Natuurlik! met die wermte. -</p> -<p>Toen het meisje over de weerden naar ’t veerhuis terugging, toen liep ze niet alleen. -Niet zoodra had Miechel haar in ’t oog gekregen, of hij was, moeheid en warmte vergetende, -haar ter zijde gesneld: -</p> -<p>„Nee Hanneke, ’t is te gek um van te sprêken,” zei Miechel, nadat de jongelieden eenige -oogenblikken koutende naast elkander waren voortgegaan, en de jongen, Hanneke bij -den poezelen arm vattende, haar zacht tot stilstaan had genoodzaakt: „Ge loopt as -’en peerd dat kreupel is; ’k wed da’j bloar’ oan de vuut’ hebt.… Kiek is Hanneke.… -’k weet wel dat ze vuls te groot zin, moar kiek is.… met wat gres d’r ien hê? zou -ie ’t dan prebieren willen.…?” -</p> -<p>„Wat.…? oe schoen’ Miechel?” vroeg Hanneke. -</p> -<p>„Och! as’t oe blieft Hanneke,” grinnikte Miechel, en terstond liet hij zich op den -grond vallen, maakte handig de riempjes los, wipte zijn vetleeren schoenen uit, maaide -met de hand een weinig gras, werkte het er in, en—Hanneke vriendelijk toeknikkende, -schoof hij ze haar toe met de woorden: „A’j’t nou niet doen wilt, dan zie’k al z’n -lêven kwoad op oe.” -</p> -<p>’t Meisje lachte dat ze schudde en zei, dat ze bang veur verdrinken was; loater zei -ze ook, dat Miechel veuls te goejig en meeliejend was, moar.… al z’n lêven kwoad! -doar had ze geen zin ien, en—ze stak haar voetjes in Miechels schoenen, en liep er -mee, zoo de jongen dacht, heel wat bêter! maar, zooals zij ondervond, zonder slot, -veul ongemekkelikker as op de bloote vuut’. -</p> -<p>Al moest de goedhartige Miechel nu op zijn beurt blootsvoets loopen, bij het afstaan -van zijne schoenen had hij veel gewonnen, want, Hanneke kon met die blokken niet voort -of ze moest Miechel in den arm houden, en, hoe harder ze leunde hoe meer schik dat -ie had, en hoe dukker dat ie riep: „Nou geet ’et goed, hê? Leun moar!”—Verechtig! -hie had heur wel droage willen. -</p> -<p>En ze liepen verder, Hanneke en Miechel; en ze gingen—toen ze bij ’t rijshout aan -den Rijnoever waren gekomen—is êfkes zitten umdat de hits bij ’t woater niet zoo scharp -was. En ’t meisje zei dat de Miechel weerum most goan; en sloapen zooas ze allemoal -dêjen; moar Miechel zei, dat ie oan geen sloap kos denken as ie Hanneke zoo noast -zich had; en vroeg, of ze hum verechtig óók <span class="pageNum" id="pb3">[<a href="#pb3">3</a>]</span>mocht liejen as hie malloterig op heur was? En Hanneke antwoordde niet—moar drêjde -zich um, en dee asof z’en kriekske wou vangen dat ien ’t gres kriekte. -</p> -<p>En ze zaten er nog een poos, en ze zeiden veel dat we niet verklappen willen, en eindelijk—eindelijk -brocht Miechel zien liefke tot oan ’t veerhuus, en kreeg zien schoenen weerum, en -kreeg ’en kummeke kerremelk veur den dorst, moar kreeg nóg wat; dat bêter as kerremelk -smiek, ’n boel bêter, ’en heele boel bêter!! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Onder de leden der zwakkere helft, die op ’t hooiland duchtige blijken van kracht -gaven, was er een die nu, in ’t schoftuur, met den rug tegen een hooi-opper zat. ’t -Was ’en meid als ’en boom, en heel wat grover dan Hanneke Ploegers. Zag Hanneke er -in haar half toilet des te bekoorlijker uit, Mie Schuiling stond de hooi- of warmte-nonchalance -allerongelukkigst. Haar kleeding kon men gerust à la „wat kan ’t mien schêlen” noemen, -en haar coiffure evenzoo gerust à la „sloddervos” als haar grove zwarte handen à la -„smerpoet.” -</p> -<p>Mie was zeker niet veel ouder dan Hanneke, die een kleine twintig was, maar Mie zou -men licht een kruisje meer gegeven en Hanneke wis ’en lente of drie minder hebben -toegedacht. -</p> -<p>Hanneke had zacht blauwe oogen, en ofschoon bruine oogen ook lang niet min zijn, zoo -hadden de bruine oogen van Mie toch ’en zeker iets, dat de jongens „bretaal” en de -meiskes „wreg” nuumden. -</p> -<p>Lange spitse neuzen zijn niet verkieslijk, ’t boeren spreekwoord zegt: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Spitse neus en spitse kin -</p> -<p class="line">Woont altied de duuvel in”</p> -</div> -<p class="first">en de neus van Mie was lang en spits genoeg; haar kin was rond, dat hielp nog. -</p> -<p>Mie en Miechel woonden achter den dijk bij de waai-kolk juist naast elkaar. Had Miechels -moeder, die sedert twee jaren weduwe was, eigen huis en hof—al was ’t ook geen grootheid—terwijl -Mies ouders maar arbeidsmenschen waren, de kinders hadden daarom niet te minder met -elkander gespeeld, gekibbeld en gevochten. Mie, een halfjaar jonger dan Miechel, had -dukkels met ’en toom oan, veur ’t melkkerreke getrokken as Miechel d’r op zat; en -dan weer Miechel, ielk verzet. Mie had dukkels, as de kersen of appels of peren riep -woaren, stillekes ien de boomen van Miechels ouwers geklouterd, en gezakt wat ze moar -kos um ’t met Miechel te deilen, went—Miechel mocht ze krek zoogoed as zich eiges. -Toen ie wat ouwer was en rooken wou, al wier ie d’r misselik van, wat had ze toen -niet dukkels tabak uut voaders deus gestolen, en die in dreuge rietjes gestopt en -Miech te dampen gezet, totdat hum van al ’t plezier ’t zweit uut de lêjen brak, en -ie zoo wit as ’en doek wier. Loater, op de karmis, harrejennig! veur de fiedel met -hum; één glêske rood deur ’en piepestêlje met z’n beien: de schotse-drie, d’aoevandeu, -de sjassedewiet; kniepen, lachen, oarigheid meer as meer! -<span class="pageNum" id="pb4">[<a href="#pb4">4</a>]</span></p> -<p>En nou.…? Ze zat bij den opper; en al lang—al wel ’en joar lang—had ze gezien hoe -gruts en hoe stief dat Miech was geworden. ’t Rechte had ze zoo nooit begrepen; moar -nou.… nou had ze ’t gezien, met heur eigen oog’. -</p> -<p>„Miech kom ie bij me zitten?” had ze gevroagd; moar kortweg had ie „nee” gezeid; geen -stom woord meer. Op zied was ie afgeschoven en vortgegoan, ’en heel eind wiejer, tot -over de greppel, veurbij de wilgen. -</p> -<p>Kloar had ze toen gezien, hoe ie de stieve Hanneke Ploegers van ’t Lêge Veerhuis had -noageloopen, die krek oan heur voader ’t êten gebrocht had en nou noar huus goeng, -en—ze had zich den neus gekrabd.—Best had ze gezien hoe Ploegers met den neusdoek -over ’t heufd ien’t gres lee, en Hanneke toen ien’t gniep was opgemarsjierd met hum, -joa, met Miech noast zich, en—ze had um ’t hart ’en roarigheid gehad, en iets ien -de kêl, dat ze is slokken most.—Ze was opgestoan, en had ze noagekeken, en gezien -hoe Miech Hannes erm had genomen en geparlesjant had, veul niet genogt, en—ze had -heur nêgels tussen de tand’ gezet dat ’r heele stukken afgoengen.—Ze was op heur têjen -goan stoan, went Miech was ien ’t gres goan zitten; en kloar had ze gezien, hoe onneuzel -’t schoap zien schoen’ had oangetrokken; och heer! asof ze stads-peutjes had! Ze had -heur hals al wiejer en wiejer uutgerekt, en gezien, hoe ze bij ’t rieshout woaren -goan zitten, vlak noast mekoar, en eindelik wiejer op hadden geloopen tot achter de -heg—tot achter de heg! En—ze had bij zich eiges „verdrêjd!” gezeid, en de vuusten -dichtgeknepen, en zich toen ien’t heuj loate vallen, en had er geprakkezierd ’en heele -boel dinger, tot de schofttied veurbij was. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Het vermoeiende dagwerk liep ten einde, en de laatste die zich van het hooiland naar -huis begaf, was de baas van ’t Lêge Veerhuus, Arie Ploegers. -</p> -<p>’t Was een kort man, niet te mager, maar met een geelbleek gelaat. ’t Was er een, -die altijd goed en best voor zijn gezin was geweest, en van deugd en werken hield, -maar die, zooals ze wel meer zeggen, kort aangebonden of, kort van stof was. Als ie -liep, dan trekkebeende Ploegers zoo’n bietje over den rechterkant, en dat hij in den -rechterarm niet zóóveel kracht meer als vroeger had—hij wou ’t wel niet weten, maar -’t was zoo, en, wonder was ’t niet, want, vóór hij naar D. kwam, pas een klein jaar -geleden, had ie ’en soort van begoaves gehad, veur de dood weg! -</p> -<p>Vóórdat Ploegers het achterhuis zijner kleine, juist aan den Rijn gelegen woning betrad, -wischte hij zich de zweetdroppels van het aangezicht, en prevelde binnensmonds eenige -onverstaanbare woorden, die echter op zijn gelaat hun wrevelen aard teekenden. -</p> -<p>De lage deeldeur binnengaande, wierp Ploegers gavel en hark <span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span>in een ledige voerkrib; stond een oogenblik stil, en begaf zich vervolgens naar de -keukenkamer in ’t voorhuis, waar de pot met aardappels te vuur hing en Hanneke bezig -was om de sla te wasschen voor ’t avondmaal. -</p> -<p>„Of ge ook muu zult wêzen,” ving Hanneke aan: „’t is veuls te lang, en dat met die -wermte.” -</p> -<p>Ploegers antwoordde niet, zei geen boe of ba, maar ging, met den rug naar zijn dochter -gekeerd, voor ’t venster zitten, dat op den Rijn uitzag. -</p> -<p>Hanneke zweeg een oogenblik, en vreezende dat de vader ontevreden was, omdat zij het -avondeten nog niet had opgedischt, repte zij zich al meer en meer, en sprak eindelijk: -</p> -<p>„’t Het nog geen halfnegen gesloegen, moar in ’en ummezien za’k verdig zin.” -</p> -<p>Nog geen weerwoord, slechts een onverstaanbaar gebrom met den naklank: „Doar za’k -op passen!” -</p> -<p>„Is ’r wat kwoads voader.…?” vroeg Hanneke, terwijl ze ’t servet reeds over de tafel -spreidde: „Wacht ie rêgen op ’t heuj, of hei’j wat anders.…?” -</p> -<p>Weer geen antwoord, maar luider gebrom met den naklank: „Allemoal schande!”. -</p> -<p>Wat of ie hebben mocht!? -</p> -<p>Intusschen, Hanneke ging haar gang, wel wetende dat veel gepraat allicht de kwade -luim in hevigen toorn kon doen ontaarden, die voor vaders gestel zoo hoogst nadeelig -was. -</p> -<p>Ploegers bleef echter zitten, en zonder het kind, waar hij zoo zielsveel van hield, -met woord of blik te verwaardigen, staarde hij op den voorbijstroomenden vloed, al -had ook reeds driemaal de zachte stem van het meisje bericht, dat alles nou kloar -stond. -</p> -<p>Op de eerdappels lei z’en bord—ze mochten is koud worden—en toen.… toen ging ze schuchter -op den wrevele toe en sprak heel zachtjes: „Ze dampen zoo lekker; toe, kom nou êten.… -of schêlt ’r wat oan.…?” -</p> -<p>Maar Ploegers.… Lang genogt was ie stom gewêst; lang genogt had ie zich iengeteumd; -lang genogt zien best gedoan um koel te blieven as ’en Louwadieseër; lang genogt—en, -terwijl hij zich eensklaps omwendde en met een vuurrood gezicht het meisje scherp -in de oogen zag, riep hij, terwijl hij de vuisten krampachtig sloot: „En <span class="asc">IE</span> kunt dat vroagen? <span class="asc">IE</span> veur den weerlich!” -</p> -<p>Doodsbleek stond ze; zulk een uitval had haar nog nooit getroffen. -</p> -<p>„Moar wat.… moar wat dan.…?” stotterde Hanneke. -</p> -<p>„Wat? wat?” riep de man in hevige woede, terwijl hij de pet van zijn hoofd greep en -die met geweld tegen den grond kwakte: „Wat.…? he’k geen verdriet en geen hartzeer -genogt.…? Kwien ik niet weg, en teer ik niet uut? Hei’j ’t niet geheurd da’k mien -eigen eenige jong hebt gevluukt en goan liet? Zeg, zeg, hei’j dan alles vergêten.…?” -</p> -<p>„Moar beste goeje voader, bedoar toch; denk dat ’t oe kwoad is; toe, goat ’r zitten; -drink is ’en slukske;” en ’t bevende meisje <span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span>schepte een teuge, maar beefde en trilde dat de helft uit het glas viel. -</p> -<p>„Wat! drinken!!” riep Ploegers, terwijl hij het vertrek op- en neerstappende, telkens -woedende blikken naar het verslagene Hanneke zond: „<span class="asc">VER</span>-drinken, joa ien de Rien die doar heergeet; joa, dat dee’k liever dan schande te -hebben!—Zeg, zeg,” vervolgde hij hevig, terwijl hij zich opnieuw voor het meisje plaatste: -„bin ie doarum zoo zuut en zoo smêjig en mooi! um de kat ien ’t donker te kniepen.… -zeg.…!?” -</p> -<p>Op hare beurt antwoordde Hanneke niet; ze kon niet spreken<span class="corr" id="xd31e219" title="Niet in bron">;</span> de verwijten van den vader kwamen te onverwacht en klonken te pijnlijk. -</p> -<p>Ze schreide. Ze hield den boezelaar met beide handen voor de oogen gedrukt, en, op -een stoel neergezegen, hoorde zij den noodlottigen storm voortloeien. Ze hoorde den -vader van Miechel Wolters en van „gevoarlikken umgang” sprêken, met de vragen ten -slotte: „En wou ook gij Peters weg op? Wou <span class="asc">IE</span> nog ’t letste verbrêken!?” -</p> -<p>Zij schreide voort—het verongelijkte kind; maar hij, de arme man, door een duiveltje -gehitst, da’j—as <a href="#kriekske">’t kriekende kriekske</a>—wel overal heurt, moar nergens kunt vangen; hij, tot den uitersten toorn vervoerd, -hij trilde en stampte.… het duizelde hem voor de oogen; ’t werd hem zoo koud om het -hart en.… toen het meisje, een zonderling geluid vernemende, haar oogen op den gramme -sloeg, toen gleed een: O God! haar van de lippen, want ze zag hem liggen, den vader, -zooals ze hem nog eens had gezien, nadat hij Peter gevluukt had. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was erg warm geweest; den geheelen dag had Arie in ’t brandend hooiland doorgebracht, -hij, die, na ’t geen hem vroeger was overkomen, zich zoo vreeselijk ontzien moest.—Of -Hanneke had gedrongen dat <span class="asc">ZIJ</span> zou heujen en voader op ’t veer passen, ’t had niet geholpen. Ploegers had gezegd, -dat ’et allemoal gekheid en hij van zessen kloar was. Toen hij vermoeid en erg verhit -de laatste vork hooi op den opper wierp, had ’r achter de doornenhaag—’en kriekske -zien noam gekriekt en dien van zien dochter.… Luuster: -</p> -<p>„Ploegers! nou, loat ie met zien Hanne moar oppassen; ze kiekt mien te veul noar den -Miech! en Miech, nou, die is ook.…” -</p> -<p>„Wat! Wie is doar?” had Arie geroepen, maar antwoord was er niet gekomen, en, ijlings -tot aan ’t uiteinde der haag, waar het hek was, teruggeloopen, had hij wel een geladen -hooiwagen zien wegrijden met volk er bij, maar, om er heen te snellen, daartoe had -hem voor ’t oogenblik de kracht, en om duidelijk personen te onderscheiden, het daglicht -ontbroken. -</p> -<p>Erg verhit was ie gewêst, moar—toen die hits ook oan ’t hart was gebrocht, toen kookte -hum alles; en of ie al tegen zich eiges: koest, koest! zei; of: Oarie, hou ’em binnen! -’t was wel ’en tiedlang gegoan, moar toen, toen was ’t ’r uut gemotten, roazend d’r -uut—tot zien eigen verdarf. -</p> -<p>En Hanneke, beduusd en versloagen—wat had ze kunnen doen.…? Met inspanning van al -haar krachten was zij er in geslaagd, den <span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span>ongelukkigen vader in de bedstee te beuren. Ze had hem met azijn en water gewasschen, -en gedurig gevraagd: Of ie hoar nog zien kos, en of ie nog wiest woar ie was, en of -ie allinnig zou kunne blieven totdat ze den dokter geroepen had? -</p> -<p>Geen antwoord was er gekomen, en ’t meisje, bevreesd om ’t langer zoo aan te zien, -was, in gestadig gebed tot den Almachtige, ter deure uit- en de weiden doorgesneld, -schuins op den dijk aan, in de richting waar de waai was. -</p> -<p>Bij de woai woonde Miechel—wel tien menuten wiejer de dokter.—Umdat voader zoo alleen -was, zou ze <span class="ex">Miech</span> vroagen naar ’t doktershuus te goan. -</p> -<p>Maar die woorden: „gevoarlikken umgang” kwamen haar weer eensklaps voor den geest. -Ze aarzelde. Wat mocht ’r wêzen dat hum verdacht miek? Doch.… al denkende meende ze -toch dat ’en dienst moar, ’en dienst was; en ze liep sturm den diek op—d’r over—oan -d’ anderen kant weer d’r af, en stond veur Miech, die in de moaneschien op ’t hek -zat en ’en piepke rookte, nog eer dat ie zag dat ’et Hanneke was. -</p> -<p>„Wel he’k z’n lêven!” riep Miechel verrast: „das erst ’en liefke!” Maar de jongen -vervolgde niet, want hij hoorde het meisje, naar den adem hijgende, zeggen: „Miechel -kom mee, voader leit slecht, loop noar den dokter; ik mot weer noar huus toe.” -</p> -<p>Meer zei Hanneke niet, maar trok den jongen zóó bij zijn buis, dat ie hoast van ’t -hek viel. -</p> -<p>„Moar zeg dan wat ’r gebeurd is?” sprak Miechel weder, terwijl hij, Hanneke volgende, -haar in ’t beklimmen van de steile dijktrap—’en stut ien de leinden gaf. -</p> -<p>„Heur Miechel!” antwoordde het meisje gejaagd en nog steeds naar den adem hijgende: -„gij hebt ’r schuld oan<span class="corr" id="xd31e258" title="Niet in bron">.</span> Hoe? da’ wee’k niet; moar, a’j’t verrechtig goed meint, loop dan wa’j loopen kunt, -eer dat ie starft!” -</p> -<p>Vort was Hanneke, oan d’ anderen kant den diek weer af; en Miechel—eer dat ie liep -wat ie loopen kos, bleef hij staan; zag het meisje na en.… achter de wilgen verdwijnen. -Toen, toen liep hij naar ’t dorp om den last te volvoeren, doch herhaalde gedurig -de vraag bij zich zelven: „Heb <span class="ex">ik</span> ’r schuld oan.…? hoe of’t meugelik is!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was eenige dagen later. De ongelukkige Ploegers, die ten gevolge van de overspanning -en den daarop gevolgden toorn in den deerniswaardigsten toestand verkeerde, lag als -wezenloos en verlamd op zijn leger. Hoewel de kunst op den lijder weinig vermocht, -zoo had toch de dokter zijn hoop niet verzwegen, dat de tijd hem wel zóóver zou brengen, -dat hij, ofschoon gebrekkig, zijn leger zou kunnen verlaten. -</p> -<p>Die hoop, zij gloeide ook in de borst van het minnende kind, dat <span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span>sedert den droeven stond geen rustig uur had genoten. Wat was ze onvermoeid, het heldere -knappe Hanneke; onvermoeid om den vader te helpen en te laven; onvermoeid om den gewonen -huisarbeid te doen, terwijl nog sommige malen haar krachten voor de veerschuit werden -verlangd, en het vee of het veld hare handreiking vorderden. Onvermoeid was ze, en -ofschoon zij ook hulp voor den hooibouw had moeten inroepen, ze had dien zelfden morgen -bij ’t eerste uchtendkrieken—en dat zegt wat in ’t begin van Juli—’t heuj mee ien -den barg gestoken, stoande ien ’en ton, op de halfscheid van den barg, dat ’t zoo’n -oard had gehad. -</p> -<p>En te midden van al die zorgen en drokten, mengde er zich niet zelden een traan met -de zweetparels, die haar op ’t aangezicht kwamen. Ze had hem zoo lief, den man die -altijd voor haar een teedere vader geweest was, ze had hem zoo innig lief; en toch, -die hevige toorn, waaruit zulk een wee was ontstaan, ze had hem niet verdiend, en -vatte niet wat de oorzaak er van wezen kon. -</p> -<p>’t Was waar, Miechel had haar gezegd dat ze hum ien’t hart lee; Miechel had beweerd -dat ze de knapste dern uit D. was; Miechel had haar ’en keer of wat ien den erm geknepen -en ’en munje gestolen, moar—hoe Miechel gevoarlik kon wêzen, en hoe nou voader, alleen -op de gis, zoo kwoad was geworden, zie, dat begreep ze niet. Ja, niet zelden liepen -de tranen haar over de wangen, zoo om den treurigen toestand van haar armen vader, -als om het onverdiende leed dat ze droeg, en, bad ze gedurig om behoud van den lijder, -ze vroeg ook om kracht voor zich zelve, en licht in het duister, maar besloot evenzeer -om Miechel te mijden, totdat ze van vader zou weten wàt ’r verkeerds was. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was eenige dagen later—Miechel kon er geen heugte van kriegen. Toen ie met den -dokter ’s oavends was komme oanloopen, had Hanneke kortaf gezeid: „Miech, ik dank -oe, goa nou noar huus toe.”—„Wat is ’r dan Hanneke?” had ie gevroagd.—<span class="corr" id="xd31e280" title="Bron: «">„</span>Och niks,” had ze weer gezeid: „dat kan’k oe niet zeggen.”—En, toen had ie heur nog -vroagen en nog is pakken willen, moar klets! was de deur toegedoan en had ie tot loon -afzakke kunnen. -</p> -<p>Van sloapen was geen zier iengekomen. ’t Was ’em krek gewêst asof zien streujzak met -nêtels en diestels gevuld, en ’t oorkussen ’en gluujende ploat was. Ielkreis had ie -oan Hanneke gedocht en zich van ’en kwiespeldurigheid as de hoare geen begriep kunne -moaken, en gezêgend had ie ’t darde uur noa de nacht, dat ie d’r uut kos en weer noar -’t heujland. -</p> -<p>Moar zie, Ploegers was niet gekommen, en Hanneke ook niet, en ’t proatje was verdig -van mond tot mond gegaan, dat de veerboas, bezweit, te gauw koud woater had gedronken -en heel slecht ien ’en overval lei. -</p> -<p>As ’r is rêgen kwiem, had Miechel gedacht, en stil was hij naar <span class="corr" id="xd31e287" title="Bron: t">’t</span> veerhuis geloopen en had ’r geklopt. -</p> -<p>Of ie wat helpen zou.…? mergen had ie den tied um ’en vracht mee te loajen. -<span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span></p> -<p>Dank oe! Teunis van de meulen zou ’t al doen. -</p> -<p>Hoe of ze toch ien ens zoo roar was geworden? -</p> -<p>Doar kosten zoo dinger bestoan. -</p> -<p>Moar of ze dan alles vergêten was—wat ie gezeid had en wat ie gemeind had, dat ook -Hanneke meinde. -</p> -<p>Och nee! iensgeheel niet, <span class="corr" id="xd31e300" title="Bron: maor">moar</span> dat ze ’t niet zeggen kos, en nòg ens: dat ie nou gaan most, en haar stil loaten -tot voader weer bêter zou zin. -</p> -<p>Zóó was ie afgezakt—veur de tweede moal. -</p> -<p>Alweer had ie ’s nachts niet sloape kunnen; ’t was nou gewêst asof zien streujzak -met spelden en noalden bestoken was, en de dêkens van gluujend iesder woaren. Opgestoan, -was ie buutenshuus ien’t kuule gres goan liggen, en doar zoo zuutjes heer iengedummeld. -</p> -<p>’t Mocht ’en uur of vier zin gewêst, toen ie deur lachen was wakker geworden. -</p> -<p>„Hê …!!?” had Miechel gezeid. -</p> -<p>„He’k nou alêvel!” had ’t lachend geklonken: „as ’k niet bêter wiest, dan zou’k hoast -denken da’j giesteroavond met ’en brom oan was thuus gekommen.” En—nadat Miechel zich -de erms had gerekt en de oog’ gewreven, had ie ’en lang vrouwmins noast zich gezien, -’en lillik vrouwmins, ’en heel lillik vrouwmins, met ’en neus as ’en goavel, en handen -as pollêpels, en oogen as inktpotten. -</p> -<p>’t Volgende gesprek tusschen Miechel en Mie Schuiling was er gevolgd: -</p> -<p>Miechel, kniepend met de oog’: „Wat wou gij hier?” -</p> -<p>„Brandnêtels zuuken.” -</p> -<p>„Brandnêtels! Um oe eiges te geiselen?” -</p> -<p>Mie, met ’en brandnêtel hitsende: „Nee, om <span class="ex">ou</span> veur ’t boatje te kommen.” -</p> -<p>„Loat me met vrêje!” -</p> -<p>Mie, krek of ze kwoad wier: „D’r was ’en tied da’j dat ook niet gezeid zou hebben: -loat me met vrêje.…!” -</p> -<p>Miechel, met de handen veur ’t gezicht asof ’em de zon te straf was: „Best meugelik.” -</p> -<p>„Toen ie me noaliep as ’en jonge keeshond, Mieke véur en Mieke noa; toen Mieke zoo -duk de vingers ien’t vuur kos stêken, umdat Miechel te bang veur de hits was.” -</p> -<p>Miechel drêjt zich um: „Nou, doar ha’j ook geen schoai bij.” -</p> -<p>Mie geet op de horken zitten, met de pollêpels ien de schoot: „Schoai Miech of geen -schoai, da’s krek allins, moar <span class="ex">nou</span> he’k’r schoai bij, da’j zoo stief as ’en stoak bint.…” Vleiend: „Ge mocht mien zoo -gern, Miech.…?” -</p> -<p>„Da’s niewoar, gij hadt ’t op mien.” -</p> -<p>„Nou, loawwe moar zwiegen, ik wil ’t oe niet wieten; moar heur’s Miechel, a’j nou -wat bêters wilt doen dan ien’t gres ligge sloapen, help mien dan ’en henje vol brandnêtels -zuuken.” -</p> -<p>„Ziede stoapel, wat leuter ie toch?” -</p> -<p>Mie, met ’en karmisgezicht: „Weet ie ’t dan niet van Ploegers uut ’t veerhuus?” -<span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span></p> -<p>Miechel, asof ie ’en kreupel peerd ien de vlakke run zag: „Wat heb <span class="asc">IE</span> doarmee van doen.…?” -</p> -<p>„Dat ie zoo slecht leit weet iedereen, en eergiesteroavond, da’k oan den diek stond -te kieken, kwiem de dokter veurbij. Hoe geet ’t met Ploegers? zei ’k. Straf genoeg, -zeidie, en—toen we zoo oan ’t sprêken kwammen, heurde’k dat ie as ’t woare verlamd -was en met nêtels most gezwiept worden. Oan ’t Lêge Veerhuus stoan d’r moar weinig, -en dokter zei toen dat ’t ’en weldoad zou wêzen as’k ’r wat heer brocht. ’t Is wat -te zeggen.” -</p> -<p>Miechel, half overeind, met de oogen ien’t rond: „Hier stoan d’r veul.… Hei’j d’r -al heer gebrocht?” -</p> -<p>„Giesteroavend.” -</p> -<p>Miechel, as ie opsteet: „’t Is wat te zeggen!” -</p> -<p>Mie kumt ook overeind: „Wèl wat te zeggen! Zooveul verdriet van eigen kienders.” -</p> -<p>„Eigen kienders.…? Van Peter zien zeun he’k wel geheurd, moar had ie d’r meer nog?” -</p> -<p>„Nou!!! en ’en fiene!” -</p> -<p>„’En jong of een dern?” -</p> -<p>Mie—zonder dat ze’t weet—schêl ziende: „’k Docht da’j <span class="corr" id="xd31e351" title="Bron: t">’t</span> peuzelje kon.” -</p> -<p>„’t Peuzelje kon! Moar wie?.… Sprêk, wie mein ie?” -</p> -<p>„Heere m’n tied, al ’en joar is z’ ien’t darp en ken ie Ploegers’ Hanneke niet?” -</p> -<p>Miechel griept noar ’en nêtel en brendt zich de vingers, moar noar Mie kiekt ie niet: -„Hanneke, zóó, en nuum ie die ’en peuzelje.…!?” -</p> -<p>Mie kiekt vreeselik schêl: „’t Mot nogal niet zuunig wêzen as ’en voader uut kwoadheid -over ’t slechte bestoan van zien dern, zich eiges de begoaves op ’t lief hoalt.” -</p> -<p>Dit laatste had Miechel met een afgewend gelaat aangehoord: de tanden stonden hem -in de lippen; maar eensklaps voor Mie post vattende had ie geroepen: „Hanneke ’en -peuzelje! Hanneke ’en slecht bestoan! Dàt zu’j mien woarmoaken!” -</p> -<p>Mie had weinig weten te zeggen; alleen dat zij ’t niet helpen kos dat ’r zóó en niet -anders geproat wier, moar, ’t was lang ’t zeggen gewêst dat ze zich met allerlei jongens -afgaf; en ook de dokter zou gezeid hebben dat Ploegers, véur ’t overval, Hanneke had -verweten dat ze op <span class="ex">allerlei manieren de kat ien’t donkere kneep</span>. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De kat ien’t donkere kneep! -</p> -<p>Vuurrood was Miechel bij die woorden geworden, en bij kris en kras had ie geroasd, -dat ’t leugens woaren en dat ie, bij hier en gunder, wel is weten wou wie zukke dinger -van lasterproatjes ien’t lêven riep. -</p> -<p>Mie was er natuurlijk zoo onschuldig oan as ’en kiend ien de luiers, en had ’t óók -niet geleufd as Miech ’t veur onwoarheid hiew. -</p> -<p>Moar Miech.…? Miech was krek as ’en peerd geworden dat de <span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span>kinketting te straf zit: rebels, vremd, achteruutsloan, en soms ook as ’en kat op -’en kornzolder: loerig, gluuperig en sluuperig. -</p> -<p>Ja, was Miechel ten opzichte van zijn oude moeder en verdere huisgenooten rebels geworden, -zoodat ze niet wisten wóár ’t hum kneep, geheel tegen zijn aard was hij gluups en -sluups geworden. <span class="corr" id="xd31e376" title="Bron: ’sOavonds">’s Oavonds</span> veural had ie’t niet loate kunnen um den diek af, schuuns langs de heg heer, achter -de wilgen um, noar ’t veerhuus te loopen en is te kieken, of ie ook wat gewoar wier.… -en, dan had em de kop gegluujd en ’t hart gebonsd, en dan had ie wel ien’t huus wille -goan, um doar is te kieken en te sprêken.… moar.… umgedrêjd was ie dan weer.—Had ze -hum niet klets! de deur veur den neus dichtgesmeten, en loater gezeid, dat ie weg -most blieven? Joa, en dan jeukten hum de vingers, en dan docht ie weer oan Mie, hoe -roar ze gesproken had van: peuzelje, en dat ze de kat ien’t donkere kneep; en dan -kreeg ie troan’ ien de oog’, en dan docht ie, hoe ie geleufd had binnen ’en dag of -wat noast mooi Hanneke op de karmis veur de fiedel te stoan; met heur langs de kroam’ -te wandelen, erm ien erm; moppen en ulevellekes, en—as ’r de kroam met de gouddeus -d’r was—, <span class="corr" id="xd31e379" title="Bron: en">’en</span> ringske met ’en rood grenoatje d’r ien, te koopen; alles veur ’t zuute bekske, moar … -vals was ’et vrouwvolk, vals as katten!!! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Tien dagen was ’t geleden; van die en deze had Miechel vernomen dat Ploegers oan ’t -bêteren was; verlamd was ie, moar opzitten dee ie weer en sprêken ook. Langer uuthouen -kon ie’t niet, en weten zou ie wàt ’r woar was, van ’t een en van ’t ander. -</p> -<p>De koekoek in moeder’s keukenkamer had juist halfnegen geslagen, toen Miechel de woning -verliet. -</p> -<p>De waai ging hij langs—umdat ie Mie niet veurbij wou—en toen op den dijk aan, den -gewonen weg. -</p> -<p>Op z’n minst had hij twintigmaal bij zich zelf de woorden herhaald, waarmee hij Hanneke -zou aanspreken. Zóó: -</p> -<p>„Bi’j doar eiges Hanneke! dat duut me plezier, went zie, ik heb er ’t miene nie van; -proaten is proaten en laster is laster, moar weten wi’k ’t, eer za’k niet rusten. -Zie Hanneke, erst was alles zoo mooi as’t wêzen kos, en toen hei’j ’t kalf eiges ien -de sloot gejoage. Woarum Hanneke? Is ’r ’t een of ’t ander op mien te reklemieren? -</p> -<p><span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Zie’k ’en kroeglooper of ’en merktjoager? Nee Hanneke, dat zie’k iens-geheel niet. -’k Zie altied kapoabel gewêst, veur m’n wark ook; en moeder leit al ’en joar lang -te lamentieren da’k ’en vrouw mot nemen, moar ’en goeje. En nou Hanneke, docht ik -in ou ’en goeje te veinden. Oe eugskes stoan zoo zacht, en oe erms zin wel fiender -as van ’en mennigte derns, moar stark zin ze toch, dat he’k op ’t heujland gezien. -Zie Hanneke, zoo stond ’t, en met de karmis ha’k de verkeering oan oe voader wille -vroagen; en nou—nou zit <span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span>’r ’en diestel ien’t heuj, die stêkt asterantoe en d’r uut mot. Zeg Hanneke, leit -’t oan mien? Sprêk voor de vuust, of.…”—moar dat zou ie heel zuutjes zeggen—„of he’k -mien ien ’en glad bekske bedrogen? Speul ie mooi weer met ielkeen die Hanneke knap -vindt? Ronduut Hanneke, hei’j ’en andere jong? Hei’j met mien moar gegekscheerd? Of.…„Joa—’t -was zóó al lang genogt, hie kos toch niet toezoers deursprêken. En, wàt zou Hanneke -zeggen? -</p> -<p>Misschien: -</p> -<p>„Och Miechel, geen kwoad is ’r bij mien. ’k Was op dien oavond van ’t overval zoo -beduusd en verlêgen. Da’k ou de deur veur den neus dichtsmeet, ’t was <span class="corr" id="xd31e397" title="Bron: omda’k">umda’k</span> hoast had, en voader zich kwoad had gemoakt umda’k ien stee van noar huus te goan, -noast ou ien’t gres was goan zitten. ’t Is alles weer over, moar, a’j wilt verkeeren, -sprêk dan met voader, over ’en dag of wat, as ie wat meer op zien kracht is.” -</p> -<p>Misschien: -</p> -<p>„Miechel: we zin d’r achtergekommen da’j veul proats moar weinig doad hebt, en ielkeen -die j’onder de oog’ kriegt, wat veurproat en dan weer loopen loat; doar za’k niet -van gediend wêzen. Goa moar noar Mie Schuiling.<span class="corr" id="xd31e403" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>’t Zou meugelik wêzen dat ze geheurd had, hoe ie—véur hoar—met Mie was gewêst. Moar -<span class="ex">dóarum</span>.… dat zou meer as arg, ’t zou roazend kleingeistig zin. -</p> -<p>Misschien zou ze zeggen: -</p> -<p>„Miechel! mins! wat mein ie wel …? Denk ie umda’k ’en enje met ou vortliep en ’en -oarigheid zei, da’k doarum oan trouw docht? Loop, ’k het wel wat bêters!” -</p> -<p>Dat zou ijselik zin! -</p> -<p>IJselik zou ’t zin! al heel ijselik!! As’t zóó was dan kos Mie heur met recht ’en -peuzelje nuumen; en Mie—wat zou ze d’r oan gehad hebben um van Hanneke leugens te -sprêken? Mie was toch niet ens zeker gewêst, dat ie Hanneke kende, loat stoan dat -ie sjenie in heur had. IJselik zou ’t zin, méér as ijselik!!! went hie vuulde dat -ie d’amoer van ’t heufd tot de <span class="corr" id="xd31e416" title="Bron: ”">vuut’</span> ien de botten had; oolik, o zoo oolik! -</p> -<p>En Miechel liep voort. ’t Was hum krek asof ie ien’t gemoed wier geknepen en gekrabd, -miseroabel, en hoe dichter ie bij ’t Lêge Veerhuus kwiem, hoe roarder ’t hum van binnen -wier, hoe mooier dat Hanneke veur zien oogen stond, moar ook, hoe wufter ze keek en -hoe lichter ze woog. -</p> -<p>En toch—hie zou ’t weten; weten wát er woar was. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Reeds eens—toen Ploegers van ’t hooiland kwam—zijn wij de kleine achterdeur van ’t -Lêge Veerhuus binnengegaan; ook nu volgen wij Miechel, die eerst langs de voordeur -heeft gedraaid, <span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span>maar eindelijk tot het besluit kwam—um moar stillekes achter ien te goan; liefst wou -ie toch Hanneke erst allinnig sprêken. -</p> -<p>Een oogenblik blijft hij staan; ’t bonst hem van binnen; maar de moed komt terug, -en—de klink beurende, opent hij het lage deurtje, en treed behoedzaam het huis in. -’t Was hem om Hanneke te doen, en toen hij nu in het duistere achterhuis stond, tastte -hij verlegen in ’t ronde, niet wetende hoe hij haar, zonder rumoer, zou te woord komen. -</p> -<p>Recht tegen hum over most de gangdeur wêzen, en oan de lienkerhand ’t melkkämerke, -waar ie ’en kummeke kerremelk en nóg wat—harrejennig! gehad had. Zou ie hoar roepen.…? -</p> -<p>Maar, nauwelijks was het verhaalde den jongen door ’t brein gegaan, of rechts, woar -ook ’en kämerke was—misschien wel de cel van Hanneke—doar heurde ie met ’en fluusterende -stem—die ’em ’en iesbad over ’t lief smeet—de woorden: -</p> -<p>„Jong! jong! heur ie doar niks.…?” -</p> -<p>’En andere stem, moar ’en mansgeluud: „Och! ’t zal ’en kat wêzen die ’en muus ien -de kniep houdt.” -</p> -<p>„As’t voader is was!” -</p> -<p>„Dan zou’k gleuven Hanneke da’j mien wat op de mouw had gesmerd; ge hebt mien gezeid, -dat ie allinnig nog niet stoan kan.” -</p> -<p>„Da’s woar jong, da’s woar; moar ’k heurde wat, en de angst bekroop mien, went as -ie ou hier vond, ik geleuf dat zien lêven d’r mee ien gevoar kwiem.” -</p> -<p>„Zien lêven!? Zou ie zoo kwoad zin as ie mien zag?” -</p> -<p>„Och loa’k ’r van zwiegen. A’j wiest hoe ’t mien vreesslik oan ’t hart geet!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>„Oan ’t hart!” Miechel had ’en heufd as ’en rooje kool, en been’ zoo stief as houten. -</p> -<p>De mansstem: „Dan zu’j ook alles doen um mien gelukkig te moaken, hê Hanneke? went -zóó is mien ’t lêven te duuster.” -</p> -<p>„Nou doar ku’j op rêkenen. Geen dag geet ’r um, da’k niet met weemoed oan ou denk’, -en bid: mocht ie hier zin!” -</p> -<p><span class="ex">Peuzelje! Peuzelje!!</span> -</p> -<p>De mansstem: „Ie bint toch altied dezelfde. Nou Hanneke, ie wilt ’em dan geven, hê?” -</p> -<p>„Zou’k dát niet willen!” klonk Hannekes stem, en ook klonk er nog wat, wis wat gevroagd -wier: ’en munje dat smekte. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p><span class="sc">Peuzelje! Peuzelje!!</span> -</p> -<p>Stief, stokstief stond Miechel. De kat ien’t donkere! Met Jan en alleman! O: -</p> -<p>PEUZELJE! PEUZELJE!! -</p> -<p>En—nog eenige oogenblikken stond hij stokstijf, maar toen, toen kwam het bloed sneller -in werking,—de vingers begosten hum gluujend te jeuken en wieren stark en straf noar -de broekzak heergetrokken woar ’t mes ien de schee zat. -</p> -<p>Was dan de trouw en ’t woord uut de wereld! Was dan dat darde <span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span><span class="ex">misschien</span> woarheid geworden: Loop, ’k het wel wat bêters!…? -</p> -<p>En twee schreden doet hij in ’t duistere voorwaarts, en de vingers hebben zich om -’t mesheft gesloten.—Miech! Miech!! wat wi’j beginnen? -</p> -<p>Nog ééne schrede en ’t mes is den zak uit.—Miech! Miech!! smiet dien duuvel noar buuten! -</p> -<p>’t Mes in de rechterhand geklemd, is hij genoodzaakt de linker op ’t hart te drukken, -went—’t sleet hum van binnen asof’t ’en dorsvlêgel was. -</p> -<p>Miech! Miech!! luuster links: die vlêgel sleet God! -</p> -<p>De hand, die ’t mesheft omklemt, sluit er zich minder krampachtig omheen; ’t was asof -de stem van zien gesturven voader klonk, zooas ie veur ’t letst sprak: -</p> -<p>„Jong, hou oe oan God vast! Lêf rein! dan zien w’ons weer ien den hemel.” -</p> -<p>Den hemel!—Moar heur, nog éns bloast de duuvel: weer klinkt ’r ’en munje! weer heurt -ie geproat, nog zuuter as sukker. -</p> -<p>Miech! heur liever noar de vlêgel. Heur noar oe vader! Zie gunds oe moeder; zie, ze -kiekt oe zoo smêkend oan. Miech! hou dat mes weg. Vort ’r mee! Nog ens Miechel! smiet -dien duuvel uut ’t lief! Vort.… vort! -</p> -<p>Vort! Goddank! ’t was asof ie stark oan ’t wammes wier getrokken. Vort! joa vort liep -ie; ’t mes weer op zak; den dêl af; ’t deurtje uut, en—toen ie buuten kwiem, waar -’t maanlicht helder glansde, toen blonk ’r ook wat in zien oogen, krek as dauwdröpkes -’s mergens op de bluumpkes. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Gelukkig voor Miechel dat hij vertrokken was, want, zoo hij nog eenige oogenblikken -getoefd had, wij vreezen dat zijn duuveltje hem de baas zou zijn geworden. -</p> -<p>Hanneke had wel geaarzeld, doch er eindelijk in toegestemd om haar bezoeker, indien -hij zich stil hield, ’s nachts te herbergen: „ze zou hum wel te sloape liggen.” -</p> -<p>Deze woorden—indien hij ze gehoord had—ze zouden den boerenknaap wellicht tot een -rampzalig uiterste hebben gevoerd, want immers, Miechel heeft niet begrepen, ja zelfs -van verre niet vermoed, dat de bezoeker van Hanneke, haar beminde broeder Peter, de -verstooten zoon van Arie Ploegers was. -</p> -<p>Verstooten? Ziehier, zoo kort mogelijk, de oorzaak: -</p> -<p>Op de pachthoeve, waar Ploegers vóór zijn komst naar D. woonde, hield hij een arbeider, -terwijl ook Peter hem behulpzaam was. -</p> -<p>Huibert was ’en lillikke schroale vent, met ’en kokkerigen neus, en ’en kop met hoar -as van ’en verreke. Hanneke was tegen alle minsen vrindelik, en doarum ook tegen Huibert, -dien ze zelfs de hand boven ’t heufd hiew, umdat ie zoo weinig veur zich had en deur -anderen veur ’t lepke wier gehouen. Nou meende Huibert, die van zich eiges docht dat -ie ’en heele piet was, dat Hanneke ’en oog op ’em had. -</p> -<p>Dàt ku’j begriepen! Moar—toen Hanneke ’t ien de goat’ had <span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span>gekregen, en ’em gezeid had dat ie wiezer most zin en zich niks ien ’t heufd hangen, -umdat z’em kos uutstoan moar ook geen spier meer, toen was Huibert zoo mal as ’en -schoap geworden, en had gebleêrd veul niet genogt, en gelammentierd meer as meer. -’t Had niet geholpen, moar Hanneke was ’t zoo muu geworden, dat ze bruur Peter had -oangezet um Huibert, zonder viezevoazen, de woarheid te zeggen. -</p> -<p>Dat had Peter gedoan; kort en goed had ie gezeid, dat Hanneke hum liever op de hakken -as op de têjen zag; dat ze krek zooveul van hum hieuw as van ’en slek ien de kool, -of ’en hoar ien de mêlpap; dat ie hum roaide de gekheid te loaten, of dat zien paspoort -anders zou worden geteikend, went, dat ie dan voader ’t gesjenk is vertellen zou. -</p> -<p>Huiberts neus was as ’en eerdappel geworden, en zien hoar was overeind goan stoan -as van ’en stêkelverken. Weinig had ie gezeid, moar de nijd had ie oan Hanneke en -veural oan Peter gekregen. -</p> -<p>’t Was roar gewêst, moar Peter had al meer en meer gezien dat voader, die van nature -best en goed moar stroef en gellig van oard was, al stroever en grommiger wier. Hoe -’et kwiem dat begreep ie niet. -</p> -<p>Goandeweg was ’t nei-joar geworden, en Peter, die dukkels met Hanneke over voaders -stroefheid had gesproken, en ook dukkels gezeid had dat ie „’t woarum” is zou vroagen, -kwam, toen ie zien voader met: „Alle zêgen in ’t nei-joar,” de hand had toegestoken, -en koel: „Van’s gelieken,” had weergekregen, dichterbij en vroeg zoo bedoard as ie -kos, of voader wat op hum te reklemieren had, en woarum ie zoo stroef en onvrindelik -was? -</p> -<p>Toen—toen was’t losgekommen! Van luiheid en allerlei dinger had Ploegers zien Peter -beschuldigd. -</p> -<p>„Da’j ien de kroeg loopt!” had Oarie gezeid: „da’j ou met de derns van de mulder afgêft, -die zoo licht zin as veeren; da’j niet <span class="ex">pruuft</span> ’en enkel dröpke as ’t zoo uutkumt, doar ’k toch niet groot mee op heb, moar da’je -de kloare met volle flessen ien huus hoalt, en ligt te jassen of pandoeren um grof -geld da’j wel niet anders kunt kriegen as op slinkse wêgen!” -</p> -<p>Dat had Ploegers gezeid, en Peter had gestoan asof ’em de grond as pap onder de vuut’ -wier. -</p> -<p>„Leugens! allemoal leugens!” had hij eindelijk geroepen. Moar Ploegers had bêter geweten -dat ’t geen leugens woaren. Hier, ien de loaj van ’t kammenet, had ie ’t smerrige -spul koarten nog, dat ie ens ien Peters wammes gevonden had; hier, hier had ie de -fles met kloare nog, die ie veur ’en dag of tien bij Peters cel onder ’t heuj had -gevonden. Toen had ie ’r niet van sprêke willen umdat ie bang veur ’t koken van zien -bloed was gewêst, moar nou, nou Peter d’r eiges van sprak, nou.… en Ploegers was buuten -zich eiges van kwoadheid geroakt, en Peter had gebêfd, moar alles veur toeval en laster -verkloard; en Ploegers was deur Peters verstoktheid as roazend geworden, en had getierd -en gescholden dat ’t ’en ijselikheid was, en—vuul en woedend, had ie zien jong ’en -slag gegeven, dat ie gesoesd had. -<span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span></p> -<p>Wit, spierwit was Peter geworden; ’en slag! wel verdrêjd!! ’en slag! afgestampt!! -en, oakelik was ’t, moar vreemd was ’t niet—Peter had voaders bloed ien ’t lief—Ploegers -had den slag weerum gekregen. -</p> -<p>Hanneke was komme toeschieten; en ze had <span class="ex">alles</span> en toch <span class="ex">niks</span> gezien: ’en rooje briesende voader; ’en witte trillende bruur; ze had geheurd de -stem van den erste: „Vervluukte jong! pak oe ’t huus uut, a’j niet wil da’k ’en moord -doej!” Ze had Peter ’t heufd zien drêjen as of ’t doarbinnen niet pluus was; moar, -vort was ie gesturmd, hoar veurbij. Greinende was ze toen toegeschoten, en had gezucht -en gebêjen; moar fluite!—roazender en roazender was Ploegers geworden: „Deur mien -jong, deur mien eigen kiend gesloagen,” had ie geschráuwd; en.… gesmeten en gekletst -had ie alles wat ’em veur d’ oandacht kwiem, totdat ie eindelik nog roarder gebêfd -en zoo vremd met de oog’ getrokken had, zoodat ie, in begoaves beruurd, op den vloer -was neergesloagen. -</p> -<p>Zoo was ’t gekommen.—IJselik niewoar? En, toen Ploegers weer zoogoed als bêter was, -toen had ie ien ’t huus niet blieve kunnen, woarin zooveul gebeurd was, toen was ie -noar D. getrokken en had Huibert loate goan. Met Hanneke ging ie vort, moar over Peter -sprak ie nooit. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Ja, Peter had het gewaagd de vaderlijke woning opnieuw te betreden. Ter plaatse waar -hij zich na dien noodlottigen nieuwjaarsdag had opgehouden, was hij door de tusschenkomst -der zuster, die hem zoo innig liefhad, op de hoogte van vaders gesteldheid gebleven. -Bitter had de jongen, die door de lasterlijkste beschuldiging en een samenloop van -noodlottige omstandigheden in opstand tegen zijn vader kwam, geweend. Peter had bitter -geweend, en gedurig had hij het voornemen opgevat om met berouw en ootmoed tot den -beleedigden vader weder te keeren; hem vergiffenis af te smeeken, en hem van de valschheid -der vermoedens nogmaals de verzekering te geven. Helaas! die goede voornemens hadden -schipbreuk geleden op het hem maar al te zeer bekende karakter van den vader, die, -zonder de klaarste tegenbewijzen—ook bij het bitterst berouw—nimmer vergiffenis zou -schenken. Bitter had hij geweend, want vaders toestand, waarvan Hanneke hem onderrichtte, -had hem erg bedroefd; maar nu, zonder nog van zijn laatste overval kennis te hebben -bekomen, had hij zich eensklaps naar D. gespoed, dewijl een treffend bewijs van zijn -onschuld hem als door God was geschonken. -</p> -<p>De woorden: „Nou Hanneke, ie wilt ’em dan geven?” welke Miechel—omdat er een zoen -op gevolgd was—een „peuzelje! peuzelje!!” ontlokten, hadden op een brief gedoeld, -die Peter den vorigen dag was ter hand gesteld, en luidde als volgt: -</p> -<blockquote> -<p class="first">„Vrient Peter! ik heef je niet Kunnen leien om Dat Ik van Haneke hieuw en Jij mijn -in de Weg Sting. Ik heef een Pleuris <span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span>gehad en Woerd dat De dokter is zijt dat Ik krab aan bin, nou heb de dommeneer gezijt -en geSproken van de Rijnhijd van Geweten. Ikke bin nou bang as ik in Den heemel kom -dat ikke weerom mot, want ik heef je vader opgehist om UE de deur uit te krijgen, -voor vrijaf met Haneke en heef een spul kaarten In je Zak gestobt en ook ja neever -in het hooi. Ik heef vroeging en ook benouwdhijd voor God de vader. Deze sgrijf Ik -op bet, omdat Ik nog Sgrijven kan, maar Zwak bin ik En kan niet Langer sgrijven maar -sgrijf toch om Mijn te vergeeven als dan de dommeneer zijt, God ook vergeeft; nou -zal ik ijndigen als of er niks gebeurd is, en dawwe in den Heemel mekare de Hand geven, -zoo as gezijt is, de groetenisse ook aan Haneke die Ik lief had. -</p> -<p class="signed">„UE. vrient <span class="sc">Huibert Pols</span>.”</p> -</blockquote><p> -</p> -<p>Die regelen, die jammerlijk gestelde regelen, ze hadden Peter diep getroffen en met -blijdschap vervuld. Naar Huibert was hij heengesneld; zijn vermagerde hand had hij -gedrukt; den stervende vergiffenis geschonken, met de bede aan God, dat ze ook hém -mocht worden verleend voor een grooter kwaad, waartoe hem de laster gebracht had. -</p> -<p>Drie dagen waren er na den avond verloopen toen wij Miechel het gesprek van Hanneke -en Peter zagen beluisteren. Gedurende dien tijd had de zuster haar broeder in het -achterhuis geherbergd en van het noodige voorzien, gestadig op een geschikt oogenblik -lettende, waarin zij den vader deelgenoot van Huiberts brief zou kunnen maken. -</p> -<p>’t Was na den middag. -</p> -<p>Ploegers had ’en bietje riest met ’en stukske kalfsvleis gegêten. ’t Had goed gesmoakt; -’en bietje gesloapen had ie toen, en nou, wakker geworden, zei ie, dat ie dorst had -en wel ’en kummeke thee wou. De theepot stond bij ’t vuur op de ploat, en, of Hanneke -met opzet ’en mooi pronkkummeke van de broodkast nam, ien stee van ’en wit dat er -ien stond—’k weet niet, moar zooveul is zeker, ze nam ’et, schonk ’et vol, dee d’r -’en kluutje ien, toen wat melk, en brocht ’et oan voader. -</p> -<p>Kracht om het aan te vatten, had Ploegers niet, maar zie, terwijl hij den blik op -het kommetje wierp, dat Hanneke hem aan de lippen wilde brengen, trok hij het hoofd -terug, bleef er op staren, en zei met een zwakke en bewogen stem: „Lêf gelukkig!” -</p> -<p>„Leef gelukkig!” die woorden had Ploegers op het kommetje gelezen, het kommetje, dat -zijn Peter hem eenige jaren geleden van de kermis had meegebracht. -</p> -<p>„Lêf gelukkig!” herhaalde hij langzaam, en trilde wonderlijk met het hoofd, en verborg -zijn aangezicht in het kussen. -</p> -<p>Het kommetje, waarvan de aanblik den vader zoo zeer had getroffen, werd door Hanneke -op de tafel gezet, en terwijl het meisje zich daarna op den stoel voor de bedstee -plaatste, nam zij vaders machtelooze hand in de hare, en sprak zacht en gevoelig: -</p> -<p>„Voader, da’s nog ’en köpje van Peter.” -<span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span></p> -<p>„Lêf gelukkig!” klonk het weder uit Ploegers mond. „Lêf gelukkig! ’En wuns! en ’t -lêven verbrêken!” -</p> -<p>„’t Was toch zoo’n goeje jong, voader. Hie had oe zoo lief; hie meinde ’t zoo best; -alleen was ie driftig.” -</p> -<p>„Driftig! sprêk doar niet van, da’s ’t bloed—moar geen zonde.” -</p> -<p>„’t Leidt tot de zonde, voader; en hij die oe ’t kummeke gaf, het ’et geteund, moar -kwient ook van hartzeer.” -</p> -<p>„Lêf gelukkig!” murmelde de vader weder en voegde er langzaam bij: „God het mien bezocht -ien de kienders die ’k liefhad en ien’t bloed dat te straf geet.” -</p> -<p>Aan eigen rechtvaardiging dacht Hanneke niet. In de overtuiging niets kwaads tegen -den dierbare te hebben bedreven, was zij er slechts op uit om vaders liefde voor Peter -te winnen; en met een stem zoo lieflijk als roerend, sprak zij van vroegere dagen, -toen Peter zijn goeden aard zoo dikwijls getoond had. -</p> -<p>God zij dank! Ploegers hoorde haar spreken, en zelfs geen plooi van wrevel was er -op zijn gelaat te bespeuren. -</p> -<p>Hanneke ging verder, en herinnerde den vader op verstandige wijze aan den ongelukkigen -nieuwjaarsdag, waaruit zooveel jammer geboren werd. Zij sprak van de mogelijkheid -dat valsche oorblazingen Peter hadden zwartgemaakt, totdat zij ten laatste—inwendig -juichende om de kalme stemming waarin haar vader bleef—den brief te voorschijn haalde -en dien duidelijk en langzaam voorlas. -</p> -<p>Wanneer de weinige trekken voldoende waren, waarmede wij vroeger het karakter van -Ploegers poogden te schetsen, dan beseft men dat de inhoud van Huiberts brief den -lijder ontzettend moest treffen. -</p> -<p>Een onrecht hém aangedaan, had immer zijn bloed aan ’t koken gebracht, en hoe vaak -hij ook den strijd tegen dien hartstocht had aangevangen, meestal was hij zijn slachtoffer -geworden, zooals wij zagen met de opvattingen tegen zijn kinderen, tot zijn eigen -verderf. Ploegers wist het maar al te wel, dat de toorn bij miskenning ook hém in -vroegere jaren niet zelden tot daden had gevoerd, die hij in bedaarde oogenblikken -als grove zonden aan God had beleden; en nu, nú besefte hij volkomen, hoe het vergrijp -van zijn zoon, bij de grievendste miskenning, een zonde was, waarvoor de Hemelsche -Vader hém—ondanks zich zelven—bewaard had. -</p> -<p>Nog had Hanneke den brief niet geheel ten einde gelezen, toen zij reeds bespeurde -hoe een zenuwachtig trillen den zwakke had aangegrepen. Was zij wellicht te ver gegaan? -Had zij den kranke moeten sparen?—Doch neen, Peter moest vaders liefde herwinnen en -vergiffenis bekomen, waarna zij ook voor zich zelve zou kunnen spreken, om zich te -rechtvaardigen van de blaam, die er op haar moest geworpen zijn. -</p> -<p>„A’j is wiest voader, hoe de erme jong wee ien’t gemoed het,” sprak ze fluisterend: -„Och! ie hebt gezien hoe ’t vuule leugens gewêst zin die ’em tot vergriep brochten. -Zeg.… beste voader, zeg.… as ie.… is hier was, en oe um vergêving smêkte, zeg, dan -zou’j ’em toch niet langer verschoppen? Zou’j dan niet zeggen, <span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span>krek as de voader van den verloren zeun: hie was verloren en is weer gevonden?” -</p> -<p>’t Heufd van voader schudde nog wel, moar hie zee toch: „Peter! Peter!” En Hanneke -liep op de têjen noar de deur, en smuuspelde: „Peter.” En toen—toen kwam ’r een de -keukenkamer binnen, die al lang achter de deur had gestoan, en, hand ien hand met -zien zuster op de bedstee toetrad. -</p> -<p>Peter bleef zonder sprêken veur de bedstee stoan. Ploegers, met de oog’ noar ’t binnenst -gekeerd, bleef ook stil, en Hanneke—die vochtig ien de oog’ wier—trok heur erme bruur -oan ’t pand van zien woames asof ze zeggen wou: Sprêk dan Peter, ’t is nou de tied. -</p> -<p>’t Was tied, hoog tied! Moar Peter, die wel honderdmoal van te veuren gedocht had: -<span class="ex">dit</span> za’k zeggen en <span class="ex">zoo</span> <span class="corr" id="xd31e572" title="Bron: z’ak">za’k</span> sprêken, sprak nog geen woord; ’t was hum asof er ’n brok ien de kêl zat.… Wat zag -zien goeje voader d’r iesig vervallen uut! -</p> -<p>En Hanneke trok alweer, en fluusterde: „Toe dan, hie ’s nou zoo kalm.” Moar, Hanneke -wist niet, dat, toen zij um Peter te roepen van ’t bed was gegoan, ’en ander man met -moagere vingers—die al lang ien huus had geloerd—d’r op was gestapt en voader zoo -stil miek. -</p> -<p>En Peter vermande zich; en as ie zich neerboog tot voader, dan fluusterde ie ’en poar -woorden, die Hanneke niet verstoan kos, moar, ze zag wel dat er ien voaders hand nog -’en kleine trilling kwiem, ien de hand die anders zoo slap was. -</p> -<p>„Vat ’em zien hand ook,” fluusterde Hanneke. En Peter greep de dorre vingers van voader -met de hand—dezelfde hand woarmee hie hum snood, moar ien drift, had getroffen. -</p> -<p>„Voader, voader, vergêf mien …? Voader, ik heb zoo bitter misdoan!” klonk ’t droevig -en oakelik stark. -</p> -<p>Maar.… of de vader den handdruk gevoeld, en of hij de woorden van den berouwhebbenden -Peter verstaan had, zijn kinderen vernamen het niet. Roerloos bleef Arie Ploegers -liggen; geen woord kwam er meer over zijne lippen; in een vernieuwden en heimelijken -aanval van den bekenden vijand werd de zwakke vermeesterd. -</p> -<p>Azien en woater helpen niemeer as ’t lief ien de kneukels van de dood leit. Dokters, -aldat ze ’t heufd nog voller as d’r boekenkast hebben, ze kieken op d’r neus as ’t -spulleke uut is, en de woorden: „’t Is afgeloopen,” kniepen ze de kêl uut, asof ze -geströpt zin. -</p> -<p>„’t Is afgeloopen!” die woorden vernamen Peter en Hanneke nog geen half uur later -uit den mond van den geneesheer, en zij staarden somber vóór zich. -</p> -<p>„Houdt je maar kalm!” klonk het ten afscheid uit denzelfden mond; maar, toen de deur -achter den goedigen raadgever was dichtgevallen, toen weenden ze luide, Peter en Hanneke: -ze hadden geen vader meer op aarde; ze hadden den dierbare zien kwijnen, en vernietigen -door een duiveltje in ’t bloed, dat, aangehitst door een gevaarlijker duiveltje, een -duiveltje dat lacht en jubelt bij ’t verstoren van huiselijk geluk, oudervreugde of -huwelijksheil, zich een troon vest op de puinhoopen van liefde en eendracht, en, evenals -<span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span><a href="#kriekske">’t kriekende kriekske</a>, overal kriekt, maar slecht zich laat vangen, en—altijd weer voort is. O! hoeveel -zou Peter voor slechts één handdruk, hoeveel zou Hanneke voor één vriendelijk en verklarend -woord van vader gegeven hebben! Vader was gestorven, en Peter wist niet of zijn heengaan -in vrede geweest was. Vader was dood, en Hanneke zuchtte: „Ha’k moar eerder gesproken. -Wie weet wàt ie docht!” En ze treurden, de weezen, maar vonden troost in het denkbeeld: -God weet alles, Hij kent den schuldige zoowel als den reine; den eerste schenkt Hij -vergiffenis bij waarachtig berouw, de laatste deelt in Zijn liefde wat ook de laster -moge blazen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is kermis in ’t dorp. Aan den voet van den dijk staan, evenals bezijden den kerkweg, -de koekkramen en tafeltjes, die een bonte rij vormen met haar zusters van Neurenburger -inhoud, benevens de hakblokken, die zich nauw aan den onveranderlijken mallemolen -sluiten, waarin de jongens op ongeblinddoekte paarden rijden die nooit dol worden, -en de meisjes in baksleden glijden zonder dat ’r sneeuw is. -</p> -<p>’t Is kermis in ’t dorp. Wie zou het wraken dat ook de arme daglooner evenals de rijkere -landbouwer zich één dag in het jaar aan betamelijk genieten overgeeft? Welk verstandig -mensch zal het wee over den daglooner uitspreken, die met moeder de vrouw en al de -springers, groot en klein, naar de kermis trekt, en het met zorg gespaarde kermisgeld -verdeelt, om: veur moeder zes stoale vurken ien ’t huushouen; veur Ka ’en pêpermuntdeuske; -veur Albert ’en piepekop; veur Geurtje ’en spiegeltje; veur Gijske ’en kniepmes; veur -Jenneke ’en stooterspupke, en ten slotte ’en tienstuivers-koek veur allegoar te koopen? -Wie zal het hem euvel duiden dat hij vijf centen uutleit um de kleintjes ien de meulen -te zetten, en ’en kleinigheid nog, um te zien of Albert zoo handig ien ’t koekhakken -is as hij ’t was in zijn tied? Wie zal het ach! en wee! over de kermis uitspreken, -de kermis op ’t land, wanneer ze in reinheid des harten gevierd wordt? Laat ze zelfs -binnengaan in de herberg: twaalf lampen aan den zolder—ongekende verlichting! ’en -vedel en klarinet—keurige harmonie! ’en glêske bier voor den geringe, ’en fles wien -voor den rijke; ’en „oavandeu”, ’en „sjassedewied”,—wat zou het schaden? Neen, we -gingen niet te ver met ook de herberg binnen te treden; een hopsasa in eer en deugd -is geen zonde, al zijn er ijveraars, die—bij volgeladen tafels en onversneden wijnen, -in ’t vette der aarde—den mindere zoo gaarne elk levensgenot ontzeggen. Neen, we gingen -niet te ver; maar helaas! daarbinnen die herberg blijft het maar zelden zooals wij -het zagen. Daar sluipen wezentjes met bokspootjes binnen, die prikken met hun hoorntjes -en kwispelen met hun staartjes, en, om die van verre te houden, <span class="ex">daarom</span> vloeit ons de zucht van de lippen: mocht de onziekelijke philanthropie zich ook met -onze dorpskermissen bezig <span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span>houden; mocht ze het goede er van bewaren of wijzigen, maar het kwade en zondige zoeken -te voorkomen door gepast, door degelijk vermaak, en de kermis alzoo in een recht nuttig -en vroolijk volksfeest herscheppen! -</p> -<p>’t Is kermis in ’t dorp. De pas gerezen September-zon trekt langzaam den nevel op -die de velden bedekt. De luifels der kramen zijn nog gesloten, en de groote honden, -die het kermisvolk dienen, loopen snuffelend rond en houden den pastoriehaan met zijn -dames op een eerbiedigen afstand, die anders gewoon zijn, een morgenwandeling tot -voor de herberg te maken, waar de afval der voerbakken niet zelden een hartigen pik -achterlaat. -</p> -<p>Op het oogenblik dat de doodgraver—’t is zeven uren—het klokketouw trekt, en der gemeente -verkondigt dat vriend Hein zich aan geen kermissen stoort, komt door de achter- of -schuurdeur der herberg een jonkman naar buiten, die schichtig in ’t rond ziet en de -pet diep in de oogen drukt. -</p> -<p>’t Is Miechel; giesteroavend het ie karmis gehouen, went ’en karmis verzet de zinnen. -Mie was ook ien de vreugd; ze had er veul bêter as anders uutgezien. Ze had hum verlokt -tot ’en „schotse-drie,” en willen traktieren ook; moar, dat had ie niet gewild, en -hij had getraktierd op krek wat ze lustte—geen bier, geen wien—rood met sukker! En -ze was al knapper geworden! Wat had ze de slag um ’t hart te verlochten, Miechel had -nog ens, en nòg ens gedanst, en nòg ens gepruufd; ook annies. Verdrêjd, hie was zoo -tierelierig en zoo lochtig geworden as ie in geen tiedlang gewêst was. En Mie was -bij ’em gebleven, en ze hadden is gekuierd buuten.… en ze woaren weer noar binne gegoan.… -en Miechel had toen noast Mie ien ’en schip gezeuten woarmee ze lavierde; en ’t was -schiemerig geworden.… zoo roar.… zoo benauwderig, en toen.… toen most ie ien sloap -zin gevallen.… ien de schuur van de harbarg, woar ie ien’t heuj was wakker geworden. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>De doodgraver ging al voort met het metaal in den toren te doen brommen. -</p> -<p>Lienks op ’t karkhof had ie giesteroavend ’en graf motte groaven ien stee van te kunne -dansen. Albeneur! bêter verdienen as verteren. Krek op de moat van ’t meziek, dat -gunds uut de harbarg had geklonken, had ie spoaje kunnen; ’t was nooit zoo oarig gegoan, -en de kuul was zoogoed as veur den beste. -</p> -<p>Miechel liep nog zoo’n bietje drêjerig den diek op. Dat klokkegesjenk vervêlde hum -gluujend, heel andere meziek as van giesteroavend. Veuruut! Moeder zou niet weten -woar ie gezeuten had.… -</p> -<p><span class="ex">MIE!</span>.… veuruut! -</p> -<p>Met de oogen naar den grond liep Miechel voort; en—was het beeld van de lange Mie -hem onwillekeurig met een spottenden lach voor den geest getreden, een schok voer -hem door de leden, toen hij, een tred vóór zich vernemende, opzag, en haar ontwaarde -met wie hij had kermis gehouden. -</p> -<p>„Hoe is ’t, hei’j de sloap al wakker?” riep de lange deerne den <span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span>jongen reeds van verre toe, en nadertredende, vatte ze hem bij den arm, en fluusterde -wat, en smuuspelde wat, en Miechel zei niks, went, hie was nog zoo soezig. -</p> -<p>„Kom, loop is mee,” zei Mie na eenig zwijgen: „Zie, doar kommen ze van ’t Lêge Veerhuus. -Zie, Joapik de veldwachter geet veurop, de meister achter hum oan. Kom, bij ’t hek -van ’t karkhof ku’j alles goed zien.” -</p> -<p>Ondanks zich zelven keerde Miechel aan den arm van Mie op zijn weg terug; terug, voorbij -de kramen, die de luifels nog neer hadden; terug, voorbij de herberg waar hij vernacht -had; en, bij het hek van ’t kerkhof gekomen, drong Mie hem tegen den hekpost aan, -bleef aan zijn zij, en fluisterde, terwijl ze wonderlijk lachte: -</p> -<p>„Dat had den Ploegers ook niet gedocht, dat zien eigen kienders hum den dood zouen -doen.” -</p> -<p>„Hé?” zei Miechel, die ’t niet best verstaan had. -</p> -<p>„Dat de erme man deur de slechtheid van zien kienders nou ien de kiest leit,” fluisterde -de deerne weder: „Ha’k geen recht Miechel, toen ’k zei—um van den jong niet te sprêken—dat -die Hanneke ’en peuzelje was?” -</p> -<p>Miechel kreeg ’en oakelig gevuul, moar kon niks antwoorden.—Hanneke! Had ie niet eiges -de woarheid geheurd; had ie niet eiges d’onderveinding gekregen dat ze de kat ien’t -duustere kneep, en dat z’ien ’en mooi bekske ’en tong had, die nog valser as vals -was? -</p> -<p>Nog altijd dreunt het klokgelui. Zie, langzaam nadert de trein. Joapik de veldwachter -doet bij de intrede van het lindenlaantje dat op het kerkhof uitloopt, de jongens -uiteengaan, de jongens die met dezelfde pret ’en kerl met ’en oap, of ’en urgel met -drêjende pupkes, as ’en begroafenis zien. -</p> -<p>Meester, met den zwarten mantel om, en den langen slier aan zijn hoed, ziet deftig -in ’t rond; juist achter hem aan, rijdt de boerenwagen waarop de zesplank staat, waarvan -de meeste menschen zoo’n afkeer hebben, maar, zoo als er toch voor het grootste deel -der stervelingen zeker een zal getimmerd worden. Zie, vóór op den wagen zit de voerman, -en achterop, bezijden het hoofdeinde der kist, zitten twee vrouwen in zwarte kappen -gedoken; een harer houdt een witten zakdoek voor de oogen gedrukt. Achter den wagen -volgt een twintigtal mannen; den eerste ter rechterzijde zijn de oogleden gezwollen, -en terwijl hij den blik strak op het wentelende wagenrad houdt gevestigd, verneemt -zijn nevenman niet zelden een pijnlijken zucht. -</p> -<p>De wagen is het hek genaderd; de trein staat stil; een kleine ladder wordt tegen het -voertuig geplaatst; de vrouwen staan op, en klimmen af. Eenigen der mannen, die achteraan -liepen, slaan de handen aan ’t werk en brengen de kist van den wagen naar de lijkbaar, -die aan de binnenzijde van ’t hek gereed staat. Weer gaat de veldwachter met den meester -vooruit; twaalf dragers torsen den zielloozen broeder met zijn laatste woning; de -vrouwen volgen, de overige mannen volgen haar. Aan den grafkuil genaderd wordt het -zwarte kleed van de kist genomen; de dragers plaatsen de kist <span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span>op de houten die over den kuil zijn gelegd; de houten worden weggetrokken; met touwen -viert men het lijkomhulsel zachtkens naar beneden;.… daar ploffen aardkluiten, dof -en somber, daar zegt de meester ten laatste: dat familie en vrienden voor de laatste -eer aan den overledene bewezen worden bedankt; daar worden de hoeden, die straks werden -afgenomen, weer opgezet; men trekt terug, en.… terwijl de jongste der vrouwen den -wagen weer zal beklimmen, treedt een lange en plompe deerne, die een jonkman in den -arm hangt, zóó ter zijde, dat de bedroefde het paar moet bemerken. -</p> -<p>Door het tranenfloers heen ziet Hanneke Ploegers den jongen, dien men haar vader eertijds -moest hebben verdacht gemaakt; ze ziet Miechel dien ze liefhad daar staan, met een -onverschillig gelaat en met doffen blik; ze ziet een andere naast hem.… een andere! -En ze neemt weer plaats op den wagen, en—had ze in ’t heenrijden geweend, ze schreide -nog meer op den droeven terugtocht: haar vader had ze verloren, verloren zonder van -zijn achting verzekerd te zijn; en ze had ook den jongen verloren, aan wiens trouw -en reinheid ze nooit had getwijfeld. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Aan den avond van den dag, die met het gebrom der doodsklok was begroet, krasten de -kermisvedels voor de laatste maal. De kermisduiveltjes, die met de onschuldige kermisvreugd -waren meegekomen, ze traden op dezen tweeden avond nog moediger te voorschijn. Ze -grinnikten en goechelden en gilden luide; ze verscholen zich in de dranken, kropen -tusschen de balancé’s, en namen plaats, zonder schroom, op de lippen der kermisgasten. -</p> -<p>Ze hadden schik de dorpelingen; sommigen, ja, in den eenvoud des harten, met klaren -blik: maar het meerendeel, helaas! turende door een nevel, die al zwaarder en zwaarder -werd en alle <span class="ex">licht</span> met zijn sluier omhulde. -</p> -<p>Ze hadden schik de dorpelingen; daaronder velen wien in den vroegen morgen, voor de -laatste eer aan den overledene bewezen, was dank gezegd. Ze hadden schik.—Doch, Peter -en Hanneke, zij juichten niet bij ’t maatgeklank, dat in den stillen avond over de -weiden klonk. -</p> -<p>Ze hadden ’t ien huus te benauwd gehad. Ze woaren noar buuten gegoan, en hadden geschreid, -bitter en veul, en woaren goan zitten ien’t kuule gres oan den Rien-kant, dicht bij -de plek woar Miechel nog kort gelêjen oan Hanneke gevroagd had: of zij <span class="ex">hum</span> mocht liejen zooas hie van <span class="ex">hoar</span> hiew. -</p> -<p>Kuuler was ’t geworden, en Peter had ’t goed gedocht um noar huus te goan. Met de -hand onder ’t heufd was Peter ten leste ien sloap gevallen. Hanneke had ’et gezien, -en stillekes, doodstillekes had z’en doek um ’t heufd gesloagen, en was ze nog ens -de deur uutgeloopen. -<span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span></p> -<p>Woar most ze noar toe.…? Och! ze wiest ’et niet. Miechel was ’t die heur veur den -geist sting. Ze had gemeind dat de tied alles met hum ien’t geliek zou brengen; moar, -voader was dood, en zoomin voor zich eiges as veur Miechel had ze sprêke kunnen. Miechel!—ze -had hum ’s mergens ien ’en zwonk zoo roar en met ’en andere dern gezien; ze most, -ze zou hum sprêken; ze most, ze zou hum de toedracht vertellen; ze zou.…. -</p> -<p>Maar, nu ze wilde en zou, nu had ze den moed niet om zich naar zijn woning te spoeden. -De weerden liep ze rond, nu aan den Rijnkant, dan weder naar den dijk. Eindelijk, -zie, daar treedt ze de wilgen langs, de dijkglooiing op, en daalt aan de andere zijde. -Licht schemert er in de woning waar Miech met zijn moeder woont. Ze nadert het huis; -de luiken zijn maar ten halve gesloten; langzaam treedt ze toe. Met de hand boven -haar oogen blikt ze naar binnen. Knikkebollend zit een bejaarde vrouw naast haar rustend -spinnewiel, nog houdt ze ’t vlas in haar hand, maar de draad is gebroken.…—Miech is -er niet. -</p> -<p>Zal Hanneke die oude wekken? zal ze haar vragen? zal ze haar zeggen.…? Neen, ze treedt -terug en hoort de vedeltonen sterker, die op den adem van een opstekend koeltje haar -worden overgebracht. Daarheen, dáárheen wordt ze getrokken met onwederstaanbare kracht. -Kermisvreugde,—hoe stuit ze haar tegen de borst; en toch, toch wendt ze haar schreden -naar de plaats der blijdschap. Ze wil zien, of hij.… of Miechel.… er is; en—nog meer -verbergt zij haar gelaat in den doek, dien ze zich om het hoofd sloeg. -</p> -<p>Nader en nader klinken de muziektonen. Hanneke is de herberg genaderd. Een benauwde -lucht dringt uit de opgeschoven ramen haar tegen. In de meening dat niemand haar ziet, -slaat ze den blik naar binnen. Langs de hoofden van een boerenknaap en zijn kermisgezellin—die, -met den rug naar het raam en tegen elkander geleund, er vóór zijn gezeten—dwalen de -oogen van ’t meisje de danszaal in ’t ronde. Hier.… daar.…? neen, Miechel ziet zij -er niet. -</p> -<p>Een flauwe hoop flikkert op in haar harte, en sterker buigt ze het hoofd naar voren -om zich geheel te overtuigen. Doch ook terzelfder tijd klinkt een plompe stem haar -van ter zij in de ooren, een stem die grinnekend vraagt: of ze de rouwtied al uut -het? -</p> -<p>’t Was de zoon van den boer, die ’s morgens zijn wagen voor de begrafenis had afgestaan. -Terwijl Hanneke, hevig ontsteld, den arm van den vrager, die haar slanke leest wilde -omvatten, zocht af te keeren, wendden de hoofden voor het venster, binnen de kroeg—door -het gepraat opmerkzaam geworden—zich om, en, blikte Miechel in de oogen der reinheid, -door een floers van bedwelming en laster heen, en zag Hanneke het verhitte gelaat -van hem dien ze zocht, maar die—helaas! zij kreeg nu de volkomen zekerheid—voor haar -verloren, <span class="ex">geheel verloren</span> was. -</p> -<p>Dat oogenblik der herkenning ’t was een zien, gevoelen, losrukken en voortijlen van -Hanneke, in ’t zelfde tijdstip. Ze snelde voort, de reine en schoone, en te midden -van de dartele tonen, die haar uit <span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span>de herberg als najoegen, hoorde zij weder ’t gebrom der doodsklok als in den morgen, -en zag zij haar stervenden vader, en zag zij den beminde zooals hij voorheen, doch -ook zooals hij haar straks in de oogen had gezien. Zij snelde voort en in de weerden -hoorde zij ’t kriekske krieken, rechts en links; maar gelukkig! zij zag de giftige -tong der lange deerne het venijn niet in de ooren van Miechel spuwen; gelukkig! zij -hoorde die woorden niet: „’s Mergens bij de kiest van een voader, ’s oavends op de -loer veur ’en harbarg—zeg, zou ’r grooter schandoal ien’t derp wel wêzen!?” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Acht jaren zijn voorbijgegaan. -</p> -<p>’t Is een donkere winteravond. De scherpe Noordoostenwind blaast ijskoud over de weiden -en tegen de ruiten van ’t Lêge Veerhuis. De deur der woning wordt van binnen geopend, -en een zwarte gedaante met een lantaarn in de hand, treedt naar buiten. Haastig slaat -zij den berijpten weg in, die langs greppels en onttakte knotwilgen naar den dijk -voert. De dijkhelling is glad; ternauwernood gelukt het haar den top te bereiken. -Even blijft zij staan en hijgt naar den adem. Straks vervolgt ze haar pad, dat slechts -flauw door het lantaarnschijnsel verlicht wordt. Bij den grooten lindeboom daalt ze -behoedzaam en niet zonder gevaar den steilen dijk weder af; zij komt beneden. Ginds -moet ze wezen, ginds, waar ze de oude niet meer slapende bij haar spinnewiel met den -gebroken draad in hare handen zal ontdekken; ginds moet ze zijn in de woning, waaruit -die oude vrouw al spoedig naar den Gods-akker werd gedragen, dewijl de draad der liefde -in hare woning, door twist en bitter hartzeer, mede op het wreedst verbroken werd. -Ze wil Miechel bezoeken, Miechel die wel genoodzaakt is geweest een vrouw tot de zijne -te nemen, een vrouw, die hem in stee van gelukkig, rampzalig zou maken. In de woning -wil ze zijn waar een slordige huisvrouw den man tot een dronkaard gemaakt, de welvaart -verjaagd en den honger naar binnen heeft gelokt; waar een ziekbed der armoede in een -doodsbed staat herschapen te worden; waar zes hulpelooze wichten, onbewust van hun -ellende, zich in onreinheid wentelen; waar binnen een verslapte hand zich in de nabijheid -der stervenssponde opheft om den armen tweejarigen knaap te slaan, het kind dat niet -kon inslapen omdat hij zoo koud was en honger had. Ginds wil ze wezen, waar nog bij -’t binnensluipen des doods, een laatste smet wordt geworpen op haar, die weldoende -nader treedt; waar doodsbleeke lippen nog stamelen: „Da’j altied.… van ’t peuzelje.… -reutelt.… dàt kniept mien de kop in.—Woar kumt ze um hier.… as um <span class="ex">ou</span> nog te lokken!” -</p> -<p>En dáár moest Hanneke wezen, en dáár wou ze binnengaan? Medelijden, innig medelijden -met een verdoolde, dien ze eenmaal zoo lief had; deernis met het kroost eener stervende -moeder, die zij niet haatte, ofschoon ze haar ’t geluk van haar leven had ontroofd; -<span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span>deernis met de vrouw, die haar nog kort geleden op den beschonken staat van den man -had gewezen, als de oorzaak van al den jammer. Deernis, het innigste medelijden joeg -haar voort; en ze kwam, en ze huiverde op den drempel; maar toch—ze trad binnen, en -plaatste den welgevulden zak, dien ze medebracht, op tafel. -</p> -<p>Wat was Hanneke Ploegers oud en bleek geworden in acht jaren tijds! -</p> -<p>Ze vroeg naar de kranke. Miechel antwoordde niet. -</p> -<p>Ze veegde een traan weg. Miechel zag het niet. Neen, den traan zag hij niet, maar -nam, met een spotlach, een dronk uit zijn giftkelk. -</p> -<p>„Miechel, stoa op, denk oan God! denk oan oe vrouw en oe kienders!” sprak Hanneke -zacht. Doch—een vloek was haar loon, en de grijns klonk haar tegen: -</p> -<p>„Kom, schêr oe vort, schêr oe vort noar de prêkstoel!” -</p> -<p>Terug ging Hanneke; doch eerst nog wierp ze haar mantel over de slapende kleinen, -die ze paars zag van koude. Terug ging Hanneke, maar in haar droeve stemming vergat -ze het licht, dat in ’t grimmige duister haar weg moest bestralen. Voort liep ze; -teruggaan om de lantaarn te halen wilde ze niet. Vreeselijk klopte haar hart. IJskoude -woei haar om de leden. Tastend zocht ze haar pad. Op handen en voeten beklom zij de -gladde dijkhelling; weer kwam zij behouden in de weide terug. Vinniger werd de koude: -rillend en klappertandend schreed ze met ongewissen tred als op een ijsbane voort; -maar toch, ze struikelde niet, en naderde scharrelend de plaats harer woning. Als -met den dood op de lippen zag Peter zijn zuster.—Hij wist niet waar ze getoefd had -of waarheen zij geweest was.… Hij vroeg het haar, doch, spreken dat kon ze niet, en—’t -werd nacht. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een akelig spooksel rijst er voor onze verbeelding. Een spooksel! Doch zie, wij rukken -hem het masker af, en staren den Laster in zijn grauwe en gluipsche en vreesachtige -oogen. -</p> -<p>Zie, daar staat hij in zijn volle ellendige naaktheid, zoo machtig met zijn masker, -zoo nietig en klein en onmachtig in zijn ware gedaante. -</p> -<p>Macht der helle! hij fluistert en grijnst, en rukt kinderen van ouders. Hij fluistert -en grijnst, en blaast liefde tot haat. Hij fluistert en grijnst, ja, ten dood en verderve! -</p> -<p>Laster! indien er een dolk scherp genoeg kon gewet worden, wat zouden wij hem u gaarne -door het hart stooten, ellendige! indien gij een hart kondt bezitten. -</p> -<p>Maar zie ook—ze ligt daar de reine, die geen schepsel leed heeft berokkend; die liefde -wou en vrede en eendracht; die zich zelve vergat om een vader met zijn zoon te verzoenen, -die den ontrouwen minnaar in ’t lijden wou helpen en troosten; ze ligt daar <span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span>zoo koud als het ijs dat de ruitjes bebloemt; die laatste gang heeft haar op het ziekbed -geworpen, en ’t bidden van Peter heeft den dood niet verwonnen. Zie, ze ligt daar.—Heeft -haar de laster vermoord? -</p> -<p>„Wel neen!” grijnst de lafaard. -</p> -<p>Zwijg!! en ga! want uw aanblik in ’t bijzijn dier slapende onschuld, hij pijnt en -hij kwelt ons. Ga!—ga verre! -</p> -<p>En wij, we treden nog eens nader; en, als we dan staren op het lieve maar koude gelaat -van dat arme en schuldelooze kind, dan is het als fluistert de mond nog de bede: „O, -hoort ge een kriekske dat kriekt in uw woning, dat kriekt op de heide, of kriekt in -de weide, denkt dan aan mij, aan mijn leven en lijden, en—dekt er <span class="ex">uw</span> hart met het borstschild der liefde!” -<span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="pauweveerke" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e9984">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">’T PAUWEVEERKE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’t Was ’en oavend as room, zoo zuut, zoo mild. Heit, werm miseroabel werm was ’et -doags gewêst; die van de merkt uut stad weerum kwiemen, zeiën dat ’et weerglas vief -en negentig groad had gestoan, en dat ’r van de hits twee minsen morsdood gebleven, -en drie keujes op de merkt woare kapot gegoan. Een van de schepershonden te D. was -roazend gewêst, en had, eer ie van Teunis ’en schot kreeg, ’en schoap en ’en kalkoensen -hoan gebêten van geweld. Luutje van boer Balders die met botter gemerkt had, was deur -Huibert van de Hoazekamp toen ze noar huus ree, ien ’en overval van de wermte, op -’t hittekerreke gevonden. Huibert was ’r arg van geschrokken,—hoe licht had de kar -van den diek kunne sloan—moar, ’t vlugge perdje had ie gevat, Luutje had ie bijgebrocht -en voorders tot bij huus gerêje. -</p> -<p>Arg, heel arg was ’t gewêst, moar nou—<span class="ex">nou</span> was ’t as room en heuning. Tegen zessen was de locht oan ’t smerren gegoan; donderkoppen -van moord en geweld; wolken as inkt. Van halfzeuven tot zeuven had ’et geborreld en -gerommeld, stik oan den Woalkant. Verdrêjd! wat had de weind gezwiept, krek asof de -boomen d’r uut en de schoorsteenen d’r af zouen; en ’t vuur!.… niet gelicht moar <span class="ex">gesist</span> had ’t deur de locht heer. Die ’t niet gezien had zou ’t zeker niet geleufd hebben -zoo straf as ’t goeng. De donder?.… roatelslag op roatelslag had de gloas’ doen dreunen—mins, -mins! die twee veural!—die erste! nee, die tweede! -</p> -<p>Veul volk had ’et arg ien’t lief gehad; veul ien’t heufd: rhimmetieke ien al de lêje. -</p> -<p>Teun die met de broodben liep, was onder ’en wilg goan zitten en had, ien den zeuvenden -wilg van heur af, Gods vuur zien sloan dat ’r geen splint oan heel bleef. -</p> -<p>Koatje Gruun, de ouwe ziel, was ien de donkere bedstee goan liggen, ze was zoo benauwd -dat God heur kwam hoalen; starven wou ze wel, moar as ’t wêzen kos niet ien den toorne. -Ze had zoo veul kwoad gedoan: Zundags ’s middags met de kark wel is overgesloagen -en wel is „nee!” tegen ’en ermen schooier gezeid. -</p> -<p>De mansluu oan ’t veerhuus of ien de Roskam, hadden de kloare <span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span>vergêten die gekommandierd was. Eenigen zeiën bij d’r eiges, dat ze, verdrêjd! nooit -meer zuupen, en anderen, dat ze nooit meer pruuve zouen. Harrejennig wa’n licht!! -moar, ’en rêgen as botter. Goddank, geen hoagel ien’t darp; en nou—klokke acht, was’t -’en weerke as room! -</p> -<p>Dat ’et ’en oavend as room en heuning was, dat vond boer Hannes Balders ook. De zware -stortregens hadden den uitgedroogden grond kostelijk gedrenkt: Specie was er uut de -locht gevallen. -</p> -<p>Nu en dan stippelde het nog, maar ’t wou niet zeggen, ’t koeltje dat de popels deed -klepperen, bracht nieuw leven en verfrissching aan. -</p> -<p>Boer Balders—gewoonlijk <span class="ex">de groote Hannes</span> genaamd—liep zijn erf rond; naast hem huppelde een ventje van nauwelijks vijf jaren, -die er pret in had om in iederen regenplas te trappelen—as ’en peerd, dat ’em de klonters -um de been’ vlogen. -</p> -<p>’t Rook lekker buuten, o zoo lekker, en Balders stak zien neus ien de locht, en sloeg -de erms op zien rug, en liep, en zag dat de weit-oaren zwollen; dat de appels ien -den bongerd kleurden; dat de tabaksbloai’ op ’t oog weg, oanwiessen; en hie stak zien -neus nog spitser ien de locht, en zei bij zich eiges: „Mins! mins! wa’n malsigheid!” -nam ’t jungske bij ’en hand, en liep nog is wiejer, êfkes op den diek oan. -</p> -<p>„G’n oavend Hannes; dag Wim, dag jungske,” sprak een man die van de dijkzijde kwam -aanstappen en kleiner dan Balders was, maar wel—’et snit van zien foacie had. -</p> -<p>De groote Hannes had beste klare oogen, en de zon, die op ’t ondergaan was, scheen -achter de wolken, maar evenwel kneep Hannes half zijn oogen dicht, krek—krek as de -stadsjonkers ze kniepen as z’en mins kennen, moar liefst op ’en afstand houen en ’em -kwoazie niet thuus kunne brengen; toch zei Hannes: „Zoo bin ie doar.…?” -</p> -<p>„Gruujzoam weerke,” hernam de ander, die de eenige eigen broeder van <span class="ex">den grooten</span> Hannes Balders was. -</p> -<p>„Dat geet nog al,” zei Hannes en voegde er bij: „Doar zu’j meer af lachen as ikke.” -</p> -<p>„’t Is ’en groote zêgen,” zei Arie Balders, „moar toch,” voegde hij er langzaam bij: -„’t was al geen zêgen wat ’r uut de locht viel.” -</p> -<p>„Hê?” zei Hannes, en uit zijn oogen straalde iets vreemds. -</p> -<p>„Mien weit en rog onder D. het doanig smeer van den hoagel gehad,” antwoordde Arie, -„’k bin d’r heer gewêst, moar mins ’t was ’en mankeliek gezicht; ’t leit er plat as -’en oal.” -</p> -<p>„Zóó, is doar hoagel gewêst?” zei Hannes koeltjes: „’t is oarig dat ie d’r altied -van langs kriegt, en ikke bijkant nooit. Loat ’r één kommen die zóó’n gewas het as -ikke.” -</p> -<p>„’t Is ’en zêgen van God,” hernam Arie: „wês er dankboar veur, en gleuf moar vrij -Hannes.…” -</p> -<p>„Wa’k te denken en te gleuven heb, dat he’k van ou niet te weten; wa’k <span class="ex">bin</span> dat bin’k deur mien eiges, <span class="ex">dat bin’k</span> jungske; deur gezonde harsens Goddank! deur ’t begriep wat ’en mins oan <span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span>zien eiges as mins verplicht is, zie je, nou weet ie ’t ien ens.” -</p> -<p>„Kiek Hannes,” hervatte de broeder: „da’j deur Gods goedheid gezonde harsens en zêgen -hebt, doar zie’k blied um, dat weet ie, en ’k zou.…” -</p> -<p>„Nee, menneke, nee,” viel Hannes hier in: „doar bin’k nog zoo zeker niet van; loawwe -mekoar <span class="ex">geen</span> meiske nuumen, of j’ook grinniken zoudt als Oarie geen hoagel en Hannes ze wel had.” -</p> -<p>In een nederig onderworpen stemming had Arie Balders de verwoesting aanschouwd, die -zijn koornvelden getroffen had. ’t Was Gods weer gewêst. Bêter deur Hum dan deur de -minsen. Ien de hoagelkast was ie niet, en groote schoai had ie—moar—zou ’et ook dreug -brood wêzen wat ie ’s weinters met z’n huus zou êten, morren zou ie niet. Vromer of -bêter dan Joapik die ook hoagel had, was ie geen spier: „Dus jungske,” had ie tegen -zich eiges gezeid: „hou de moed moar ien’t lief; ’t weer is nou gruujzoam, wie weet -hoe ’t nog meelupt; ’t duut mien plezier dat de schoai niet algemein is; zie de garst -van Hannes, wat steet ie gelp;—’k het ’r toch schik af da’k met Gods hulp oan Hannes -geen hoareke gries wuns. Bruur Hannes!—verrechtig, ge woart zoo’n goeje jong, en perjen -ge zoudt zoo’n bovenste beste mins wêzen, moar de kop most wat lêger, ge kiekt van -te hoog.” -</p> -<p>Met die gedachten was Arie den dijk afgekomen en op zijn rijken broeder toegestapt; -en, toen hij: „G’n oavond Hannes, gruujzoam weerke,” gezeid had, toen had zien engel -hum ien’t hart gebloazen; hie had oan voader en moeder gedocht,—geen kriezelke hoat -of jaloerschheid had ie ien’t lief gevuuld. Hannes was zien bruur, zien oudste, zien -eenigste. -</p> -<p>Of hum dat: „Nee menneke, nee!” ook rauw op ’t lief viel.…! -</p> -<p>Hannes blaasde toen hij zijn broeder die harde woorden had toegevoegd. -</p> -<p>Arie keek voor zich: ’t spreekwoord: „Zoo as de weerd is vertrouwt ie zien volk” hield -hij maar binnen. „Hannes,” sprak hij na eenige oogenblikken van stilte, zacht en ernstig: -„he’k oe ooit met schêle oogen oangezien umda’j rieker, veul rieker bint dan ikke? -He’k oe ooit ien ’t minste gevroagd, zelfs ien’t joar toen’k twee beesten kapot had -en ’t kar-perd ien droes veur den kop most schieten? Nee dat he’k nooit! en krek zoo -min he’k oe ooit benijd; moar weet ie wa’k wou Hannes, en wa’k dukkels bid.…? ’t Is -da’j ’t heufd.…” -</p> -<p>„Moar zou ’k dan nou, veur den dit en den dat.…” viel Hannes gram en met afgebroken -woorden in, „gek genogt wêzen um me deur ou is de les te zien lêzen? Mo’j oe baloorigheid -um den hoagel is oan Hannes lochten? ’k Mot zeggen menneke, da’j ien die hooge karkbank -al ’en oarige slag van den meulen hebt beet gekregen. Ge bint ook karkvoogd hè!? ’t -is ’en plenkske dat ien ou kraam past;—’k zou ’t veur tien stuks vee niet wêze willen. -Eén woord dan was ik benuumd geworden.”—Hannes lachte leelijk: „Nou karkvoogd! prêk -bij ’en ander; prêk bij oe Lieske. Toen ze as dern achter de koei’ huujde, had ze -apperent nooit zooveul wiesheid heure <span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span>bulken. Gegroet <span class="ex">karkvoogd</span>!” Wat drukte hij raar op dat woord. „Gegroet! Kom Wimpke, kom jong, we goan weer -noar ’t arf toe.” -</p> -<p>Balders stapte deftig heen. Arie zei: „G’n oavond Hannes;” en, terwijl hij in ’t voorbijgaan -den blik op het jongske wierp, dat, achtergebleven, perdsbluumkes plukte, tastte hij -in den zak, haalde een blozende rogpeer te voorschijn en zei: „Zou’j die lusten mien -jungske.…?” -</p> -<p>„Nou, of ik,” sprak Willem en greep naar de vrucht. -</p> -<p>„En wat zeg ie nou?” vroeg Arie toen hij den kleine zijn peer had gegeven. -</p> -<p>„Dank oe oome,” riep Willem verheugd, en vroolijk liep hij zijn vader na. -</p> -<p>Arie had er bij al wat griefde, toch schik af. -</p> -<p>„Woar hei’j die mooie peer gevonden, mien jungske?” vroeg Hannes. -</p> -<p>„Van oome gekregen.” -</p> -<p>„Van oome, van die.…? ’t Is ’en zoere! Onriep! We hebben d’r eiges genogt. Vort ’r -mee!”—Klets!—en de peer viel bij Arie op den grond neder. -</p> -<p>Willem greinde. Hannes suste zien lieve menneke, dat ie moar stil en moar zuut most -wêzen. Van anderen most ie nooit wat nemen, ze hadden <span class="ex">eiges</span> genogt. Moerbessen zou ie bij de mik hebben as ie thuus kwiem, met sukker d’r bij, -en Hannes liep statig met het pruilende jongske voort. -</p> -<p>En Arie … Arie zag nog eens om, en toen—vóór zich in ’t westen; ’t zunneke speulde -zoo zacht over ’t weiveld, ’t zunneke zonk, moar …, ’en neie mergen die kwam ’r <span class="ex">zeker</span>! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Dat was zeker de honderdste keer geweest, dat Arie, sedert zijn huwelijk, den broeder -welwillend genaderd, doch telkens, zooals nu, onheusch door hem was afgeketst. -</p> -<p>Had ie dan dóárin zoo arg onneuzel gehandeld, dat ie Lieske, zien beste wiefke! véúr -twientig joaren trouw had gegeven? Ze was moar ’en errebeidskiend gewêst en ze had -veultieds beesten gehuujd, moar—had ze ook geen bekske gehad as ’en meizuuntje en -’en hartje zoo kloar as ’t woater uut den welput.…? Hannes had duk, o krek zoo duk -as Oarie eiges, noar Lieske gekeken, moar Lieske had ’em altied afgepoeierd en weg -gekasseboend zooveul ze moar kos, went ronduut gezeid, tot trouwen zou Hannes nooit -gerezelvierd hebben, doartoe zou Lieske hum veuls te min en veuls te ermoeiig gewêst -zin. Hannes had ’en tikske van den weindmeulen weg, nog al ’en oarig tikske; ien stad -zouwe ze zeggen: dat ie van ’t hunje gebêten was. -</p> -<p>En Arie was met Lieske getrouwd, en Hannes was nijdig gewêst um ’t schandoal, en had -eiges ’en dikke knappe dern genomen, die schijven had als hoaren op ’t heufd; ’en -boerderij van moeders <span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span>verstarf, ’en zwiet sloeg as ’en keuningin, moar geen bekske as Lieske had. Van ’t -hartje doar wiwwe moar niet van sprêken, went ze stierf ien de kroam van ’t eerste -dernje—van ’t oarige Luutje. -</p> -<p>Dat trouwen ien ’t mindere had Hannes arg tegen zien bruur gezet, moar—of Hannes al -ien onmin met Oarie was, en of Oarie ’en zwêvelstok was, tegen Hannes ’en bargroei, -toch was Oarie ook krek zoomin bekanterig of jaloersch op Hannes, as ’en nachtegoal -op den zang van ’en kikker; toch was Oarie met de zienen, zelfs ien bitter slechte -joar’, gelukkiger dan z’n rieke bruur, en toch ook was ie veul meer de vrind van al -wat goed docht, zoodat ie ’en joar gelêjen, tot karkvoogd benuumd was. -</p> -<p>Arie tot kerkvoogd benoemd! dat was de nekslag voor de broederliefde. Oarie karkvoogd -en Hannes d’r buuten! kos ’t wel arger? ’En koale hakklouwer was Oarie; zoo’n kwoazie -vrome, krek as z’n wief; d’r zou nog ’en tied kommen dat Oarie met z’n zeuvenspan -d’r onder deur most; dan zou Hannes ook is z’n köpke volgen, krek as Oarie met trouwen -gedoan had, en zeggen: „Ielk z’n eigen gang,” dan zou ie ook schik hebben um te zeggen: -„’En mooie karkvoogd die zich eiges niet bevoogden kan,” dan zou ie.… -</p> -<p>Met soortgelijke denkbeelden vervuld, zien wij den grooten Hannes met Wimpke, het -hek van zijn hofstede Het Bijenveld binnengaan. -</p> -<p>Nog altijd is het lekker buiten. -</p> -<p>De kiepen en kalkoenen zin ook ’en kertierke langer van stok gebleven vanwegens de -frissigheid. Watte mooie kiepen en kalkoenen! krielekes, kosjensiena, goudloakens, -geen mooiere ien de heele Bêtuw! -</p> -<p>„Zoo Nieuwton, zoo kerlje!” zegt Hannes en streelt een pseudo Newfoundlandschen hond, -die bij de groote schuur voor ’t hok ligt; die—volgens zijn meester—’en hond is zoo -as ’er nooit een op ’en boerenarf liep; ’en hond, die hum—Hannes—zou veinden onder -duuzenden, en ’em uut ’t woater zou hoalen zoo a’j’t nooit geheurd hadt. -</p> -<p>’En klein eindje wiejer zat de groote pauw, met z’n mooien steert achter, en z’n lillik -wiefke noast zich, op ’en dooien tak van ’en eik, die—volgens Hannes—de oudste eik -uut de Bêtuw—wat zei ie! misschien de oudste eik uut ’t heele land was, en lang véur -Christus z’n tied bestoan had. -</p> -<p>Hannes gevoelde wanneer hij dit verhaalde, altijd een schier onoverwinbare neiging -om er bij te voegen: „En ’k het ’em <span class="ex">eiges</span> geplant mins, met <span class="ex">deze</span> handen toen ’k nog ’en jungske was.” Maar—gezeid had ie ’t nooit. -</p> -<p>„Kiek is voader,” riep Wimpke, op den hooggezeten pauw wijzende: „doar hengt ’em ’en -veereke los.” -</p> -<p>„Met de nattigheid,” zei Hannes: „wacht, as ’k oe ien de hugt hou, dan zu’j d’r bij -kunnen. Kom hier; veurzichtig dat ie niet op den hoal geet.” -</p> -<p>’t Jongske, door Hannes in de hoogte getild, greep het veertje en had er schik in. -En Hannes kietelde Wimpke onder zien neuske d’r mee, en ’t kriebelde wel, moar ’t -was toch oarig; en speulen <span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span>mocht ie d’r mee totdat ie noar bed zou. Moar toen—toen nam Balders ’t pauweveerke -weerum, en docht: „As de pauw die dinger is kwiet was, wa’n lillekerd zou ie wêzen!” -’En oogenblikske loater sloeg ie den klampbiebel open; lei ’t veereke d’r ien; keek -bijgeval ien ’t spiegel, en—streek zich spitsig de hoar’ op. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Reeds een paar malen noemden wij een boerinnetjesnaam zonder de eigenaresse op den -voorgrond te brengen. Zie, daar zit ze; ’t is Luutje Balders; Luutje, die haar eigen -moeder verloor toen ze veur ’t allererste kleerkes droeg, en veur drie joar, Willems -eigen, hoar stiefmoeder mee noar ’t graf brocht; woar ze van gehouen had arg en veul, -en die ze nog miste ielk oogenblik meer as ze zeggen kos. -</p> -<p>Daar zit ze, en aan de oogen die flets staan, en aan den doek die om ’t hoofd zit -geknoopt is het te zien—dat ze niet fiks is ien ’t heufd, en muu is, en af. -</p> -<p>Als we Luutje, zelfs op dit oogenblik bekijken, dan moeten we volkomen recht laten -weervaren aan het oordeel der boerenknapen, die ’t meiske onder de bovenste dierkes -van ’t darp rêkenen, en zingen: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">Luutje, met d’r mooie snuutje -</p> -<p class="line">Is nog zuuter as ’en kluutje.</p> -</div> -<p class="first">Daar zit ze, we hoorden ’t al; ze is met de hittekar naar stad geweest, ze is van -d’r zelve geraakt, en—toen ze de oogen opsloeg, toen heeft ze Huibert van oom Arie -van de Hazenkamp bij zich gezien. Huibert, de flinke, de ronde jong, de vroolikke -kiewiet van school; de eerlikke Huibert, die nooit geen drie zou zeggen as ’t twee -was; die schrieven en rêkenen kos as ’en meister, en spoajen en heujen as de beste -arbeidsmins. Ze had Huibert noast zich gehad, Huibert, die negentien, en ’en joar -ouwer dan zij was. De goeje jong had hoar verrechtig ’t lêven gered; hoe licht had -Kobes—zoo heitte de hit umdat ie van buurman Kobes gekocht was—hoe licht had Kobes -’en drêj te kort nemen en ’t kerreke van den hoogen diek kunne smieten. „Goddank!” -had Huibert gezeid, „Goddank! da’j de eugkes weer los duut: ’k meinde verrechtig da’j.… -da’j.… Loa’k ’et niet nuumen; ’k zie arg geschrokken.” -</p> -<p>„Woar bin’k?” had Luutje gevroagd. -</p> -<p>„Bij mien!” had Huibert gezeid. -</p> -<p>Luutje had ’t geheurd en begrepen, moar gezeid had ze niks. Des te meer had ze gevuuld. -</p> -<p>En wát had ze gevuuld? Veul veur Huib, alles veur Huib; nog krek zooveul as toen ze -soam véur schooltied, rondom de iepebeumkes „rooje vos wat hei’j gedoan?” speulden; -nog krek zooveul as op den oavond toen Huib, noa den dood van stiefmoeder, hoar achter -’t elzenbuschke bij ’t karkhof, schreiende gevonden, en gezeid <span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span>had: „Luutje, as ’r één is die oe noojer met troan’ ien de eugskes ziet as ikke, dan -za’k geen Huibert hieten; loa’k z’oe afvêgen Luutje, moar gleuf mien, lêvenslank zou’k -z’oe wegkussen willen, a’j moar mien henneke woart.” Krek—nee méér nog vuulde Luutje -veur <span class="corr" id="xd31e841" title="Bron: Huibertnêf">Huibert-nêf</span> as toen. Hie had heur verrechtig ’t lêven gered, en—meegoan of binnekommen had ie -geen ens gedorst, went voader.… A’j van den duuvel—zeit ’et sprêkwoord: voader kwiem -krek de keuken ien. -</p> -<p>„Wat schort ou weer Luutje?” -</p> -<p>„Nog ’en bietje ien’t heufd van van middag voader.” -</p> -<p>„Eigen schuld, eigen <span class="corr" id="xd31e848" title="Bron: schnld">schuld</span>!” gromde Balders: „Woarum den hoed thuus geloaten en bloot ien de muts op ’t kerreke -goan zitten.…? He’k ’em niet eiges uut stad meegebrocht? ’t Was de duurste die ’k -kriegen kos, moar, ’t leek ou weer niet. Hei’j ’em wel één keer op ’t heufd gehad?” -</p> -<p>„Noar de kark voader, moar ze lachten d’r um; de hoed steet te zwierig.” -</p> -<p>„Ze lachten d’r um! ze lachten d’r um!” riep Hannes toornig: „wie lachten d’r um! -Die koale jakhalzen hier? De derns van Pouwels misschien.…? Bekanterigheid is ’t, -en anders niks! Heur ie, van nou afoan zu’j oe klêjen as’t past. Dóar boven ien’t -kammenet, he’k ze liggen de schijven, meer as iemand ien ’t darp. Loat ’r één uut -de Bêtuw tegen Hannes Balders opstoan! Moar ou Luutje,” vervolgde hij bitter, „ou -ploagt ’en geist die ien ’t gemeine velt; as ’t ien oe kroam kumt dan zu’j met ’en -schooier deur ’t darp goan; dan zu’j kruupen ien hok’ en goat’, um suupkes en vleiskes -te brengen. Gêven is goed, moar zóó, da’s ongodsdienstigheid, zeg ik! Ge proat van -God en ’t gebod; akkoord meseu! moar dan wi’k ook da’j zult weten dat God met wiesheid -standen ien de wereld het geschupt; d’r zin groote en kleine Luutje; d’r zin rieke -en schroale; as ’k groot en riek bin dan he’k te kommendieren, zie je; as ’k klein -en erm bin dan neem ik den hoed af en mot simonblê speulen. Hei’j’t begrepen.…? Zuuk -’t fatsoen; as de derns ien ’t darp schots of sits droagen, koop dan zied, wat kan -’t mien schêlen! Wi’j meer konverzoasie? verzuuk de juffers van den burgemeister; -geleuf maar vrij, die zouen meer as gern met ou willen umgoan; en Oarend, die op studie -is.… die zou de kous’ van de been’ loopen um ou ien ’t hökske te kriegen.—Nou, of -ie ’t heufd schudt of niet, <span class="ex">ik</span> zeg oe dat ’et woarheid is. ’t Was giesteren nog da’k ’em bij de woai oan ’t vissen -vond. Natuurlik nam ie zien pet af. „Wês gedekt kammeroad,” zie ik.—„Hoe geet ’t meinheer -Balders? zeidie: „hei’j nog geen kramp ien de vingers van ’t kepunnekes knippen? Hoe -geet ’et thuus?” vroeg ie ook: „Luutje nog altied gezond? Verrechtig, meinheer Balders, -doar zou’j ien Uitert op de Kaskieno’s—of hoe zeidie ook?—swiet mee sloan,” en—toen’k -bij ’em goeng zitten op de heining, toen was ie o zoo verheerlikt, en prezentierde -me segoartjes uut ’en buul van pauweveerkes, en zei gedurig ’t een of ander, en ook, -da’k sprêkend op de gofverneur van Uitert leek, veural van achteren zeidie; en da’k -<span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span>is bij ’em oan most kommen as’k ien Uitert kwiem. Op z’n kast—zoo heitte zien stedeerkamer—had -ie ’en sleup van oarige dingen stoan, doar ie mien eurdeil wel is over heuren wou; -’en vleugelpiejano had ie ’r ook, en—nou mo’j is heuren Luutje—hie roaide, da’k zoo’n -dink ook veur ou zou koopen, dan ko’j mettertied, a’j volleerd was, op ’t meziekkerset -speulen, dat dêje z’ien Uitert allegoar; en Frans en Duuts en Engels moest ik oe leere -loaten zeidie, en dan lachte ie ielkreis zoo witjes; en dan docht ik: Jungske jungske, -ge vist oan twee kanten; ge vist op boars en op Luutje, hê, hê, hê! „Kom moar is oanbouwen” -zei ik ten leste, en ’k gaf ’em de hand; nou, of ie verheerlikt was!” -</p> -<p>„Lachte ie gedurig voader?” vroeg het meisje met nadruk, terwijl ze even haar vriendelijke -oogen opsloeg. -</p> -<p>„Witjes! O zoo witjes!” verzekerde Balders, en met de armen op den rug en ’t hoofd -in de hoogte, stapte hij deftig de kamer rond, en ’t meisje herhaalde zacht bij zich -zelve: „Lachte den Oarend!” en twee groote tranen welden haar op in de oogen: De minsen, -ze lachten d’r um. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Één is er nog van wien we wel gehoord maar dien we nog niet gezien hebben. -</p> -<p>’t Is negen uren in den avond,—Huibert Balders, Arie’s oudste jongen, loopt met een -roode kleur den boomgaard rond, en ’t land over, den weg op, en weer terug, en altijd -ziet hij strak, en altijd ziet hij droevig. -</p> -<p>„Woarum niet,” denkt Huibert, „woarum zou ’k ’et loaten? ’t is de eenigste kans op -geluk en op veurdeil. Wat ’en ramp met dien hoagel! Die goeje voader! wat zei ie geleuvig: -„Alles kumt van boven, schoai en zegen; Wêst tevrêje vrouw en kienders, ’en stukske -vleis of spek te min zal niet schoaie: eerdappels genogt op ’et land, en brood zuwwe -ook wel hebben.” Die beste moeder! wat zag ze bleik en wat had ze gegreind. Netje, -’t zwakke dernje, zou nou zeldzoam wat verstarkends veur de butjes kunne kriegen: -’t goeng achteruut van joar tot joar, en, toch meinden de minsen dat ze geld hadden, -umdat—umdat eum Hannes óók Balders heitte. -</p> -<p>Wóárum zou ie ’t loaten.…? zien eenigste levenshoop was.… Luutje! -</p> -<p>De eenige steun veur voader en moeder kon ’t geld worden van.… Luutje. -</p> -<p>Is dat spulleke wel zuuver? -</p> -<p>Nee—’t goeng um de duiten; niet allinnig veur hum as de man, moar, veur de heele femielje. -En toch, ’t spulleke was zuuver. Verrechtig! as glas! Lief had ie ’t meiske, méér -as ’t bloed in zien oajers, ’t geld dat onnut lag, zou steunen en weldoen.—Hiew ze -van hum.…? Joa! joa! dat dee ze: perjen! dat dee ze; dat had ze met d’r eugskes, met -d’r henjes, met d’r lipkes gezeid: „De <span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span>bovenste bin gij, en de bovenste zu’j blieven, al had ik noast ’en ander veur den -prêkstoel van „joa” motte knikken.” -</p> -<p>Noast ’en ander veur den prêkstoel „joa” knikken; zij—Luutje? Zij noast ’en ander!—Welke -ander? Wie? Nee, nooit van z’n lêven! Huib is d’r ook nog; en knikken kos ze niet -as ze ’t eiges niet wou. Eum Hannes kos hum misschien ’et gat van de deur wiezen,—moar -as ie dan wiest dat Luutje deur hum uut ’en lillik gevoar was gered; as ie vrindelikke -toal heurde, gemuujzoam en rond toch d’r bij, zou ie dan baloorig wêzen en „nee” zeggen.…? -Och! de minsen zin duk bêter as ze liekene willen. -</p> -<p>Zoo dacht Huibert, en altijd liep hij rond, en, dat het al donkerder werd, daar gaf -hij niet om. „Mergen, mergen!” sprak hij ten laatste bij zich zelven, „mergen, as -Onze Lieve Heer ’t zunneke weer noar deez kant van zien wereld loat kieken. Wa’k doen -wil is zuuver; kwoad kan ’t niet wêzen. Wat goed is wil God. Goan za’k, dát za’k!” -</p> -<p>En met dit besluit keerde de jongen huiswaarts; wenschte den zijnen een goeden nacht; -ging naar zijn kamertje; legde zich te bed, maar toch—hij sliep geen spier. Gedurig -had hij wel de oogen dicht, maar dan was ’t nog erger; dan zag ie ’t mussengeweer -niet langer, bij ’t schiemerlicht, ien den hoek van zien cel; de schoen’ nie meer -onder den stoel stoan, en de bokspiepen d’r overhangen; dan zag ie de sterrekes nie -meer, deur de ruutjes heer, ien de locht flonkeren, moar—dan zag ie tegen ’en zwarten -muur uutkommen: Luutje.… oan ’t schreien: zien voader.… z’n moeder.… de bruurkes en -dernjes.… oan ’t schreien; de koei’, de kalver’, de schoap’ ien ’t land, de keujes -ien ’t schot.… alles oakelik oakelik, en—dan dee ie de oog’ moar weer open, dat ie -liever ’t mussengeweer, en de schoen’, en de bokspiepen zag, en veural de sterrekes, -die vroolik en vrindelik hum toeblonken, alsof ze doar zeien: Hier oan den Hemel is -<span class="ex">altied licht</span>. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De morgen is aangebroken. Hannes Balders is opgestaan. Willem—zien hertlepke, die -altied bij voader ien de bedstee slupt—Wimpke slaapt nog, en de appelbloesems liggen -hem op de wangen. -</p> -<p>„’En lief jungske!” denkt Hannes, terwijl hij met de handen op den rug zijn zoontje -beschouwt: „da’j van zoo’n keind zoo houen kunt! ’en knap jungske ook; d’r zit wat -veurnoams in zien tronie, heel wat anders as de fieselemies van andere darpskiender’. -Mien neus het ie kloar: mien heuge vurheufd; alles krek! Dat zal ’en mins worden um -swiet mee te sloan. Boer!? ’k Wou nog liever; nee den grooten weg zal ie op; krek -as burgemeisters Oarend, noar de Uitertse akkedémie; veur offecier kan ie óók goan, -krek wat ie wil.—Doar drêjt ie zich um.—Wa’n oarig kerlje toch. William Balders! Joa, -joa, ’t bloed zit ’r ien.” -</p> -<p>’t Was alsof de groote Hannes nog een voet grooter werd, toen <span class="pageNum" id="pb37">[<a href="#pb37">37</a>]</span>hij op een mahoniehouten siffenjeere toetrad. De la trok hij open. Links lagen de -pampieren. Met een handvol treedt hij terug, en zet zich in een groenlederen rugstoel.—Krek -zóó had ie d’r een, ien stad op ’t hof, veur den president gezien. -</p> -<p>„Hier steet ’et,” smuuspelde Hannes, terwijl hij een Oprechte Haarlemsche van eenige -jaren herwaarts opensloeg. „Hier, Uut Londen: -</p> -<p>„Lord William Balders is <span class="ex">met een bijzondere zending van zijn gouvernement naar Frankrijk vertrokken</span>.” -</p> -<p>Op den eigen stond goeng d’r buuten ’en kalkoense hoan ’t roam veurbij. Puts!! Piets!!!! -dee ie.——Krek z’n boas! -</p> -<p>„Wonder wonder!” denkt Hannes: „wonder da’k ’r toch nooit ’en toal op geheurd heb. -Mien brief sting op pooten;” en weder—wie weet voor de hoeveelste maal—leest hij het -kladschrift van den brief dien hij schreef, den brief die luidde als volgt: -</p> -<blockquote> -<p class="first salute">„Meseu Lord <span class="ex">William Balders</span>! -</p> -<p>„Uit de Haarlemmer van den 6<sup>den</sup> dezer heef ik gezien dat uwees krek heitte as ikke en dat Uwee Lord naar Parijs goeng. -Daar zij ik over doende den heelen tijd, went ik heef bezonder veul femiliezwak. As -ge nou—docht ik al—over Holland, laa’k zeggen Gelderland, bij name over E.… in de -Betuw, terug goeng, en ’t Bijenveld opzocht, dan kosten we mekare is zien en spreken. -Da’k van aadel bin, dat geleuf, maar dat weet ik toch niet. Ge hebt hier ’en Balders -die metselaar is, maar dat besteed zich geen haar. As’k zeg da’k honderd en dertig -mergen land onder de ploeg en honderd en vieftig stuks vee in ’t land heb, dan lieg -ik geen schepel of kalf.” -</p> -<p>Alleen die honderden er bij waren abuis. -</p> -<p>„Als ge kumt, Lord William Balders,—nêf za’k maar zeggen,—zal Uwee zien dat ’t spulleke -zien man wel weerd is. Ziede ook getrouwd, en heb ie kinders? Ik heef m’n tweede. -Van mien eerste heef ik een aardig deernje, evel zonder veul begriep. Den dag naa -dat ik oe naam in de krant zag, kreeg Sanne—zoo heit mien tweede vrouw—’en jongske, -en nou staai ik er op dat hij ook William zal heiten. A’j peet wilt wezen en doopgetuige, -dan mot Uwee Zondag over acht dage hier zin, dan vel ie met den neus in ’t vet, van -wêges de slagt. As oe de reis te kras is, dan za’k oe den buul wel is vullen. ’k Wou -wel geern, Uwee bij den doop naas me sting. Dat ik denk dat we femilie zin, zit ’em -ien ’t woord van mijn grootvader, die zei, dat zien broeder naar ou land was gegaan. -De groetenisse van Sanna en Luitiena en Williammeke, die we voorders Wimpke zullen -hieten, en blief ik meseu Lord William Balders, bij okkazie antwoord, Uwee toegenegene -neef, -</p> -<p class="signed"><span class="sc">Hannes Balders</span>.</p> -</blockquote><p> -</p> -<p>Het is misschien niet geheel overbodig hier vluchtig aan te stippen, <span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span>dat het schrijven van zulk een brief, een schets is—ofschoon van verre—naar ’t leven -genomen. -</p> -<p>Geen woord was er op dien brief teruggekomen. In den beginne had Balders aan jan en -alleman gezegd, dat ie ’en Lordschap die zien eigen nêf in ’en rechte lien was, op -den doop van z’n jungske wachtte; maar, toen de groote Hannes één, twee jaren tevergeefs -gewacht, en menigeen al eens over den Engelschen Lord-nêf gelachen had, toen had Hannes -er van gezwegen, stil gezwegen, en slechts wanneer hij alleen was keek hij, zooals -nu, zijn opstel nog eens in, en sloot het met de courant weer in de hooge latafel.—Ronduut -gezeid, ien stee van ’en brief schrieven was ie d’r wis op uutgetrokken, over Pries -noar Londen, as ie zooveul plint had gehad as ie gern wou dat de minsen ’t gleufden. -</p> -<p>„Tik! tik!” klonk het op de ruiten.—Kees de arbeider stond buiten, en riep naar binnen: -„Boer Balders, d’r is ’r één, die oe sprêken wou.” -</p> -<p>„As ’t Levie um de ossen is, dan zeg moar, da’k er mergen mee naar de merkt wil.” -</p> -<p>„Nee, ’t is een ander.” -</p> -<p>„Wie?” -</p> -<p>Kees heeft zeker de vraag, die anders luid genoeg gedaan werd, niet gehoord en kijkt -onnoozel. -</p> -<p>„Wie?” roept Hannes luider. -</p> -<p>„Och dinges, hoe heit ie ook—za’k maar zeggen.…” prevelt Kees. -</p> -<p>„Nou, loat ’em op ’t diekkamertje, ik kom zoo stond.” -</p> -<p>„Gea moar binnen Huibert,” zei Kees eenige oogenblikken later, en Huibert trad het -dijkkamertje in. -</p> -<p>Huibert Balders was in ’t geheel geen kind meer; eer zou j’em vijf en twintig dan -negentien hebben aangezeid, maar toch—a’j goed luustert dan kun’j ’em ’t hart heure -sloan. -</p> -<p>„<span class="ex">Hêêêê!</span>” kwiem ie gedurig—„zoo roar, zoo kort van oajem!—zoo dreug, zoo plekkerig ien den -mond; zoo knikkerig ien de knie?—Kom.…. verdrêjd! ’t Is krek ’en mins as ikke.—’t -Is niet gering hier.… ’en vergulde spiegel! Harrejennig, wat zie’k er uut! zoo bleik -as de dood, en êvel bin’k <span class="corr" id="xd31e939" title="Bron: heelegaor">heelegoar</span> werm. Wat zou Luutje wel zeggen as ze wiest da’k hier was.…?—Lupt ze doar buuten? -Verrechtig! Kiek met ’en pers jekske en ’en witte rok oan. Hoe proper en toch hoe -simpel! doar zit geen grutsigheid bij. Wa’n oarig wiefke zou ’t wêzen!—Pst!—Luutje? -’k Wou dat z’is hierhin uutkeek! Pst!———’k heur wat. Zou oome d’r oan kommen.…? ’k -Wou da’k weg was.… ’k Gluuj as ’en bol ien den oven.—Bi’j gek jong, kerroazie!” En -nauwelijks had Huibert de gedachte om ferm te wezen bij zich verlevendigd, of de deur -ging open—Huibert draaide zich wat schuin op zij—en Hannes trad binnen. -</p> -<p>„Wie he’k doar?” vraagt Balders op een toon zoo voornaam en deftig als hem mogelijk -is, en laat zich tegelijker tijd in een armstoel zakken. -<span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span></p> -<p>„Huibert—Huibert Balders oome,” klinkt het antwoord, en hij die het geeft vermant -zich en komt een schrede nader. -</p> -<p>De grootste verwondering teekent zich op Balders gelaat. De hand brengt hij boven -zijn oogen alsof hij scherper wil zien en eindelijk zegt hij afgemeten: „Gij!—wat -woudt <span class="ex">gij hier</span>?” -</p> -<p>Eenige oogenblikken blijft het stil. Huib wou zoo veul, moar—’t wou d’r niet uut. -</p> -<p>„Ik meinde,” ving Balders langzaam aan, terwijl hij onrustig de handen over de armen -van zijn stoel liet heen en weer glijden: „’k meinde da’k dukkels meer as kloar had -gezeid, da’k op bezuuken van een van de Hoazekamp niet gesteld was.—Heit ie Huibert?” -</p> -<p>„Noar oe vader oome, mien grootvoader.” -</p> -<p>„Dat <span class="ex">die</span> Huibert heitte wiest ik lang véur ou; dat <span class="corr" id="xd31e960" title="Bron: h’aj">ha’j</span> mien niet te rappelieren. Wat doe’j hier te kommen?” -</p> -<p>Huibert ziet strak—„Loa ’k moar!” Hij vermant zich, treedt den oom naderbij, en spreekt -zacht en schijnbaar kalm: -</p> -<p>„Oome, d’r zin twee bruurs, de een is riek en hoog, de andere is erm en hoalt ’et -zoer ien de wereld; de erste <span class="ex">bin</span> gij, de.…” -</p> -<p>„Lês ie ’en boek! zeide roazend!” roept Balders: „Hei’j en leske van buuten geleerd -um mien is oan’t buis te kommen? Proat moar niet wiejer menneke; die kemélie die kenne -we al: gêf ie wat of doe’j ’t niet gern. Da’k riek bin, misschien de riekste uut de -Bêtuw, dat weet ik, en dat weten ze allemoal, méér as ik zien loat of weten wil. Da’k -de erste bin doar beruum ik me op, umda’k et deur eigen hand, en eigen heufd, en eigen -overleg—zie je—gekregen heb; geen mins en geen ziel he’k ’r dank veur te weten. Als -gilluu van de Hoazekamp, nou met ’en lêge buul kumt, dan kniep ik de oogen dicht zie -je—zie je, zoo doei ik dan; went eigen schuld ploagt ’en mins ’t meiste.—Blief ien -oe stand, zei ik; moar fluute Jan Berend! ik wiest wel dat de botter uut ’t vat, en -’t nekske zou buugen. Komplement menneke, en da’k er niks van wil heuren; loat vader -Oarie blied zin dat ie <span class="ex">zoo véul van mien</span> kreeg.” -</p> -<p>’t Schemert Huibert, maar ’t laatste heeft hij verstaan, en hevig wil hij roepen: -„Gelogen dat ie van <span class="ex">ou</span> kreeg!” maar hij toomt zich in, en vraagt bedaard: „Van <span class="ex">ou</span> gekregen oome! doar he’k nooit van geheurd.” -</p> -<p>„Da’s wel meugelik!” zegt Hannes: „moar—as ’t <span class="ex">hier</span> Engeland was, dan zou’j ’t bêter begriepen: de oudste zeun kriegt doar alles, de -andere kunne heerkomme zuuken.” -</p> -<p>Dáár wist Huibert niets van. Die woorden, zonder ziel of grond, verzachtten echter -zijn wrevel. ’t Was <span class="ex">meugelik</span> dat voader van oome meer as zien recht had gekregen. ’t <span class="ex">Kon</span> wêzen.… en, kalmer nog meer naderbij komende, sprak hij gevoelig: „Dan zou’k oe de -hand drukken oome, dan zou’k oe zêgenen, went, alles wa’j oan voader gedoan hadt, -dat zou’k rêkenen as oan mien gedoan.” -</p> -<p>„Loat moar zitten, loat moar zitten!” zegt Hannes, terwijl hij de hand afweert die -hem werd toegereikt: „Doar wi’k geen dank veur.” Opstaande: „Wou’j nog wat anders?” -</p> -<p>„Nee oome.… nee, niks.…” -<span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span></p> -<p>Doar geet Luutje ’t venster langs: -</p> -<p>„Joa oome, joa, nog ’en enkel woordje;” en radder vervolgt Huibert, terwijl Balders -met halfgesloten oogen naar de hoogte ziet: „Joa, oan ou hangt ’et heil van mien lêven. -Oome, eiges hei’j’t gezeid: Trouw in oe stand; en ikke oome, heit ik geen Balders, -geen Huibert noar oe voader? Kiek, al zeg ik ’t eiges, ’k heb handen oan ’t lief en -gevuul ien de botten; en zie je—weet ie—hoe za’k zeggen——altied hewwe mekoare ien -’t hart gelêgen. Luutje, och Luutje he’k zoo lief, zoo kneujig lief oome; as ze <span class="ex">mien</span> wier, joa, ze zou gelukkig wêzen as ikke. Oome, ge bint wel wat heug, moar kwoad -bi’j toch niet; nee, dan zou’j geen bruur van voader wêzen. Och, a’j ons soam is oankeek—kiek, -dan zou’j geen nee kunne zeggen; dan kowwe verkeeren zoo lank a’j’t wou; dan zou j’ -ook voader de hand wel rieken; oome, God zou oe zêgenen, ou en oe kiender. Och! ’k -het Luutje zoo lief, zoo kneujig lief—kiek, doar hei’j nou <span class="ex">alles</span>.” -</p> -<p>De toon, waarop Huibert gesproken had, was inderdaad zoo gevoelvol geweest dat hij -een steenen hart zou gebroken hebben. Balders hart was niet van steen, in ’t geheel -niet, maar—in ’t hart zat ’en lillik ding dat zwart was; ’en stooterig ding dat alles -’en por gaf wat bêter dan hie was, en binne wou kommen. -</p> -<p>Balders was werkelijk een oogenblik getroffen. Hij zag Huibert daar zoo smeekend staan, -en al kan hij aan zijn vurigen wensch geen gehoor geven, een vriendelijk woord zal -hem troosten.… „Vort!” zegt het leelijke zwarte ding dat in ’t hart zit: „vort! d’r -uut’r mee! Is dat ’en astransigheid; heigrond um weigrond kommen! Vort! d’r uut ’r -mee!” -</p> -<p>„Ei, ei,” zegt Hannes langzaam: „dat dingske was ligt te prebieren hê? Dank mien op -oe bloote knie’, da’k niet de perdzwiep vat, en oe, zoo lank a’j bint, van mien arf -kasseboen.…—Of ie nou rood wordt of bleik, en of ie nou met oe klavieren scharmt, -doar he’k geen spier mee van doen manneke. Gelieke stand!? Denk ie umda’j oe Balders -nuumt da’j doarum ’en echte Balders bint. Goat ’r moar vroagen ien Engeland, dan zu’j -heuren—<span class="ex">dan zu’j heuren</span>! dat de oudste zeun alles ien noam en doad is.—Oe vader heit hier ien’t land Balders, -moar d’r buuten zouwe z’em anders leeren; en dan—nog op den koop toe—zich eiges versmieten -en verslingeren oan ’en dern die’k nog niet bij ’t volk op den dêl zou willen; die -me te min en te smerrig is um.…” -</p> -<p>„Um! um!” schreeuwt Huibert in vreeselijke woede, terwijl hij zich tandenknarsend -en met doodsbleeke lippen voor Balders plaatst en hem dreigend in de oogen ziet: „Mien -lieve beste moeder besmêlen! die vrome trouwe moeder.…? Mins! mins!! je bint geen -mins, ge bint.… God weet wa’j bint, moar weerd bi’j da’j lêger velt as de put diep -is; da’j.… da’j.…” en Huibert loopt met gebalde vuist driftig het kamertje op en neer, -en ’t zwarte ding in Balders hart roept als een razende: Weerlichts! en donders! en -nog lilleker woorden, die we maar weg zullen laten. -</p> -<p>Daar gaat de deur open; ’t is Luutje. Luutjes lief gelaat teekent <span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span>angstige bezorgdheid. Huiberts blik ontmoet den haren. Die blik ontwapent zijn toorn: -„Oome,” roept hij kalmer doch levendig: „a’j eiges oe moeder hebt liefgehad, zeg dan -da’j de miene belasterd en besmêld hebt; trek oe zundige toal ien.… of anders.…” -</p> -<p>’t Zwarte ding van binnen hoort Huiberts kalmeren toon, en—bloast zich nog ens zoo -dik as ie is; en Balders roept gekrenkt vol bitsheid: „As de weerlich m’n huus uut, -heur ie! Zu’j d’r uut, zeg.…? of mo’k oe oan ’t buis kommen.…? Wou’j mien hier de -wet nog lêzen? Een twee.… drie, opgemarsierd.… mars!!” en, met zijn stevige vuist -Huibert in den kraag vattende, dringt hij den knaap, die daarop niet bedacht is, ter -deure uit en verder.… en verder, tot buiten de voordeur. -</p> -<p>„Um Gods wil, voader!” roept het meisje; „voader, nog giesteren het Huib mien uut -groot gevoar geholpen: um Gods wil, wat kwoads het ie ou gedaan? Luuster—heur!” Maar, -vruchteloos was het dat zij hem toeriep en aan ’t pand van zijn jas trok, Huibert -was buiten eer ze ’t wist, en Balders schreeuwde: „Ook ie wilt den kop boven uut stêken; -boven mien, boven oe voader, hooveerdig dink! ’k bêf ’r van; zóó he’k ’et nog nooit -belêfd!” -</p> -<p>„Best!” zei ’t zwarte ding van binnen, „de bovenste heit ie, en de bovenste mo’j blieven.” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Luutje weende. En Huibert? -</p> -<p>Huibert ging koud water drinken, twee, drie, vier glazen. Thuus gekommen viel hij -zijn lieve moeder om den hals,—die docht dat Huib ’t ien’t heufd was gesloagen—en -kuste haar op ’t vriendelijk bezorgd aangezicht. -</p> -<p>Huibert ging dien dag in ’t land om klaver te maaien, en hij maaide dóór, zonder schoften,—vremd, -zonder praat of weerwoord. -</p> -<p>En ’s avonds? Ja, hij ging te bed, en in ’t schemerdonker zag hij zijn stoel weer -staan, met de kleeren er op, en de schoenen er onder, en—ginds in den hoek zag hij -ook ’t geweer hangen. ’t Mussengeweer!.… Al dee ie ’t niet gern, de spreeuw’ en de -mus’ had ie ’r wel mee geroakt dat ze drêjden en soezelden. Doar hieng ’t.—Ien den -oorlog schoten ze mekoare wel dood zonder hoat ef nêteligheid. Doar hieng ’t; niet -wiejer as ’en el van ’em af. Wat gluujde ’t heufd. De oogen kneep ie dicht met geweld. -Moar hoe arg duuster was ’t nou! -</p> -<p>Overeind ging hij zitten. Een sprong—en hij was het bed uit. -</p> -<p>Daar staat hij met het geweer in handen. Bij het venster beschouwt hij loop en pan -en vuursteen. Omlaag naar buiten wendt hij den blik.—Lienks ien ’t duuster leit ’et -Bijenveld. Doar slupt ie de lillekerd, de trotse mins! -</p> -<p>Rechts waart zijn blik, en ’t kerkje met den spitsen toren trekt zijn oogen. Langs -de leikes heer, klimt en klimt ie; op den hoan tuurt ie; en den hoan heurt ie kroaien, -driemoal kroaien.… en—noar hooger kiekt ie, dóár gliensteren de sterrekes weer helder -as glas, en weemoed schiet hum ien ’t hart; ’t mussengeweer loat ie <span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span>zakken; bei z’n hand’ drukt, ie veur de oog’. „Moeder! Luutje!” roept ie, en—tranen, -dikke tranen glinsteren in zijn oogen. ’t Zin sterrekes, Goddank heldere sterrekes. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Drie jaren zijn er verloopen. Wilt ge weten wat er in dien tijd is veranderd? Zie, -daar ligt De Hazenkamp, maar niet één gelaat herkennen wij. Arie Balders heeft een -jaar geleden dat erf verlaten, <span class="ex">moeten</span> verlaten. Ongeluk en ziekten van hem en de zijnen brachten hem in ’t achter, en Hannes—de -rieke Hannes zag ’et oan zonder wee of hulp. Van boer is Arie arbeider geworden, en -ginds woont hij in een klein huisje juist bij den grindweg. En toch, ’t is aardig, -toch kan hij met zijn Lieske God nog ielken oavend danken veur zêgen bij veul ramponderveinding. -In vergelijk heeft hij het beter dan vroeger op De Hazenkamp. Brood en minder zorg. -Al moest hij om zijn verval veel achting en schijnvrienden, ja zelfs de kerkvoogdij -verliezen, toch is hij tevreden, en zelfs zouden Arie en z’n wijfje heel tevreden -geweest zijn, wanneer hun Huibert, hun oudste—niet arg verminderd en vremd van heufd, -dukkels <span class="ex">arg</span> vremd en stil gewêst was. Die ’et niet zag zou ’t niet geleuven, hoe machtig veul -de ronde flinke jong in die drie joar’ verspeuld had. Warken dee ie als ’en êzel, -da’s zeker; êten en drinken dee ie op tied, da’s óók zeker, moar, dat ie d’r uutzag -as ’en voatdoek; dat ie geen woord sprak of ’t most broodneudig wêzen; dat ie nooit, -’s mergens noch ’s oavonds ’en liedje zong of ’en <span class="corr" id="xd31e1048" title="Bron: deuntje">deunje</span> floot, en dat ie altied keek as ’en huusmus ien ’en kenariekooi, schuw en akelik, -da’s net zoo zeker. -</p> -<p>Nog tevredener ook zouden Arie en Lieske geweest zijn, zoo niet de kleine Netje—woar -moeder zoo mee getobd, en gekrooien had, gesturven was. De minsen zeien, dat ’t heel -gelukkig was: heel gelukkig! Moar de minsen vuulden niet wat Oarie en zien wiefke -vuulden. Woarveur hei’j meer hart en zurg, veur ’t rechterbeen dat ree, of veur ’t -linker, woar ’en gat as ’en vuust ien zit? -</p> -<p>Maar, wat hun weervaren was, ze hadden God voor oogen gehouden, ze waren dankbaar -tevreden, en hoopten voor Huibert op betere dagen. -</p> -<p>Het Bijenveld ligt daar nog als vroeger, maar—a’j de oogen scherp zet en wiejer kiekt -as oe neus lang is, dan zu’j toch wel ’en bietje schotsigheid zien. Ge mot boer wêzen -om te vuulen woar ’t hum <span class="ex">krek</span> ien schêlt, moar zien ku’j toch, dat de schoen’ zin uutgetrokken en de slof’ zin -oangedoan. -</p> -<p>Daar is Hannes, <span class="ex">de groote Hannes</span>. Oan <span class="ex">zien</span> neus ku’j niet zien dat ie gekker as gek is gewêst, en koaler as koal d’r af is gekomen. -</p> -<p>„Stil,” fluistert Kees de arbeider: „k bin met den boer—St.-Jan ’en joar—met de ossen -noar Londen gewêst: dat ie dartig keuningskoppen <span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span>op ’t stuk verspeulde wil ie niet weten; dat ie ’en nêf of ’en eum zocht, die de erste -van ’t land was en Balders heitte, doar sprêkt ie geen woord van; dat ie doar, deur -zoo’n mikmaks van ’en kerl ien de hugt gestoken, veur ’en oarige pluk is afgezet, -doar zal ie geen toal van lochten; dat ie wark had um ien’t noajoar ’t jonge vee te -koopen, doar kniept ie de oog’ van dicht. Dat Kees de noarigheid weet, dat stêkt ’em -genog. Kees mag ’r geen woord van sprêken.… Nou, dat duut ie ook niet, hie fluustert -’et moar.” -</p> -<p>Op ’t oog is Hannes Balders niets veranderd, maar Wimpke wel. Wimpke is nu acht jaren -oud; ’t is ’en mooi ’en knap jungske. Zoo stadsig ziet ie ’r uut. ’En loakens bokske, -’en schots kielje, ’en spierwit kroagske, ’en gêlzied deske. -</p> -<p>Noar de derpschool mocht Wimpke niet, dóár was Luutje glad bedurven. Nog ’en joar -wiejer, ’t most buugen of bersten, dan zou ie ’en meister ien huus hebben, en alles -leeren, tot Engels toe. -</p> -<p>Zoo’n lieve jong, zoo’n lekkere jong! „Kom is hier Wimpke,” roept Balders: „zeg nóg -is wat burgemeisters Oarend oe leerde; toe sprêk is Frans. Toe, dan krieg ie ’en kwartje. -Toe dan.” -</p> -<p>„Bezoer meseu, voes êt ’en foe meseu.—Nou ’t kwartje!” riep de jongen; en Balders -zei: „Owie meseu,” en gaf het kwartje, en had ’en oarigheid, en lachte dat ie meinde -te stikken. Den Oarend most hum nog meer leeren. Wimpke was sneu, zonder weergoai, -’en jong um te stêlen! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is avond geworden. Aan de linkerzijde van Balders woning nevens de lage zijdeur -staat de welput. ’t Is Luutje die op den rand zit. Wat is ze schraal en smal en akelig -bleek geworden. -</p> -<p>„Ze lêven te vet en te kwiestig,” zegt de afgunst. „Z’is jongensgek,” zeggen de meisjes -die geen jong kunne kriegen. „Ze lupt met de têring,” zeggen de meesten. „Jammer van -zoo’n knappe dern,” zeggen de jongens. „Doar he’j de preuts- en de stiefheid,” zegt -Berend, die ’en blauwtje liep, en arg <span class="ex">verliefd</span> was gewêst. „Krek as ’t heurt, dat kumt ’r van,” lacht Sander, die machtig veel op -’r duiten geloerd en ook ’en blauwtje geloopen had. -</p> -<p>Zéker is het, Luutje voelde zich slap en ziek en treurig. Veel heeft ze geleden. Ze -had zich met Huibert ’en kluuske getimmerd; wreed was’t weggeschupt. Op ’t puin tuurde -ze drie joaren lang. Botter had ze willen strieken op ’t brood van ’t erme Oarie’s-huus; -weg was’t genomen en—veur de verkens gegooid. Deur zuuvere gloas’ had ze ien voaders -verval gekeken; hum eiges had ze tot warken, zuinigheid en afstand van hoogmoed oangeteid: -fluite! Hannes was de erste, de erste zou ie blieven. Gaf Piet honderd veur ’en vulle, -Hannes gaf er honderd en tien; met buultjes was ’t geld in huus gekommen, met zakken -was ’t ’r uutgegoan. -</p> -<p>Eenig geritsel in ’t elzenhout ter rechterzijde, doet het meisje vluchtig ontstellen -en haastig omzien. -<span class="pageNum" id="pb44">[<a href="#pb44">44</a>]</span></p> -<p>’t Is Huibert. Drie moand’ gelêje sprak z’m ’t lest, en, veul viel ’r veur, toen voader—<span class="ex">hoe</span> bleef ’en roadsel—d’r achter was gekommen. -</p> -<p>„Luutje!” roept Huibert, „één woordje asteblieft.” -</p> -<p>Vreesachtig ziet het meisje rond, doch, schielijk snelt ze op het elzenhout toe, naar -Huibert, den trouwen Huib, die haar zoo lief is. -</p> -<p>„Luutje ik bin ’t; moar op ’en distansie asteblieft,” zegt Huibert, en weert haar -af met de hand. ’t Meisje blijft staan. Wat mocht er wezen? -</p> -<p>„Luutje ’t is lang genogt; lang he’k oe ien ’t heufd gelêgen, en lang, heel lang he’k -oarigheid in ou gehad.” -</p> -<p>Wat vremde toal! -</p> -<p>„Alles sliet met den tied Luutje; ’en keers wil vet um te branden; bij mien is de -olie de lamp uut. Zuchten en steunen Luutje ku’j volhouden één, twee drie joar, moar -dan ook is ’t op, dan geet de oarigheid ’r af.” -</p> -<p>Wat roare stem! -</p> -<p>„Gij ien de hugt, ik in de lêgte Luutje, dat lupt ’en averechtse weg uut; da’s ’en -onneuzel ding. Ronduut gezeid: ons spulleke geet me vervêlen. Oafke Van Houten het -me allang zoo toegelonken, en—ik ken ’r ’en trop, die ou noar de oog’ zien, geliek -van stand en stief ien de duuten.” -</p> -<p>Was ’t donker.… of wier ’t op ens zoo duuster? -</p> -<p>„Ien vrindschap scheie Luutje, is bêter as mekoar ophouen en ien den weg stoan. Vrij -za’k wezen en vrij zulde zin; wat oe voader meint is woar en goed; kalf bij kalf en -koei bij koei.” -</p> -<p>Zat ’r ’en kat op ’r kêl? -</p> -<p>„Nou Luutje, hier is mien hand. Atjuus heur,—hier—wi’j niet vrij wêzen.… ’k Zeg oe -nóg ens, ielk z’n wêg—dan—lachen we weer eer de karmis ien’t darp is. Hier—ien vrêje -en vrindschap. Mergen Luutje, mergen zu’j tien pond lichter wêzen. Dan———God! wat -schêlt oe—? Luutje! wat kiek ie roar! Wa’k oe bidden mag, sprêk toch,—wat hei’j—Luutje? -Lieve Luutje, sprêk—sprêk—’t is krek of ie starft. Help—minsen, help!—ze starft! mien -Luutje, o God!” -</p> -<p>Daar staat de knaap en aan zijn voeten ligt het zwakke door den vreemden aanval zoo -diep geschokte meisje in bezwijming neder. Hij meent wél te handelen, in haar belang -heeft hij zich zelf bestreden; hij heeft haar hart weer vrij en zoo haar lichaam weer -gezond willen maken. Toonde hij zich los van haar, los zou ze van hem wezen. -</p> -<p>Maar zie hoe hij heeft misgerekend, en—hij kust zien liefke verscheidene malen op -het doodsbleeke aangezicht; snel loopt hij op den waterput toe, doet den emmer dalen, -doopt zijn halsdoek in het opgehaalde koele water; ijlt terug, verfrischt de dierbare, -en meer nog de teedere woorden—zoo geheel in weerspraak met de rol, die hij daareven -speelde—meer nog de warme taal van ’t <span class="corr" id="xd31e1110" title="Bron: min-mende">minnende</span> hart dan de koude van het welwater, brengen het meisje tot zich zelve terug, en ’t -eerste wat ze zegt is: „Huibert, Huibert, was’t ’en dreum, he’k oe weer, of.…?” -<span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span></p> -<p>„Al mien lêven! al mien lêven!” roept Huibert vurig. „Luutje, da’k oe zeer dee, ’t -was uut bestwil. Luutje, zoo woar as ge mien liefhebt, zoo woar he’k oe altied, <span class="ex">altied</span> liefgehad.” En Luutje, ze keek Huibert oan met heur kloare trouwe eugskes, en Huip, -hie bad: Mocht God heur starken en voaders hoogmoed brêken meteen! -</p> -<p>Een half uur later trad vader Hannes de keuken binnen. Hij riep zijn dochter. Zij -was er niet. Naar den deel: „Luutje!” Geen antwoord. Op haar kamertje: „Luutje bin -ie hier?” Een zwakke stem: „Joa.” -</p> -<p>Hannes treedt op de bedstede toe; ziet zijn dochter nog bleeker dan gewoonlijk er -nederliggen, en zegt: „Wat schêlt ou weer?” -</p> -<p>„’k Was zoo slap voader, a’j mien hebben wilt za’k opstoan.” -</p> -<p>„Slap, umdat’j niet êten wilt. Is ’r één boer woar zooveul vleis ien huus en zooveul -ien den pot kumt? Woarom êt ie niet? ’t Is ’r; ’t steet ’r; die slap wil wêzen kan -’t worden ook.” -</p> -<p>„’k Heb weinig trek voader.” -</p> -<p>„Zet oe dan ’en kummeke koffie zoo stark a’j ’t lust, moar sprêk me van geen slapheid; -as ik wil, dan smiet ’k den starkste op zied. Êt!” besluit Hannes: „en dan ku’j zóó -doen, zóó!” en bij dat zóó slaat hij zich een paar malen met kracht op de borst. -</p> -<p>’t Meisje zag den vader aan, en zeide zacht: „De kracht kumt van God.” -</p> -<p>„Altied teksten as ’t niks te pas kumt,” schimpt Hannes binnensmonds, en ’t zwarte -ding bloast weer: „Wa’k wil dat wil ik! en wa’k wil dat doei ’k.” -</p> -<p>Hannes! Hannes! ’en streujwis wiejer dan zou’j den oppersten Heer zien teugels griepen. -Groote Hannes, wat zou’j klein, onneuzel klein worden. Schei uut, sprêk van wat anders! -</p> -<p>„Kracht of geen kracht,” zegt de vader na een oogenblik stilte. „Mergen is ’t peerdsmerkt -te B.—’k Goai er met Mie de hardlooper heen. Wimpke zal mee; moar zie je, ’k wil dat -ie op z’n allerbest zal wêzen. Het ie ’en plooikroagske schoon? Is alles beheurlijk -ree en bekwoam? En dan veur mien—de zuiveren gespels wi’k op de schoen’; de zulveren -zweip’ die’k met harddroaven won, wi’k gebruuken, en ’t heufdstel van ’t peerd mot -ook gepoetst. Milles van Z. leit altied te zwetsen en te bluffen: dóar he’k ’t zoer -oan. We zullen fien neuske veurop zetten en hum is teunen, dat we méér zin dan hie -met z’n proats. De gouwen tabaksdeus mo’j ook nog ’en striekske geven, en hier—de -spullekes hier, kast en sinjetten, beheurlik Luutje; poetsen dat ku’j! Kom dern, ’et -bed uut, a’j eer in oe voader stelt.” -</p> -<p>Toen Balders het kamertje verlaten had, zuchtte het bleeke meisje diep. Met moeite -stond ze van haar leger op, zocht de voorwerpen bijeen, die ze bewerken of zuiveren -moest; werkte—werkte tot loat ien den oavend, en rook gedurig oan de azienfles umdat -ze zoo roar, en zoo vremd, en zoo slap was. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb46">[<a href="#pb46">46</a>]</span></p> -<p>De vriendelijke September-morgenzon blonk lachend over weiden en akkers; de hooge -bergen vol koorn schitterden in haar liefelijk licht, en ’t rundvee, kalm en vreedzaam, -loeide haar een vroolijk „welkom” toe. -</p> -<p>Die Balders—<span class="ex">de groote</span> Hannes Balders—had zien rijden, met zijn William naast zich; ’t mooie peerdje veur -de nette kapsjees; hij en ’t jongske in ’t volle kastentuug, met vlag en wimpel; die -zou gezeid hebben: „Boer is heer. Boer is keuning.” Jennig! zoo blonk ’et. -</p> -<p>’t Ging in vluggen draf naar de paardenmarkt, die in het dorp B., drie uren van D. -gelegen, dien zelfden dag zou plaats hebben. -</p> -<p>’t Was een vermakelijke rit voor den hoogmoedigen Betuwnaar. -</p> -<p>Verdrêjd! as ’r één was die hum tegenkwiem en niet „sappoba” speulde. Balders zweep -zwierde nu eens links dan weder rechts, om uit te drukken: „Dag Janssen,—Dag Teunis,— -Mergen Koatje,—Gegroet Hanneke,”—geheel overtuigd van de meerderheid die aan zijne, -en de minderheid, die aan de hem voorbijgaande zijde was. -</p> -<p>Juist aan den viersprong, waar de wegwijzer stond, lag de nederige woning, die Arie -Balders, na ’t verlaten van De Hazenkamp, betrokken had. -</p> -<p>Arie was—oan ’t uutmesten van ’t verkeschot. Evert zijn twaalfjarig jongske was hem -behulpzaam. -</p> -<p>„Zie, doar kumt oom Hannes de karkstroat af,” zei Evert, en liet de greep een oogenblik -rusten. -</p> -<p>„Mooi spulleke toch!” sprak Arie. „Kiek wat pariert ie! ’t Peerdje dat ie ’r veur -het, is wel zoo best as ’r één ien ’t darp lupt.” -</p> -<p>„Hawwe ’t ook zoo voader!” wenschte Evert. -</p> -<p>„A’j twee gezonde been’ oan ’t lief hebt, en heufd en hart ien teum houdt, dan ku’j -krek zoo wied kommen as oome Hannes, en wiejer ook nog.” -</p> -<p>„Mo’k g’ndag zeggen voader?” -</p> -<p>„’t Sprêkt as ’en geldbuul!” antwoordde Arie: „Steet ’r ien’t Woord niet, da’j oe -noaste zult liefhebben? Al ziet oome wat hoog en wat stief, ge weet wel dat ie oe -voaders bruur is, en—altied he’k oe gezeid, da’j bij pas de minste zoudt wêzen.” -</p> -<p>„Wimpke, deez kant uutkieken,” sprak Hannes. -</p> -<p>„Woarum?” vroeg Wimpke, die zich haast niet wenden kon, zoo stijf als hij in ’t plooikraagje -zat. -</p> -<p>„Umda’k—umda’k ’et wil Wimpke. ’k Zie liever koeien <span class="ex">hier</span>, as <span class="ex">doar</span> ’en verkeschot.” -</p> -<p>„Doar woont oome, is’t niet voader?” en Wimpke wees met den vinger. -</p> -<p>„Hierhen uutkieken zeg ik!” gromde Balders: „’t is geen oome.” -</p> -<p>„’t Is moar ’en erbeier, is ’t niet voader? ’en koale jakhals?” -</p> -<p>„<span class="ex">Krek</span> geen fatsoen en geen schijven.” -</p> -<p>„Die hebbe wij, is ’t niet voader?” -</p> -<p>„Nou!” antwoordde Hannes bevestigend. -</p> -<p>’t Rijtuig was den viersprong genaderd. Rechtsom moest Hannes. -<span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span></p> -<p>Arie riep: „Gemerge!” en voegde er een wuivenden handgroet bij. Evert nam zijn pet -af, en vond, dat nêfke zoo mooi was. -</p> -<p>Hannes wees met de zweep naar de andere zij, op een bok, die steigerend met de hoorns -in een wilg stiet. -</p> -<p>„Wa’n gekke bok,” zei Wimpke—die, even naar oome en Evert gezien, maar zich zoo spoedig -als zijn kraagje dat toeliet, weer naar den anderen kant gekeerd had. -</p> -<p>„De stomme beest ploagt zich eiges; de wilg vuult ’et niet,” lachte Hannes. -</p> -<p>„Voader, geen ens ’en weergroet,” sprak Evert. -</p> -<p>„Oome zal ons niet gezien hebben, jungske.” -</p> -<p>„Gezien <span class="ex">dat</span> het ie zeker.” -</p> -<p>„Dan zal ie gegroet hebben zonder da’j ’t zag,” antwoordde Arie, en vatte de mestgreep -en toog weer aan ’t werk; maar Evert schudde het hoofd en dacht er het zijne van. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>„Oome groette nog,” zei Wimpke. -</p> -<p>„Valsigheid, duiten-spikkeloasie jongske, dat <span class="corr" id="xd31e1196" title="Bron: verstoaj">verstoa’j</span> nog niet. As ’en hond oe biet, wat doe’j dan?” -</p> -<p>„Dan schrauw ik, voader.” -</p> -<p>„Schrauwen, nee, dan griep ie ’en hout en dan smeer ie ’em zóó dat ie soezelt en schêl -ziet, dát doe’j. Moar dan zu’j niet zeggen: dag hunje, ge bint’ wel vrindelik hunje, -’t duut mien niet zeer, hunje. Begriep ie?” -</p> -<p>’t Jongske verstond die beeldspraak maar half: „Zin die koeibeest’ en peerds van oome, -voader?” vroeg hij iets later, terwijl hij op het vee wees, dat ze voorbij reden. -</p> -<p>„Ziede stoapel gek, Wimpke, Oarie het geen os’ of peerds.” -</p> -<p>„Van wie zin ze dan voader?” -</p> -<p>„Van wie.…? Wel van mien,” loog ’t zwarte ding. -</p> -<p>„En gunds dat kleverveld, is dat ook van ou voader?” -</p> -<p>„Zeker.—Zit ie wel mekkelik, jungske?” -</p> -<p>„Best; moar die hoaver gunds, en de wei oan deez kant van de sloot, is dat al van -ou voader?” -</p> -<p>„Zou dat zoo vremd zin?” zei Hannes ontwijkend, en liet er spoedig op volgen: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Hei’j nou schik da’j met voader uut bint?” -</p> -<p>„Nou of ik!” riep Wimpke, en vroeg terstond daarop: „Die eerdappel-akkers heuren die -ook al oan ’t Bijenveld?” -</p> -<p>„Joa, jungske! Joa!!” antwoordde Hannes en gaf het paard een slag met janhoaver. -</p> -<p>„Hê!” riep Wimpke opgetogen, en voegde er dadelijk bij: „Moar wat is dan <span class="ex">niet</span> van ou, voader?” -</p> -<p>„Gij niet,” spotte Hannes. -</p> -<p>„Da’s welles, da’s welles!” riep de jongen, en drong zich nader aan den man, die hem -zoo vurig lief had. -</p> -<p>Lief had, ja, vurig en teer, doch—met het oog naar beneden en niet naar boven. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span></p> -<p>Reeds was de markt in vollen gang, toen de <span class="ex">groote</span> Balders van D. met zijn benijdenswaardig spulleke voor de herberg stilhield, waar -de Rijzende Zon uithing. -</p> -<p>’t Was vol op de merkt, overvol. Peerds van allerlei slag en kleur. Hengsten, merries, -ruins en vulles; krek van alles. -</p> -<p>„Eh bien sieu Baldèrs, oe vart u? Lank niet kezien,” zegt een Fransche paardenkooper, -die den grooten Hannes ontwaarde en hem de hand reikt. -</p> -<p>„Bezoer messeu!” zegt Balders en lucht op eenmaal al wat hij Fransch heeft: „Keman -kemportee voe?” -</p> -<p>„Merci, merci, sieu Baldèrs. Zeker paard’ an de mart?” -</p> -<p>„Nee man, nee,” zegt Hannes: „Ik kan d’r niet missen van ’t joar; vier en twintig -ien ’t tuug, hê hê hê, ’k wou d’r nog ééntje bijsnappen ook.” -</p> -<p>„As boer Balders kumt, dan geet de merkt gliek weg de hugt ien,” vleit een boertje, -die een bruine merrie ter markt bracht. -</p> -<p>„Hê hê hê, gij smêrt ze,” lacht Balders tevreden, en de merrie beziende, zegt hij -spoedig: „Wat vroag ie veur dat peerdje?” -</p> -<p>„En bovenste! Driehonderd veur ou!” fluistert het boertje den vrager in ’t oor. -</p> -<p>„Monster op!” roept Balders. -</p> -<p>’t Paardje wordt losgemaakt, en de merrie bij den hals houdende, draaft de eigenaar -er het marktplein mee langs. -</p> -<p>„’t Is ’en beste,” zegt Hannes. -</p> -<p>„Vrij koed, maar spat,” zegt de Franschman. -</p> -<p>„Dat zou ’k gezien hebben!” roept Hannes gekrenkt. -</p> -<p>„Om drie fles Bourgon’j,” schreeuwt de Franschman. -</p> -<p>„Um vier!” bluft Balders. -</p> -<p>’t Boertje keert met zijn paard terug. -</p> -<p>„Hou op!” schreeuwt Hannes, terwijl hij den Franschman ter zijde stoot en de hand -van het boertje vat. -</p> -<p>„Driehonderd! mien!! Alla, zet op! Vort ’r mee, ongezien specie op toafel ien de De -Rijzende Zon.” -</p> -<p>’t Boertje zegt: „Top!” geeft den gebruikelijken handslag terug en vertrekt met zijn -paardje. -</p> -<p>„Eh bien sieu Baldèrs!” roept de Franschman: „ikke de spat wil zien; ij eeft ze, ik -eb de vier fles kewon.” -</p> -<p>„Gelogen!” schreeuwt Hannes: „zu’j <span class="ex">mien</span> peerds leere koopen? A’j wien lust, doar za’k veur den weerlich niet dood op blieven; -al wou’j d’r tien hebben; kom a’j lust; ’k goai noar De Zon: kom Wimpke, kom mee.” -</p> -<p>En—toen ze binnen goengen ien De Rijzende Zon, toen lachte de verkooper van ’t bruintje -zich slap. Spatten had ze en gallen ook! Joa, hie lachte um ’t zwarte ding van den -trots—moar—um ’t zwarte ding van ’t bedrog, nee, dóárom lachte ie niet, en—dóárom -lacht ook geen mins. -</p> -<p>’t Was tegen den avond dat Hannes Balders buiten de herberg stond en op zijn rijtuig -wachtte om naar het Bijenveld terug te keeren. -</p> -<p>Veel wijn had hij geschonken; niet slechts de vier flesschen aan <span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span>den Franschman—die gaarne de spatten vergat toen hij het druivennat proefde—niet slechts -de flesch, die hij aan den verkooper toegaf, neen, nog een paar bovendien, welke het -zwarte ding van binnen almee uit den kelder gelokt had. -</p> -<p>Veel wijn had hij gedronken, veel meer dan hij goed vond of lustte, want, een dronkaard -was hij niet, maar—niet kunnen? doar geet ie! „Jan ’en neie!” -</p> -<p>Beschonken was Balders evenwel niet; alleen zag hij wat rooder dan gewoonlijk, en -blaasde het zwarte ding wat sterker. Wimpke had niet te veul gepruufd—daar had de -vader zorg voor gedragen. -</p> -<p>Nog maar weinige oogenblikken had Balders gewacht, toen de knecht uit de herberg met -den harddraver vóór en de ’s morgens gekochte merrie achter de kapsjees, kwam aanstappen. -</p> -<p>„Het ie z’n spint hoaver gehad?” vroeg Balders en loog er bij: „dat kriegen ze bij -mien alle doag’, as ze op stal stoan.” -</p> -<p>„Dat het ie,” antwoordde de knecht: „’t Is ’en knap slag van peerd.” -</p> -<p>„Dat gleuf ik,” zei Balders: „zoo’n hardlooper is ’r op de heele merkt niet gewêst. -Acht pries he’k er mee gehoald, ien Uitert en overal.” -</p> -<p>Nauwelijks had Balders uitgesproken of een staljongen kwam met een zwarten ruin aanstappen, -die voor onder den man getoomd was. -</p> -<p>„Mien Kees is niet minder,” sprak een stevige boer, die Milles heette en te Z. woonde, -welk dorp nog een half uur verder dan ’t Bijenveld lag: „Mien Kees is niet minder!” -herhaalde hij luider, en klopte zijn paard op den glimmenden nek. -</p> -<p>„Niet minder, niet minder!” riep Balders, terwijl hij zijn Mieke een stevigen klap -op de bil gaf dat ze begon te trappelen: „Wel tweehonderd gulden schêlt ’t. Wou’j -dien bonk met mien Mieke kompariere!” -</p> -<p>„Bonk! Kees ’en bonk? wel verdrêjd! dat zu’j mien woar moaken!” riep de eigenaar van -het geminachte paard. -</p> -<p>„Woar moaken!” schreeuwde Balders: „Wou’j ien ’en uur van hier noar ’t Bijenveld joagen.…? -Wou’j dat.…? Ku’j dat.…? ’t Liekt ’r wat noar, is ’t niet? En dat kan <span class="ex">ikke</span>: met hum—hier! met den deze; alla! a’j kerroazie in ’t lief hebt!” -</p> -<p>„’k Zou gek wêzen veur niks mien Kees te knouwen,” sprak Milles wat zachter, en wendde -zich af. -</p> -<p>„Alla! hier menneke!” schreeuwde Balders al weder: „wóár moaken za’k ’et. Honderd -gulden tegen één da’k ou van hier noar ’t Bijenveld véúr blief. Alla, a’j durf: duuzend -tegen één! Wat schêlt ’t mien. Duuzend! Zeg, wou’j mien takkeniere?” -</p> -<p>De boer gaf geen antwoord. -</p> -<p>„Zie je wel dat ’et ’en knol is?” riep Balders, terwijl hij vuurrood geworden, triumfante -blikken in ’t ronde wierp. -</p> -<p>„Umdat oe eigen peerd ’en knol is wi’j ’em woagen,” zei Milles: „mien Keeske is ’r -te best veur.” -</p> -<p>„Toe moar Kobus!” riep er een. -</p> -<p>„<span class="ex">Hie</span> met de sjês en gij d’r op, dan ku’j best veurblieven,” sprak een ander. -<span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span></p> -<p>„Oan Milles tien menuten veur!?” zei een derde. -</p> -<p>„Dat doei’k!” schreeuwde Balders: „en duuzend gulden tegen één!—A’j ’t wint, ziedoar, -’t peerd en de sjês ’r bij! Zeg, durf ie ’t nou nog niet?” -</p> -<p>Nog een geruimen tijd duurde de woordenstrijd op ’t levendigst voort. In ’t einde, -of Milles zin had of niet, hij moest toegeven. Behalve dat het door Balders gekochte -paard in De Rijzende Zon mocht achterblijven, en daarom van de kapsjees werd losgemaakt -en weggeleid, was men overeengekomen dat Balders met zijn rijtuig tien minuten later -dan Milles op zijn Keeske vertrekken zou, terwijl nevens Balders en Wimpke, nog een -derde in het rijtuig moest plaats nemen om getuige te zijn. -</p> -<p>De uurwerken werden geraadpleegd en gelijk gezet. Milles besteeg zijn Kees. Nog drie -minuten dan was het zeven uren; tien minuten later zou Hannes vertrekken. -</p> -<p>Eén—twee—drie. Vort! en als een pijl uit den boog vloog de ruin met zijn meester den -weg op.— Harrejennig wat liep ie! -</p> -<p>Voor Balders klonken ontmoedigende kreten van alle zijden. -</p> -<p>„Loat ’em, loat ’em!” riep Balders gedurig en beet op zijn nagels. -</p> -<p>„Ge hoalt ’em niet. Ge hoalt ’em niet; hie jast ’em ien drie kertier!” -</p> -<p>Balders beet zich de lippen in bloed. Mieke krabde met den voorhoef alsof zij ’t voelde, -dat men haar eer te na kwam. -</p> -<p>„’En kloare!” riep Balders. De borrel kwam—in één kloek naar binnen, en ’t zwarte -ding werd nog zwarter. -</p> -<p>„’t Wordt tied da’j d’r ien stapt,” zei de kastelein: „nog twee menuten.” -</p> -<p>„Tied genogt!” pochte Balders: „al was ’t ’r nog tien!” -</p> -<p>Eindelijk, daar zat hij. De getuige—een boer uit Balders’ woonplaats—zat aan de andere -zij. Willem tamelijk beduusd en erg gedrongen—tusschen de beide mannen in. -</p> -<p>„’t Is tied!” riepen verscheidene stemmen. -</p> -<p>„Geen hoast!” schreeuwde Balders: „bij den meulen za’k ’em al veur zin.”—Gelach.—„Zit -ie goed Wimpke? Alla! Veurruut!” De zweep kwam op de driftige merrie neder; ze deed -een sprong, een ruk—als de bliksem schoot ze voort—snel, ongelooflijk snel, en de -achterblijvenden, die het rijtuig met geopenden mond bleven nastaren, tuurden tevergeefs, -want in weinige oogenblikken was de kapsjees achter het elzenhout, in een dichte stofwolk -verdwenen. -</p> -<p>En vooruit ging het zonder weerga. Mieke scheen den grond niet te raken; de wielen -der sjees waren door hun snelle wenteling schier onzichtbaar. -</p> -<p>„Alla! Hei! Huup!” schreeuwde Balders. De zweepslag omslingerde het vurige paard, -dat liep alsof het vleugels aan de pooten had.—Den hoek ging het om, maar de ruiter -was niet te zien: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Vort as de weerlich! horrrt! Bij den meulen za’k ’em hoalen!” Klets!—„Alla! <span class="ex">Horrrt</span>!” -</p> -<p>En voort ging het, zoo mogelijk nog sneller. De boer ter linkerzijde, klemde zich -aan den sjeesrand vast; alles schemerde voor zijn oogen. Wimpke zweette van angst; -hij zag niks meer, geen <span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span>spier. „Voader, voader!” riep hij gedurig, „voader! ik bin zoo benauwd. Schei uut, -schei uut!” Maar Balders gilde: „Stil jungske, stil! Geen nood! Huup! Alla! Huup? -Hei<span class="ex">iiii</span>! Hor<span class="ex">rrrrt</span>!” -</p> -<p>En voort ging het, woest. De schier boven krachten aangestrengde merrie was met schuim -overdekt. ’t Was alsof een roofdier haar op de hielen zat. De ooren lagen haar in -den nek; ’t brandde haar van binnen; ze zag niet meer, maar hooren kon ze nog, hooren -de krijschende stem van haar onmeedoogenden meester, die—den hoek bij de linden opgereden—den -ruiter ontwaard had, en vreeselijk gilde: „Hei<span class="ex">iii</span>! Hu<span class="ex">uuur</span>! Hor<span class="ex">rrrt</span>!” -</p> -<p>En ontzettend werd nu dat jagen. ’t Was alsof het heil van ’t vaderland aan den loop -van ’t arme Mieke hing. Nog altijd rende zij voort, huizen, akkers, boomen,—alles -in de avondschemering gehuld,—met kogelvaart voorbij. Rechts lag de molen: één oogwenk.… -en, hij lag verre achter. Voort ging het, voort! -</p> -<p>En Milles? Zijn Keeske draafde dat het een lust was; soms in galop, hij zou ’t wel -rooien. „Nog ’en kertierke, tsá jong! tsá!” -</p> -<p>Maar hoor.… een gillend „Hei Hort!” klinkt in de verte;.… hij ziet om. Verdrêjd doar -kumt de kapsjês. „Tsa! tsá Keeske tsáa!” En Keeske liep, liep als een haas. -</p> -<p>„Huu<span class="ex">uur</span>! Hor<span class="ex">rrrt</span>!” klinkt het al nader. ’t Geraas van het voertuig wordt sterker met iedere seconde: -„Tsá Keeske! Tsá<span class="ex">aaa</span>!” -</p> -<p>En Keeske loopt nog sneller—maar—Mieke is hem de baas. -</p> -<p>Haar kop raakt als ’t ware zijn achterpooten. -</p> -<p>Gehits van Milles! -</p> -<p>Oorverdoovend gillen in de kapsjees. -</p> -<p>Ai! daar schokt het rijtuig. Een diepe geul in het spoor van den grindweg had dien -schok veroorzaakt. -</p> -<p>De bevende getuige klemt zich vaster aan den sjeesrand. -</p> -<p>„Voader, voader! ge joagt ien de sloot!” gilt Wimpke half schreiend. -</p> -<p>„Geen nood jungske, geen nood!” schreeuwt Balders, „ik hoal ’em! ik hoal ’em!—Stil -toch Wimpke. <span class="ex">Heiiii</span>! <span class="ex">Huuuur</span>! <span class="ex">Horrrrrt</span>!.…” En—nóg een zweepslag die klettert, nog een ruk aan den toom, en—met een krijschend -Hoerah! van den voerman, vliegt de merrie den zwartruin voorbij. -</p> -<p>Recht overeind staat Balders in zijn voertuig. -</p> -<p>Voor ’t inhalen vreest hij niet. „Hier is de handwiezer bij Oarie oan den viersprong. -Hoerah! Links uut de flank! Huuur! Horrrt!” en links gaat het den handwijzer om—Om?—Er -tegen! Een krak—Een dreun.… -</p> -<p>„Tsá! tsá<span class="ex">aaa</span>!” roept Milles, „doar leit nou de grutsheid. Hó hó moar Keeske, de duuzend is mien!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is nacht. Wij bevinden ons in de op- of kelderkamer van een arbeiderswoning. Een -flauw brandend keukenlampje verspreidt een somber licht; ’t riekt er sterk naar azijn. -Zachtjes wordt de deur <span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span>geopend. Een armoedig doch rein gekleede vrouw treedt binnen, en een stil maar aandoenlijk -tafreel treft haar oog. -</p> -<p>Op een stoel, naast het hoofdeneinde eener bedstee, zit, half liggend, een man, wiens -arm in een doek hangt. Een breed gevouwen doek is hem om ’t hoofd gebonden; een lichte -sluimering heeft hem bevangen, maar gedurig steunt hij of maakt een onrustige beweging. -De man is Hannes Balders; de vrouw is zijn schoonzuster, Arie’s lieve Lieske. -</p> -<p>Over de bedstee heen ligt een meisje gebogen, die de hand van een knaapje in de hare -houdt, van een jungske, dat erg bleek ziet, maar rustig schijnt te slapen. -</p> -<p>Hij slaapt—ja—want zijn zachte ademhaling getuigt dat hij niet——neen, zij getuigt -dat hij leeft en slaapt.—Goddank dat hij slaapt! -</p> -<p>Dat meisje is Luutje Balders, en dat knaapje is Willem, haar lieve broertje. ’t Meisje -laat Willems handje los, en terwijl ze nederknielt, vouwt zij haar handen en bidt. -Wat heeft ze veel te vragen, en toch, wat bidt ze kort. Zij zucht! -</p> -<p>Arie’s vrouw, die bespeurt dat haar hulp in dezen oogenblik niet van noode is, zet -zich nabij de deur op een stoel, en vouwt evenals Luutje hare handen. -</p> -<p>„Wimpke, Wimpke!” steunt Balders met een nare stem, zoodat de vrouwen er van ontstellen: -„Wimpke, woar bin ie?” -</p> -<p>„Stil! hie sloapt lieve voader,” zegt Luutje, zich herstellende, en drukt haar koele -hand tegen vaders gloeiende voorhoofd. -</p> -<p>„Nee, hie zit ien de sjês; hou op! hou op!” roept de vader, en in zijn stem ligt iets -akelig droevigs. -</p> -<p>„Stil toch, stil!” fluistert het meisje: „rust is neudig veur ou en veur hum.—Blief -nou zitten voader!” smeekt ze zacht, daar ze ziet dat de vader in onrust wil opstaan. -</p> -<p>„Zitten, nee,” zegt Hannes luide, terwijl hij de oogen opent en opgestaan, straks -voor de bedstee op de knieën valt: „Hier is mien jungske.… sloap ie verrechtig.…? -Zeg Wimpke, lieve beste menneke, sloap ie.…?—Luutje! ik heur niks,” vervolgt hij gejaagd: -„Luutje oajemt ie nog? Luuster dan toch. Wimpke! Wimpke!!” en in den hevigen angst -vat hij met zijn ongedeerde hand het knaapje bij den arm, en schudt hem en roept al -weder: „Jungske, beste jungske! wor is wakker, da’k zie da’j lêft. Wimpke, Wimpke! -toe, toe, kiek oe voader is oan?” -</p> -<p>’t Baatte weinig of het meisje den beangsten man tot bedaren zocht te brengen, hij -bleef onverstandig ofschoon zachtjes het arme knaapje schudden. -</p> -<p>Goddank! Goddank! daar slaat hij de oogen op; daar ziet het jongske zijn vader aan. -Het flauwe licht doet wel het zwakke en fletse van dien blik niet bemerken, maar toch—’t -is voor de eerste maal na den schrikkelijken val uit het in dolle vaart <span class="corr" id="xd31e1401" title="Bron: gestuite">gestuitte</span> rijtuig, dat het knaapje de oogen opent, en weder zegt Hannes: „Goddank!” en buigt -zijn geteisterd hoofd voorover, en drukt zijn lippen op Wimpkes bleek gezichtje lang, -zeer lang—droevig lang. -<span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span></p> -<p>Maar neen, die blik is den beangsten vader niet genoeg; zijn Wimpke leeft, doch hij -moet hem zeggen, dat hij <span class="ex">geslapen</span> heeft, dat hij geen letsel bekwam en zich wél bevindt; hij moet zeggen, dat alle -vrees van den vader ijdel geweest is, en slechts een lange flauwte zijn oogen en mond -tot nu toe gesloten hield: „Is ’t niet mien jungske.…” spreekt Balders in koortsige -opwinding: „ge ziet, ge heurt mien? zeg dan moar joa, allinnig joa, en da’j geen pien -hebt. O God, wat was ik benauwd!” -</p> -<p>„Moar liefste voader,” smeekt Luutje vurig: „a’j Wimpke liefhebt, loat ’em dan vrêjig. -Ge weet wat de dokter gezeid het: rustig loaten is veur ’t oogenblik ’t eenige wat -te doen is; en, natte doeken op ’t heufd, zie dat doei ik gedurig.” -</p> -<p>Maar ’t smeeken baatte niet. ’s Vaders onrust was al te groot. -</p> -<p>„Och! loat me!” riep hij somber. „Wimpke sprêk moar ’en eenig woord. Zie’j oe voader? -Heur j’em sprêken? Zeg mien liefke, mien oarig kerlje, niewoar ge ziet en ge heurt -’em.…?” -</p> -<p>’t Bleef een oogenblik stil. Op eenmaal vaart het knaapje een rilling door de leden. -Hij sluit de oogen; doet ze weder open; richt den blik naar boven, en lispt: -</p> -<p>„Heur, ’t karkurgel speult. Hoe mooi!—Zie, wa’n licht!—hoe fel: en kleuren zoo zacht -as van—’t pauwe—veer—ke.—Heur—Zie—” en weder sluit hij de oogen, en weder trilt zijn -lichaam, en Balders roept in hevigen angst: „Help, help! O God, wat duut ie roar. -Wimpke, mien lieve mien eenigste Wimpke; wat lig ie stief! Helpt dan niemand.…? M’n -heufd geet bersten. O God!—Wimpke—zie mien oan, mien jungske, mien lieve jungske!” -</p> -<p>Uit de aangrenzende kamer is de dokter—die er met Arie en Huibert Balders toefde—toegeschoten. -Met zachten dwang trekt hij den jammerenden vader terug; voelt het jongske den pols, -maar blijft somber en met deernis op hem nederzien. Arie’s gade ondersteunt met Huiberts -hulp den vader, die als wezenloos voor zich uitziet. -</p> -<p>„Is ie bêter.… of is ie.…?” steent Hannes akelig, maar kan den zin niet volënden. -</p> -<p>„Neem je rust goede man,” zegt de dokter, „en bedenk”—maar Balders laat hem niet uitspreken. -Uit de hem ondersteunende armen rukt hij zich los; vliegt op den geneesheer aan, en -met woesten blik hem in de oogen ziende roept hij weder: „Zeg, lêft ie, sprêk! sprêk!!—of -anders—” en de angst doet hem de vuist ballen. -</p> -<p>’t Is vruchteloos dat de geschokte tot rust vermaand en gebeden wordt om kalm te blijven. -Op aller aangezicht heeft hij de vreeselijkste waarheid gelezen. -</p> -<p>„Dood! dood!” gilt hij akelig: „dood!” en hij rukt zich den band van het hoofd; werpt -zich over het lijkje heen en krijt vreeselijk bang. -</p> -<p>„Kind! liefste jungske!” klinkt het hartverscheurend door het snikken heen: „Eenigst -jungske! Vermoord! deur <span class="ex">mien</span>!—Wimpke, klopt dan oe vroolikke hertje niet meer? Dood!” en zachter schreiende als -een kind, steent hij: „’k Had oe zoo lief, zoo zielsvol lief, en <span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span>’k was oe moordenaar!” En—weer vleide de vader; weer brandden zijn lippen op de verstijvende -wangen; weer smeekte hij dat het schijn en geen waarheid zou wezen: maar tevergeefs, -’t jongske hoorde hem niet, en—uitgeput zinkt de ongelukkige vader bij de sponde neder. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Het noodlottige voorval, waarvan we getuigen waren, had in de woning van Hannes geminachten -broeder Arie plaats gehad. Na den vreeselijken val uit de sjees bij den handwijzer, -was er uit de daar tegenoverliggende woning van Arie, dadelijk hulp toegeschoten. -In de eerste oogenblikken was door het miskende gezin al het mogelijke gedaan om te -helpen en te redden, en, niet één dacht er aan—Huibert niet uitgezonderd—om kwaad -met kwaad te vergelden. Ze zagen een ongelukkigen vader met zijn kind; ze zagen een -broeder met het knaapje, dat hij zoo hartstochtelijk beminde. -</p> -<p>En nu—zes weken later—bevinden wij ons in het ruime slaapvertrek van Hannes Balders. -</p> -<p>Gisteren bekwam Balders, sinds dien schrikkelijken nacht, voor ’t eerst zijn zelfbewustzijn -terug. Een zware zenuwziekte had hem dat zelfbewustzijn doen verliezen. Met onschatbare -liefde en trouw was hij in dien tijd door zijn zoo dikwerf veronachtzaamde dochter -verzorgd geworden. God had haar in hare zwakheid gesterkt; doch zij niet alleen, maar -ook de broeder, de schoonzuster en hunne kinderen, ze hadden gewaakt en geholpen zooveel -zij vermochten. Gisteren evenwel, toen de kranke zijn bezinning terugbekwam, toen -hadden zij zich bescheiden teruggetrokken; ze wilden geen dank, en zelfs moest Luutje -op handslag beloven, van hun „geringe hulp” geen woord te zullen reppen. -</p> -<p>Wat is de groote Hannes schrikbarend veranderd. Gij herkent hem niet meer zooals hij -daar op zijn krankleger, met het verzwakte hoofd tegen een berg kussens geleund, een -weinig overeind zit. Bleek, doodsbleek en mager is nu het gelaat, dat nog maar kort -geleden, zoo vol en zoo blozend was. Hol, vreeselijk hol liggen die oogen en missen -leven en vuur. -</p> -<p>Luutje zit in vaders groenlederen leunstoel; ze heeft in stilte gedankt en gebeden, -maar, biddende is ze zachtjes ingeslapen. Wat had ze ook veel gewaakt! -</p> -<p>Zie, terwijl Balders onbeweeglijk het oog op de dochter houdt gericht, glijden er -tranen langs zijne wangen. -</p> -<p>„Luutje, Luutje!” roept hij met zwakke stem. -</p> -<p>Het meisje bij ’t minste gerucht ontwakende, rijst van haar zetel op, en naderkomende -vraagt ze zacht: „Wil je drinken voader?” -</p> -<p>„Nee Luutje,” antwoordt de zieke, en herneemt, terwijl hij met zijn matte oogen haar -als in de ziel wil lezen: „Luutje, hiew ie ook van Wimpke?” -<span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span></p> -<p>Het meisje barst in tranen los; grijpt de hand van den zwakken vader en drukt die -teeder. -</p> -<p>Een glimlach verspreidt zich over het bleek gelaat: „En van mien—van oe voader, Luutje?” -</p> -<p>Daar droppelen liefde-tranen hem op ’t voorhoofd en een kus streelt zijn wang. -</p> -<p>„He’k liefde van ou verdiend.…?” zucht Balders: „Wimpke ha’k méér as lief, en hum -he’k den dood gedoan.” -</p> -<p>„En nou lêft ie bij God, voader.” -</p> -<p>„Bij God!” herhaalt de vader langzaam: „Is ’r ’en zark ien stad besteld, Luutje?” -vraagt hij een oogenblik later: „’en groote zark met <span class="ex">William Balders</span> ’r op?” -</p> -<p>Tóch—tóch leefde het zwarte ding nog. -</p> -<p>„Nee voader,” zegt de lieve dochter: „nee, Wimpke sloapt onder de hangende wilgen. -Och! loat geen hoogmoed ’em dekken; de lêvende God die wil ’et niet.” -</p> -<p>„Hoogmoed!” herhaalt de vader met klem, en drukt de hand voor het aangezicht; en later, -als tot zich zelven zegt hij: „Mot dan de erste de erste niet blieven?” -</p> -<p>De tijd was gekomen: „Nee, nee voader, dat mot, dat kan <span class="ex">niet</span>,” roept Luutje: „gunds ien dat boek, ien grootmoeders biebel dóar steet te lêzen: -De ersten zullen de letsten, en de letsten de ersten zin.” -</p> -<p>Weder blijft Balders een wijle zijn kind beschouwen: „Doar ien den biebel?” zegt hij -eindelijk: „dóar.…? lês dan Luutje, lês.” -</p> -<p>En Luutje treedt nader met den grooten klampbijbel. Strak houdt Balders den blik er -op gevestigd. Een vaal rood komt zijn wangen kleuren; een zenuwtrillen bevangt hem. -Zijn Willem ziet hij voor zich als in diens laatste ure; daar hoort hij weer die woorden -der hoogste verrukking: „Kleuren, zoo zacht as die van ’t pauweveerke!” -</p> -<p>’t Pauweveerke! zie, ’t ligt daar nog in den bijbel; ’t veerke, waarmee hij gespeeld, -waarmee de vader hem de wangen gestreeld heeft.—De magere hand strekt hij naar het -bijbelboek uit; het meisje opent de klampen, en legt het boek voor den zwakke neder. -</p> -<p>„Hier, hier,” zegt Balders en slaat het blad op waarbij de pauweveer ligt: „Hier!” -</p> -<p>En—sterker worden zijn wangen gekleurd, want Luutje leest: -</p> -<p>„Zijt allen malkander onderdanig, zijt met ootmoedigheid bekleed, want God wederstaat -den hoovaardige, maar den nederige geeft Hij genade.” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is een liefelijke avond. Zie, de popels werpen in de nijgende Meizon lange schaduwen -over den akker Gods. Wat heerlijke ure, zoo stil, zoo vreedzaam. -</p> -<p>Ziet ge—daar ginds bij dien treurwilg, daar staat de man, die den troon, welken hij -zich zelven stichtte, zich zelven weer sloopte. <span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span>Vijf jaren is het reeds geleden dat Hannes Balders ervaren moest, hoe God den hoogvaardige -wederstaat. Zie, hij staat daar bij het graf van zijn zoontje; bij het graf van hem, -aan wien zijn hoogmoed den vroegen dood berokkende. Daar staat hij, en ’t zelfverwijt -zal hem pijnigen tot aan zijn jongste ure. Maar toch hij aanbidt Gods wijsheid: „Dóar, -dóar ien reiner lêven, zou ’t jungske bêter zin dan hier ien voaders school van iedelen -trots.” -</p> -<p>Ja Balders, de groote Hannes Balders heeft zich verootmoedigd voor God en de menschen. -</p> -<p>Daar staat hij, en uit zijn wambuis trekt hij het veertje te voorschijn, dat hem de -wegwijzer ten leven geweest is; hij drukt het aan zijn lippen; een traan ontrolt er -aan zijn oogen. Hij heeft zich vernederd, en God schenkt hem genade. -</p> -<p>Genade! Ja, want hij heeft zijn broeder met warmte de hand gedrukt, en van hem geleerd, -waarin het heil van den nederige bestaat,—in tevredenheid. Hij heeft diens vrouw vergiffenis -gesmeekt voor bittere miskenning, en ziet in haar bevestigd, dat gering naar de wereld -dikwerf groot is bij God. Hij heeft zich op den voet gezet, die aan zijn vermogen -past, en vindt er vrede bij. Zijn nederig gezinde dochter heeft hij aan ’t hart gedrukt -zooals hij het slechts zijn Willem gedaan had. En Huibert, den trouwen zoon van een -geringe moeder, hem heeft hij geprezen, hem heeft hij <span class="ex">roerend</span> de hand geschud; hem heeft hij zijn dochter aan ’t hart gelegd; den echt zijner kinderen -heeft hij gezegend, en het loon—hunne liefde—is de grootste genade, de zaligste wellust. -</p> -<p>Zie—daar gaat hij terug: daar nadert hij De Hazenkamp, welke hij—na het verlaten van -Het Bijenveld—voor zijn kinderen kocht om er met hen te wonen: en zie, zie—daar dreumelt -hem een knaapje van drie jaren te gemoet: -</p> -<p>„Ootevoader! Ootevoader!” roept het vroolijk: „Wimpke wil bij ootevoader wêze. Wimpke -mot ’et veerke zien.” -</p> -<p>En Hannes—hij neemt het jongske op den arm; ziet het teederlijk aan <span class="corr" id="xd31e1487" title="Bron: ’en">en</span> zegt bewogen: „Wimpke, <span class="ex">lieve kleine kerlje</span>—bij God is genoade! Joa zeker—<span class="ex">genoade</span>!” -<span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="kniehorst" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e9990">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">OP DE KNIEHORST.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"><span class="corr" id="xd31e1500" title="Bron: t’">’t</span> Is ’en Mei-oavond, stillekes, doodstillekes. Eergiesteren en giesteren was ’t hitsig -oan de locht; vandoag het ’t ’en bietje gerêgend, moar t’ oavend het de moan ’t weer -opgetrokken. -</p> -<p>Nou stoa’j midden op den diek, en ge ziet—ien’t Oost veur oe uut, heel ien’t verschiet—de -stadstorns, niks grooter as zwêvelstökskes. Rechts—ien’t Zuud—hei’j de Bêtuw. -</p> -<p>Mollig lepke grond! Alschoon de minsen duk ondankboar heiten, gij bint dankboar, went, -as z’oe moar ’en bietje goeddoen, dan gêf ie honderd- en duuzendvoud weer. -</p> -<p>Mooi lepke grond! Zandbargen hei’j er niet, zooas links op de Vêluw; moar andere bargen -he’j ’r; doar mo’j ’t noajoar um kommen; van die bargen as halve torns, met weit en -rog en boonen d’r ien; jennig zukke bargen! -</p> -<p>Mooi lepke grond! Wat oarige wêgskes hei’j d’r ien; wat velden met koolzoad, en akkers -met groan, en weiës met moddervet vee, en wallen tabak, en peppel- en wilgen- en elzenloantjes, -en boerenhofstêjen, en karse- en appelbongerden, en—o nog veul meer! -</p> -<p>A’j oe umdrêjt—achter oe, noar ’t West—doar zie’j ’en kronkel van den Rien; en volg -ie den kronkel noar veuren, dan zie’j ien’t woater de moan op de gölfjes ketsen, schimp, -schamp, altied trillen; dan zie’j de torns van ’en oud kastêlje blonkeren;—’t kastêlje -leit op de Vêluw, links ien’t Noord—en, zoo zin we nou rond gewêst. -</p> -<p>’t Is stillekes, doodstillekes! Ze proaten altied van honden, die j’op de hofstêjen -heurt blaffen.… <span class="corr" id="xd31e1510" title="Bron: maor">moar</span> ’k heur niks! Kikkers ook niet! Toch—nou ’k ’r um denk—nou heur ’k ’r een.… Stil -ding, stil!—Vertrapt! doar sleet ’en andere nachtegoal; heur moar: Tju tju tju.… Luuster -… O ’t is zoo lieflik. -</p> -<p>Heur, doar knetst ’et heel ien de verte op den diek asof ’en kerreke deur ’t keizand -rolt.—Nou is ’t weer stil. Zeker achter ’en huus.—Doar heur ie ’t weer. ’t Kniezelgeknets -wordt goandeweg starker. ’t Is zeker ’en kerreke, en licht dat de boer Bikkers van -De Kniehorst d’r op zit, went, met anderman meevoaren dat duut ie wèl zoo lief as -eigen spul ien tuug te zetten. -<span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span></p> -<p>En ’t is zoo. Op het karretje, dat men in den stillen avond—ofschoon nog van verre—zeer -duidelijk hoort naderen, zit ter linkerzijde van Harmen Homan—die ’t spulleke toekumt—Sander -Bikkers, boer van De Kniehorst. -</p> -<p>Bij ’t maanlicht kunnen wij duidelijk zien dat Sander een klein en mager persoon is; -ouder dan vijf en dertig jaren zal hij niet wezen; zijn signalement heeft niets bijzonders; -’t eenige is, dat zijn oogen nog al dicht bij elkaar staan, en veelal iets hebben -asof ze verstöppelje speulen. -</p> -<p>De eigenaar van het rijtuig, Harmen Homan, is een jonge boer van nauwelijks vijf en -twintig jaren. ’En ronde knappe kop; flinke blauwe oog’ d’r ien; ’en frisse kleur; -blond krullend hoar, en ’en mooie ringboard, niewoar?—Breed en zwoar veur zien lêftied, -<span class="corr" id="xd31e1521" title="Bron: ku’jt">ku’j’t</span> ’em <span class="corr" id="xd31e1524" title="Bron: aonzien">oanzien</span>, dat ie ’t lêven nog niet muu is. En toch, nou twee moand’ gelêje zou’j dat niet -gezeid hebben. Zie’j wel dat ie ’en hoed op ’t heufd het, met ’en rouwband d’r um, -’en breeje tot boven oan toe.…? Pas één joar getrouwd stierf zien Reuske: ’en wiefke—kiek! -zoogoed en oarig en liefkes a’j ’t ooit belêfde. Ien den mergen toen ’t ’s nachts -gebeurd was, toen ha’j Harmen is motte zien. Och hemel! oan ’t snikken kwiem geen -end. „Harmen, Harmen! bedoar toch,” hadden ze gezeid, moar, wàt ze proatten of prakkezierden, -niks had geboat: „Loat mien óók starven! had ie geschráuwd, „mien Reuske weg: alles -weg!” -</p> -<p>’t Was toch ook arg! Den ermen Homan! -</p> -<p>Heur, nou sprêkt ie ien’t kerreke, en Bikkers zal ’em bescheid doen: -</p> -<p>„Duur of niet duur Bikkers, da’s tot doar ’en toe. Op mien hofstêj ien R. te blieven -dat wou en dat kos ik niet. Woar ’k goeng of stong, ’k zag en heurde altied Reuske; -en ’t argste mins—ze was ’r niet. ’t Kwiem krek al oarig dat de hofstêj ’t Wilderveld -hier te koop sting. ’k Sprak ’r Limp de notoaris over; ’en oarige kerl! o zoo’n oarige -kerl! altied vol fratsen, en lachen! lachen da’k den buuk mot vasthouen as ie op slag -is. En Limp het mien boeltje verkocht—duur kan ’k niet zeggen—en ’k het nou ’t Wilderveld, -ien de hoop—al verspeul ’k ’en duuzend gulden of vier—da’k in ou buurtschap zal oarden.—Wi’j -’en segoartje.…? ’k Het nog vuur.” -</p> -<p>„Dat kan ’k niet afsloan,” klinkt Bikkers’ antwoord, terwijl hij met welgevalligen -blik het segoartje vat: „’k Rook weinig segoartjes,” voegt hij er bij: „da’s ook al -neimodies, en êvel, met brand zie je.… op ’t arf!” -</p> -<p>„Van oe arf gesproken,” herneemt de weduwnaar, „jongens Bikkers, ge most mien de mergen -weiland verkoopen, die achter de meulen krek bij mien Wilderveld leit; ze zeggen da’j -d’r wel af wilt wêzen; ’k bin ’en liefhebber van peerds, en doarum he’k ze gern dicht -bij huus loopen.” -</p> -<p>’t Was of de moan ien de kleine eugskes van Sander ketste: „Verkoopen!” zegt hij langzaam: -„Nee Homan, dóár he’k nooit oan gedocht; ’k zou ’t weiland niet misse kunnen.… en -ook.…” -</p> -<p>„’k Weet road, ’k weet road!” roept Harmen: „as buur zu’j mien <span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span>gern van dienst wille wêzen: Dat mien uuterweerds bêter zin dan ou binnenweike dat -weet ’en kiend; nou dan: gij van mien ’en mergen uuterweerd, <span class="ex">ik</span> van ou ’t stuk achter de meulen.…?” -</p> -<p>„Hê hê hê!” klinkt het uit Sanders mond, maar Harmen kan niet heuren of ’t lachen -of proaten is. -</p> -<p>„Da’s dan akkoord!” roept de weduwnaar: „Veuruut moar! Gunds in De Lindeboom doar -zuwwe is opstêken. Vort Reuske!.… Weetje: ’k heb ’t peerd noar mien wiefke genoemd. -Loopen kan ze; wi’j ’t is zien? -</p> -<p>„Dank oe, dank oe!” valt Sander haastig in—went hie was bang ien’t voaren: „Veurzichtig! -veurzichtig!! Moar van de wei … wi’k zeggen.…” Bikkers slokte: „die is mien krek zoogoed -gelêgen as ou; en, best is ie, meer as best!” -</p> -<p>„’k Ben geen kniesoor! verdrêjd!” roept Harmen met klem: „um Reuske bij huus te houwe -wou’k ’et meulenstuk; moar weet ie wat: ’en mergen uuterweerd en—honderd doalder ien’t -zekske d’r bij.…? Alla: hoe is ’t ’r mee.…?” -</p> -<p>„Heur is, hê hê hê, da’s te weinig,” zegt Sander: „’t meulenstuk is ’en arfenis; ’k -het ’r zwakkigheid op; en, zie je.…?” -</p> -<p>„Schei moar uut! schei moar uut!” roept Harmen: „hier hewwe De Lindeboom al. ’k Zal -’t mergen bij kloarlichte dag wel kloar met oe speulen; ’t is nou te duuster. Wacht, -doar zie’k vrouw Grompel al stoan.—G’n oavend moeder!—Ho Reuske! we zullen is oanpiepen.—Is -’r niemand um ’t peerd vast te houen? Allinnig stoan dat duut ie niet gern.—zoo Koatje, -bin ie doar! Jong dern, naar ’t peerd en niet te veul noar de moan kieken, heur ie.—Alla -Bikkers, kom mee; moeder Grompel schenkt ’en glêske konjak dat ’en dood mins weer -lêvendig wordt.” -</p> -<p>Sander Bikkers is mede uit het karretje gestapt. Toen Homan hem, een uur geleden, -heeft gevraagd: of ie mee wou varen, toen het ie op die weergoaise Lindeboom niet -gerêkend. Sander het ’et land oan kroegen; ’t zin drêjkolken, zóó bi’j boven, zóó -d’r onder, en—genacht soam!—Ien kroegen of harbargen kregen ze Sander nooit. Uut godsdienstigheid, -zei deez; uut knieperigheid, zei ’en ander.—„Kom mee?” had Harmen gezeid, en Sander -denkt: ’k Zal veur ’t meevoaren ’en borrel motte prezentieren! ha’k dat geweten, dan -ha’k krek zoo goed loope kunnen. As ’t ’r bij één nog bleef; moar den Homan het ’en -kop asof ie van ’t natte slag is. ’t Meulenstuk! doar mot ie tóch oan. -</p> -<p>„’k Het verrechtig geen tied,” zegt Bikkers: „’k blief ou dankboar da’k mee heb gevoaren, -went ’k had mien toch al verloat. Genacht Homan! ’k sprêk ou loater nog wel. Nacht -vrouw Grompel; nacht Koatje.” En Homan zegt: -</p> -<p>„As ’t dan wêzen mot, wèl te rusten, tot mergen!” En vrouw Grompel trekt ’en halve-moansgezicht -tegen Koatje, en Koatje gêft ’en kniepeugske weerum, en zeit: -</p> -<p>„Stil peerd! went Reuske hoaide met den veurhoef en smeet de neus ien de locht, asof -ze lont rook. -<span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span></p> -<p>Terwijl Harmen Homan, onder ’t genot van ’en konjekske, met vrouw Grompel over zien -beste wief zit te proaten, die moar één joar met hum soam mocht wêzen en nou op ’t -karkhof leit; over de vrouw, die ’en bekske had as ’en kussentje, en die ie nooit -zal vergêten.… „Alla! nog ’en slukske!”—terwijl Kaatje ’t land het umdat Kobus de -veerknecht uut is, en zij nou bij ’t peerd mot stoan wachten;—terwijl Sander Bikkers -zijn weg over den Rijndijk vervolgt, en over ’t meulenstuk prekkeziert, ’t meulenstuk -dat dien Homan wel twee-, driemoal de gewone pries weerd mot wêzen;—terwijl de moan -nog altied ketst op de gölfkes, en de nachtegoal, noa ’en langen slag, zwiegt,—klinkt -er hondgebas in de verte, ginds, in de richting van De Kniehorst. -</p> -<p>’t Is Waks de hokhond die blaft. Waks is ’en vuule veur vremden ’en heel vuule hond. -Zijn hok staat aan den buitenkant van ’t <span class="corr" id="xd31e1556" title="Bron: achtterhuis">achterhuis</span> der hofstee. -</p> -<p>„Stil Waks, koest! ’t is Kobus en ikke,” zegt een meisje van ’en knap pestuur; en, -op ’t hooren van haar stem, staakt Waks onmiddellijk zijn uitvallende kettingmetingen -en halve-cirkel-beschrijvingen. Waks is om en bij de zestien jaren oud, en—van al -de kleintjes, doar ie jonk mee ien ’t nest was, is zij die koest riep, de eenige, -die niet is weggebrocht, gunds noar de sloot, umdat—umdat zij krek zoo as hij, te -goed veur ’t verzuupen gewêst was. -</p> -<p>In duidelijker woorden: Francijntje Schouw was twee jaren oud toen aan de zesling-broertjes -en zusjes van Waks, op reeds zoo teederen leeftijd het doodvonnis werd voltrokken. -De kleine Waks was Franskes speulpupke; ’t kind voelde zich tot den hond getrokken, -en de hond—in één woord, er bestond sympathie tusschen die twee.—Waks kende zijn ouders -niet—hij wist niet eens dat er zoo iets bestaan had. Franske wist van haar ouders -omtrent even weinig; dit wist ze alleen, dat voader al dood was gewêst nog eer dat -zij op de wereld kwiem, en dat moeder starf toen zij op z’n best ien ’t lamplicht -kos kieken. -</p> -<p>Wij verwijlen niet langer bij de genegenheid, die er tusschen Waks en Franske bestond, -maar vragen alleen: Hoe kwam Franske Schouw op De Kniehorst? -</p> -<p>De moeder van Franske was de eenige dochter der oudelui Bikkers, en alzoo ook de eenige -zuster van Sander geweest; drie maanden vóór Franskes geboorte stierf haar echtgenoot, -en weinige weken na die geboorte daalde zij zelve in ’t graf. -</p> -<p>Arm weeske! arme Franske! Wel arm, want vader Schouw is een Job geweest,—zonder Jobs -laatste dagen van weelde en overvloed.—In de zes jaren van zijn huwelijksleven heeft -hij rampen gehad zonder tal, en, toen hij acht weken voor zijn sterven, bij zijn schoonvader -op De Kniehorst om een laatste uitredding kwam smeeken, toen kreeg hij nog honderd -gulden op hand, maar de verzekering er bij: dat ’t arfdeil van Martje zien vrouw al -méér as vergeven, en loater bij starven of dinksigheden, op niks meer te rêkenen was. -</p> -<p>Schouw en Martje hebben geen arfdeel meer noodig gehad, maar ’t kind.…? ’t Kind heeft -er nooit aan gedacht; ’t weeske is bij <span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span>grootvoader en grootmoeder en oome ien huus gekommen; ze het ’r gegêten en gedronken, -en—is ’r opgewassen tot ’en schoone knappe dern. Toen grootvader veur vier joaren -stierf, toen het ze, veur ’t erst van d’r lêven, gegreind zonder dat ze straf of roazes -gehad had; en nou, nou helpt ze grootmoeder vort, grootmoeder die ze lief het, en -zuukt ze oome Sander te believen zooveul ze kan, went, oome Sander is best en wèl, -en oome Sander houdt óók van zien „gouwe dukoatje”—zoo kan ie heur, as ’t heel mooi -weer is, wel nuumen—en zij.… ze mag oome.… ook.… wel.… en ze is hum dankbaar.… moar, -dat oome ’en bietje arg knieperig is, dat onderveindt ze te veul; en, dat oome op -’en keer, toen ze ’t oor van ’en eerden kan had gebroken: „Schoap!” het gezeid: „genoadebrood -êten en de boel trampenieren!” da’s ’en ding dat ze lang het vergêven moar niet kan -vergêten. -</p> -<p>En van Kobus hieuw Franske veul. Kobus niet weinig van hoar; moar, al had ze de halfscheid -minder van Kobus gehouen, dan zou ze nog blied met ’en vrijer zin gewêst. Woarum.…? -Alleen um t’ oavond of mergen onafhankelijk te wêzen; went, ze kos geen botteram smeren—al -was ’t dan ook schroal—of ze zei bij d’r eiges: „’t Is toch genoadebrood! alles um -Godswil!” -</p> -<p>Waks, Franskes vriend, is in ’t hok teruggetreden; heeft er zich in omgedraaid, met -den kop weer naar buiten, en ’t vroolijk geklop van zijn staart tegen de hokwanden -zegt duidelijk genoeg, dat ie geen jaloersigheid kent, en dat Kobus Van Kempe bij -hum ien geen kwoaje reuk steet. -</p> -<p>„Ik zeg ’t oe Franske! nóú of z’n lêven niet,” spreekt Kobus: „’t kan nooit bêter; -’en veerhuus is mien lust en mien zin. Gij zelf hebt altied gezeid dat boer Bikkers -niet knieperig is; ou geleuf ik ’t beste; zóóveul is zeker: wi’j <span class="ex">hebben</span>, mo’j <span class="ex">vroagen</span>: en Sander Bikkers kan niet ruuken da’k bij de pacht vierhonderd guldes veuruut mot -stellen, ’k Zal z’em vroagen Franske; as ie dan krek van oe houdt zóó as ie zeit, -dan zal ie ’t geld wel geven; en Franske.… nog eer dat de rogge van ’t land is, binde -gij Kobus’ wiefke!” -</p> -<p>„Ik kan ’t niet geleuven Kobus,” <span class="corr" id="xd31e1581" title="Bron: antworadt">antwoardt</span> het meisje: „nee gierig is ie niet, moar vierhonderd guldes! veur ou, veur mien.…!” -</p> -<p>„En altied hei’j’t laster geheiten dat oome knieperig is,” valt Kobus in. -</p> -<p>„Da’s woar, da’s woar!” roept Franske met haaste: „moar vierhonderd guldes!” -</p> -<p>„Op ientrest. ’En veurschot!” spreekt Kobus weder: „Mergen oan den dag kom ik hier -en prebier ’t!” En, hij legt zijn beide handen op Franskes schouders, en geeft haar: -’en bezoer sloap wel, op ’r mond, die klinkt as ’en klok. -</p> -<p>Franske had al lang gezeid dat ’t tied was van weggoan; ielk oogenblik kos oome thuus -kommen! Veur dat bij Kobus ’t spek oan den balk hieng, had oome van geen verkeerderoazie -wille heuren. Dus—nou nog vrijen um ’en huukske, moar mergen! mergen!! -</p> -<p>„Nacht liefste Frans, nacht dierkelief, droom is van me.” En <span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span>Franske zei: „Gauw vort moar!” En, vort was Kobus, vort noar ’t veerhuus De Lindeboom -woar ie knecht was. -</p> -<p>Een groot kwartier later—nadat een leelijk geblaf van den hokhond was vernomen—trad -Sander Bikkers de keukenkamer der boerenhoeve binnen, der hoeve, die hij reeds gaarne -de zijne noemde. -</p> -<p>Evenwel de wettige eigenares van De Kniehorst zit nog dáár, in haar krakenden leuningstoel, -en is gezond van harte; maar toch—ze strekt de magere handen en armen gedurig naar -het plaatvuur uit: „’En oud mins is kouwelik,” zeit ze, en ook—ien heur jonkheid was -de Meimoand lank zoo griemelig niet. -</p> -<p>De toon, waarop Sander zijn oude moeder en Franske g’en oavend wenscht, is zóó opgeruimd -als Sander ’t maar doen kan; en, de vriendelijke weergroet der vrouw geeft het bewijs -dat opgeruimdheid aanstekelijk is. -</p> -<p>Moeder Gerharda—bij verkorting moeder Grade—begriept wel woarum, en Franske ook. Veur -kalver, die Sander gelêverd had, was ie ’t geld wêze hoalen.—Verstoa j’et: Ien de -portefeuilje, diep ien de jaszak! -</p> -<p>„’t Is loat geworden oome,” zegt Franske, terwijl zij ’t pruttelende koffieketeltje -van ’t vuur neemt: „Hei’j van middag gegêten?” -</p> -<p>„Da’s te zeggen.… <span class="ex">nee</span>,” zegt Sander: „’k Zou ien De Roskam te Z. wel ’en botteram gevat hebben, moar—’t -was arg loat geworden. ’t Trof anders oarig da’k mee weerum kos riejen. Onze neië -buurman van ’t Wilderveld ree krek hier op oan; ’t is ’en oarige kerl.” -</p> -<p>„Goat ’r nou zitten, en loawwe bidden en êten,” herneemt de jonge huishoudster. -</p> -<p>Eenige oogenblikken later heur j’alleen: ’t geknets van den houtwurm ien den zolderbalk. -</p> -<p>De minsen zitten te bidden. Houtwurmen bidden niet. -</p> -<p>„Doar he’k van heure sprêken,” zegt Franske, die de neië buurman weer opvatte: „’t -mot ’en vroolikke mins wêzen.… Och, hoe heit ie ook weer.…?” -</p> -<p>„Harmen Homan,” valt Sander in: „’t zeggen was dat ie splint had, en—nou he’k ’et -gezien: rejoal heur, peerd en kerreke, kant en kloar!” -</p> -<p>De oude vrouw heeft de gewoonte om door gebaren of klanken van haar belangstelling -in ’t geen men zegt te doen blijken. „Wel! wel! He’k z’n lêven!” en „Si! si!” zijn -Grades meest gebruikelijke uitroepen—waarvan zij nu den laatsten deed hooren—terwijl -haar bij buitengewone gelegenheden ook buitengewone uitroepen ten dienste staan. -</p> -<p>Denk niet dat we met Grade gaan spotten; neen, Sanders moeder is een brave trouwe -ziel; slechts jammer—doch stil! Sander Bikkers roept: „Watte kunsten! Wat weergoaise -gekheid!” en Grade knikt goedkeurend, want, Franske heeft ongemerkt in den zwarten -ketel, drie eiers veur oome gekookt; den heelen dag niks te êten, dat kos niet. -<span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span></p> -<p>Sander schuift het bakje waarin de eieren vóór hem liggen van zich af: „Eiers! as -ze vier cent oan de mérkt doen!” -</p> -<p>Grade maakt een teeken van: toemoar! -</p> -<p>Sander heeft honger; hij pruttelt iets binnensmonds, vat een ei, legt het voor zijn -moeder neder, en zegt: -</p> -<p>„Alla! as gij d’r ook een wilt vatten.” -</p> -<p>„He’k z’n lêven!” zegt Grade en legt het ei bij Franske neder. Franske zegt: „Dat -ku’j begriepen!” en ’t ei, dat nog eenige malen door Grade wordt ter zij gelegd, en -haar opnieuw door de anderen wordt toegeschoven, strekt der oude in ’t einde tot een -smakelijk hapje; maar ook, Franske ziet dat Sander den board likt, en—umdat ’et dan -êvel zoo wêzen mot—zien tweede ei tegen de toafel butst. -</p> -<p>„Ze willen anders wel zeggen dat die Homan wat rauw van lêven is,” spreekt Franske -weder, terwijl zij, in ’t minst niet overdadig, een snede eigenbaks botert. -</p> -<p>De boter schijnt voor Bikkers’ oogen een aantrekkingskracht te bezitten; waar boter -verwerkt wordt daar dwalen zijn oogen. -</p> -<p>„’k Heurde ien Z. dat de botter weer veertien en ’en half is,” zegt hij met iets haastigs -in de stem.—Franske vuult ’em, en striekt heur mes op ’et botterbord af.—„Rauw lêven!” -herneemt Sander; „as Homan geld het, dan mot ie het gebruuken; <span class="ex">ik</span> zeg dat de man rejoal is, en rejoal doar hou ’k van—a’j ’t wêzen kunt. Z’n vrouw -het ie dood, en doarum kos ie te R. niet blieven. ’t Is ’en knap slag van ’en mins, -wel êns zoo zwoar as ikke, en ’en kleine tien joar jonger.” -</p> -<p>„Oome hei’j niet geheurd dat ’et veerhuus te R. ondershands te pacht is?” vraagt Franske -en kiekt noar ’t vuur. -</p> -<p>„Nee Franske.” -</p> -<p>„De wêduwvrouw wil d’r afwezen, êvel wil ze ien ’t huus blieve wonen, achter ien, -weet ie, en ’t veerhuus veur den pachter.” -</p> -<p>„Niks af geheurd! Wat <span class="ex">zou</span> dat Franske?” klinkt Sanders weerwoord. -</p> -<p>„Joa.… zie je.…” aarzelt Franske: „Kobus had ’r ’en oog op. Niewoar grootmoeder, ’k -zei ’t oe straks al.…?” -</p> -<p>„He’k z’n lêven!” zegt de grootmoeder, en licht vol verbazing haar hand op. -</p> -<p>’t Goeje mins was ’t verrechtig al lang vergêten. -</p> -<p>„Zoo! het Kobus doar zin ien,” spreekt Sander, en—weg zin zien eugskes. -</p> -<p>„Met ’en knecht op ’t veer te houwen,” herneemt Franske, „gaf ’t veur de wêduwvrouw -geen rêkening, en, met ’en schikkelikke pacht was ’t veur Kobus ’en oarig bestoanje. -Kobus is ’en beste veerman.” -</p> -<p>„Dat is ie!” bevestigt Sander: „’k heb ’em oan ’t veer bij de Lindeboom z’n lêven -niet onbekwoam gezien.—Loawwe danken, went moeder het sloap,” laat hij er spoedig -op volgen, maar ’tgeen hij zegt is iets anders dan ’tgeen hij denkt, en ’t denken -is: De olie kost geld; m’n kos ook bij ’t moanlicht wel eten. -<span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span></p> -<p>’t Knetsen ien den balk is weer ’t eenige gewêst wa’j heurde. Loater: ’t genacht zeggen. -Sloap wel. -</p> -<p>Sander is naar zijn eigen verblijf getrokken. Op dit oogenblik stapt moeder Grade -in haar bedstee binnen de keukenkamer, en Franske, die de boel het geredderd, kiekt, -véurdat ze zich uitkleedt, nog erst is deur ’t venster noar buuten. ’t Moantje schient -oolik.—Krek of ’t lacht.—Oom Sander het goed van Kobus gesproken; ’t was ’en beste -veerman!—De moan lacht verrechtig! Nacht Kobus, slaap wel! tot mergen! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’t Is mergen! De jonge huusmus’ en spreêuw’ schoppen ’en leven op ’t dak asof ’t karmis -is. Schik hebben ze; moar—as gundse karsebongerd, nou spierwit van bluumpkes, gruun -zat ien ’t blad, met duuzenden roodböllekes d’r onder, dan hè!! zou ’t nog anders -wêzen! -</p> -<p>„Wat niet is kan worden!” redeniert ’en ouwe spreêuw. -</p> -<p>„A’j moar tied van lêven het!” antwoordt ’en hoagelschot. Roak of niet roak, da’s -de vroag nou. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Weinige oogenblikken geleden is Harmen Homan De Kniehorst opgereden. ’t Was nog frisch; -en Grade, toen ze even was buiten geweest, had recht gehad met te zeggen: Minsen kienders! -’t blieft moar koud veur den tied van ’t joar. -</p> -<p>Homan had hard gereden, want, hij was al vroeg naar de stad geweest, en Reuske was -stik bezweit dat de damp d’r afsloeg. -</p> -<p>Harmen was afgestapt. Een jongen die op ’t erf liep had hij geroepen, um ’t peerd -vast te houwen, en eiges was ie noar binne gegoan. -</p> -<p>„Hê!” had de jongen gezegd: „’t peerd zoo bezweit zonder dek te loaten! Wacht, achter -den barg zal ’t minder trekken,” en dóar was ie bij Reuske gebleven, Reuske, die wel -een bietje dempig was, en ’en keer of wat.…. kuchte. -</p> -<p>Ga binnen. ’t Is hetzelfde vertrek waarin wij ons gisteravond bevonden. Toen, toen -hebt gij er niets vreemds, niets bijzonders bespeurd—of—’t moest de verveloosheid -van ’t houtwerk, en de hooge ouderdom der weinige meubelen zijn geweest. Sieraden, -gewone boerenwoning-sieraden vindt uw oog er zelfs nu bij klaarlichten dag niet. Geen -Jozefs of Genoveva’s aan den wand; geen porseleinen schotels op den schoorsteen!—drie -witte borden, waarvan er twee nog gekramd zijn. Een spiegeltje.….? ’t is er niet. -Een koekoek.…? ja toch, daar hangt de klok in den hoek. Of de olie van ’t uurwerk -verdikt of dat de veer is gesprongen, wij weten ’t niet; zóóveel is zeker dat de kleine -wijzer, nu vier jaar geleden, op één is blijven staan, en—op één staat hij nog. -</p> -<p>Ziet gij die steenen kan zonder oor en een scherf uit de tuit? ’t Is de kan door Franske -gebroken. Dezen morgen heeft zij voor grootmoeder ’en poar mooie tekskes seringen -d’r ien gezet. Da’s een aardigheid van Franske. Wilt ge een aardigheid van Sander -zien? Dáár boven ’t broodkastje hangen drie snoeren uutgebloazen <span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span>vogeleier. „’t Steet oarig,” zegt Sander, „en ge hebt ze veur de muujte van ’t nemen -en bloazen.” -</p> -<p>„Da’s recht, Sander Bikkers,” zeggen de poppen en gaaikes, „veur de muujte van ’t -nemen en bloazen!” -</p> -<p>Op dit oogenblik zit moeder Grade bij de vuurplaat sokken voor Sander te breien, en -Sander zit op de punt van zijn stoel bij de tafel, juist tegenover den blozenden weduwnaar. -</p> -<p>„Dan za’k oe nou krek is loate kieken wa’k ’r veur over heb,” zegt Homan, terwijl -hij een breede portefeuille uit den jaszak te voorschijn haalt: „Da’s een, da’s twee-, -da’s drie- en—da’s vierhonderd guldes,” en vestigt na het toewerpen der bankbriefjes -een vragenden blik op Sander. -</p> -<p>En Sander, verrechtig, hij kon ’t gliemlachen niet loaten toen ie die pampierkes, -één voor één, naar zich toe zag vliegen; verrechtig, hij kreeg ’r de kriewel van ien -vingers en duum; moar toch, Homan zal ’t niet gemerkt hebben. -</p> -<p>Sander heeft zich tot de oude gewend, en zegt: „Met vieftig d’r bij dan kos’t goan, -niewoar moeder?” -</p> -<p>Of moeder het niet gehoord heeft, althans, zij antwoordt niet. -</p> -<p>’t Was ’en vraag op zied, umdat ie rechtuut toch ook wat straf was. -</p> -<p>Eer er tien seconden waren verstreken, was de zaak betreffende de ruiling der weilanden -afgehandeld. -</p> -<p>’t Vijfde bankbiljet van zestig gulden lag voor Sander op de tafel. Homan moest tien -terug ontvangen, en Sander zou voor de overdracht zorgen, omdat Homan, zooals hij -zeide, dat „genotoaris” zat was. -</p> -<p>„’t Het geen hoast, we zullen dat bagatelleke wel kriegen,” verzekerde Harmen toen -hij zag dat Sander opstond, vermoedelijk om die tien gulden te halen. Maar.… Sander -stapte de keldertrappen binnen, kwam eenige minuten later terug, en, ’t was merkwaardig -om te zien <span class="ex">hoe</span> Sander—van die zestig weerum gaf. Of ie zich ook verteld had.…? „Nee;.… tien guldes! -zie je Homan.… ’t was zestig, dat was tien guldes weerum, niewoar.…? Kiek dan is hier.…! -’k hou van effen rêkening. Ien geldzoaken, placht voader te zeggen, mo’j glad wêzen. -Hei’j ’t gezien? vief en nóg êns vief, da’s tien!” -</p> -<p>Maar Harmen Homan kijkt er niet naar; hij heeft heel wat anders gezien. -</p> -<p>Een was er ien huus neisgierig gewêst, heel neisgierig van wie dat kerreke en peerd -achter den barg mocht wézen. Toen ze ’t geheurd het, toen is ze neisgierig geworden -um den neiën boer van ’t Wilderveld—woar nogal geproat van was—toch ook is te zien. -Kobus kwam loat; misschien had ie Homan ’t arf op zien voaren, en wachtte ie tot de -vremde weer aftrok.—As ze binnengoeng misschien dat ’r dan ’en eind oan ’t gepoerperlee -kwiem.… ’En takkenbos onder den erm; zóó noar binnen. -</p> -<p>Zie den Homan met zien blauw oogen is kieken! -</p> -<p>Wat is dat knikske beteuterd, woarbij mooi Franske: ’t Gemergen zeit. -<span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span></p> -<p>„Is dat oe jungske, vrouw Bikkers?” vroeg Harmen onnadenkend, waarop de een-en-tachtig-jarige -vrouw al de: He’k z’n lêvens! en Heere bezwiekes! lucht, die haar in dezen oogenblik -ten dienste staan. -</p> -<p>„Zooveul as oangenome nicht doar we niks veur rêkenen en doar ook weinig van te hoale -zou wêzen,” zegt Sander: „’en dern as goud; en veur moeder! niewoar moeder? doar za’k -’r veur zêgenen zoo trouw as ze veur grootmoeder is.” -</p> -<p>„Schei moar uut oome,” komt Franske, die met den takkenbos bij ’t vuur gehurkt en -den rug naar de menschen gekeerd, de bleuheid deur ’t schorsteengat joagt: „schei -moar uut; as ik veur grootmoeder Grade niet deugde, dan zou’k ’t lêven niet weerd -zin.” -</p> -<p>„We weten ’t wel soam, niewoar Franske!” zegt de oude vrouw, terwijl ze heur breikous -dichter bij de oogen houdt, umdat drie stêk zin gevallen. -</p> -<p>„Trouw veur oud: trouw veur jong!” zegt de weduwnaar, en hij knipoogt tegen den oom. -Maar, Sander ziet slechts.… hoe Homan doelloos met die guldens speult en over de toafel -tuult.… Doar ha’j ’t al! <span class="ex">over</span> de toafel—<span class="ex">van</span> de toafel—op den grond.… tot bij.… bij.…? Woar was ie geblêven? tot onder de vuurploat! -</p> -<p>’t Is moeder Grade die „Si! si!” zegt; ’t is haar zoon die opgesprongen, en met zijn -hoofd op den steenen vloer rustende, naar het stuk tuurt, het geldstuk, dat tusschen -de afgebrokkelde steenen ligt. ’t Is Franske die op Sanders aanwijzing met een houtje -vruchtelooze pogingen doet om den gulden er uit te werken, en eindelijk den Homan -heurt schoateren van ’t lachen, dat er zooveul spuls um één gulden gemoakt wordt,—woarbij -ze ’t niet loaten kan um ’en schalksch eugske noar ’em op te sloan. -</p> -<p>Franske! ’t Is jammer da’j dat lach-eugske hebt opgespeuld. Jammer! Dat ééne lach-eugske -het oan Harmen—den vremde—gezeid, wa’j giester toen de moan scheen, veur Kobus niet -weten woudt; toen zelfs hei’j ’t laster genuumd dat oome Sander knieperig is. Franske! -dat ééne lach-eugske doar lacht ’en duuveltje um. -</p> -<p>Zoo arg? -</p> -<p>Zóó arg! -</p> -<p>„As ’r moar één penningske zuuk is, leert de Schrift, dan keer ie ’t huus wel met -bêzems,” vermaant Grade. -</p> -<p>„Ik heb ’em!” roept Sander en toont den eigenaar het weergevonden muntstuk. Homan -echter had liever ’en bitteren borrel, of, al was ’t moar ’en kummeke koffie ien plaats -gekregen; as den Bikkers bij hum was gewêst dan had ie minstens ’en fiene fles achter -de knoopen gehad. -</p> -<p>Franske heeft geen tijd om langer te toeven, misschien is de wenk van oome Sander -haar niet ontgaan, en, met een: „Mergen soam!” tot den vreemde, wil ze vertrekken. -</p> -<p>Maar wacht, Harmen vindt—wat er wel meer vonden—dat die blonde dern ’en weergoais -poar eugskes had, um van de kuultjes ien de wang’ niet te sprêken: „Heisa Franske!” -zegt Homan: „ik bin erstens hier gekommen um met Boer Bikkers ’en zoak te <span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span>beklinken,”—dubbelzinnig woord, moar Sander vuult ’em niet—„en voorders um olluu kennis -te moaken. Eerda’j goat, heur is hier: zoo gauw as’k op ’t Wilderveld heel thuus zal -wêzen, dan vroag ik de buurt op ’en moal doar ie ’t kastentuug op oan kunt trekken.… -Za’k verzinke! as ’t niet woar is.” -</p> -<p>„Ho! ho!” zegt Grade. -</p> -<p>„Loat moar loopen, moeder,” herneemt Harmen: „wa’j te stief trekt duut zeer. Mien -hart is geen moordkuul. Nou heur dan, blondje; ’k wil d’r geen vluuk op doen—vluuken -is zund, niewaar moeder?—dat de been’ niet van de vloer zullen; Franske ku’j dansen?” -</p> -<p>„Nee mins, nee!” bromt Grade onrustig. Sander ziet schichtig, en Franske heeft een -kleur als vuur nu ze zegt: „Nee, ikke niet.” -</p> -<p>„Niet dansen! zóó’n dern niet dansen!” roept Homan: „dan mot ’et jongvolk hier ien’t -darp wel kloasgoed wêzen, as ze zóó’n karmispop ien’t hökske loaten! <span class="ex">Ik</span> zal ’t oe leeren.—Blief nou hier!” vervolgt hij opgewonden dewijl hij bespeurt dat -Franske—ondanks zijn vroolijke toespraak—de keuken wil verlaten: „Loa’k nou uutsprêken.…” -Maar—Franske blieft <span class="ex">niet</span>. Homan wendt zijn wichtig lichaam naar de zijde waar zij ontwijkt; doet een greep -naar dien kant om haar tot stilstaan te nopen; doch.… <span class="ex">krak</span>! de leuning van den ouden stoel ligt gebroken, en Homan, die zich aan de tafel heeft -vastgegrepen, doet een uitroep—dien we moar weg zullen laten—en schatert van ’t lachen. -</p> -<p>’t Gelach is niet algemeen. Moeder Grade begriept ’r niks van: „Zoo’n rauwe mins, -’t was meer as arg!” -</p> -<p>Sander heeft de grootste moeite om een verwijt op de lippen te smoren; ’t lukt maar -ten deele. Homan—de vremde—loopt vrij; Franskes „gedrêj” krijgt de schuld. -</p> -<p>En Homan, ’t is ’en oarige kerl. Wat trekt ie vremde gezichten dat Franske ze zien -kan; en eindelik.… kiek, doar vat ie de tien guldes die nog op de toafel liggen: „Hiér -mien dern,” roept hij luide: „wat ik brak, doar hebt gij geen schuld oan. Hier! jandorie! -koop doar oe grootje ’en spiksplinterneie en mekkelikke leuningstoel veur, en dan -wuns ik, dat ze d’r lang nog krek zoo mekkelik in zitten mag, as loater dóar—en Homan -wees naar boven—ien Abrams schoot.” -</p> -<p>’t Was voor ’t eerst—terwijl Harmen naar den zolder zag—dat het geknets van den houtworm -zijn aandacht trok.… ’t was sterk, zóó sterk, asof ’r twee van weerskant oan ’t knetsen -woaren. -</p> -<p>„Die balk mot ’r uut buur Bikkers!” -</p> -<p>„Joa Homan, dat mot ie!” zegt Sander: „moar reperoasie <span class="ex">kost veul</span>!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Zoo even is de nieuwe buur Harmen Homan het hek van De Kniehorst weer uitgereden. -Dat wachten op haar meester zal der arme bruine geen goed hebben gedaan; haar kuchen -onder ’t loopen doet Harmen besluiten om—uut bestwil—nog is flink de zweip ’r over -te leggen, en kou en ongemak noar buute te joagen. -<span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span></p> -<p>Terwijl Harmen naar ’t Wilderveld rijdt, treedt een ander persoon de keukenkamer van -de Kniehorst binnen. Franske kent hem heel goed. Maar toch, zij bleef op de deel, -niet ver van de deur der achterwoning, en, leunt er op een gavel waarmee zij daareven -het stalvee hun sober maal heeft voorgelegd. -</p> -<p>Die houding, die blik naar de half openstaande achterdeur, men ziet het dat zij luistert; -niet slechts met haar oor, neen, met haar geheele ziel. -</p> -<p>Kobus zou ’en <span class="corr" id="xd31e1743" title="Bron: deuntje">deunje</span> fluiten as ’t goed was; Franske most dan moar binnekommen.—Franske luusterde.… Kobus -floot geen deunje. Franske meinde.… Nee, ’t was ’en tocht die ’t roeste hengsel van -’en deur dee fúpen. Niks.… alweer niks.… ’t Was ook onneuzel: vierhonderd guldes! -Oome Sander, en vierhonderd guldes, dat waren er krek vierhonderd en één. Joa, as -ie ’en kerl as dien Homan was …! -</p> -<p>Moar nou.…? Heur: Doar klost ’et ien ’t achterhuus! doar kumt Kobus: ge hoeft niet -te vroagen. Zie moar: ’t heufd noar de lêgt; ’en hoagelschot van honderd nees; krek -ien ’et hart. ’t Was arg roak gewêst. Kobus floot geen deunje. -</p> -<p>Wát ze proaten die twee.…? Veul oarigs was ’t niet. Wóár ze liepen met mekoar.…? Heel -wied was ’t ook niet. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is weer avond. Even als gisteren ziet de maan vriendelijk op de Betuw neer en bestraalt -er met haar zilveren glans zoowel het oude erf De Kniehorst en de nieuwere hoeve Het -Wilderveld, als het vriendelijke kerkje dat midden in het dorp staat. -</p> -<p>Wanneer ge des avonds om tien uren op De Kniehorst komt, dan is er gewoonlijk geen -licht meer te vinden. ’t Is klikke voor tienen. Zoo even verliet Sander Bikkers na -het „Genacht” tegen moeder en Franske, de groote keuken. Hij heeft de deur van zijn -kelderkamer van binnen op den grendel gedaan, en verzekert zich dat het kleine vensterluik—goed -sekuur op de knip is. -</p> -<p>Sanders slaapvertrekje is een langwerpig vierkant, waarin wij niets dan een bedstee -in den muur, een stoel er voor, en een ouden meeltrog, die voor bergkast en tafel -dient, in een hoek ontwaren. Zie, nadat Sander de lantaarn, waarin slechts een luttel -oliepitje vlamt, aan een haak, die aan de lage zoldering is bevestigd, heeft opgehangen, -opent hij het slot waarmee de oude meeltrog gesloten is.—Terwijl de linkerhand het -deksel naar boven houdt, reikt de rechterhand tot op den bodem. Wat hij daarbinnen -zoekt heeft zeker een vaste plaats, althans de hand wordt dadelijk weer zichtbaar, -en, wat zij te voorschijn haalde.… gij raadt het.…? Een verborgen schat. Juist! Wel -diep verborgen voor hem die in ’t blinde tast: Bikkers heeft den bijbel er uitgehaald—den -biebel woar ie gewoon is um trouw, véúr ’t noar bed goan, ’en kapittelje ien te lêzen; -den biebel die moeder Grade hum gaf toen ie lid van de Griffermierde <span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span>Kark was geworden; den biebel woar moeder Grade eiges veurin had geschreven: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Deez bijbel aan mijn zoon Sander, van zijn moeder, -</p> -<p class="line">Lees er altijd in, en wandel, in den Heere, den Albehoeder; -</p> -<p class="line">Opdat gij sterft zalig. En leef hier op aarde, -</p> -<p class="line">Niet iedelik, maar zuinig, opdat gij voor den ouden dag wat gaarde.”</p> -</div> -<p class="first">Moeder Bikkers heeft wel eens gezegd, dat meester Meijer—die ’en wiesgeleerd mins -was gewêst—dat gedichtstuk beriemde, „moar,” had ze er dan ook altijd bijgevoegd; -„<span class="ex">mien</span> beduuling het ie ien moat gebrocht, da’s woar, en zóó zou’j kunnen zeggen dat ikke -’t gemoakt had.” -</p> -<p>Grade! beste brave trouwe ziel! <span class="ex">slechts jammer</span>—dát zeiden wij reeds eenmaal, en nú, nu voegen we er bij: Jammer dat ge met uw helder -hoofd—in vroegere jaren—het anders wel schoone woord <span class="ex">zuinigheid</span>, bij uw kind te veel op den voorgrond hebt gebracht. ’t Was voor Sander niet noodig -geweest. -</p> -<p>En nu, stil, hij leest.—Wat?—Ten vervolge woar ie giesteroavend gebleven is. Weet -Sander wát hij daar las? Ho! daar rollen hem te veel andere denkbeelden door het brein.… -</p> -<p>„’En mergen best uuterweerd ien ruil veur ’t schroale meulenstuk, en vierhonderd en -vieftig guldes toe!—’t Geld nog is zien.”—De rechterhand daalt weer in de meelkist: -„Hier he’k ze.”—Hij lacht.—„Eerlik geld; gebooje geld; opgedrongen geld! Zou’k gek -zin gewêst?—Den Homan! zoo’n roare kerl lêft er geen tweede. Moar die riek is mot -rejoal wêzen.—Vierhonderd vieftig! Asof’t uut de loterij kwiem. Doar speul ik niet -ien; woagen is zund.—’En oarig gezicht!—De keukenzolder mot gereparierd worden. Ze -zeggen dat ons bouwland wel ’en bietje uut de voag leit; goed, tegen de leinte ’en -honderd voet mest d’r ien; en dan ’en poar stuks vee koopen. -</p> -<p>„Moar die keukenzolder.…? Och, ’t zal onze tied wel uuthouen; die dán kumt die dán -zurgt.—Méér vee? Evel al noaloop genogt, ’s weinters dat duure heuj!—Mest? ’t Kos -wel.… moar, as de hoagel kumt, alda’j dan ’t beste gewas hadt, dan bi’j toch kedielje—Kobus.… -Franske.… ’en veurschot van vierhonderd guldes.…?—Of ze <span class="ex">mien</span> veurschotten zouwen as’k verlêgen was? Trouwen is hongerliejen. Moeder zou weer goejig -gewêst zin en joa gezeid hebben. As <span class="ex">ik</span> tegenwoordig den duum op ’t loadgat niet hieuw! Nee nee, ze zullen niet vliegen!—En -toch, as ze d’r gelukkig mee wieren.…!?—’En lomp mins die dat fooze pampiere geld -het uutgevonden. Mergen wisslen veur blanke guldes bij den ontvanger.”—Sander lacht—Iets -later: „As Franske toch met Kobus gelukkig ien trouw kos worden.…?—Nee, nóg ens: trouwen -is honger liejen. Ik eiges, bin <span class="ex">ik</span> getrouwd!? Woar mos ’t hen as iedereen trouwde!—Koatje?—loa’k oan Koatje niet denken; -’t is lang gelêje; ’t was ien ’en dolle vlocht. Getrouwd! Goddank da’k wiezer was. -Koatje:.… Tien joar getrouwd.… acht kienders.… doodêters.… <span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span>geluk d’r mee!—Loat Kobus bij ’en ander um de vierhonderd guldes goan.—<span class="ex">Dóár kumt ’en denkbeild</span>: -</p> -<p>„<span class="ex">As den Homan ’t geld oan Kobus wou schieten!!</span> Dat was ’en ding! en die Homan was er krek ’en kerl veur! -</p> -<p>„As Franske trouwde dan zou moeder heur wel missen. Wat schoai! Zou ik veur moeder -niet voldoende wêzen? ’k Heb heur lief volgens ’t hart en ’t gebod.—Franske’s wark? -Dat kos ’en dernje tusschentieds veur ’en dubbelje ’s wêks wel doen.… -</p> -<p class="tb">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p><p> -</p> -<p><span class="corr" title="Niet in bron">„</span><span class="ex">Nou mosten die briefkes is vals wêzen</span>!.… Ze sprêken van effect koopen, moar—die pampiere huuskes doar he’k ’t niet op. -Bêter <span class="ex">boar</span> zonder ientrest, as pampier die de muus kunne vrêten.—Franske is ook ’en duchtige -ien de pot; en kwiestig! Of ik ’t zeg of niet, altied mot de koffie zoo bitter as -gal en ’t brood ’en duumdik gebotterd wêzen. Waks had weer ’en korst weitebrood ien’t -hok liggen. Wie anders zou ’t hum geven as Franske.… ’k Wou da’k de dern de vierhonderd -guldes van Homan bezurgen kos. God gaf dat ze gelukkig wier met Kobus!.… As ze ermoei -kreeg.…!—Jong! wat ’en ienval:.… <span class="ex">Met den Homan zou ze nooit geen ermoei kriegen</span>! Da’s ’en kerl met ’en rug. Wát ze proaten—hier, <span class="ex">hier</span> liggen de bewiezen—’k Zou geen nood hebben van: leenje buur, of „oome we zitten zoo -verlêgen”.—Verdrêjd! Met Homan! Franske zou binnen, en wij veur ’t stutten bewoard -wêzen! Hie keek heur wel lonksig oan: dat dee ie.… hê hê!—moeder zeit: „Rauw ien de -mond”, moar moeder ziet altied op mien; en ikke bin zêjig van toal. As den Homan Franske -is nam! hê <span class="corr" id="xd31e1817" title="Bron: he">hê</span>! ’k Wor wel duuzend pond lichter. ’k Had den heelen dag zoo’n stuk op de moag.—Loa’k -ze moar weer wegsluuten die briefkes; mergen blanke specie ’r veur, en alles bij ’t -andere, op zied.… Nee, ’k roak ’r nooit oan, krek of’t ’r niet was. De boerderij mot -toch de boerderij bedruupen en as de oogst meelupt, dán kuwwe oan de keukenzolder -prakkezieren.—’k Zie dankboar oan God, da’k nou weer zoo’n klein kaptoalje zuuver -en glad op zied kan leggen: veur moeder.… veur den ouwen dag—’k Wou da’k voor mien -geld, ien stee van de ouwe mêlkist ’en sekuur huuske had, doar niemand arg ien kreeg.—<span class="ex">Ien de grond</span>.…!? Moar dan is ’t zoo uut ’t oog.—’k Zal ’r nog is riepelik over denken. Riepelik! -Ien ielk geval: ’t geld blieft mien, en Franske zal toch geholpen worden.—’k Het moeder -nog op de koop toe, ’en neie stoel bezurgd. Joa, ’t kwiem eigenlik deur mien. Moar -<span class="ex">tien guldes</span> veur ’en stoel!—Veur drie guldes ku’j d’r ook een kriegen; ’en bovenste beste. De -zeuven guldes die overblieven doar za’k Franske kiepen veur loate koopen, dan het -ze ook ’en oarigheidje; de eiers zin duur.—Moeder sprak van den erme: „D’r kos veur -den erme wel wat op overschieten,” zei ze.—Die den erme geeft, leent den Heere! ’t -Is geen wegsmieten; néé!” -</p> -<p>Sanders hand die met de bankbriefjes in de kist was verdwenen komt met een geldzakje -weder te voorschijn: het schuifje wordt geopend, en terwijl hij in ’t zakje tast, -woelt het nogmaals door ’t <span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span>brein. <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>’En cent van de gulden, dat zou vier guldes vieftig wêzen. ’En mooie kemeelie! Vier -guldes vieftig!—As ’t is twéé guldes vieftig, zoo’n blanke rieksdoalder was.—Hier -he’k ’r één<span class="corr" id="xd31e1834" title="Niet in bron">.</span>—’t Is toch alstee!——Zund’ dat ze die ouwe species hebbe opgesmolten; ’en acht en -twientig was krek zoogoed veur ’t karkezekske gewêst. Nog al onderscheid tusschen -zoo’n rieksdoalder en ’en acht en twientig. ’En gulden is ook kwiestig genogt. Wacht——o, -’t is ’en tienstuuverstukske. Ge zoudt ien ’t gevuul d’r op stoan dat ’t ’en gulden -was.—’k Geef duk oan ’t nachtmoal één kwartje;—ze zeggen dat de ermen hier riek zin.—’En -dubbelje.…!? ’k Mot ’r nog een van simpel Janneke veur twee bos verkesstreuj hebben; -dan kan ’k dát wel gebruuken—’k Het geen hoast!—Vort moar, en weg met ’t licht; fuut!” -</p> -<p>’t Is donker in het kamertje; de uitgeblazen oliepit verspreidt een onwelriekenden -walm. ’t Is donker, heel donker in Sanders slaapvertrek; maar toch—daar boort nog -een lichtstraaltje uit de keukenkamer, waar Grade bleef met Franske. -</p> -<p>„Zu’j dat licht uutblazen!!” roept Sander verbolgen. -</p> -<p>’t Lichtstroalje verdwient. -</p> -<p>’t Is heel donker in Sanders kleine slaapvertrek.—„As simpel Jenneke dat dubbelje -niet betoalen kumt, dan zou’k die bossen streuj moar um Godswil loaten.” -</p> -<p>De maan, die buiten zoo helder blinkt, zendt nog een glimpske door ’en vensterreet -in het donkere kamertje<span class="corr" id="xd31e1842" title="Niet in bron">.</span>—Luiken sluuten dàt ku’j. Hemellichten uutbloazen, Goddank! dat geet niet. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Sanders geroep heeft Franske erg doen ontstellen. -</p> -<p>Ze had ien heur nachtjekske bij ’t venster gestoan, en—ien gedachten ’t heele lamplicht -vergêten. -</p> -<p>Franske kan, nadat zij ’t licht heeft uitgedaan, niet rezelevieren um ien bed te stappen. -Grootmoeder sloapt al. Franske vuult zoo’n gloed ien ’t heufd, en ze prakkeziert: -„Oome Sander? ienhoalig mins!.… ienhoalig? nee, gierig! vrekkig!—Het ie van mergen -geen slomp van geld gebeurd? Joa dat <span class="ex">het ie</span>!—Mins!—Wat bi’j ’en lillik mins! He’k ou dóárum altied nog veurgesproken? -</p> -<p>„Oan grootmoeder, <span class="ex">niet</span> oan <span class="ex">ou</span> bin’k hier alles verplicht. Ze wou ’t nog oanbeuren,” zei Kobus. <span class="ex">Nee</span> was ’t en <span class="ex">nee</span> bleef ’t.—Kobus was kloazig; ’en ander zou van zich áfgeproat, en, as ie arg verliefd -was gewêst, hebbe oangehouwen. Niks ’r van. „Ge hebt geliek gehad Franske,” zei die, -„oe oom is niet gierig, moar <span class="ex">hie</span> kos mien niet helpen; misschien zou’k ’et óók niet gedoan hebben.”—Niet gierig!!—Lachte -Kobus toen ie ’t gezeid had, of—zou ie stêkebliend wêzen? „Loawe hopen!” zei die weer: -„God weet wat goed veur ons is.”—Dàt duut Ie; dàt he’k altied geleufd; moar—a’j zóó -sprêkt, da’s koeligheid, da’s onverschilligheid!—Kobus? Vroolik is ie niet: en van -hum gekregen.…? Ens, ien de twee joar, ’en zesstuuvers-warkdeuske. Nee, scheutig is -ie niet; anders toch ’en goeje jong, eerlik en zêjig. Moar die woorden: „Misschien -zou’k ’et óók niet gedoan hebben.…?” -<span class="pageNum" id="pb72">[<a href="#pb72">72</a>]</span></p> -<p>„AS IE IS.… GIERIG WAS!!! Gierig! zooas die, dóár!”—Franskes oogen hebben zich bij -de laatste gedachte naar de zijde van Sanders kamerdeur gewend: „Gierig.…! hu!!.… -Den Homan da’s <span class="ex">geen</span> gierige. Zoo’n vroolik oog! Hê wat andere oog’ as van den dieje.… dóár!—’t Gastmoal!—Dansen! -</p> -<p>„Knieziger hofstêj as De Kniehorst leit ’r geen uur ien ’t ronde: donker, lêg, wrak!—Heur -den houtwurm is knetsen.—’t Wilderveld is de mooiste hofstêj van ’t darp; groote gloas’ -ien de roam’; één koamer met behangselpampier!—Wat lachte den Homan toen oome noar -de gulden zocht. Hie kniepoogde.—’En poar mooie blauw oogen!—Tien guldes veur ’en -stoel; zóó moar, of ’t niks was.—Die beste grootmoeder! nou zal ze is mekkelik zitten. -Boer Lankhorst het ’r een van dartien guldes. Al zou’k nou ’t slot van moeders karkboek -noar stad brengen; zóo’n stoel zal ze hebben!—Den Homan? Noe.… wàt zou ie van mien -wel denken.…? ’k Was zoo triestig vandoag, en toch, kiek, de moan hie lacht nog. Kom, -nou noar bed!” -</p> -<p>En in ’t „Onze Vader” zei Franske met ’en zucht: „Verlos mien van den booze,” en—toen -ze grootmoeder Grade de dêken wat vaster tegen ’t rugske stopte, toen docht ze weer: -„Dat ouwe rugske kriegt ’en lekkere stoel.… deur den Homan.… dat zou ze deur Kobus -nooit gehad hebben.—Zou Kobus arg bedrukt wêzen.…? ’k Gleuf ’t hoast niet.… Och! of -ie <span class="ex">mien</span> slacht. Sloap wel!” -</p> -<p>Franske slaapt! en Kobus? -</p> -<p>Kobus loopt.—Al sedert het middaguur heeft hij geloopen; van D. naar R. en van R. -zal ie mergen bijtieds wiejer noar T. goan, um, as ’t wêzen kos, nog ’s oavends bij -nêf Huibert te kommen, nêf Huibert, die hum meuglik met de vierhonderd guldes wel -helpen kan;—went „Franske!—’t veerhuus en Franske! Franske en ’t veerhuus! ’t Wier -goandeweg duuster, moar: „Wat God wil is ’t beste! dat is ’t en dat blieft’!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was Mei en ’t is Augustus geworden. -</p> -<p>De dag is warm. Over den binnen-kleiweg is den geheelen voormiddag—’en gerij en gejoag -gewêst, dat de beesten ien ’t land d’r verwonderd van kieken, moar niks anders begriepen, -as dat stof ien de oogen slecht veur ’t zien is. -</p> -<p>Hoor van achter dat geboomte, ter rechterzijde van den weg en even aan deze zijde -van den molen, klinkt een blij rumoer. Hoor! de trom.… en somwijlen gillende klarinet-tonen. -Stil! daar davert een Hoerah! -</p> -<p>Waar we zijn en wat daar te doen is.…? Kom mede! -</p> -<p>Welk een gejubel! Alweer een hoerah!—’t Wordt ons luchtig om ’t hart, en we zouden -wel mee: <span class="ex">Hoerah!</span> willen schreeuwen—Zonder te weten! ’t Zou toch wat dwaas zijn. -</p> -<p>„Is onmogelijk om op de hek-posten der hoeve, haar naam te <span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span>lezen; een eereboog is er tegen getimmerd, en de eereboog is behangen met slingers -vol linten en bloemen. In ’t midden, tusschen twee vlaggen, hangt een uitgeholde monsterpompoen,—doar -mot t’ oavend ’en keersken ien, dan ku’j lêzen wat d’r ien steet gesnêjen. -</p> -<p>Aan de achterzij der nette hoeve heerscht het gejuich dat wel tot vreugde moet stemmen. -Wát we zien? Hier ter linkerzijde—’en heele ris van kerrekes en sjêzen met de boom’ -op de grond, en de peerds die ’r tusse liepen, oan ’t vrêten—gunds ien de schuur. -</p> -<p>Rechts, dóar hei’j’t!—Tal van boeren en boerinnen, jong en oud, Griffermierd en Rooms, -veul ’r van ien’t spiksplinternei, allemoal ien’t kastentuug, ze loopen en hokselen -deur mekoare; veul kieken ’r noar de hugt; naar ’en poal;—niet noar de poal van ’t -uiversnest, woar boven op ’t jonge uiverke ’t vliegen prebiert: woeps! fladdereflats! -met de spillebeentjes noar boven en zoo weer noar onder; nee, noar ’en andere poal; -boven zit ’r ’en zakkroonje ien; oan ’t kroonje hangen ’en heele boel dinger: ’en -ham, ’en piep, ’en neusdoek, ’en zulveren tabaksdeus, ’en boek—’t is verrechtig ’en -biebel, met zulveren slotjes,—en drie halve fleskes, ze zeggen: janever. -</p> -<p>Hoerah! Zie, doar hèt ’r een al klimmend den neusdoek gegrepen. Wat loater het Kees, -bijgenuumd „groanjepik”, den biebel gevat. Den biebel tussen borst en kin geknepen -duut ie nog ’en greep. Doar het ie ’en fleske! „Hoera!” roept Kees, en—met <span class="ex">twee</span> kumt ie onder. -</p> -<p>Op zied!—Kom mee!—Veuruut!.… -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; -</p> -<p class="line">Hei! ’t was ien de Mei!”</p> -</div> -<p class="first">Zoo geet ’et, ’en kring van vieftig ien de rondte. En de jongens kniepen de hand’ -van de dernjes zoo vast, en de dernjes kussen dat ’et klapt as ’t oan de moat van -kussen kumt, en de ouwen hebben geen begriep dat ze zoo gek kwiemen um mee te doen: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; -</p> -<p class="line">Hei! ’t was ien de Mei!”</p> -</div> -<p class="first">Zoo geet ’et, ze springen en drêjen en jolen en kussen, en—moar weinige van de oudsten -en wraksten zien ’et oan, sommigen rookend uut lange piep’, anderen roerende ien’t -rood met sukker, en proaten: dat ’r ien ’t darp nog nooit zoo’n deun is op de veiool -gespeuld<span class="corr" id="xd31e1920" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Een ander tooneel: -</p> -<p>De lange deel der schoone hoeve is kwistig met groen en vlaggen versierd. Een lange -tafel, drie voet breed en op schragen, staat aangerecht. De feestgenooten zitten aan; -de mastklimmers zijn afgetrokken.—De muzikanten, die zich reeds buiten lieten hooren, -zitten op een toestel van planken—boven de pomp. -<span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span></p> -<p>Op de tafel, zie—zes rundstukken van twoalf Neerlandsche pond’. „Mins, mins!” zes -hammen. „Loat ze ielk is twientig pond wêgen!”—Vieftien tulband’. „Krek één veur z’n -vieren!” Mikken bij de stoapels! Keezen en eiers. Wien? „Ielk man ’en heele fles noast -zien bord, en gunds bij de deur, nog <span class="ex">vier</span> ankermandes!” -</p> -<p>Om de tafel, zie—knappe jongens; óók lillikkers. Mooie dernjes, verdrêjd mooie snuutjes! -óók misdeilde. Oan ’t bovenst einde zit ’en dikke jonge kerl, met mooi blauw’ oogen; -noast ’em ’en mooi dernje, achttien joarkes umtrent, met ’en kleurke veul roojer as -anders. Noast heur, oan d’andere kant, ’en schroalig zwart menneke op de punt van -zien stoel. Die dikke kerl is Harmen Homan; dat dernje.… moar ge ziet ’et al. -</p> -<p>„Alles op z’n tied, bidden en karmishouen, placht voader te zeggen,” roept de gastheer: -„Vrinden! de oogen dicht asteblieft; en gelluu boven de pomp, helder op, as we met -stilzitte gedoan hebben.” -</p> -<p>En—’t stilzitten is gedoan, en ge ziet en heurt niks anders as dat ’r wordt gegêten -en gedronken, en nog ens opgeloajen en nog ens lêggeklokt; dat ’r gegons en gelach -en gegoechel is, veul niet genogt, en dat de meziek krek speult of ze’t muu wordt, -maar ielkreis weer moed kriegt. ’t Mooie dernje noast den Homan mot arg werm wêzen; -ze gluujt as ’en kooltje; ze lacht ielkreis zoo hard as ze kan, maar ook, ze kiekt -zoo af en toe naar de hugt, en—dan is ’t krek precies of ze troan’ ien de eugskes -het. -</p> -<p>„Dat ze zich verslokte misschien?” Best meuglik! -</p> -<p>’t Begint te schemeren in de boerenfeestzaal. Een groot gedeelte van ’t jongvolk heeft -reeds den disch verlaten. Op de hofstee ’t Wilderveld zijn—achter-afkes en opziedjes -genogt um poar oan poar is te kuieren, en ’en bietje meer verliefd as anders te proaten -van: „Och, wat bi’j toch oarig!” en: „Och, wat he’k ou toch lief!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Met een flesch onder den arm staat Homan tegenover een soort van heerenboer met <span class="corr" id="xd31e1944" title="Bron: én">’en</span> heufd as ’en oliebol. -</p> -<p>„Kom Limp, blief nog ’en bietje.” -</p> -<p>„Nee zeker Homan, ik kan niet; ze spannen al in,” zegt de man die te R. Homans zaken—alsof -’t voor z’n eigen was geweest—had behandeld, en hij waggelt naar buiten. -</p> -<p>„Nou, wel thuus!” roept Homan. „Hei oome Sander, woar zit Franske?” -</p> -<p>„Franske! hê!” klinkt het een weinig verschrikt uit Bikkers mond: „’k weet niet; ’k -zie ze niet;” en hij frommelt in zijn jaszak.… doar had ie krek ’en stuk tulband ien -gemoffeld, ’en oarig stuk, zie, veur moeder Grade, die ’r niet bij had kunne—misschien -niet bij had wille wêzen, veur moeder, went joa ’t was zund van al wat ’r overbleef. -</p> -<p>Limps karretje, dat hem naar zijn woonplaats—de voormalige woonplaats van Homan—zal -terugbrengen, staat voor de schuurdeur. Limp heeft zich nog even opgehouden. -</p> -<p>Sander Bikkers staat bij ’t kerreke ’t spul te bekieken. -<span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span></p> -<p>„Hier vrindschap,” zegt Limp, en—Sanders vuult twee kwartjes in zien hand.… <span class="sc">Zou’k.…? Za’k ze.…?</span> „Hê Hê, ik dank oe.” -</p> -<p>Limp rijdt het erf af. Wijn maakt dorstig. Bij moeder Grompel aan De Lindeboom, ’en -klein bietje kloare! -</p> -<p>Zie, ’t zonlicht verdwijnt, maar, de feestvreugde niet! Een groote pekton wordt op -het Molenstuk ontstoken. -</p> -<p>’t Molenstuk waar Reuske graast? Reuske! nee, Reuske loopt op ’t Molenstuk niemeer: -Kwoaje droes. Eergiester kreeg ze ’t genoadeschot! -</p> -<p>Kiek.… harrejennig! sjie sjoe.…! doar is ’en vuurslang de locht iengegoan. Bluumkes -noar onder. Wat ze gauw uut zin! <span class="ex">Nog</span> ’en vuurslang. Nooit op ’t darp zoo belêfd! -</p> -<p>„Gevoarlik! met die heujbargen en ’t rieten dak. Moar zie, alweer een! Heere minsen -nog toe!” -</p> -<p>En de pekton brandt helder en fel, en de „rojoale boer en ’t mooie dernje” en al de -jonkheid van ’t feest, ’t draait rondom de pekton, alweer in een kring, en wilder -dan ’s middags klinkt het luide -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; -</p> -<p class="line">Hei! ’t was ien de Mei!”</p> -</div> -<p class="first">De laatste sintels der pekton knappen en verdooven. Den boer van ’t Wilderveld zien -wij niet meer; ’t mooie dernje ook niet. -</p> -<p>’t Laatste karretje rijdt huiswaarts, onder den eereboog door; en ’t lichtje in de -monsterpompoen flikkert in ’t laatste vet, da’j nog flauw de woorden kunt lêzen: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Harmen Homan, Franske Schouw; -</p> -<p class="line">Hun ter eer, as man en vrouw.”</p> -</div> -<p class="first">En—met de hand krampachtig op de borst gedrukt, heeft Kobus—de knecht bij vrouw Grompel -aan De Lindeboom—de gelagkamer, waar hij werkte, verlaten. Dat ook de hoop om bij -den bloedverwant hulp te vinden zou worden teleurgesteld, dát heeft hij ondervonden. -Dat het veerhuis te R. wel spoedig verhuurd zal wezen, dát kan hij verwachten. Dat -Franske, ’t lieve Franske, bij zijn vervlogen vooruitzichten, den geldduivel moede, -der weelde, en—óm die weelde—een ander in de armen zou snellen, dát heeft hij.… gezien.… -gevoeld.… helaas! in ’t einde.… begrepen. Dat Franske met den vreemde, den luchthartigen -vreemde, in grootheid en eere gelukkig zou wezen, dát heeft hij van God gesmeekt met -hart en met tranen. Dat ze heden feest zouden vieren.… trouwfeest van Franske.… met.… -met dien ander.… Ja! ja! dát heeft hij geweten. „<span class="sc">Geweten!</span> Groote God! joa,” zucht Kobus: „moar geweten he’k niet wat den Limp zich ien dranksoes -al lachend verproatte. Geweten he’k niet, dat den Homan ien lucht en ien damp bouwt; -dat ie schuld moakt op schuld, en vortteert op geld, dat zien erste vrouws voader -hum nooit zal doen urven. God het ’et geweten,” denkt Kobus voort: „en toch laat Ie -toe dat de lichtzin ’en schoap met glimpglans bekoort en bliend mee ien’t wee trekt. -<span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span>God het ’et geweten, en Hij verstoat dat geldzucht zien bloed verkupt en liefde smoort -en liefde brêkt. En nou.… ’t is te loat! Groote God, ’t is te loat!!” -</p> -<p>Daar vloeiden heete tranen over de bruine wangen van den armen Kobus, en—heel in de -verte klonk het van een huiswaarts keerend troepje: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; -</p> -<p class="line">Hei! ’t was ien de Mei.”</p> -</div> -<p class="first">„Was’t nog maar Mei gewêst!—Ze schreven ’et letst van Augustus! De graanoogst was -<span class="ex">binnen</span>.” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>De mist hangt dik en zwaar. ’t Is zoo’n donker Decemberdagje. Wij betreden De Kniehorst. -</p> -<p>Wat ziet er alles naargeestig uit. Naargeestig niet alleen, ook vervallen. Zie huis -en hof en bergen maar. Ginds, vijf verschrompelde kippen, die op de mestvaalt harken -en krabben, en elkaar om ’t zeerst ter zijde stooten——alsof de andere het had!—Die -varkens, arme rammelkasten! zij wroeten in de modder en knoepen het bemoste hout van -hun doorluchtig zomer- en winterverblijf. -</p> -<p>Kent gij Waks nog. Waks, den speelmakker van Grades kleindochter. Waks is waakzaam: -Waks mocht niet mee naar ’t Wilderveld, en—vet worden mag hij ook niet. Vet moakt -vadsig, en met den winterdag dient Waks veural wel waks te wêzen. -</p> -<p>Wij gaan de deeldeur binnen. Vijftien stuks rundvee ontwaart ge tusschen de posten. -</p> -<p>„Die zien er toch beter uit!” Hebt ge verstand van vee.…? Kom maar verder. -</p> -<p>Wij bevinden ons binnen de keukenkamer. Slechts één persoon ontdekken wij er; ’t is -moeder Grade. -</p> -<p>Moeder Grade! Zie, zij zit gehurkt bij de vuurplaat waarop een helder vuurke brandt.—een -helder vuurke!—En boven dat vuurke hangt een ijzeren potje met een houten deksel er -op. En moeder Grade heeft een kleinen pollepel in de hand, en tuurt op het deksel, -waar bezijden—bloaskes brutsen en proetsen, jong, zoo kokt ie! -</p> -<p>Stil! Sander is met ’en kool of wat noar de merkt toe; eerst t’ oavend kumt ie weerum. -Mieke—de tienjarige hulp der oude—is noar de kortegesoazie. Mieke het ien den veurmiddag -wat beenvleis bij den slachter gehoald. „’t Zal ’en bovenst suupke wêzen! <span class="ex">Bruts</span>, <span class="ex">proets</span>! hê wat kokt ie! Of ’t ook lekker zal smoaken!—Sust! Waks sleet oan; dat duut ie -ook as ’t Sander is. AS ’t Sander ens was!!” -</p> -<p>De oude vrouw richt zich haastig op. Ai! ’t spit ien de rug; oud en wrak; ze kan niet -meer zoo as vroeger.—Woar zal ze ’t soeppötje laten.… AS ie ’t zag.…! -</p> -<p>Daar wordt de klink der keukendeur gelicht. „Si! Heere bezwieke! Kobus, bin gij ’et?” -<span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span></p> -<p>’t Is Kobus. Sedert den avond dat wij hem voor de eerste maal zagen, zijn er zeven -maanden voorbijgegaan. Die zeven maanden van smart staan hem wel duidelijk voor ’t -aangezicht gedrukt; de laatsten er van, zij griefden en groefden wel ’t diepst. -</p> -<p>Oude vrouw! ook uw gelaat, nu naar de lichtzijde gekeerd, vertoont ons wreede sporen -van zielesmart.… misschien nog van iets anders:.… van ontbering toch niet.…? -</p> -<p>„Nee, ’t letste niet,” zal ze u antwoorden: „nee, Sander is best; ’en oud mins het -weinig behoeftes; ’t vleis is duur tegenswoordig; sukkerei smoakt al hoast krek as -koffie;—Sander het geliek dat kruuzemunt nog wel zoo gezond as tee is. Sander is best. -Dat ie zuinig is dat strekt ’em tot eer, dat he’k ’em geleerd toen ie kiend was—<span class="asc">DAT HE’K</span>! Of ie ’t wat overdrieft.…!!” -</p> -<p>Ziet ge, zóó zal ze spreken, maar denken, helaas! ze zucht in haar ziel: „Sander! -Sander! al te zuinig moakt gierig. Sander mien ouwen dag is ’r niet bêter um. Moar -arger dan dat! ha’j noar road geluusterd, ha’j ’en eerlikke jong geholpen; had de -glans van ’t geld oe niet veur Homans lichtzin verbliend! Sander! ha’j noar road geluusterd, -dan zou’j nou niet grommen as oe ouwe moeder greint; as ze schreit um Franske, ’t -kiend van hoar kiend! um Franske, die te jong was om ’t rechte spoor te kiezen, woar -gij ’t hekke veur sloot. Sander, sprêken durf ik niet, doar bin’k te oud, te bang—nee, -doar he’k oe te zwakkelik lief veur, moar anders zou’k oe zeggen: Sander, Franske -boet, boet gij met heur mee. Verstoot heur niet uut angst dat ze ou veur Homans schulden -zulle oanspreken. Z’is ou bloed, Sander! En—wi’j dát niet, ku’j dien angst niet verwinnen, -help dan ien stilte; sprêk heur niet, moar steun heur dat ze van den oalmoes niet -lêven hoeft.” -</p> -<p>Zóó zucht de oude moeder in haar eenzaamheid, elken dag, ieder uur, en, dan tuurt -ze met tranen in haar oogen noar de hugt, noar den zolder; en dan heurt ze.… niks -as ’t lillik geknets van den houtwurm; en dan ziet ze dien balk die gevoarlik veur -’t huus wordt; en bij tijen ziet ze ook de koekkoek, die maar altied op één steet.… -op Één! -</p> -<p>„Kobus sprêk, ge hebt wat slechts,” heeft vrouw Grade gezegd, terwijl de schrik van -haar zoon te zullen zien binnentreden, voor een andere vrees heeft plaats gemaakt: -„Kobus sprêk, ’en oud mins kan veul verdroagen.” -</p> -<p>„Goa zitten vrouw Bikkers; ge bêft ’en bietje,” zegt Kobus en hij schuift haar den -stoel naderbij—den <span class="ex">oude</span>, dien van Homan het Sander niet langer <span class="ex">kunne</span> zien; acht guldes het ie ien stad d’r veur weergehad,—„goa zitten, ’t is zoo arg -niet, zoo <span class="ex">heel</span> arg is ’t niet; en ook, al wás ’t arg, ’k heb alles van anderen geheurd; de minsen -vergrooten zoo licht. D’r zin ’r ’en boel ien ’t darp, die toch meelie hebben; d’r -is nog heel geen gebrek gewêst, moar—dat ie arg de koorts het, dát is zoo. Geen wonder, -in vier moanden tieds van <span class="ex">alles niks</span> te worden; geen vim te kunnen ruuren; de eigenoar van ’t Wilderveld ien ’en koamer -besteed! Vrouw Bikkers, de koorts mot wel arg wêzen, ze nuumen ’t zenuwkoorts; ze -zeggen <span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span>dat ie altied leit te zingen, en.…” maar Kobus hokte, <span class="asc">HAAR</span> naam wilde hem niet van de lippen. -</p> -<p>„Erme kiend! erme Franske!” zucht Grade; schudt het hoofd, en slaat heur handen samen. -</p> -<p>Háár naam was genoemd! -</p> -<p>„Ze past hum op as ’en engel,” valt Kobus haastig in: „ze woakt en ze bidt, noar ik -heur. O Grade! dat ik nou de eenigste mot wêzen, die heur niet mag troosten en steunen. -’k Had willen woaken bij d’r man, dat ze rust had genomen.… Grade, dat kos niet. Ik, -die Franskes geluk had beduuld zooas geen ander; heur geluk zelfs mét ’en ander.… -Moeder Grade! gij weet ’et misschien, wa’k zou meugen en wa’k zou kunnen doen?” -</p> -<p>Kobus heeft Grades hand gevat, en ziet haar aan. <span class="sc">Zij</span> zal hem steunen: <span class="asc">ZIJ</span> zal hem raden. -</p> -<p>„Wat ge doen kunt Kobus.… gij.…?” zegt de oude langzaam: „Heur is hier.… wat dichter.… -zóó. Ziede, Sander is goed, moar wat straf. Mieke had mien ook gezeid dat ze ziek -woaren; Homan of Franske, dat wiest ze niet. Goddank! dat ’et Franske niet is; en -zieje, nou he’k ’en suupke gekokt. Sander het ’r niks mee van noode; niet dat ie.… -moar ’t is niet neudig. ’k Docht dat Mieke as ze straks thuus kwiem, ’t weg kos brengen, -moar nou, a’j vroagt wa’j doen kunt: ’t is bêter oan <span class="asc">OU</span> dan oan hoar vertrouwd; kienders proaten zoo licht.…” en—de goede oude, die reeds -sedert een paar dagen het grootsche plan gevormd en nu met zorg en moeite had ten -uitvoer gebracht, om ’en suupke veur ’t erme kiend te koken, ze praatte nog voort, -maar begreep niet dat Kobus iets anders voor de ongelukkige wenschte te zijn dan de -overbrenger van een geringe verkwikking. -</p> -<p><span class="ex">Geen</span> steun, <span class="ex">geen</span> raad bij die oude! Hij hoort haar beuzelen over haar „suupke”; hij ziet haar strompelen -en stumpelen om het kooksel—dat haar zelve ’t water op de lippen toovert—in de steenen -kan zonder oor te gieten; hij ziet haar een papier op de opening leggen en een touwtje -er omheen binden; hij heeft het gezien; en—niet gezien; hij zag slechts dat die vrouw -te oud was om krachtig te wezen. Kind van háár kind, wat zou zij op dien zoon nog -vermogen! IJdele hoop was ’t geweest. Geen steun van die oude! geen steun en geen -raad! -</p> -<p>„Joa Grade, joa, ’k zal ’t meenemen en ’t zal bezurgd worden”—niet door hem zelf—„’k -zal ’t recht houen, joa—Nee, tegen Bikkers geen woord; ge kunt ’r op oan.” -</p> -<p>„En groet ze van grootmoeder, en zeg heur, da’k wel ielken dag noar heur toe zou kommen, -moar zie, Sander, en de vrede ien huus, en da’k ook zoo mizeroabel stroef ien de been’ -bin; en zeg heur”—alsof hij het doen kon—„zeg heur, dat alles van God wordt beschikt; -dat rampspoed veul kumt tot ons eeuwiglijk heil. Goa nou, goa, eer ’t suupke koud -wordt; en zeg nog oan Franske dat ze moar bidden mot: Voader, zooas Gij wilt! zie, -dan weet ze genogt. Vort nou jungske, vort!” -</p> -<p>Kobus ziet de oude vrouw eenige oogenblikken stilzwijgend aan. <span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span>Daar was kracht bij die zwakke. Op ’t Hoogste heeft zij gewezen. Ook hem! Steun hád -ze, èn raad! -</p> -<p>„Gods zêgen, vrouw Bikkers!” zegt Kobus met warmte, en snelt dan voort met de kan: -„Joa, joa, veurzichtig, dàt zal ie wêzen.” -</p> -<p>Nog maar weinige seconden heeft hij de keukenkamer verlaten, terwijl Grade, vermoeid -van de buitengewone inspanning, met geslotene oogen in haar leuningstoel zit, toen -Waks de hokhond het nare gejank doet hooren, dat vrouw Bikkers in den laatsten tijd -zoo vaak deed ontstellen. -</p> -<p>„Si! si! Zou’k hoast vergêten!” zegt ze halfluide, en, hoe stief ze mag wêzen—toch -staat ze op, haalt het potje, waarin ze ’t soepje kookte, weder te voorschijn, en -neemt er het soepbeen uit, dat zij voor Franskes viervoetigen vriend er in had gelaten. -</p> -<p>Steeds voor de mogelijke tehuiskomst van haar zoon bevreesd, en met de versnapering -voor Waks onder het voorschoot verborgen, strompelt Grade het huis uit naar buiten. -</p> -<p>„Arg mistig.… arg griemelig.…! Niemand kumt er.…? Nee.… niemand.” -</p> -<p>De oude hokhond jankt nog voort met den neus in de hoogte, doch, niet zoodra heeft -hij de komst der vrouw bemerkt, of hij staakt zijn droef geklag; rekt zijn vermagerde -leden; stapt langzaam, zoover zijn ketting reikt, op haar toe, en—’t kloppen met zijn -staart getuigt van zijn blijdschap, dat hij de vrouw ziet, de eenige die hem nog liefde -betoont. Daar glinsteren zijn oogen; hij snuift. Grade heeft het been te voorschijn -gehaald. Zie den verrukten blik van het dier; dien blijden, wilden sprong!.… Daar -heeft hij de kluif gevat. Met den rechterpoot er op gedrukt, kraakt en knoept hij. -En Grade, voor een wijle vergeet ze heur leed. Franske zal óók zoo smullen! „Waks, -och, ha’j zoo’n honger, menneke?” zegt ze goedig: „Moager bi’j; moager as brood! Zou -den boas oe soms vergêten? Gauw moar ’en bietje, eer dat ie kumt.” -</p> -<p>En Waks knapt voort; en vrouw Bikkers het plezier um ’t oan te zien, alschoon ze koud -wier; en, ielkreis kiekt ze op of Sander ook oankwiem. Ze meint.… dat ze ’t hek bij -den bongerd heurt klappen. Heere minsen! duut ze dan kwoad, zoo sleet heur ’t hart! -„Koest Wakske, koest!.… as Sander ’et bot zag! Koest jungske, koest! Nou hei’j ’r -genogt van. Hier dan menneke, hier!”—Waks gromt.—Grade buigt den strammen rug en streelt -den bruine: „Stil jungske, stil!”—Waks heeft het afgekloven been met zijn pooten bedekt, -en trekt de neuslip naar boven.—„Koest jungske, koest!” vleit Grade opnieuw. Haastig -vat zij het voorwerp dat haar straks zal verraden; doch—een rauwe kreet trilt door -de lucht: „Hond! hond! loat los!” gilt de oude verbijsterd; rukt haar hand uit den -bek van het redelooze dier; kermt: „O Heere! O Heere!” en strompelt dan voort totdat -ze, van schrik en van pijn gansch amechtig, de keuken bereikt, en daar in den leunstoel -al kermende neervalt. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span></p> -<p>Wanneer gij mee wilt gaan, eerst het dorpje door, dan rechts de bladerlooze elzen -langs, tot bij de groote kolk—of woai—die van de dijkbreuk in ’t jaar 19 spreekt, -dan ziet gij een heerlijk tafreel: -</p> -<p>De mist die ’r hong is schoonjes opgetrokken; ’t zunneke—zoo’n bietje bleu, half achter -’en fluurske—steet nog ’en duum of twee boven den rand uut; ge kunt ’r kloar in kieken, -went, ’s weinters is ze lang zoo veul mans niet as ’s zomers, en—’en rood het ze um -zich, ’en rood en ’en gêl, da’j „Heere! <span class="ex">minsen</span>!” mot zeggen. -</p> -<p>’t Zou allinnig al mooi genogt wêzen, moar, nou mo’j lêger zien: De roam van ’t kleine -huuske, schuuns oan d’overkant, ze gliensteren asof ’r brand binnen is: ’t heuge rietlies, -dat al lang niet gruun meer was, zwiebelt van ’en klein bietje wiend asof ’t g’n oavend -zeit; en doartussen lept ’et lies langs ’en platbooms-oakske, woar ze duk ien vissen -op de diepe kolk—’en bietje gevoarlik!—’t Is mooi um te zien; en—ien de kolk he’j -’t eigenste weer: ’t bootje, en ’t lies, en ’t huuske, en alles; moar, ’t onderste -boven, krek op de kop. Vlak van veuren liekt de hemel d’r <span class="ex">zwart</span> ien. Dat duut ie wel meer! -</p> -<p>En—slechts op weinige schreden afstands van dat huisje bij de kolk, daar staat een -jonge vrouw, een zeer jonge vrouw. Wij zien het al: ’t is Franske Schouw. Ja zij wás -het, maar is het niet meer. Men noemde haar: vrouwe Homan, boerin van ’t Wilderveld. -Ja, ze hebben waarheid gesproken, maar ach! zij was het zoo kort. Ze hebben haar gelukkig -genoemd, gevierd en benijd; nu doen ze ’t niet langer. Zoo velen, <span class="ex">zoo velen</span>! hebben gejuicht met haar mee; geen enkele treurt er met haar. Geen enkele.…? Neen, -daar was wel raad, daar was zelfs steun geweest, maar ’t voelen! dat <span class="asc">VOELEN</span>!! zij deed het alleen. -</p> -<p>Maar nu—in ’t bootje, verscholen achter ’t lies, daar staat een boerenknaap. Met de -linkerhand op een roeispaan geleund, buigt hij met de rechter het lies ter zijde, -om—noar gunder te kunne zien.… noar die vrouw.… die jonge, die erme vrouw. -</p> -<p>Nog geen half uur geleden is het jongske, die het soepje, door Kobus meegenomen, naar -’t waaihuisje bracht, met de boodschap teruggekomen: dat vrouw Homan had gekeken asof -ze niet wies was, en, dat ’en andere vrouw had gezeid: „Zet moar neer jungske, Homan -is dood.” -</p> -<p>Homan dood!—En Kobus tuurt noar ’t erme Franske, die steet te soezen bij de kolk, -en dóár <span class="asc">HEUR</span> zwarten hemel in ziet. -</p> -<p>Homan dood!!—Toen ie nog lêfde toen was Kobus wied weggebleven; geen verwijt wou ie -doen, en niewoar, de minsen ze proaten zoo licht. Moar nou—Homan was dood; ’t erme -Franske stond alleen, verloaten op de wereld, dat, dát kos, nee dát mocht niet!——noar -gunder! -</p> -<p>„Franske!” -</p> -<p>Wat stem!? -</p> -<p>„Franske!” -</p> -<p>Zij beeft. -<span class="pageNum" id="pb81">[<a href="#pb81">81</a>]</span></p> -<p>„Franske Homan!” -</p> -<p>De jonge weduw heeft reeds omgezien, maar ze blijft roerloos; ze staat daar als een -marmerbeeld, alleen in haar oogen staat de smart van verstooten, verloren, onherstelbaar -verloren geluk, op ’t diepste geprent. En ’t suist haar in de ooren.… en, ’t stille -landschap smelt met den zwarten hemel in de kolk en den hemel vol gloed daarboven -inéén. -</p> -<p>Kobus heeft heur hand gegrepen. Ze weet niet wie het is. Kobus heeft gezegd: „Franske, -erme Franske, oe <span class="ex">geluk</span> kos ik zien, moar oe <span class="ex">leed</span>—doar wier ik gek van.” En zie.… een heete tranenstroom vloeit er over haar verbleekte -wangen. Kobus spreekt van troosten en steunen; en zie, zie! de arme verlatene rust -met haar kloppend hoofdje tegen de borst, die ze eertijds verstiet, tegen de borst -van hem, die uit grootmoeders naam haar spreekt van berusting in ’t lijden en van -opzien tot God! -</p> -<p>Maar hoe! Franske nauw weduw, en nu reeds aan de borst van haar vroegeren minnaar! -En Kobus, nog pas werd de doodsstrijd gestreden door hem die Franske hier weduwe liet, -en reeds.…? -</p> -<p>Gij vraagt.…? -</p> -<p>Neen stedeling, gij doet het niet. Met ons beweegt ge u buiten, op ’t land, in de -Betuwe! Vindt gij de zonden er grover, of minder verfijnd; de edele tochten van ’t -hart, ook zij spreken er luider; zij kennen die banden van aangeleerde welvoeglijkheid -niet. Gij ziet, gij verstaat het, en verheugt er u in. -</p> -<p>Daar is slechts schuldgevoel bij ’t arme kind, en dank bij haar leed, innige dank -dat de knaap dien zij heeft verstooten, zich harer nog wil erbarmen. Daar is slechts -liefde bij Kobus, echt <span class="ex">reine</span> liefde, die vergeet en wil helpen. -</p> -<p>Achter ’t lies is Kobus verdwenen. -</p> -<p>Nog staat Franske aan den waai-oever. -</p> -<p>Dáár in het peillooze diep der kolk glimt een star—’t is de weerschijn van de star -die er fonkelt aan den hemel. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een week is er verloopen. In den morgen trok Sander Bikkers als naar gewoonte ter -markt. En nu, ofschoon de avond reeds valt, wacht men zijn tehuiskomst. ’t Werd laat -in de stad, en bovendien de boer van De Kniehorst wordt opgehouden. Even voor het -klaphek bij den nú wit berijpten kerseboomgaard, is een welbekende hem op zij getreden. -</p> -<p>’t Is Kobus, en Kobus heeft hem bij ’t buis getrokken en zegt: „Boer Sander, ik bid -oe, één woordje.” -</p> -<p>„Kom, loop, wat mo’j weer?” -</p> -<p>„Da’k ou nog ens wil smêken veur ’t erme kind,” zegt Kobus met nadruk. -</p> -<p>„Um mien te plukken, doar loeren ze op,” spreekt Sander haastig: <span class="pageNum" id="pb82">[<a href="#pb82">82</a>]</span>„’k Zeg ou veur de honderdste keer da’k ’r niks af wil heuren. Franske ien huus nemen! -’k Zou de schulden van Homan wel mèt hoar de deur inhoalen. Sprêk moar niemeer; wij -kenne die parlafoeven. Dat ze zouwe betoald wêzen of worden deur zien erste vrouws -voader! ’k Heur d’r wel anders af sprêken. Sander is goed moar niet gek. A’j ien’t -vuur goat bi’j ’t schot te wachten; en denk ie da’k veur ’en dern die mien alles verplicht -is, die geen cent meer van rechtswêge toekumt—da’k mien veur hoar zou uutklêjen en -moeder op heur ouwen dag ien ’t gebrek joagen! De minsen zouen mien roazend nuumen, -ze zouen.…” -</p> -<p>„Roazend!” valt Kobus met zachte stem den spreker in de rede: „Roazend! nee boer Bikkers, -wil ie weten hoe de minsen oe nuumen.…? ze nuumen oe <span class="ex">onminselik</span>; ze nuumen oe:.… ’en kniep, ’en gierigoard! en doarum.…” -</p> -<p>Een naar gelach van Sander stuit Kobus’ rede. Da’s veur ’t erst, veur ’t erst van -zien lêven dat hum zóó iets gezeid wordt! Woorden zonder samenhang vloeien hem van -de lippen. Terwijl de rondborstige knaap wordt gehoond en gescholden, steekt Sander -terzelfder tijd de wanluidende loftrompet op zich zelven.… <span class="sc">Hij</span> knieperig! <span class="sc">Hij</span> gierig! Misschien was hij de eenigste ien’t darp, die betoalde en verhoalde noar -’t beheurde; die noar vermogen ien de karkbuul gaf zonder ’t oan de klok te hangen; -de eenige, die ’en zusterskiend um Gods wil had grootgebrocht; die.… die Goddank geen -schuld miek as anderen!.… ’En kniep! ’en gierigoard!—En Sander, ofschoon geenszins -tegen den jongen veerman opgewassen, ving weer aan met Kobus te schelden; diens beschuldiging -had hem „duuvels” gemaakt, en—zijn dikke marktknuppel gaf hem een moed, dien hij anders -gemist had. -</p> -<p>Maar neen, tot slaan kwam het niet; en wellicht dat een diep verholen vreeze hem weerhield: -of Kobus hum loater betrekken mocht. -</p> -<p>Een stoot tegen ’t klaphek, en Sander trad er den boomgaard door binnen. Een smak -van ’t klaphek, en—’t scheelde weinig of Kobus had het tegen zijn beenen gehad. -</p> -<p>En de knaap trad terug; hij sloeg zich voor ’t voorhoofd en beschuldigde.… zich zelven. -Met zachtheid en liefde had hij Bikkers misschien kunnen winnen; helaas! die onberaden -ijver had den man verbitterd, want: eigen zonde duut zeer; as ’en ander z’oe toeschrieft. -</p> -<p>Helaas! alle hoop op hulp voor Franske was vervlogen! Toen Kobus in den voormiddag—wetende -dat Sander naar stad was—de oude vrouw Bikkers had willen spreken, om haar krachtig -aan te sporen haar recht te doen gelden; toen had hij vergeefs getracht de huis- en -ook de schuurdeur te openen; toen had hij vruchteloos geklopt, want, na ’t voorval -met moeder en ’t vinden van het bot bij den hond, sloot Sander, as ie uutgong, de -dêldeur van binnen en de veurdeur van buuten: en, of Grade en ’t kleine Mieke ’t kloppen -al heurden, opendoen kosten ze toch niet. -</p> -<p>Moeder Grade! oude ziel! wij vinden u na acht dagen weder. <span class="pageNum" id="pb83">[<a href="#pb83">83</a>]</span>Goede hemel! zit gij daar nog bij de vuurplaat, terwijl de u toegemeten brandstof -reeds meer dan een uur geleden tot asch is vergaan! Zit gij daar nog te kleumen, terwijl -uw gelaat bij ’t grauwe schemerlicht bezien—een afmatting vertoont, die ons met deernis -vervult! Moeder Grade, hebt gij zóóveel geleden dat uw oogen als weggezonken en uw -lippen als verstijfd zijn.…? Stil! daar is beweging aan de huisdeur; daar komt hij.… -Sander uw zoon, Sander, die juist een week geleden u bewusteloos in den leuningstoel -vond; die hevig ontstelde bij ’t zien van dat schromelijk bloedverlies uit die rauw -gescheurde wond aan uw hand;—’t is Sander, die.… Maar neen, gij wilt geen kwaad van -hem hooren; ’t is uw kind, ’t is uw zoon, en—daar treedt hij binnen; nóg kookt hem -’t bloed, maar, ’t is te donker om den toorn dien Kobus verwekte op Sanders aangezicht -te lezen. Of hij zich geweld doet? althans zijn stem verraadt geen toorn, want vriendelijk -zegt hij: „G’n oavend moeder. Hoe geet et?” -</p> -<p>Er komt geen antwoord. -</p> -<p>„Slupt moeder?” vraagt Bikkers aan het tienjarige Mieke, die der oude tot hulp was -gegeven. -</p> -<p>„Hê? ’k Weet niet,” antwoordt het kind: „’k was eiges ien sloap; vrouw Grade het arg -geschráúwd van middag; ze lustte niks; ’k mocht alles opêten, moar ’k greinde toch -dat Grade zoo schrauwde; ze verlangde da’j thuus kwiem.” -</p> -<p>„Zoo!” zegt Sander, en—op zijn moeder toegetreden, legt hij zijn hand op haar schouder -en vraagt: „Hei’j en bietje gesloapen moeder: ’t geet bêter niewoar?” -</p> -<p>Grade slaat de matte oogleden op; met een pijnlijken zucht zegt ze: „Och Sander!” -en terwijl ze de rechterhand roert, die dik is omwonden en stijf in een doek hangt, -steent ze en kermt ze: „Och Heere, zoo’n pien!” -</p> -<p>Zoo’n pien! Sander had toch gehoopt dat ’et bêter zou wêzen. Wat had ie ’r veul oan -gedoan! Van ’t erste oogenblik met woater en êk gewassen; ielken dag wel ’en keer -of twee. Giesteren—op road van Hannes de schêper—had ie heur hand nog ien koeimest -geleid. „Och, is’t zoo arg.…? ge most moar noar bed toe; as ie leit dan het ie rust -en genêst ie ook gauwer.—Wat stop ie doar onder oe schort, Mieke!?” -</p> -<p>„Niks; mien henjes zin zoo koud.” -</p> -<p>„Loa’k zien?” -</p> -<p>„Kiek moar.” -</p> -<p>„Dat wegsmuuspelen daar hou’k niet van. Trek nou moar op huus oan, en mergen bijtieds -weerumkommen heur!” -</p> -<p>Mieke sloat haar doeksken om; tikt de oude vrouw zachtjes op den schouder; zegt: „Bêterschap -Grade;”—de zwakke knikt met het hoofd, en—weg is Mieke. -</p> -<p>Reeds verkondigt de dorps-torenklok het eerste half uur na middernacht, en nog heeft -Sander Bikkers zich niet ter rust begeven. ’t Is koud in de keukenkamer; de kleine -lamp staat op de tafel te branden; Sander zit er bij; zijn houding en gelaat teekenen -angst <span class="pageNum" id="pb84">[<a href="#pb84">84</a>]</span>en vrees. Hij luistert.… luistert gestadig, somwijlen met ingehouden adem. ’t Is meer -dan een uur geleden dat Waks zijn akelig jankend geblaf deed hooren; een huilen is -er op gevolgd, maar.… eensklaps is het weer stil geworden. -</p> -<p>Een krachtig bonzen op de deeldeur heeft echter weinige oogenblikken later den boer -van De Kniehorst schier doen verstijven van schrik. Het bonzen heeft zich herhaald. -Zich vermannende is Sander naar zijn kelderkamertje gegaan; heeft zich overtuigd dat -de dubbele grendel op het vensterluik zat; is met den marktknuppel teruggekeerd, en -heeft de deur van zijn kamer van buiten op het nachtslot gedraaid. Bevend is hij bij -de bedstee der moeder blijven staan. Bij de bedstee der moeder!!—Maar hemel! een siddering -greep hem aan, want—het akelig geklop op de voordeur heeft zich herhaald;.… nog eens;.… -alweder! Met het klamme angstzweet op het gelaat, heeft Sander zich aan den stijl -der bedstee vastgeklemd. Het kreunen der moeder vernam hij niet.… alleen dat kloppen, -dat kloppen; ook op het venster; en die stem daar buiten: „Doe open, doe open!”—Dat -heeft geduurd.… hoe lang.…? hij weet het niet; maar eindelijk, Goddank! is ’t stil -geworden. Of het dronken volk is geweest, of een landlooper om een slaapstee.…? hij -weet het evenmin. Goddank! ’t is voorbij, en Sander zit daar nog altijd vol vreeze, -en luistert. ’t Was straks daar buiten, nu is ’t hier binnen. ’t Gekerm van moeder -is sterker geworden, somwijlen proat ze ien heur eiges zoo vremd, zoo roar, en, as’t -dan weer stil is, dan heurt ie den wurm ien den balk weer knetsen, hard! harder!! -wel tienmoal zoo hard as bij dag. -</p> -<p>De smartkreten der oude vrouw worden vreeselijk om aan te hooren. Wij vernemen ze -niet, maar Sander hoort ze; hij mag, hij moet ze hooren; zijn duivel heeft die moeder -in ’t lijden gebracht; ja! heeft hem reeds een gansche week weerhouden om geneeskundige -hulp in te roepen voor een verscheurde moederhand, voor de hand, die hem als zuigeling -heeft gedrukt aan vollen boezem; die zijn hoofd heeft gesteund toen hij den doop der -liefde ontving; die zijn eerste wankelende schreden heeft gestierd, en den bijbel -hem heeft toegereikt. Zie, nu siddert hij, want die moeder ziet hem aan, en haar oogen -schitteren van <span class="ex">koorts</span>gloed: -</p> -<p>„Goa weg, Mieke, goa weg!” zegt de oude op gejaagden en pijnlijken toon: „Kiek, doar -steet ze veur ’t roam.… ’t erme Franske.… wit as ’en doek! Bij grootmoeder wil ze -wêzen.…” -</p> -<p>„Moeder! um Gods wil, wát is ’t.…?” roept Sander. -</p> -<p>„Och ze schreit.… Kom hier Franske, erme kiend! Och, ze kan d’r niet in.… de deur -is op slot. Ha! deur ’t roam! Moar de knip zit te vast.… Heere! Heere!” en de vrouwe -kermt weder en wendt zich om op haar leger. -</p> -<p>Sander slaat een gejaagden blik in ’t rond, als zoekt hij hulp bij die grauwe wanden; -en straks met de hand aan zijn voorhoofd spreekt hij angstig: „Moeder, ge roast; Franske -is er niet. <span class="asc">IK</span> bin ’t, Sander.… zie.…” -</p> -<p>Maar Grade ziet hem niet. -<span class="pageNum" id="pb85">[<a href="#pb85">85</a>]</span></p> -<p>„Sander.… wie sprêkt van Sander?” zegt ze zachter: „Stil, Sander brengt zalf mee uut -stad.” -</p> -<p>Zie hem daar staan; een lijkkleur bedekt zijn gelaat. -</p> -<p>„Dan zal ’t bêter worden.… dan hewwe geen dokter van noode.… Koest Wakske.… koest!.… -Loat los!.… Doar kumt ie.… Koest! Sander is zuunig; veur d’ouwen dag wil ie zurgen.—Hond!” -gilt ze angstig: „loat los, loat los! eer ik starf!” -</p> -<p>Met strakken blik en den mond halfgeopend staart Sander op die ijlende moeder, en—knaagt -de worm nu nog aan zijn ziel? Hoopt hij nog dat het beter zal worden, zonder artsenij -en zonder geneesheer? -</p> -<p>Hoor, een nog pijnlijker kreet dan te voren, klinkt er door de kamer; weder opent -de oude haar oogen; de lijdende hand met doeken omwonden heft ze als wijzende omhoog, -en haar stem trilt zacht krijtend: „Stil Waks! gierigen hond!.… biet Sander niet.… -dóár.… dóár za’k ’em weerzien!” -</p> -<p>Sanders hart bonst met hoorbare slagen; de lippen perst hij krampachtig opéén; met -zijn kille hand bedekt hij haar gloeiende voorhoofd. God, as ze starven goeng! -</p> -<p>„Nee moeder, nee! niet starven!” roept hij met bevende stem: „O God, wil heur spoaren!—Stil -moeder, bedoar, joa, ik vlieg noar den dokter, en hoal ’em moar hier!” -</p> -<p>Gode zij dank! de vijand is overwonnen. De zucht naar ’t blinkend metaal was verwisseld -in een zucht tot den Hooge, om behoud voor zijn moeder. Daar drukt hij een zoen op -haar voorhoofd; daar grijpt hij zijn hoed, en snelt voort—voort, ter deure uit. -</p> -<p>De dood, dien hij daar binnen, nabij de sponde der moeder heeft ontwaard, ’t is als -roept die hem na: „Vort! Vort! eer ’et te loat is!” -</p> -<p>En—in het gezelschap van dien geweldige laat hij de moeder alleen; alleen! geheel -alleen!? -</p> -<p>Ach! heb nu deernis met den strijder; zijn triumf moet hij vieren; nog vermoeid van -den kamp jaagt hij nu slechts naar den lauwer.… hulpe, redding voor zijn moeder. -</p> -<p>Zie zijn vaart!—Aan het sluiten zijner woning heeft hij niet eens gedacht; ’t is donker -daar buiten; hij merkt het niet; zijn pad is hem bekend; maar, ’t is een verre tocht! -In ’t naaste dorp—een half uur verwijderd—woont de dokter. Daar snelt hij den boomgaard -door; rukt het klaphek open—’t klaphek, waar straks het harde woord was gesproken, -waarvan de echo uit den mond der moeder hem in de ziel heeft getroffen.—Al is het -duister, zijn tred mist den smallen slootvlonder niet. Daar heeft hij den binnen-kleiweg, -en straks ook de eerste hoeve bereikt.—Moeder leit zoo alleen!.… Zal ie doar kloppen.…? -Moar ze sloapen; ’t zal zoo ophouen; en ’t klinkt doar alweer: „Vort! vort! eer ’et -te loat is!” -</p> -<p>Nu eens stootende tegen een aardkluit, dán misstappende in het klitse kleispoor, snelt -hij voort. De knootwilgen, die zich zwart tegen den grauwen nachthemel afteekenen, -schijnen hem als booze wezens <span class="pageNum" id="pb86">[<a href="#pb86">86</a>]</span>voorbij te jagen, én terug naar de plaats waar zijn moeder ligt te sterven, en—hoor -ze schaterend roepen: „Vort! vort! eer ’et te loat is!” -</p> -<p>Zie, ter rechterzijde ligt het Molenstuk! ’t Pad door dat weiland en achter het Wilderveld -om, is ’en heel eind richter; een sloot zonder dam of vlonder scheidt het weiland -van den kleiweg. De waterglimp is zichtbaar. Een sterken aanloop moet hij wagen; de -sprong wordt gedaan, en———’t plast en ploest aan de overzijde. Daar is geen hand om -te helpen. Ten halven lijve boven ’t water klemt Sander zich vast aan biezen en kluiten, -maar.… de zoden en kluiten van ’t weiland des woekers, zij steunen hem niet; zij breken -af.—„Moeder!—God!” Daar verzamelt hij al zijn krachten; met de vingers als haken in -de aarde geklemd, rukt hij zich los uit de modder die zijn voeten weerhield. Daar -staat hij op den akker, maar—trillend en bevende. Loopen kan hij niet; zijn schoenen -sjoepen, en hangen hem als lood aan de voeten. Haastig trekt hij ze uit; laat ze achter, -en ijlt dan hijgende verder: ’t Wilderveld om; de rastering over; een spijker kwetst -hem aan ’t been: „Vort! vort! eer ’et te loat is!” ’ -</p> -<p>Terwijl het zweet hem langs de slapen stroomt, snelt hij nu op het ingeslagen kerkpad -voort. Goddank! hij nadert het dorp.—Nog duizend!——Nog honderd schreden! en hij heeft -het bereikt. Ginds ligt de woning waar hij moet wezen.—Hij is er.—De luidende schel -klinkt door de huizing. Sander hijgt naar zijn adem. Vijf seconden verloopen. Weder -rukt hij aan den schelknop.… alleen het ijzerdraad tjingelt; gebroken!—Hij klopt en -bonst met geweld op de deur, en roept wat hij kan: „Doe open, doe open!” -</p> -<p>Men opent niet. Sander, gij klopt en gij roept tevergeefs; men hoort u niet of wil -u niet hooren!—Kente dat!? -</p> -<p>Doch hoor, weer dreunen zijn slagen, en roept hij als buiten zich zelven: „Doe open, -doe open! Um Gods wil, ze starft!” -</p> -<p>Een bovenraam wordt opgeschoven, en een stem klinkt naar beneden: -</p> -<p>„Wat lêven! wat mo’j?” -</p> -<p>„Den dokter!” -</p> -<p>„Die ’s uut noar ’en kroamvrouw.” -</p> -<p>En Sander vol angst: „Das nietes! Ik mot ’em!” -</p> -<p>De stem: „Ik zeg ’t oe; genacht soam!” -</p> -<p>„Woar is ie.…?” -</p> -<p>„En uur wied van hier, bij Mienders ien’t Vlot.” -</p> -<p>’t Raam wordt dichtgeschoven. Daar staat hij en schreeuwt; maar de deerne heeft slaap, -en ook, wat zou ’t baten? -</p> -<p>„O God! wát gedoan!? Noar ’t Vlot of noar moeder.…?” -</p> -<p>Zie—ginder bij de herberg flikkert het licht eener lantaarn. ’t Paard voor de sjees -van een ossenkooper, wordt er gevoerd aan den bak. Daar klinkt het hijgend uit Bikkers’ -mond: Wi’j joagen noar ’t Vlot?—Beschonken gelach.—Geld, Geld! wordt geboden.—Minuten -verloopen. -</p> -<p>Druipnat bezweet zit Sander naast den koopman; het moede paard <span class="pageNum" id="pb87">[<a href="#pb87">87</a>]</span>loopt droomend; onvast is de hand die het bestiert. Het voertuig slingert. Zulk rijden -in deze oogenblikken is de pijnbank! Sander rukt de zweep uit de hand van den voerman. -Maar, of hij het moede dier al sloat, het baat zoo weinig: „Te loat! te loat! en moeder -starft.… alleen!” -</p> -<p>Geen rust heeft hij meer: „D’r uut!” En—daar slingert het voertuig zonder den rustelooze -voort; hij snelt het vooruit—op ongeschoeide voeten!—Vort! noar ’t Vlot! -</p> -<p>Zie.… het gehucht is nabij. Dat licht in die hoeve! Goddank!! joa, hier is de man -die mot helpen.——Niet kunnen!? „Ik smêk en ik bid oe!” Moar „nee, ’t is onmeuglik!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>De morgen grauwt. Daar waggelt, snakkende naar den adem, de boer van De Kniehorst -zijn erf weder binnen. „Te loat! te loat!” klinkt nog altijd de stem van ’t geweten, -en—’t hoofd en het hart ze bonzen het mede. Met geweldig hijgen betreedt hij den drempel, -en gaat.… naar binnen: -</p> -<p>„Stil!” fluistert een zachte en liefelijke stem: „z’is kalmer en sloapt!” En hij, -„Hoe,—wat,—ze lêft! <span class="ex">Niet</span> te loat! God gedankt!.… Moeder! Moeder!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Een verschrikkelijken nacht heeft Sander doorwaakt. Ziet gij ’t wel, hoe hier en daar -zijn zwarte haren zijn wit geworden? ’t Is het beeld van zijn ziel. -</p> -<p>En—daar zit hij bij de bedstee der moeder wier moordenaar hij thans had kunnen zijn! -</p> -<p>En wie was het, die in de ure van ’t gevaar ter hulpe was gezonden? ’t Is Franske, -het kind dat hij heeft verstooten; Franske, die slechts uit vreeze voor Sanders kwaad—aldra -door Homans schijndeugd verblind—den braven maar zuinigen Kobus van gierigheid heeft -verdacht en ontrouw is geworden. O, dat arme onnoozele Franske, wat heeft ze geleden! -Ja, nadat ze door lijden den schoonen middelweg mocht vinden, is ze nog door hèm, -die haar op het dwaalspoor bracht—verjaagd geworden. Van grootmoeders ongeval heeft -ze hooren spreken, en is bij Sanders afwezigheid gedurig naar De Kniehorst gesneld, -maar heeft er de oude vrouw slechts door het venster kunnen toeknikken, omdat de gesloten -deuren en vensters—die Mieke niet in staat was te openen—haar den toegang beletteden. -In den laten avond van het kleine meisje vernemende dat de oude vrouw zoo erg was -en geschráuwd had, is zij in het donker naar de hoeve gesneld, waar Waks heur komst -met blijde jankkreten had begroet, doch op haar bevel is koest geworden. Ze moest -er binnen wezen, en heeft er geklopt en geroepen—wij hoorden het, tot Sanders vreeze—maar -tevergeefs. In haar woning teruggekeerd heeft ze geen rust kunnen vinden, en bij ’t -eerste uchtendkrieken is zij opnieuw naar de Kniehorst gesneld, om er.…. de deur geopend, -en de oude dierbare grootmoeder, tot haar hevige ontsteltenis, in een heete koorts -te vinden. De lijdende hand heeft ze terstond bezien, en—gedachtig aan de behandeling -<span class="pageNum" id="pb88">[<a href="#pb88">88</a>]</span>eener wond, die Kobus in vroegere jaren door een gavel bekwam—heeft ze de wond zooveel -ze kon gezuiverd, en warme pappen gelegd, die, Gode zij dank! ontspanning bezorgden. -</p> -<p>Ja, Sander Bikkers, ’t is Franske-nicht, die de eerste weldadige hulp mocht verleenen. -</p> -<p>Vraag het aan den man, die uw smeeken in den nacht niet mocht verhooren en eerst den -volgenden middag verscheen; vraag het den kundigen dorpsdokter, en van hem zult gij -de vreemde klanken: febris, inflammatoris en trismus; maar ook de verstaanbare woorden: -ontsteking, ruggemerg, hoofd en dood vernemen, en de goedkeurende woorden, tot Grades -kleindochter er bij: -</p> -<p>„Braaf vrouwtje, uw hulp redde hier veel!” -</p> -<p>Ja, Sander Bikkers weet het wel.…. maar zie.…. Moeder Grade heeft rustig geslapen -en wordt wakker; haar vervallen gelaat plooit zich tot een vriendelijk dankbaren lach: -„Franske!” lispt ze met een zwakke stem. -</p> -<p>Franske wischt zich een traan uit de oogen. En Sander.… Sander rijst op; grijpt Franskes -hand; buigt zich over die oude heen, en zegt op diepgevoeligen toon: -</p> -<p>„O, moeder! mien moeder!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is vijf jaren geleden dat het dak van ’t huis De Kniehorst is vernieuwd geworden -en de balk, waarin ’t zoo knetste, werd uitgebroken. Van een oud huis kan geen nieuw -komen, of ’t moet eerst gesloopt worden. De Kniehorst behield dan ook haar zelfde -voorkomen; maar treedt gij nader en ziet ge nauwlettend, dan ontwaart gij toch ingemetselde -vakken, en groen en rood op luiken en deuren.… -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En nu—’t heldere Juni-zunneke blonkert op ’t rietendak van De Kniehorst. -</p> -<p>En binnen de keukenkamer—doar ruukt ’t noar koffie en varse mik. Ze hebben ’r pas -„gedronken”. -</p> -<p>Ien ’en leuningstoel, zoo mekkelik as ’t wezen kan, zit grootmoeder Grade, wel wat -krumpkes ienéén, maar heurend en ziend en vuulend.… méér as ze zeggen kan. -</p> -<p>Sander haar zoon, die sedert dien nacht haar trouwe verzorger bleef, zit bij de tafel, -en, hoor hem lezen op bevenden toon: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Loof Hem, die u, al wat gij hebt misdreven, -</p> -<p class="line">Hoeveel het zij, genadig wil vergeven, -</p> -<p class="line">Uw krankheen kent en liefderijk geneest: -</p> -<p class="line">Die van ’t verdarf uw leven wil verschoonen, -</p> -<p class="line">Met goedheid en bermhertigheen u kronen, -</p> -<p class="line">Die in den nood uw redder is geweest.</p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb89">[<a href="#pb89">89</a>]</span></p> -<p>Moar, wat is ’t dat doar ruurt op de dêl? -</p> -<p>Grade kiekt op; en Sander kiekt op; en—de deur geet open. „Heere bezwieme! doar hei’j -ze! Ielk met ’en jungske op den erm. Kindere minsen! doar hei’j ze! Franske en Kobus!” -En—doar kust ’et ien de keukenkamer dat ’et klapt, en grootmoeder Grade mot de jungskes -bekieken, de jungskes van Kobus en Franske; en Grade mot Franske óók bezien of ze -niks is veranderd, went, siends dat Kobus veerman te R. wier, en ’t liefke meenam, -is den tweeling er bijgekommen, begriep ie; moar nee, niks geen zier is ze veranderd; -z’is krek nog ’et eigenst gebleven, en heur dan: ’t kust weer en ’t klawettert da’j -lachen mot, en greinen, allebei tegeliek. -</p> -<p>Joa, Franske het geen rust of duur meer gehad; ze most en ze zou naar De Kniehorst, -went, ieder joar kos voor grootmoeder ’t letste wezen. Grootmoeder most en zou ze -pakken, en Overgrootmoeder most en zou heur mölkes zien, heur kleine Grade en kleinen -Sander: jungskes as böllekes en knollekes, ’en tweeling van drie verreljoar. „Kiek! -Gradeske lacht al; heur Sanderke krêjt al! Grootmoeder, kiek, nou hei’j dan alles -bijeen!” -</p> -<p>„God is goed! God is goed!” nokt de oude vrouw: „zooveul zegen ha’k niet verdiend. -Ien Sander he’k ’en zeun vol liefde, van joar tot joar meer as meer; en nou—hier, -jungskes van mien Franske, mien kleinkiend! Och minse, minse! ’en oud mins is kiends; -ik.… nee.… ik kan ’t greine niet loaten.…” -</p> -<p>Tranen van vreugde en tranen van dank vloeien er langs de kaken dier oude vrouw. En -Sander, verrukt door het woord dat de moeder daar sprak, vat haar hand en drukt die -met vuur: misschien wel te hard. Maar ach! hij dacht er niet aan; de hand met het -breede litteeken, die hij vatte, zij was hem méér dan een steun in zijn jonkheid geworden. -Grade heeft het erkend dat haar liefde te zwak is geweest om den zoon op zijn dwaalspoor -te wijzen, doch, in haar eenvoud heeft zij ’t mede betuigd: „Geweld greep mien hand, -’t was Gods bestiering, en toen—toen wees ik Sander zien doolpad.” -</p> -<p>Daarom, ja daarom drukt hij die hand met zoo’n vuur, en méér nog: wanneer sinds dien -vreeselijken nacht de oude vijand gelonkt of gevleid had, dan schoorde een enkele -blik op die dierbare hand den strijder met kracht, en dankte hij God, dat nog die -bevende hand hem steunde op ’t betere pad en hem vast deed verwinnen. -</p> -<p>En Waks? Hij blaft niet van vreugde nu Franske d’r weer is?—Stil, Waks is gestorven, -maar niet van gebrek. -</p> -<p>En de koekoek slaat één,—doar had ie zoolang op <span class="ex">gestoan</span>!—en ze zitten aan tafel. -</p> -<p>„Tast toe! tast toe!” roept Sander: „Verzoadigd mo’j wêzen!” En zie—de kleintjes lusten -ook al riestebrij met sukker, en Sanderke krêjt: „ta ta”, en Gradeske wiest hoe groot -dat ie wordt, en Franske—noast trouwen Kobus, ze denkt oan ’en glans die verging: -moar, vier eugskes lachen heur toe; vier sterrekes vol gloed, en—God liet ze blinken. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb90">[<a href="#pb90">90</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="joapik" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e9996">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">BRUUR JOAPIK.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">As’t op dit oogenblik niet zoo onmundig rêgende dan zou’j kunne zien dat de Riendiek -op ’en vieftig pas afstand ’en grooten drêj moakt. Nou zie’j d’r niks van, went de -weind zwiept oe de rêgen zoo geweldig ien’t oangezicht, da’j wark hebt de oogen open, -en ’t heufd recht veuruut te houen. -</p> -<p>Hier, rechts, beneden oan den afweg, leit ’en boerenhoeve, woar ie—as’t bêter weer -was—den hoed veur zoudt afnemen; mins, mins, zoo’n hofstêj! en die ’em toekumt heit -Reindert Wils, en de hofstêj eiges heit ’t Hoogeland. -</p> -<p>’En ummezien gelêje is ’en jong vrouwke de huusdeur van ’t Hoogeland uutgekommen. -De gruune perrepluu wou ze opsteken, moar, um de weind het z’em weer dicht gekniept; -de bovenrok over ’t heufd.… zóó is ze, bijkant egoal ien ’en draf, den afweg op- en -den diek óver geloopen, tot bij de plek woar de Riendiek zoo’n drêj moakt. Toen, toen -het ze de klink van ’t hekke gelicht, waar De Lagekamp op te lêzen steet; ’t hekke -is achter heur dicht gevallen; weer ’en afweg, nóu noar umlêg. De achterdeur van de -hofstêj sting open. Ien ’en zwonk is ze de dêl over en noar ’t veurhuus gegoan, en -ien’t einde zonder gerucht of gekräk, zuutjes, heel zuutjes de keukenkoamer iengetroojen. -</p> -<p>A’j’t gezien hadt dan zou’j gezeid hebben dat ’et ’en vlocht was gewêst. En wóarum -dat ’et jonge wiefke zoo deur den plasrêgen liep?—Woarum? Luuster: -</p> -<p>Binnen de keukenkoamer van de hofstêj ’t Hoogeland, doar leit en kienje, ’en mollig -oarig kienje ien’t mande-wiegske: doar leit ’en dernje, woar Reinderts frisse Riekske, -nou drie moand gelêje, moeder van wier; woar ze zoo blied mee is as ’en driejoarig -dernje met ’en stooters pupke, en zoo gruts.… as ’en moeder dat op ’en kienje kan -wêzen. En ’t kienje ien dat wiegske het ’en slukske gehad, ’en lekker slukske; geen -koeimelk, nee, van eiges, <span class="ex">van eiges</span>! en ’t kienje is weer goan sloapen. -</p> -<p>Binnen de keukenkoamer van de hoeve De Lagekamp, doar leit ’en ouwe mins ien de bedstêj; -doar leit de man die krek acht moand gelêje, zien trouwe Mieke—de moeder van zien -kienders: <span class="pageNum" id="pb91">[<a href="#pb91">91</a>]</span>Hannes, Riekske en Joapik—noar den kleinen hof bezijen ’t karkske brocht, en gegreind -het as ’en kiend, en gebêjen: „Goeje Voader, breng ook mien woar mien Mieke lêft; -hier wordt ’et zoo duuster veur den ouwe, dóar, dóar is ’t licht.” -</p> -<p>En de man ien de bedstêj het de stem straks geheurd die ’em zei: -</p> -<p>„Huibert, ’t wordt ou beurt goeje Huibert. Joa ge bint oud, moar mergen zu’j weer -jonk wêzen.” En die ’t zei, drukt zuutjes de hand op de ooglêje van ouwen Huibert, -en Huibert zal iensloapen—iensloapen veur bêter. -</p> -<p>’t Is ’en rêgen van geweld, moar—al had ’et ook baksteen’ gerêgend, Riekske zou toch -van ’t jungske dat ze verzurgde, weerum zin gegoan noar ’t starfbed van voader. -</p> -<p>En binnen die kamer? Behalve de grijze zijn er nu vijf personen bijeen. -</p> -<p>Riekje, de eenig overgeblevene van zes blozende dochters, staat aan de stervenssponde -naast haar jongeren broeder Japik. Joapik, die wel ’en klein bietje achterlik in sommigte -dinger, moar anders och, zoo’n bovenste jong is. -</p> -<p>Ginds op een stoel zit Riekjes echtvriend. Reindert is ’en knappe mins: krullig hoar, -mooie oogen, moar, die oogen stoan nou krek as ’t weer oan den hemel. -</p> -<p>Aan het hoofdeneinde van vaders sterfbed, tegenover Riekske en bruur Joapik, staat -Hannes. Hannes hun oudste broeder, de oudste van het tiental, waarvan de vader er -zeven naast zijn Mieke in den hemel hoopt weder te zien. -</p> -<p>Janneke—Hannes’ vrouw—vult ’en kruukske met heit woater: „Kouwe vuut’!” het voader -gezeid. -</p> -<p>Bij moeders starven het Hannes geen troan kunne loaten; dat kan ie ook nou niet, moar -vuulen.… hij vuult ’r méér van as Riekske of Joapik; dát zeit ie eiges. -</p> -<p>De oudste broeder houdt zijn oogen strak op het dekkleed gericht, en bijwijlen fluistert -hij zuchtend: „’t Is wat te zeggen!” -</p> -<p>In dezen oogenblik bespeurt het drietal dat de stervende grijze de magere hand op -het dekkleed roert, en verneemt het nauw hoorbaar van zijne lippen: „Joapik, Riekske.” -</p> -<p>Met een pijnlijk snikken vat de jonge vrouw zachtjes de hand, die zich alweder beweegt, -en besproeit die met hare tranen: -</p> -<p>„Luuster, Joapik, luuster,” fluistert zij een oogenblik later haar jongsten broeder -toe: „Joapik, hie nuumde óe noam,” en zachter: „Voader, hier zin we.” -</p> -<p>Een allerlaatste glimlach verheldert het gelaat van den stervenden grijze; maar—de -oudste zijner kinderen bespeurt niet dat laatste glanzen der dalende zon; neen, om -Hannes lippen speelt er óók een lach, maar een andere, ofschoon een weinig zichtbare, -want, hij heeft gehoord dat de vader slechts twee namen noemde; twee: Joapik, Riekske; -die van Hannes, nee, die nuumde ie niet. -</p> -<p>Of ouwe Huibert met voordacht den naam van zijn oudste verzweeg.…? Wil dat niet gelooven. -Later heeft hij nog één woord gestameld, ’t was: Liefde! Toen is ie ingesloapen. -</p> -<p>Joa, as ’t oavend is geet ’et zunneke onder; ’t wordt duuster. <span class="pageNum" id="pb92">[<a href="#pb92">92</a>]</span>Hier! Moar ’t licht is niet uut. Nee ’t ondergoan is ook opgoan! -</p> -<p>Nog altied is ’t ’en rêgen van geweld. Um schiemeroavend ku’j Reindert en Riekske—de -letste met ’en deuske onder den erm—van De Lagekamp weer hoastig noar de hoeve ’t -Hoogeland zien loopen; thuus gekommen valt Riekske um Reinderts hals, en snikt: dat -ze geen voader of moeder meer het; en Reindert zeit, dat ze bedoard mot wêzen, en—hie -sleet ’et wiegekleed open. Zie, ’t kleine dernje wrieft met de rooje knuusjes ien -d’eugskes, en goapt en lacht. Voader en moeder mokkelen ’t kienje, moar och! „’t kienje -het nou ook geen grootvoader meer!” -</p> -<p>Nog altijd regent het buiten; en binnenshuis waar oude Huibert gestorven is, daar -zitten Hannes en Janneke; en ’t avondbrood staat gereed, maar—ze eten het niet. -</p> -<p>Hannes, die een oogenblik met den elleboog op de tafel en het hoofd in de hand zit -geleund, werpt, langs het roodvlammend lampje, een onvriendelijken blik op zijn Janneke, -en zegt: -</p> -<p>„Wat! heurluu niet veurgetrokken!? Joa, veurgetrokken tot op ’t letste toe. En woarum.…? -Umdat ze iemand noar de mond kunne proaten; umdat ze fleeme kunnen; zie je, dóarum! -Moar ikke, doar heb ikke geen oard van. -</p> -<p>„Ik geleuf niet Hannes, dat voader méér van heur dan van ou hiew,” zegt de vrouw wier -oogen erg rood zien: „Denk toch geen kwoad! ge hebt de bewiezen dat voader ’t wèl -miek.” -</p> -<p>„Bewiezen! Wát veur bewiezen?” -</p> -<p>„Bi’j dan vergêten woar ie altied zoo bang veur gewêst bint?” spreekt Janneke goedig: -„Ha’j altied geen zurg dat alles noa voaders dood zou motte verkocht worden? En Hannes, -las ie dan niet hoe voader, krek zoo as bepoald was, beschreef: dat de boedel vief -joaren lang onverdeild moet blieven en door ou beheerd worden, en da’j dan Riekske -en Joapik ’en darde van de opbrengst zoudt uutkeeren.…? Hannes hei’j dan oe zin niet?” -</p> -<p>„Mien zin, mien zin! joa, umda’k toen gek was; mien zin, umdat voader wel wiest, wie -dan oan ’t slechtste einde zou wêzen. Warken! warken veur Riek en bruur Joapik; eiges -hongerliejen; zie, da’s dan de weldoad van voader! Da’s dan de <span class="ex">weldoad</span>! En wie zin ’t gewêst die met liefde—joa, met <span class="ex">liefde</span>, de last en gebreken van voaders ouwen dag hebbe gedroagen, wie <span class="ex">anders</span> as wij! Zie, Riek met ’r smêlige munje die gaf ’r de weerlich af. Of voader oud was -of niet, trouwen most ze, en trouwen zou ze.—Uut liefde? Joa krek, veur de duiten; -um swiet te sloan; um ou en ’n ander de nek toe te drêjen.” -</p> -<p>„Dat duut ze toch niet Hannes,” zegt Janneke. -</p> -<p>„Moar wel ou aftroggelen wat oe toekumt,” valt Hannes in: „’k Wou van alles nog zwiegen, -moar—moeders warkdeus woar ’t golden slot met de rooje grenoaten en ’k weet niet wat -meer ienzit, dát had ze van voader niet oannemen, moar oan óu, as ’r oudste bruurs -vrouw motte loaten. Zie je, dóárum het ze ien ’t lest zoo um voader heergedrêjd, en -de hemel mag weten wat ze meer het geschooien.” -<span class="pageNum" id="pb93">[<a href="#pb93">93</a>]</span></p> -<p>„Joa ’t golden slot met de rooje grenoatketting ha’k geern gehad,” zegt de vrouw, -maar voegt er ras bij: „Loawwe doar niemeer oan denken; Riekske was eigen kiend, en -meer zal ’r ien’t deuske niet gewêst zin.” -</p> -<p>„’k Weet bêter dat ’r méér was,” zegt Hannes met haaste: „Toen voader ien der tied -met moeder verkeering kreeg, toen het ie hoar, as erste gift, ’en karkboek met zulveren -klamp’ gegeven, en kreeg ie van haar, ’en tweekast harlozie met zulver’ sinjetten. -Woar is ’t gebleven? Ik zeg ien de warkdeus, alles ien de warkdeus zeg ik! Zie, en -dóárum het z’em zoo stillekes meegepakt en ’r niks van gesproken.” Opstaande, terwijl -hij een oogenblik later den wijsvinger op Janneke richt: „Zie—al gaf voader heur alles: -óú is ’t ontstolen, óú en geen ander!”—Hij ziet dat Janneke den boezelaar voor de -oogen gedrukt houdt: „Joa, lig nou moar niet te greinen; ’k bin krek zoo mistroostig -over ’t starven van voader as gij of ’en ander, moar valsheid en slinkse wêgen, doar -he’k ’en mier oan.—Ge kunt wel bedroefd zin zonder misboar. Stil, a’j de oogen dreug -houdt, dan ku’j kloarder zien, en dan zie je: dat ondank ’s werelds loon, en valsigheid -’s minsen oard is.… Zwieg! verdeidig mien Riekske niet; gij iens-geheel niet, went, -veur ou is ’t ’en trêtster. Leit ze niet toezoers over d’r kienje te bluffen. Tegen -ou Janneke, woarum? umda’j al zes joar getrouwd en nog zonder kienders bint.” -</p> -<p>Janneke snikte achter haar boezelaar. -</p> -<p>„Joa, da’s hard, da’s oakelik hard!” vervolgt de boer: „en we vuulen doar allebei -van. Moar zij en den Reindert ze hebben ’r schik af. Ze loaten ’t oe vuulen, ielkreis -vuulen: zie, al heit ze mien zuster: ’en valskat dat blieft ze. -</p> -<p>Janneke snikte en Janneke kos niet uutscheien; ’t was voaders starfdag, en—dat ze -heur griefden umdat ze geen kienders had, dát dee heur zeer, bitter en veul. -</p> -<p>’t Rêgende buuten. Ien ’t achterkämerke, woar ouwe Huibert was afgeleid, ko’j ’t gelek -en gedruup ien de rêgenton heuren. Geen lêvend mins was ’r ien dat kämerke, moar, -zoo af en toe goeng ’et deureke open, en kwiem Joapik noar binnen, en—of ’t ook duuster -was, hie trooi noar de bedstee toe, streek met zien hand over ’t kouwe gezicht van -voader; zuchtte en—goeng. -</p> -<p>En ’t rêgende buuten! ’t Regende over boozen en goejen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Toen Huibert Lamers gesturven is, was ’t gresmoand, nou schrieven ze oogstmoand. -</p> -<p>’t Is nog oakelik vroeg ien de mergen. Alles ziet er uut asof ’t pas wakker is geworden; -alles, ook de hofstêj ’t Hoogeland en heur buurvrouw De Lagerkamp. De erste kiekt -vroolik en helder, de tweede sloaperig! De erste stêkt schoonjes ien ’t mergenpak, -de tweede weet niet wóár d’r kous’ en schoen’ zin gebleven. -</p> -<p>’t Is buuten alles pas wakker geworden; ’t hoanje niet, dat krêjde al lang; gunds -bij boer Reindert kukeluku, schor weerum van boer <span class="pageNum" id="pb94">[<a href="#pb94">94</a>]</span>Hannes choekelechoe!—A’j goed kiekt dan liekt toch veul nog ’en bietje dummelig. De -nêtelbluumpkes goan langzoam open; de boombloai fledderen zoo’n bietje en roepen de -veugeljes wakker, die af en toe, tju tju kommen, um d’r stemmekes te prebieren. ’t -Woagenspoor op den Riendiek leit nog krek zoo as Reinderts letste kornvracht ’em giesteroavond -liet liggen, ’t nachtwiendje het ’em doen ienzakken; as ’t sloapen is, wie dat ’em -wakker zal moaken? -</p> -<p>Heel vroege mergen! Damp boven ’t woater; dauw over ’t land; frissig wiendje. Rood -oan de kimme.… zulver.… goud!—Over de Bêtuw is ’t zunneke helderkes opgegoan. -</p> -<p>Wa’j ook zien meugt, minsen nog niet. -</p> -<p>Heur dan, doar kumt wat oan. Joa doar kommen ze met heur beien: Hanske en Grauw. Wa’n -oarig klein ding is dat Hanske. Harrejennig, wa’n liefelik dernje! Achttien Meimoand’ -zal ze krek belêfd hebben. Heur munje is ’en meikars, heur wengskes zin klaprozen, -heur eugskes krek zunnekes. -</p> -<p>Heur moar, nog op ’en afstand doar klinkt ’et: -</p> -<p>„Vort Grauwke, vort, huup!” en Grauw, de kleine ezel met de blanke roomkannen oan -weerskant van ’t lief, stapt harder vort. Toeketoek, toeketoek, klotst ’et lêge melktuug, -en—Grauws peutjes zin de erste ien ’t spoor, en Hanskes vuutjes de tweede. -</p> -<p>„Vort Grauwke, huup! Doargunder stoan z’al te wachten: drie rooje, twee zwarte, de -voale en ’t bleske. Wacht moar mennekes, we kommen d’r oan. Vort Grauwke, vort!” ’t -Ezelje schiet ien ’en drefke; Hanske droaft mee. Toekedetoek, toekedetoek. „Vort Grauwke, -vort!” En—doar stoan ze beneden oan den diek, veur ’t hek, bij de weies. -</p> -<p>Den ketting van ’t hekke gelicht; de koebeest’ ’en bietje op zied gejoage; Grauwke -de wei iengeleid; nou is ze verdig. -</p> -<p>„Hier Bleske, hier! Gij bint wel ’t zwoarste geloajen.” -</p> -<p>Bleske steet, en Hanske zit al op de horken, met den emmer veur zich bezijen den uier. -„Wa’n room, en hoe blank!” denkt ze molkend. -</p> -<p>Joa blank! blank as ’t zieltje van Hanske. -</p> -<p>Wie ’t zieltje van Hanske kent.…? -</p> -<p>’t Is de jongen die ginder met de zeis over den schouder de dijkhelling afkomt; ’t -vonder over, en in de wei—woar Hanske de koei melkt. ’t Is Joapik, de bruur van Hannes -en Riekske. -</p> -<p>’t Is Joapik. Hannes nuumt ’em onneuzel, onneuzel, umdat ie ien’t leeren nooit vlug -is gewêst. Op school het Joapik in der tied ’en oakelikheid van letters gehad. Van -’t schoolbord af was ’t heel wel gegoan, moar, uut ’t boek—verdrêjd as ie ’t onthouen -kos. De kleinletters <i>a</i>, en <i>e</i>, en <i>o</i>, en <i>u</i>, daar had ie best ’en oog op gekregen, moar die ander, met heur steert’ noar boven -en onder, doar had ie geen vat op gehad; ’t had hum geschiemerd. -</p> -<p>Zie, dat was onneuzel, heel onneuzel! Wat niet onneuzel was: dat ie uut ’t heufd kos -rêkenen as de beste prefester; moar—Hannes die telde dat niet. Wat ook niet onneuzel -was: dat ie ien de kark <span class="pageNum" id="pb95">[<a href="#pb95">95</a>]</span>’en heel deil van de psalm’ en gezang’ mee kos zingen zoogoed as de beste. Joa, zij -die gunds zit te melken, zij had ze hum geleerd. Weet ie hoe? -</p> -<p>Dan las ze: -</p> -<p>„O goedheid Gods nooit recht géprézen!” En dan zei ie ’t noa: -</p> -<p>„O goedheid Gods nooit recht géprézen!” En zoo wiejer, en dan las ze ’t nòg ens, en -dan zei hie ’t óók nog ens, soms tot viermoal toe, moar dan zat ’t d’r ien, heur; -en ien de kark had ie dan ’t heele boek geen spier van noode gehad.—Zoo arg onneuzel -niet! -</p> -<p>En tóch onneuzel! onneuzel um alles veur kloare munt op te strieken; geen begriep -van valsigheid of drêjerijen; altied de woarheid sprêken, krek wat ie meinde, zie -je, <span class="ex">onneuzel</span> ien ’t <span class="ex">kwoaje</span>, en—d’r zin moar ’en bietje minsen die dat veur heel verstandig houen. -</p> -<p>’t Oarige kleine ding dat gunder oan ’t melken is, het nooit um Joapik gelachen, en -Joapik, Joapik kent ’t zieltje van Hanske, krek zoo goed as de mergen- en oavondzang. -</p> -<p>„Gemergen, Hanske!” -</p> -<p>Hanske omziende: „Heere, jong, bin ie doar!” -</p> -<p>„Krieg ie’t zoo werm Hanske, da’j zoo rood wordt?” -</p> -<p>„Rood—ikke? Nee, moar ’k heurde niet da’j d’r oan was gekommen.” -</p> -<p>„’k Zag oe al zitten toen ’k den diek afkwiem,” herneemt Japik: „’k Vuulde toen óók -da’k rood wier; da’s oarig, ’k het dat nog drie—loat zien: nog viermoal gehad, en -altied as ’t lang was gelêje da’k oe de letste moal zag. ’k Docht—toen ’k op oe oankwiem—’k -docht toen bij mien eiges, as we ien’t eigenste huus soame woonden, dan zag ik heur -ielken dag, en ’k zou dan zeker zoo rood niet meer worden. Hé oarig,” besluit hij, -„dat gij krek ’et eigenste het.” -</p> -<p>Hanske moet zeker de bonte, die ze nu onderhanden heeft, verkeerd aan den uier hebben -getrokken, althans de bonte doet een tred ter zijde, en ’t meisje verzet zich en zegt: -„Stil jungske, stil!” -</p> -<p>Japik leunt tegen ’t hek; tuurt naar het melkende kind, en zegt na eenige oogenblikken: -</p> -<p>„Eergiester Hanske, toen d’r over ou gesproken wier, toen zei Koendert uut den Oanval, -da’j zoo’n mooi snuutje hadt. Joa, dat zeidie; en nou, hê hê, da’k ’r noar zie, nou -het ie geliek, heur. Ikke veur mien, ik wiest wel da’j ’en goejigheid op ’t gezicht -hadt, moar—wat veur oog’, of hoar, of neus, zie, dat kos ik niet zeggen. Alêvel, Koendert -het geliek Hanske, joa, dat het ie.” -</p> -<p>„Loop jong!” zegt Hanske, en tot de rooie, die ze nu onderhanden neemt: „Beest, stoa -dan stil!” -</p> -<p>„Den uier zal ’em ploagen,” meent de jongen: „Wacht!” en hij krauwt het koebeest tusschen -de hoorns.—Na eenig zwijgen: „’k Weet wel Hanske, da’k op school lang zoo veerdig -niet was as gij of ’en ander, en da’k—zoo als bruur Hannes zeit—onneuzel ien ’en heele -boel dinger bin; moar kiek: handen aan’t lief um te warken he’k zoogoed as de beste; -en, dat ’r ’en heele boel ien’t derp zin die krek zoo veul weten als ikke, en die -tóch getrouwd en gelukkig <span class="pageNum" id="pb96">[<a href="#pb96">96</a>]</span>lêven, da’s zeker.—Hanske.… heur is.… as wij met z’n twee is trouwe goengen.…?” -</p> -<p>Heur Hanske is lachen. -</p> -<p>„Hei’j doar zoo’n schik af?” vraagt Japik. -</p> -<p>Hanske blijft lachen. Joapik mot ook lachen, en ze lachen allebei.… um te bezwieken! -</p> -<p>’t Is voor de eerste maal dat de aardige meid om Japik lacht. De koe, ongeduldig, -doet een zijtred;—<span class="ex">tegen</span> den emmer; de emmer wipt; Hanske grijpt hem, maar, een gulp van de blanke room ligt -vermorst op den akker. -</p> -<p>Ze lachen niet meer! „Da’s zundig!” roept Japik. -</p> -<p>„Joa zundig!” herhaalt het blanke zieltje: „en, ’t was ook niet oarig dat ze goeje -Joapik het uutgelachen.” -</p> -<p>„Noe, gij zoudt ’r toch ook wel schik ien hebben as we in één huuske woonden?” vraagt -Japik iets later, en voegt er nog bij: „’t Het mien al lang ien ’t heufd ligge drêjen.” -</p> -<p>Hanske melkt van geweld; ze kijkt strak op den uier: „Joapik, ge mot ’r niet oan prakkezieren,” -zegt zij ten laatste heel zachtjes: „’k Bin veuls te jong om oan trouw te denken, -en gij Joapik.… gij.…” -</p> -<p>„Nou dag dan Hanske,” zegt de jongen, en er is iets bedroefds in zijn stem: „Dag Hanske! -Wark plezierig.” -</p> -<p>„Van’s gelieken!” wenscht het meisje. -</p> -<p>Japik gaat; maar ziet nog eens om. -</p> -<p>’t Meisje melkt, en blijft melken, totdat de koe-uiers leeg en de koperen roomkannen -gevuld zijn. Heel in de verte—heurt ze Joapik de zeis scharpen. Doargunder—heel wied, -ziet ze hum mêjen ien’t lange gres; en ze kiekt zoo triestig: „Goeje Joapik!—Onneuzele -Joapik! Trouwen met hum.…!?” -</p> -<p>De koperen kannen hangen in ’t melktuig. Grauwke wordt losgebonden; ’t hek geopend: -„Vort Grauwke, vort!” de dijkglooiing op: „Vort Grauwke, huup!” -</p> -<p>Helderkes steet de zon oan den hemel; moar, langs de zunnekes van ’t oarige kleine -ding drieven wölkskes.… Joapik! En—Koendert uut den Oanval het gezeid dat ze <span class="ex">mooi</span> is: „Vort Grauwke, vort!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Ongeveer een uur nadat Hanske met Grauw aan het melkhuis van boer Reinderts schoone -hoeve is teruggekomen, beweegt zich Hannes Lamers tusschen de aarden wallen, waarop -de tabaksplant verbouwd wordt. -</p> -<p>Hoe Hannes Lamers er uitziet? Zie maar: Diep liggende pikzwarte oogen, lage wenkbrauwen; -korte stompe neus; wijde mond met zeer dunne lippen; geelbleeke gelaatskleur; ’t hoofd -op den langen hals een weinig naar voren; kort bovenlijf; lange beenen; zóó is Hannes. -</p> -<p>Wát hij doet? Hannes stêkt slekken. -</p> -<p>Zie: ’en dun houten pinneke, van ’en duum of twientig, het Lamers <span class="pageNum" id="pb97">[<a href="#pb97">97</a>]</span>ien de hand; hie kiekt noar den grond en op de tabaksbloai’. Doar ziet ie ’en slek: -pik! hij stêkt ’em oan ’t pinneke; nog een; weer pik! alweer! nog ens, totdat ’et -pinneke vol is. Dan stêkt ie ’t pinneke met de slekken er oan, op ’t eind van den -wal, ien den grond: neemt ’en ander pinneke: zoo wiejer al wiejer.—Da’s oakelik hê? -Um wee van te worden! Moar, ’t is noodzoak! ze vrêten de plant’ op. -</p> -<p>Één ding: ge kunt slek’ stêken da’j blied bint, da’j d’r geen een—ge kunt ze ook stêken -da’j blied bint, da’j d’r heel veul vindt. ’t Erste is meer natuurlik; ’t letste dee -Hannes. Hie mocht ze gern stêken as ze d’r woaren. -</p> -<p>En woarom stêkt ie zoo gern? Umdat ook hum honderd pinnekes stêken: ien de kêl, ien’t -heufd, ien de borst, ien’t hart; ’k weet al niet woar. -</p> -<p>Heur dan wat Lamers bij zich zelf prakkeziert: -</p> -<p>„Teunis! da’s de lompste kerl die ’r loopt: lid van den road! Zoo’n ezel! en ikke.…?—De -domenei! As ie op de prêkstoel steet dan smêlt ie van geweld, en roast en schelt ie -op iedereen; en hie eiges.…? ’t Zin gekken die ’em vol loajen met kluuten botter, -schelharsten en mikken. Al dee ik krek anders um: mooi weer en simonblê speulen; al -wou ik ielkeen wat moois op de mouw smêren, ze zouen mien, in zien ploats, nog geen -ons-kluutje botter of ’en schroal butje sturen. Loat ie veur mien part schelden en -roazen en smoren ien’t vet.—Den Reindert! Giesteren het ie de letste kornvracht goaf -en goed noar binnen gehoald. <span class="ex">Ikke</span>: de halfscheid schroaler gewas; bij mien is al den tabak vervrêten van de slek’; -bij hum: ’en blad van geweld! Vervliemd: den duuvel lupt alles mee. Geld het ie zat; -de heugste merkt kriegt ie van alles; met ’et joar al ’en kiend! en weer een op kommen. -Alles veur <span class="ex">hum</span>; <span class="ex">mien</span> alles <span class="ex">tegen</span>! Zoo’n rechtveerdigheid doar heb ik geen begriep van.…! Hier weerlichse slek: Pik! -Pik!! en nóg een!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’t Is de vierde ure na zonsopgang. Vrouw Janneke heeft binnen de keukenkamer van De -Lagekamp het ontbijt in gereedheid gebracht. Allemoal present: man, vrouw, bruur Joapik -en ’t volk dat ien huus êt. -</p> -<p>Bidden——„Êt ze met smoak!” -</p> -<p>„’t Is oarig da’j tegenwoordig altied de roggebroodskorsten oan d’anderen gêft of -eiges moar opêt,” zegt de man wel spijtig tot zijn huisvrouw: „Lamers kan toezien.” -</p> -<p>„Heere, Hannes, wou gij ze?” schrikt vrouw Janneke: „Ge kost ’r niet tegen hei’j eiges -gezeid; ge kreegt ’r zoo’n pien ien de moag van. Dee ’et niet Hannes?” -</p> -<p>„Umda’j ze mien ’en tied lang allemoal woudt opduffelen,” spreekt Lamers: „hollen -of stilstoan. As ’t vars is, dan wi’k ze krek zoo goed as ’en ander.” -</p> -<p>„Best Hannes, doar hei’j dan de mien,” zegt de huisvrouw. -</p> -<p>„Bi’j gek!” roept Lamers en werpt het brood terug dat hem werd toegeschoven: „Asof -ik ’en kiend was!” -<span class="pageNum" id="pb98">[<a href="#pb98">98</a>]</span></p> -<p>Vrouw Janneke voelt iets schiemerigs in de oogen, en terwijl ze de bedoelde broodkorst -voor haar zwager nederlegt, zegt ze zachtjes: „Doar Joapik, <span class="ex">ik</span> heb ’r geen trek ien.” -</p> -<p>Zie dien blik van Hannes op Japik. <span class="ex">Hum</span> alles toestoppen! <span class="ex">hum</span> altied veursprêken! <span class="ex">hum</span>! den doodêter, die geen A veur ’en B kos; die tot schoai van de andere kienders as -’en onneuzele noalooper ien de wereld was gekommen en d’r al lang weer had uutgemotte!—Tot -Janneke op smadenden toon: -</p> -<p>„Welzeker, Joapikske, hê? Ge most ’em moar ien de gloasdere kast of op sterk woater -zetten.” Tot den jongeren broeder terwijl hij den houten broodbak vat en hem dien -grinnekend toeschuift: „Zeg wi’j ook alles!” -</p> -<p>„Nee dank oe Hannes,” zegt de jongen: „’k het eiges geen trek; ’t geet mien zoo langzoam -de kêl deur.”—Tot Janneke: „’k Mot oe straks is wat zeggen.”—Joapik drinkt zien kummeke -koffie. Of ie dóár zoo rood van wordt? -</p> -<p>Hannes zet groote oogen.—Stilte! Alleen ’t gerammel van kummekes en ’t knappen van -’t vuur. -</p> -<p>„Straks wat oan Janneke zeggen,” denkt Hannes: „Oan Janneke! niet oan mien! Die twee -zitten ien één kuup met z’n beien. ’t Mag licht ’en stukske tegen mien wêzen. Altied -proaten: wês tevrêje Hannes, da’s goed; moar, dan motten z’oe ook tevrêje loaten. -Nou, die <span class="ex">mien</span> stêkt za’k stêken ook!” -</p> -<p>Op hetzelfde oogenblik dat de boer van De Lagekamp dit laatste reeds lang geliefkoosde -denkbeeld bij zich zelven heeft herhaald, wordt de deur ten halve geopend, en steekt -de boer van ’t Hoogeland zijn hoofd binnen de kamer. -</p> -<p>’t Is zwoager Reindert, en Reindert wenscht: „Smoakelik drinken!” terwijl zijn oogen -er vragen: „Doe ik ook overlast oan?” -</p> -<p>„We zouwe krek danken!” roept Hannes den komende toe, en geeft een wenk aan de zijnen, -en drukt de pet voor de oogen. -</p> -<p>Reindert trekt zich terug; krijgt spiet dat ie gekommen is um Hannes wat te vroagen; -moar blieft, en wil wachten tot Hannes <span class="ex">dankzegging</span> zal gedoan zin. -</p> -<p>A’j achter de pet van Hannes kos kieken, dan zou’j is ’en griens zien. De slek was -gestoken! -</p> -<p>Eenige minuten later staan de zwagers tegenover elkander. -</p> -<p>De vraag van Reindert: of ie de hakselsneier veur veur vandoag is mag leenen? De zient -is kapot en noar de smid toe. -</p> -<p>„De hakselsneier?.… Joa.… zie, ’t spiet mien da’j d’r verlêgen um bint,” zegt Hannes: -„moar—’k mot ’em krek eiges gebruuken.” -</p> -<p>„Gij eiges!” zegt Reindert: „Da’s al toevallig um deez tied van ’t joar!” -</p> -<p>„En gij dan?” vraagt Lamers. -</p> -<p>„’k Wou haksel veur d’eierkurf hebben,” is ’t antwoord van Reindert: „Alêvel ’t kan -met ’en mes wel gedoan. Ik dank oe. Gemergen.” -</p> -<p>Reindert is haastig vertrokken en denkt onder ’t heengaan: „Ook dom mien oan Hannes -te woagen. Um de buur- en femilieschap <span class="pageNum" id="pb99">[<a href="#pb99">99</a>]</span>wou’k hum en geen ander verzuuken. Vrêje en vrindschap, moar—vroagen niemeer!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>In ’t melkkamertje bevindt zich vrouw Janneke. Japik is haar nageloopen en zegt: „Janneke, -heur is!” -</p> -<p>Janneke heurt, en wát ze heurt—dat is ’et eigenst wat ie ’s mergens, heel vroeg, oan -Hanske, dat oarige kleine ding, gezeit het. Wóár ’t hum zat, dat kos ie niet zeggen, -moar hie geleufde <span class="ex">hier</span>, op de borst en ien de kêl; went, al doag’ answiet had ie oan Hanske niet kunne denken, -of hie had zoo’n oarige scheut gekregen, krek asof ie geen oajem kos hoalen.… Kiek! -nou had ie ’t weer. -</p> -<p>Vrouw Janneke staat te kijken asof ze’n dood mins lêvendig ziet: -</p> -<p>„Gij Joapik, trouwen!?” zegt zij ten laatste, en terwijl ze dat zegt, vliegen haar -honderd gedachten door ’t hoofd. Van al die gedachten is Hannes de grondtoon. Hannes!—Wat -was ie kwoad gewêst toen Riekske goeng trouwen; zei die niet dukkels dat Joapik nooit -op zich eiges kos stoan, umdat ie—aldat zij ’t niet kon veinden—niet riechtig bij -’t heufd was. Had ie geen nijd en geen hêkel oan Reindert, umdat ie wat rieker is; -en, zou ie toe willen zien dat Joapik misschien <span class="ex">gelukkig</span> wier met Hanske, ’en dernje met geld! ’t Arfdeil van Joapik nuumde ie ’t <span class="ex">ziene</span>, alschoon onrechtveerdig. „Moar.… Hannes!?” -</p> -<p>De boer van De Lagekamp is niet verre. Aan de deur van ’t melkkamertje heeft hij geluisterd. -Wat kiekt ie lillik de kerl; zoo gêl as saffroan. Langer uuthouen kan ie ’t niet. -</p> -<p>Daar staan ze met hun drieën, en Hannes houdt zich in, en zegt zoo vriendelijk als -hij maar kan, dat ie <span class="ex">toevallig</span> ’en poar woorden geheurt het; dat ’et hum spiet dat Joapik veur zien oudste bruur -geheim’ het, en achterbaks is.—Heel goejig: „Joa dat spiet mien Joapik; moar ’t kumt -umda’j kiendsch bint en onneuzel. Gij kunt ’et niet gebêteren Joapik, dat God ou zóó -en niet anders het geschoapen, doarum niet, nee; moar ge most vertrouwelikker wêzen, -en nou, Joapik, nou he’k geheurd, da’j oan Janneke van trouw sprak.” -</p> -<p>De jongen is erg rood geworden. De dunne lippen van Hannes zijn geheel onzichtbaar, -en terwijl hij zijn broeder vertrouwelijk op den schouder klopt, zegt hij heel vriendelijk, -o zoo goejig: „Toen voader stierf, toen het ie <span class="ex">liefde</span> gezeid, niewoar Joapik?” -</p> -<p>„Joa krek!” is het antwoord. -</p> -<p>„Moar weet ie wat voader óók het gezeid, den dag véúr zien starven?” -</p> -<p>„Nee,” schudt de jongen. -</p> -<p>„Wat ie gezeid het,” herneemt de oudste: „khem! wat ie gezeid het.…? Hannes, zeidie -toen ie lei te starven: Hannes, zeidie toen—as Joapik t’oavend of mergen zoo gek wier -aan vrouw of oan trouw te denken, zeg ’em dan Hannes, dat voader ’t hum op zien starfbed -verbooi.… umdat.… umdat ie dan diep ongelukkig zou wêzen.” -<span class="pageNum" id="pb100">[<a href="#pb100">100</a>]</span></p> -<p>Doar steet Joapik; oakelik! Nou zou’j óók hoast zeggen: onneuzele Joapik. -</p> -<p>Vrouw Janneke kiekt noar den grond. Was ’t woarheid of leugen.…? Wat kon ze as zwiegen! -</p> -<p>En Hannes? Genoeg veur van mergen! Hie geet weer noar ’t land toe um slekke te stêken. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Reinderts hoeve ’t Hoogeland glimt ien ’t zunneke asof ze verguld is. ’t Liekt er -alles zoo oarig en tierelierig da’j schik kriegt um ’t oan te zien. Huus, hof en vee, -’t lacht van plezier; de kornbargen flonkeren; de heujbargen gliensteren; de hennekes -koakelen; de kalver, gunds ien den bongerd, ze springen asof ze gek zin met de steert -ien de hugt, en—Grauwke schrauwt vroolik en lochtig. -</p> -<p>Alles lacht en het schik. Ook de uiver is komme oanvliegen, en, as ie op ’t groote -nest, boven ’t huus, stillekes uut de hugt noar umlêg kiekt, dan is ’t krek asof ie -wil zeggen: „Volstrekt niks te danken. ’k Het ’r krek zooveul schik af als gij,” en, -heur hoe ie kleppert. -</p> -<p>De ooievaar met zijn langen snavel weet er meer van. Zou ie misschien.…? -</p> -<p>Stil: ’en uiver op ’t huus, zêgen ien huus, dat zeggen ze ien de Bêtuw. -</p> -<p>Stil dan, want daar ginder in de groote kamer daar is al leven genoeg; al leven genoeg -voor het vrouwke in het kleine kamertje er naast, het vrouwtje dat stilte behoeft, -stilte en kalmte bij haar overgroote blijdschap. -</p> -<p>Zie Reindert, ’t is alsof hij gek is van vreugd: -</p> -<p>Eergiesteroavend, kertier over tienen, het den uiver ’en junkske gebrocht,—zoo zeggen -ze in de Bêtuw—harrejennig zoo’n jungske!—Um kwart véur tienen het Reindert ’et benauwd -gekregen, miesderoabel, arg miesderoabel, moar—arger zien Riekske. Kertier over tienen: -Goddank, doar was ie! Mooi jungske; rood jungske; vet jungske; harrejennig zoo’n <span class="corr" id="xd31e2599" title="Bron: junske">jungske</span>!—Kiek, erst het Reindert zuutjes gelachen en gegronnikt: toen is ie met zien jungske -oan ’t bed van Riekske gekommen, en het ie gefluusterd: „Knap, dern! ik was de darde, -da’s nou de vierde Reindert.” Toen, toen het ie zien wiefke op de oog’, op de neus, -op ’r munje gekust, krek woar ie kos, en ’t jungske—heel zuutjes op ’t mollige snuutje. -Toen, toen het ie ’t jungske weerum oan de boakster gebrocht, en is noar buute geloopen, -en het ie gegreind as ’en kiend: „Dank goeje Voader, dank voor oe zêgen; woaroan he’k -zooveul liefde verdiend!” -</p> -<p>’t Is de darde dag. De jonge moeder het geen spierke koorts en ze lacht, went zie, -kleine Mieke—nu elf maanden oud—kleine <span class="pageNum" id="pb101">[<a href="#pb101">101</a>]</span>Mieke op Hanske-moei’s arm, leit heur kleine vingertje op bruurkes wengske, um is -te vuulen of ie geen pop is. -</p> -<p>„Nee teine Mieke, kiek moar,” zegt Hanske; en Hanske, die pas bericht heeft dat ’r -volk is um de kroamvrouw te groeten, ze streelt ’t kleine vlasköpke van Mieke. En -’t jungske dat van moeder wat kriegt, zet bolleboozen; en Mieke, Mieke klapt ien hoar -henjes en krêjt van plezier. -</p> -<p>Stillekes met ’et kleine dernje, stillekes! went doargunder ien de groote koamer, -doar is al lêven genogt. -</p> -<p>Bekenden uit de buurtschap zijn bij het huiswaartskeeren van de markt, is êfkes op -het Hoogeland oangevaren, um Reindert dan alêvel met de jonge zeun en de goeje afloop -te fillesisteeren. -</p> -<p>Vijf boeren oud en jong, zitten in de rondte, en rooken uit lange pijpen. Twee dikke -blozende boerinnen, benevens een jonge boerendochter met niet onaardig gezichtje, -kleuren de groep met haar bonte verven. -</p> -<p>De dikke boerinnen zitten met de vuut’ op ’en kouwe stoof, breed van schoot, en kieken -noar de deur, of Hanske hoast weerkumt um hoar bij de kroamvrouw te loaten. Reindert -schenkt wien oan de boeren, en ’en glêske kroam-annies oan de vrouwlui. Reindert het -krek ’en gezicht asof ie al z’n lêven zal lachen. Of ze ook zeggen dat de botter veul -slapper oan de merkt was, en de weit lang zoo geldig niet: „Hê, hê, ’t kan wel wêzen.” -En noojend: „Kom, vat nog ’en glêske.” Tot Kaatje ’t aanvallig boerinnetje: „Toe dern, -drink is uut!” -</p> -<p>„Nee dank oe,” zegt Kaatje. -</p> -<p>„Hoe, lust ie ze niet?” roept dikke Teunis van de Velde; en Teunis zeit lachend nog -meer: ’en onneuzel oarigheidje over de kroam-annies. Koatje kiekt verlêgen. Koendert—ge -weet wel, Koendert uut den Oanval—ziet noar Koatje. Ze mot toch êfkes lachen, moar -kiekt noar den grond. Koendert verkniept zich achter de rooje neusdoek. De dikke boerinnen -zitten te schudden dat de stoel’ d’r van kroaken. De boeren—anders niet lachsch—hebben -wark um de piep’ oan te houen; en Reindert—Reindert lacht ook, en hie wunst: Ielk -zoo gelukkig as hie is; veur zich zelf kos ’t ook minder, moar—„kienders is zêgen, -joa zêgen van God!” -</p> -<p>Op hetzelfde oogenblik dat de gelukkige vader deze woorden spreekt, worden schier -te gelijker tijd de twee deuren der groote keukenkamer geopend. Door de eene, die -toegang tot de kraamkamer geeft, treedt Hanske met kleine Mieke op den arm naar binnen, -en terwijl zij de boerinnen uitnoodigt—um nou moar êfkes bij zuster te kommen, ontgaat -haar het knipoogje niet dat Koendert aan Kaatje geeft, aan Kaatje, die mede is opgestaan—um -de kroamvrouw gendag te goan zeggen. -</p> -<p>Door de andere—de gangdeur—komt ook een bekende naar binnen. ’t Is Janneke Lamers -van de Lagekamp. Ofschoon het reeds de derde dag van zuster Riekske is, Janneke komt -er voor ’t eerst, maar, ze wordt ook gevolgd door een ander, door een bleeke, een -geelbleeke, die gezegd heeft—dat ze met kroambezuuk moar <span class="pageNum" id="pb102">[<a href="#pb102">102</a>]</span>most wachten, went, dat ie ’t anders verdrêjde um d’r mee heer te goan. -</p> -<p>Janneke ziet erg verlegen terwijl ze: „Gendag soame” wenscht, en slaat de oogen neer -nu ze tot haar zwager zegt: „Gefillesisteerd met oe zeun, Reindert, en da’j er alle -heil oan belêven meugt.” -</p> -<p>„Dank oe, dank oe!” spreekt Reindert gulhartig. En Hannes, die na zijn vrouw een: -„Van ’s gelieken” heeft gepreveld, en daarbij zooals altijd een hand heeft gegeven—da’j -niet weet of ’t ’en hand of ’en voadoek is, zoo slap en zoo niks,—Hannes ziet meteen -dat de boerinnen, die ook êfkes: „Gendag” hebben gezeid, heur rokken ien’t plooi trekken, -en—met Hanske veuruut—ien ’t kämerke goan woar de kroamvrouw mot liggen. -</p> -<p>Zie, die vreemden loat Reindert ien’t kämerke, en—<span class="ex">eigen</span> femilie loat ie achter<span class="corr" id="xd31e2626" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>„Goat ’r zitten Janneke,” zegt Reindert: „Bruur Hannes neem ’en stoel!” -</p> -<p><span class="ex">Neem ’en stoel!</span> ge kost ’em eiges goan kriegen! -</p> -<p>„We zin eigenlik gekommen um Riekske is oan te sprêken,” zegt Hannes: „’k Het al heel -weinig tied, en dóárum—toe Janneke, loawwe moar êfkes ien’t kämerke goan.” -</p> -<p>Janneke weet niet.… of ze.…? -</p> -<p>„Asteblief Hannes, dan mo’j zoo goed wêzen nog ’en ummezienje te wachten,” zegt Reindert: -„Vrouw Pieters en vrouw Van de Velde zin krek met Koatje noar binnen gegoan, ’t is -de darde dag; te veul drukte op ens zou niet goed wêzen.… Nog ’en klein oogenblikske? -Moar, goat ’er zitten.… Hier Janneke, hier! Toe Hannes, neem dan ’n stoel!” -</p> -<p>Vrouw Janneke zit, en Reindert heeft de flesch al ter hand genomen—noojt z’n schoonzuster -op ’en glêske, en Hannes um ook wat te drinken, en wijst den laatste op piepen en -tabak, en ’t zulveren vuurkomfoor. -</p> -<p>„’En ander de oog’ uitsteken!” denkt Hannes, en haastig zegt hij tot hem die wil schenken: -„Geen drank asteblief, we zin doar bij ons niet van thuus.” -</p> -<p>„Kom,” zegt Reindert, „Janneke zal wel ’en klein dröpke lusten.” -</p> -<p>Janneke ziet met een oogwenk op Hannes, en antwoord zeer haastig: „Nee nee, verechtig -ik dank oe!” -</p> -<p>De komst van Hannes Lamers heeft den vroolijken toon der boeren niet weinig getemperd. -Mij dunkt zij trekken scheeve gezichten, en beginnen over ’t weer te praten: dat ’t -wel liekt asof ’r onweer oan de locht is, en dat ’et doarum tied wordt zoo zuutjes -oan noar huus toe te voaren. -</p> -<p>Ja er was een onweerswolk aan de lucht; maar binnen de kamer was er ook een: ’en lillikke! -Hannes Lamers is wel bekend; geen wonder dan dat het stillekes wordt, en zelfs Reindert -werk heeft om vroolijk te blijven. -</p> -<p>„Moar jong, woar zit Joapik toch?” vraagt de gastheer, nadat Hannes een geruimen tijd -heeft rondgekeken alsof hij geen stoel kon vinden, maar er eindelijk een gevat en -plaats heeft genomen: <span class="pageNum" id="pb103">[<a href="#pb103">103</a>]</span>„Ik zag ’em nog iens-geheel niet,” vervolgt Reindert: „en Riekske het al dukkels gevroagd, -of ie niet kwiem.” -</p> -<p>Noar Joapik het ze gevraagd! niet noar hum, niet noar Hannes. -</p> -<p>„Joa,” zegt Hannes, terwijl hij een vreemde beweging met de band langs het hoofd maakt: -„da’s noarigheid tegenswoordig.… hoast geen huus mee te houen.” -</p> -<p>„Watte! Hoe zoo?” roept de zwager. -</p> -<p>Vrouw Janneke plooit aan haar boezelaar. Aller blik is op Hannes gevestigd. -</p> -<p>„Oakelik ien’t heufd!” zegt Hannes bedaard: „Heel dukkels sprêkt ie geen woord en -dan weer roazen van geweld. Gij Janneke weet ’et.” -</p> -<p>Aller oogen richten zich nu op de vrouw.—Janneke ziet heel erg verlegen en smuuspelt -zoo wat van: „Joa, onneuzel.” -</p> -<p>„Wel heer m’n tied!” zegt Reindert met verbazing: „doar ha’k niks van geheurd. Joapik -ien’t heufd!” -</p> -<p>„Joa, niemand wou ’t geleuven,” herneemt de boer van De Lagekamp, „moar, al joaren -lang was ’t dukkels ’en spul: en nou ien de leste doagen!.…” Hannes zet een gezicht -da’j d’r bang van mot worden. -</p> -<p>„Wel, wel, a’k dát had geweten, dan was ’k zeker is komme oanloopen,” zegt Reindert, -en op zijn gelaat is nu geen lach meer te zien. -</p> -<p>„’k Zou moar stillekes thuus blieven,” klinkt het uit Hannes mond: „Zoo gauw as ’r -vremde kommen dan liekt ie ’en heele piet, moar—ze zin niet de deur uut of welluu -kriegen ’t geroas nog tweemaal zoo arg. Niewoar Janneke?” -</p> -<p>Janneke smuuspelt weer: „Joa!” -</p> -<p>„Nou he’k van z’n lêven!” spreekt Reindert hoofdschuddend en voegt er nadenkend bij: -„Dan zou ’t niet kwoad wêzen a’s ’k hum is ’en dag of’ vier op ’t Hoogeland hoalde; -andere minsen; andere umgêving!” -</p> -<p>„Wel weerlichs!” roept Hannes met een smadelijken lach: „asof mien Janneke en ikke -met goed veur hum woaren!” -</p> -<p>„Moar Hannes, ’t was zóó niet gemeind,” zegt Reindert haastig. „Ik docht moar allinnig.… -zie, docht ik, Joapik is ’en liefhebber van blom’ en van dinger; ge weet dat Riekske -’en oarigen hof achter ’t huus het …” -</p> -<p>„Nou, blom’ en spul hewwe eiges genogt,” valt Hannes in: „En dan, as ie roast dan -kiekt ie wat noar die dinger!” -</p> -<p>Reinderts oordeel blijft—en de boeren stemmen het toe—dat ’en verzet geen kwoad kan. -Hie kos met Gart de schêper is bij de schoap’ liggen; zie, van schoap’ hiew Joapik -toch ook veul, en schoap’ die had Hannes toch niet. -</p> -<p>„’k Wiest al lang da’j schoap’ houdt,” is Hannes antwoord. „Maar,” voegt hij er opstaande -bij, „we zin hier gekommen um oe vrouw gendag te zeggen; we hebben wat hoast.” -</p> -<p>Gelukkig, daar komen de twee dikke boerinnen met Kaatje en Hanske uit de kraamkamer -terug. -<span class="pageNum" id="pb104">[<a href="#pb104">104</a>]</span></p> -<p>„Kiek! harrejennig! ze hebben nooit van z’n leven zoo’n oarig kienje gezien; wa’n -mollige ermpkes, en wa’n köpke met hoar al; en de kroamvrouw, wat ziet ze d’r opperbest -uut; ’t is liefhebberij um ’t oan te zien.” -</p> -<p>„Kom Janneke,” zegt Hannes, en beiden schuiven in het vertrekje, waaruit de vrouwen -zijn teruggekeerd. -</p> -<p>„Joa joa,” vervolgt een der boerinnen: „liefhebberij um ’t <span class="ex">oan</span> te zien; wat mooi blauw eugskes ien’t köpke! Krek de oog’ van zien voader!” -</p> -<p>Buiten drijft de onweerswolk nog aan den horizon, doch uit de kamer is de sombere -wolk, althans voor eene wijle, verdwenen; zie maar, Reindert lacht weer: Niewoar, -kleine Reindert liekt op den groote; Reindert de groote het op jungskes grootvoader -geleken; Reindert de ouwe was zoalig gesturven! Joa, Reindert lacht weer. -</p> -<p>Geen vijf minuten later hebben de bezoekers uit de buurtschap de kamer verlaten. Reindert, -die noar ’t wiefke verlangde, heeft aan zuster Hanske het uitgeleide opgedragen, en—allemaal -hebben ze gezeid: „Dag Hanske.” En Koendert uut den Oanval, het ook gezeid: „Dag Hanske.” -En toen—toen het ie Koatje ien den erm geknepen, dat ze: „Schei uut!” riep, en hoar -de tree van ’t kerreke opgedouwd met lach en gegoechel—veul niet genogt. Dat heeft -Hanske gezien, en toen.… zijn de karretjes weggereden, en Hanske is naar binnen gegaan. -</p> -<p>’t Bezoek van Hannes en Janneke bij zuster Riekske duurt kort genoeg. -</p> -<p>„Goa’j al heer?” vraagt de jonge moeder, en Hannes antwoordt: dat ze asteblief mot -begriepen dat ie van ’s mergens tot ’s oavends as ’en peerd mot warken, en dat ze -toch moar rêkenen mot dat ie heur, ien stee van wienst uut te keeren, oan ’t eind -van ’t joar ’en andere rêkening zal veurleggen: „’k Gun ielkeen ’et ziene,” is zijn -besluit, „maar, oe dood warken veur ’en ander en eiges hongerliejen dat geet niet!” -</p> -<p>En daarmede wil Hannes zijn zuster de kraamvrouw verlaten! -</p> -<p>Reindert hoort die laatste woorden met bevreemding.—Had Hannes dan zóóveul onspoed -gehad?—Moar, ’t was nou geen tied um over de bouwing te proaten. -</p> -<p>„Och, kiek dan, wa’n oarig jungske!” zegt vrouw Janneke, die nog even het kindje in -’t wiegje beschouwt en een traan uit haar oog veegt. -</p> -<p>„’k Het ’r niks geen verstand af,” zegt Hannes; „’En groote kop zou’k zoo zeggen; -’t liekt veul op Reindert. G’enoavend!” -</p> -<p>Riekske en Reindert ze hoorden het wel, maar Riekske zegt toch: „G’enoavend Hannes.” -En—nadat Janneke zacht heeft gesmuuspeld: „Bêterschap Riekske, ’t beste met oe junkske,” -zegt de moeder nog goedig „Dank oe Janneke. Hadt gelluu d’r ook moar zoo een.” -</p> -<p>„Hadt gelluu d’r ook moar zoo een!” Dat zijn de eerste woorden die Hannes Lamers bij -het huiswaarts keeren doet hooren: „Wat he’k oe gezeid Janneke?” vervolgt hij: „smêlen, -beschimpen, grootsprêken, dat doen ze, dát, en niks anders. Proat ze nog veur as ie -<span class="pageNum" id="pb105">[<a href="#pb105">105</a>]</span>kunt; de oogen uutstêken: annies, wien en wat al niet meer prezentieren; eiges brassen -en ’en ander loaten warken, dát kunnen ze. Proat er niet van; woarum die zulveren -stop’ op de <span class="corr" id="xd31e2691" title="Bron: ffes’">fles’</span>; woarum dat zulver tabakskomfoor, en ’t zwetsen op d’r mooie blomhof en op d’r schoap’? -En dan—<span class="corr" id="xd31e2694" title="Bron: hei’jt">hei’j’t</span> niet gezien hoe ze <span class="ex">anderman</span> veurtrekken boven <span class="ex">eiges</span>? Die ander koste binnengoan, welluu wachten; joa, welluu wachten! Moar arger nog -Janneke, ze stêken ons ien ’t hart, ou en mien, dát doen ze, hoe langer hoe meer.” -Nabootsende op sarrenden toon: „Hadt gelluu d’r ook moar zoo een! Zie je, dat is ’t -eigenst asof ze wou zeggen: Ge meugt er geen kriegen. ’k Het ou wel gezeid Janneke, -dat ze oe stêken zou. Joa, grein moar, nou vuul ie ’t is eiges. God zal ze kriegen, -dat zal Ie.… dat mot Ie!” -</p> -<p>Hannes Lamers zag onbeschrijfelijk geelbleek toen hij naast Janneke zijn woning betrad. -En Janneke? Joa, ze wou Riekske wel veursprêken, moar, Hannes had toch geliek ien -dit en ien dat; en joa.… joa, verschil was ’r veul; „Woarum ’en ander en welluu niet!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>De avond begint te vallen en ’t onweer is komen opzetten. Japik is nergens te vinden. -’t Is niet waarschijnlijk dat hij is uitgegaan, want sedert den morgen dat wij hem -zagen, bekwam hij een brandwonde aan den voet, die—door Hannes onvoorzichtigheid (!) -met een kokenden waterketel veroorzaakt—hem het uitgaan belette. Nu is hij voort, -maar hoe en waarheen? -</p> -<p>Toen Hannes en zijn vrouw de hoeve verlieten, toen het bruur Joapik de kriewel ien’t -lief gekregen. Joa, Hannes had gezeid: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>A’j die dolheid van Hanske ien ’t heufd het, dan doej zund op ’t Hoogeland te kommen, -denk wat voader gewild het.” -</p> -<p>„Ien elk geval,” heeft Japik gedacht, „woarum kan ’k toch niet noar ’t Hoogeland goan -um Riekske te zien; ’t is al drie doag’ noa d’r kroam; ’k verlang zoo doanig noar -Riekske.” Hannes had gezeid dat loopen heel kwoad voor de voet was; moar—die voet -was zoo arg niet. „Loa’k moar! Riekske, ’t goeje Riekske! heur neie kienje!… Hanske.…? -<span class="ex">Nee niet</span> um Hanske, um Riekske! Loa’k moar!” -</p> -<p>Japik is opgestaan. Tien passen—’t ging best met de voet! Buutenshuus—wat was ’t oarig -buuten; jong! En ’t loopen—’t dee niks geen zeer.—As ie den kortsten weg nam dan zou -ie misschien Hannes en Janneke tegenkommen. Links! de weg deur den bongerd! -</p> -<p>En Japik loopt voort, doch—hoe verder hij komt en al meer de plaats zijner bestemming -nadert, hoe luider dat ook de logentaal van den broeder, den reine als waarheid in -’t harte weerklinkt: „Ge goat ook um Hanske, en Joapik da’s zundig!” Moar Riekske—hij -goeng toch zoo woarlik um Riekske. -</p> -<p>De avond is gevallen; ’t is een donkere onweershemel. Achter de hoeve Het Hoogeland -bevinden zich de graan- en hooibergen: vóór de woning op ’t zuiden staat Reindert -naar ’t weer te zien, en hij denkt ’en boel dinger, en ook, hoe Riekske nog straks -gezeid het: „As Janneke joarig is dan mowwe heur moeders warkdeus en <span class="pageNum" id="pb106">[<a href="#pb106">106</a>]</span>’t golden slot met de grenoatketting moar brengen; al kreeg ik ’t van voader en al -he’k ’r ook zwak op, wij hebben zooveul!”—Moar den Hannes!? Kom, „Liefde,” zei voader!—<span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Goeje Riekske!—Bermhartige God!” -</p> -<p>De avond is gevallen. Na de vermoeiing van den dag is de jonge moeder in een weldadigen -slaap geraakt; ook het jongske ligt in zijn wiegje en sluimert. -</p> -<p>Is er geen ander in dat kamertje? Ja toch, zie maar goed, daar, naast de wiege, daar -zit—nu bijna onzichtbaar—de zuster van ’t huis, mooi Hanske. -</p> -<p>Hanske tuurt door ’t kleine venster naar buiten in de donkere lucht, en ze heeft tranen -in haar lieve oogen. Nu en dan ziet zij een glimpje van ’t weerlicht en verneemt ze -’t geraas van den donder. Maar hoor, klein Reinderke kriewelt en krêjt, en Hanske-moei -wiegt en Hanske-moei zingt, ze zingt ’r heur liedje: -</p> -<div class="figure music106width"><img src="images/music106.png" alt="Muziekschrift met tekst: Su-joa su-joa dei-ne; Klein jungske mot er niet grei-ne; Sloapen moar zuutjes ien ’t wiegeke zacht, Sloapen tot moeder oe wacht." width="530" height="774"></div><p> -</p> -<p class="center transcriberNote">[ <a id="xd31e2735" href="#xd31e2735ext">MP3</a> | <a id="xd31e2738" href="#xd31e2738ext">Musescore</a> ] -<span class="pageNum" id="pb107">[<a href="#pb107">107</a>]</span></p> -<p>En Hanske denkt: „Sloapen! Nee kienje, sloapen zou ikke niet kunnen.—’k Meinde dat -den Koendert mien knap vond; dat had ie gezeid tegen Joapik; joa, dat had ie! ’k Was -’r gruts op, went Koendert, <span class="ex">Koendert</span>! Moar—hie lachte tegen Koatje, en kneep heur ien den erm!—Koatje is toch lillikker -as ikke; ze zeggen dat ze stief en preuts is; ze zeggen.…” -</p> -<p>Klein Reinderke kriewelt en krêjt weer, en Hanske-moei wiegt en Hanske-moei zingt: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e2750">„Sujoa sujoa deine; -</p> -<p class="line xd31e2750">Ge bint zoo’n oarige kleine; -</p> -<p class="line">Engeljes speulen um ’t wiegsken ien huus, -</p> -<p class="line">Duuveljes sloan ze met kruus.”</p> -</div> -<p class="first">„Jong! wat licht ’t doar!.…<span class="corr" id="xd31e2758" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Duuveljes sloan ze met kruus!”</p> -</div> -<p class="first">„Kwoad van Koatje gleuven, da’s ook ’en duuvelje. Ien den biebel steet: Oordeile niet.—’k -Was gruts op Koendert, moar, ’k mocht ’et niet wêzen. ’t Was ondank, <span class="ex">ondank</span>! Goeje Joapik, ’k mocht hum zoo gern; en hie—toen ie ’t zei ien den mergen, toen -wier ie zoo rood; en ikke wier ook rood. Onneuzele Joapik, wóárum sprak ie dan ook -van Koendert!—Woarum? umdat ie goed is en rein.…” -</p> -<p>’t Jungske kriewelt en krêjt weer, en Hanske-moei wiegt en Hanske-moei zingt: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e2750">„Sujoa sujoa deine; -</p> -<p class="line xd31e2750">Klein jungske blief altied reine; -</p> -<p class="line">Boozen die tieren bij stikduustre nacht, -</p> -<p class="line">Reine, als ’t zunneke lacht!”</p> -</div> -<p class="first">„Nee ’t was niet oarig. ’k Het Joapik afgestooten; de erme jong is weggebleven, heelegoar -weggebleven. As’k hum zie, dan za’k <span class="pageNum" id="pb108">[<a href="#pb108">108</a>]</span>zeggen: Joapik, ge bint ’en goeje Joapik; Joapik, doar hei’j mien hand, en dan, as -God wil.…” -</p> -<p>’t Jungske kriewelt en krêjt weer, en Hanske ze wiegt en ze zingt: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e2750">„Sujoa sujoa deine; -</p> -<p class="line xd31e2750">Lachen ien ’t lêven of greine; -</p> -<p class="line">Sujoa moar kienje, klein kienje wês stil, -</p> -<p class="line">’t Best wat de hemel oe wil.”</p> -</div> -<p class="first">„Heere minsen, wa’n licht! En wa’n slag!! De gloas’ die dreunen. En wat klettert de -rêgen.—Gelukkig, Riekske sloapt ’r deur heer. Dat kan en dat mag ze.—’k Bin niet bang.—Reindert -en ikke. we woaren nooit bang veur ’t onweer. ’t Onweer is ook <span class="ex">Gods</span> weer. Joapik is ’r net zoomin bang veur.… nee: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e2750">„<span class="corr" id="xd31e2795" title="Bron: Sujou">Sujoa</span> sujoa deine; -</p> -<p class="line xd31e2750">Jungske wor groot moar blief reine. -</p> -<p class="line">Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht, -</p> -<p class="line">Sloap moar klein kienje, sloap zacht.”</p> -</div> -<hr class="tb"> -<p>Dat zong Hanske, het knappe aardige Hanske, daarginder binnen de kleine kamer van -’t Hoogeland; maar hier—op de hoeve De Lagekamp, hier klinkt, ofschoon niet zoo luide, -een andere toon. -</p> -<p>Hannes Lamers staat in de deeldeur zijner woning. Daar heeft hij ook gestaan toen -’t zware weer is komen opzetten. Bij het naderen van de bui en het gedreun der harde -slagen heeft Hannes de deur gesloten en is hij naar binnen gegaan. Met den rug naar -het venster gekeerd, heeft hij in ’t vuur gestaard, en omhoog in den zwarten schoorsteen -getuurd, en ter zijde naar den zwavelbak, met de vraag—of de vuurduuveljes in dien -bak woaren; ’t was gevoarlik as ze open veur ’t weer leejen. Janneke heeft: „Nee” -gezegd, maar ook, dat ze wel is wou weten woar Joapik zat; ze was ien onrust over -Joapik. -</p> -<p>Hie zou wel op ’t dreuge zitten, heeft Hannes gemeend. -</p> -<p>De bui is naar de Veluwsche bergen getrokken. Hannes Lamers staat weer in de deeldeur -van zijn hoeve. -</p> -<p>’t Flitst en rommelt nog af en toe; maar ’t arge is veurbij. Toch donkere hemel. ’t -Rêgent met noppen.—Hannes staat er en denkt: „Geen hoagel; geen brand.—Gunder bij -<span class="ex">hum niet</span>.… nergens! Bij <span class="ex">mien</span> kos de hoagel wel kommen nou twee joar gelêjen.—As <span class="ex">ik</span> de weind kos drêjen!!.… „’k Mot ’en bietje rêgen hebben,” zei Reindert. Nou het ie -zien rêgen, en ikke.… met mien zoere en lêge land? bij mien zal ’t alles slek’ en -slek’ zin wa’j ziet.—Weerlichsche smêler! ’t Geet ou goed, hê? Ge bint zoo gelukkig. -’t Heuj hei’j dreug ien den barg gekregen, en ’t mien—umda’k ’en bietje te loat gemêjd -had, lag te drieven op ’t land. Ge <span class="pageNum" id="pb109">[<a href="#pb109">109</a>]</span>bint zoo gelukkig, zoo tevrêje: twee kienders niewoar? Twee kienders, en smêlen op -’en ander, en ’t vuule loaten ielken dag, ieder uur, en ’en ander nog wille uutzuugen -ook! Ge bint zoo gelukkig; ze gunnen ’t ou gern en ze hoalen oe overal ien.… Woarum? -Umda’j kwêzelt en altied de mond vol van God en van liefde het; moar méér nog umda’j -’en andermans zweit in oe geldkast het zitten. Dóárum, hê hê! Ge bint zoo gelukkig!!—Had -<span class="ex">ik</span> wat te zeggen en ’t onweer ien hand, één stroalje man! één, ge woart noar de bl.…” -</p> -<p>Daar lichtte ’t weer. „A’j d’r niet op verdacht bint, dan mo’j d’r af schrikken; moar—’t -duut niks meer, geen spier; ’t is de noadonder.—Een stroalje anders, één, ien <span class="ex">mien</span> hand!” -</p> -<p>Reeds een geruimen tijd houdt Hannes de hand tegen zijn broekzak gedrukt: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>’k Bin niet almeugend, moar joa, toch—toch kan ik.…!” -</p> -<p>„Hannes” klinkt een stem uit het voorhuis. -</p> -<p>Hemel! wat ontstelt de man die daar peinst, en hij roept: „Hê.… wie.… wat is ’r.…?” -</p> -<p>’t Is vrouw Janneke, en zij vraagt hem dringend dat ie noar Joapik zal onderzoek doen. -</p> -<p>„Joa joa, dat zal ik,” zegt Hannes; en hij peinst weder, en denkt aan zijn jongsten, -zijn eenigen broeder; en terwijl het weer sterker lichtte.… zingt Hanske, mooi Hanske -van verre: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Duuveljes sloan ze met kruus.”</p> -</div> -<p class="first">Of de engeljes ook Hannes’ duuvelje sloegen? Neen, toen ’t licht voorbij was toen -ving het weer aan: -</p> -<p>„Waarom niet Hannes.…? Veur de minsen geen gevoar! Allo, a’j niet laf bint. Toe! Toe!!”—Daar -werpt hij een blik om zich heen. Er is niemand! <span class="ex">Niemand</span> die hem ziet! ’t Is ook duuster. -</p> -<p>En Hanske zingt ginder: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Boozen die tieren bij stikduustre nacht; -</p> -<p class="line xd31e2849">Reinen as ’t zunneke lacht.”</p> -</div> -<p class="first">Duuster, en toch licht genoeg um den bongerd deur, en ’t tabaksland over, den weg -noar ’t Hoogeland te vinden. As ie achterum loopt dan kumt ie ook oan d’ achterkant -van Reindert’s hofstêj. „Toe moar, toe, den rakkerd!” -</p> -<p>Krek zoo, den rakkerd! -</p> -<p>Behoedzaam wordt de deeldeur van binnen gesloten; door ’t kleine staldeurtje er nevens, -treedt Hannes nu naar buiten en sluit het deurtje alleen met de klink. Daar gaat hij; -zwarte figuur in het duister!—Daar treedt hij behoedzaam op den doorweekten kleigrond -voort: „Wat steet doar.…?” Scherper ziende bespeurt hij dat het een kar is, die men -vergat in de schuur te bergen. -</p> -<p>„Die lomperds!” De laatste gedachte leidt hem echter niet af. <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>De rakkerd stêkt hum, en—den rakkerd zal ie stêken!” -<span class="pageNum" id="pb110">[<a href="#pb110">110</a>]</span></p> -<p>„Alles is nat—arg nat. Geen nood, dreug van binnen.—’t Liekt of de bui van de bargen -weerum kumt. ’Dorie, wa’n licht! Roatelende donderslag.” -</p> -<p>Nog zwarter figuur bij dat licht! -</p> -<p>Daar staat hij een oogenblik stil: -</p> -<p>„’t Weer is toch zwoar.… Riekske!.… En voader zei Liefde!—Nee, <span class="ex">nou</span> of nooit! Krek dit weer mot ’et wêzen. Toe dan! Toe!!” De aarzeling is voorbij. Reeds -heeft hij het uiterst van zijn tabaksland bereikt. Het drassig stuk gemeenteweide -dat Reinderts hoeve aan de achterzijde bepaalt, of inderdaad van zijn andere eigendommen -afscheidt, loopt hij over; het kleine hek tusschen de doornenhaag—in dezen oogenblik -voor een vreemde niet te vinden—wordt door den welbekende behoedzaam geopend. Daar -staat hij op Reinderts grond.… op Reinderts grond! Zie, ter rechter- en ter linkerzijde -verrijzen vijf pikzwarte gevaarten, die een twintigtal donkere armen ten duisteren -hemel heffen.—<span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Erbarming! Nee, nee, stêkt em—toe!!” -</p> -<p>’t Begint weer te regenen; een sissende bliksemstraal verlicht eensklaps het donkere -tafreel. De zwarte gevaarten met hun armen en hemel, ’t zijn de rijk geladen hooi- -en graanbergen van ’t Hoogeland. -</p> -<p>Een geweldige slag dreunt door het luchtruim en doet de aarde trillen. -</p> -<p>’t Helpt niet of de engel met kruus sleet, den duuvel verjoagt ie niet. -</p> -<p>Wel heeft Lamers een oogenblik de hand voor de oogen gedrukt, moar—nou is ’t weer -<span class="ex">duuster</span>. Geen steenworp is hij van de plaats verwijderd waar hij.… Maar wát, maar wát dan.…? -</p> -<p>Zie, de donkere gestalte nadert alras de plek waar het hoogste gevaarte als naar den -hemel grijpt. Hij toeft.… Hoort hij gerucht van de zijde der huizing? een snelle wending—en -gij ziet hem niet meer; achter den breeden hooiberg, waaronder zich een lage en opene -berging bevindt, is hij verdwenen. Wij volgen hem. Zie, daar hebt ge hem weder, die -zwarte figuur. Of zijn harte klopt, of zijn handen beven, wij weten het niet.—Het -kraakt! Hij doet een schrede terug. ’t Was de bergkap op het windas. Nu treedt hij -den hooiberg meer nader. Daar grijpt hij met de linkerhand een post, die den vloerbalk -van het gevaarte onderstut.—Mensch! wat begint ge?—Zie, de rechterhand doet een krachtigen -greep naar boven; daar daalt zij; nóg een greep, en weder en nogmaals. Waartoe?—Dat -snelle licht van den hemel zal ’t u zeggen: Hij rukt het hooi uit den berg om een -droge holte te bekomen.—Nu niet meer. Hij luistert.… Ha, de booze heeft duizend ooren.—Zie, -weer vervolgt hij zijn werk. De opening die in het hooi werd geplukt schijnt voldoende -te zijn; de arbeid wordt gestaakt.—Waar blijft hij.…? De duisternis door den sterker -stroomenden regen verzwaard, doet ternauwernood de zwarte figuur onderscheiden. Ja -toch, hij bukt zich, en—verdwijnt in het diepe zwart onder den hooiberg. -<span class="pageNum" id="pb111">[<a href="#pb111">111</a>]</span></p> -<p>En daar? Een blauwachtig lichtje glimt er; maar eensklaps verdwijnt het. Weder dat -lichtje—’t blijft; ’t wordt helderder, rooder. Nogmaals glimt er een blauwe vlam, -maar een grootere, een veel grootere. -</p> -<p>Is het de helle daar?—Ja, de hel in het hart. Honderd duuveltjes branden: vuurduuveltjes! -</p> -<p>„Hannes, Hannes! um Gods wil!” klinkt een stem. En zie, de blauwe vlam valt eensklaps -op den grond, terwijl een kreet van angst en ontzetting de lage ruimte vervult. Maar -zie, zie, de zwarte figuur snelt onstuimig voort. De engel heeft hem getroffen! -</p> -<p>Met een denkbeeldigen vervolger vlak op de hielen, snelt Hannes terug naar zijn erf. -Telkens waant hij dat de hand van den wreker hem vat. <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Wie is het? wie?” Hoe meer hij zijn woning nadert, hoe meer hij tevens der waarheid -nabij komt: „Joapik, Joapik!” Reeds heeft hij de schuur op eigen hoeve bereikt. Nu -waagt hij al loopend een blik terug in het duister. Een laatste en heldere lichtstraal -doet hem nogmaals hevig ontstellen en jaagt hem weer voort; doch, op hetzelfde tijdstip—daar -grijpt hem een klauw in de borst, daar stort hij achterover ter aarde: „God, God!” -kermt hij luide, en—alles wordt stil. -</p> -<p>Alles wordt stil in het ronde. De boer van De Lagekamp ligt roerloos op den grond, -en de kar tegen wier vooruitstekenden boom de vluchteling zoo geweldig is aangeloopen, -staat even onbeweeglijk als te voren. Alleen de wind die ruischt en de regen die klettert. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Hannes ligt roerloos; maar de jongen, die tegen het weder een schuilplaats onder Reinderts -hooiberg gezocht had, hij beeft nog van ontzetting. -</p> -<p>In ’t schemerdonker en bij ’t opkomen van de bui is Japik het kleine hek van ’t Hoogeland -binnengegaan. Tegen een roei van den hooiberg geleund, heeft hij een wijle getoefd. -Hij heeft er getoefd, want nu, zoo nabij die woning, nu is hem het denkbeeld van zonde -te doen, gelijk met den eersten bliksemstraal uit het donkere zwerk, nog sterker dan -te voren in de ziel gedrongen. Maar wat, maar wát dan te doen? Zie, al peinzend heeft -hij zich in den aanvang op eenig rijshout, vooraan onder den berg, nedergezet. Bij -het sterker stroomen van den regen heeft hij zich naar het midden der ruimte, die -grootendeels met hout is gevuld, teruggetrokken, en is er op een gekeerden kruiwagen -gaan zitten.—Of hij gewaakt dan of hij gedroomd heeft.… hij weet het niet. Hij hoorde -gerucht; hij zag een zwarte gedaante nabij den hooiberg.—De jongen heeft gebeefd.—Daar -bukte zich die zwarte gedaante en trad op hem toe. ’t Geluid is Japik verstokt in -de keel. Blauwachtig licht heeft hij gezien; phosphordamp heeft hij geroken. Hemel! -hij had hem herkend, en—opgesprongen, heeft hij met den uitroep: „Hannes, Hannes um -Gods wil!” de brandende lucifersdoos aan de hand van zijn <span class="ex">broeder</span> ontrukt. -</p> -<p>En—terzelfder tijd zong Hanske, wellicht voor de derde maal, het slot van haar liedje: -<span class="pageNum" id="pb112">[<a href="#pb112">112</a>]</span></p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht, -</p> -<p class="line">Sloap moar klein kienje, sloap zacht.”</p> -</div> -<p class="first">De vroege morgen die er volgt op den beschreven avond is frisch en lekker. De ooievaar -op ’t dak van ’t Hoogeland kleppert vroolijk, en zie, daar spreidt hij de vleugels, -en zweeft over de prachtige graan- en hooibergen heen en weder, hooger en lager in -breede kringen: Zégen op ’t Reinderts-huus! -</p> -<p>Zie, na lang zwevens, daar zet hij zich weder op ’t nest; kleppert in ’t ronde; richt -zijn langen snavel naar de Rijnzijde; spreidt weder zijn vleugels, en.… -</p> -<p>„Doar kumt ie, krek op mien af,” denkt een boerenknaap, die op een rastering van den -Rijndijk gezeten, den grooten vogel een wijle heeft gadegeslagen: „Krek.… over mein -heer. Hê! da’s <span class="ex">geluk</span>!” -</p> -<p>En hij die dat denkt, och, hij zag er nog even te voren zoo ongelukkig uit. -</p> -<p>’t Is Japik. A’j Joapik vroeg woar ie den heelen nacht van gedreumd het, dan zou ie -’t niet zegge willen. „Nee, dat zou ie niet, oan geen moerzoalige mins; went wát ie -gedreumd het, ’t is hoast krek ’t eigest as ’t geen ie giester onder den barg.… Harrejennig! -hie dreumt ’r nog van. Moar,—’t kos verbeilding gewêst zin.—Nee nee, dat was ’et niet. -’t Kan wêzen dat hij—dien ie nooit zal nuumen—dat ie misschien.… zijn piep oan wou -stêken; dat ie.… Harrejennig, wat was ’t duuster! Die zwarte mins! Dat blauwe vlemmeke! -Die schrauw!—Weg met den dreum; weg ’r mee!—Dan wat anders,” denkt de jongen weder, -„warken is ’t beste. Acht doag’ he’k ien huus gezêten, umdat Hannes <span class="corr" id="xd31e2915" title="Bron: maor">moar</span> stief hiew da’k niet loopen kos. A’j niet warkt dan wor ie zoo roar en zoo soezig. -Goddank, da’k weer werken kan. Moar Riekske.… ’t is toch arg da’k de goeje dern nog -heel niet gezien heb.” -</p> -<p>En peinzende aan zijn geliefde zuster, en peinzende aan nog een andere, springt hem -ook weder het beeld van Hannes voor den geest; maar zoo zwart, zoo lillik.… zoo.… -zoo bedrieglik. -</p> -<p>Wat klinkt doar? Toeketoek, toeketoek. Een vuurrood bedekt Japiks gelaat. Hij wil, -hij zal.… kijkt vóór, ter zijde en achter zich, en, haastig opgestaan ziet hij nog -eens naar dien kant; hoort het: Toeketoek, toeketoek, al naderbij komen; ziet iets -glinsteren van verre, en—over de heining gesprongen, loopt hij zoo snel hij maar kan -de dijkglooiing af, om.… ja, dat weet hij nu zelf niet. -</p> -<p>Zie, daar staat Japik beneden aan den dijk. Over die breede sloot te springen dat -kan hij niet<span class="corr" id="xd31e2923" title="Bron: .">,</span> en waartoe zou het dienen! Zich plat op den grond te leggen zoodat hij niet te zien, -althans niet te herkennen is? Joa, moar ’t gres is zoo nat, en.… Toeketoek, toeketoek, -klinkt het al nader en zeer van nabij, en—een lief stemmetje roept van omhoog: -</p> -<p>„Wel Joapik, hoe geet ’et?” -</p> -<p>„Wallew!?” zegt de knaap, en het schemert hem voor de oogen. -</p> -<p>„Ho Grauwke, ho!—We zien oe in geen velden of wêgen,” klinkt het nogmaals uit de hoogte. -<span class="pageNum" id="pb113">[<a href="#pb113">113</a>]</span></p> -<p>„Joa, joa, krek!” spreekt de jongen beteuterd. -</p> -<p>„En ge loat ou moar niks oan ons gelêge liggen,” bestraft het stemmetje, en daarna -roept het: „Toe, kom is hier.” -</p> -<p>Daar stapt ie naar boven en grijpt het gras, alsof ie anders zou vallen; lood zinkt -hem in de schoenen. Rood was ie straks; nou is ie wit, zoo wit as room.—Hoor wat ze -spreken: -</p> -<p>„Ik kan ’t oe oanzien Joapik, da’j ziek bint gewêst.” -</p> -<p>„Da’s te zeggen mien voet; moar.… ’t was zoo arg niet.” -</p> -<p>Hanske lachend: „Dat zag ik Joapik, went ge liept as ’en hoas noar umlêg toe. Moar, -a’j dan zoo loopen kunt woarum kwiem ie dan niet noar ’t Hoogeland?” -</p> -<p>„Um um—umda’k.… umda’j.…” -</p> -<p>„Heb ik ’t gedoan?” vraagt Hanske; maar ze zwijgt eensklaps, en Hanske wordt ook ’en -bietje rood: „Vort Grauwke!—Loop ie ’en eindje mee Joapik?” -</p> -<p>Grauwke loopt, en Japik loopt mee, en Hanske zegt weder: -</p> -<p>„Ge hadt toch alêvel bij Riekske kunne kommen; och ze het zoo’n oarig jungske gekregen.” -</p> -<p>Joapik, asof ie ’t kienje al ziet: „Kom! hêt ze?” -</p> -<p>„’t Liekt krek noar Reindert, en ’t liekt ook op mien; dat zei Riekske ten minste.” -</p> -<p>Joapik ziet êfkes hoe Hanske d’r uut ziet: „Nou, dan mot et ’en oarig kienje wêzen.” -Eensklaps: „’k Zal oe gendag zeggen, ’k goai weer noar huus toe.” -</p> -<p>„Nee, dat goa’j nou is niet!” spreekt Hanske goedig. „Joapik ik wou da’j noar Riekske -toegong, en—en da’j <i>mien</i> de hand gaf, en dan weer vrêje en vrindschap.” -</p> -<p>Grauwke, met zijn kop naar den grond, loopt verder; maar, ’t oarige dernje blijft -staan; ze slaat haar blauwe oogen tot den jongen op en zegt: „Joapik, ge bint ’en -goeje Joapik, ’k het ou afgestooten, moar—’k doei et niemeer; kom, gêf mien de hand?” -</p> -<p>Hanske vermoedt niet dat een gansch andere reden den knaap zoo schuchter maakt. Maar -Japik, al vat hij van zijn zijde evenmin hoe Hanske kan proaten asof ze hum kwoad -dee, meen niet dat hij tegen haar vragen bestand is. Nee nee, onmeugelik! Ien ééne -seconde <i>tien</i> scheuten door ’t lief. Praten kan hij niet; brabbelen: „Och goeje Hanske!” en zijn -hand in de hare leggen, ja hij durft en hij doet het; maar zie, zijn oogen zijn vochtig—immers -hoar zunnekes ook, en weder voortgaande aan ’s meisjes zijde spreekt hij iets later: -„Moar Hanske, dat ééne van gij met ikke, dàt kan en dat mag niet.” -</p> -<p>Hanske begrijpt het maar half, en praat weer van Riekske en ’t lieve jungske, en wil -maar weten of Joapik nou goan zal? -</p> -<p>Nee, nee; nog niet. Erst mot ie hoar wat zeggen: „Heur is Hanske.” -</p> -<p>„Wat blief Joapik?” -</p> -<p>De jongen sleet de peerdsvliegen weg die Grauwke ien ’t lief stêken. „Ge weet ’et -Hanske,” zegt hij gejaagd; „ge weet ’et van ikke en gij, en van ien één huuske soamen, -en da’k warken wou van den mergen tot den oavend um altied bij oe te wêzen. Hanske -dat weet ie, en da’j zee van te jong um oan trouw’ te denken, en, <span class="pageNum" id="pb114">[<a href="#pb114">114</a>]</span>da’k moar goan most? Zie je—weet ie—moar—nou he’k wat anders geheurd Hanske, wat anders!” ’ -</p> -<p>’t Meisje is dankbaar dat de jongen haar niet in de oogen ziet. Zou ie ’t begrepen -hebben wat ze van Koendert uut den Oanval gedocht had.…? -</p> -<p>Daar gaan ze den afweg af: „Ho, Grauwke, ho!” -</p> -<p>Ja ze staan reeds aan ’t hek der koeweide, en nog is Japik niet verder gekomen. Grauwke -is reeds ontladen, maar ’t pak weegt den jongen nog loodzwaar op ’t hart. En ’t meisje, -als zij op de horken gezeten en met den rug ten halve naar Japik gekeerd aan ’t melken -is, dan vraagt ze heel zachtjes: „Moar wàt dan toch Joapik?” Ze hoopt nog dat het -iets anders dan een beschuldiging zal wezen. -</p> -<p>En ’t is wat anders, heel wat anders! ’t Is: malleproat, gekkeproat!—Niet van Joapik! -nee van den Hannes. Ouwe Huibert zou dát gezeid hebben! gezeid: dat Joapik <span class="ex">niet trouwen mocht went dat ie dan ongelukkig zou wêzen</span>! Onneuzele Joapik, dát gleuft ie van Hannes! Goeje Joapik: hij gleuft ’t; hij gleuft -’t! -</p> -<p>’t Pak is den jongen van ’t hart af. Hanske is twintig pond lichter. Nu zit ze niet -meer met den rug naar hem toe. Ze ziet hem aan met heur lieve eugskes; um ’t kleine -munje speult ’en lachske, en—als ze daar luide herhaalt: „Da’s malleproat Joapik!” -dan begint ze verechtig te lachen. En hij.… hij had niks geen zin um te lachen; moar—nou -ie dat oarige dernje ziet lachen, nou, nou mot ie toch ook krek als vroeger gronniken, -en begriept eigenlik niet woarum, moar, lachen mot ie—um ’t vroolikke snuutje. -</p> -<p>En als ze in ’t einde hebben uitgelachen, en Joapik het blonde kind in de oogen ziet -asof ie wil zeggen: Hoe mowwe zoo lachen? dan aarzelt ze niet om te beweren: dat Hannes -gelogen, en zij al dukkels, nog giester geheurd het, hoe ouwe Huibert <span class="ex">heel anders</span> geproat had<span class="corr" id="xd31e2976" title="Niet in bron">:</span> Riekske die wist ’et, en Riekske zou ’t zeggen. -</p> -<p>Joapik, goeje Joapik kiekt asof ie wat moois zag, en hie ziet ook wat moois<span class="corr" id="xd31e2980" title="Niet in bron">:</span> Oarig klein ding! as ’t niet zoo roar was, dan zou ie heur kussen<span class="corr" id="xd31e2982" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>Kon Hannes ook liegen! Dat ook al!? -</p> -<p>Nou kiekt Joapik noar boven; en ’t is asof ie weer wat moois ziet. Dát ziet ie: Van -den Rienkant kumt den uiver weerum, krek op hum oan—op Hanske en hum—vlak boven d’r -heer, en.… verder noar ’t nest toe: „Geluk!” roept Joapik: „zie Hanske, <span class="ex">geluk</span>!” <span class="corr" id="xd31e2991" title="Bron: eu">en</span> Grauwke: „I-O!” Da’s ezels, ien ’t Bêtuws: „Hoeroa!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Andere, gansch andere tonen klinken er binnen de keukenkamer van De Lagekamp<span class="corr" id="xd31e2998" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>Maar de jongen, dien wij daarbuiten ontmoetten, hij wist er niets van, hij vermoedde -niet wat onheil zijn broeder is overkomen en in wat zielsangsten vrouw Janneke den -nacht heeft doorwaakt. Welk een nacht voor die vrouw: Vremd en roar en zonder te sprêken -is <span class="pageNum" id="pb115">[<a href="#pb115">115</a>]</span>Joapik <span class="corr" id="xd31e3004" title="Bron: s">’s</span> oavends thuus gekommen<span class="corr" id="xd31e3007" title="Niet in bron">.</span> Zonder te êten is ie op stond noar bed gegoan. Vrouw Janneke het ’et gezien, en tevrêje -dat ie d’r weer was, is ze opgebleven um op Hannes te wachten. -</p> -<p>Negen, tien, elf uren is ’t geworden, moar Hannes kwiem niet.—Onrustigheid.—Noar buute -geloopen het ze, gunder bij de kleine schuur wat gemeind te heuren. ’t Was duuster. -Bij de plek gekommen het ze karmen geheurd, en o Heere! doar had ie gelêgen, mins, -zoo oakelik! o zoo oakelik! Wat ze geproat en wat ze gedoan het, dat weet ze niemeer, -moar, Teun de errebeiër het heur geholpen, en Mie de meid het heur ook geholpen<span class="corr" id="xd31e3011" title="Niet in bron">.</span> Hannes is ien huus en noar bed gebrocht. Teun is op ’t peerd goan zitten en met den -dokter is ie weerum gekommen. O wat nacht is ’t gewêst: oajerloating, kop, bloedzuugers! -Janneke is altijd bezig gewêst, en de dokter het gezeid: dat ’et ’en uutstorting van -bloed ien de borstholte was, heel weinig moed op; ’t most ’en slag op de borst zin -gewêst; te middag kwiem ie weerum. -</p> -<p>Toen de dokter goeng, was ’t schiemermergen, Hannes lag ’en bietje stiller, en Janneke—’t -erste oogenblik dat ze vrij had—is ze zuutjes noar Joapiks kämerke geloopen om ’t -hum eiges te zeggen, moar—Joapik was ’r niemeer<span class="corr" id="xd31e3015" title="Niet in bron">.</span> Joapik! As hie ’t gedoan had! Alêvel, nee, dat kos niet! -</p> -<p>Zie Hannes Lamers. Op dit oogenblik ontwaakt hij uit een korte verdooving. Wat is -zijn ademhaling diep, zwaar en pijnlijk; de bitterste smartkreten ontsnappen gedurig -aan zijn halfgeopenden mond. Om te verhalen wat hem in ’t huiswaarts keeren overkwam, -daar toe heeft hem de kracht ontbroken, want slechts een paar maal vermocht hij een -enkel woord te spreken; straks bij het vragen der vrouw: „Hannes, za’k Reindert ook -hoalen?” toen klonk hét: „Nee!” maar hijgend en dof. -</p> -<p>Daar ligt hij, de ongelukkige, en wat er omgaat in zijn ziel.…? ja, dat is nog killer -dan de adem des doods, die hem reeds tegenblaast; hij ligt daar en twist met zijn -Schepper en twist met zijn Rechter! -</p> -<p>En zij, die van nature zoo goedaardige vrouw, die nu bijna zeven jaren in den dampkring -van nijd en afgunst moest leven, wat gaat er om in hare ziel? Ach! nu jammert ook -zij: „’En ander al ’t goeje, veur ons moar ’t kwoaje! Loat Hannes wat stroef zin van -oard en soms wat afgonstig, wát het ie misdoan dat ie zóó ien d’ ellend kwiem! Veurspoed -bij <span class="corr" id="xd31e3021" title="Bron: Reinders">Reindert</span>, onspoed bij ons, dóar meer aan huus kommen—nooit! nooit!” En, op een hevigen kreet -van den lijder: „Hier Hannes, hier bin ik. O God, loat ’em lêven!” -</p> -<p>Leven, waartoe? Leven, om straks misschien den knaap die een somber geheim met hem -deelt, van ’t kwaad te betichten dat de ongelukkige zelf te volvoeren dacht? Misschien -om hem van een pogen tot broedermoord te beschuldigen? Maar neen, dat laatste niet; -neen! -</p> -<p>Vreeselijk oogenblik! Een benauwd en akelig hoesten klinkt er door de kamer. ’t Wordt -gevolgd door een droevig verschijnsel. Vrouw Janneke grijpt den lijder bij de hand. -Groote God! ze weet <span class="pageNum" id="pb116">[<a href="#pb116">116</a>]</span>niet wat ze doen, hoe ze helpen kan. Bevend en trillend ijlt ze naar de deur; maar, -weer klinkt een kreet van den lijder, en, angstig blijft ze staan en roept ze: „help! -help!!” -</p> -<p>De kamerdeur wordt geopend. Twee mannen treden naar binnen. Wie het zijn.…? Ze ziet -het ternauwernood; voor de bedstee ligt ze geknield: „O God! hie starft!” -</p> -<p>En die mannen? Tot in het diepst der ziel geschokt staan zij ter zij van die vrouw. -Nog maar weinige minuten geleden is hun, door vreemden, het onheil bericht. Daar staan -ze, Reindert en Japik, en de jongste dier twee schijnt het bloed verstijft in de aders. -Een snik glijdt er van zijn lippen, en toen—toen zich vermannende, vat hij de hand -van zijn broeder, en hokkend klinkt zijn stem: „Hannes, Liefde zei voader!” -</p> -<p>Zie, daar opent de lijder nog even de oogen; de matte blik treft snel den knaap en -den man die er naast staat. Welk een uitdrukking teekent zich op dat doodsbleek gelaat. -Een hevige krachtsinspanning; een ademtocht met ontzettend geweld; en … „Genoade!” -klinkt het hol door de kamer. -</p> -<p>„<span class="ex">Genoade</span>”, dát was het laatste. -</p> -<p>’t Is geen wonder, dat het voorval groot opzien gebaard heeft. Men spreekt van niets -anders in ’t kleine Betuwsche dorp; ook de buurtschap verneemt het, en weet al ras -méér te verhalen. Maar—wat er ook verre gepraat en vergroot, ja zelfs wordt gelasterd, -de waarheid voor zooverre ze bekend is, geeft stoffe tot meelij en sprake genoeg: -Um Joapik te zuuken is Hannes dien oavend naar buuten gegoan. Um de rêgen weer hoastig -naar huus geloopen, het ie ien’t duuster de kar niet gezien; dóar tegen oan, en’t -borstbein kapot! Oan misdoad is niet te denken, went, dokter en burgemeister hadden -eiges gezien: hoe de voettrooi van Hannes tot krek veur de karboom gestoan had; ’en -uutglei ’r zichtboar gewêst, en de hugt van de karboom, krek de hugt van de borst -was. -</p> -<p>’t Is geen wonder, dat de arme vrouw bij zoo’n toestand beklag heeft, maar ook niet -vreemd, dat liefde en goedheid van zuster en broeders de jonge weduw omringen: Liefde -had voader gesproken, en <span class="ex">liefde</span> dat bleef ’et. Gereed en geredderd wier alles deur Reindert. Vrouw Jannekes hofstee -bestiert hij als eigen. Ternauwernood bij haar krachten, snelt Riekske reeds heen -om woorden van troost en van liefde te spreken. <span class="ex">Liefde</span> drijft Japik: hij zwijgt en zal zwiegen. Die verschijning ien’t duuster, die wil -ie vergêten, mocht God ’t vergeven. -</p> -<p>En liefde, ze opent ook allengs het harte dier weduw. Met onbevangen blik mag ze spoedig -weer om zich henen zien. Al spreekt ze slechts ’t goede van hem, die haar toch eens -boven allen heeft liefgehad, de ure komt ras waarin ze ontwaart dat iets naars, iets -zwarts met hem ten grave is gedaald; iets, dat altijd kwam steken in de borst. Ze -kan weer geluk zien en vrede, en gelooven wat Hanske eens zong: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’t Best wat de hemel oe wil.”</p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb117">[<a href="#pb117">117</a>]</span></p> -<p>O zie haar even; ’t is twee maanden later. Vier en dertig malen heeft ze dien dag -als haar jaarfeest begroet. -</p> -<p>Naast haar op de tafel staat—de warkdeus van moeder; in de hand houdt zij ’t golden -slot met de rooie grenoaten. Riekske en Reindert hebben ’t heur gebrocht, en Janneke -houdt de oogen naar den grond geslagen; tranen vloeien haar langs de wangen; die voorwerpen -herinneren haar.… Doch zie, zij weent, en den arm om den hals van haar zuster geslagen, -stamelt ze: „Riekske en Reindert, zooveul liefde, ’k verdiende ze niet!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En in het dorpje hoort men van het droevige voorval maar zelden meer spreken. Geen -enkele is er dan ook die Hannes terugwenscht in den stillen kring van het leven. Geen -enkele. -</p> -<p>Men hoort van het voorval niet meer; de winter heeft er zijn kouden adem overheen -geblazen, en—de ooievaar is weer gekomen. Men spreek van iets anders. -</p> -<p>Stil! Mergen is ’t Zundag, en mergen zal ’t wêzen. ’t Is nou al loat ien den oavond. -Elf uren het de klok al gesloagen. Gunder ien de groote schuur van ’t Hoogeland doar -zitten ’r vier um ’en groote kuup heer; drie knappe boerinnekes en—Janske de weduw -van De Lagekamp. Ien de kuup liggen blom’ en bloajer, en zie, bij ’t schien van de -groote stallanteern vlechten ze slinger, jong, dat ’et zoo’n oard het: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Hier ’en reuske, en doar ’en flikske, -</p> -<p class="line">Weer ’en tekske en weer ’en strikske; -</p> -<p class="line xd31e3063">Bluumkes moar, -</p> -<p class="line xd31e3063">Bij mekoar; -</p> -<p class="line">Rood en gruun veur ’t jonge paar.”</p> -</div> -<p class="first">Zoo zingen de drie boerinnetjes in ’et ronde: en Janneke zingt wel niet mee, maar -ze vlecht des te harder, en—Koendert uut den Oanval—Koendert begiet de slingers die -al gereed liggen, en, als hij ’t gedaan heeft, dan plakt ie Kaatje—één van de drie—een -kus in den hals dat ze d’r puur van verschrikt. -</p> -<p>„Toemoar!” roept Reindert die het aanziet: „’t Wordt tied da’j óók scheep goat.” -</p> -<p>„Over ’en moand!” lacht Koendert: en Kaatje lacht mee: „As ikke geen nee zeg.” -</p> -<p>„Ho ho! dat duut ze niet!” En ’t klinkt weer in ’t ronde: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e3063">„Bluumkes moar, -</p> -<p class="line xd31e3063">Bij mekoar; -</p> -<p class="line">Rood en gruun voor ’t jonge poar.”</p> -</div> -<p class="first">„Ja, dat het morgen Zondag is dat weet ieder, maar ieder weet evenzeer dat morgen -Joapik en Hanske voor de prekstoel ’en poar zulle worden. Veur de burgemeister woaren -ze’t giesteren al, moar—dát zeit nog niks. -<span class="pageNum" id="pb118">[<a href="#pb118">118</a>]</span></p> -<p><span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Mergen! En Joapik, al goeng ie naar bed, hie kan moar niet sloapen. Gunder op de stoel -bij ’t roam, doar liggen—heel krek ien de plooien—broek, vest en jas, spiksplinternei, -te glommen ien ’t moanlicht. Op ’t kastje daar steet de neie zieden hoed, met ’en -rooje neusdoek d’r over. En dan—’t harlozie ’r naast, ’t zulver harlozie.—Ielk tikske -al noader, hê jennig! al noader.—Moar dat tikken zeit nog méér, went Riekske bewoarde -’t harlozie, en voader beschreef ien de kast van ’t harlozie: „<span class="ex">Gekregen as bruugom veur Joapik.</span>” Dus trouw’ mocht et wêzen! Dank voader, dank God!” -</p> -<p>Mergen, joa mergen wordt Hanske gelukkig. Ze vuult ’t; moar toch,.… ’t Is de letste -oavend van ’en vroolikke jonkheid; de letste.—En ze kan nog niet sloapen; ze weet -wel: doargunder ien’t schuur, doar vlechten ze slinger van gruun en van blommen; moar -’t leven zal altied geen bruudsslinger wêzen. Doar zal wat anders toe dienen.—En zie, -dóár leit ’et; joa doar leit ’et boven op ’t gruun moesdelien waar ze mergen mee trouw’ -geet. Doar leit ie, den biebel met zulveren klampen; den biebel, deur Riekske bewoard, -en deur voader Huibert op ’t erste blad van den biebel beschreven: „<span class="ex">Van moeder, veur Joapiks beminde.</span>” Dus trouw’ mocht et wêzen!—Godsdienst en liefde! Liefde de slinger deur ’t lêven, -veur hier en veur eeuwig. -</p> -<p>Zie, daar knielt ze—’t oarige dernje—daar knielt ze bij den stoel neder waarop haar -trouwkleed gereed ligt; haar gevouwen handen rusten op het boek waarvan de grondtoon -„Liefde” is. En terwijl ze daar bidt vol geloof en vol hope, zingt het daarginder -bij ’t vlechten der slingers: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Zooveul bluumkes bij mekoar, -</p> -<p class="line">Zooveul heil veur ’t jonge poar.”</p> -</div> -<hr class="tb"> -<p>Sinds twee joar steet ’r ook op ’t dak van De Lagekamp ’en uiversnest. Erst is de -vogel gekommen; ’t najoar gevlogen; ’s leintes weerumgekommen, en toen—toen het ie -wat meegebrocht. En wat dan? -</p> -<p>Kom moar is mee. Achter ien de keukenkoamer, buuten de scheut van de deur, doar steet -wat oarigs. Ge ziet ’t al. Sloa ’t kleid moar is open: -</p> -<p>Och heere minsen! wa’n aardig klein snuutje. Is dat nou ’en jungske van Hanske? -</p> -<p>En Hanske—nou geen dernje meer, moar ’en wiefke, nog knap, moar zoo rond as ’en tunneke—Hanske -steet ’r achter en roept: „Joa, eiges van mien; van Joapik en ikke.” -</p> -<p>En hij—woar ’t jongske óók van is—hij kan ’t niet loaten is êfkes te kommen. Over -’t schouwer van Hanske kiekt Joapik de wieg in, en gronnekend lacht ie<span id="xd31e3104"></span>: -<span class="pageNum" id="pb119">[<a href="#pb119">119</a>]</span></p> -<p>„Hê hê, woar is voader?” -</p> -<p>’t Jungske zeit niks, dat kan ie nog niet, moar, as ie ’t kos, dan zou ie krek zeggen -wat moederke zeit: „Dóár, dóár steet ie, en—’t is ’en beste! ’en goeje! Warkzoam altied; -flinker met iederen dag. ’t Bestuur van de bouwing zoogoed as de beste. Allinnig onneuzel, -onneuzel ien’t kwoaje!—Joa, zóó mot ’et jungske ook worden. Lief menneke, kom!” En -’t ronde wiefke neemt kleinen Huibert uut de huija, en doet ’et jekske los, en loat -’em klokken den kleine, en.… Joapik blieft ’r noar kieken. -</p> -<p>Maar—nog eene ziet er naar ’t lieve, naar ’t waarlijk zoo reine tafreel: ’t is zuster -Janneke; zij, de kinderlooze; ze vindt ’et óók oarig, ze het ’r ook schik ien, en—op -De Lagekamp zin ze krek zoo gelukkig as op ’t Hoogeland. -</p> -<p>Wat ouwe Huibert op ’t starfbed gezeid het, dat lachen de zunnekes van ’t oarige ronde -wiefke as ze heur kienje voedstert: Liefde! -</p> -<p>’t Is oavend. Riekske en Reindert kommen zoo stond ’en uurke proaten. Vrouw Janneke -ruurt met de gluuiende pook ien ’en kêtel vol eerdeikels. Joapik kiekt ’r noar en -heurt ’et <span class="ex">sissen</span>.… Moar, hie heurt nog wat anders, went Hanske—zien eigen, zien eenige Hanske—met -den voet op de wiegtree, ze zingt as ’en liester: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e2750">„Sujoa sujoa deine; -</p> -<p class="line xd31e2750">Jungske wor groot moar blief reine; -</p> -<p class="line">Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht: -</p> -<p class="line">Sloap moar klein kienje, sloap zacht.”</p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb120">[<a href="#pb120">120</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="hoanje" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10002">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">’T BLINKENDE HOANJE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was ’et de langste -dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse. -</p> -<p>Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten, overal veur de -deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven zooveul as trompetter bij de kerresiers -is gewêst, het tot heel loat, wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, -dat ’et over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig! En—allemoal -zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar eindelik, toen Knilles ook uutschoai -met bloazen, toen zin ze opgemarsierd. -</p> -<p>En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig twoalf gebromd, -en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t moanlicht sting te gliensteren, -het de Bêtuw zien sloapen onder de glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen -en de buschkes van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig -zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng<span class="corr" id="xd31e3131" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken en kwakken woaren -gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en moar ’en eenige zei nog zoo -af en toe: dat ie wel <span class="ex">wakker</span> was. -</p> -<p>Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t hum gedoan -had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie, krek as de andere manskiepen, -den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, -nog ’en half uurke moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren -ien de hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat dee ie -zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan mochten de domme rakkers -umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud was; ’t roestige piepen heurden ze niet; -niks as vergoldsel, <span class="ex">iezer</span> vanbinnen. -</p> -<p>Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar zie—’en lichtglans -ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et zunneke: Gemergen! en zal ie de -dauwdröpkes noar umhoog <span class="pageNum" id="pb121">[<a href="#pb121">121</a>]</span>trekken, en alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten -gliensteren alschoon ’et vergold is. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet stoan. A’j goed -kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten; en a’j bekend bint ien’t darp, -en ’t witte mutske achter ’t venster gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t -gedoan het, Geertje van Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit. -</p> -<p>Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met zijn eenige -dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is nog ’en kloek mansmins -aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die bruin geverfde kast, daarginds op den -grond zal de schuld hebben: Drie en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as -van onder. Buutenop hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen, -stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan hei’j <span class="corr" id="xd31e3153" title="Bron: en">’en</span> deur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein: schappen en loajen; snuf, koffie, -thee en kluutjes ien pekskes, goarens en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken -en oogen, lodderijn- pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes -met hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven op de kast: -vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den veurkant van onder, hei’j -’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’ woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t -verstoan dat Harmens rug wel wat krom en wat stram is. -</p> -<p>Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen kan ie ook -wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en roare. Ien de kark kumt ie -nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met den hoed of de pet veur de oog’, dat duut -ie ook nooit; moar anders: goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen -smet op zien wandel. -</p> -<p>Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n lêven ’en mins -in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit, went a’j d’r noar vroagt dan -proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, -en fillezoof dat beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan. -</p> -<p>’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op gefigelierd -um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee niet genogt. De schoolblagen, -die niks bang zin dat Harmen heur met zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen -ook dukkels: „Harmen Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke -koffie vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t karkhof -leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie sinds twientig joaren -woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs Geertje niet, zien eenige lieve <span class="pageNum" id="pb122">[<a href="#pb122">122</a>]</span>Geertje. Harmen wil d’r nooit over sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten. -</p> -<p>Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme been’. Geertje -van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een gezien had. ’k Wil niet zeggen -zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, -néé dat dee ze niet. -</p> -<p>Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was Harmen die d’r -wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken boerenknecht gefiksierd was, zou met -Gijs Giesels wachten totdat ie alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met -Harmen moar scheep goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister -kregen Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen uut de -prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie niet. Twee oavend’ -véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; -hoe? dat weet geen moerzoalige mins, moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot -worden afgezet, dan ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst. -</p> -<p>Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg ien de kroam -gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven, het ’en kleine Geertje veur -hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats -vertrokken, wat kos ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen. -</p> -<p>Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn dochter hem -had voorgezet. -</p> -<p>Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo stroef deur de -kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om zijn pijpje te stoppen, nu roept -hij: „Geertje!” -</p> -<p>’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij keert zich om, -en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?” -</p> -<p>Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend hadt, dan zou’j -zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon dat d’een nog ’en knöpke was, toen -d’ander al uutviel. Oakelik mooi is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en -vievig, en heelegoar zoo’n mollig pestuurke. -</p> -<p>Of er nog geen jongens.…? Schei moar uut; oan voader het ze genogt, en voorders: alle -hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen. -</p> -<p>„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of ie ’t wachten -kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,” zegt Harmen. -</p> -<p>„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit. -</p> -<p>„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de koperen tabaksdoos -tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag -za’k ook op ’t veerhuus kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.” -<span class="pageNum" id="pb123">[<a href="#pb123">123</a>]</span></p> -<p>„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was gebleven, dàt -ku’j oan d’r foasie wel zien. -</p> -<p>Veur sommige minsen ku’j zoo’n houterig gevuul hebben—afketserig—da’j ze liever op -de karkspits as mee oan toafel ziet zitten. Zoo’n gevuul had Geertje as ze Toon Bolmans -van ’t Hooge Veer ien’t vezier kreeg. En Bolmans was toch ’en knap mins, en karkmeister -en vroom; dat zeiën ze allegoar. Ook nog: Bolmans was ien’t ongeluk, went zes wêk’ -gelêje had ie zien vrouw verloren, en, dat ie arg mistroostig was, moar ook arg berustend -ien den Heere, dat heurde ielkeen, die op ’t veerhuus kwiem. Bolmans most natuurlik, -as harbargier, tapperij houen, moar—niet een die ’em ooit ’en slukske zou zien pruuven. -„Ik kan d’r niet tegen,” zeidie altied as ze zeiën: „Allo Bolmans, breng is toe,” -en, den Heere verzuuken dat mocht niet. -</p> -<p>’t Was ook wel te marken dat Bolmans niet pruufde, went met de kloare wier ie oolik -beetgenomen: zu’k foezel! -</p> -<p>Bolmans was Griffermierd en vroom en karks, moar, Rooms en Onrooms was ’em genêgen, -en de Griffermierden zeiën zelfs dat z’um ien den Road moste kiezen: geen bêter as -Bolmans! -</p> -<p>A’j nou nog weet dat de boas van ’t Hooge Veerhuus ’en eenig dernje het, woar ie—zooas -ielkeen zien kan—overgoejig veur is; dat ie ’en knap pestuur het en ’en goeje néring -duut, dan ku’j niet begriepen hoe de dochter van Harmen zoo’n wondere smoak het; moar—Geertje -kan ’t verechtig niet gebêteren, en—as zij ien de tabak werkt, dan kan zij zich niet -begriepen: hoe ’en ander die bittere bloai’ ien de mond kan verdroagen en zeggen dat -’t <span class="ex">lekker</span> is. -</p> -<p>„Ik bin blied d’j Bolmans wilt van dienst wêzen,” herneemt Harmen: „Bolmans is zwoar -bepruufd geworden.” -</p> -<p>„Wat gij wilt voader, dát wi’k en niks anders,” antwoordt het meisje. En hij: -</p> -<p>„Kom is hier Geertje?” -</p> -<p>Geertje komt. Toen haar vader straks heeft gezegd, dat ie slecht het gesloapen, toen -het ze’t hum oangezien; nu bemerkt zij nog meer dat ie wonderlik bleik ziet, en zachtjes -zegt ze: „Wat schort ou toch voader?” -</p> -<p>„Eergiester bi’j twientig joar geworden Geertje, en giester veur twientig joar stierf -oe moeder.” Bij het laatste woord licht Harmen de pet op. -</p> -<p>Hij sprak van Moeder!—„Krek zoo voader!” -</p> -<p>„Wat zou’j gedoan hebben, a’j giesteroavend de mins hadt gezien, die ou twientig joar -as ’en hel ien’t gemoed lei.… Watte.…??” -</p> -<p>Geertje begrijpt het niet; „Ikke voader.…?” -</p> -<p>„Dan zou’j slecht gesloape hebben en bleik zien,” zegt Harmen haastig. Hij wou van -’t chepieter weer afwêzen. -</p> -<p>„Nee voader, as ’k zoo’n mins kende,” spreekt Geertje, terwijl zij den man zoo oarig -ien de oog’ ziet, „dan ha’k ’em gezeid: Loat ’et <span class="ex">uut</span> wêzen, en ’k had hum de hand gegeven, en voorders ha’k <span class="ex">goed</span> gesloapen.” -<span class="pageNum" id="pb124">[<a href="#pb124">124</a>]</span></p> -<p>„Zóó, zou gij dat gedoan hebben,” zegt Harmen langzaam: „gij, da’s meugelik, moar -a’j den duuvel ien’t lief hadt.…” Met daling van stem: „Ik, zundig mins!” -</p> -<p>„Ge bint zoo goed voader<span class="corr" id="xd31e3208" title="Bron: .">,</span>” vleit Geertje. -</p> -<p>„Goed!” schudt Harmen met pijnlijken lach. -</p> -<p>„Moar zeg dan, wát hei’j toch en wie hei’j gezien?” klinkt het weer zacht van ter -zij in zijn ooren. -</p> -<p>„Wat.… Wie.…? Niks Geertje, niks; ’k het arg gedreumd. Hei’j ook ’en kummeke woater?” -</p> -<p>Een oogenblik later drinkt Harmen; straks wier ie zoo roar; nou is ’t bêter, ’en heeleboel -bêter. -</p> -<p>„En moeder.…?” herneemt het meisje, nadat de vader gedronken heeft: „Moeder was ’en -engel hei’j wel is gezeid.—Voader, toe, sprêk nòg is van moeder.” -</p> -<p>„A’j van ’en Engel wilt sprêken dan mo’j rein wêzen,” zegt Harmen. En dan voor zich -zelf: „’k Bin tot alles in stoat.” -</p> -<p>Nee nee, dat was ie niet! Heur moar: -</p> -<p>„Kiek is Geertje,” zegt de vader, nadat hij een droeven blik van het anders zoo vroolijke -kind heeft opgevangen, en hij toont haar het dampende pijpje: „’En mins is krek as -’en piep tabak—as’ blieft ’r over, moar de rook is de geist, en de rookwölkskes goan -noar boven—as de piep niet verstopt is.” -</p> -<p>Geertje most prakkezieren; moar, toen voader noar de negosie kast goeng, toen zag -z’em dampen; ’t piepke wàs niet verstopt—de rookwölkskes <span class="ex">goengen</span> naar boven! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een kwartier later is de deur van het witte huisje gesloten, en ligt de sleutel in -een kleine holte tusschen het vensterkozijn en den muur verborgen. -</p> -<p>Harmen Kast—zoo laat hij zich gaarne, misschien bij voorkeur noemen—Harmen heeft met -zijn zware vracht ter linkerzijde den grindweg gekozen, terwijl Geertje rechts langs -het kerkje den dijk is opgegaan, om straks in den boomgaard achter ’t Hooge Veerhuis, -aan vaders bestel te voldoen.—Wij bevinden ons eerder bij ’t Veerhuis dan Geertje. -</p> -<p>’t Is halfvier in den morgen. -</p> -<p>Zou Bolmans al op wêzen.…? Wel zeker!! De begeerte des luiaards zal hem dooden: want -zijne handen weigeren te warken, zeit de Heer. Krek zoo! Bolmans mot al oan ’t wark -wêzen. -</p> -<p>En echter, aan de voorzijde van ’t veerhuis, dat boven aan den dijk en op een paar -honderd schreden afstands van den Rijn ligt, ziet gij wèl—in het eigenaardig morgenkleed, -nat van den dauw—de houten voerbakken staan, en ziet gij wèl Bolmans veulen, uit de -wei ontsnapt, nu eens zijn jeugdig gebit op een der bakken beproeven, of dan door -lustig achteruitslaan het rasterwerk naast de woning met vernieling bedreigen, maar—den -veerbaas ziet gij er <span class="pageNum" id="pb125">[<a href="#pb125">125</a>]</span>niet. Binnen in de gelagkamer is hij evenmin. Bruine Mie veegt er de vloer, en als -ze tukt en goapt tot achter de oor’, dan ziet ze erst noar de deur, en dan noar de -tapkast; vat, met ’n gauwigheid ’t karafke annies, sleet de lippen um den hals van -’t karafke, en, als ’r de troan’ van ien de oog’ kommen, dan vêgt ze hoastig de mond, -en gronnikt: „Wel bekomme ’t ou Bolmans!” -</p> -<p>De veerbaas zal achter de huizing, in den tuin of in den boomgaard zijn, want, noch -in een der andere vertrekken—waar wij ook in ’t voorbijgaan zijn lieve Jenneke slapende -vinden—noch op den deel is hij te zien. -</p> -<p>Zoek maar niet langer. Hier, ter zij van de deeldeur in ’t onderhuis, is het kelderluik. -Acht trappen afgeklommen, dan zijt gij beneden. -</p> -<p>’t Ruukt er stark. Noar jenever en bier. ’t Meist toch noar bier; niet zoo fris as -buuten, moar ook niet lillik, ten mienste a’j van bier houdt en dorst het. -</p> -<p>’t Is er donker genoeg: er valt een flauwe lichtstraal door het keldervenster naar -binnen, want vóór dat venster staat een plank. En Bolmans.…? Zie, daar loopt hij—alsof -ie wat wichtigs in beide handen draagt—met krommen rug, naar den donkersten hoek der -lage ruimte. ’t Is een vaatje dat hij er heen brengt. Daar, gansch in ’t duister, -wordt het voorzichtig op een verhevenheid getild. Een oogenblik later verneemt gij -het losdraaien eener kraan. Dat is een groote kraan. Zij steekt in den buitenmuur.—In -den muur.…? Ja, zie maar goed: Bolmans „het geen handen die weigeren te warken,” eiges -het ie dat spul zoo oarig geknutseld: Van de rêgenton, oan de buutenkant, geet er -’en buuske deur de muur noar binnen. As ie nou woater wil hebben dan kan ie ’t kriegen -zooveul as ie wil en zonder dat iemand ’t gewoar wordt. Oarig geprakkezierd, heel -oarig!—Zie de kwoaje drank, den jenever, mot ie zoo’n bietje onschoailikker moaken, -en, al zeggen ze soms dat ie oan geen best kantoor is, ze lusten ’em toch wel. Eiges -het ie d’r wienst bij, en, dat ’r bij hum moar zeldzoam een onbekwoam uit de deur -geet, dat is plezierig, arg plezierig! -</p> -<p>De kroan weer dichtgedrêjd! Nou is pruuven of ’t ook te slap wier. Erst ’n goeje slok -uut ’t moatje met kloare—dan ’en glêske van ’t oangelengde uut ’t vat.… ’t Kan nog -best ’en klein bietje vêlen. De groote kroan nog is opengedrêjd. Weer is gepruufd, -tegen mekoar. Zóó zal ’t goed wêzen. ’t Moatje moar lêggedronken. -</p> -<p>Die weerlichse hoan! Van ’t gekrêj zou’j hoast schrikken. Zeker zat ie op de rêgenton. -</p> -<p>Dàt duut ie; en as ie gekrêjd het, dan drinkt ie van ’t woater uut de rêgenton; en -as ie, um te slokken, ’t köpke noar de hugt stêkt, dan kan Bolmans hoan, den weerhoan -op den karktoren zien gliensteren en drêjen, moar—’t piepen van ’t roestige iezer, -dat heurt ie niet, dat heurt ook geen mins. -</p> -<p>Toon Bolmans is gereed. Alles ien orde en weer op zien ploats geburgen. De kelder -uut.—Dichtgesloten.—Sleutel op zak.—Zoo’n klein bietje drêjig en soezig … van ’t aftappen.—Weet -<span class="pageNum" id="pb126">[<a href="#pb126">126</a>]</span>alles toch best wat ie duut; heel best. Hoeft zich niet ens, as je noar boven geet, -oan de trapleuning vast te houen; iens geheel niet; dat hoefde ie giesteroavend ook -niet: nooit! -</p> -<p>In het bovenhuis, dat met de dijkkruin gelijk ligt, teruggekomen, gaat Bolmans niet -de gelagkamer binnen, maar treedt in zijn slaapvertrekje dat er neven is. ’t Volk -weet dat ie ’s mergens, as ie zoo het een en ander het beredderd.… ’en kapitteltje -geet lêzen, en veur niemand te sprêken is. -</p> -<p>Jenneke ligt nog te sloapen.—Bleik, oarig dernje! -</p> -<p>Op het tafeltje ginds in den hoek, bespeurt gij een staten-bijbel; daarnevens staat -een leunstoel, met den rug naar het kleine venster gekeerd, waarvoor een gordijntje -hangt. „En uwé deur gésloten hebbende.…” Bolmans doet het knipje op de deur, en—as -ie straks ien den stoel zit, dan weet ie nog wel dat Geertje van den Stomp zal kommen, -en dat ie lid van den gemeinteroad wil wêzen—moar, gauw toch vallen zijn oogen dicht, -en gaat de mond open en hoort ge een leelijk gebrom.—Bolmans zeit dat kleine Jenneke, -veur ’en kiend, en bezonders tegen den mergen, al wonderlik snorken kan. -</p> -<p>’k Wil d’r uut, ’t wordt ’r <span class="ex">dompig</span>! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is buuten zoo’n oarig bietje frisser. Ien de letste doag’ is ’t miesderoabel werm -gewêst; nou zin d’r schöpkes ien de locht. -</p> -<p>Achter ’t Hooge Veerhuus ien den karsebongerd is ’t oarigheid. Mins mins, wa’n roodböllekes -tussen de gruune bloai’! Ge zoudt ’r ien biete willen, zoo vol, zoo gezwollen, zoo -mooi van rood. Oarige dinger! Nou ’t ’en klein bietje wêjt, nou is ’t krek asof ze -tussen de bloai’ verstöppelje speulen, en lachen: Ge zult mien niet kriegen. As ze -de mus’ en de spreêuw’ meinen dan hen ze geliek, doar zal kleine Geert op passen. -Kleine Geert op de bloote vuut’, en zonder pet op de gêlblonde knikker, hie schrauwt -den heelen tied van geweld: Tjaa! huurruu!! en dan sleet ie met ’en hout op ’en iezeren -potdekkel, tjoeng! tjoeng! dat de mus’ en de spreêuw’ meinen dat ’r onroad ien den -bongerd is, en op ’en afstand blieven. „Ge zult mien niet kriegen!” lachen die rooje -kleuters tussen de gruune bloai’, moar—’t zal mis wêzen. Vier, zes, zeuven mansluu -en derns, zin met leeren en mandes en hoak’ gekommen. Doar geet ’et oan de gang: ze -kruupen ien de boom’ en tussen de tak’ en tussen de bloai’ en de rooje sapböllekes -lachen niemeer. -</p> -<p>Ze begriepen nou dat de bluuj- en de gruujtied veurbij is, en dat ze de wereld ien -motten. En—de wereld mag buuten den bongerd óók mooi wêzen, en dat ze nog lachen zullen -op de toafels van riek of van erm, ’t kan woar zin, alêvel ’t zal kortjes moar duren, -heel kort; en ’t was zoo mooi tussen de gruune bloai’ oan den stam, zoo mooi en zoo -vroolik! -</p> -<p>De roodböllekes hebben geliek, de jonkheid is mooi en lang, en <span class="pageNum" id="pb127">[<a href="#pb127">127</a>]</span>’t lêven al wiejer, hoe mooi ook, moar kort. ’t Begint veur de roodböllekes niks plezierig -in die donkere mandes! -</p> -<p>Wie géén plezier hebben, Geertje van Harmen kan nog lachen. Nu zij op de ladder tusschen -het groen staat en ijverig de zoete meikersen plukt—nou mot ze verechtig lachen. -</p> -<p>Wie ’em gekniept had dat wist ze niet, moar—krek op ’t oogenblik kwiem d’r ’en karsepit -tegen d’r wang gevlogen, langs ’t duukske den hals ien, en, zóó noar umlêg toe. Wa’n -roarig gevuul um ’et hart! -</p> -<p>„Zou die lillikke jong doar ginds ’et gedoan hebben?” denkt Geertje: „Wacht!—Lekkere -kars! Zuut!—’t Hartje d’r uut. Tussen vinger en duum. Knets, doar geet ie. En.… die -was ook roak!” -</p> -<p>„’t Is ’en lillikke jong, da’s woar, zoo’n dikke neus en zoo’n schêve mond en wat -moager van pestuur, moar anders, nou ie weer umkiekt: mooi zwarte oog’ ien de kop; -zoo’n oolik gezicht! Wie of ’t wêzen mag? De neie veerknecht van Bolmans misschien. -Met St. Jan most ie kommen: ’t kan wel wêzen.—Doar kniept ie weer met ’en pit.—Mis -man! En zie, nou zal Geertje is <span class="ex">niet</span> weerumkniepen: we zint um te plukken en niet um te êten. -</p> -<p>Heur! doar klinkt de veerbel oan d’overkant van den Rien. Wa’n roare jong! Köpke-over -keukelt ie den boom uut; op zien been’ kumt ie terecht.… loopen, loopen wat ie kan -noar den diek.… d’r over.… vort is ie. -</p> -<p>„’t Liekt lang zoo gezellig niet ien den bongerd.” Geertje plukt en plukt, en as ze -zoo af en toe de hand op ’t gemoed houdt, dan vuult ze de karsepit nog. -</p> -<p>„Die wondere jong!” -</p> -<p>D’r mot veul volk op ’t veer wêzen, went zoo goandeweg is ’t al meer as ’en uur gelêje -dat ie gegoan is. ’t Wordt ’en bietje duuster in de locht. As’t ’en arge bui wordt -dan zal ze schuilen, gunds onder de kar. Ien’t veerhuus goan—nee, dat wil en dat zal -ze niet.—Woarum niet? Da’s ook ’en geschiedenis, ’n vremde, woar ze geen kerroazie -van had tegen voader te sprêken. Stil dan: -</p> -<p>Twee wêk’ noa de dood van vrouw Bolmans, het Geertje, op verzuuk van de boas, vier -doag’ answiet op ’t veerhuus met schoonmoak’ geholpen. De veerboas was vrindelik gewêst. -Goed!—Over voader had ie gesproken dat ’et zoo’n beste mins was, jammer allinnig dat -ie zoo weinig oan God docht en nooit ien de kark of oan „toafel” kwiem. Ook goed! -went—jammer was’t, en woarheid was’t ook: over godsdienst sprak ie nooit. Verechtig, -de veerboas had de noam moar ook de doad dat ie veul uit den biebel wist. Tekst’ kos -ie van buuten asof ie nog op de kortegezoasie goeng. ’t Was woarheid dat ie oakelik -mooi over de dood van zien vrouw kos proaten, moar woarheid was ’t ook, dat ie heur -op den letsten oavend ’en biebelse proat had veurgehouen.… ’en proat! harrejennig, -nee, ’t was te roar um over te sprêken. Geen mins het ’r mee van noode, moar,—bij -hum weer oan huus kommen, dát nooit van z’n lêven! „Rien bovenal!” zei voader toch -dukkels genogt, en <span class="pageNum" id="pb128">[<a href="#pb128">128</a>]</span>voorders: „Wi’j weten wát rein is: kiek moar noar Boven, dan heur j’et van binnen.” -</p> -<p>’t Is van lieverlede al donkerder geworden; de schöpkes werden wolken, en enkele regendroppels -tikken reeds als de voorloopers van een vette bui op het groene dak der sappige vruchten. -</p> -<p>’t Ritselt—en tikkelt en plast. De manden, die al vol zijn geplukt, worden bijééngezet, -en met een dekkleed voor den regen beschut. Wa’n stroom van woater! Êfkes schuilen! -De kiep’ schuilen ook; bewies dat ’t kort moar zal duren. -</p> -<p>En de kersenplukkers ze loopen wat ze moar kunnen noar Bolmans’ achterhuis: de mansluu -met opgetrokken schouwers, en de vrouwluu met de bovenrok’ over ’t heufd. Kiek—Geertje -zit onder de kar. Nog zoo kwoad niet, nou had ze ’t eind niet te loopen gehad. -</p> -<p>A’j meint dat Geertje allinnig zit, dan bi’j van de wies af. Toen ze pas êfkes goed -en wel op ’t dreuge zat, toen keken twee mooi zwarte oog’ deur de spoak’ van ’t kar -rad heer, en zei ’en schêve mond onder ’en dikken neus: „Mooi weertje om poaling te -vangen.” -</p> -<p>„As ie moar bieten wil,” zegt Geertje weerum, en ze vuult dat ze verschiet: ze had -hum iens-geheel niet zien kommen. -</p> -<p>„En ikke roai da’k hier ’en bietje bij ou kom zitten,” herneemt de jongen, en, als -hij zich bukt en tegenover het meisje heeft plaats genomen, terwijl hij de armen om -zijn opgetrokken knieën slaat, dan vraagt hij: „Wie bi’j?” -</p> -<p>„D’eigest die’j straks met karsepit’ het geschoten,” zegt Geertje oolijk en wendt -haar gelaat. -</p> -<p>„En d’eigest die weerum het gekoatst,” zegt de jongen en knijpt een oog dicht. Iets -later: „Ge hebt ’en heel oarig snuutje.” -</p> -<p>Geertje blozend: „Loop! gij iens-geheel niet!” -</p> -<p>„Dat wi’k niet zeggen: a’j goed kiekt dan mot ’et zoo slecht nog niet wêzen,” spreekt -de jongen: „’en fijne neus, en zoo’n oarig klein munje.” -</p> -<p>„Nou—’t is wat moois!” zegt Geertje, en ze mot toch êfkes lachen. -</p> -<p>„Gij hiet.… Koatje.…?” vischt de jongen, en terwijl hij dat zegt, ziet hij meteen -dat de kleeren van het meisje door den gutsenden schuinvallenden regen ter rechterzijde -geheel en al nat worden. Zonder antwoord af te wachten springt hij vlug onder de kar -uit; wipt zich er op; trekt, niet zonder inspanning, het breede zijwant uit de beugels; -laat dat planken beschot langs het rad naar beneden glijden, en als hij een oogenblik -later—weer met de erms um de knieën—tegenover het meisje zit, dan vraagt hij nog eens, -alsof er niemendal gebeurd was: „Gij hiet.… Koatje niewaar?” -</p> -<p>Eerst heeft Geertje niet begrepen woar ie zoo gauw noar toe goeng en wat ie op de -kar wou. Nu—’t was oarig, ’t was vrindelik. „Ik dank oe,” zegt ze, terwijl ze hem -aanziet: „Zoo is ’t bêter, veul bêter. Hoe ik heit.…? Ik heit zooveul as Geertje.” -</p> -<p>„Dat docht ik wel!” zegt de jongen: niet dat ze Geertje heitte, moar dat ze de eugskes -niet altied links zou houen: „Van mien <span class="pageNum" id="pb129">[<a href="#pb129">129</a>]</span>voaders- en moederskant,” vervolgt hij: „nuumt ze mien Dorus, moar van mien eiges -heit ik „de kat”. -</p> -<p>„Da’s ’en wondere noam!” zegt Geertje, en ze ziet hem met haar blauwe eugskes vragend -in de zwarte kijkers. -</p> -<p>„Nou zou’j wel wete willen wóarum,” herneemt Dorus: „Dat za’k oe is zeggen: A’j kleine -kiender heurt schrauwen, da’s niks oarig; is ’t wel? Voader is ’en best mins, moar, -’en bietje korzeleurig; en, dat ie liever de kiender sloeg as dat ie eiges woames -zou kriegen, dat ku’j ’en mins zoo kwoalik niet nemen. Kleine Janske—zoo’n oarig drummelje—was -pas ’en joar oud, en a’j pas ’en joarke oud bint dan hei’j nog niks geen gevuul van -redenoasies. Ze schrauwde. „Zu’j stil wêzen!” zei voader. Janske begreep ’r niks van -en schrauwde nog harder. „Zu’j de mond houen!” riep voader. Janske dee ’t niet, went, -ze wou de borst hebben en moeder was de deur uut. Voader kreeg de kriewel in ’t lief -en de vingers begosten hem te jeuken: „Duuvels ding!” zeidie, en wou ’et kleine dingske -uut de wieg griepen.—Ielk zien meug, doar had ikke geen oarigheid ien; en, nog eer -dat voader bij ’t wiegske was, had ik ’et kleine dernje d’r uut. Geloopen naar buuten; -voader achter mien oan.—Harrejennig, ik de kiepeleer op—wrak genogt!—de geut van ’t -huus langs; ’t rietendak opgeklouterd, en, eerda’k ’et wiest, zat ik op ’t uiversnest -woar nooit ’en uiver op kwiem. Voader schrauwde umlêg: ik goeng oan ’t lachen; ’t -klein dingske was stil.” -</p> -<p>„Hê!” zegt Geertje met verruiming, en nog eens: „hê!” went ze was bang gewêst dat -Dorus’ voader hum bij de broekspiep’ zou gevat hebben toen ie noar boven klom. En -weer met een zucht: „Hê, dat was oarig!” -</p> -<p>„Dat zou’j zoo meinen,” herneemt de jongen: „moar a’j ouwere minsen heurt dan was’t -baldoajig: ’k Was vieftien joar, en a’k gevallen was dan had Janske wel dood kunne -wêzen. Een uurke bin’k boven op ’t nest gewêst; toen he’n ze mien noar umlêg gehoald. -Van voader he’k woames gehad—woames, da’k ’et nog twee doag’ kos vuulen; en van meister -’en ripplement; en van dommenei ’en priddekoasie; en ze hadden geliek, ’t was slecht -um ’t kleine drummelje zoo te woagen, moar—slêg het ze niet gehad, doar ha’k toch -schik af. ’t Bleef toen: de kat.” -</p> -<p>„De kat!” herhaalt Geertje terwijl zij Dorus nog met bewondering blijft aanstaren.… -Die neus was toch zoo dik niet; schêve mond.…? ko’j niks van zien as ie sprak; mooi -oogen, arg mooie oogen! „En bi’j hier veerknecht?” vraagt zij na een oogenblik, waarin -alleen ’t gekletter van den regen te hooren was. -</p> -<p>„Siends giester,” zegt Dorus, en dan, stil in zijn eiges: „Verdekseld lief snuutje!” -</p> -<p>„En waar kom ie vandoan? en oe voader hoe heit ie!” vraagt Geertje weder. -</p> -<p>„Voader woont te Z. oan de Woalkant, en Giesels heit ie,” zegt <span class="corr" id="xd31e3310" title="Bron: Doris">Dorus</span>: „moar blied is ie da’k de deur uitkwiem. <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>’En appeldief minder,” zeidie eergiester toen ’k goan zou, went, ’t noajoar kon ’k -ze <span class="pageNum" id="pb130">[<a href="#pb130">130</a>]</span>mans worden, hoe hooger hoe liever, dàt kon ik! Niet da’k ze eiges lustte, ’k hou -van geen zoere appels, moar de kleinjes, en veural Janske, die nou zes is, hê mins, -die kon d’r ien bieten!” -</p> -<p>Geertje meent dat ze die naam van Giesels.… moar ze kan ’em toch niet thuus brengen.… -„Wi’j en pêpermunje?” -</p> -<p>Dorus Giesels houdt van geen pêpermunjes, moar ’t zou niet oarig wêzen um ’t af te -sloan; en, uut dat kleine deuske wil ie d’r eentje vatten; ’t henje van ’t mollig -pestuurke had ie nog liever gevat, moar, hie vatte ’t pêpermunje, en stak ’t ien de -mond, en ’t smiek wel roar, alêvel: „Ik dank oe,” en dan weder vragend: „Moar gij, -van wie bin gij?” -</p> -<p>„Van Harmen Langhuuzen die met de negosiekast loopt,” antwoordt het meisje. -</p> -<p><span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Zóó!” zegt Dorus: „ik ken ’em van heure zeggen, went bij ons ien’t derp kwiem ie nooit.—Zóó -bi’j van die!” En dan, dan zegt hij nog hardop of, stil, dat weet ie verechtig niet, -moar zeggen dat dee ie’t: „’k Wou da’j van mien was.” -</p> -<p>Daar roept alweder de veerbel. Dorus mag geen oogenblikske tukken: „Dag oarige Geertje,” -zegt hij, terwijl hij ijlings zijn schuilplaats verlaat; en dan onder ’t loopen: ’t -Was goed um te vissen.… Beet hèt ie gekregen! -</p> -<p>’t Kan wel woar wêzen. -</p> -<p>En de rêgen was zoogoed as gedoan; en ’t karsenvolk kwiem weerum; en Geertje sting -ook op om weer oan ’t plukken te goan. En—toen ze zich bokte um onder de kar uut te -stappen, toen vuulde ze ’t plekske weer, woar de karsepit umstreeks van ’t hart zat, -en—’t drukte wel, moar zeer dee ie niks, nee, en—’t was ’en oarige, ’en heel oarige -jong! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>In den namiddag is ’t een heele drukte bij Bolmans op ’t Hooge Veerhuis. -</p> -<p>Bolmans het—noa ’t kapittelje ien den biebel—veul oan ’t heufd gehad. Op z’n kämerke -het ie pampierkes zitte schrieven. ’t Most heel ander schrift wêzen as zien gewone, -zoo’n bietje kriewelig, en hie schreef: -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>„Beveelt aan voor lid van den gemeinteraad: <span class="ex">Antony Bolmans</span>.” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En dan ’en T. ’r onder. Dat kos ’r ’en heele boel wêzen, beveurbeild: Teunissen, Teiskes, -dommenei Teppelman, en zelfs de Roomse pastoor Takkers.—De pampierkes ien ’en pekske -gedoan; dàt was één. -</p> -<p>Toen had ie ’en brief op te stellen. ’t Was geen doageliks wark.—Zal moar beginnen: -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>„Zuster, Kaatje Van Bemmel. Ielken dag heef ik te strijden in het vleesch over de -mistroostigheid vanwegens Gods bezoeking alsdat <span class="pageNum" id="pb131">[<a href="#pb131">131</a>]</span>mijn zalige vrouw is kommen te vallen, maar de Heere is mijn Troost en Hij en doet -ons niet naar onze zonden en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheid, want ik -heef vernomen dat ik mijn hart zou stellen tot bevrediging voor u zuster Kaatje Van -Bemmel, alsdat gij weduwe zijt en mijn arme Jenneke geen moeder meer heeft, en ikke -geen hulpe tegenover mijn zelfs. Alsdat ik ben te rade geweest en UE den huwelijken -staat voorstelle, als zullende deze twee tot één zijn. Jij hoef geen bekommering te -hebben Kaatje Van Bemmel, vanwegens dat uwé neven en nichten om de erfenis verzettelijk -zullen wezen en uwé kwellen, want de Heere zeit: zoo en wie een vriend der wereld -wil zijn, die wordt een vijand Gods gesteld. Alsdat ik om mijn eenig kind UE dit verzoek -heef te doen en ikke u lief heb en.…” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Nee, ’t was onverstandig zoo’n brief. ’t Most is op sproak kommen; pas zes wêk’ noa -de dood van zien vrouw. Alêvel d’r kosten koapers op de kust kommen; d’r was al geproat -van Janssen gewêst. Geen wonder: Koatje Van Bemmel is al ’en half joar wêduw, en zonder -kienders; zoo’n klein bietje mottig en dikke vieftig mocht ze wêzen, moar—veur twee -ton uut de weg goan, dàt dee ze niet.—Eiges d’r heen goan! Kos ’t bêter besprêken. -Zundag noa karktied! -</p> -<p>’t Gekletter van den regen heeft Bolmans uit zijn mijmeringen opgewekt. Een vreemde -plooi kwam er om zijn lippen spelen. Al spoedig is hij naar de deel in ’t achterhuis -gegaan, en, terwijl hij daar op gemoedelijken toon het saamgescholen volkje een: Gemergen! -heeft toegesproken, dwaalden zijn donkere oogen er in ’t ronde, en eindelijk, alsof -hij den naam had vergeten: „Isse dinges d’r niet.…?” -</p> -<p>Of de boas Geertje Kast meinde? -</p> -<p>Joa, krek, moar ze mosten den mins geen Kast nuumen, dat was ’en scheldnoam. -</p> -<p>De boas was toch striekt, striekt noar beheuren. -</p> -<p>„En loat ze zich nat rêgenen ien den bongerd?” heeft Bolmans gevraagd. -</p> -<p>Geertje was onder de kar schuil gegoan, en Dorus de neië veerknecht was bij ’r goan -zitten. -</p> -<p>„Zóó!” -</p> -<p>Eenige oogenblikken later heeft Bolmans voor ’t venster op zijn kamertje, door den -dichten regen heen naar den boomgaard getuurd, maar—zien kos ie niks.—Met <span class="ex">Dorus!</span> Hij zou d’r ’en stökske veur stêken. Later, met wat erg vreemds om de lippen: „Dorus.… -’t kan ook geen kwoad!” -</p> -<p>Toen Bolmans eenige minuten later in de gelagkamer is gekomen, toen kwam het kleine -Jenneke hem te gemoet loopen: „Voader, voader, ’t bruine vulle lupt los op den diek,” -heeft ze geroepen, en de vader heeft gezegd: „Zóó, oarig blond snuutje, dat mag niet -wêzen.” -</p> -<p>„Nee, dat mag krek niet wêzen,” heeft het bleeke meisje herhaald: „hie most ien de -wei blieven.” Met nadruk: „Da’s ondeugend <span class="pageNum" id="pb132">[<a href="#pb132">132</a>]</span>van ’t vulle. Voader mot ’em moar sloan en weer ien de wei joagen: is ’t niet voader?” -</p> -<p>„Joa dingske, as ’t ’en klein bietje minder rêgent dan zal voader ’t vulle d’r ien -joagen,” heeft Bolmans geantwoord: „Sloan dat hoeft niet, mien dernje: ’t vulle het -’t niet uut kwoadheid gedoan; ’t is nog niet wiezer.” -</p> -<p>„Nee, krek!” sprak toen de kleine nadenkend: „’t vulle mot geen slêg hebben, went -’t is nog niet wiezer. As ’t vulle geweten had dat ’t ien de wei most blieven en dán -d’r uut was geloopen, dan most ’t wel slêg hebben, is ’t niet voader?” -</p> -<p>„Watte redenoasies!” heeft Bolmans gezegd, en toen, toen het ie niks meer gezeid. -’t Klein ding kos zoo wonderlik proaten, zoo wies, zoo.… krek of ’t wat beteikenen -most. ’t Was anders zoo’n lieflik dernje. Hie most ’r is kussen. -</p> -<p>En in den namiddag is het druk op ’t Hooge Veerhuis. In de kamer tegenover de groote -gelagkamer, zit—de notoaris en zien klark met boer Teunissen en Kosterveld en Luupers, -die gresverkooping houen. -</p> -<p>In de gelagkamer en voor de deur van ’t veerhuis is ’t wondervol met boeren en arbeidsmenschen. -’t Is ’en gesoes en geproat en gedamp da’j heuren en zien zou vergoan, en ze pruuven -wat, en kommendieren nóg wat, en veul ku’j ’t oanzien, dat ze ien spanning zin, went -den ienzet veur de notoaris zal gliekweg beginnen. -</p> -<p>„Wat is dat ook weer, den <span class="ex">ienzet</span> voader?” vraagt een jongske van omstreeks veertien jaren, die ginds tegenover zijn -vader bij ’t raam aan een klein tafeltje zit. -</p> -<p>„Den ienzet jungske,” zegt een schichtig boertje, terwijl hij een diepzinnigen blik -in het bierglas werpt, dat hij juist aan de lippen wil brengen: „Dat is den ienzet, -zie je, as ze ’t zooveul as ienzetten. Ge mot moar vroagen a’j weten wilt.” -</p> -<p>„En Teunis zei dat ze den ienzet dan afmijnen en hoogen goan.…?” hervat het jongske, -terwijl hij de stoelsport met zijn vetleeren hakken doet kraken. -</p> -<p>„Dat doen ze jungske,” herneemt het boertje: „As den ienzet is afgemijnd dan goan -ze ’t hoogen; as ikke of gij d’r nou hoogen opzetten, dan hewwe ’t gehoogd. Mot altied -moar vroagen.” -</p> -<p>„En het ikke of gij ’t <span class="corr" id="xd31e3388" title="Bron: heu’j">heuj</span> dan gekocht voader?” -</p> -<p>„Nee nee menneke,” zegt het boertje en versterkt zich met een slok voor de groote -eksplekoasie: „Dan kun’ ze ’et nog weer afmijnen, begriep ie, en die ’t dan afmijnt -is mijn, begriep ie?” -</p> -<p>„En bin ikke of gij dan niet kwoad umdaww’et gehoogd hadden voader?” -</p> -<p>„Nee jungske, stil,” zegt het boertje erg schichtig, want het schichtige boertje kent -er een die nooit kumt um ’et letst af te mijnen, moar alleen um te hoogen: -</p> -<p>Voor elken gulden, dien de eerste afmijner of inzetter boven den inzet gehoogd heeft, -betaalt hem de laatste afmijner of kooper een kwartje. -</p> -<p>Das ’en oarige spikkeloasie! Moar, as ’r geen kumt, die méér wil <span class="pageNum" id="pb133">[<a href="#pb133">133</a>]</span>splindeere as d’r hoogen gezet zin, dan ku’j d’r lillik oan hange blieven!—Ge mot -’et veurzichtig doen; en ’t schichtige boertje het en goeje roadsman: de <span class="ex">veerboas</span> het ’r verstand af. Doar kumt ie. -</p> -<p>„Geen dorst Pieters?” -</p> -<p>„’t Schikt genogt Bolmans.” -</p> -<p>Bolmans zacht: „Ge kunt best is woagen. De negen erste perceel’ tot drie en twientig -afmijnen; vier hoogen op ielk perceel.” -</p> -<p>„Zou’j denken Bolmans?” -</p> -<p>De veerboas knikt. Hij weet ’et. ’En rechtschapen mins kan veul te wete kommen, en -ielkeen kan ’t zien: Bolmans speult nooit op hoog- of op plukgeld. Als ’t boertje -straks zes en dartig kwartjes zal opstrieken, dan kan ie den veerboas veur goeje road -toch niks minder as vier gulden d’r van meegeven. -</p> -<p>De inzet zal beginnen; de notaris zendt zijn klerk ter gelagkamer, en deze roept naar -binnen en straks naar buiten: dat de notaris beginnen zal.—Haastig worden de glazen -geleegd. Um „de notaris” kloppen de boeren d’r piepkes uut, en het dringt en hokst -de deur van de verkoopkoamer binnen. -</p> -<p>Terwijl ze hoksen en dringen, en het op menig aangezicht staat te lezen, dat ’t geldduuvelje -ien’t spul zit, vat Bolmans het glas van een stevigen boer, die ’t glas ien de volte -niet kwiet kos roaken, en, as de rieke Bêtuwer: „Dank oe!” zeit, dan het Bolmans vlochtig -’en woordje. Zacht smuuspelend: „’t Zeggen is Teiskes, dat ze mien as lid veur den -road willen; dat mo’j tegenhouen; ’t is rezenoabel da’j d’r nou is ’en Roomse ienhoalt.” -</p> -<p>Roomse Teiskes zegt niemendal, maar als hij vreemd opziet, dan klopt hij Bolmans op -den schouder, en gaat verder. Hie was niks anders van plan gewêst; moar, de Roomse -woar ie op stemmen wou, mocht goed wêzen, zóó rezenoabel as den Bolmans was ie bij -langenoa niet. De veerboas mocht dan ketters zin, libberoal was ie ook! -</p> -<p>Terwijl het volk binnen de verkoopkamer tot bij de deur opeengedrongen, zijn volle -aandacht aan den loop der zaken wijdt, zien wij aan ’t einde der nu ontruimde gelagkamer -een bekende. ’t Is Harmen Langhuizen.—Wanneer er in herbergen, die geen winkelhuis -houden, verkoopingen zijn, en het eenigszins in Harmens weg ligt, dan laat hij er -zich doorgaans vinden. De unskes tabak, de half wit- half bruine piepkes, de zakmessen -en tundeldoozen vinden dan willige koopers genoeg—went, buutenshuus is ’t geld lang -zoo zakvast niet as thuus bij moeder de vrouw. -</p> -<p>Op dit oogenblik telt Harmen voor de tweede maal het straks ontvangen geld. ’t Is -krek zoo: acht en veertig stuuvers het ie gebeurd en drie en veertig stuuvers most -’et moar wêzen. Nou begriep ie’t: Boer Hoogveld het hum ’en tienstuuversstukske veur -’en kwartje gegeven. Ien de gauwigheid het Harmen wel gedocht: wa’n groote, moar er -toch geen arg ien gehad. Straks as Hoogveld hier weer kumt, dan zal ie hum ’t kwartje -<span class="ex">weerum geven</span>. -</p> -<p>Terwijl Harmen verder zijn waren in de negotiekast een weinig op orde schikt, en flink-weg -door een pijpje blaast, dat men straks als verstopt heeft afgewezen, ofschoon d’r -moar ’en klein <span class="pageNum" id="pb134">[<a href="#pb134">134</a>]</span>kriewelje had iengezeuten; terwijl de notarisklerk aan ’t afslaan is en de boeren -mijn roepen, gaat Bolmans naar buiten, en, terwijl hij op den veerknecht, die juist -van ’t water terug komt, toetreedt, zegt hij geheimzinnig: „Dorus heur is.” -</p> -<p>„Wat is ’r boas?” -</p> -<p>Bolmans wenkt hem achter een paar ontspannen huifkarren ter zij, doch—wat hij den -jongen daar zegt, vernemen wij niet; een oogenblik later evenwel zien wij den veerknecht -de gelagkamer binnentreden, terwijl Bolmans den afweg naar ’t achterhuis gaat, en -er—dien dag voor de tiende maal—een onderzoekenden blik in den boomgaard werpt. Geertje -Langhuuzen is iens geheel niet binnen gewêst, niet um te schuilen, niet um te êten -of te drinken, en noar eigen huus is ze gegoan um ’s middags te schoften. -</p> -<p>Harmen Langhuizen staat nog, met den rug naar de deurzijde gekeerd, in zijn negotiekast -te schikken, nu <span class="corr" id="xd31e3425" title="Bron: Doris">Dorus</span> Giesels hem nadert. De laatste houdt het pakje in de hand waarin zich de papiertjes -bevinden, die den veerbaas moeten aanbevelen als lid van den gemeenteraad. -</p> -<p>„Koopman, ’k zou oe dit pekske geven,” zegt Dorus: „’t Kumt van ’en dikken boer zooas -mien gezeid is. Toekommende wêk zou ’k oe ’en gulden brengen a’j de briefkes zoo hier -en doar woar ’t ou goed docht, bezurgen woudt. -</p> -<p>Harmen heeft reeds bij Dorus’ eerste woorden een vreemden schok door al zijn leden -gevoeld. Niet aanstonds heeft hij den blik naar den boodschapper kunnen opslaan, maar, -nu hij zich omwendt en den jongen aanziet, nu overtrekt een doodelijk wit zijn gelaat, -nu doet hij een schrede zijwaarts, zoekt met den verminkten arm een rustpunt op het -tafeltje waar zijn winkelkast opgezet is, en blijft den jongen star in de heldere -oogen zien. -</p> -<p>—Da’s ’en roare kerl, denkt Dorus: „Bi’j niet wèl koopman?” zegt hij iets later. -</p> -<p>De man met de lijkkleur kan nog niet spreken; krampachtig bewegen zich zijn lippen; -de hand, waarmede hij het pakje onwillekeurig heeft aangenomen, beeft zichtbaar. -</p> -<p>—’t Is krek asof ie begoaves kriegt, denkt Dorus; en weder zegt hij: „A’j niet wèl -bint koopman, dan za’k iemand roepen.” -</p> -<p>Nu de jongen haastig noar de verkoopkamer wil gaan, nu vermant zich de kastlooper -en zegt schijnbaar kalm: „Niemand roepen! ’t Is al bêter.” -</p> -<p>„Bêter is wel zoo goed!” herneemt de jongen: „Den damp zal ’t ou gedoan hebben; ’k -zal de roam’ wat openzetten.” -</p> -<p>En terwijl Dorus de ramen der gelagkamer naar boven schuift, volgen de starende oogen -van Harmen zijn geringste beweging, en—’t woelt en wart in zijn brein: „Gijs Giesels! -en toch Gijs Giesels kan ’t niet wêzen.—Doar kumt ie weer oan.… hie is ’t! moar egoal -niks ouwer geworden. Wat suuzelt mien heufd! O Geertje. Geertje! de hoat is verdommenis! -verdommenis!” -</p> -<p>En terwijl Harmen daar staat en zijn gewaanden vijand weer naderen ziet, is er geen -haat op zijn doodsbleek gelaat te lezen; <span class="pageNum" id="pb135">[<a href="#pb135">135</a>]</span>’t is angst, angst voor zich zelven, en hoor hem schier smeekend: „Wi’j asteblief -weggoan?” -</p> -<p>Wi’j asteblief weggoan! ’t Mot die erme man doar boven niet pluus wêzen, meent Dorus. -</p> -<p>Maar Dorus weet niet wat lijden zijn vader dien arme heeft berokkend; wat zieleleed -bovenal dien eenvoudige heeft geteisterd. Harmen heeft niet durven opzien tot God; -immers, de booze was niet geheel uit zijn hart verdreven, en—a’j dan umlêg ziet de -kei oan oe voet, ku’j dan geliek zien de star oan den hemel? -</p> -<p>Maar Dorus weet van dat lijden niet. De verminkte heeft nooit den naam van den schuldige -genoemd, en Gijs Giesels heeft wel gezorgd om zelfs den schijn te vermijden alsof -hij met Harmens verwonding iets gemeen heeft gehad. -</p> -<p>Dorus weet van niks niemendal: dat ie ’en groote trek van zien voader ien’t geloat -het dàt weet ie wel, moar, as ie ànders niks weet dan kos ie nog heel lang roajen. -</p> -<p>„A’k ou hinder, dan wi’k wel goan,” antwoordt de veerknecht op Harmens zonderling -verzoek; en als hij nog vernomen heeft dat de wondere man geen woater, nee niks wil -gebruuken, dan treedt hij naar buiten terwijl hij zich herinnert dat ie wel is roar -over die mins het heure sprêken, asof ie ’t met den duuvel hieuw.—Moar, ’t was toch -de voader van Geertje, van ’t oarige köpke! Ko’j ’t ooit zoo gek prakkezieren: ’t -meiske zoo lief, en hij: „Wi’j weggoan!” Nee, teugen hum persoonlijk kos’t niet wêzen: -’t is veur ’t erst van zien lêven dat ie de mins gezien het. Geertje zal ’t loater -wel uutwiezen. ’t Zal ’en overval zin gewêst; hij wil ’t de veerboas goan zeggen, -en dan—noar den bongerd, harrejennig noar den bongerd! -</p> -<p>Nee Dorus, niet noar den bongerd! ’En boer van de Vêluw mo’j noar de Hoogkant overzetten; -en voorders zullen ze oe met de veer-oak wel oan de proat houen. t’ Oavend zu’j zeker -bloar’ ien de hand hebben. Da’s niks m’n junkske; van ’t warken doen de eeltbloar’ -wel zeer, moar brandbloar’ zin arger, ’en heele boel arger. -</p> -<p>Of hij kwoad wou.…? Nee, iens-geheel niet. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is oavend. De notoaris en zien klark zin al lang met de sjês noar huus toe gevoaren, -en ’t volk van de gresverkooping is ook zoo zuutjes heer opgemarsierd. Ielk kreeg—zooas -ze ’t nuumen—zien gerechtigheid; van sommiger zou’j bêter zeggen: heur ongerechtigheid. -</p> -<p>’t Is weer lieflik buuten. A’j op den afweg noar den Rien stoat, dan ku’j ’t geklots -van Dorus’ riemslag ien ’t effen woatervlak heuren—kling, klots—kling, klots—heur -moar. En gunds, heel ien de verte, bloast Knilles de kerresier, krek as giesteroavond, -op de trompet; en hie bloast ook ’t oarige deunje van Mulderkens Hanske. Dorus, die -met de veer-oak van de letste vracht weerum komt, zingt ’et al roeiende noa: -<span class="pageNum" id="pb136">[<a href="#pb136">136</a>]</span> -</p> -<div class="figure music136width"><img src="images/music136.png" alt="Muziekschrift met tekst: Mul-der-kens Hanske ’et zoo’n oo-lik ge-zicht, Eugskes vol licht, Oo-lik ge-zicht. Kumt er een kniept ze toch d’eu-ge-kes digt. Won-der-lik wicht, D’eu-ge-kes digt: Wil niet, en zal niet, en denkt oan geen trouw, Niemand kriegt Mul-der-kens Hans-ke tot vrouw." width="563" height="1297"></div><p> -</p> -<p class="center transcriberNote">[ <a id="xd31e3465" href="#xd31e3465ext">MP3</a> | <a id="xd31e3468" href="#xd31e3468ext">Musescore</a> ] -</p> -<div class="lgouter"> -<div class="lg"> -<p class="line">Kling—klots!—Kling—klots! klonken de roeiende spoan’. -</p> -<div class="lg"> -<p class="line xd31e2849">Mulderkens Hanske die kent er toch één, -</p> -<p class="line xd31e2750">Een moar alleen, -</p> -<p class="line xd31e2750">Knap op de been’: -</p> -<p class="line xd31e2849">Goejigen Jozef! moar geld had ie geen. -</p> -<p class="line xd31e2750">Harder as steen -</p> -<p class="line xd31e2750">Was ie, noar ’t scheen: -</p> -<p class="line xd31e2849">„Wil niet en zal niet,” zei Mulderken voar: -</p> -<p class="line xd31e2849">„Jozef wordt nooit met mien Hansken ’en poar.”</p> -<div class="lg"> -<div class="lg"> -<p class="line">Kling—klots!—Kling—klots!</p> -</div> -<div class="lg"> -<p class="line xd31e2849">Mulderkens Hanske en hiew van geen dwang, -</p> -<p class="line xd31e2750">Hum lêvenslang! -</p> -<p class="line xd31e2750">Kent wel ’en drang.<span class="pageNum" id="pb138">[<a href="#pb138">138</a>]</span> -</p> -<p class="line">’t Sukkerig snuutjen op voaderkens wang, -</p> -<p class="line xd31e3504">Fluustert ze lang, -</p> -<p class="line xd31e3504">’t Wordt hum zoo bang: -</p> -<p class="line">„Wil niet en zal niet!”—Moar vuult ie heur troan’: -</p> -<p class="line">„’t Mot dan alêvel met Jozef moar goan!”</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -</div> -<p class="first">Nu Dorus uit de veer-aak op den oever springt, nu dankt hij Knilles de kerresier, -dat ie hum dat liedje het iengegeven. ’t Gaf hum kerroazie; as ’t neudig wier zou -Geertje óók troantjes hebben en: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">’t Zou dan alêvel met Dorus wel goan!</p> -</div> -<p class="first">En—op dat zelfde oogenblik heeft Geertje troanjes ien de oog’, maar heel anders as -van Mulderkens Hanske. -</p> -<p>’En half uurke gelêje, toen ze ’t leste mandje karsen oan ’t plukken was, toen het -ze den veerboas zien oankommen, krek op heur af. Ze had wel boven ien ’t töpke van -den boom wille kruupen. Arg gemuujzaam zei die: G’n oavond; en toen: Komplement van -d’r voader en dat ze thuus zou kommen; en toen: Of ze erst êfkes binnekwiem, went, -voader had spul en dinger ien ’t veerhuus geloaten, die Geertje zou meenemen as ze -gedoan had. -</p> -<p>Nee, binnekommen dàt dee ze niet. -</p> -<p>Dan most ze ’t loaten! en Bolmans is weerumgegoan. Moar—as voader ’t gezeid had, dan -mòcht ze ’t niet loaten. Toen, toen is ze binnegegoan um spul en dinger te halen. -</p> -<p>Mie de meid, die in de gelagkamer was—Mie wist ’r niks van; en de veerboas was er -niet. Moar, op zien kämerke was ie wel. Dat ze eerder zou kommen met heergoan as met -blieven, met stroefheid as met proatjes, dat had ie goed geroajen. Erst het ie ’en -oog deur ’t venster noar buuten gehad. Nou is ie oan ’t oavendkapittelje lêzen. Jenneke -sloapt; ’t kiend sloapt gerust. -</p> -<p>En Geertje achter de deur het gevroagd, wát ie nou had? -</p> -<p>Op ’t oogenblik geen tied um te sprêken. -</p> -<p>Of ie dan asteblief moar êfkes de spul en de dinger wou wiezen, die ze veur voader -mee noar huus zou nemen? -</p> -<p>Geertje most dan moar binnekommen. En—’t oarig pestuurke is binnegegoan, -</p> -<p>Kiek, nou het ze troanjes ien de eugskes, de mooie eugskes, die anders zoo oolik stoan. -Sturm loopt ze den diek over um thuus te kommen; ’t is heur krek asof die zwoare hand -heur op den schouwer drukt, de gluujende hand die heur erst ’en biebelje het gegeven, -’en biebelje, woar Bolmans’ vrouw tot heur dood toe ien gelêzen het—gelêzen: dat ’et -allemoal Liefde most zin.—Liefde!—En de gluujende hand het vaster gedrukt, en die -’em drukte het zuutjes gefluusterd van Liefde Gods, en van Gods welgevalligheid ien -de Liefde; en van genoade, die grooter wier as er zunde kos bestoan ien de Liefde; -en—En! toen het ze ’en béving gekregen ien ’t gemoed, en ’en trilling ien den erm; -met ’t buukske van Liefde <span class="pageNum" id="pb139">[<a href="#pb139">139</a>]</span>het ze hum noar ’t heufd gesmeten; dóár heurde ’et thuus; ’t hart zat te lêg! En—vort -is ze geloopen. -</p> -<p>Moar zie, de hand het heur nòg ens gevat, en de mins het geroasd: wat ze wel meinde! -en dat ie alles tot bestwil geproat had: Veurzichtig most ze wêzen, veurzichtig met -den Dorus. -</p> -<p>En—nou loopt ze sturm den diek over noar huus. Was ’t geen verzuuking gewest? Was -’t ien verdrag met ’et erste wat ie ’t letst had geproat; had ie ien liefde gewoarschuwd -veur Dorus.…? Nee! ’t <span class="ex">was</span> verzuuking! Troan’ ien d’r eugskes; ’t heufd bonst met sloagen! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Nog vóór dat Geertje Langhuizen den drempel van het witte huisje aan den grindweg -betreedt, gaan wij er binnen. Zooeven is Harmen gekomen. De negotiekast staat op tafel; -de onderste lade er van—de altijd geslotene lade—is nu geopend, en, wilt gij een blik -er in werpen? -</p> -<p>Zie, daar ligt het buukske woar Harmen vroeger mee noar kark goeng, en ien te lêzen -steet: „Vergêf ons onze schuld geliek ook wij vergêven onzen schuldenoar.” En bij -dat buukske doar leit ’en rölleke pampier. ’t Zin twee schilderij-ploaten: Geertje -Van Wamel het ze hum uut heur moeders huus mee ten heilik gebrocht; ’t één is ’t Onze -Vader, en ’t andere De tien gebooi’ ien mooie stoasieletters. Vroeger, toen Geertje -lêfde, toen hongen ze oan den muur ien ’t volle licht; siends ze gesturven is liggen -ze doar ien ’t duuster. -</p> -<p>En, in dat papier.…? Zie, Harmen neemt het in zijn bevende hand; dikke zweetdroppels -parelen hem op het aangezicht; de rechterstomp drukt het papier tegen de borst; de -linkerhand vouwt het los. -</p> -<p>Ien geen joaren het ie dat mes gezien. Nou ziet ie ’t; ’t is ’et mes woar Gijs Giesels -hum ien dien oavond mee te lief wou; woarmee den Giesels hum zoo argerlik wondde—en—dat -ie hum afgreep.—En Harmen peinst: „Gijs Giesels! Ko’j oe mes nou ook nog is zien! -’t Is heel verroest. De hoat is ook ’en roest—’en roest ien ’t hart.… En die jong -was de zeun van Giesels, dat he’n ze op ’t veerhuus gezeid; en veerknecht is ie geworden; -en as ie hier blieft, mot den erme kastlooper dan ielkreis ’t zwarte ding heure bloazen, -’t lillikke ding, dat hum wied brocht van God? of most ie.…? -</p> -<p>Daar hoort hij de deurklink lichten. In verwarring werpt hij de lade dicht, waarin -zich nòg meer bevindt, en sluit die haastig. Zie, het mes bleef er buiten, doch in -den zak van zijn wambuis is het spoedig verborgen, en—Geertje treedt binnen. -</p> -<p>Nog buiten de woning heeft Geertje zich zooveel zij kon de tranen uit de oogen gewischt, -doch, evenals zij wel aanstonds bespeurt dat haar goede vader nog bleeker is dan toen -zij hem in den morgen verliet, evenzeer ziet Harmen wel dat zijn kind—zien lieve Geertje -heel anders as anders kiekt, vremdsoortig bewogen; maar, zich zelve verwinnende, groet -zij den man met blijmoedigen eenvoud: „G’n oavend voader!” En als ze hem dan ter zijde -treedt, <span class="pageNum" id="pb140">[<a href="#pb140">140</a>]</span>dan zegt ze weer zachtjes: „Al te veul vermuujd voader, ge ziet er zoo bleik van.” -</p> -<p>Harmen spreekt in den regel weinig; nu valt het hem zwaarder dan ooit. Met diepen -blik beschouwt hij zijn kind, en eindelijk fluistert hij angstig: „Geertje, niet weer -oan ’t veerhuus kommen; heur ie Geertje!” -</p> -<p>Zie hoe die woorden haar roeren. Hoe! wist ie ’t van Bolmans? Snikkend, vleit ze zich -aan zijn borst: -</p> -<p>„Nee voader, nooit!” klinkt haar hijgende stem. En Harmen, hij begriept niet.… en -weet niet hoe ze van vroeger te weten kwiem, en terwijl de angst hem vermeestert spreekt -hij schier biddend: „Moar Geertje, geen hoat!” -</p> -<p>„Nee voader, nee! A’j den engel ’en duuvel ziet worden, dan mo’j niet hoaten moar -bidden!” En Harmen—dewijl hij meent dat Geertje van hem heeft gesproken—met starenden -blik en stil voor zich heen: „Kiend, bid dan veur voader.” -</p> -<p>En denzelfden avond spreekt Harmen niet meer dan ’t geen noodzakelijk is. Eten, ofschoon -Geertje hem dringend noodigt, hij doet het bijna niet. De koopwaren, die zich nog -in zijn negotiekast bevinden, neemt hij er uit, dewijl hij morgen naar stad moet om -nieuwen voorraad op te doen. Het pakje bemerkende, dat Dorus hem gaf en ’t geen hij -zonder er aan te denken in de kast heeft gesloten—beziet hij den inhoud. ’t Zijn aanbevelingsbriefjes -voor Bolmans als lid van den raad.—„’t Is woar, geen bêter as Bolmans!” doch, een -verbaasde trek teekent Harmens gelaat, nu hij als bij toeval de binnenzij van het -papier beziet, waarin die briefjes gesloten waren. Die ze d’r ien vouwde het geen -arg gehad, dat op ’en afgescheurd stuk grauw pampier wel ’en stuk van ’en adres kan -stoan, en Harmen leest er zoo klaar als de dag: Heer Bolmans.… veerhuis. -</p> -<p>Zou ’t meugelik wêzen? Harmen kan ’t niet geleuven. Den Bolmans, zoo’n bovenste mins! -</p> -<p>En hij die de briefkes schreef, hij denkt er niet aan, dat de leugen hoe slim ook, -toch niet zoo leep as de woarheid is. -</p> -<p>Bolmans van ’t Hooge Veerhuis slaapt, en ’t weerhaantje op den toren staat onbeweeglijk -stil. Bolmans slaapt. Klein Jenneke droomt overluid, dat voader ’et vulle niet sloan -mot, went.… ’t is nog niet wiezer.—A’j sloapt dan heur ie wel, moar begriepen doe’j -’et niet.—Bolmans slaapt. -</p> -<p>Dorus de veerknecht ligt nog wakker op zijn stroozak. De oogen heeft hij toe, maar -hij ziet toch.—Geertje ziet hij, ’t oarig postuurke. Harrejennig! en den kastlooper -ziet ie zoo vremd en afketsend. Verdekseld! En Knilles de keressier, die de trompet -al lang ien de deus het geborgen, heurt ie toch blazen, altied toch bloazen: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’t Zal dan alêvel met DORUS wel goan.”</p> -</div> -<p class="first">A’j den heelen dag buutenshuus bint gewêst dan hei’j t’ oavend veul wark. ’t Is loat -geworden eer Geertje noar bed kan. Nou—<span class="pageNum" id="pb141">[<a href="#pb141">141</a>]</span>nou duut ze ’t jekske los, en—as ze al bijkant is uutgekleed, kiek dan rolt ’r een -karsepit vlak veur heur voet. Droevig het ze gekeken den heelen oavond, arg droevig: -moar nou, nou lacht ze; verdrêjd nou lacht ze: Van zoo’n karsepit kos ’n boom kommen. -Dorus had ’em gekniept, ’t was ’en roare—’en oarige jong! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is alweer heel vroeg mergen gewêst. Egoal zoo’n bietje bewolkte hemel, moar, ien -de locht is ’t lauw, zoel en laks geworden. De hond’ zin sloaperig en lusten ’t êten -niet; de katt’ loopen gluups of zitten zich eiges te boardlikken. De perds ien ’t -tuig stoan te schudden met de kop’, en de koeibeest’ ien ’t land loopen af en toe -zoo wonder te gallepeeren, en stooten met de horns ien ’t gres, dat ’r heele plok -in de hugt vliegen. -</p> -<p>’t Is wonder zoel en lauw. De minsen, ofschoon ze nog weinig gedoan hebben, zin loom -ien de been’, en vuulen zoo’n gloed ien de oajers. A’j noar de boom’ kiekt, dan zie’j -geen bloadje verruuren—stil, doojelijk stil!—A’j op ’t woater van den Rien kiekt, -dan is ’t zoo glad as ’en spiegel, behalve woar starke stroom geet, of woar ’en snoek -of ’en brêsem—klats d’r boven uut springt um te prebieren of ’t boven ’t woater ook -bêter as d’r ien is, went d’r ien is ’t ook al zoo laks en zoo lauw. -</p> -<p>’t Is wonder zoel en drukkend, en veul zin er die geleuven dat er wel gauw een van -de fremilie zal starven; en ze zien de begroafenis al, en kriegen zoo’n doodkisterig -gevuul, <span class="ex">ze kosten ook eiges wel starven</span>. -</p> -<p>Harmen Langhuizen, die, zooals wij weten, naar de stad moet om nieuwen voorraad voor -zijn winkelkast te halen, en over het veer wil, dewijl hij aan de Veluw-zijde een -boodschap te bestellen heeft, Harmen is het wel aan te zien dat de lauwe dampkring -hem inzonderheid drukt al is zijn kast ook schier ledig en de plek, waar hij een oogenblik -blijft staan, terwijl hij er de kast op zijn wandelstok doet rusten, nog slechts een -paar minuten gaans van zijn woning verwijderd. Ja, die lauwe lucht drukt hem bijzonder -want—hem kwelt nog iets anders.—Weder heeft hij een slapeloozen nacht gehad. En nu: -op een paar honderd schreden afstands ligt het veerhuis, en—’t was meer as meuglik -dat ien stee van de veerboas eiges, die jong, die veerknecht hum over ’t water zou -zetten.… Harmen is er bang veur, oakelik bang! -</p> -<p>Aan de dijkhelling graast de magere koe van een arme. ’t Ventje dat haar hoedt ligt -plat op den rug in ’t gras te dummelen. -</p> -<p>„Jungske! wi’j is noar ’t veerhuus goan, en zeggen da’k over wil, moar of de veerboas -eiges wil kommen umda’k ’m spreken wou!” roept Harmen den jongen toe. -</p> -<p>’t Jungske is te laks, en zeit niks. -</p> -<p>„A’j ’t doen wilt dan zu’j ’en cent hebben,” zegt Harmen. -</p> -<p>’t Ventje licht even het hoofd op, misschien om het lokaas te zien woar ie bij Pieters -ien de kommenij vier sukkere ballen veur kriegen <span class="pageNum" id="pb142">[<a href="#pb142">142</a>]</span>kan; moar sukkere ballen zin zoo zuut, en ’t is zoo flets;—geen trek ien!—De erms -sleet ie um ’t heufd; de knie’ trekt ie op; zeggen duut ie niks. -</p> -<p>Daar luidt de veerbel. Harmens oog verheldert nu hij eenige seconden later Bolmans -in eigen persoon naar buiten komen en langzaam, dood-langzaam met zijn Jenneke aan -de hand, het glooiende pad dat van den weg naar het water voert, ziet afgaan. -</p> -<p>Vraagt ge wáárom Toon Bolmans nu zelf gaat overhalen, terwijl hij een knecht op het -veer houdt? Luuster: Jenneke die zoo muu en zoo laks was, had ie beloofd is ’en keer -mee te voaren, en—Jenneke te vertrouwen oan Dorus, die nog <span class="ex">onbedreven</span> op ’t woater was, dát kos iens-geheel niet. -</p> -<p>„En ku’j nou niet zien wie gunds oan d’ overkant steet te wachten voader?” vraagt -het lieve blondje. -</p> -<p>„Nee Jenneke, da’s onmeugelik,” antwoordt de veerman. -</p> -<p>„Moar onze Lieve Heer kan ’t wél zien,” herneemt het kind na eenige oogenblikken: -„Onze Lieve Heer ziet alles; is ’t niet voader?” -</p> -<p>„Dat duut Ie,” zegt Bolmans.—Op dit oogenblik verneemt hij dat er iemand met haastigen -tred achter hem aankomt. Snel wendt hij het hoofd, en, als hij bemerkt dat het Geertjes -voader is die hem volgt, dan bespeurt gij op Bolmans meest onveranderlijk aangezicht -een ras voorbijgaande ontsteltenis.… Giesteroavend!! en—den stomp keek zoo iezig! -</p> -<p>„Moar as’t nou duuster is voader, kan onze Lieve Heer dan óók zien?” vraagt Jenneke -weder. -</p> -<p>„Dat kan Ie,” zegt Bolmans afgetrokken, en weet niet of ie den Stomp zal ienwachten -of deurgoan. -</p> -<p>„Moar a’k nou ’s oavonds achter ien de bedstê’j lig en ’t heel arg duuster is voader, -zou onze Lieve Heer.…” -</p> -<p>„Mot niet zoo lang over één ding proaten Jenneke,” valt Bolmans het denkende kind -zacht bestraffend en haastig in de rede; en dan, als ze verdrietig: „Moar voader!” -zegt, dan drukt hij haar kleine hand en fluistert: „Stil Jenneke, gij bint ’en engel!” -</p> -<p>Jammer dat ie den engel niet heuren wou! -</p> -<p>Een goedwillige morgengroet van den kastlooper doet den veerman ruimer ademhalen. -Goddank, Geertje het niks geproat, en—as ze zwiegen dan ku’j z’ook kriegen. -</p> -<p>„’t Is zoel ien de locht,” zegt Bolmans, nadat hij den weergroet heeft gegeven. „’k -Docht straks nog, docht ik, ’t zal Harmen vandoag ook zwoar vallen met zien vracht.” -</p> -<p>„De kast is lêg en êvel ku’j zwoarder vracht hebben,” zegt de fillezoof. Een oogenblikje -later; „’k Wou oe sprêken Bolmans.” -</p> -<p>Sprêken! denkt de veerman; as Geertje toch geproat had, of ook as Dorus met ’en averechtse -boodschap dat pekske met pampierkes had gegeven!!—Luid en gemuujzoam: -</p> -<p>„Bestig Harmen, a’k ou in ievers van dienst kan wêzen, dan hei’j ’t moar te zeggen; -’en mins mot zien evennoaste ien alles ten dienst zin.” -</p> -<p>Harmen blijft staan, legt de hand tegen Bolmans arm om hem <span class="pageNum" id="pb143">[<a href="#pb143">143</a>]</span>mede tot stilstaan te nopen, en terwijl er inwendige strijd op zijn bleek gelaat is -te lezen, zegt hij langzaam: -</p> -<p>„Ou wi’k sprêken Bolmans, umda’j overal as rechtveerdig gekend bint: ou en geen ander.” -</p> -<p>Dien oanhef verlocht.… alêvel de oog’ van die mins ze keken zoo scharp. Met het hoofd -ter zij naar het kind: „Jenneke, mot êfkes wachten. -</p> -<p>Harmen aarzelt een oogenblik, en dan, als hij zich met de vlakke hand langs het klamme -voorhoofd strijkt, dan zegt hij met bevende stem, terwijl hij een doordringenden blik -op Bolmans vestigt: -</p> -<p>„Ie kent niet den duuvel ien ’t hart?” -</p> -<p>„Nee, God bewoare!—da’k ’et zundige woord d’r op nuum,” roept Bolmans, en laat er -op volgen: „Loawwe deurgoan, went oan d’overkant stoan ze te wachten.” -</p> -<p>De oog’ van die mins ze keken asof ie ’t op hum had geloajen. -</p> -<p>Maar Harmen geeft geen acht op Bolmans verzoek; hij treedt hem in den weg, en—bijna -met den mond aan zijn oor, spreekt hij zacht maar diepdringend: -</p> -<p>„Ikke; ik ken ’em! siends joaren Bolmans, en—die hum van neis weer brengt in mien -hart, gij Bolmans hebt ’em ien huus; één eenig verzuuk: Loat den Giesels vertrekken? -’k Zal oe ’t loongeld betoalen!” -</p> -<p>Die wending is voor den rechtvaardige even geruststellend als onverwacht. -</p> -<p>„’k Heur d’r vremd van op Harmen,” zegt hij meelijdend: „Zou Dorus misschien verkeerds -ien’t zin hebben; verkeerds met oe.… Teuntje?” -</p> -<p><span class="ex">Teuntje!</span> De veerboas weet eiges hoar <span class="ex">noam</span> niet te nuumen, Een siddering doortintelt den arme; ’t is nu iets meer dan angst -voor zich zelven wat hem sidderen doet: „Verkeerds met mien Geertje!” beeft het op -zijn lippen; en dan<span class="corr" id="xd31e3623" title="Bron: .">,</span> dan smeekt hij schier angstig: „Toe, loat ’em vertrekken? Gevoarlik kos’t worden; -’et mes he’k op zak.” -</p> -<p>Bolmans begriept er niks van, geen spier. „Moar,” denkt hij, en een nare trek speelt -er om zijn lippen: „moar, as den Harmen gevoarlik veur Dorus wier, dan was ie ’t nog -meer voor zich eiges. ’t Mes op zak! As ie dat mes tegen Dorus gebruukte dan kos ie -wel is van de boan, of ien ’t groote pakhuus kommen.… Geertjes voader van de boan!” -Luid: „Kom Harmen, zukke dinger mo’j uut ’t heufd zetten; alêvel, dat ’r dinger tussen -<span class="ex">minsen</span> kunne bestoan dat za’k niet tegensprêken, went de <span class="ex">Heere Heere</span> zeit eiges wel in Ezechiël: „Ik en zal ze verdelgen ien Mijne wraak.” -</p> -<p>„Zeit onze Lieve Heer dàt voader?” vraagt een zoet stemmetje ongeloovig aan Bolmans -zijde: „Ik meinde da’j giesteroavend toen ’k êfkes wakker wier, oan Geertje zei, dat -God de liefde is, voader?” -</p> -<p>Was ze wakker gewêst!!! Wa’j met kinders toch veurzichtig mot wêzen! -</p> -<p>„Mot niet overal ien meeproaten Jenneke; kunt nog niet alles begriepen!” zegt Bolmans -haastig.—Wat ze anders geheurd het van <span class="pageNum" id="pb144">[<a href="#pb144">144</a>]</span>’t geen ie tegen Geertje zei, dàt kos Goddank nog geen kwoad. Moatregels nemen—veur -’t vervolg!—„Kom Harmen, loawwe oanstappen, doar luien ze weer.” -</p> -<p>En Harmen, die vooraf maar luttel acht op dat kind heeft gegeven, hij ziet haar nu -in die heldere blauwe eugskes, en smuuspelt zachtjes: „Onze Lieve Heer!” -</p> -<p>En de mannen spreken niet verder, alleen nog vraagt Harmen: of Bolmans hum t’ oavend -weer <span class="ex">eiges</span> zal overhoalen?—„O, woarum niet!” -</p> -<p>Straks stappen ze in de boot.—’t Is zoel in de lucht; ’t is lauw op het water, en—als -het kleine meisje over den schuitrand heen in den helderen stroom ziet, dan zegt ze -nog: „Kiek is voader, ook ’en hemel!” Maar de vader zegt: „’t Liekt zoo Jenneke, dóar -zou’j ien verdrinken!”—Toen werd hij weer stil. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Dorus Giesels mot ’r alêvel ’et ziene van hebben. ’t Oarig pestuurke is niet weer -ien den bongerd gekommen, en, of die voader dan giesteroavend niet fiks is gewêst -of wat anders, kemiek was’t ien ielk geval um iemand die’j nooit hadt gezien, zoo -ien ens moar te zeggen: Wi’j asteblief weggoan? Heel kemiek! Nou ie ’en nacht d’r -overheer heeft gesloapen, nou mot ie d’r eigenlik over lachen; verechtig! ’t is al -heel wonderboarlik kemiek: Wi’j asteblief weggoan? -</p> -<p>Nou ’t schoftuur is, nou zal ie ’t prebieren. ’t Witte huuske woar ze wonen is heel -dichtebij, en, mocht de veerbel soms goan, dan is ie, op ’en drefke schuuns den diek -over en deur de weiës geloopen, toch bijkant krek zoo gauw as van ’t veerhuus <span class="corr" id="xd31e3654" title="Bron: aon">oan</span> ’t woater. -</p> -<p>Geen twee minuten later kijken een paar zwarte oogen over de gordijntjes van Harmens -vensterke naar binnen. -</p> -<p>„Zoo’n jong!” denkt Geertje: „Ge zoudt er puur van schrikken,” en ze laat het plooiijzer -rusten waar ze ’t mutske veur Zundag heel krek mee ien ’t plooi brocht. -</p> -<p>Dorus met de hand’ as ’en toeter veur de mond: „Is oe voader ook thuus?” -</p> -<p>Geertje met ’en rood van geweld op ’t gezicht: „Voader.…? Nee, voader is van mergen -noar stad gegoan.” Wat most den Dorus van voader.…? -</p> -<p>„Da’s spietig!” roept Dorus: „En wanneer kumt ie weerum?” -</p> -<p>„’t Zal wel oavend wêzen,” is Geertjes antwoord; en stil: „Zou Dorus ’t al meinen.…?” -</p> -<p>Dorus kan de oog’ van ’t pestuurke niet afhouen. Zoo akelik mooi is ze niet; moar -lieflik, ook ien ’t sprêken, en dan ’t pestuurke! En giester zei ze: Wi’j ’en pêpermunje?.… -Heere bezwieke! al hiew ie d’r niks van, hie zou wel weer ’en pêpermunje lusten.—Nòg -ens getoeterd: „En hoe loat zou ’t wêzen as oe voader weer thuus kumt?” -</p> -<p>„A’j oan ’t veer bint dan zu’j ’em tegen ’n uur of zeuven wel overhoalen,” luidt Geertjes -antwoord, en—z’is niks neisgierig, <span class="pageNum" id="pb145">[<a href="#pb145">145</a>]</span>niks niemendal; moar, wàt ie van voader most hebben, dat zou ze toch êfkes wel wete -willen.—Met de hand oan ’t kinneke: „Mo’j wat van voader?” -</p> -<p>„Nou! en ’n heele boel!” toetert Dorus zóó hard, dat Geertje d’r nòg ens van schrikt -en roojer as rood wordt. Arg schrikachtig van mergen! ’t Was ook zoo zoel en zoo lauw!—Heel -in zich eiges: „’k Wou dat ie is binnekwiem!” Luid: „A’j ’en unske tabak mot dan kan -’k oe wel helpen.” -</p> -<p>Nee, niks geen unskes tabak; moar, ’t was zoo kloar as ’en klok dat ’t oarig pestuurke -niks tegen hum had. Starke neiging kriegt ie um de deur ien te stappen. Alêvel dat -zou niet striekt wêzen, went, as ’en voader op ’en darde ploats al verzuukt: Wi’j -asteblief weggoan, dan zou ’t wat arg astrant zin um in zien eigen gedoei de schoenzool’ -te zetten. Weer deur den toeter: „Dank oe! ’k Zal dan moar wachten!” En zuutjes: „En -<span class="small">pêper</span>munje?” -</p> -<p>’t <span class="small">Pêper</span> is véur ’t glas gebleven, en ’t munje is er deur gegoan. -</p> -<p>Wát vroagt ie.… ’en munje! Geertje keert zich van ’t venster af; dàt kan ie begriepen!—alschoon -dat ’t ook geen kwoad zou wêzen.—Nee<span class="corr" id="xd31e3682" title="Bron: .">,</span> ’t was toch alstee frimmeljoar.—Wondere jong! Nou—ze kan toch êfkes noar buute goan; -êfkes um is te heuren.… -</p> -<p>„Verdekseld!” denkt Dorus: „doar kumt ze!” -</p> -<p>En Geertje, nu ze zoo’n beetje schuchter naar voren treedt en bij den deurpost blijf -staan, nu zegt ze—met de eugskes noar umlêg: „Zóó, en wat wou’j dan?” -</p> -<p>„Ikke.…?” zegt Dorus met ’en scheve mond: „ikke.… hê hê: nog ens zoo’n pêpermunje.” -</p> -<p>Ik gleuf niet dat ’t Geertje meevelt. „Zoo!” zegt ze langzaam, „bi’j dóárum hier gekommen, -en was ’t anders niks da’j van voader most hebben?” -</p> -<p>Dorus kniept links ’en eugske, tegen ’en jong kind van ’en huusmus, die op ’t dak -zit te piepen umdat ie wel vliegen wil, <span class="corr" id="xd31e3692" title="Bron: maor">moar</span> nog bang is dat ie z’n vleugeltjes zal brêken. Kerroazie! En—Dorus kumt zoo’n klein -bietje dichter bij Geertje; trekt ’en arg schêve mond; en zuutjes: „Gij bint oarig, -en—ou wi’k hebben, ou en niks anders.” -</p> -<p>Die weerlichse veerbel! Wachten mag ie geen’ oogenblik. Geertje vuult wat op heur -wang, dat ze van ’en vrêmde nog nooit gevuuld het. ’t Pêpermuntsdeuske, dat ze al -uut den zak had toen Dorus ’t woord het genuumd, ’t <span class="corr" id="xd31e3697" title="Bron: deukske">deuske</span> is zonder dat ze eiges weet hoe.… van hoar hand in die van Dorus gekommen; en Dorus—al -is ’t hum ook roar um ’t hart—zonder beroad neemt ie zien koers noar ’t woater, en—nou -ie lupt as ’en hoas, nou dansen de pêpermunjes ien’t deuske, en zingen en schrauwen -hoe langer hoe gauwer: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’t Zal dan alêvel met <span class="ex">Geertje</span> wel gaan!”</p> -</div> -<p class="first">Zóó’n oolikheid het Geertje nog nooit um ’t hart gehad. Ze kan’t niet loaten um is -êfkes noar ’t plekske op heur wang te vuulen. <span class="pageNum" id="pb146">[<a href="#pb146">146</a>]</span>Zoo’n jong! zoo’n roare jong!—Hê, wa’n benauwdigheid ien de locht; phu! De blauwe -vloersteen’ zin nat uutgesloagen. ’t Brêkt Geertje ook zoo’n bietje de lêjen uut. -Van Bolmans het ze’t oan voader niet zegge kunnen. Van Dorus.…? Nou, da’s heel wat -anders.…!—D’r kos wel is sturm kommen.—Wat zal voader opkieken van zoo’n wondere jong; -’en jong den ie licht nog iensgeheel niet gezien het.—Wat schrauwen de pauw’ op Griethofs -arf. ’t Is best meugelik dat ’r sturm komt, heel best meugelik! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>A’j—zooals Bolmans nou—op ’en bank veur ’t veerhuus zit te kieken, dan hei’j langs -de appelboom’, die oan weerskant van den diek stoan, krek ’t gezicht op ’t witte huuske -van Harmen ien de lêgte. -</p> -<p>Toon Bolmans het er al lang op zitte turen, zitte turen noar ’t witte huuske, en, -wat ie het kunne zien dat hèt ie gezien, en wat ie niet het kunne zien.… dat het ie -tòch gezien. -</p> -<p>Mooi sprokhout om ’t vuurke mee op te stoken! -</p> -<p>As Christenmins is ie verplicht um Harmen te woarschouwen. -</p> -<p>As Christenmins!!! -</p> -<p>En—op ’t blad van Bolmans’ tapkast zit nog ’en valse doalder gespiekerd. ’t Is uut -den tied van z’n voader, moar ielken dag kan Bolmans ’em zien: den valsen doalder! -Lang het ie gespatzierd deur onneuzele vingers, moar, toen Bolmans’ voader hum ien -de goat’ kreeg, toen was ’t gedoan menneke, toen kreeg ie den spieker deur ’t lief.… -Kiek is <span class="ex">’en valse doalder</span>!—En de valse doalder had nog wel langer ien onneuzele vingers kunne blieven, of ien -’en spoarpötje kunne bewoard wêzen, moar, toen de dag kwiem dat de muntmeister nei -geld veur oud ien’t licht zou stellen, toen had ie tóch veur de rooje deur motte kommen.—Gesnoeide -doalders; doalders die d’r stempels deur ’t geschuuf ien de wereld kwiet waren, en -doalders met ’en stuk d’r uut of ’en gat d’r ien; ook die al vroeger den dut kregen -en op ’en acht-en-twientig woaren teruggezet, ze woaren toen noar gehalte geschat. -’En valse doalder, of ’t ook arger is! Vals, op één greinje zulver noa. Toch: <span class="ex">Een greinje zulver!</span> -</p> -<p>As Christenmins is Bolmans verplicht.…! Woarum kiekt ie zoo strak noar de grond? Woarum? -’t Greinje zulver ruurt en fluustert: dat ’et niet thuus heurt ien den doalder die -vals is. -</p> -<p>Best meugelik! moar Geertje mot de ziene wêzen, en kastloopers Geertje kan toch de -<span class="ex">vrouw</span> van Bolmans niet worden. Koatje van Bemmel! ’En boerenhofstêj! En peerds, en vee, -en geld; en oanzien ien’t darp: en karkmeister; en lid van de road! ’t Greinje mot -stil wêzen! Loater, loater as ie’t al noar den eis het, dan zal ie luusteren. Ien -ielk geval is ie bêter as den Harmen. Die het den duuvel ien’t lief; zonder kark of -schriftures. Arg, arg zoel en lauw <span class="pageNum" id="pb147">[<a href="#pb147">147</a>]</span>in de locht. ’t Drukt op ’t heufd, op de borst, overal! Zekerlik sturm! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is zeuven uur ien den noamiddag. -</p> -<p>Toen ’t zes van den toren sloeg, toen ko’j ’t karkhoanje, dat pal had gestoan, zien -drêjen: nou ’en bietje lienks, dan rechts; gliensteren dat hiew niks over, went de -locht was egoal betrokken. -</p> -<p>A’j oan ’t woater van den Rien sting, dan ko’j zoo af en toe gerimpel op ’et effen -woatervlak zien, en—keek ie noar den diek, dan zag ie zoo hier en doar kleine stofwölkskes -opgoan. ’t Was krek of ’t soesde heel ien de vert.… Joa, ’t soesde. Ien de hooge peppels -was’t ’en gefledder van de bloai’ asof er hoagel ien viel, en de zwoaluws scheerden -over woater en wei asof ze ievers anders as ien de locht wouwe wêzen<span class="corr" id="xd31e3740" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>De schipper van de turf-oak, die giester zien vracht oan ’t veer had gelost en nou -den heelen dag op ’t dek muggen en rook had ligge wegbloazen, de schipper het de zeil’ -en spullen uut ’t ruim noar boven gehoald, en, as ie ze ophees, dan was’t bij buien -’en gefladder en geklapper, dat ie wark had um boas te blieven. -</p> -<p>De veer-oakskes en de gierpunt begosten al zuutjesoan te dansen op de gölfkes. -</p> -<p>’t Was wat meer as ’en labberweind, die oe werm ien’t oangezicht bloes. Schuuns over -de Vêluwse bargen, uut ’t Noordwest, en tégen den stroom, kwiem de weind al starker -en starker oanbloazen. De schipper van de turf-oak, die hoogerop most, hoalde ’t anker -oan boord, en—a’j ’em noakeek, dan was ie met bolle zeil’, al heel gauw de boakkribbes -um. -</p> -<p>De keisteentjes—op de griendhoopen bij den afweg noar ’et woater—ze begosten te drêjen, -en grienzelden over ’t wagenspoor heer. De gölfkes wieren grooter en grooter; ze klotsten -tegen ’t kribwark en sloegen schuun oan bakboord van de gierpunt. Dorus de veerknecht, -zoo pas weer oan wal gekommen, sloeg de iezeren pin’ woar booten en gierpunt met touwen -en kettings oan vast zoaten, dieper ien de klei, en greep noar zien pet—hoast was -ie gevlogen! -</p> -<p>’t Is zeuven uur ien de noamiddag. -</p> -<p>’t Liekt al wel negen zoo donker is de locht, alschoon dat ’et niet rêgent, moar: -</p> -<p>De sturmweind roast! -</p> -<p>Roazen duut ie, schrauwelik roazen. De heujers ien’t veld ze kunnen de goavels niet -langer regieren en hebben wark um stoand’ op de been’ te blieven. De hoog geloaje -karvracht zwiept gunds en her; ’t peerd met de neus oan de borst, trekt wat ie kan, -moar, ’t giert ien z’n ooren, en ’t bloast met geweld tegen zien vracht; de moan’ -zwieren um den krommen nek. Hu! gilt de weind, en Hört! schrauwt de voerman. -<span class="pageNum" id="pb148">[<a href="#pb148">148</a>]</span></p> -<p>De sturmweind roast! -</p> -<p>Roazen duut ie; gieren en fluuten. De moeders ien’t veld, ze kunne niet blieven; ’t -is of ze ’t schrauwen van de kienderkes heuren, van de kienderkes thuus. ’t Heufd -op zied’ en de rok’ gespannen um de been’—deur de weind—goan ze met ’en deil van ’t -mansvolk <span class="corr" id="xd31e3757" title="Bron: naor">noar</span> huus toe. Die ligge blieven op den akker, zien de heuj-oppers verstreujen over ’t -land. ’t Krakt en ’t knoept ien de wilgen; de hekkes sloan van geweld; de rastering—zwiebt—zwabt—krakt—en -sleet veur de grond! -</p> -<p>Goddank, ’t is ’en oogenblik stiller. Is ie goan liggen de sturm.…? Um rauwer weer -op te stoan! Doar kumt ie, doar kumt ie! ’t Bloast en roast en giert nog starker; -de boombloai’ fledderen deur de locht; angstig en dooilik sleet de zware veerbel oan -d’overkant van ’t woater: klieng-kloeng—kling-kloeng—alschoon geen minsenhand heur -beruurt; en gunder ien’t darp, woar ’t riet van de doak’ vliegt, woar ’t leemhutje -kräkt, en wrakke schorsteen’ kletteren op pan’ en gebint’, doar zwiebt ook de karkspits -ien’t mulmende hout.… Noar ’t hoanje kiekt niemand. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Aan gene zijde der rivier nadert op den veerweg een breede figuur. ’t Moet de kastlooper -zijn. Harmen is niet gewoon zich om ’t weer te bekreunen. Of de tocht hem bang valt, -en de vracht hem zwaar drukt of niet, hij houdt zijn geregelden tred. Nu echter kost -het hem wel groote inspanning om zijn pad te vervolgen. Met den wind ter rechterzijde -in den rug, wordt zijn zwaar geladen kast gedurig door een hevigen aanval van den -jagenden stormwind gebeukt. Zoo even was de schok hem bijna te sterk geworden,—’t -was de schok, die ginds aan de overzijde, den ouden olm door bast en door spint en -door merg drong; de schok, die het sieraad der vruchtbare Betuwsche weiden, onder -wiens breede takken mensch en dier zich zoo gaarne een plekje ter ruste zocht, voor -immer vernielde. Harmen heeft een oogenblik met de hand tegen een wilg geleund, doch -zich ook spoedig hersteld. Of die stoot de hevigste is geweest, althans hij wankelt -later niet meer. Nu heeft hij den oever bereikt en tevens de beide palen waartusschen, -in de hoogte, de veerklok met haar somber geklang, het grootsche lied van den storm -begeleidt. -</p> -<p>Harmen slaat de hand aan de klink van den slingerenden luiketting. Sterker dan zoo -even roert de klepel het metaal, daar klinken schellere tonen, en—de stormwind voert -ze onverzwakt naar den Betuwschen oever. -</p> -<p>Die klank roept den veerbaas. -</p> -<p>„Is den Harmen roazend as de weind,” denkt de geroepene, „en meint ie dat Bolmans -zich eiges zal woagen!” -</p> -<p>Hein—de veurige knecht—kon’t zoo schuins en zoo schots met ’t weer niet wêzen, of -zonder beroad goeng ie ’t roeibootje <span class="pageNum" id="pb149">[<a href="#pb149">149</a>]</span>ien, en hoalde of brocht wie d’r over wou. „A’j soldoat bint dan mo’j veur geen kogels -goan loopen,” zei Hein: „as God oe zuukt dan kan Ie oe net zoogoed ien de bedstêj -as op ’t woater kriegen.” Bolmans het altied: Krek zoo, gezeid, en—Krek zoo, dat zeit -ie nóg; moar, de meister is méér as de dienoar; en te middag het ie zoo’n kramp ien’t -lief gehad, en alêvel: <span class="ex">Die twee met mekoar is op ’t woater!!</span> -</p> -<p>Dorus komt haastig de gelagkamer binnenloopen waar Bolmans voor ’t venster staat. -</p> -<p>„Boas! kan’k overhoalen met die sturm?” vraagt de veerknecht. -</p> -<p>„Woarum niet Dorus.…?” -</p> -<p>„Albeneur!” zegt de jongen: „’k Het geen zurg veur mien eiges, went, al bin’k nog -zoo mans niet op ’t woater, d’r <span class="ex">ien</span> zou ’t wel schikken; ’en kat kan ook zwemmen as ’t tied van nood is; moar—veur den -ander?” -</p> -<p>„Ien Gods hand is ielk mins veilig en geburgen, Dorus.” -</p> -<p>„Da’s woar,” zegt de jongen: „moar—as den ander ien ’t woater velt en niet zwemmen -kos, dan.…” en Dorus moakt ’en geboar van köpken onder. -</p> -<p>„A’j <span class="ex">bang</span> bint Dorus, dan zal ikke goan!” zegt de veerbaas met iets minachtends, en zet groote -oogen. -</p> -<p>Bang!? da’s ’en ding dat ie nooit gezien het. Zonder een woord meer te spreken snelt -Dorus ter deure uit; loopt zoo haastig hij kan, schuin tegen den wind in, naar ’t -veer; sluit de oogen voor de stofwolken, die hem gedurig in ’t aangezicht jagen, en -als hij zoo loopt, dan vindt ie ’t kemiek dat ie den kastlooper nou krek ien dit weerke -veur ’t erste mot overhoalen. -</p> -<p>„Wat zal Dorus zeggen.…? En wat zal die mins zeggen.…?” denkt de jongen: „Zal ie weer -vroagen: Wi’j asteblief weggoan? Nee, dat zal ie toch niet; en zie, Dorus zal Geertjes -voader is netjes over ’t woater schipperen, zoogoed asof ie al zin lêven op ’t woater -gezwabd had. ’t Is woar op de Woal het ie ook wel oan ’t veer geholpen as de boas -of de knecht is ziek was, moar ien zulk weertje toch nooit van zin lêven. Harrejennig -wa’n weind! Moar as ie den kastlooper schoonjes d’r over hoalt, dan zal ie ook wel -gemuujzoamer worden. Misschien zal ie dan zeggen: Wi’j asteblief kommen, ien stee -van: wi’j weggoan. Wi’j <span class="ex">kommen</span>! Harrejennig! kommen um Geertje. Lief ding, met ou ens ien ’t bootje!! -</p> -<p>Dorus, met de pet gansch op den neus en over ’t achterhoofd getrokken, rukt de ketting-pen, -waaraan de veerschuit vastligt, uit de klei; trekt, terwijl hij langs den oever voortgaat, -het roeibootje een honderd schreden verder stroom-opwaarts—„da’s sekuur, dan het ie -geen nood um oan d’ overkant te lêg oan wal te kommen; ge kunt ’et met zoo’n weind -zoo krek niet fiksieren.”—Nou stapt ie d’r ien; stoot met de roeispoan heel krachtig -van wal, en.… „Doar geet ’et!” -</p> -<p>Mins, mins, wa’n gedans en geklots. ’t Zou nou wark hebben um ien de moat te blieven, -as Knilles de kerresier, van Mulderkens Hanske trompette. -<span class="pageNum" id="pb150">[<a href="#pb150">150</a>]</span></p> -<p>Den kop van ’t bootje schuins tegen de golf iengehouen: Krek zoo. Dorus, ge bint al -’en heele prefester.—Pats!—Ge kunt de roeispoan’ verdrêjd niet ien ’t woater kriegen; -meint da’j d’r ien zult sloan, klets! dan geet ’t op zied en ge sloat ien de locht. -Hier geet ’t nog zoo’n bietje; moar gunder! wa’n golven! zou ’t angstigheid wêzen.…? -Nee, niks, geen spier. De veerboas op de Woal zei altied: niet tusschen de golven -as ’t wêjt, moar schuins d’r deur heer.—Mins, mins, wat sloan ze ien ’t bootje! Slik -nat; en ien d’ oogen! Ge mot de oog’ êvel los houen jungske! -</p> -<p>„Toch iesdig hoe wiejer noar ’t midden. Zoo’n stofrêgen van al ’t geschuum! Klats! -dat was d’r weer een! Nou ien de hugt, dán ien de lêgt verdrêjd! <span class="ex">hier</span> wordt ’et spektoakel! Zou Bolmans eiges overhoalen.…? Bangheid he’k niet; ’k kan -zwemmen genogt; moar, de kastlooper gunds, mag die zich woagen op ’t woater? -</p> -<p>„Geertje zeit nee. <span class="ex">Nee nee</span>, schrauwt ze, heur! Joa ’t is de weind moar ’t liekt krek, of ze <span class="ex">nee</span> schrauwt. ’k Zal ’t hum afroajen, dien mins met één hand. Toe Dorus, zit vaster! -ge schuuft van de bank af. Kan perjen haast niks zien. Rechts sleet de spoan mis;—Allo! -overeind! de voet stief tegen de kromhouten oan! Jong, jong, wa’n gezwab! ’t Zou toch -zoo mekkelijk zwemme niet wêzen.—As Geertje ’t is wiest! Oarig pestuurke!”—’t Gonst -en ’t giert, en ’t klotst en ’t schuumt.… „God! in Oe hand! geen mins zou ’t regieren!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En—Harmen, die de winkelkast tusschen zijn rug en een der palen van de veerbel heeft -geklemd, zit op den Veluwschen oever en tuurt er met starren blik naar de hulk, die -daar rijst en daalt en zwiebelt op de bruisende golven.… „Die d’r ien zit is ’en ander -as de veerboas eiges. De zeun van Gijs Giesels.…” -</p> -<p>’t Stormen van den wind kunt ge hooren en zien, maar ’t stormen in de borst van dien -man met de ééne hand, dat hoort en dat ziet ge niet, dat hoort en dat ziet maar Eén. -</p> -<p>En de woedende elementen zingen te zamen een oorverdoovend lied; en het bootje ginds -op de golven in het felst van den wind, rijst pijlsnel omhoog, en zinkt dan weer weg -in het schuim. Nu komt het dwars voor een golf; zij klotst over ’t boord.… „O God! -die erme jong!”—Weer rijst het aakje, weer zinkt het snel.—De man die daar tuurt, -rukt zijn armen los uit de riemen der kast; met één sprong is hij overeind; weer volgt -hij met starenden blik het zwirlende vaartuig. Hij bemerkt het niet dat een krachtige -windstoot zijn winkelkast ter aarde werpt. Weer komt er een golf dwars aan stuurboord -van ’t aakje. ’t Schuimt nòg eens naar binnen.… „O Heere! doar geet ie!” En—twee vetleeren -schoenen zweept de wind van den wal in den stroom; een bombazijnen wambuis <span class="pageNum" id="pb151">[<a href="#pb151">151</a>]</span>fladdert over den vloed, en—een roestig mes, ’t welk glijdt uit den zak, zinkt weg -in de diepte! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>O! dat zijn ontzettende oogenblikken voor haar, die angstig is geworden in haar eenzaam -vertrek, en, denkende aan haar vader, naar het veer is gesneld, om te zien of hij -haast komen mocht. Ze heeft niet gedacht dat ’t zóó arg op ’t woater zou wêzen, zóó -vreeselik arg. In den aanvang ontsnapt er geen kreet aan Geertjes lippen nu zij dat -schouwspel daarginds met moeite bespiedt. Stijf houdt ze de saamgeperste handen op -den hijgenden boezem gedrukt. Haar tanden nijpen heur lippen in bloed.… „Groote God, -help!” is de bee die haar trilt door de ziel, en: „Helpt minsen, helpt!” is ook in -vertwijfeling de kreet, die in ’t einde haar boezem ontvlucht. Maar de wind voert -die bee slechts terug naar het veerhuis, en—ook zij snelt er heen. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>De veerbaas het niks gezien, niet geweten:.… „Watblief.…? M’n lieve Geertje, wat mein -ie, ’en ongeluk?” -</p> -<p>„Nee, nee! niet meinen, moar ’t is zoo,” roept het angstige kind. Um Gods wil, Bolmans -mot helpen en redden. Bolmans mot meegoan; moar gauw: Geen oogenblik mag ie wachten: -„Toe, kom dan, vort!” -</p> -<p>Maar Bolmans zegt dat Geertje bedoard mot wêzen. Den Dorus kan zwemmen, en heur voader -het dukkels gezeid, dat ie in vroeger tied over de Woal kos hen en weer! -</p> -<p>„Ho, proat niet, wat zou ie met ééne hand!” gilt het meisje, terwijl zij den man bij -zijn buis vat: „Ik smêk ou, kom helpen?” -</p> -<p>Bolmans wil wel meegoan om is te zien of.… moar Geertje-lief mot begriepen, as’t zóó -arg op ’t woater is, dat ie dan zich eiges niet woagen mag, ook um zien Jenneke. ’t -Is zund um den Heer te verzuuken.—Joa, hij ziet ’t nou ook, ’t is niet te voaren op -’t woater; as ie dát had begrepen toen Dorus goeng, dan zou ie ’t hum „óók nog starker -hebbe afgeroajen”; en, als hij zijn hand op haar schouder legt, dan zegt hij weder: -„Mot altied denken Geertje-lief, dat minsenhulp niks is, moar God is almachtig!” -</p> -<p>„God is almachtig, moar gij bint ’en <span class="ex">veinsoard</span>!” krijt het radelooze kind, terwijl ze zich aan den gloeienden klauw ontrukt, die -haar op den schouder brandt. En als de stormwind het <span class="ex">veinsaard</span> al gillend herhaalt, dan buldert hij voort naar de kerkspits, en rukt er het roestige -haantje uit het molmend gebint, en—’t ploft op het kerkhof. -</p> -<p>En—snikkend van angst, en hijgend tegen den persenden luchtstroom in, ijlt het trillende -meisje de lager liggende weilanden over om het volk te bereiken, dat ze, ofschoon -van verre, ontwaarde. -</p> -<p>Maar ginds in den vloed? -</p> -<p>De man met de eene hand heeft vruchteloos gekampt met de <span class="pageNum" id="pb152">[<a href="#pb152">152</a>]</span>schuimende golven. Hij wist nog.… hij zag nog.… maar toen, toen zag hij niet meer: -alleen de huilende storm en het bruisende water hebben hem vluchtig van Geertjes angsten -verteld, toen—toen werd het nacht om hem heen. Nog eenmaal zag hij Gods Hemel. Een -zucht, en—vaarwel! -</p> -<p>Maar Dorus? Aan ’t kentelend bootje heeft hij zich vastgeklemd: -</p> -<p>„Mot niet losloaten jungske a’j beet hebt. Tieds genogt as ’t oakje umlêg zinkt. Verdekselde -schoen’ oan de vuut’! Trampen, trampen, hak tegen hak. Foos riemspul, doar goan ze!—Wat -ruurt doar veur zwarts?—Onmundige golf, nou ziet ie hoast niks meer.… Nou wél: ’t -is ’en mins. ’En mins! Vort, vort dan, en ’t bootje adie!” De saamgeknepen vingers -spitst hij ter zijde van ’t lijf: „Da’s toch oarigheid—niks kienderachtig! Die golf -wou boas wêzen, moar, Dorus is d’r ook nog. Dat zu’k dun spul regieren wil. Hê! da’s -’en vervliemde, ’en golf van geweld!” Nou weet ie van niks meer—d’r onder of boven.—„Goddank -weer d’r boven, en gunds ziet ie ’t zwart nog. Wat worden die kleeren zwoar. Moar, -de stroom geet fel op die kribbe oan. Dorus, pak moar weer oajem, geen angstigheid -heur.… zie, gunds glimt nog ’en tipke van ’t zwart. Vort, vort moar, veuruut, met -krachtige sloag’!.… Zoo! Nou kumt ie’t op zied, en—doar het ie ’t gegrepen!” -</p> -<p>Ontzettend wordt nu de strijd van den jongen tegen het verwoede element. Met den zwaren -last staat ook hem nu slechts ééne hand ten dienste. De krachten dreigen hem te ontzinken. -Moed Dorus, moed! Hier bij de krib is de golfslag gebroken. -</p> -<p>Hijgend, hijgend, gansch buiten adem, worstelt en kampt hij. „Een, twee, drie sloagen -nog. Dank, dank goeje God!”—En zie, doar griept ie de krib en.… doar kruupt ie noar -boven. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’s Anderen doags ’s mergens zingen de veugeljes alschoon dat heel veul d’r nestjes -kwiet zin, krek asof d’r niks gebeurd is. -</p> -<p>Da’s oarig van de veugeltjes! -</p> -<p>In Harmens witte huuske zingen geen veugeljes, moar ’t is ’r tóch oarig. ’t Is ’r -stillekes, heel stillekes, went, Harmen leit en sloapt ien de bedstêj. De dokter het -gezeid dat alle gevoar veurbij is. Dorus steet bij de toafel; zien heldere oog’ stoan -wel wat fletser, moar ze kunnen toch kieken noar ’t oarig pestuurke, dat gunds bij -den heerd oan ’t koken van lijnpappen is. -</p> -<p>En as ie nog kiekt dan ruurt zich de mins ien de bedstêj, en fluustert heel zacht: -„Giesels, kom asteblief hier?” -</p> -<p>Kom <span class="asc">ASTEBLIEF HIER</span>! Doar hei’j’t al. Da’s ’en andere prédekoasie as van twee doag’ geleien: Wi’j asteblief -weggoan? Zacht: „Hier Langhuuzen, hier bin’k. Zeg, vuul j’oe wat bêter?” -</p> -<p>„’En boel bêter, ’en heele boel bêter!” is Harmens bescheid, ofschoon het hem duidelijk -is aan te zien dat hij het leven wel zwaar <span class="pageNum" id="pb153">[<a href="#pb153">153</a>]</span>heeft gehaald; en weder fluistert hij mat: „Giesels, gêf mien oe hand?” -</p> -<p>En Dorus hand rust in die van Harmen Stomp. -</p> -<p>„Da’s wonderlik: Harmen zeit niks, en Dorus kan ook niks zeggen; ’t is krek asof die -zachte handdruk van Harmen hum de troan’ noar de ooglee parst. ’t Is wonderlik: Geertje -steet ook bij de bedstêj, moar Geertje zeit ook niks, en Harmen het ook troan’ ien -de oogen. As ie giesteroavend ien’t woater zóó flets en wêk um ’t hart was gewêst -as nou, dan zou ie met Harmen veur de snoek’ zin geroakt.… „Watblief?.…” -</p> -<p>Weer heurt ie gefluuster: „Dank, dank oe Giesels!” -</p> -<p>Die weerlichse troan’! -</p> -<p>En Geertje, den heelen nacht is ze angstig en hulpzoam gewêst, moar nou, nou voader -zoo sprêkt, nou snikt ze van blijdschap, en weer, en nog ens: „Dank, dank oe Giesels!” -</p> -<p>„Nee, da’s noarigheid!” denkt Dorus: „Ien ielk geval is ’t rogge um weit gewêst. Den -Harmen met zien ééne hand het hum wille redden, nou het hij ’t Harmen gedoan.” Schijnbaar -luchtig zegt hij nu luid: „A’j danken wilt Harmen, dan mo’j deur de bedstêjplanken -noar Boven zien, moar zóóveul is zeker: as Den Boven ’t medalje veur drenkeling gift, -dan is ’t veur Harmen, en Dorus kan toezien.” Verdrêjd! wat drukt ie de hand. Die -dekselse troan’! -</p> -<p>’t Is doar oarig ien ’t <span class="corr" id="xd31e3880" title="Bron: kamerke">kämerke</span>. -</p> -<p>De minsen d’r buuten die geen schoai oan eigen huus of dak kregen, ze hebben ’en boel -te proaten. Ze kunnen ’t over ’t geval met den kastlooper niet eens worden. Bolmans -van ’t veer het gezeid, dat ’t met den Harmen al ’s mergens niet riechtig gewêst was. -Hie had van ’en mes gesproken; heel oakelik van ’en mes op zak, en—ge kos’t niet weten: -zich eiges willen verdoen!? ’t Was altied ’en mins buuten God gewêst. Hie, Bolmans, -is nog noar ’t veer geloopen um te helpen as ’t wêzen kos. Toen Dorus goeng, toen -had ie hum nog gezeid, dat God verzuuken zundig was—dat kos Geertje getuugen; tegen -heur het ie dat ook gezeid. „Moar, zooveul is zeker,” het ie ook nog gezeid, „as ikke -lid van de Road was, dan zou’k ’en gebooi gêven um bij sturmweer niet over te hoalen.” -</p> -<p>Den Bolmans wiest toch altied meer as ’en ander; zoo’n gebooi zou goed wêzen. Joa, -lid mot ie worden! -</p> -<p>Kiek, en meeliedend is ie ook: doar geet ie noar ’t witte huusken um eiges te vroagen -hoe ’t met den kastlooper geet. Niks grutsig! -</p> -<p>En de veerbaas vervolgt zijn weg naar ’t aangeduide erf; en als de karkmeister veurbij -’et karkhof geet, woar ’t weerhoanje ien de brandnêtels en diestels leit, dan proat -ie bij zich eiges: „’t Mot gauw gereperierd worden.” -</p> -<p>Nu treedt hij het huisje binnen, maar—er zijn er toch die weten dat het haantje in -’t molmig gebint verroest en verguld was. ’t Vuur onder de smêjige lijnpap ’t knettert -hum tegen: Doe veinsoard! Geertjes oogen zoo helder en kloar, ze blinken: <span class="ex">Doe veinsoard</span>! <span class="pageNum" id="pb154">[<a href="#pb154">154</a>]</span>en alles, <span class="ex">alles</span> wat ien’t kämerken is schrauwt roazend: <span class="ex">Doe veinsoard!</span> -</p> -<p>Bolmans wunst alles ten beste, en keert noar zien arf toe. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Omstreeks zes maanden zijn er verloopen. -</p> -<p>’t Is helder vriezend weerke, en ’t gelui van de karksklökskes zeit oe dat ’t Zundagmergen -is. -</p> -<p>Gunds bij ’t roodsteenen huus oan den diek, mowwe wêzen. ’t Is de darps-kommenij, -woar ’t junkske die de koei’ huujde zien sukkere ballen hoalt. Pieters die er dartig -joar boas was gewêst, is veur twee moand gesturven, en sinds dien tied is ’t winkelhuus -propertjes opgeknapt. -</p> -<p>’t Zal acht uur halfnegen zin gewêst, toen ’en kerreke, dat van de Woalkant kwiem, -veur ’t huus het stilgehouen. Dorus Giesels heit oan ’t oudachtig lillik mins met -kromme been’ de hand gegeven; het hum uut ’t kerreke geholpen, en: „Dag voader,” gezeid.—In -zien wêzen leek Dorus onmundig veul op die mins.—Toen het ie gegoecheld met ’en jong -en twee dern, die ook nog ien’t kerreke hadde gezeuten, en voorders zin ze soam, krek -as heur voader, die met Dorus veuruut liep, noar binne gegoan. -</p> -<p>In de groote kamer van het winkelhuis zit Harmen Langhuizen bij de potkachel. ’t Lijkt -wel of Harmen sedert wij hem voor de eerste maal zagen, een paar jaren ouder is geworden, -maar toch, er is meer kleur op zijn wangen. -</p> -<p>Daar wordt de kamerdeur geopend. -</p> -<p>Zie, hoe een doodelijk wit Harmens blos voor een wijle vervangt. Aanstonds staat hij -op. Met den stomp van zijn rechterarm achter den rug verscholen, treedt hij den binnenkomende -te gemoet en reikt hem de hand—de hand waarmee hij zich behelpen leerde; en dan, dan -zegt hij op minzamen toon: „Gijs Giesels, hoe geet ’et?” -</p> -<p>„Goed Harmen, en Gij?” is het weerwoord. -</p> -<p>„’t Is lange joar’ gelêjen, Giesels, da’k ou niet gezien heb,” zegt Harmen: „Goa zitten.… -en dat <span class="ex">onze</span> kienders.…” hier stokt hij. -</p> -<p>„Joa krek, <span class="ex">onze</span> kienders,” herhaalt de vreemde; ziet naar den grond; weet met zien handen geen road, -en sleet z’ op den rug. -</p> -<p>En—niet een is er ien huus die begriept dat zoon erste ontmoeting van twee gevoaders -niks alledoags is. Die ’t niet begriepen, die hebben d’r niet mee van noode. Harmen -zei nòg ens: „Giesels, goa zitten.” -</p> -<p>En bij de toafel is ’t ’en gegoechel van veul niet genogt. Kan ’t wel anders: Dorus’ -bruur en zusters kommen brulloft houen, en Geertje kennen ze al, want z’is ’en dag -met Dorus bij heur oan de Woalkant ien voaders huus gewêst.—Wa’n mooi merrenos bluumke -het Geertje um ’t oarig pestuurke—zooals Dorus dat nuumt—en wa’n bezonder groacelik -mutske het Geertje op ’t heufd; en wat is <span class="pageNum" id="pb155">[<a href="#pb155">155</a>]</span>’t hier alles mooi opgetuugd met dat vlagdoek, en ’t zulver- en goud- en rood pampier -tussen die dennetekskes. Heere minsen! en wa’n breudjes! en krientenbreudjes! en wa’n -mooie bruigomspiep, heelegoar met roodgruune lientjes d’r um! En is dát alêvel oe -voader, Geertje.…? „Dag boas Langhuuzen, we kumt de boel hier is opscheppen heur.” -</p> -<p>„Dat zal me plezier wêzen,” zegt Harmen: „Mot nou moar toetasten.”—’En klein bietje -loater zacht tot Dorus’ voader: „’k Het veul oan oe jong te danken, Giesels; ’t is -’en wondere jong, moar ’en bovenste beste!” -</p> -<p>Gijs Giesels het wark met zien breudje.—Te danken! „Joa krek, krek dat is ie.” -</p> -<p>Gunds bij de toafel geet ’en gelach op. Geertje kriegt ’en kleur as ’en meikars. Hendrik—Dorus’ -bruur—het geploagd: „Geertje zeg, wóar bi’j met de karspit geblieven?” -</p> -<p>’t Ét en drinkt en lacht ien de koamer. De voaders proaten niet veul moar ze kunnen -nog is êfkes rooken; de kark is heel dichtebij. -</p> -<p>Moar zie—buuten op den diek doar loopen ze al; de mansluu met de hand’ ien de zak’ -en de vrouwluu met de stoof onder d’r zwarte mantels uut. De neië winkelier mag met -z’n Geertje niet te loat kommen. Allo, véuruut dan! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En bij de karkdeur onder de lindes, doar stoan de mansluu—noar gewoonte—nog te rooken -en te proaten totdat meister oan ’t kloktouw geet trekken. Ze meinen dat den Dorus -’t moar oarig met Geertje getroffen het. Ze hebben allemoal wel gedocht dat den Harmen -van klienktum onder ien de loai van de kast had zitten: veur Geertje en Dorus het -ie ’t winkelhuus kunne koopen en stillekes geet ie bij heur ienwonen.—Dat zoo’n oarige -dern in zoo’n lillikke jong zenie kos kriegen! moar zóoveul is zeker: ’t is ’en kloeke -rejoale jong, en zóoveul is ook zeker: heur voader het ie ’t lêven gered.—’En mins -mot deur bepruuving moar wies worden. Sedert kumt Harmen trouw ien de kark, en veul -hebben ’t gezien: dat ’t <span class="ex">Onze Voader</span> en de <span class="ex">Tien gebooi</span> bij hum, ter weerskant van ’t kammenet, ien mooie liest’ oan den muur hangen. -</p> -<p>’t Wordt vol ien’t karkske, heel vol. Zoo’n trouwerij is nog is wat anders as anders. -Ien de karkmeistersbank blieft ééne ploats lêg.—Kumt Bolmans dan niet?—Stil asteblief: -De veerman—die ook lid van de road wier, alschoon dat Harmen geen briefkes bezurgde—de -veerboas-karkmeister kon niet kommen: ’t Bleike blonde Jenneke is siends ’en heelen -tied, arg, arg bleik en moager geworden: proaten mot ze zoo wies as en mins van twientig -joar. Ze zeggen dat ’t wel niet lang meer zal duren. De veerboas mot den heelen tied -oan d’r bedje zitten en somtieds as roadeloos wêzen. Da’s vremd van zoo’n vroom mins, -zoo’n vroom mins most alêvel.… Stil, stil dan; mot ien de kark oan ou zelf prakkezieren. -</p> -<p>’t Is ook woar, en den Bolmans is anders zoo’n bovenste mins! <span class="ex">God</span> zal ’t wel weten. -</p> -<p>Dat trouwen is toch moar ’en oogenblikske wark. Kemiek dat <span class="pageNum" id="pb156">[<a href="#pb156">156</a>]</span>ze allebei met troan’ ien de oog’ stoan. ’t Zal toch ’t rechte wel wêzen.…?—Mins! -a’j is vuulen kos hoe die hand’ mekoar drukten! -</p> -<p>En de veurmoalige kastlooper met die vremde lillikke mins oan zien lienkerkant, kiek, -ze zingen uut ’t eigeste buukske met z’n beiën—’t buukske van moeder Geertje—en, ku’j’t -begriepen, de erste, die kort gelêje oan God noch zaligheid docht, nou zingt ie met -d’oog’ duk noar Boven, en hard da’j ’m buuten wel heuren kunt, het dank- en het loflied -den Heere. -</p> -<p>Hebben de <span class="ex">minsen</span> hum niet gekend.… <span class="ex">God</span> kende hum zeker. -</p> -<p>Nou is’t uut. ’t Geet alles veur de jonggetrouwden zoo’n bietje op zied. D’r zin d’r -ook veul die êfkes ’t hoar onder de pet loate kieken.—’t Is oarig da’j nou zoo weet -dat ’t man en vrouw is; heel <span class="ex">heel</span> oarig, moar ’t meist voor Dorus en Geertje. -</p> -<p>Alles ziet er buuten veur ’t jonge poar dan ook zoo glansachtig uut. Hoe kunnen ze -meinen dat ’t koud in de locht is! Werm is ’t van binnen, en, werm zal ’t wel blieven. -</p> -<p>t’ Oavend is’t brulloft ien Harmens achterhuus. ’t Jongvolk het schik genogt in d’r -lêven. De been’ kommen ook van den vloer. Knilles, de kerresier, blaast dat ie gedurig -zoo rood as ’en kalkoensen haan wordt, en, as ie van Mulderkens Hanske bloast—woar -j’ook al op walsen kunt—dan, dan drukt er den Dorus zijn wiefken oan ’t hart: dan -kust ie haar vlak op ’t mollige snuutje; dan fluustren die twee nog zoo’n bietje op -zich eiges; en joa: „Joa die karsepit—verechtig ze het hum bewoard, en tegen de leinte -dan zal z’em goan poten.” -<span class="pageNum" id="pb157">[<a href="#pb157">157</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="revierke" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10008">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">OAN ’T KLEINE REVIERKE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">A’j nooit van de Linge ien de Bêtuw geheurd hadt, dan zou’j op ’t heele ding geen -arg hebben, zoo’n onneuzel schoap van ’en ding as ’t is. -</p> -<p>Meister ien ’t school leert oan de kienders, dat ’et ’en rivier is, die van ’t Oost -naar ’t West krek midden deur de Bêtuw geet; moar—as nou de Linge ’en revier is, wat -motten dan de Rien en de Woal wel wêzen, die de heele Bêtuw ien d’r erms houen, wat -blief! -</p> -<p>A’j meint dat ie van de bargen kumt, zooas meister zeit dat de revier’ doen, dan bi’j -krek van de wies; ’t schoap van ’en ding is van lêge komaf. Bij ’t ouwe kastêlje Dorenburg -of uut den hoek van Gent, doar mot ie zoo wat uut de Wêterings kommen, en nuumt ze -hum, ook nog ’en heel eind wiejer, niks meer als de Wêteringse wal. -</p> -<p>Ge kunt er krek van zeggen wa’j wilt, moar toch, toch is ’t ’en oarig dingske. Zoo -zuutjes heer slemiert ie maar vort, krek as ’en oal op ’t dreuge, en, as ie proaten -kos, jong mins! wat zou ie oe veul van de Bêtuw vertellen. -</p> -<p>Joa, as ie zoo stillekes voortkruupt, en kabbelt en knabbelt oan zien boord, dan smuuspelt -ie toch zuutjes tegen ’t lies dat hum groet, en fluustert ie heel wat oarigs. -</p> -<p>Niewoar, ’t is zoo mooi langs zien weg; ter lienker en rechter, bóvenop de vette klei, -is ’t alles malsigheid en volligheid en frissigheid? Hier de hoaver en weit, wat stoan -ze weer gelp; gunds dat goudgêle zoad, wat flonkert ’et zonnig; dóár dat peersgruune -kleeverveld, wat ruukt ’et noar heunig, jong minsen, wat rukt ’et! -</p> -<p>En de <span class="corr" id="xd31e3983" title="Bron: hofstêën">hofstêjen</span> wat zin ze fleurig: en de peerds wat zin ze stark en de mansluu wat zin ze kloek; -joa kloek; a’j maar ziet hoe ze gunder met vierspan de zwoare klei oan ’t bouwen zin, -krek asof ’t deur de botter goeng, krek of ’t niks nimmendal was. En dan de vrouwluu.…? -Knap slag van vrouwvolk! -</p> -<p>En de dernjes.…? Joa de Linge kent ze nog bêter! went de jonkheid wil wel is verfrissing, -en ook: as ze met heur blonde köpkes boven ’t revierke kommen en vroagen hoe ze d’r -uut zien, <span class="pageNum" id="pb158">[<a href="#pb158">158</a>]</span>dan lonkt ie heur toe met ’t eigen oog dat zij noar umlêg sloan, en koatst ie weerum, -en smuuspelt in ’t lies; „Heel oarige köpkes!” -</p> -<p>En zuutjes, heel zuutjes schuufelt de Linge al wiejer; ook dukkels onder kroos en -wier en donkere brugkes deur, en—’t is te begriepen dat ie niet altied gern ziet wat -er umgeet ien de Bêtuw. -</p> -<p>Of ’t niet al arg genoeg is, dat ie—oan gundsen kant van ’t brugske woarover de landweg -geet—ien kalmen vloed dat lillike huuske spiegelen mot. „In de reizende man” is er -uutgehangen, moar, as ie wilt weten wát toal oe die reizende man soms kan proaten, -dan mo’j ien den oavend, heel loat, maar is luustere kommen. -</p> -<p>Moar <span class="ex">nou</span>, nou ’t mergen is, nou heurt de Linge niks lilliks. -</p> -<p>Hier ien de hooge peppelloan, hier heurt ie de veugeljes kwinkelieren. Wiejer op, -woar den ouwen olm bij ’en klein steenen huusken oan zien boord steet, doar heurt -ie de stem van ’en ouwe mins—’en heel ouwe mins—en—’t psalmlied ter eere van Gods -weldoajigheid, trillend en bêvend, vlot ie mee boven zien effen vlak, nog ’en heel -eindje wiejer. -</p> -<p>Gunds, bij den grooten drêj, <span class="corr" id="xd31e4001" title="Bron: waor">woar</span> ie dat witte hekke ziet glimmen, en woar de weerschien van ’en mooien blomhof ien -’t blauw van de Linge speult; gunds woar de blanke rimpeljes al wiejer en wiejer kringelen, -doar heurt en doar ziet ie nog meer. -</p> -<p>Triene kent ie wel, flinke blonde Triene van ’t Putterserf, die ielken mergen op ’t -planken stap oan zien boord, de roomtesten boent en de melkkannen schuurt, hel as -de zon! Heur stevige hand oan poezelen erm, het zoo dukkels met emmer of boender zien -stille vlakte geruurd, en—’t blozende köpke dat ie weerkoatste is ’t köpke van Triene, -en ’t helderste liedje dat ie ooit heurde, is ’t liedje van Triene van ’t Putterserf. -</p> -<p>En de Linge—as ie Trieneke gemergen fluustert ien de blauwe vergêt-me-niets, die ie -kwiestig zeumde langs ’t Putterserf, dan geet ie wiejer, krek as altied wiejer ten -nutte van mins en dier; en allinnig as de weinter hum in zien bedde houdt, dan slupt -ie ’en korte nacht; <span class="corr" id="xd31e4007" title="Bron: maor">moar</span> anders, rusteloos geet ie vort, en ’t reine woater vlot ie noar d’ eindlooze zee—moar; -’t dras en sliek blieft ien ’t lêge. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’t Putterserf is ’en mooie hofstêj, ’en hofstêj vol stoasie. Nou vier joar gelêjen -is er ’en schoon roodsteenen veurhuus bijgetimmerd—dat kos niet minder, alschoon de -boer en zien vrouw eiges van geen stoasie hieuwen—en ’s leintes, twee joar, is de -boer gesturven. -</p> -<p>’t Roodsteenen huus van ’t Putterserf het vier schuufroam’ ien’t gêvel van veuren, -en schuune gardien achter de gloas’, krek egoal as bij den burgemeister. A’j ien die -koamers kumt dan zou’jt wel loaten um de pet op ’t heufd te houen. -</p> -<p>Ien ielke koamer hei’j midden op de plankenvloer ’en gruunrood karpet met strepen -d’r deur; daarop ’en ronde toafel met gruun wasdoek d’r over, en ’en rand d’r um, -en pooten d’r onder van effectief mehoniehout. Ien ielke koamer zie’j twoalf stoelen -en twee <span class="pageNum" id="pb159">[<a href="#pb159">159</a>]</span>met erms d’r oan—zeker iendertied met begriep van één veur den boer en één veur zien -vrouw. Krek zoo zie’j ook ien ielke koamer ’en mooie spiegel boven den schorsteen -hangen, en ’en groot kammenet tegen de muur stoan. Voorders oan de muren, die zoo -wit as pampier zin, doar zie’j ’en heele zooi schilderijploaten; Van Spiek die, ge -weet wel, met ’en schip vol kruut ien de locht sprong, en dan nog ’en boel met mansluu -en soldoatenvolk d’r op, en één—woar ’en kerl op ’en peerd leit—met Mazeppa d’r onder; -da’s Frans begriep ie! -</p> -<p>Zóó redeneert de bouwknecht van het Putterserf, en Lammert hij redeneert nog een heele -boel meer: „Woarveur hei’j de dinger anders as om ze te gebruuken? Moar de vrouw van -’t Putterserf ze gebruukte die koamers nooit. Allinnig as ’t Zoaterdag is, dan geet -ze—op heur kousen-vuut’, went de klomp’ of schoen’ loat ze altied veur den drumpel -stoan—ien’t een van die koamers noar binnen, en hoalt ze uut ’t kammenet van klienktum -um ’t volk te betoalen; en hie—Lammert—óók op zien kousen-vuut’, hie mot dan ’t geld -nog is noarêkenen op die toafel met ’t wasdoek; en ziet dan eiges, hoe ’t ’n oarigheid -is zooveul zekskes met spesie as doar ien dat ding van ’en kammenet stoan. Miesderoabel -riek mot vrouw Willems wêzen. Tachtig mergen land onder de ploeg; zestig mergen wei, -en alles noa venant; én—as heur man bij ’t trouen dan toch eiges niks meer as ’en -erme bouwknecht was, dan zeg ie: da’s oarigheid! -</p> -<p>’t Vertelselje van Willems, die deur zien vrouw én <span class="ex">warkzoamheid</span> van onderop riek was geworden, dat was ’en bekend vertelselje, ’en wóár vertelselje; -’en vertelselje dat Lammert Van Tuil, siends ie noa Willems’ dood op ’t Putterserf -kwiem, ien’t heufd had gedrêjd. -</p> -<p>En nou—’t was oarigheid, sedert giester zei blonde Trieneke: Joa! En—as moeder geen -Nee zei, dan zou ’t weer ’en vertelselje worden, moar nou ’en vertelselje van Lammert! -</p> -<p>Joa krek, ’t zal weer ’en vertelselje worden, moar nou ’en vertelselje van Lammert. -</p> -<p>Lammert, de eenige overgeblevene kleinzoon van den stokouden Arie Weijer—van wien -we straks meer zullen hooren—Lammert is een stevige knaap, welgemaakt en goedgespierd. -</p> -<p>A’j hum doargunds ien den vroegen mergen bij de dêldeur van ’t Putterserf ziet stoan, -dan ku’j oe best begriepen dat Triene sjenie in ’em kreeg, zoo’n knappe jong as ’et -is; en, ’t land bouwen dàt kos ie zoogoed as de beste. Moar—nou Triene krek um den -hoek van de schuurdeur noar buuten kiekt en Lammert ziet stoan, nou ku’j oe óók best -begriepen dat hij zooveul as verliefd op Triene wier. ’t Is ’en kloeke flinke dern: -d’r frisse wang’ ’t zin verechtig krek de klaproos’ ien’t korn: d’r blauwe oog’ de -vergêt-me-niets oan de Linge, en dan d’r poezele hals en erms, wa’n malsigheid, mals -as ’en meirêgen, mals as de dauw op ’et land! -</p> -<p>Al ku’j ’t oan d’r oog’ niet zien, Triene het slecht gesloapen. Giesteren het ze <span class="ex">Joa</span> gezeid, en a’j dan toch <span class="ex">Joa</span> het gezeid, dan <span class="pageNum" id="pb160">[<a href="#pb160">160</a>]</span>bi’j duk zoo roar um ’t hart, dan zou’j wel lachen willen en greinen ook, en—niewoar, -zoo’n knappe jong da’s toch plezierig! -</p> -<p>Maar nog wat anders heeft Triene in ’t eerste wakker gehouen: <span class="ex">Hoe</span> moeder ’t gemarkt had van Lammert en hoar.…? Zóóveul is zeker, toen ze noar bed wou -goan, toen het moeder heur oangesproken en gezeid, dat ze zich niks met Lammert had -af te geven; ’t was ’en beste bouwer, dat was’t, as ie ’t op z’n meneur had; moar—<span class="ex">kunnen</span> is nog ’en ander ding as <span class="ex">willen</span>. Zie, Lammert was eigenlik ien den letsten tied ’en matfots en ’en slof geworden. -De luioard speulen dee ie, dàt en niks anders. Ze mosten zich niet betuuten dat moeder -bliend of kiends was geworden. Goddank! al was ze bij de vieftig, ze had heur begriep -en redenoasie nog goed: „Verkeerink met ’en luioard,” had moeder ten letste gezeid: -„Voader zou zich umdrêjen ien’t graf, dat zou ie as ie dóár begriep van kos hebben. -Triene pas op!” -</p> -<p>En Triene, Trieneke had tegen Lammert al <span class="ex">Joa</span> gezeid, en heur moeder het ze um den hals gepakt en gegreind het ze oan moeders borst -oakelik, oakelik! dat moeder toch wêk wier, went greinen dee Trieneke anders nooit: -en—eer dat ze noar bed goeng zei moeder—die toch niet wist dat Triene al <span class="ex">Joa</span> zei: „Kiend, zie dan erst nog deur eigen oog’; moar houd ze open, wied, heel wied -open.” -</p> -<p>En—dat zoo’n moeder als moeder toch eiges bliend kan wêzen! Doar zu’j loater van heuren. -Alêvel, nou zu’j’t begriepen dat Triene slecht het gesloapen; en a’j’t alles begriept -dan zu’j ook wel verstoan, dat Triene met heel veul verwondering zeit: „Zoo Lammert, -bin ie daar!” went, volgens de torenklok most ie wel ’en half uur noar ’t land wêzen. -</p> -<p>„’k Most oe toch erst is gemerge kussen,” zegt Lammert met ’en kniepeugske, en wenkende: -„Kom êfkes hier achter den houtmiet?” -</p> -<p>„Nee, nee jong, dat kan iens-geheel niet,” is Trienes antwoord; moar, oolik.… ze kumt -tóch. -</p> -<p>Albeneur, Triene wil hum alles zeggen, en roajen ten goede. Zoo’n enkelde keer het -ze óók wel gemarkt dat Lammert krek zoo gern ’en ander zag warken as dat ie ’t eiges -dee, moar Lammert was zoo’n knappe jong, en hie kos toch bouwen nog bêter as de beste, -en zien ringboard krulde zoo mooi; alêvel, nou zal ze ’t hum zeggen: oppassen mot -ie, of anders.… -</p> -<p>„Kom nou is êfkes hier bij me zitten,” vraagt Lammert nadat hij zich op een takkenbos -liet zakken; en, met het hoofd achterover op een wat hooger liggenden bos geleund, -slaat hij de oogen tot Triene op, terwijl hij haar te gelijk bij de blauwstreepschen -rok trekt. -</p> -<p>Nee menneke, dat kon niet; as’t nog êfkes kussen gewêst was, moar zitten!! Ze most -noar ’et karnhuus. -</p> -<p>Dat was nou kienderachtig, arg kienderachtig! Triene had verechtig geen begriep dat -’en dochter van ’t Putterserf toch van ’en heel andere standoasie as ’en gewone melkmeid -was. Verechtig, ze geleufde ’t niet hoe de minsen d’r uutlachten dat ze altied <span class="pageNum" id="pb161">[<a href="#pb161">161</a>]</span>platste en ploetste asof ’t um ’en kruumelje brood was te doen; Trieneke most.… -</p> -<p>Uutlachen!! <span class="ex">Wie</span> lachten d’r uut.…? hê? dát wou ze weten! -</p> -<p>Maar Lammert trok haar weer aan den rok en drong haar opnieuw: „Toe kom dan zitten?” -</p> -<p>„Nee!” En Triene zette den voet vooruit en de linkervuist in de zij: Erst zou ze weten -wie d’r had uutgelachen omdat ze warkzoam was? -</p> -<p>Nou, as ze ’t dan weten most.… moar eigenlik ’t was kienderachtig—Lammert slokte, -went hij goeng liegen—as ze ’t dan weten most: Geurtje bij grootvoader had gelachen. -</p> -<p>„Geurtje!” roept Triene terwijl haar van spijt de tranen in de mooie oogen springen: -„Geurtje! dat kleine kriel van ’en ding!” Moar Lammert, om het onweer van Geurtje -wat af te leiden herneemt: „Joa Geurtje, en o, ’en heele boel meer.” -</p> -<p>Wonderlik, geen vijf seconden later zit de flinke meid naast Lammert op den takkenbos; -haar hand rust in de zijne; haar hoofd leunt tegen zijn schouder, en haar schoone -oogen, waarin de tranen nog glimmen, turen op Lammerts sprekenden mond. -</p> -<p>„Triene, ge mot verstandig wezen,” zegt Lammert: „wat woar is dat ku’je niet tegensprêken: -as riek en heug uit warken geet, dan is er veur lêg en erm geen verdienen meer. Oe -moeder versteet d’r standoasie niet; ’t is altied moar vortzwiepen tegen bêter begriep -en verstandigheid ien. Woarveur het God ien de Oost de zwarte mooren en al dat sloavenvolk -anders in de wereld geschupt as um veur ’t blankvolk te warken? As nou ’t blankvolk -tegen die sloaven is zei: goa gelluu moar piepkes rooken, welluu zullen ’t wark wel -doen, dan zou’j ummers zeggen dat de wereld oaverechts verkeerd liep. En gunder, beveurbeild -in de stad van Nimwêgen; denk gij Trieneke dat ’t riekvolk doar warken geet? Doar -mo’j um kommen! Niet één die z’n eigen schoen’ nog zal smêren; ze meugen krek as de -notoaris of de burgemeister soms zoo’n bietje ien de boek’ zitten te lêzen of te schrieven, -moar ’t wark dat loaten z’oan ’t meid- of knechtsvolk over; eiges rooken ze piepkes -en zitten ien de zon.” -</p> -<p>„Moar, wát zei ze toen ze lachte?” vraagt Triene, die slechts half heeft geluisterd -en lachende Geurtje niet uit haar geest kan verbannen. -</p> -<p>„Wat ze zei Trieneke?” herhaalt de bouwknecht langzaam, en hij slokt weder, en dan, -dan vraagt hij: „Lig ie wel mekkelik Triene?” -</p> -<p>’t Meisje, dat zich straks ondanks zich zelve naast haar minnaar op het hout liet -nederzakken, springt nu haastig overeind: Lig ie wel mekkelik Triene!.… Is dát nou -’en vroag as de zon al hoog oan den hemel kumt en ’t wark leit te wachten! Een vuurrood -van schaamte overdekt haar gelaat, maar ook, haar gekrenkte eigenliefde moet zich -luchten, luchten zelfs tegen den knaap dien ze liefheeft, doch, die haar zeggen durfde -dat Geurtje haar belacht: „En as’t dan mien niet vrijsteet um te warken zooveul a’k -wil,” zegt ze met eenigszins bevende stem: „dan zal ’t ien ielk geval de knecht van -mien moeder niet vrijstoan um, ien stee van oan ’t bouwen <span class="pageNum" id="pb162">[<a href="#pb162">162</a>]</span>te zijn, op ’en houtmiet te liggen.” Die was roak gewêst! -</p> -<p>Nee, as Triene nou zóó begon dát was noarigheid! En—maar weinige seconden later wier -d’r achter den houtmiet zoo’n klein bietje afgekust, en zei Trieneke met ’en smokkellachske, -dat ’t ook zoo arg niet gemeind was gewêst; en zei Lammert, dat er niet één ien de -heele Bêtuw liep, die ie zoo knap vond en liefhad as Triene van ’t Putterserf. -</p> -<p>Of dat verechtig woar was? dreigde Triene met den vinger, went, lachende Geurtje kwiem -d’r weer tussen, Geurtje, woarmee den Lammert, véurdat ie um <span class="ex">hoar</span> kwiem, <span class="corr" id="xd31e4093" title="Bron: zoe">zoo</span> groot was gewêst. -</p> -<p>„Verechtig!” betuigde Lammert; en, verechtig kos ie zeggen, went Trieneke vond ie -knap, en hebben wou ie niemand liever as Trieneke van ’t Putterserf, begriep ie, van -’t <span class="ex">Putterserf</span>. -</p> -<p>Zie, duikend achter de aalbessestruiken, en straks langzaam voortstappende achter -het snijboonen-rijshout, kiest nu Lammert zijn weg naar het wilgenpas, waarheen hij -reeds een uur geleden de drie ploegpaarden bracht, om ook nu, zoo als hij reeds dikwijls -gedaan had, de altijd waakzame boerin van ’t Putterserf omtrent zijn arbeid te verschalken. -De voorste der ploegpaarden—kop aan staart en staart aan kop gebonden—wordt nu van -den wilgestomp, waaraan hij met den halster was vastgemaakt, weer losgeknoopt. Straks, -tamelijk zakkerig en met de beenen ter zij op den bruine gezeten, bereikt Lammert -met zijn viervoetig gevolg weldra den grindweg; een oogenblik later hoort de Linge -het dof geklots der paardenhoeven op het brugske, dat zijn groene oevers met elkander -verbindt, en ziet gij den bouwknecht al spoedig in de peppellaan verdwijnen, de laan -die het kleine reviertje op zijn linkeroever een wijle vergezelt, en waarin de vogeltjes -zoo liefelijk kunnen zingen tusschen de altijd klepperende blaadjes. -</p> -<p>De groote woon- of keukenkamer van de hoeve het Putterserf, die sedert den aanbouw -der beide staatsievertrekken er vóór, noodwendig haar beide vensters in den gevel -moest missen en nu slechts door één zijraam haar licht ontvangt, ziet er dan ook tamelijk -somber uit. De boer en boerin hebben dat in den beginne ook wel bespeurd, doch—um -’t geproat van Jan en alleman, dat ’en boer, die honderd veertig mergen lands had, -meer swiet oan den weg most sloan, hebben ze gebouwd, en—toen ze dan swiet oan den -weg hadde gesloagen, toen was ’t met de keukenkoamer niet anders. -</p> -<p>Ien de mooie veurkoamers te goan zitten, dát zou baldoajigheid gewêst zin. Ens—toen -domenei huusbezoek is komme doen, toen hebben z’n kertierke ien die koamers gezeuten, -hie ien den ermstoel, moar anders nooit! „As we ’t zulveren brulloft vieren,” had -Willems gezeid, moar—zeuven moand véúr ’t zulveren brulloft was Willems gesturven -en siends zien dood hadden die koamers veur de boerin nog starker ’en soort van heiligheid -gekregen: schoonhouen dát dee ze, moar gebruuken, nooit van z’n lêven! -</p> -<p>Zie, daar zit de weduw van Harmen Willems bij het kleine zijvenster der sombere keukenkamer. -Den breeden schoot heeft ze vol snijboonen, die ze met verwonderlijke vlugheid aan -’t afhalen is. <span class="pageNum" id="pb163">[<a href="#pb163">163</a>]</span>De boerin van ’t Putterserf, ofschoon reeds acht en veertig jaren oud, is nog een -knappe vrouw; <span class="ex">heel knap</span> zeggen de boeren, die veul van dik en zwoar, en stark rooje wangen houen. -</p> -<p>„Dolfke, zou’j niet noar school goan? ’t Is op de koekoek al negen gesloagen,” zegt -de boerin tot een jongske van ruim tien jaren; en Dolfke, die met een lei onder den -arm bij de tafel op één been te hangen staat, geeft teemend ten antwoord: -</p> -<p>„’k Wou niet noar school, moeder.” -</p> -<p>„Niet Dolfke.…? Woarom niet jungske?” -</p> -<p>Dolfke geeft rekenschap: „Dóárum niet moeder.” -</p> -<p>„Moar ’t is bêter da’j noar school goat Dolfke; wat zal meister wel zeggen! ’t Is -van de wêk al tweemoal gewêst; en ge weet wel, toen voader nog lêfde, toen wou ie -niet hebben.…” -</p> -<p>„Moar voader is nou dood,” bespiegelt de jongen. -</p> -<p>„Krek zoo,” bevestigt de weduw, en terwijl zij zoo mogelijk nog sneller haar boonen -afhaalt, treedt het beeld van den weleer zoo werkzamen man haar sterker voor den geest, -en zegt ze weer haastig: „Ge most nou noar school goan, Dolfke.” -</p> -<p>„’k Heb weer zoo’n kramp ien ’t lief moeder,” liegt de jongen. -</p> -<p>„Zoo’n kramp ien ’t lief.…?” De moeder ziet hem meelijdend aan: „Kom is hier jungske; -toch geen heufdpien, niewoar?” -</p> -<p>„Joa wel moeder.” -</p> -<p>Heufdpien! Och heere! doar kan moeder van meeproaten; dóár het ze mee te doen: da’s -zeker ’en kwoal, die Dolfke van zien moeder het: „Ge mot moar weer is ’en cent tegen -’t veurheufd leggen,” zegt ze, en haalt haar knipje te voorschijn. -</p> -<p>Dolfke wou d’r nog geerne vief centen bij hebben, um veur de kramp ien ’t lief bij -dokters juffer ien ’t darp anniesdrop te hoalen. -</p> -<p>Nou, hie most dan veur deze keer moar niet noar school goan, en—noar ’t doktershuus -<span class="ex">niet</span> hard loopen! -</p> -<p>„Nee,” zei Dolfke, en voort was hij met de centen de deur uit. -</p> -<p>Loopen wat hij maar loopen kan, kiest de jongen nu het voetpaadje dat naast de Linge -tot aan het bruggetje voortkronkelt—het bruggetje dat Lammert met zijn paarden slechts -langs een omweg bereiken kon, en waarbij zich de kleine herberg De reizende Man bevindt. -Omstreeks ter halverwege gekomen moet de jongen het huisje voorbij, dat Lammerts grootvader -van vrouw Willems in pacht heeft. -</p> -<p>Dicht aan den waterkant, nabij den ouden olm, waarvan de Linge reeds sprak, zit op -een laag houten bankje, de stokoude Arie Weijer. -</p> -<p>Schoon oud gezicht! Negen en negentig joaren streken hum over ’t heuge veurheufd. -Nou is den schedel koal; allinnig blanke vlökskes speulen hum nog um sloapen en achterheufd. -Schoon oud gezicht! Kalmte en vrêjigheid blinken oe tegen.— Of dat heufd niet bepruufd -is geworden.…? Mins, sprêk toch zachter; as ’t karkhof oan ’t proaten kwiem, ’t zou -oe wat anders vertellen. Moar, ’t heufd, dat eigenste heufd het ie altied noar boven -gehouen: Eén was er die wiest wat ’en mins hier ten nut is; en, ’t doageliks wark—wat -ie leerde as kiend, dat ’en straf was veur ’t minsdom—<span class="pageNum" id="pb164">[<a href="#pb164">164</a>]</span>’t had ien nood en ien leed <span class="ex">hum</span> ten trooster gewêst, en had ie ’t bepruufd as ’en weldoad vol liefde. -</p> -<p>De eenige, die hum nog overbleef, is Lammert, zien kleinzeun; en Lammerts oogen ze -sprêken hum nog van Anne, zien lest gesturven dochter. Lammert had zien moeder moar -êfkens gekend; dat was zundig veur Lammert. -</p> -<p>Joa, Weijer woont nou stillekes ien ’t huuske bij de Linge, en a’j ’em sprêkt dan -zal ie oe zeggen dat ie gelukkig is: Deur Gods goedheid is ie ien hoogen ouwerdom -gezond en stark. Met Lammerts verdienste d’r bij hebben ze genogt um van te lêven. -Geurtje, ’en oarig dernje van erme verre fremielje, twientig joar oud, is hum altied -hulpveerdig op zied, en zurgt veur hof en veur huus. Zie, nou kumt ze noar buuten -um êfkes oan grootvoader—zoo nuumt z’ hum—te vroagen, of ’t goed gong met vissen? -</p> -<p>Ouwe Weijer kan nog niet lêg zitten. Toen ie jong was en stark, toen zou ie nooit -met zoo’n hengelje zien tied hebben verbeuzeld, moar nou, nou was ’t niet anders. -</p> -<p>In hetzelfde oogenblik dat Geurtje op het water toetreedt, en oude Arie uit het blikken -keteltje, dat aan zijn zijde staat, het visch-aas wil nemen om het aan den angel te -slaan, rent Dolf van vrouw Willems het erfje op. Half verschrikt ziet de oude man -naar den jongen om; en Geurtje, terwijl zij, om den knaap het paadje vrij te laten, -onwillekeurig blijft staan, ziet zij meteen, hoe Dolf nabij den grijsaard gekomen, -boosaardig den voet zwenkt, en met een: „Vort! huup!” het blikken keteltje onder Weijers -handen weg en omhoog schopt, zoodat het in ’t midden van den effen vloed al tjingelend -neerploft. -</p> -<p>Zie, zie hoe ’et stille revierke z’n gladde veurheufd ien zwoare rimpels trekt. Nee, -da’s geen jongens-oardigheid, da’s jongens-baldoajigheid! Weijer schudt het grijze -hoofd; zeggen doet hij niets: maar Geurtje—krek as de Linge kreeg ze ’en griezel deur -al heur lêjen: -</p> -<p>„Doe lilleke deugniet!” schreeuwt zij den jongen toe, en, om hem duchtig te straffen -vliegt ze hem achterna. -</p> -<p>Dolf evenwel door dien uitval verschrikt, springt eensklaps ter zijde: wendt zich -schielijk om, en balt zijn vuist; doch, terwijl hij die heft en—om gewisser te treffen—met -het hoofd achterover eerst een schrede terugstuift, bonst hij met het achterhoofd -zoo hevig tegen den ouden olm, dat hem alles voor de oogen duizelt, en hij bedwelmd -in de knieën en straks ook ter aarde zakt. -</p> -<p>Moar Goddank! ’t was zoo oakelik arg niet, went, ’en klein bietje loater zien Weijer -en Geurtje dat ie de oogen weer los duut: en als hij Geurtje, die haastig een napje -water heeft geschept, vóór zich ziet staan, kiek dan striekt ie zich langs ’et veurheufd; -zeit: „Loop, lillikke dern!” en sleet hoar ’t napken uut de hand dat ze ’t woater -allegoar over de kous’ kriegt. -</p> -<p>En nu—’t is een bijna honderdjarige stem die er vermaant: -</p> -<p>„Ge most liever noar school goan jungske; van luioard kumt slechtoard: ik gleuf dat -oe moeder.…” Maar Dolf, al moest hij zijn oogen ook neerslaan toen dat eerbiedwaardige -hoofd zich tot <span class="pageNum" id="pb165">[<a href="#pb165">165</a>]</span>hem vooroverboog, Dolf houdt iens-geheel van geen zejeprêkskes—zoo zin d’r wel meer,—Moeder! -joa krek, moeder zal ie ’t zeggen. Maar—als hij, straks opgestaan, met de hand aan -het voorhoofd, ijlings terugloopt naar ’t Putterserf, dan klotst hum toch altied dat -liedje deur ’t heufd: Luioard, slechtoard!—Alêvel, moeder vond eiges goed dat ie thuus -bleef van school.—’t Liedje was vervêlend, arg vervêlend! -</p> -<p>Moar—’t zou ’en vertelselje van Lammert worden. Krek! Ge most allinnig moar weten -dat grootvader Weijer, dukkels veur Lammert ’t eigenste liedje het gezongen, en da’j -’t dus oan grootvoader niet wieten kunt dat Lammert.… Nee, heur moar, bij hum zal -’t wat anders as van moeders malpötje wêzen. -</p> -<p>We zagen Lammert met zijn paarden in de peppellaan verdwijnen. -</p> -<p>Zie, gunds, ’en heel eindje wied, doar geet ie; nou ens beschauwd deur de boom’, dan -weer ien en helder stroalje van de blinkende zon. Ge kunt wel zien dat ’t al ien’t -eind van Augustus mot wêzen. Tussen de bruin mossige peppelstammen ien, is ’t elzenhout -en ’t hoagedorn arg bestoven van ’t boerengerij, en zie’j ook: hier ’en wisch heuj, -en doar ’en poar korn-oars, tussen en over de bloai’ hangen. Zie—nog ’en stofwölkske -ien de verte, en Lammert is al oan ’t einde bij ’et damhek gekommen woarachter den -pas gemêjden weit-akker leit, die ie giester al veur de halfscheid geploegd het. -</p> -<p>Eenige minuten later heeft de bouwknecht zijn stevige paarden in het tuig voor den -ploeg gezet. -</p> -<p>’t Is woar, as ie op tied was begonnen, dan kos ie van mergen al ’en heel eind geavensierd -zin; alêvel, of ’t vandoag of mergen kloar kumt da’s krek allins. Toen ie as knecht -warkte toen was ’t verpliechting, moar nou, niewoar, ’t was zoo goed as zien eigen -land. Trieneke zei giesteren Joa, en ’t land, en de ploeg, en de peerds, ’t was eigenlik -metterdoad al van hum. Zeker, anderman zou ien zien stee al heelegoar de weerlich -van ’t zwoare wark geven; moar nee, dàt dee ie niet. ’t Zou ook te bezien stoan of -er één ien de Bêtuw liep, die zóó ’et ploegiezer ien de zwoare klei regieren kos. -Kiek zukke voor’ d’r is liggen; egoal mins, asof ’t langs ’en linnejoal was getrokken, -en diep—meer as ’en palm! -</p> -<p>’t Is krek asof de peerds al ’en bietje kwiespeldurig worden; ze kieken al is um, -en hoaien met de hoev’: „Joa joa mennekes, ge kunt ’r vandoag is van kriegen; ge bint -al krek zoo goed as met oe eigen boas op ’et land. Rust nog moar en bietje, de boas -zal erst zien piepke is opstêken.” -</p> -<p>Lammert, met de beenen over elkander en tegen den ploeg geleund, haalt uit zijn wambuis -zijn pijpje te voorschijn. Erst is uutkloppen, op de vlakke hand; dan d’r ien bloazen; -nóg ens uutkloppen; nóg ens bloazen. -</p> -<p>De koperen tabaksdoos, die ter halverwege uit den vestzak te voorschijn komt, wordt -nu ter hand genomen. Alles noar den eis: driemoal kloppen op ’t deksel; de deus opengemoakt; -langzoam met den middelvinger de tabak ien’t köpke gestopt, en.… „Da’s al ien’t zesde -joar dat ie die deus gebruukt. Die deus het ie van <span class="pageNum" id="pb166">[<a href="#pb166">166</a>]</span>Geurtje veur ’en karmis gekregen, ’t erste joar dat ze bij grootvoader ien huus kwiem. -Deur Miels de harloziemaker het Geurtje ien’t deksel van de deus loate zetten: Aan -Lammert Van Tuil, van Geurtje Ten Bos.—’t Zei niks niemendal, moar, a’j die noams -zoo bij mekoar zag staan, dan zou’j al meinen dat ’t wat anders beteikenen most.—’t -Is woar, Geurtje het ie wel ’en keer onder de kin gestreken; ’t was en oarige dern -um is mee te jollen en te dollen; ’en glad mooi snuutje had ze, en veur grootvoader -was ze ’en matjedor; moar—och harrejennig! as ze ien heur fantóazie, lonkse eugskes -op <span class="ex">hum</span> had, och harrejennig dan was ze glad van den toeter.”—De tabaksdoos is weer ien den -vestzak geborgen; de tondeldoos wordt nu langzaam te voorschijn gehaald, de vuursteen -er tegenaan gelegd; het slag raakt den steen, en Lammert bespiegelt: „De dernjes zin -van gemoed krek as de tuntel; kiek, a’j moar êfkes ketst dan steet ’t ien de gloed; -kets! kets! Verdrêjd da’s oarig, nou wil ’t niet—kets!—kets!—ten mienste as ’t ketsgerij -goed is.” -</p> -<p>„Ho! weerlichse knol!” roept Lammert, dewijl hij met den voet op het ploegrad en steeds -meer met den rug tegen den ploeg geleund, bijna door het vooruitrijden van een der -paarden zijn evenwicht had verloren en gevallen was. „Duuvels ding! he’k oe geen stilstoan -geleerd!” En terwijl hij nu rukt aan den toom, en het driespan daardoor aan ’t voor- -en achterwaarts-trappelen raakt, begrijpt hij dat het noodig wordt, ten einde de zijvoren -zuiver te houden, het: Allo vort! te doen klinken en—doar geet ie. -</p> -<p>Zie, zie hoe het kouter de zware klei in glimmende voren spit; hoe Lammert met krachtige -hand den ploeg bestuurt en met juistheid het driespan ment; hoe hij aan het eind van -den akker gekomen, behendig de paarden doet zwenken; den ploeg met vasten greep uit -de vore in rechthoek brengt, en straks—alweder zwenkende—op den linkeroever der Linge, -nogmaals het blanke staal door de zwarte aarde stuwt. -</p> -<p>En toch nog nooit van z’n lêven is Lammert den arbeid zoo zwaar gevallen: „Ho, mennekes, -ho!” Straks toen ze ien de zon stingen, toen zullen de vlieg’ heur geploagd hebben; -<span class="ex">hier</span>, nog zoo’n bietje ien de schauw van ’en poar wilgen, hier zal ’t bêter zin. Niewoar, -’t piepke mot ook nog oangestoken.…? -</p> -<p>’En bietje loater vliegen de mugskes veur den tabaksdamp op zied: „Stomme dinger! -as ’en mins eiges den heelen dag mot warken, dan kan zu’k gespuus egoal liggen te -dansen en ’en mins tot last wêzen.” Moar—nou zal Lammert dan ook zien rust is goan -kriegen; hie kan ’t er heel best alvast is van nemen. Hier op den woaterkant is ’t -krek zoo’n ploatske um ’en bietje te liggen: veurover, lankuut op ’t gres; kin en -ringboard ien de beie hand’; de elleboog’ as stutters op den grond. Doar leit ie! -</p> -<p>„Hei! Lammert! bin gij doar.…?” roept na weinige seconden een luide stem op korten -afstand. -</p> -<p>Wel verdrêjd! is dat schrikken! In één oogwenk is Lammert overeinde: „Nee.… wátblief.… -bin gij doar Geurtje?” -<span class="pageNum" id="pb167">[<a href="#pb167">167</a>]</span></p> -<p>„Joa Lammert,” herneemt Geurtje terwijl ze naderbij komt: „’k zag de peerds wel stoan, -maar oe kos ik niet gewoar worden; ’k mot oe wat zeggen Lammert.” -</p> -<p>„Zóó, ik dronk moar êfkes,” is het antwoord; en vragende: „Wat wou ie?” -</p> -<p>Geurtje werpt ongeloovig een blik over den akker waarin heden—’tgeen duidelijk te -zien is—slechts één nieuwe vore geploegd werd, en dan, dan lacht ze vermanend: „Ge -kiekt zoo onneuzel Lammert.<span id="xd31e4185"></span>” -</p> -<p>„Ikke.…?” zegt de bouwknecht: „’k zou niet weten woarum. Wat hei’j mien te vroagen?” -</p> -<p>In weinige woorden verhaalt het meisje wat er met Dolf is gebeurd, en geeft al spoedig -haar wensch te kennen, dat Lammert, as ie op ’t Putterserf kumt, alles ten rechte -zal sprêken; ’t jungske was wel ien stoat um ’t glad te verdrêjen; ’t most is kwoad -kunnen, kwoad veur grootvoader. En voorders, Lammert van zien kant most met wark ook -moar oakelik z’n best doen; ze zag ’t nou eiges, ’t proatje dat Vrouw Willems niet -arg tevree was, kos wel is woar wêzen: „Jungske, jungske! as grootvoader ’t huusken -is uut most.” -</p> -<p>Zie nou den lach is van Lammert; krek of ie zeggen wil: a’j niet van giester bint -dan bi’j zeker van eergiester: -</p> -<p>„Mein ie dat grootvoader uut zien huuske zou motten?” zegt hij langzaam: „Nee, d’r -<span class="ex">ien blieven</span> zal ie, al z’n lêven! en zonder dat gij of ikke d’r ooit meer ’en hand veur te ruuren -het.” -</p> -<p>Geurtje begriept er niks van; ien den letsten tied het Lammert wel meer zoo roar kunne -proaten, moar nou.…? -</p> -<p>„’t Mot al ’en oarig spulleke wêzen waar ie mee pacht kunt verdienen zonder ’en hand -te verruuren,” zegt ze iets later, en—as ze die tooverhand’ asteblief wel is zien -wou.… wég zin ze, ze stèken ien de broekzak’. -</p> -<p>„En ik zeg oe dan,” herneemt Lammert, terwijl hij zich weder in de gemakkelijkste -houding tegen den ploeg zet: „da’k grootvoader dat eigenste huuske zooveul als prezent -doe. ’k Zou oe nog ’en heeleboel meer kunne zeggen Geurtje, moar, zwiegen en sprêken -dat geet niet geliek.” Lammert klapt met de tong en kijkt naar de lucht. -</p> -<p>„Nou, doar mo’k alêvel over lachen,” zegt Geurtje weder—moar eigenlik, ze most iens-geheel -niet lachen; ’t was hoar krek ien’t gevuul asof ze bleik ien’t gezicht wier. As Lammert -dát zag! Snel draait zij zich om, en dan as ze gaan wil: „Ge weet ’et van Dolf; wark -voorders plezierig.” -</p> -<p>„Nee, heur is Geurtje!” roept Lammert,—went ’t is ’en verdrêjd ding, a’j êvel geliek -hebt, dat iemand zal meinen da’j gekketoal proat. -</p> -<p>Geurtje wou wel blieven: „Wat is d’r Lammert?” -</p> -<p>Lammert met half dichtgeknepen oogen: „En a’k oe dan zeg da’k niet warken meer wil, -umda’k niet warken meer hoef; a’k oe dan zeg da’k mien al krek zoogoed as boer van -’t Putterserf kan rêkenen—veur de halfscheid ten mienste a’k oe dan nog zeg <span class="pageNum" id="pb168">[<a href="#pb168">168</a>]</span>Geurtje, dat Trieneke giesteren <span class="ex">Joa</span> zei, watblief—zu’j’t dan gleuven of niet?” -</p> -<p>O God! dat goeng as ’en gluuiende noald deur ’et hart! -</p> -<p>Lammert rekt zich de erms, en nog ens: „Watblief?” -</p> -<p>Moar Geurtje, ze wist niet wat ze gleufde; ze gleufde ’et wel, moar toch, ze kos.… -ze wou ’et niet gleuven. Ze vuulde niet krek woar ze was.… ien huus of op ’t land; -ien ’t duuster of ien ’t licht; ien de kark of boven op ’en heujmiet woar ze altied -zoo duuzelig wier. Goddank! ’t goeng veurbij.… Ze mot wel oakelik bleik wêzen; moar -Lammert ziet ’et niet: hie kiekt noar de locht.—Misschien vuulde ie óok wat, dat ie -de oogen van Geurtje vermee. -</p> -<p>„Zoo Lammert,” zegt ze eindelijk met vaste stem: „nou kan’k ’et begriepen, ook wóarum -da’j hier ien stee van te warken, de luioard speult. Geluk d’r mee Lammert!” En dan, -dan wendt zij zich om; klopt het paard—dat den hals rekt om een wilgetak te bereiken—op -den rug; zegt schijnbaar luchtig: „’t Is bitter jungske!” en neemt zoo haastig zij -kan den terugtocht aan over den stoppeligen akker. -</p> -<p>En Lammert, als Geurtje den akker verlaat, dan heeft hij niet meer zooals straks, -de oogen ten halve gesloten naar boven en van haar afgewend. Neen, turend ziet hij -haar na, totdat zij het damhek achter zich toetrekt, en—zonder ook slechts een enkele -maal naar hem om te zien—in de peppellaan verdwijnt. Met blijkbaren wrevel werpt hij -zich nu opnieuw in het gras aan den Linge-zoom neder.—Dat is heel anders gegoan as -ie gedocht het. Had ie niet gemeind dat Geurtje d’r arg kapot af zou wêzen. Het ie -krek dóarum geen opzien gehad um grootvoader of hoar de rechte woarheid te zeggen. -Lochtig was ze <span class="corr" id="xd31e4216" title="Bron: weggegaon">weggegoan</span>; krek asof ie hoar niet dukkels um ’t kinneke had gestreken, zacht, o zoo zacht! -En nou, nou goeng ze lochtig, en kos nog smêlen dat ie ’en luioard was.—„Goed zoo -derne! best zoo derne! heb d’r moar niks geen spiet af. Ikke ook niet. De luioard -speulen! Of gij oe ien’t zweit zoudt goan warken, a’j woart zooas ikke. Toe moar! -veuruut moar! Wês jij moar lochtig, heel lochtig; Lammert zal ’et óok zin!” -</p> -<p>En—of ze lochtig was.…? Joa, zie dan: Vigelant stapt ze de peppelloan deur; links -en rechts kiekt ze rond, went, niewoar.… z’ is lochtig, heel lochtig! Ien’t veurbijgoan -mêjt ze gresbluumpkes met de hand, en stêkt er éen met ’t stêlje ien den mond.—Vlugger -loopt ze, went de koffie veur grootvoader mot ze verdig moaken en ’t weitebeslag veur -de koek die Lammert zoo gern.… Zie, wat klemt ze de tand’ op mekoar, zóó stark dat -ze’t blomstêljen afbiet.… ’t bluumpke velt op den grond, en—heur voet trooit ’et plat.—Lochtig -geet ze wiejer; rechts ’et Lingebrugsken over; links ’et smalle poadje af dat noast -’et revierke langs Weijers huuske vortgeet tot ’t Putterserf.… ’t <span class="ex">Putterserf</span>!.… Of ze schrok van den kikkert, die vlak veur hoar voet óp en ien ’t woater sprong.…? -Efkes blieft ze stoan.… moar nou, niewoar, lochtig geet ze weer wiejer; den olm bij -grootvoaders erfke langs; de lêge deur van ’t huusken ien.— Grootvoader is d’r niet, -hie zal bij de koei op de <span class="pageNum" id="pb169">[<a href="#pb169">169</a>]</span>dêl wêzen.—Nou steet ze ien’t keukenje; straks kiekt ze noar ’t vuur op de ploat; -’en oogenblik later vliegt ze de vlierink leer op.—Hier is heur kämerke; ’t bovenste -loai van ’en loaitoafel trekt ze ópen: ’en snoerketting van rooje kroal’ griept ze -d’r uut.—’t Kämerken af; van de leer noar umlêg.—Nou steet ze weer stil ien de keuken; -nou—nou smiet ze den ketting ien ’t knappende vuur,—lochtig, heel lochtig! En zie, -zie dan, doar velt ze met bei’ heur erms op de klaptoafel neer; heur knie’ op den -grond en ’t heufd ien de hand’; nou snikt en nou schreit ze. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Zie Lammert, en luuster: nou snikt en nou schreit ze! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Omstreeks een uur vroeger bevinden wij ons op ’t Putterserf. Manke Jan de arbeider, -die buiten aan ’t uitmesten was, heeft Dolfke, toen hij van Weijers huisje terugkwam, -goed en wel zien voorbijgaan; maar Dolfke, toen hij ’t achterhuis binnenstapte toen -is ie ’t spulleke begonnen. -</p> -<p>„Och heere, wat is d’r!” schrok moeder Willems toen ze Dolfke zoo oakelik schrauwen -heurde, en—haastig is ze naar de deel gevlogen. -</p> -<p>Och! a’j ’t gedrêj en ’t gelieg van ’t jungske, en ’t gesus van moeder geheurd hadt! -</p> -<p>Nee zeker, as ’t heufd nog zoo’n pien dee dan hoefde ie te middag niet noar school, -en mergen ook niet. Hier, hier had ie ’en stukske koek, en joa, welzeker, hie most -moar ’en bietje op den heujbarg ien ’t heuj goan liggen, moar niet van de leer vallen, -heur! -</p> -<p>Wàt! zou ze zich deur dien ouwen Weijer loate koejeneeren, aldat ie dan oud was; zou -ze van hém motte heuren wát ze as moeder verpliecht was! Dát—nooit van z’n lêven! -</p> -<p>De boerin zet nu met zenuwachtige vaart hare werkzaamheden voort. ’t Was alsof zij -zich wreken wilde.… op zich zelve misschien? In de kleine achterkeuken, doorgaans -„de geul” genoemd, overtuigt zij zich dat er de groote pot met varkens-aardappels -te vuur hangt. Jans de meid ziet er hoe de boerin eiges ’en zwoare bos rieshout op -’et vuur gooit—zij had ’t toch moar veur ’t zeggen gehad.—Straks in den kelder zijn -het de zware keien op de Keulsche potten, die bij het ververschen van den inmaak, -de krachtige hand der boerin ondervinden; en later, dan spoedt zij zich naar de kaaskamer -om er de kazen, waarmee zij ter markt wil, op het aanrecht te zetten. -</p> -<p>Onbegriepelik! Triene schient van mergen niet bij de kês’ te zin gewêst; déez en dié -hadden gekeerd motte worden. Zou ’t spulleke van „ezelje duut niks” hoar ook al goan -lieken! Was ’t dan misgerêkend dat warkzame Triene ’en hêkel oan Lammert zou kriegen -as ze ’en oog op zien luiheid kreeg? En—schreeuwend naar buiten klinkt het: „Triene!” -En straks op de deel: „Hei! Trieneke! Triene!”—Wat deksel woar zat ze! -</p> -<p>Zie—doargunder kumt ze de deur van hoar kämerken uut. Ze <span class="pageNum" id="pb170">[<a href="#pb170">170</a>]</span>kiekt zoo’n klein bietje beduusd: moar ook, ’en oogenblikske loater kiekt ze asof -ze prakkeziert bij zich eiges: „Allo Trieneke: ’t heufd ien de flank!” -</p> -<p>Perjen, ge mengt wel is êfkes noar Trieneke kieken. Ze het zich eiges ien ’t Zundagse -pak gestoken; verdrêjd, hoast krek ’en juffer uut stad. ’En fleurig mutske met rooje -strikskes het ze op ’t heufd: gouwe bellekes ien d’ oor’; over ’t kerset ’en gruun -merrenos japon met frunzeljes op de erms; stoffe schoen’ oan de vuut’. ’k Weet niet -of Triene den angst kreeg toen moeder heur riep, en hoastig ’t kleedoazie weer uut -wou smieten, ten mienste: de bovenste hoak’ van ’t japon zitten los, en ’t zwart zieden -schort sleupt heur noa langs den grond. -</p> -<p>Trieneke van ’t Putterserf is altied mooi, moar nou—schuchter en op z’n Zundags—is -ze oakelik mooi. Alêvel, de Linge ziet heur toch liever met bloote erms ien ’t witte -borstrok en ’t rooje duukske d’r onder, den blauwstreepsen rok um de been’, as ze -met forse hand de roomtesten of de melkkannen schuurt. -</p> -<p>’t Kan best woar wêzen. -</p> -<p>„Wat is d’r moeder.…?” vraagt het meisje reeds op eenigen afstand. -</p> -<p>„Wel zoalige zinnen!” roept de weduw met verbazing, terwijl ze met de linkervuist -in de zij en de rechterhand boven de oogen, Triene langzaam naderen ziet: „Zeg, bin -ikke glansbliend ien d’ oogen of gij, heb gij de kramp in oe harsens?” -</p> -<p>„Wat blieft oe moeder?” herhaalt Triene met zekere fierheid, alsof zij dien uitval -niet hoorde. -</p> -<p>„Wat mien blieft, wat mien blieft.…!” spreekt de moeder met bevende stem: „mien blieft -da’k weten wil woar dat noar toe mot, met oe neie kleed en oe goud in de ooren.…? -Mein ie dat ’t Zundag is, of hei’j ’en karmis-afsproak.… Zeg?” -</p> -<p>„Nee, iens-geheel niet moeder,” zegt Triene, en haar blos is nog sterker dan anders. -Wat zachter, maar toch met fierheid: „’k Wil niet langer zoo schooiig deur ’t huus -loopen, moeder.” -</p> -<p>De boerin staat een oogenblik als verbluft. Wou Triene heur Zundagse kleer’ op warkendag -droagen! „Wel zoalige zinnen!” barst ze eindelijk los: „hei’j ook misschien de roazende -mot in oe heufd! Mooie kleer’ oan ’t lief’ hangen, um de beest’ ien ’t land te goan -melken, um te karnen, um botter te knêjen, um.…” -</p> -<p>„Da’s ook eigenlik meidswark moeder,” valt Triene iets heftiger in: „Zou’j ’et dan -oan wille zien da’k nog langer beproat en belachen wor? A’j riek bint zooas welluu -moeder, dan mo’j.…” -</p> -<p>Heur ie wel hoe Lammerts proat al dieper bij mooi Trieneke is gegoan as ze eiges ien -’t erste wel meinen wou. -</p> -<p>„Dan mo’j,” roept de boerin in woede, „dan mo’j de kês’ moar loate zwellen niewoar! -en alles op slof loate goan! Zeg onneuzele dern, het den Lammert oe dát ien de ooren -getoeterd, ou Triene, die altied zoo lochtig kos zingen bij ’t wark? Allo, schoam -oe vort, en die kleeren van ’t lief. Den Lammert za’k spreken, en gij—zurg veur ’t -êten!” -</p> -<p>Trieneke was op stikken af toen ze terugging: Weggejoagd as ’en <span class="pageNum" id="pb171">[<a href="#pb171">171</a>]</span>kiend! En—weerum proaten het ze niet gekost; ’t was krek asof ze de klem ien d’r mond -had. -</p> -<p>In ’t voorbijgaan ziet ze ginder Jans de werkmeid en Gijs den knecht ook al lachen. -Als ze in haar kamertje weerkomt, dan—dan griept ze de muts van ’t heufd; dóár, klets! -ien ’en hoek! De hoak’ en oog’ van ’t japon scheuren uut zoo hard as ze ’t lostrekt. -De bellen uut de oor’ gedoan dat ze zich zeer dee, en vort! gesmeten op de toafel! -</p> -<p>Triene, Trieneke! ’t is onverstandig da’j zoo kwoad bint. -</p> -<p>„Onverstandig! Is dát verstandig zooas moeder heur kiend behandelt, as ’en bloag, -as ’en meid! Is dát verstandig dat moeder heur krek belacht as zoo’n kriel van ’en -Geurtje, en heur grieft ien ’t gevuul? Nee, Lammert het geliek, doar mot ’en eind -oan kommen!” -</p> -<p>Trieneke gooit zich achterover op een stoel; haar mooie blonde haren vallen los op -haar blanken schouder, en, als zij met haar kinnetje in de hand strak voor zich heen -ziet, dan spreekt zij weer zachtjes het woord <span class="ex">onverstandig</span>. En joa, krek, as ze noadenkt dan viendt ze ’t óók; ’t was onverstandig—niet dat -ze kwoad was op moeder en allegoar; niet umdat ze ’t verdrêjde nog langer te warken -as ze doardeur ander ten spot wier. Nee, onverstandig was ’t dat ze niet liever nog -erst wat gewacht had, eiges en onneudig het ze moeder nou opgebloazen tegen Lammert; -dát was onverstandig, heel onverstandig! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Wanneer Lammert, zooals nu op het land is, dan regeliert ie zich, um te goan schoften, -noar de zon. As ie meinde dat de zon hoog genoeg sting, dan goeng ie, aldat de klok -nog niet had gesloagen; en krek zoo: as de klok zei dat ’t schoftuur veurbij was, -dan figelierde ie weer op de zon, en zag dan meesttieds, dat ’t heel best nog ’en -bietje kos vêlen.—Zoo’n klok was moar drêj-spul. -</p> -<p>Nu Lammert met zijn ploegpaarden, nog meer dan een half uur vóór schofttijd, ’t hek -der hoeve komt binnengereden, is manke Jan ginds bij de schuur nog druk bezig met -uitmesten. -</p> -<p>Manke Jan is ’en mins van ’en groot begriep; letst op ’en keer het ie heel goed begrepen -dat ’en mins ten achterste veuren niet lêven kos, umdat ie dan op de rechte stee geen -mond veur ’t êten had; dát had ie best begrepen, moar—begriepen dee ie niet, dat ie -geen errebeier op ’t Putterserf zou wêzen, as ’t niet um zien bliende moeder was. -</p> -<p>Lammert, die zoodanig achter de houtmijt en de hooibergen heeft omgereden dat hij -uit de woning niet te zien was, houdt nu stil bij de staldeur ter zijde van de deel -en roept er den arbeider, toe: „Jan, ge mot de peerds is êfkes op stal zetten, ’k -mot hoastig noar huus toe.” Dat is voor de eerste maal dat Lammert niet zelf zijn -paarden bezorgt. -</p> -<p>„Goed Lammert,” is het antwoord, en terwijl de bouwknecht zich nu haastig verwijdert -vat Jan den voorsten bruine bij den halster; rukt en trekt het driespan achter elkander -den stal door ’t lage <span class="pageNum" id="pb172">[<a href="#pb172">172</a>]</span>deurtje in; bindt den voorste met het halstertouw vast aan den kribring; laat ze verder, -kop aan staart en staart aan kop, zooals zij waren, en, als hij straks het staldeurtje -van buiten sluit, dan zegt hij met een glimlach van innige zelfvoldoening: „’k Zie -best kapoabel met peerds um te goan, zoogoed as de beste!” -</p> -<p>’t Moet wel een bijzondere oorzaak hebben waarom de zon der dorpsklok heden zoo’n -groot eind voor is, en Lammert al verder zoo haastig naar huis wil. Ja, zie maar: -langs de Lingezijde der woning, waar slechts Trienes kamertje het uitzicht naar buiten -heeft, sluipt Lammert behoedzaam naar den voorgevel der huizing. -</p> -<p>De groen geverfde luiken der beide staatsiekamers, die altijd door vrouw Willems zelve -tot ’s namiddags voor de zon worden aangezet, glimmen ook nu in de middagstralen der -laatste Augustus-zon. Zie, nog even tuurt Lammert rechts en links, maar dan, dan stoot -hij een der luiken een weinig ter zij; trekt zijn zakmes te voorschijn, en steekt -den rug er van zoover mogelijk tusschen de reet van ’t kozijn en het venster. Wippende -met het zakmes, en drukkende met de linkerhand tegen het venster zelf, komt er na -weinige oogenblikken rijzing in het eenigszins knellende raam. Door de beide handen -nu verder omhooggedreven, piept het venster, en Lammert—verschrikt—ziet haastig weer -rechts en links, maar dan—dan slaat hij ook spoedig de beide handpalmen op het kozijn, -wipt er zich op, springt naar binnen, trekt net luik weder dicht, doch laat—um dat -piepen—het venster maar open. -</p> -<p>Doar steet ie dan nou in die koamers. ’t Is er koel en zoo’n bietje schiemerlicht. -Toen ie op ’t land was, verdrêjd! as ie’t uut kos houen. Veul gewarkt het ie niet, -moar, ook dat liggen is vervêlend geworden; ielkreis was hum de zon tussen de bloajers -deur op ’t heufd komme branden; de bijen hadden hum ielkreis langs de oor’ gebloazen -met ’en wiend, asof ze hoast hadden. Toen ie ’en klein endje wiejer goeng liggen, -toen is ie heelegoar van de wies gekommen, went bij ’en mierennest is ’t êvel zu’k -mekkelik liggen niet. Nee, ien die <span class="ex">koamers</span> most ie is wêzen, joa ien die koamers! En nou, nou steet ie ien die koamers, en doar—zie, -doar stoan de ermstoel’ ook nog. Niewoar, één veur hum en één veur Trieneke. Joa, -’t is oarig da’j as boer van zoo’n hofstêj, nou krek zoo duk a’j moar wil ien zoo’n -stoel kunt goan liggen. Hie zal’t moar vast is prebieren. -</p> -<p>Behoedzaam en op de teenen loopende neemt Lammert nu een der beide armstoelen van -den wand, plaatst dien bij de tafel, aarzelt nog een oogenblik, maar dan, dan vlijt -hij zich welbehaaglijk neer in den breeden zetel, strekt de beenen zoover hij kan -voor zich uit en peinst: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>’t Is verdrêjd toch arg onbegriepelik dat zoo’n boer van ’t Putterserf ’t verstand -van zien standoasie niet beet kos kriegen, en, krek as zien wêduw nog toezoers vort, -liever sloaven as rusten wou.—Nee! Lammert Van Tuil zal dat spulleke is anders regelieren.”—Een -wijle voor zich heen starende, valt zijn oog op ’t portret van Van Speyk <span class="corr" id="xd31e4291" title="Bron: aau">aan</span> den wand: „Wat kiekt ie mien oan,” <span class="pageNum" id="pb173">[<a href="#pb173">173</a>]</span>denkt hij voort: „toen ’k ’et heufd noar gundse kant hiew toen dee ie’t, en nou—nou -duut ie’t ook.” -</p> -<p>Met een smadelijken lach wendt Lammert zijn oogen ter zij; maar toch, hie mot er nog -ens en alweer noar kieken. Met eenige zelfoverwinning knikt hij den starenden zeeheld -toe, en dan, dan zegt hij—ofschoon onhoorbaar: -</p> -<p>„Dag Van Spiek; dag menneke. Joa, krek, Lammert is d’r ook. ’k Bin net zoo veul mans -as gij; toen gij ’t werken muuj wier toen hei’j d’r den brand ien gestoken. Joa menneke, -dat eigenst kos ik ook wel is doen.”—Lammert heeft zijn pijp en tabaksdoos reeds te -voorschijn gehaald.—„Moar mien eiges veur Kozak of Spanjool ien de locht loate vliegen.… -doar za’k niet van gediend wêzen. Joa messeu Van Spiek—’t is verdrêjd zooas zoo’n -ding oe oankiekt—ikke zal dan nou is krek zóó blieve zitten, joa! en zie, nou stop -ik ’en piepke, joa! en zie, doar zet ik nou den tabaksdeus op de toafel, joa! en—of -ie ’t nou gleuven wilt of niét, nog moar ’en klein bietje geduld en dan zu’j den Lammert -Van Tuil hier alle doag’ van ’s mergens tot ’s oavends, ien den ermstoel veur ’t open -roam piepkes zien rooken, en ’s weinters bij den knappenden heerd. Joa menneke, en -dan zu’j ’em noar dat eigenste kammenet zien goan, dóar, en zie je, doar het ie dan -bestier over; da’s bêter as ien de locht hê? veul bêter!” -</p> -<p>Van Spiek begint zoo oakelik strak te kieken. -</p> -<p>„En a’j mien dan vervêlen goat,” vervolgt Lammert bijna hoorbaar, „dan drêj ik oe -um; ten achterste veuren.—’t Is ’en oakelik gezicht zoo’n kerl die niks duut as kieken.” -Veur ’t oogenblik zal Lammert zich eiges moar umdrêjen. Bestig! Nou ziet ie Mezeppa. -</p> -<p>„Wat leit die kerl doar toch lui op dat peerd! Mo’j al ’en heele rijer veur wêzen. -Ien zoo’n ermstoel is ’t mekkelikker, veul bêter. Alêvel ’t wordt tied um noar huus -te goan êten.—Och! ’t kan wel loater. Geurtje zal ’t wel werm houen.…. Och! <span class="ex">harrejennig!</span>”—Lammert rekt zich de leden: „Geurtje, wat goeng ze lochtig; met hóár was ie nooit -ien zoo’n koamer gekommen; altied den eigenste sloaf gebleven.”—Geeuwend: „Och <span class="ex">harrejennig</span>!” De armen slaat hij achter om ’t hoofd,—went die bovenste leuning van ’t stoel is -toch hard. De beenen strekt hij nog verder uit. Hakende met de punt van zijn vetleeren -schoen, trekt hij den meest nabijzijnden stoel bij de sport naar zich toe en legt -er de beenen op. De oogleden vallen dicht, lodderig gaan ze weer open; open en dicht; -en—als een mug hem soezende piept langs het oor, en eindelijk juist op zijn voorhoofd -komt zitten, dan blaast hij zoo telkens eens even naar boven, went—de erms het ie -nou eenmaal um ’t heufd gesloagen. En——alles soest! en ’t schrauwt ien de verte: Ho -peerd, stoa stil! went zie: Trieneke leit gunds op ’t peerd van Mezeppa; en ’t soest -en ’t schrauwt nog starker, en—allebei de koamers ze vliegen met ’t schip van Van -Spiek ien de locht; en Van Spiek met Gehrtje ien den erm wat lacht ie, hoe oakelik -lacht ie! En—Heer ien den hemel! nou schrikt ie wakker. -</p> -<p>In een oogwenk is Lammert overeinde. ’t Was hum krek asof ie <span class="pageNum" id="pb174">[<a href="#pb174">174</a>]</span>en iesbad over ’t lief kreeg.… Doodsbleek van ontsteltenis en van verontwaardiging -tevens, staat daar de vrouw van ’t Putterserf op den drempel der pas ontsloten kamerdeur. -</p> -<p>Nog slechts even had zij zich met haar gezin om den middag-disch vereenigd, of een -buitengewoon rumoer in het achterhuis heeft haar met de overigen naar de deel gedreven. -Wel afgeroazend wa’n spektoakel was dat ien de peerdstal gewêst! gesloagen en gebeten -hadden ze allegoar, krek asof ze de kolder hadden. Wie zou ’t geleuven: Lammert had -ze krek loate stoan zooas ie d’r mee van ’t land kwiem; ’t varse kleever ien ’t ruuf -hadden ze alle drie geroken, en één had er moar bij gekost. Gijs de knecht, die op -den rogzolder oan ’t schoepen was gewêst, had er eerder geen spier van gemarkt. Een -van de peerds had den halster kapot; de veurste was arg ien ’t steertvleis gebeten, -en—roazend op den Lammert, het vrouw Willems de sleutels gegrepen, um hoastig uut -’t kammenet ien de lienkse stoasiekoamer ’en neie halster te kriegen, en ’t boek van -den Neuman, veur ’t geval van zoo’n peerdsbeet. -</p> -<p>Ja razend was ze, en wonder was ’t niet, want nog bovendien had Dolfke, ’t lieve jungske, -haar pas gezegd dat ie heel duudelijk het gezien—toen ie eiges ’en bietje ien den -heujbarg lee—hoe den luioard ien stee van te ploegen, lankuut naest Geurtje ten Bos—zoo’n -feeks, die <span class="ex">hum</span> sloeg—ien ’t gres het gelegen, en loater de peerds, ien stee van ze eiges te bezurgen, -oan Jan het vertrouwd. -</p> -<p>Ja woedend is vrouw Willems naar ’t voorhuis gegaan, en nou—nou was ’t nog ’en ander -spektoakel! -</p> -<p>„Wel Heer ien den Hemel!” het ze gevluukt, alschoon ze niks van geen vluuken hieuw.—’t -Was heur ook krek asof hoar ’t heele lief onder de beenen uutschoot. Doar lee ie, -den ezel, den lummel, den dagdief! Ien deze koamer; ien ’t stoel woar ze eiges nog -nooit op zitten wou! Sprêken wil ze, moar sprêken kan ze niet—d’r zat heur ’en strop -um de kêl. Zie, ’t is Trieneke die heur um den hals lee: „Moeder, moeder!” roept ze -beschermend. Maar moeder, ze rukt zich los uit de klem; met dreigend gebaar snelt -zij op den terugduikenden bouwknecht toe: „Wat! gij! vlêgel!” barst ze stootend en -bevende los: „hier ien de koamer.…! hier ien den stoel! Vort! vort weer d’r uut! D’r -uut zeg ik oe; deur ’t eigenste gat woar ie ien bint gekommen. Schandbrood zu’j êten, -schandbrood ien ermoei! Vort, vort m’n huus en m’n dienst uut!” En—als zij hem vat -bij den arm, dan dringt ze hem voort en verder naar ’t venster, en Trieneke roept -wel: „Och moeder bedoar toch!” En Lammert hij trilt wel: „Vrouw Willems ik smêk oe!” -Moar: „Vort! vort met den luizak! Allo, de been’ over ’t roam—da’s niks, stoot oe -kop moar—oe loon za’k wel sturen; geen voet op ’et erf meer!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is avond. De dorpsklok heeft in de verte elf doffe slagen gebromd. Evenals de geheele -omtrek ligt ook het Putterserf in een <span class="pageNum" id="pb175">[<a href="#pb175">175</a>]</span>valen nachtsluier verscholen. Slechts aan de zijde der Linge schemert er in die woning -nog een flauw lichtje achter dichtgeschoven gordijntjes. ’t Is het venster van Trienes -kamertje. -</p> -<p>Mooie Triene, ten halve ontkleed—of liever gekleed zooals zij’t bij snikheeten dag -in ’t brandende hooiland zou wezen—Trieneke drukt zich gedurig de koude hand tegen -de gloeiende oogen, want—oakelik veul het ze geschreid vant’ middag tot den oavend -toe. Met moeder en Lammert was alles gedaan; ’en wrok had moeder op ’t heele Weijers-huus; -op ouwen Weijer, die volgens Dolfke—hoar belasterd; op Geurtje ten Bos die heur jongske -gesloagen; op Lammert die heur ien’t wark zoogoed as bestolen, ien’t zwak gegrepen -en bijkans den dood op ’t lief gejoagd had: „Nooit kumt ie weerum;” had moeder geroasd; -en Triene, ze drukte haar koude hand nog eens op de brandende oogen, en—wonder, as -ze dát duut, dan liekt heur alles zoo zwart niet meer toe: „Joa, Trieneke is d’r ook -nog, wel zeker! As ze mundig wordt dan zal ze doen noar wil en believen. ’t Is oarig—as -ze die hand zoo houdt, hoeveul klaarder ’t haar wordt: Zeker, Lammert had zich lillik -loate kieken: den luioard speulen veural ien zoo’n koamer, dat had toch gek gestoan. -Alêvel—niemand zou lachen om hum den zij ens heur joa gaf, niemand zou lachen um <span class="ex">hoar</span> dat zij niet heur zin kreeg. Ens joa, blieft joa. Zie, Trieneke is d’r ook nog! -</p> -<p>Eenige oogenblikken later zit het fiere, doch heden in hare fierheid zoo dikwijls -geschokte kind, op den rand van haar bedstee. Een glimlach heeft hare lippen geplooid. -Uit den wit diemeten zak die haar ter zij op den rok hangt, heeft zij een voorwerp -genomen, dat ze wendt en keert in hare handen, dat ze beschouwt alsof het zeide: Trieneke, -<span class="ex">alleen um oe zelfs wil</span> he’k oe lief; oan Geurtje he’k nooit gedocht, Trieneke, vergêt nooit oe Lammert. -</p> -<p>Doch zie wat beroert haar? Een gloeiende blos stijgt haar snel naar het voorhoofd; -haar boezem jaagt; haar tanden klemmen zich vast op elkaar; een wit als van het laken -op haar sponde vervangt het gloeiende rood van haar koon. Wat haar beroert? Zie, in -het deksel van Lammerts tabaksdeus, de doos die hij in verwarring vergat, die zij -in haast heeft geborgen, in het geopende deksel er van daar las zij die woorden: -</p> -<blockquote> -<p class="first">„<i>Aan Lammert van Tuil van Geurtje ten Bos</i>”</p> -</blockquote><p> -</p> -<p>En, nog een geruimen tijd staren heur vlammende oogen op dat heillooze schrift; maar -dan ook verspreidt er zich eensklaps een fiere lach over haar gelaat: „Den Lammert—Geurtjes -tabaksdeus kos ie droagen op ’t hart geliek dat ie vree noar Triene van ’t Putterserf.…?” -Weer drukt zij de koude hand op de oogen. Nou—nou ziet ze nóg kloarder: „Um ’t gemak -te bejoagen het Lammert gespeuld met Geurtjes hart, en, kos ie vrijen naar ’t <span class="ex">Putterserf</span>.” -</p> -<p>Duizend beelden en droomen jagen haar pijlsnel voorbij: „Was’t woarheid gewêst dat -ze lachten um hoar as ze vroolik oan ’t wark was? Nee, ze hebben heur uutgelachen -toen ze noar ’s luioards toal <span class="pageNum" id="pb176">[<a href="#pb176">176</a>]</span>geluusterd en ien’t Zundagse kleed het geloopen. Den luioard! <span class="ex">hum</span> hebben ze uutgelachen toen ie doar lee ien den stoel; <span class="ex">hum</span> hebben ze weggejoagd! En—wat wordt heur dat kloar, heel kloar nou op ens: nooit kos -Triene toch de vrouw worden van ’en weggejoagden luioard! nooit van z’n lêven!” -</p> -<p>En zie, het schuif van heur vensterke trekt ze los, en de raampjes stoot ze naar buiten. -De koele nachtlucht, die naar binnen stroomt en de gordijntjes doet fladderen, dooft -alras de kleine olievlam, die er brandt op de tafel; maar ook, hij dooft er al spoedig -de laatste liefdevonk, die er nog smeult voor den knaap in Trienekes boezem. „Nee, -niemand zal ’t marken wat dwoasheid z’ien ’t heufd had!” -</p> -<p>En ’t nachtwiendje suuzelt: Goed, goed zoo Triene! -</p> -<p>En de deus die heur licht gaf, ze zal hum mergen noar ’t Weijers-huus sturen met ’en -briefke dat ’t <span class="ex">uut</span> is! -</p> -<p>En de bloai’ van de lindes ze fledderen: Krek, krek zoo Triene! -</p> -<p>„En mergen, mergen zal ze weer zingen heur mooiste liedjes as ze warkt oan ’t stap -van de Linge. -</p> -<p>En de gölfkes van ’t oarig revierke ze lachen ien’t zwieblende lies: Best, best zoo -dernje! geen zong er bij ’t warken zoo lieflik as Triene: geen sprêkt zoo verstandig -as blozende Triene van ’t schoon Putterserf<span class="corr" id="xd31e4373" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>Omstreeks drie maanden zijn er verloopen; de landman heeft de vrucht van zijn arbeid -in de schuren geborgen of in de hooge bergen gestapeld. Buiten langs velden en wegen, -daar liggen de dorre bladers onder een dunne, straks door de vorst versteende sneeuwlaag -verscholen; maar ginder binnen de schuur, daar geuren u de bruine, vette, nu op stapels -gevlijde blaren der met zorg gekweekte tabaksplant tegen. Buiten gaat een koude adem -over de schijnbaar slapende weiden en akkers, maar binnen, daar voelt gij den warmen -adem van ’t vee; daar ruikt gij de zoete room- en hooigeur der stallen; daar ziet -gij den rusteloozen arm van den wanner; daar hoort gij het maatvol geklepklop der -dorschers en stemt er met blijdschap in ’t vroolijke lied: -</p> -<div class="lgouter"> -<div class="lg"> -<p class="line">„Lange vlêgel, wonderklop, -</p> -<p class="line">Sloa d’r helder lochtig op. -</p> -<p class="line">Vief en twintig duuzend slag, -</p> -<p class="line">Ielken korten wienterdag, -</p> -<p class="line xd31e3063">Met verdrag. -</p> -<p class="line">Vlêgel! klap ’em, klep ’em, klop, -</p> -<p class="line">Die ’t niet gleuft, op stuggen kop.</p> -</div> -<div class="lg"> -<p class="line">„Lange vlêgel, klap en klop -</p> -<p class="line">’t Blanke groan uut vollen dop. -</p> -<p class="line">’t Groan da’j klopt is minsen brood, -</p> -<p class="line">En den dorser, klein of groot, -</p> -<p class="line xd31e3063">Kriegt geen nood. -</p> -<p class="line">Vlêgel! klap ’em, klep ’em, klop, -</p> -<p class="line">Die niet warkt, op luien kop.<span class="corr" id="xd31e4397" title="Niet in bron">”</span></p> -</div> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb177">[<a href="#pb177">177</a>]</span></p> -<p>Nu is het avond; buiten sneeuwt het met dikke vlokken. In de keukens der hoeven vlammen -de haardvuren helder op. De zure appels broetsen en proetsen er bij den fellen gloed -op de plaat. De spinnewielen snorren er lustig in ’t rond, en, waar geen liedje klinkt -of geen kout wordt gehoord, daar leest er de boer niet zelden op dreunenden toon van -Don Antonio’s weervoorspellingen uit den zwart beduimelden almanak. -</p> -<p>Ook in het huisje van den ouden Weijer brandt een helder vuurtje onder den breeden -schoorsteen. -</p> -<p>Zie, de flikkerende vlammen verlichten er gedurig den blanken schedel en de zilveren -haarlokken van den stokouden man, die—as ’et koolzaad weer riept, met de hulpe van -God, krek zien honderdste joar zal belêven. Da’s oarigheid hê? en ge griept noar oe -hoed a’j ’em toeknikt: Hoe geet ’et? -</p> -<p>Moar stil, dat moj’ ’em niet vroagen, dan kan ie de noald ien de moas’ van zien knoopsnet -niet kriegen; dan bêft ie, en as ie dan sprêkt met zien oud ouwe stem: „Goddank, nog -gezond van harte,” dan trilt hum zien heufd, dan schiet hum ’et net uut de hand, en -kiekt ie zoo strak ien’t vuur, da’j afziet van ’t vroagen. -</p> -<p>Begrepen? Nee, ge begriept ’et nog niet. Luuster: Gunds achter op de kleine dêl doar -steet de mooie roodvoale koei ien’t stal. Mergen kumt Levie um ’t beest noar zien -slachthuus te hoalen. Levie—welzeker—brengt specie op toafel; krek, krek zoo! -</p> -<p>Moar Lammert, den weggejoagde van ’t Putterserf, Lammert het ien’t harfst geen wark -kunne kriegen,—zoo zeidie—en nou, bij wienterdag, die niet vast op den boer zat, kos -loopen ien’t honderd; drie moanden schuld valt slecht te betoalen: zie, mergen kumt -Levie um ’t koeibeest. -</p> -<p>„Heur j’em nie Geurtje?” vraagt de oude terwijl hij luisterend het hoofd ter zijde -buigt. -</p> -<p>„Mein ie Lammert, grootvoader?” zegt Geurtje, en ziet van het stopwerk op, waarmee -zij zich bij ’t keukenlampje aan de tafel onledig houdt. -</p> -<p>„Nee Geurtje, ’k docht da’k de voale stark heurde snuuven,” zegt de oude. -</p> -<p>„’k Heb niks geheurd grootvoader,” is Geurtjes antwoord. Weijer knoopt weer voort -aan zijn net; en Geurtje stopt weer. Na eenige oogenblikken herneemt de grijsaard: -„’t Kon toch wêzen Geurtje, dat de koei nog heuj ien de krib wou.…?” -</p> -<p>„Dat kan niet grootvoader, ’k het heur eiges nog ’en wiske meer as anders gegeven.” -</p> -<p>„Zoo Geurtje, dan is ’t goed kiend.” Iets later: -</p> -<p>„Nou geleuf ik toch zeker Geurtje, da’k ze heur schuuven ien’t stal; misschien dat -ze de horns ien’t touw het geward; ko’j niet is êfkes, heel êfkes goan kieken?” -</p> -<p>„’t Touw is te kort grootvoader, ’k weet zeker dat de koei niks van nooi het.” Straks -vragend: „Moar zal ik.…?” -</p> -<p>„Nee blief dan moar zitten,” is Weijers antwoord: „Anders, ’k wil niet zeggen.… Lammert -is zoo slofs, as ie misschien vergêten <span class="pageNum" id="pb178">[<a href="#pb178">178</a>]</span>had um ’t stalluukske achter de voale op ’t hoakske te doen.…?” -</p> -<p>„Moar grootvoader, Lammert is al vroeg de deur uutgegoan, en ’k het oe gezeid da’k -heur eiges bezurgde.” -</p> -<p>„Zoo Geurtje, ha’j dát gezeid; joa, dan zal ’t goed wêzen, dan zal ’t heel goed wêzen.” -</p> -<p>Weinige seconden later staat Geurtje op, neemt een steenen kan van den vloer, en nauwelijks -is zij er mede naar buiten gegaan om voor de avond-koffie water uit de Linge te scheppen, -of de grijze hangt haastig zijn knoopwerk ter zij aan een spijker; verlaat zijne zitplaats; -treedt zoo spoedig hij kan op het tafeltje toe, en vat het keukenlampje in de bevende -hand. -</p> -<p>Zie, daar gaat hij, de bijna honderdjarige grijsaard; in den laatsten tijd is zijn -gang minder vast geworden; de rug schijnt meer gekromd dan toen wij hem vroeger zagen, -en het hoofd dat hem, vooral bij het gaan, dieper op de borst hangt, is gestadig in -een trillende beweging. Nog even omziende als vreest hij dat Geurtje reeds terugkomen -en hem weerhouden zal, gaat hij naar de deur, die de kleine deel van de keuken scheidt; -de klink wordt gelicht, en een oogenblik later werpt het flikkerende lichtje, op het -deksel van den broodtrog geplaatst, een weifelend schijnsel in de donkere ruimte. -</p> -<p>Wat de oude er doet? Niets! hij staat er bij de laag steenen voerkrib van het roodvale -koebeest; hij staat er en kijkt maar. -</p> -<p>En het koebeest dat heel goed bezorgd op zijn stroo lag, het richt zich zoodra het -den man bemerkt, terstond overeinde. Rechts en links schuurt hij de breede horens -langs de palen der kribbe; met langgerekten kop snuift hij al sterker en verder vooruit -naar den grijze, en lekt met de raspige tong naar de hand, die zoo dikwijls hem krauwde -in het kroezige kophaar. -</p> -<p>Daar staat hij, de stokoude Weijer<span class="corr" id="xd31e4427" title="Bron: .">,</span> en zijn schrompele vingers ze krauwen ook nu weer den kroezigen kop van het goedige -dier: „Veur ’t letst menneke, alles veur ’t letst,” mompelt de man schier onhoorbaar: -„Mergen zal ’t gedoan zin, mergen zal de stal lêg stoan, heelegoar lêg. Dat zal veur -’t erst wêzen zoolang as Weijer zien heugenis geet, veur ’t allererst! Joa menneke, -lek moar; lek moar erm beest. Hier, nog ’en goeje wisch heuj! mergen hei’j’t niet -meer van noode. Toe vrêt dan.… Kiek altied lekken! Zou’j ’t ook begriepen? Nee, begriepen -dat duut ie ’t niet. Zoo’n beest het geen weet van zijn lot, dat, dát het de mins -moar alleen; krek, de mins moar alleen! Joa, toen de leste oogst noar binnen wier -gehoald, toen mocht den ouwe zien God nog danken dat ie’t nóg ens en alweer mocht -belêven, gezond en kloar van begriep; moar nou, nóu mot ie vroagen: woarum is ie óok -niet gevallen geliek met de dorre bloai’ van de boom’.… woarum.…?” -</p> -<p>Zie, ongemerkt is Geurtje den Grijsaard ter zijde getreden: „Grootvoader, kom; wat -doe’j ien de kou?” spreekt ze liefderijk vermanend. -</p> -<p>En de stokoude man—wat ie dee.…? Niks, heelegoar niks! Hie stond en hie keek moar. -</p> -<p>Joa krek, hie stond en hie keek moar. -<span class="pageNum" id="pb179">[<a href="#pb179">179</a>]</span></p> -<p>Buiten sneeuwt het nog altijd voort. Geurtjes voetstappen van het huis naar de Linge, -zijn slechts kleine zachte golfjes geworden in het onafzienbare sneeuwkleed dat er -over de heele Betuw wordt uitgespreid. Ook de Linge, gisteren met een dunne ijskorst -bevloerd, schijnt tusschen haar beide oevers niets meer dan een sterkere golving in -het witte tapijt, en slechts even vertoont het riviertje zijn zwarten spiegel onder -de donkere brugjes, die het beschutten voor den verstijvende adem der vorst, of ook -waar een bijt werd gehouden bij hoeve of erf. -</p> -<p>Lammert Van Tuil heeft bijna den geheelen namiddag boven grootvaders koestal in ’t -hooi gelegen. Wark te zuuken a’j ’t toch niet kos kriegen, ’t was muuite vergêfs. -Binnen ien de keuken te zitten, ’t was vervêlend. Siends ’t geval was Geurtje stroef -en kortaf geworden; grootvoader zat altied, arg vervêlend, met dat knoopsnet, en toezoers -ha’j ’etzelfde proatje: over ’t niks verdienen, over schuld’ die betoald moste worden, -en ’t God bewoar dat Weijer, in zien honderdste joar, nog oan d’ erme zou kommen. -</p> -<p>Onder zich heeft Lammert telkens het koebeest gehoord dat Levie morgen komt halen. -’t Was noarigheid! As ie moar niet zoo gek was gewêst um de peerds oan Jan te geven -en eiges in die koamer te goan zitten. En dan die deus, die weerlichse deus te vergêten; -zeker, dan zou ’t vertelselje wel anders zin afgeloopen. -</p> -<p>„Tweemoal noa dien onneuzelen dag is ie nog weer noar vrouw Willems gegoan. Zoo’n -feeks van ’en vrouwmins! Krek had ze gebloazen as ’en kat uut de hugt, en veuruut -al geroasd dat ie nooit, nooit geen wark meer kos kriegen. Onverstandig had ze moar -vortgeredenierd, went och herrejennig! op dat <span class="ex">wark</span> doar had ie nou eigenlik z’n figeloasie niet op. Over ’t <span class="ex">geval</span> had ie sprêke willen, beveurbeild dat ie gemeind had dat Trieneke ien de koamers -was; dat die noam’ ien ’t deksel, al wel ’en karmis-oarigheid van tien joar gelêjen -was; en zie, dat zich nou alles moar op most kloaren, went da’j ’en mins, die zoo -arg verliefd was, ’t ook êvel niet oan kos rekenen as ie ’en bietje temin, of ook -in sommigte dinger zelfs oaverechts verkeerd dee.—Moar fluite! Geen woord het ie d’r -tusschen gekregen.—Wonder! ien de letste twee joar het ie toch altied zoo vast geleufd -dat ie riek zou worden. Eiges het ie nog drie—loa’s kieken—wel vier keer Zundags ’en -heel dubbelje ien ’t kerkezekske gegeven, en letst met ’et nachtmoal ’en halve gulden. -God had ’et eiges gezien; en nou.… nou zou ’t uut zin? ’t Kos niet woar wêzen. D’r -stond toch ergens ien den biebel: De Heer zal ’et oe duuzend—’t kos óók wezen: <span class="ex">honderd duuzendmoal</span> vergelden; en zou de Schrift dan bedriegen?” -</p> -<p>Zóó heeft Lammert er liggen peinzen, en gedurig hoorde hij de koe. „’t Was vervêlend. -Geertje had hum wel tien keer gezeid dat ’t zien schuld was dat de koei noar Levie -most. ’t Is woar, mergen dan kregen ze specie op toafel; moar grootvoader was zoo -mistroostig, en ’t zou nog wiejer achteruutloopen as de koei weg was. Joa, ’t was -vervêlend! arg arg vervêlend!” -</p> -<p>Toen het donker is geworden, heeft Lammert zijn ligplaats verlaten. <span class="pageNum" id="pb180">[<a href="#pb180">180</a>]</span>Naar buiten gegaan heeft hij het welbekende paadje gekozen dat langs de Linge naar -het Putterserf voert, en de sneeuw, die steeds dichter en sterker ging vlokken, heeft -er alras zijn voetspoor gedekt. -</p> -<p>„Wat ie wou? Niewoar hie zou er binnengoan, nog ens prebieren: oan Trieneke zeggen: -dat ie verechtig zoo <span class="corr" id="xd31e4457" title="Bron: arf">arg</span> verliefd was, en oan vrouw Willems: dat ze moar niet kwoad meer most wêzen, en, of -ze asteblief ’en bietje geld had veur grootvoader, umdat anders de koei.…” -</p> -<p>Maar, wat hij gemeend heeft te zeggen of te doen, bij de hoeve van vrouw Willems gekomen, -heeft hem de moed ontbroken om er binnen te gaan. -</p> -<p><span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Nou steet ie bij ’t keukenvenster op ’t Putterserf. Deur de reet van ’t luuk kan ie -êfkes noar binnen zien. Eigenlik ziet ie niks, niks as de breeje rug van dat nijdige -vrouwmins. D’r is ’en gesoes in die koamer asof er heel wat minsen bijeen zin. Rug! -breeje rug goa dan op zied!” Moar de rug blieft zitten! Heur.… heur wa’n gelach! Duudelijk -ku’j Trieneke onderscheiden. Heur! heur ze is lachen, allegoar, hoe langer hoe harder. -De breeje rug geet al op en neer. Zoo’n rug! Verechtig as ie niet van dat wief was, -dan zou’j d’r ook hoast lachs over worden. Heur! hard boven uut klinkt ’en stem: -</p> -<p>„Toe Leendert, nog ens!” En dan—dan Trienekes stem: -</p> -<p>„Nee, nou zal ’t genogt zin!”—Moar, ’t lacht weer en ’t schoatert, en de rug die danst -as ’en kikkert; en ’t zingt in die keuken: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd31e3063">„Balkenbrie, Balkenbrie, -</p> -<p class="line xd31e2849">Munje veuruut, en ge weet wel wie, -</p> -<p class="line xd31e3063">Balkenbrie, Balkenbrie, -</p> -<p class="line">Tweemoal gekust en nóg ens, da’s drie.” ’</p> -</div> -<p class="first">En Lammert—wat hum deur ’t heufd speelt dat kan ie ien’t erst niet begriepen, alschoon -ie toch ien de letste drie moand’ al druk genogt het begrepen, dat ’t met Trieneke -wel uut zou wêzen, en met ’t vertelselje ook. Maar nou, nou begriept ie ’t: Doarbinnen -was Leendert, rieke Leendert van ’t Lingeland; doar had ie Triene gekust oan ’t slachtmoal -en nou, nou weet ie dan zeker, dat ’t uut is met Triene, en—’t schoon Putterserf. -</p> -<p>Nog eenige seconden staat hij daar roerloos, aan een sneeuwpop gelijk, zoo wit en -zoo stijf. Maar dan is ’t voorbij. Een hoorbaar: „Ien Godsnoam!” komt hem over de -lippen; en als hij nu meent dat er daarbinnen plotseling een andere en draaiende beweging -in dien breeden rug komt, dan spoedt hij zich eensklaps voort, en waadt door de sneeuw -tot aan de voorzij der hoeve. -</p> -<p>Nu staat hij weer stil: „’t Is onneuzel, doar binnen die stoasiekoamer, doar zat ie -pas drie moand’ gelêje, en het ie gemeind dat ie boer en meister zou wêzen, en nou—’t -is gedoan en steet ie as ’en erme schoojer d’r buuten! As ’en erme schooier! En doar -binnen ien dat kammenet doar liggen de guldens en rieksdoalders <span class="pageNum" id="pb181">[<a href="#pb181">181</a>]</span>zonder moat of berêken. Zou d’r wel één zoo gek zin gewêst um zich dood te goan warken -as ie den vrijen tast noar dat geld in ’t vezier kreeg.…? Den vrijen tast!—Dóár is -’et roam woar ie ens uut verjoagd wier.…” -</p> -<p>Onwillekeurig schudt Lammert zich het reine sneeuwkleed van de schouders. -</p> -<p>Een gansche beeldenrij schuift hem voorbij het starende oog: Trieneke ziet ie oan -Leenderts arm. Geurtje dreigend met heur vinger. Levie met de koei oan een touw. Grootvoader -bleik in zien bed met ’en doek um ’t heufd. Al de geldzak’ ien ’t kammenet ziet ie -oan ’et dansen, krek as die rug. Zich eiges niet griepende hand noar de dansende zakken. -Tien koeibeest’ ien ’t stal. Grootvoader ook ien ’en stoasiekamer. Geurtje ien zoo’n -ermstoel. Zich eiges, nog ens.… boven oan ’en galg. -</p> -<p>„Hu! ’t is koud, arg koud. Wa’n oaklik gezicht! Veuruut! Niet noar grootvoaders huus -toe: Dat gluujend vervêlende knoopsnet! En Geurtje! En ’t koeibeest!—Veuruut! hie -weet wel wat bêters.” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’t Is nu acht uur in den avond. Op den zwaar besneeuwden grindweg is het onmogelijk -een handbreed voor zich uit te zien, want een dikke mist heeft sedert een klein kwartier -het sneeuwen vervangen. -</p> -<p>Daarginder, niet verre van de Lingebrug, aan wier overzijde de onaanzienlijke herberg -ligt, waarvan we reeds vroeger spraken, daar klinken luidruchtige mansstemmen. Hoor, -een langgerekt en aanhitsend gillen snijdt door den vochtigen dampkring; luid gerinkel -van paardenschellen en het geweldig kraken eener kar in de sneeuw vermengt zich nu -eensklaps met het geschreeuw der mannen. -</p> -<p>Spoedig echter verzwakt het rumoer: een nare verwensching bericht dat het pogen er -vruchteloos was, doch straks ook, dan gilt en dan krijscht het opnieuw en nog sterker, -en ’t jaagt en het kraakt weer, maar nogmaals vergeefs, want de kracht schoot te kort. -</p> -<p>En—wadende door de hooggepakte sneeuw, zoekt er een welbekende de herberg te bereiken. -</p> -<p>Dewijl hij vreesde dat zijn voetspoor langs de Linge hem zou verraden, zoo heeft hij -den breeden rijweg gekozen, en met den vallenden mist gedurig de grootste moeite gehad -om, zonder in greppel of sloot te geraken, zijn pad te vervolgen. -</p> -<p>En nu, geheel onzichtbaar, gaat Lammert, op slechts luttele schreden afstands, de -plek voorbij, waar men bitter om hulp is verlegen. -</p> -<p>Hoort Lammert dat schreeuwen dan niet? Welzeker! „’t Liekt wel of ’t Dries en Toon -van de meulen is,” denkt hij onder ’t voortgaan. „Onverstandig ien zoo’n mist te voaren. -Zeker zin ze met de kar van den weg ien de gruppel geroakt. Ge zoudt oe doar eiges -met ’en henje te helpen, nog op den loaten oavond, ien ’t zweit goan warken! ’En mooie -kemeelie!—Jong, wat schrauwen ze hard; hoast krek mien ien ’t oor; en toch: g’en oavend, -ze zien mien iens-geheel niet!” -</p> -<p>Zóó gluipt hij voorbij. Een paar minuten later wordt de deur der genoemde herberg -door hem geopend. -<span class="pageNum" id="pb182">[<a href="#pb182">182</a>]</span></p> -<p>Drie <span class="corr" id="xd31e4500" title="Bron: jouge">jonge</span> boeren aan een tafeltje bij het raam der lage en kleine kamer gezeten, wenden de -hoofden naar hem om, en, als het geschreeuw daar buiten, door de geopende deur nu -duidelijk in de gelagkamer wordt vernomen, terwijl het straks—mede door het getier -bij het kaartspel—niet te hooren was, nu roept er een basstem den komende toe: -</p> -<p>„Zoo man, is d’r onroad doarbuuten?” -</p> -<p>„Ik weet niet,” zegt Lammert: „ik kom de oaverrechtse kant af. G’en oavend.—Jan Dulmers, -’en kloare!” -</p> -<p>Maar Jan Dulmers—algemeen onder den naam van „de streuper” bekend—hoe neringziek hij -anders mag wezen, nu voldoet hij niet aanstonds aan Lammerts bestelling. Reeds staat -hij met de drie jonge boeren in de sneeuw voor de deur zijner herberg. -</p> -<p>„Heur, ’t is Dries de mulder!” -</p> -<p>„Krek, ze zitten met de kar ien de snee vast!” -</p> -<p>„Allo, d’r op af!” -</p> -<p>„Dries zal traktieren!” -</p> -<p>„Gauw Jan: ’en lanteerne!” -</p> -<p>Zoo klinken de stemmen aan de deur. En Jan Dulmers spoedt zich naar binnen. ’t Kan -’en goejen oavond worden! Haastig krijgt hij een groote lantaarn van een plank aan -den muur, en terwijl hij in allerijl het vetkaarsje aansteekt, vraagt hij aan Lammert: -</p> -<p>„Goa’j ook mee helpen?” -</p> -<p>„Nee, ’t zal niet neudig wêzen,” meent Lammert, en voegt er bij: „Ik kom al van Nimwêgen -loopen; ’k zal moar op ’t vuur passen.” -</p> -<p>„Zoo,” zegt Jan Dulmers, en als hij Lammert nog haastig den bestelden borrel heeft -ingeschonken en toegebracht, dan maakt hij ’en kniepeugske tegen zich eiges; wendt -zich schielijk ter zij naar het hooge broodkastje, dat tevens voor tapkast dient; -draait den sleutel in het slot; steekt dien fluks in den zak, en spoedt zich dan voort -met het licht ter deure uit. -</p> -<p>„Zooas de weerd is vertrouwt ie zien volk,” mompelt Lammert, terwijl hij zich bij -het vuur zet. Zie, Gerr’t en Hannes ze hebben ook al, véúr dat ze opstingen, heur -koarten en geld ien de zak gestoken, moar Evert—zie, Evert het ’t loate liggen: ’En -heele hoop centen en kwartjes, en zien koarten d’r bij.—Die kwartjes.…? ’t Zou Lammert -te min wêzen um d’r ’en hand veur uut te stêken, aldat ie eiges moar vief cent’ op -zak het. -</p> -<p>Alêvel, doar kumt ’en ander vertelselje proaten: ’t Zeggen is dat Dries de mulder -op één oavend oan Harm van ’t Blauwveld dartig gulden met pertoeten verspeulde. ’t -Pertoetspel kent Lammert zoogoed as de beste. „Twee kwartjes, ’t zou genogt veur tweemoal -den ienzet wêzen. As ie ’t <span class="ex">nam</span>, ien ielk geval kos ie ’t dan van de wienst of anders van ’t geld veur de koei weerum -geven. Met dartig gulden ko’j heug ien de lotterij speulen. Krek, zoo’n lotterij da’s -’en oarige prakkezoasie; ko’j riek van worden met de rug ien ’en ermstoel.” -</p> -<p>Zachtjes, heel zachtjes treedt hij nu op de tafel toe; bekijkt er de kaarten van Evert; -vat met een snelle beweging twee vijfjes, die <span class="pageNum" id="pb183">[<a href="#pb183">183</a>]</span>hij fluks in den zak steekt, en, als hij opziende zichzelf in den kleinen spiegel -bemerkt, dan, dan schrikt hij alsof een ander hem aankeek, maar paait zich ook ras: -„Joa, weergeven za’k ’et, verechtig dat za’k ’et!” -</p> -<p>Een klein uur later zit Dries de molenaar met vier jonge boeren aan het straks genoemde -tafeltje. -</p> -<p>Voorgelicht door de lantaarn en met behulp van de mannen uit de herberg, heeft men -de meelkar weldra uit de greppel, waarin zij geraakt was, weer op den weg geholpen, -en, dewijl de molen geen tien minuten gaans voorbij de herberg naar de zij van het -dorp was gelegen, zoo heeft men kar en paard eerst te zamen in veilige haven gebracht, -waarna Dries, „rooje Dries” die traktieren zou, met zijn helpers naar „De reizende -man” is wedergekeerd. -</p> -<p>A’j ’et pertoeten niet kent dan bi’j nog niet kloar ien de Bêtuw. Pertoet zegt de -Fransman, en pertoet beteikent zooveul, as da’j ien alle kroeg pertoet met de koart’ -speult. Bij Jan Dulmers is ’t bijkant ielken oavond pertoet, en dukkels tot loat ien -de nacht. -</p> -<p>Nu zitten de vijf personen om het tafeltje: Rooje Dries, Gerr’t de schêper, Hannes -de mêlmuus, Evert de lange, en Lammert—ge weet wel. -</p> -<p>Buiten hangt nog altijd een ondoorzichtbare mist, doch terwijl ook binnen de gelagkamer -een dikke nevel van tabaksdamp de spelende mannen in een valen nevel hult, vermengt -zich daarmede al spoedig zulk een nare dranklucht, dat een langer toeven er ons onmogelijk -wordt. -</p> -<p>Hoor, zelfs buiten de deur wordt het gegons der stemmen, het geklop op de tafel, en -somwijlen een luid gesproken woord zeer duidelijk vernomen. Dikwijls klinkt er tevens -met vloek of gelach, een kreet bij winst of verlies; soms ook het rijm van Gerr’t -de schêper: „D’r uut met den ruut! Wat doe’j met de vrouw ien de kou! ’t Oas is de -boas! Klop, zei de schop!” en dergelijken, terwijl een sterke kneukelslag u steeds -verwittigt, wanneer hij een der zwartbeduimelde kaarten op de ruwe speeltafel slaat. -</p> -<p>Hoor—dat is dezelfde krijschende stem, die we straks reeds op den weg vernamen; ’t -is de stem van Dries, en hij roept: „Allo, speul op luie.…” -</p> -<p>Het laatste woord verstaan wij niet, en evenmin het knetterend kruisvuur van woorden, -dat volgt op den tweeden nog heviger uitval: -</p> -<p>„Wat weerlich, zou’j Dries ien de koart zitte kieken!” -</p> -<p>Een ontzettend gevloek en getier klinkt er al sterker. Hoor, daar rinkelt een glas -dat, geworpen, waarschijnlijk zijn doel heeft gemist, en tegen den wand aan stukken -vliegt. -</p> -<p>„D’r uut den schavuut!” roept Gerr’t de schêper. Daar vliegt de kroegdeur open. Het -rood en weifelend licht daar binnen werpt een rossen glimp op den donkeren sneeuwweg. -</p> -<p>„Loat los! loat los!” schreeuwt Lammert met heesche stem. Twee personen stuiven naar -buiten. Rooje Dries houdt Lammert bij zijn halsdoek in ijzeren vuist geklemd, en dringt -er den bijna stikkenden vijand al verder den weg op: -<span class="pageNum" id="pb184">[<a href="#pb184">184</a>]</span></p> -<p>„Vort! vort doe valsen luioard!” roept Dries met schrille stem: „Ko’j mien met de -kar ien de snee loate zitten, dóar, biet ’em nou eiges!” -</p> -<p>„Loat ’em! loat ’em!” roepen eenige stemmen in de deur der herberg. -</p> -<p>Dries en Lammert zijn in den mist reeds onzichtbaar geworden. -</p> -<p>„Vort! vort de brug op! vort noar oe huus!” schreeuwt Dries voor het laatst. Zie—dan -snelt hij terug op het licht toe: de deur der herberg valt achter hem dicht, en hoor—een -luid gelach weerklinkt nog daar binnen. -</p> -<p>Maar ginder.… nabij de brug? -</p> -<p>Lammert, nog duizelend en wankelend, tast naar de leuning; hij vat haar, doch—terwijl -hij den binnenkant der leuning ter rechterzijde meent te vatten, is het de buitenkant -der leuning ter linker. Een stap, en nóg een, daar zakt de sneeuw hem weg voor den -voet, daar glijdt hij, en wankelt, en smakt naar beneden. -</p> -<p>En, in de laagte, op den rand van het donkere wak onder het brugske, daar kraakt en -daar knoept het; daar spant er de luiaard alle levenskracht saam om het leven te behouden. -Maar ook, het stille riviertje ten straffenden rechter gewekt, het trilt en het beeft -onder zijn witte laken. En de donkere brugboog smoort er den doffen kreet die klagend -om hulp roept. En gedurig knoept en kraakt weer het dun-ijs; en ’t klotst in het water; -en ’t schuifelt in ’t dorre lies; en ’t schuurt langs het paalwerk; maar eindelijk, -eindelijk wordt het stil; alle geluid sterft er weg, en—ondoorzichtbaar blijft de -mist, de koude verkleumende mist. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En nou—<span class="ex">nou</span> is ’t al vier moand gelêjen. De weinter met zien kille vuust het de Bêtuw weer losgeloaten. -De oarige sneeklökskes—lieflikste bluumpkes—ze piepen ’t erst tussen de gressprietjes -uut en lachen: Doar bin we!—Oan besstruuk en elshout doar kieken de weik-gruune bloadjes -heur bölsterkes over, en proaten: Nou kumt ze.—Joa, krek, nou kumt ze. Giester was’t -nog sturm en rêgen, moar nou schient ’et zunneke zoo lieflik en koestrend. Joa, zie -moar, de leinte ze kumt. Al de boom’ ien ’t rond ze stêken ien rossigen woas; de weies -ien malsgruunen tooi. De veugeljes vliegen af en oan, van ’t dak noar de boom’, van -de boom’ noar de heujbargen, kwinkelierend en lochtig; en ze droagen ien’t kleine -snavelje sprietjes van heuj of zachtblanke veerkes, en hebben ’t zoo druk, went, ze -bouwen heur huuskes. Zie moar, de leinte ze kumt, alles lêft er en warkt. Zie ’et -bij de hoeven; ziet ’et op den akker: de stortkar voart er de vetheid noar ’t land; -’t ploegt en spoait en poot en zoait; en de peerds ze hinniken ien ’t tuig; en de -runders op stal ze loeien dat ze d’r uut willen; en de kiep’ ze koakelen den heelen -dag—’t is ook um poastied—en ’t kleine revierke ge ziet ’et weer vlottende vortgoan, -en ’t flonkert ien’t <span class="pageNum" id="pb185">[<a href="#pb185">185</a>]</span>zonlicht, en ’t heurt noar Trienekes liedje, noar ’t lied van de Betuw: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„De lent’ roept den akker -</p> -<p class="line">Ten lêven weer wakker, -</p> -<p class="line">Dank God en wês blij!”</p> -</div> -<p class="first">Heur Trieneke is zingen! As ze ’t lentelied het uutgezongen, dan zingt ze nog ’en -heeleboel andere vroolikke deunjes, da’j schik kriegt a’j ’t oanheurt. Van: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Veugeljes moakt er oe nesjes moar kloar, -</p> -<p class="line">Goaikes en pöpkes ’et wordt mien zoo roar.”</p> -</div> -<p class="first">Joa, ge begriept ’et al wel: as de zoaddors veurbij is, dan zal Leendert van ’t Lingeland -zien neie getimmert’ óók kloar hebben, en dan: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Veugeljes sprei moar oe nesjes van dons; -</p> -<p class="line">Twee is ’en poar, krek van ou as van ons.”</p> -</div> -<p class="first">Uit de deeldeur van ’t Putterserf treedt ook een paar naar buiten, maar ’t is een -ander paar: een moeder met haar jongske. ’t Jongske zingt ook, doch op een geheel -anderen toon dan zijn zuster. -</p> -<p>Moeder Willems met den zwarten hoed op de plooimuts, en den zwart krippen doek om -de breede schouders geslagen, ze trekt haar Dolfke met zich voort, en ’t jongske greint -wel, en roept wel: „Ik wil niet!” maar moeder zegt: „Kom jungske kom, as meister mien -zeit da’j vlijtig gewêst bint, dan zu’j met de karmis ’en harlozie hebben.” -</p> -<p>„’En tik-harlozie.…?” grient de jongen. -</p> -<p>„Joa Dolfke joa; één dat altied geet, moar dat moeder veur oe zal opwienden totda’j -eiges ’t begriep het.” -</p> -<p>Goed zoo! moeder zal ’t harlozie opwienden totdat Dolfke eiges ’t begriep het. -</p> -<p>Hoe of de moeder ’t begriep het gekregen.…? -</p> -<p>Zie, als zij zelve haar Dolfke naar ’t dorp ter schole gebracht, en in ’t voorbijgaan -de plek heeft gegroet, waar heur altied nijvre Willems van zien wark ter ruste goeng, -dan stapt zij langs den grindweg terug, „De reizende man” voorbij, en het Lingebrugske -over, kiest vervolgens het bekende voetpaadje op den rechteroever van het stroompje, -en treedt al spoedig de kleine woning binnen, die de oude Weijer van haar in pacht -heeft, doch waarvan zij de pachtpenningen, al sedert vier maanden, op „de groote rêkening” -schreef. ’t Was ook ’en oakelik geval gewêst. Drie <span class="corr" id="xd31e4580" title="Bron: doag">doag’</span> answiet was ’t heele darp ien rep en roer, en liep ’et bij <span class="corr" id="xd31e4583" title="Bron: Wijer">Weijer</span> huus uut huus in. Geen wonder: Lammerts pet was onder ’t brugske gevonden, en, of -den Lammert ien ’t woater gevallen, wied weg onder <span class="pageNum" id="pb186">[<a href="#pb186">186</a>]</span>’t ies geschoten en verdronken was, ze wiesten ’t niet, went wát ze ook deejen, hum -weergevonden hadden ze niet. -</p> -<p>Niewoar, a’j ien ’t ongeluk bint dan zie’j toch dat de minsen niet kwoad zin? Ouwe -Weijer het er onderveind’, heel veul onderveind’ van; moar, de slag was te zwoar gewêst. -’t Was of ie kiends was. Hie at en hie dronk wel, moar—Geurtje zag ie bie tijen veur -Lammerts moeder oan, zien lieve Anneke, die al dartig joar dood was, en alles noa -venant. -</p> -<p>Op den darden dag tegen den oavend, toen het ie gegreind. Och lieve Heer wat het ie -gegreind! Heel uut de stad hebben ze Lammert op ’en kar bij ’em thuus gebrocht. Uit -’t woater gekropen het Lammert niet ien ’t darp durve blieven. Drie doag’ het ie van -hier tot gunder ien’t natte pak deur snee en deur kou geloopen; moar, op dien darden -oavond, toen, toen had den ouwe hum weer; en den ouwe het veur Lammerts bedstêj gezeuten -en gezeid: dat de minsen zoo goed woaren; en dat Levie de koei niet gehoald had umdat -de snee zoo hoog lei; en dat de voale nou nog op de dêl sting, went, dat de minsen -niet wouwen dat Levie ’em hoalen kwiem, zie, umdat ie zoo best en zoo mooi was. En -dan weer greinend: dat God toch goed was, en ’t minsdom ook! -</p> -<p>„Gemergen boas Weijer. Zóó, geet ’et nog goed?” zegt de boerin van ’t Putterserf, -en dan tot Geurtje: „Ik dank oe dernje,” went Geurtje gaf haar ’en stoel en ’en stoof. -</p> -<p>’t Is den oude toch aan te zien wat slechts weinige dagen van angst en spanning kunnen -uitwerken. Zijn oogen staan veel doffer, en het schijnt alsof zijn gehoor is verminderd, -althans hij antwoordt op de vraag naar zijn welstand: -</p> -<p>„Joa, joa, nog altied frisch en gezond, en as ’t weer zoo mooi blieft, dan zal ’t -haast tied wêzen dat ze noar ’t land geet. ’t Was ien’t joar acht en zeuventig toen -goengen de beesten.…” -</p> -<p>De oude vervolgt zijn verhaal, en als het ten einde is, en Geurtje der boerin heeft -bericht, dat ’et met Lammerts pien ien erms en been’ arg veul bêter geet, en dat ie -nou achter ’t huus ien den hof ’en bietje oan ’t kuieren is, dan zegt de oude Arie -nog eens: -</p> -<p>„’t Was toch mien schuld niet, niewoar, dat ’t koeibeest zou verkocht worden. ’k Had -Lammert altied bij ’t wark gehouen, moar ien’t lest.… en, ’en oud mins is zwak.” Terwijl -hij omziet naar de deeldeur: „Geurtje ik heur ’em; ge most ’em ’en emmerke woater -geven.—Zie ’t was toch <span class="ex">mien</span> schuld niet.” -</p> -<p>En—nou zu’j ’et verstoan hoe vrouw Willems ’t begriep kreeg; ’t was den ouwe ten troost -dat ’et <span class="ex">buuten zien schuld</span> was. -</p> -<p>En de rijke boerin stopte den grijsaard, die zeker nooit een aalmoes zou hebben aangenomen, -een paar guldens in de bevende hand: „Op rêkening Weijer, heur ie, op de groote rêkening.” -</p> -<p>„Bestig; dank oe vrouw Willems, op de rêkening,” zegt de grijsaard. Moar—hoe dat ie -met vrouw Willems nou eigenlik rêkening had, dát wist ie niet krek; alêvel hie vuulde -verpliechting en noojend: „Kom, blief nog wat zitten?” -</p> -<p>Nee, vrouw Willems dankte; ze kon niet went um elf uren most <span class="pageNum" id="pb187">[<a href="#pb187">187</a>]</span>ze thuus wêzen, en erst hier achter op ’t land, nog ens noar ’t ploegen van heur neie -bouwknecht kieken, die—ze had ’et geheurd—eigenlik geen bovenste beste was<span class="corr" id="xd31e4611" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>Achter ’t huuske van Weijer het Lammert al wel ’en half uurke gekuierd. Ge zoudt ’et -hum niet oanzeggen dat ie zoo veul het gelêjen. Geurtje weet er van mee te proaten. -’t Was dukkels met recht van och harrejennig!—Over ’t geval zuwwe moar niks meer sprêken. -Rooje Dries en allegoar zin ze bij hum gewêst toen ie zoo zwak lei, en Evert het gezeid: -dat ie die kwartjes loater wel kriegen zou, hie had er niks van gemarkt. -</p> -<p>Woar of Lammert noar kiekt.… den heelen tied kiekt.…? Zie doargunder op den akker—met -’en kleine gruppel van grootvoaders erfke gescheien—daar schoefelt Hannes de mêlmuus, -met de ploeg deur de klei, krek asof ie met ’en schip oan ’t lavieren is: „Onmundige -kerl!” denkt Lammert, „hou oe peerds dan ien toom! Zie, rukken: lienks, rechts. Boe, -joeps! doar zwabt ie weer hen. ’En voor’ as ’en talhout. Toen ikke!!.… Wacht, nou -zal ie ’em zwonken. Och minsen wa’n ermoei! Toe! zwonk dan op zied! Huup! <span class="ex">rechts</span> met de ploegstêl. Zie, zie nou! ’t peerd met de poot over ’t streng heer. Toen ikke!!!.… -Moar nou, mien erms zin te stief!—Verdrêjd! a’j wilt en ge kunt niet!—Zie, doar kumt -ie weer oan. Kerl! <span class="ex">veuruut</span>! Boe lomperd!! as ikke!!!!.…” Met saamgeknepen vuist en het bovenlijf zwenkend, alsof -hij daarmee den ploeg in ’t rechte spoor zou houden, bespiedt Lammert al verder het -werk van den onbedreven bouwer. „O God, a’j dan wilt en ge <span class="ex">kunt</span> niet!” zucht het nogmaals van zijne lippen; maar dan, als een stem er van binnen -terugkaatst: A’j <span class="ex">wilt</span> joa dan <span class="ex">kun</span> ie,—dan—dan spoedt hij zich voort, de greppel over, den bouwakker op! -</p> -<p>Hannes de mêlmuus kan ’t niet schêlen dat Lammert hum êfkes verzet, went, phu! ’t -is niks meklik. -</p> -<p>En Lammert, hie vat er den toom, en griept er den ploegstêl: „Vort mennekes, vort!<span class="corr" id="xd31e4636" title="Niet in bron">”</span>—Zie, de bruintjes ze kennen hum nog. Doar geet ’et: „Hört jungskes! doar geet ’et!” -</p> -<p>En gunder op ’t Lingewêgske doar steet ’en vrouwmins te kieken; moar Lammert ziet -heur niet: „Vort jungskes vort!” En de zwakte ien erms en ien been’ hie vuult ze niemeer; -en ’t blanke iezer snijdt lochtig den akker; en de klei krult glommend umhoog; en -de voor’ leit zoo recht as en nootlien ien ’t psalmboek, en, „Vort! A’j <span class="ex">wilt</span> joa dan <span class="ex">kun</span> ie;”—Lammert <span class="ex">hie kan ’t nog</span>! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Sinds dien dag is ’t zunneke tweemoal dartig keeren over ’t bouwveld opgegoan.—Gunds -mowwe wêzen; gunds, zoo’n vieftig trooj achter ’et Putterserf, moar toch altied op -zied van ’t kleine revierke, dat met een lochtig dampke boven zien spiegel oe zeit: -dat ’et kostelik weer veur de zoaddors zal zin. Joa, dóár mowwe wêzen! -<span class="pageNum" id="pb188">[<a href="#pb188">188</a>]</span></p> -<p>Jong! wa’n leven en tier op dat land woar kort nog gelêjen ’t riepe oliezoad veur -’t sikkel viel en dreugde ien’t koestrende zonlicht. -</p> -<p>Zie, uut alle hoek’ van den akker voaren de rijers op kleine stortkar’ den dreugen -bouw noar ’t dorskleid dat midden op ’t veld is uutgespannen. -</p> -<p>Zie hoe ze hitsend met de kar komme oanjoagen. ’t Gewas, met ’en touw ien kleejen -gebonden, ’t mot gelost op ’et dorskleid; de kar gewipt; ’t peerd veuruutgejoagen; -de trekkers die achter stoan, geliek oan ’et paktouw getrokken: „Hört! vort met de -kar!” -</p> -<p>Een, twee, drie, vier, vief,—krek in vief tellens is ’t zoad ten dorsvloer gespreid. -Heur, met vroolik gezang sloan wel veertien dorsers heur vlêgels op ’t kostlik gewas; -ze kloppen en sloan, en—’t dreuge zoad vliegt uut d’r buuskes! En zie, de schudders -ze schudden de peul’ af die bleven oan ’t stronk; en de streujwarkers ze keeren ’et -streuj van ’et dorskleid; en de schoepers, ze schoepen ’et zoad ien de zakken; en -de karren ze joagen weer oan; en de bedspreiers—mansluu en derns—ze spreien den vloer -weer; en ’t vlêgelt en ’t zingt, en ’t jakkert en joagt, went, t’ oavend mot ’t kloar -zin. Goddank as et dreug blieft! ’t Soa jongens veuruut! -</p> -<p>„Doar zou’j muu van worden. En êvel, behalve van eiges is ’t alles moar leenvolk; -niet één kwiem um loon. Traktieren! traktieren da’s ’t lied bij de zoaddors. En de -boer, hie traktiert van ’s mergens tot ’s oavends. Gunds op ’en kar liggen voatjes—behalve -met woater—veul voatjes met bier, en voorders jenever! Veur dat ’t begint kriegt de -man al ’en borrel; bij ielken bedsprei ’en borrel—da’s zundig! Moar de mins is geen -dier, went de mins het verstand, en—as ’t verstand zeit: schei uut, dan mot ie uutscheien, -of anders wordt ie nog minder as ’t vee, en da’s schand veur ’en mins! -</p> -<p>Alêvel, zeg boer, ku’j de drankfles niet keeren? -</p> -<p>Moar nou is ’t wat bêters: ’t Schoftuur het gesloagen. ’t Warkvolk zit ien groote -hoopen op den akker; ielk ’en bord op de knie, en ’en lepel en vurk ien de hand. -</p> -<p>Vrouw Willems en blozende Triene met Leendert van ’t Lingeland—heur lieve jong—ze -loajen hier en gunder en overal de borden vol met glommende snijboonen en eerdappels -en worst. Jong, zie ze is êten! Zoo kriegen ’t er veul niet duk op ’en joar. En straks, -as ze boonen genogt hebben, dan kriegen ze wrungel met afgetapte room’, totdat ze -bloazen en steunen—zoo’n bietje benauwd—en liefst goan sloapen krek woar ze nou zitten. -</p> -<p>Zoo’n klein uurke loater worden veul al weer wakker. Moar nou.…? Gunder oan ’t eind -van ’et dorsveld wat ruurt doar? ’En kar met blom’ en met bloajer getuugd, kumt zuutjes -noar ’t midden gevoaren. Hier en gunder en overal springt ’et volk overeinde. Heur, -wa’n gejoech en geschrauw; „Lang, lang zal ie lêven!” -</p> -<p>Stil! da’s oarigheid. Boven op die kar zit ’en stokouwe mins. Krek is ie honderd joar -geworden. ’t Is veur de honderdste keer <span class="pageNum" id="pb189">[<a href="#pb189">189</a>]</span>dat ie de zoaddors belêft, en vrouw Willems het gezeid, dat ie de zoaddors nog zien -zou. -</p> -<p>Heur, heere minsen! wa’n geschrauw: „Lang, lang zal ie lêven!” -</p> -<p>Den ouwe mins, wat bêft ie met ’t heufd. Zie, de kar steet stil. Ze helpen hum ien’t -afklimmen. Vrouw Willems gêft hum de hand. Trieneke ook; kiek, allegoar allegoar geven -ze hum de hand.—Jong, jong, wa’n geschrauw! Stil dan, hie sprêkt, den stokouwe mins -hie sprêkt. Stil, ge kunt niet verstoan; luuster: -</p> -<p>„Ik dank oe, ik dank oe goeje minsen.…” beeft er de stem eener eeuw in ’t rond: „Doar -kumt ’en tied da’j niemeer warken kunt. Zoolang as God mien kracht gaf he’k altied -gewarkt, dat kan Anneke getuugen.…” hier ziet hij ter zij naar de achttienjarige Geurtje, -die naast hem staat en immers Lammerts moeder niet is. Maar niet één die den mond -tot lachen vertrekt. Ze luisteren allen met langgerekten hals en ingehouden adem. -Doch de oude spreekt niet meer; hij tast er naar den dorschvlegel, die Lammert over -den schouder hangt; hij vat dien.—Kiek.… zwabbelend geet de knuppel ien de hugt; slap, -zonder kracht kumt ie neer op et zoad; nóg ens noar boven, nóg ens noar onder, en—doar -springen troan’ ien de oog’ van veul, die ’t zien en van veul die er heuren, heuren -hoe den oud-ouwe mins doar bêvende zingt: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Lange vlêgel, klap en klop, -</p> -<p class="line">’t Zwarte zoad uut spitsen dop; -</p> -<p class="line">’t Zoad houdt licht veur duustre nacht -</p> -<p class="line">Altied warkzoam is Gods macht. -</p> -<p class="line xd31e2750">Toe met kracht, -</p> -<p class="line">Vlêgel, rep moar, klep moar, klop; -</p> -<p class="line">’t Wark, doar kumt Gods zêgen op.”</p> -</div> -<p class="first">Nou is ’t genogt ouwe mins! Goat er zitten; hier op dit benkske. Voorders zal Lammert -wel veur oe dorsen en warken. Lammert die nou al siends twee moand’ weer bouwknecht -op ’t Putterserf is, en ’t liedeke nooit, nee nooit zal vergêten. -</p> -<p>En zie—doar reikt Dolfke van vrouw Willems den ouwe ’en pampier toe, en, veul weten -’t wel wat ien ’t pampier steet te lêzen: Den honderdjoarige kreeg veur zien kleinzeun, -op Trienekes veursproak, ’t huuske dat ie zoo lang ien pacht hiew, met nog den akker -d’r bij woar Lammert, uut eigen beroad, de ploeg ien de hand’ greep. -</p> -<p>En ze schrauwen weer: „Lang zal ie lêven! lang zullen ze lêven!!” Dat, dát was erst -oarig! -</p> -<p>En zoo oanstonds zal ’t wark weer beginnen, maar erst drukt nog Lammert de hand van -mooi-blonde Triene, van Triene, die mergen de lieflikke bruud zal wêzen van kloeke -Leendert van ’t Lingeland. En—as ie ’t gedoan het, dan pakt ie zien Geurtje, die trouw -hum verzurgde. En zie—as ze zoo’n bietje achterover geet, dan kruupen de rooje kroal’ -uut heur duukske noar boven. Nee! ’t vuur het <span class="pageNum" id="pb190">[<a href="#pb190">190</a>]</span>ze krek geloaten zooas ze woaren; ’s oavends het ze ze goaf ien den as weergevonden, -en—’en neie droad het ze d’r loater deurgeregen, ’en starke droad die vast niet zou -brêken. -</p> -<p>Heur, drie uren sleet de klok. -</p> -<p>„Op! oan ’et wark!” -</p> -<p>En zie dan, ’et joagt weer, en ’t streujt en ’t dorst weer; en ’t lieflik revierke, -weerkoatsend dien akker, lacht vroolik ien’t zonlicht: <span class="ex">Vlijt loont er z’n heer!</span> -<span class="pageNum" id="pb191">[<a href="#pb191">191</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="grietje" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10014">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">GRIETJE OP ’T HEUNINGS-ARF.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Stil, as’t begint is ’t nacht, duustere stikduustre September-nacht. -</p> -<p>Ge stoat midden op den kleiweg die van B. woar ’t karmis is, noar den Rien-diek geet. -Ge stoat er, en de erste dorre bloai—gezwiept deur ’en griemelige weind—ze fledderen -oe um ’t heufd, moar, <span class="ex">zien</span> ku’j ze niet. <span class="ex">Zien</span>, krek zoomin as de tak’ van de boom’ die hen en weer scharmieren, en krek zoomin -as ’t wêke, klesse, oan weerskanten hoog opgesjoepte woagenspoor, woar ie ien stêken -blieft a’j d’r ien trooit. -</p> -<p>Niks geen spier ku’j zien, ook rechts, den Roojen Toren niet. ’t Was in den ouwen -tied ’en kastêl—ge weet wel, met ’en toren, die rood was as ’t vuur ien de hel; en -woater d’r um heer, en soldoatenvolk d’r ien; huzoaren en meer zu’k gesnor; mansluu -stief ien ’t iesder as duuvels, en vrouwluu die heksen woaren altied ien ’t wit! Al -ku’j ’em niet zien—zelfs bij kloarlichten dag niet—rechts is ’t nog altied: de Rooje -Toren. Siends joar en dag is ie verdwenen; ’en klein gedoei bij ’en elzenpas is d’r -ien stee van gekommen, moar—dat er nou <span class="ex">geen</span> rooje toren meer steet, en ’et tóch nog de Rooje Toren is, zie da’s ’t wonderbare, -veural ien ’t duuster. En da’s oakelik ook! went, alda’j dan ien ’t duuster niet zien -kunt, ’en mins die niet doof is kan heuren; en ’s nachts, bijnoame as de karkklok -twoalf het gebromd, dan heurt ie—lienks van den weg woar de kolk van ’t kastêl zal -gewêst zin, en ’t land nog altied lêg en zoer, vol riet en vol lies steet—doar heurt -ie kloagen en zuchten; ’t zin de heksen. Rechts, woar ’s nachts de toren eiges nog -wêzen mot, doar heurt ie knoerpen op de tand’ en du’k en geweerwolverie da’j meint -de begoaves te kriegen. ’t Zin de huzoaren, lebendige duuvels! -</p> -<p>Dat er ’en heele zooi domme minsen zin, die niet begriepen woarum ’t bij den elzenpas -de Rooje Toren heit; of ook, dat ’et geen Rooje Toren zou heiten, as ie ’t niet was; -en nóg, dat ze ongeleuvig genogt zin um te meinen dat ’et kloagen en zuchten en knoerpen, -geschuufel van ’t lies, en gekräk van ’t hout, of gesnoavel van wilde eend’ zou wêzen; -dat er zulke domme minsen bestoan—heurende doof en ziende stêkebliend, dat kan woar -zin, moar—juffer Sanne Goesterman van ’t Heunings-arf, die gunds, <span class="pageNum" id="pb192">[<a href="#pb192">192</a>]</span>op ’en goeje honderd pas afstand, achter ien de huufkar zit, ze verdrêjt ’et um deur -te voaren langs ’t helse gedoei, nou Jan Goesterman van ’t Heunings-arf, heur bruur, -die ’t peerd ’en eindwêgs bij den kop het vortgeleid, zoo onneuzel is gewêst um ’t -glas ien de lanteern kapot te stooten, dat de keers is uutgewêjd. -</p> -<p>’t Kan allemoal best woar wêzen—wat Jan heel goejig zeit—dat ze toch hier met de kar -niet kunne stoan blieven, en, dat zoo veul minsen ’s oavends den toren zonder ongemak -gepassierd zin; ’t kan best woar wêzen, moar, zeker nooit as ’t zoo loat en zoo hels -duuster as nou was. Juffer Sanne kos niet ens de vief vingers zien die ze veur de -oog’ het uutgespreid. Dat ’et licht krek zoo dicht bij den toren is uutgegoan, dat -most verdacht wêzen; liever wil ze umdrêjen en weer noar B. as wiejer noar huus voaren. -Zuster had zat genoojd um te blieven; alles zou thuus wel terecht kommen.—Joa, as -ze lang noar gunder ien ’t duuster kiekt, dan is ’t asof ze den toren ien vuur ziet -stoan. Umdrêjen wil ze: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Niewoar Grietje?” -</p> -<p>Moar Jan-boer zei, dat umdrêjen niet kos. Zuster Sanne most begriepen, dat de weg -zoo doanig slecht was, dat bruur de kar ten onderste boven zou smieten as ie dee wat -zuster gern wou: ze most.… -</p> -<p>„O Heer!” vluukte juffer Sanne, en ze kneep nicht Grietje, die lienks noast heur zat, -ien ’t been, dat ze opvloog. -</p> -<p>Jan en Grietje hadden óok gevuuld wat juffer Sanne vuulde: ’en zachte schok van de -kar die stil sting. Niet éen van drie die uut durfde sprêken wàt ’et wêzen mocht? -Ielk had z’n eigen eksplikoasie, moar zéker was’t dat Grietje met de neusdoek veur -den mond zat: lachen most ze, en ze durfde ’t niet. -</p> -<p>’t Was van Peter Mullenk, die—heel toevallig?—óók <span class="corr" id="xd31e4725" title="Bron: B.sche">B.-sche</span> karmis had gehouen, wel ’en oarige spikkeloasie gewêst um met Jan en Sanne—die ’t -niet groot op hum hadden—mee noar D. te voaren, woar ie óók thuus heurde, zonder dat -ze’t gewoar wieren. Als Sanne-meu geweten had dat Grietje—toen ze ’s oavends met bruurs -en zusters karmis hieuw—oan Peters erm had geloopen, ze zou heur Grietje, die ze anders -zoo liefhad, heel niet vrindelik hebben oangezien. Moar Grietje! wat kos zij ’et gebêteren -dat Peter óók op de karmis kwiem, en met geweld heur erm had genomen? Wat kos Grietje -’t gebêteren dat Peter ien ’t duuster achter op de kar was goan zitten; onder ’t voaren -ielkreis met de hand onder ’t huuf deur was gekommen, en krek zoolang zuutjes oan -’t japon had getrokken, totdat ze héur henje in ’t ziene lee? As Grietje veul spul -had gemoakt, en Peter zien zin niet gegeven, dan kos Sanne-meu ’t wel is gemarkt hebben, -en—och harrejennig, dan was ’t meugelik heelegoar uut gewêst, <span class="ex">uut</span> met alles woar negen bruurs en zusters over jaloers kosten zin, tenwoare Grietje -niet altied goed en toeschietelik veur heurluu gebleven was. Zooveul as oangenomen -kiend, begriep ie! -</p> -<p>Alêvel, juffer Goesterman had er niks van gemarkt, niks van ’t karmishouen, niks van -’t oarig stuk van ’en palfrenier, en niks <span class="pageNum" id="pb193">[<a href="#pb193">193</a>]</span>van ’t henjesgeven ook niet; moar, de schok—toen Peter d’r afsprong—die kleine schok -had ze gevuuld, en, noa de vluuk die ze vluukte, zat ze stief, stom, zonder ’en woord -te sprêken. Dat ’et ’en weerwolf most wêzen, die achter op de kar was gesprongen, -dat kos haast niet anders. Wat ze wou? Ze wou dat ze met ’et heufd onder de dêkes -lei, diep, heel diep d’r onder. -</p> -<p>’En half uur loater ha’j—as’t niet zoo duuster gewêst was—’en heel eind wiejer, veurbij -den Toren en krek oan den voet van den opweg noar den diek, juffer Sanne in ’en heel -ander pestuur kunne zien. Ze hing, met heur linkerzied, op den erm van ’en starke -jonge boer, op den erm van Peter, die heur ielkreis vroeg: of ze wel vort kos—went, -één van hoar stoffeschoen’ was onder ’t goan ien de klei blieve stêken. -</p> -<p>Ien ’t letst.… Nee, verechtig ze kos niemeer; heur kous plekte ielkreis vast. Weer -op de kar goan zitten.…? Zie, met de duusternis was ze bang dat Jan ’em zou umsmieten, -en êvel umdat ’et op die weg toch ook niet pluus was, had ze d’r zwoarigheid in. Al -arg genogt dat Grietje d’r niet had uit gewild. Peter was wel vrindelik. Hoe toevallig -dat ie heur krek was achteropgekommen.—Watblief? Op de rug goan zitten? ’t Was eigenlik -als te vrindelik. Overdag zou ’t gek stoan; maar nou! Peter most niet meinen dat Jan-bruur -of zij, in vroeger tied wat tegen hum hadden.—Wacht, ze zou ’t japon erst nog ’en -beetje noar boven hoalen, en ’t zieden mantilie wat achterumsloan. Eén, twee, drie -schökskes, doar zat ze.—Of ze niet te zwoar was?—Och heere nee, ze woog al heel licht. -</p> -<p>En toch, juffer Sanne was niet dom, bij lange noa niet. Toen Jan met de kar ook boven -op den diek sting,—woar Peter de juffer noar toe had gedroagen—toen wiest z’et—aleer -ze weer ien de kar goeng stappen—zóó te regelieren, dat Peter achterop zou zitten. -Woarum? Dat zei ze niet, moar slim was ze, went, as den Peter d’r op goeng zitten, -dan most den ander—ge weet wel, den weerwolf, as ie d’r op zat—goan schuuven; dan -had z’en schut ien de rug en kos Peter afbieten wat er gebeuren mocht. -</p> -<p>En Jan, Jan vond alles goed wat zuster wou, en goeng—nou ie boven op den harden diek -bêter zien en voaren kos—weer véúr op de kar zitten; Peter op ’t achterstuk; Sanne-meu, -die zei dat Grietje moar deur most schuuven, <span class="ex">lienks</span> noast Grietje woar ze straks <span class="ex">rechts</span> had gezeuten, met natte kleivuut’, en schrikachtig; met ’en hart dat starker klopte -as anders, en gluujende hand’. Van ’t letste zu’j al heel gauw rêkenschap kriegen. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Toen de torenklok met ’en spookachtig noa-getjank één had gesloagen, was de boerin -van ’t Heunings-arf nog op, en allinnig ien heur sloapcel. ’t Was loat, oakelik loat -geworden, en noar zuster goeng ze nooit weer as’t dóár karmis was, ten mienste as -ze dan ’s <span class="ex">oavends</span> noar huus most. -</p> -<p>A’j nou plezier het dan ku’j Sanne-meu is bêter bekieken. Ze is van ’en lilleke makkeloasie. -Moager en schroal van oanzicht <span class="pageNum" id="pb194">[<a href="#pb194">194</a>]</span>kieken heur voale oog’ altied arg schichtig ien ’t rond; heur neus—zoo had ’en ondermeister -op school ens gezeid—was krek ’en vroagteiken dat niet op z’n ploats sting, en ’t -heufd steet heur op den hals toezoers ’en bietje rechts op zied, krek asof ze doof -was oan ’t linkeroor. Dat schêve, zeit juffer Sanne, dat het ze uut ’en schrik gehouen -toen ze twientig joar oud was. Van den schrik het Jan-bruur nooit niks gemarkt, en -ook het ie nooit geheurd—zooas zuster zeit, dat ze ien jonge joaren „’t reuske van -’t derp” wier genuumd, zoo mooi as ze was; moar—as zuster ’et zei, dan zou ’t wel -zoo wêzen. -</p> -<p>A’k nou nog êfkes zoo vrij bint um oe te loaten zien, hoe juffer Sanne, ien stee van -de mooie Zundagse muts, ’en breeje floddermuts op d’r koale vieftigjoarige heufd zet -en voorders hoe ze ien’t bonte nachtjak met anderhalve rok um de schrumpele been’ -op ’en breeje pantoffelvoet noar de deur geet, ’k bin zeker dan zu’j d’r niet op verlieven. -</p> -<p>Dóár is juffer Sanne nog zoo sekuur niet van; nog zoo sekuur niet, aldat ze niet gek -genogt is um te geleuven dat ze nóg ’t reuske van ’t derp is. -</p> -<p>Da’j ien’t duuster niet zien kunt, da’s zeker; moar da’j ien’t duuster vuulen en begriepen -kunt, da’s óók zeker, zóó redeniert juffer Sanne; moar Peter, hie redeniert: Da’j -tastend ien ’t duuster, arg mistasten kunt, da’s krek zoo zeker. -</p> -<p>Hier za’k êfkes ’en punt schrieven. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Toen juffer Sanne, noadat ze heur schoen ien de klei had geloaten, weer op de kar -zat, toen is ze ien’t erste heel arg geschrokken, dat ze hoast geschráuwd had, moar—ien’t -begriep dat toch geen weerwolf achter op de kar kos kommen, nou Peter d’r zat, ien -dát begriep het ze dat trekken oan ’t japon wel bêter verstoan. Heere minsen! zou -verechtig die jong.…? En—zwakke mins! bezwêken was ze; ze had zich de hand loaten -drukken twee- drie keer achter mekoar, en alschoon de hand loater was weggebleven.… -heur hart was ien zien hand blieve stêken krek as heur schoen ien de klei. -</p> -<p>Op de deur van ’t kämerke—die goed was gesloten—wordt nog ’en grundel gedoan; tegen -’t vensterglas, woarachter ’en stevig luuk is, zet juffer Sanne den biebel, die op -’et toafeltje d’r veur lee, met ’t open blad noar ’t roam toe. Met ’en langen stok, -die in den hoek had gestoan, stêkt ze onder de bedstee—dat duut ze ielken oavend, -went, ge kost moar niet weten.…! Ze stêkt lienks en rechts, en smêrt ’em hen en weer, -en, as ’t richtig d’r onder is, dan kiekt ze d’r ien, en stêkt op de beddeplank, en -boven ien den hoek;—nee nee, ge kost moar niet weten. -</p> -<p>’t Is alles ien orde. Moar de boerin van ’t Heunings-arf kan, alschoon ’et loat is, -nog niet ien de bedstee stappen. ’t Is heur ook al te wonderboarlik um ’t hart. Wat -of ’t lot van ’en mins ien één uurke tieds toch sjanzieren kos. -</p> -<p>Dat ze ’t vroeger niet groot op Peter gehad had, dát was woar. ’t Proatje had altied -geloopen dat Peters voader weerwolfde, met <span class="pageNum" id="pb195">[<a href="#pb195">195</a>]</span>den duuvel krispendierde, altied neiigheden en zêgen op alles had. Moar, hoe dat ’et -ook wêzen mocht, veur ’t erst van heur lêven het juffer Sanne den Peter gesproken, -en—as oe dan iemand dóár, op zoo’n weg veilig veuruut helpt, joa, op den rug droagt, -en oe later—och heere minsen! met ’t henje opzuukt, dan was ’t ien ielk geval niet -meugelik dat zoo iemand ien ’t duuvelsverbond met zien voader sting. Voorders: Peter -warkte zelfs dukkels bij den <span class="ex">domenei</span>, den <span class="ex">pastoor</span> en burgemeister ien den blom- en moeshof, en van hum had ze nooit geheurd dat ie -„van ’en slechte reis” was thuus gekomen. -</p> -<p>„Van ’en slechte reis!” ’t Was krek of de juffer-boerin oan ’en fleske vlieg-op rook, -zoo spalkte ze heur oogen. Hoastig trooit ze toe op ’en loaitoafel—moar—aleer dat -ze ’en loaj opentrekt en ’en deuske d’r uut kriegt, scheen ’t wel dat ze ’en griezel -kreeg, went, hoastig greep ze den stok; stootte drie, vier, vief keer d’r mee tegen -’t zolder, krek zoolang tot bruur Jan, die boven sliep, teiken van lêven gaf, en half -sloapend, arg brommend, ’en stukske van den 64<sup>sten</sup> psalm zong; dóár had ze hum op gedressierd. -</p> -<p>Juffer Sanne zit nou met een zooi pampierkes in de hand’. Veul planêt het ze ien der -lêven getrokken, moar <span class="ex">deze erste</span>, den blauwe, die ze trok toen ze nog geen zestien joar oud was, dat kos de woare -moar wêzen. Toezoers en altied het ie heur deur ’t heufd gespeuld, moar nou, ze wier -d’r beduusd van zoo as ie heur toesprak. Kiek: „In den steenbok” sting d’r boven, -en dan, dan steet d’r onder: „Van een slechte reize zult gij tehuis komen, als wanneer -gij bij uw vijand zult tabernakelen en hij zal u ganschelijk in vlam zetten, zullende -gij in den huwelijken staat bovenmate fortuinlijk zijn.” -</p> -<p>Nee! starker kos ’en planêt niet sprêken! Moar stil, alsdat ’t ook diep ien den nacht -is, ze kan ’t niet loaten um ’t buukske, dat ze noa moeders dood achter ien ’t kammenet -het gevonden, nog ens op te sloan. ’t Oracúlen-buukske! ’En bietje angstig kiekt ze -rond en noar boven;—Jan zong niemeer—moar dan, dan tuurt ze ien ’t ouwe smêrige oracúlen-buukske -met gêl perkementen umslag, den drie en twintigsten druk noa ’t joar 1657. Bij de -drie en vieftigste vroag van ’t vroagregiester steet ze stil en lêst: „Of de serviteur -goeds zal doen aan zijn verkoren?” -</p> -<p>Op ’t erste blad ien ’t rad van aventuur, leit ze heur vinger op de <span class="ex">zes</span> tussen spoak vief en zeuven, telt volgens de onderrechting <span class="ex">zes</span> ien ’t vroagregiester noar umlêg, en kriegt getal acht en vieftig. Op dát blad van -’t buukske mot ze wêzen; en doar steet: „Olympias!—<span class="ex">Olympias!!</span>” Bêvend met de hand telt ze weer noar onder <span class="ex">zes</span> en doar, doar lêst ze: „Zoo gij u voorzichtig en wijselijk zult gedragen, zult gij -al krijgen van uw serviteur wat gij wilt, want hij bemint u ten hoogste.” -</p> -<p>’t Hart schuumde juffer Sanne noar de kêl toe. Vol was ze, overvol! ’t Proffecie van -de jonge joaren zou nog uutkommen, en—wonder was ’t niet dat ze nog ens noar heur -hand keek, de hand die—ge weet wel. -</p> -<p>Da’j lachen mot over ’en vieftigjoarig bijgeleuvig mins, dat nog <span class="pageNum" id="pb196">[<a href="#pb196">196</a>]</span>verliefd is, doar he’k geen spiet af, êvel—went ’k heb heur gekend ien de Bêtuw—’k -wil niet da’j altied over heur lachen zult,—as ze allinnig moar lillik gewêst was, -dan zou j’ ’et iensgeheel niet gedoan hebben—moar ’k wou wel da’j ze ook kost bekloagen. -Wat mein ie.… zal ’t kiend overdag zien koers kunne veinden, as ’t ’s oavends ien -’t duuster de weg wier gewêzen? -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Is ’en mooie September-mergen, die de donkere nacht het weggekeken. -</p> -<p>De groote blom- en moeshof van ’t Heunings-arf, die achter ’et huus leit, glienstert -van duuzend en duuzenden dauwdröpkes ien ’t lachende zunneke, da’j de oog’ hoast mot -dichtkniepen; de appelbongerd gunds oan ’t einde, ’t is krek asof d’r ’en mooie blauwe -rook veurbijdrieft. A’j ien de hugt op de rooje liesterbes’ kiekt, die tegen ’t blauw -van den bongerd zoo fonkelend uutkommen, dan ku’j oe wel begriepen dat ’et veugelje -zich strieken loat as ze hum doarmee verlokken. Erm liesterken! of de minsen veur -ou moar allinnig mooie, lekkere beskes wiesten te veinden um d’r lillikke ding mee -op te sieren, woar ie oe dood ien zuukt! Erm liesterken wil ’t niet geleuven; de minsen -ze doen ’t ook duk veur mekoar en—dat de mins zich o zoo dukkels loat snappen en niks -wiezer as ’t liesterken is, da’s bedroevend, arg bedroevend! -</p> -<p>Alêvel, loawwe nou geen duuster gezicht zetten. Ien den hof is ’t zoo oarig. Heel -oarig, en toch is Grietje—die al sinds ’en half uur tussen ’t rieshout aan ’t plukken -van snijboonen was—zoo verstandig gewêst, um ’t bonten schort um heur hals te sloan, -de zwarte rok ten buutenste binnen noar boven te doen, en, ien stee van de schoen’ -de klomp’ oan te trekken. ’t Is ’s mergens al fris ien deez tied van ’t joar en alles -is nat. Ielke stap die ze wiejer tussen ’t rieshout duut, mot ze de spinneweb’ die -vol van woaterpäreljes zitten uuteensloan. Loater, as ze den grooten körf vol boon’ -het geplukt, dan kumt ze uut ’t rieshout ien ’t pad—en, as ze ’en dikke witte herfstdroad, -woar ze krek tegen ienliep, uut ’et gezicht het weggegriezeld, dan steet ze stil um -efkes te kieken. Lienks ien de hugt, kiekt ze noar de witte duufkes, die zich eiges -op ’t natte boord van heur til zitten te wasschen, te pikken onder de vleugeljes, -of mekoare kniepeugskes geven; en rechts noar de doalioa’s en zonneblom’ en harfst-sering’, -die, met de asters umlêg, oan weerskant van ’t vlierpriëel stoan, ’t oarig priëel -woar ’t kamperfuulie deurheer wast. Veur duufkes en blommer zou Grietje heur letste -cent uut ’t knipke hebben gegeven, as Sanne-meu—zoo goed was ze—’t niet alles betoalde. -</p> -<p>Misschien hiew Grietje zooveul van de duufkes omdat de duufkes zich eiges zoo rein -bewoaren, en van de bluumpkes umdat ze ’t heufd altied noar ’t licht toekeeren. Moar -’k gleuf niet dat Grietje zoo wied gedocht het. Nou steet ze bij de doalioa’s. Weet -ie van <span class="pageNum" id="pb197">[<a href="#pb197">197</a>]</span>wie of Grietje die mooie keuning Doavid het gekregen, den rooje zwoare doalioa hier, -woar ze krek noar kiekt? Sanne-meu ze weet ’et niet. Grietje best. Wacht, ze zal zoo’n -doalioa plukken en dan.… Moar harrejennig! was dát ook schrikken! Krek toen ze de -blom bij ’t stêlje wou vatten, toen riep ’et: „Ho!” ien heur oor! „ho! met den keuning -Doavid, die hei’j van mien gekregen, en erst mo’k nog ’en munje d’r veur! ’t Was al -te arg! Peters neus was bij de hoare gekommen en voorders.… begriep ie? -</p> -<p>En Grietje, arg geschrokken, ze kiekt nog beduusd en ze zeit, dat ’et niks oarig is -um ’en mins zoo den dood op ’et lief te joagen, foei! Peter hie most.… -</p> -<p>Wát, wát most ie.… Weggoan misschien? -</p> -<p>Joa, nee, moar in ielk geval ’en mins niet doen schrikken. Peter wiest wel dat Grietje -niet alles gleufde—veural niet van hum—wat Sanne-meu gleufde, moar, da’j uut ’en schrik -’en schêven hals kos houen as geliekweg de klok sloeg, dát ko’j eiges oan Sanne toch -zien dat wóár was. -</p> -<p>„Zêker,” meint Peter: „as Sanne ten mienste den schêven hals niet eer as den schrik -had gehad.” -</p> -<p>Heur is, Peter most nou niet <span class="ex">alles</span> wegredenieren; hie most.… Moar wat anders: Hoe of Peter hier ien den hof durfde kommen? -Jong, as Sanne-meu ’t gewoar wier! Joa, giesteroavend, da’s woar, moar, erst het Sanne -met die duusternis zeker gemeind dat ’et ’en ander was die zien hulp presentierde, -beveurbeild Peter van ’t Klingelhek; loater het heur zeker te veul den angst veur -den toren geploagd; en joa, wat Peter heur zeit van dat henje geven deur ’t huuf van -de kar heer, ’t was wel ’en bietje kemiek, moar, Sanne-meu was toch veul te best um -doar zóó um te lachen as Peter dee. Zeker het Sanne gemeind—joa, wat?—dat wiest Grietje -niet krek, moar Peter most nou uutscheien met zien ondeugend lachen; ’t was al arg -genoeg dat ie hier in den hof durfde kommen, en arger nog.… -</p> -<p>„Da’j oe deur <span class="ex">mien</span>, zoo’n duuvelskiend, is pakken loat!” roept Peter en sleet zien erm om heur poezelen -hals, en drukt heur ’en heel zuut munje op ’t frissige wengske. -</p> -<p>„Joa, da’s zeker al heel arg,” zeit Grietje as ze hum stillekes afweert, moar ze gêft -toch de hand die Peter wou vatten: „Heur is Peter, ’k wil nou niet zeggen da’k krek -as Sanne-meu oan dat duuvels-verbond van oe voader geleuf, nee, moar zóóveul is zeker, -da’k dieper inzie hoe ’t zund is met ou nog langer verkeering te houen: verkeering -um ’en huukske met ’en mins woarvan Sanne-meu.…” -</p> -<p>„Siends giesteroavend dat ie heur veurbij den Roojen Toren droeg toch wel ’en bêter -begriep zal hebben,” velt Peter ien. -</p> -<p>„En toch geleuf ik dat ze ’en schrik zou kriegen as ze ou hier zag,” zeit Grietje. -</p> -<p>„Dat den hals weer recht kwiem te stoan?” lacht Peter. -</p> -<p>„Nee, moar ’k roaj toch ten beste da’j heergoat,” is ’t weerwoord: „as we mekoar motte -kriegen Peter, dan zal God ons wel helpen en zurgen dat Sanne.…” -<span class="pageNum" id="pb198">[<a href="#pb198">198</a>]</span></p> -<p>„Moar God helpt niet as welluu lêg zitten,” valt Peter weer in: „Heur is, ’k bin juffer -Sanne giester ien ’t duuster van dienst gewêst, en.…” -</p> -<p>„Wat hei’j doar? ’en schoen?” vraagt Grietje en gliemlacht; en dan, dan kiekt ze noar -’t vlierpriëel, ’t was krek asof ze doarachter geritsel heurde—misschien ’en kat die -op de loer was gewêst. -</p> -<p>„Joa, de schoen die giester in de klei blêf stêken he’k ien de vroegte opgezocht,” -zeit Peter: „Grietje ’k goa noar binnen, ’k wil heur eiges den schoen weerum geven; -ze mot mien dan toch te woord stoan; en voorders.…” -</p> -<p>„Nee Peter, ik roaj oe goa <span class="ex">niet</span> noar binnen,” moant Grietje; „a’j zéker wiest.… moar nou, en oome.…” En dan, half -lachend met den vinger noar ’t hek—’et hek dat ’en eindje wiejer den hof van den weg -scheidt: „Kiek is, doar hei’j weer dat wief van giesteroavend op de karmis, dat oe -woarzeggen wou.” -</p> -<p>„Verechtig!” roept Peter, „van ’t kêtellappersvolk met den grauwen hit; ’k heb ze -de les gelêzen! Kiek, kiek ze is knikken, ze kent ons niemeer.” -</p> -<p>„Geen wonder,” meint Grietje: „giester was ’t op de B.-sche karmis, en nou, hier, -op ’en <span class="ex">ziedweg</span> wel twee uren wiejer; ze zuukt ons hier niet.” -</p> -<p>„Wa’n lillik vrouwmins,” is ’t weerwoord van Peter: „en watte gluupse oog’! As onze -burgemeister dat volk ien de goat kriegt, dan loat ie ze vast deur Gerr’t de veldwachter -noar Oarem of Nimwêgen brengen.” Schráuwend, heel hard noar den kant van ’et hek: -</p> -<p>„Wi’j is moaken da’j wegkumt!” -</p> -<p>Grietje trekt Peter oan ’t wammes en fluustert: „Stil Peter.” -</p> -<p>’Et vrouwmins alêvel ze frunzelt hoar gêle en gluupige tronie ien smêkende plooi, -en strêkt ’en toanige schrumpele hand vol pampierkes deur ’t hekke noar veuren. -</p> -<p>Aleer dat Grietje ’et keeren kan is Peter noar ’t hekke gegoan: „Wi’j as de weerlich -is maken da’j met oe schorremorrie van hier goat!” gromt ie ’et vrouwmins toe: „he’k -oe giesteroavend niet gezeid da’k oe met oe leugens liever boven oan den toren zag -hangen as d’r ’en cent veur uut te geven?” Dreigend: „Zu’j goan.… of anders!” -</p> -<p>„Dulde, dulde, schön Königsköpke,” smiechelt ’et vrouwmins met schorre stem en vrêmde -sproak: „<span lang="de">wohlselig liebes Mädchen an die Brust</span> newoar?” -</p> -<p>„Loop! vremd gespuus dat geen Hollands kan proaten,” gromt Peter nog ens: „mein ie -dawwe gek genogt zin um noar oe leugens te heuren. Zu’j goan.…? Wacht, ’k zal oe kriegen!” -En, as ie rondziet dan roept ie: „Tjie.… tjie.… Moor! Moor.…!” stêkt hoastig de veurste -vingers ien de mond, en fluut, dat ’t schel ien ’t rond klinkt. -</p> -<p>Zie, gunds bij den bongerd springt en zwarte hond over de breeje sloot den hof ien: -vliegt, langs de koolstruuken heer, ’t andivieveld over noar deez kant van ’t arf -toe; scheert voorbij de blom’ en deur ’et snijboonenrieshout tot woar zien boas steet, -springt noar <span class="pageNum" id="pb199">[<a href="#pb199">199</a>]</span>’em op, en kwiespelt den steert en schudt er zien natte lief dat ’et water ien ’t -rond spat. -</p> -<p>„’t Soa Moortje, ’t soa!” roept Peter en hitst noar de vrouw. Peter weet wel dat Moortje -niet biet, moar met zien snibbige tand’ die’j altied zien kunt, het ie al dukkels -schuuns volk van voaders arf gejoagd. En Moortje—hie kiekt noar ’t wief, en schiet -op heur toe, en grienst met de tand’; moar—wat of ’t wêzen mag, doar trooit ie achteruut, -en jankt en trekt de steert tussen de been’. En ’t wief—dat ’em stief blieft oankieken -met heur koolzwarte oog’, ze ziet ien ’t eind noar Peter met ’en smoailikken lach, -drêjt zich um, en smuuspelt bij ’t weggoan, ’en woord—dat niemand verstoan kan. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Al siends ’en kertier is Peter noar binnen gegoan, moar Grietje, ze vuult zich zoo -zwoar um ’et hart. Sanne-meu was ’et beste mins van de wereld; veur hóár as ’en moeder—alschoon -ze liever had dat de minsen meinden dat Grietje ’en jongere zuster was. Joa, Sanne-meu -was best en goed, moar, recht begrepen het Grietje heur nooit. ’s Zundags goeng ze -tweemaal noar de kark, en meinde dat ze hiernoamoals ien ’t helse vuur zou branden -as ze oversloeg, en toch—as ze Grietje, noa ’t erste gezang ’t loddereindeuske en -’en oogenblikske loater ’en pêpermunje geprezentierd had, dan goeng ze sloapen, en -schrok—veural ’s namiddags—deur ’t noagezang erst wakker as domenei de predekoasie -al uut had. Voorders zei Sanne altied dat ze—’k weet niet hoe dukkels, verkeering -had kunne kriegen; en oome zei, dat ’et wel woar zou wêzen: moar, wie dat ’et gewêst -woaren, die heur gevroagd hadden, dat wou ze niet zeggen. Sanne-meu kost ’et jongvolk -dat verkeering had niet lochten of zien, en—ien ’t algemein had ze ’en hêkel oan al -wat getrouwd was. -</p> -<p>Êvel, was ’r ’en erm man gesturven, dan zou ze de wêduw en kienders goeddoen en steunen -wat ze moar kos. Zie, eigenlik was ze ’en bietje onbegriepelik. Dat heur eiges den -trouwlust nog ploagde.…? ’t Kos toch niet woar wêzen, meint Grietje, moar, hoe ’t -ook was, as Peter, die ’t meist um zien voader in zoo’n kwoaje noam sting, astrantig -genogt zou wêzen um over verkeering te sprêken, dan zou ’et wel heelegoar mis zin. -</p> -<p>Mis?—„Joa, nee, joa, nee,” telt Grietje en de kleine bloadjes van ’en palmtekske dat -ze plokte fledderen noar umlêg: „joa, nee, joa nee, joa nee, joa!—Wát joa.…? Zou ’t -<span class="ex">goed</span> goan.…? Ze weet niemeer wát ze bepoald had van joa of van nee.—Harrejennig! wa’n -groote kruusspin, die vlak over t pad, tussen twee karseboom’, ien zien web hieng: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Mergen spin, -</p> -<p class="line">Slecht begin!<span class="corr" id="xd31e4886" title="Niet in bron">”</span></p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb200">[<a href="#pb200">200</a>]</span></p> -<p>—Al zoo veul spin’ het ze van mergen gezien, moar deez, deez was al ’en heel lillikke -groote. Loop! ze gleufde d’r niks van. Peter schold en lachte altied over die dinger. -Alêvel, Sanne-meu had toch veur drie joar al veurzeid: dat er bij Bouwels een starven -zou umdat ie ’en vleermuus ien’t kippenhok had gevonden; en noú, ien’t letst van de -veurige wêk is zien ouwe moeder toch ook moar krek gesturven. Dat er teikens <span class="ex">woaren</span> dat ko’j niet tegensprêken, en of Peter ook over alles lachte—over die <span class="ex">proatjes</span> van weerwolven en heksen en den Roojen Toren, dat wou ze doarloaten, moar over meer -<span class="ex">natuurlikke</span> dinger die <span class="ex">ielkeen geleufde</span>, dat ko’j ook <span class="ex">spotten</span> nuumen, went Sanne-meu zei altied, as ’t over veurzeggings te sprêken kwiem: „En -deez het de gave der gezondmaking en die der proffecie.” Zie dat sting ien den biebel -en ko’j niet tegensprêken. -</p> -<p>Zóó prakkezierend is Grietje rechts van ’t woonhuus bij de hooge schuur gekommen. -</p> -<p>—As de keujes die ze wêteren most allegoar ien’t schot woaren dán zou ’t <span class="ex">goed</span> goan met Peter, moar, woaren ze d’r buuten dan.… zou.… ’et.… -</p> -<p>Nou Grietje ’t lêge deurke wil iengoan, nou vuult ze—zonder te zien—dat ’en mins uut -’et hoazelhout lienks van de schuur, hoar op zied kumt. Hoastig umgedrêjd kiekt Grietje -ien’t scharpe koolzwarte oog van ’t wief, dat kort gelêjen deur Peter wier weggejoagd. -Grietje wordt wit, went van dichtebij is ’t krek ’en gezicht um de kienders mee noar -bed te joagen; moar gunds op ’en distansie ziet ze Knilles de errebeier ien ’t noagres -heujen, en ze sprêkt zoo stief as ze kan: „Hê.… wat wou ie?” -</p> -<p>„Iek mar weinig, schön Koniginneköpke, aber du soviel meer newoar.…?” -</p> -<p>„Hei’j niet geheurd da’j moar hoastig zoudt weggoan?” zeit Grietje en sleet heur oog’ -noar umlêg. -</p> -<p>„Habs geheurd, fries, schönes Kiend,” smêrt ’et wief: „aber iek wiest wohl das du -miek heuren wolst; sonst wier iek gegoan sein; newoar?” -</p> -<p>„Nee da’s <span class="ex">niet</span> woar!” spreekt Grietje: „’k Wil van oe leugens niet gediend wêzen; giesteroavond -het mien.… <span class="ex">man</span> oe gezeid, da’j van ’en ander niks weten kunt.” -</p> -<p>„Dulde, dulde, schön Augelein,” grienst ’et vrouwmins: „Könink Doaved soll dei Mann -sein, joa newoar, as Tante den Sjoen past.” -</p> -<p>Grietje kriegt ’en kleur zoo rood as heur halsduukske. Arg beduusd geet ze hoastig -de schuur ien; smiet de deur achter zich toe, en ruts.… de grundel d’r op. -</p> -<p>Getik op de deur. -</p> -<p>Nee, Grietje wil d’r niks van heuren. ’t Was oakelik. Hoe kos zoo’n wild vremd mins -van den doalia en den schoen weten, en boven alles dat Peter heur man niet was. Zou -dat wief verechtig kunne zien of ze Peter zou kriegen of niet.…? -</p> -<p>Nee! tik moar, tik moar; ’k wil d’r geen spier mee van doen; Peter zou mien uutlachen. -<span class="pageNum" id="pb201">[<a href="#pb201">201</a>]</span></p> -<p>Moar—Peter keek toch óók vremd toen Moor met de steert tussen de been’ achteruuttrooi. -Dat wief had heel andere oog’ as ’en gewoon mins; da’j <span class="ex">zieners</span> hadt dat kos toch niemand tegensprêken, en.… -</p> -<p>Grietje schrikt, went veur ’t kleine roampke van de peerdstal tussen de wingerdbloai -ien, doar zag ze ’t heufd van dat wief weer, alschoon ien’t duuster, umdat ’et wief -noar binnen keek en de kloare zonnehemel achter heur was. Zie, in den wenkenden vinger -most ’en bezondere kracht zitten, zooas ie oantrok. Grietje vuult ’et. Niewoar, doar -ien de lêge peerdstal was ’t donker.… geen mins zou ’t gewoar worden; ’t was toch -moar gekheid, um is te weten.… ’en oarigheidje anders niks. ’t Wief verkocht striekzwêveljes -en goaren en band; Grietje kos wat goaren koopen en dan is vroagen meteen. Met de -muur tussen ien, kos ’et wief toch geen kwoad doen. Peter zei ook: ’t Was laf um bang -te wêzen. -</p> -<p>En zie dan, doar steet ’t oarig boerinnekes-köpke met twee donkere oog’ ien frisse -tronie, bij ’t open roampke van de duustere peerdstal; ze steet er met heur lêge geldknipje -ien de eene, en heur bêvende andere hand in de gêle hand van ’t vrouwmins deur ’t -roampke heer. En ze luustert, en heur harte bonst da’j ’et wel heuren kunt; en op -ens word heur fleurig geloat zoo wit as ’en dooje; moar toch, toch lacht ze, zoo’n -ongeleuvig lachske; en ’t wief.… ’t wief lacht ook, ze lacht as ze groetende heergoat—zoo’n -<span class="ex">grienzenden</span> lach. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En nou—al is ’t ook al méér as ’en half uur gelêjen dat Peter noar binnen goeng, nog -altied zit ie ien de keukenkoamer. -</p> -<p>A’j, krek as Grietje deur ’t touwgoatje van de klinkdeur gekeken en gezien hadt hoe -Peter en oome Jan—zonder Sanne-meu—met ’en endje piep ien de mond bij ’t vuur hadde -gezeuten, dan zou’j deur ’t vergeliek, nog bêter begriep hebben gekregen, dat Grietje -den blonden blauwoog al heel knap en oome Jan al heel lillik vond. Lillik, joa, moar -dood-goed; mo’j arg, vreeselik arg op <span class="ex">dood</span> drukken. Zoo moager as ie was, zoo knap was ie, en zoo lang as ie was, zoo goed was -ie.—Goed! al wel tienmoal het ie gezeid, dat ie zich niet kos begriepen woar of zuster -bleef, die toch bescheid had gedoan dat ze kommen zou. Al wie weet hoe dukkels is -ie noar de dêldeur gegoan um Grietje te roepen, went Peter—die zoo vrindelik was um -die schoen weer te brengen, hie most toch ’en kummeke koffie drinken en ’en sneedje -mik êten. -</p> -<p>Zie, Grietje kan ’t niet ontloopen; nog eer dat ze hoastig weggevlogen buuten de dêldeur -is, roept oome ien de klinkdeur heur toe: of ze nou asteblief wou binnenkommen: d’r -was ’en vremde die ’en kummeke koffie zou. -</p> -<p>Grietje most wel, en—oan ’t goeje gezicht van oome ko’j wel zien dat ie meer schik -had nou Grietje d’r <span class="ex">ien</span> was. -<span class="pageNum" id="pb202">[<a href="#pb202">202</a>]</span></p> -<p>Bij zich eiges had Jan-boer wel is ’en roare gedachte gehad; moar zuster.…! en ’t -oomschap! en Grietjes jonge joaren! Zoo’n adee begriep ie? -</p> -<p>Niewoar, a’j oprecht bint, dan is ’t niks meklik um iemand, die oe duk um den hals -had, gemergen te zeggen krek eender asof j’em alleen van de stroat en de kark kent. -Oome markte niet dat Grietje en Peter ’t zoo’n klein bietje anders deejen.—Och, verdekseld! -wat zou dat Grietje toch ’en oarig, bedrievig huusmoederke wêzen; denkt Peter. Wat -dee ze die koffie handig ien ’t kêtelje. Toen ze ’t woater uut den grooten kêtel, -die boven ’t vuur hieng, d’r ien schonk, en zoo vlak bij hem sting, toen had ie hoar -wel is êfkes ien den molligen erm willen kniepen, moar—den oome met zien lange tronie -zat d’r vlak tegenover. Kiek, wat goeng dat alles vlug van de hand; hoe veurnoam: -’en wit servet op ’t klap van de toafel; de mik, ’t roggebrood, de botter, alles d’r -op gezet; vief, gezwiend!—Harrejennig, ’t is hum nou niet genogt dat ie Moor, die -hum ’t köpke op de knie lei, langs de oor’ streelt.… -</p> -<p>„Wa’k zeggen wou, Jan-boer,” zeit Peter, asof ie uut ’en dreum kumt: „’k heb wel is -geheurd da’j ien vroegere joaren, toen ie nog ien de harbarg kwiem, da’j toen zoo -mooi den bromvlieg en de mug’ kost noasoezen; dat mot heel oarig gewest zin.” -</p> -<p>„Och nee—joa—wat za’k zeggen,” hakkelt Jan-boer, en bloast groote wolken tabaksdamp -um zich heer: „dat het zoo’n voart niet geloopen.” -</p> -<p>„Joa, ’t mot toch méér as natuurlik gewêst zin,” zei Peter, „en dukkels he’k gezeid, -’k gaf ’r ’en verrel tabak veur, a’k dàt is heuren kos.” -</p> -<p>Jan-boer striekt de beie hand’ over de broekspiepen hen en weer; kiekt strak ien ’t -vuur, en bescheielik sprêkt ie: „Och, in mien jonge joaren.… moar nou.… ’k zal ’t -stik zin vergêten.” -</p> -<p>„Nee, dat kan niet woar wêzen,” zeit Peter, en dan, as ie opstaat, tot Grietje die -mik snijdt: „Wat zeg gij d’r nou toe.…?” -</p> -<p>Grietje wordt rood en smuuspelt: „Nee, dat gleuf ik ook niet.” -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e4968" title="Bron: Zóo">Zóó</span>, zoo’n bietje bedeesd, wat is ze dan oarig! Peter wordt arg verliefd. Tot Jan-boer -die mot bezwieken: „Och, a’j ’t moar is êfkes prebieren woudt.…?” -</p> -<p>Jan-boer weet niet.… en grunnikt moar.… as ie Peter die zoo vrindelik was, doarmee -plezieren kos, dan.… hie zal ’t prebieren; mot niet ten kwoaje rêkenen as ie ’t vergêten -is. -</p> -<p>„O nee, volstrekt niet!” -</p> -<p>Jan-boer steet langzoam op; leit ’et piepke op de toafel; geet zoo lang as ie is, -met ’en bietje kromme rug noar ’et roam; striekt zich bedeesd over ’t hoar; kniept -duum en vinger asof ie ’en kluutie zal nemen: kucht twee—drie keeren; zeit nog ens -dat ie ’t verechtig vergêten is; moar, as Peter: „Nee toe moar!” gezeid het, dan geet -ie met de geknepen vingers langs de gloas’ van ’t roam, noar boven en onder, op zied -en achteruut; en klinkt er—arg kunstig—’et soezend gesnor van den bromvlieg, en ’t -kloagend getjieng van ’et mugske, dat ’et ’en wonder in oe oor is. -<span class="pageNum" id="pb203">[<a href="#pb203">203</a>]</span></p> -<p>A’j goed hadt <span class="ex">geluusterd</span> en <span class="ex">gekeken</span> dan ha’j nog méér kunne heuren en zien. -</p> -<p>Nou Jan-boer met den rug noar hum toesting, nou het Peter zien oarige Grietje ien -de boutjes gevat; en—wat ze ook stribbelt—as Jan-boer krek duut asof ie den bromvlieg -al vatte moar dat ie weer vortvloog, dan is ’t metterdoad dat Peter al drie vliegkes -van ’en zacht brommend munje gesnapt het: hie kos ’et wat gauwer as Jan-boer. -</p> -<p>Moar vrêmd! ’t is krek alsof dat eigenste munje niet lachen meer wil. Peter begriept -niet woarom, en as ie allinnig op Grietje moar let, heur ien de donkere eugskes kiekt, -en meint dat er treunjes ien springen, dan markt ie <span class="ex">te loat</span> dat Jan-boer zien bromvlieg <span class="ex">veur ’t spiegel</span> nog noazat, en, ’t stoan van heur bei met ’en oogslag gezien het. -</p> -<p>Asof ’t getooverd was, sprong Peter van Grietje weg. Moar Jan-boer—alschoon ien ’t -zwak gegrepen, en meuglik ien nog wat anders, lienks onder ’t wammes, Jan-boer was -veuls te goejig—en nou ook verlêgen—um te sprêken van wat ie gezien had; alêvel ien -’t brommen en piepen had ie geen oarigheid meer en schee d’r mee uut. Toen Peter hum -vrindelik dankte veur ’t oarige spul, toen zeidie, arg goejig: „’t Is tot oe <span class="ex">dienst</span> gewêst.” Zie, <span class="corr" id="xd31e4999" title="Bron: zóo">zóó</span> begreep ie’t. Moar Peter, hie vuult en begriept ook, dat: toen ie um Grietje is beet -te pakken, oome Jan beet nam, moar de spiegel <span class="ex">hum</span> beet kreeg, dat ie toen ’en lomp en oaverechts feguur het gesloagen. -</p> -<p>Um ronduut over Grietje te sprêken is ie hier gekommen, en nou—wat most den goejigen -Jan-boer nou denken van ’t lakspul! -</p> -<p>Grietje vol schoamte is met de schort veur ’t gezicht uut de keuken geloopen; moar -Peter, as Jan-boer zien piepke weer opstêkt, dan trooit ie toe um ook Jan-boer te -zeggen, wat ie erst gemeind het allinnig veur ’t heugste gezag te motte bewaren, moar—krek -as ie sprêken wil, dan geet de deur boven ’t keldertrap open, en kumt Sanne-meu langzaam -de trooi van ’et kelderluuk af. -</p> -<p>’En ummezienje geduld. Jan-bruur eiges keek d’r beduusd van. Moeders trouwjapon van -gruune sergie, ’en arfstuk bijkant tachtig joar oud, met kort en lêg uutgesnêje bovenlief, -krakte zuster Sanne um de magere lêjen, aldat ie krek as ’en zak hieng; op ’t <span class="corr" id="xd31e5009" title="Bron: schéve">schêve</span> heufd sting de neiste kniepmuts met rood en gêl gemoesd lient d’r um, da’j schêf -en drêjerig wier a’j ’t oanzag. Den boot met dijemant—woar Bram ens honderd doalder -veur geprezentierd had—hieng heur op ’t gemoed. Bruur begreep d’r niks van, moar dat -hoefde ook niet. Nou Sanne zoo’n bietje groacelik den Peter het gegroet, nou smuuspelt -ze op zied tegen Jan-bruur; en Jan-bruur begreep ’et, went, hie knikte zes- zeuven -keer achter mekoar; sting op, en goeng met zien dood-goeje lief de deur uut. -</p> -<p>Peter was opgestoan toen de juffer binnenkwiem. Moor het de tand’ loate kieken: moar -as Peter: koest! tegen Moor, en: gemergen! tegen de juffer het gezeid, dan houdt ie -de pet veur zien mond, en ’k weet niet of ’t bleuheid of lachen is. -</p> -<p>Nee, bleuheid is ’t niet. -<span class="pageNum" id="pb204">[<a href="#pb204">204</a>]</span></p> -<p>„Hei’j goed gesloapen juffer Goesterman?” zeit Peter met ’en knikske: „’k Most êvel -is komme zien of alles nog fris en gezond was noa giesteroavend.” -</p> -<p>Och, wat was den Peter bij daglicht ’en knap mins; veul knapper van dichtebij as op -’en distansie. -</p> -<p>„Joa, Mullenk,” is ’t antwoord, „wat za’k oe zeggen; d’r zin umstandighêjens dat ’en -mins die sloapen zou willen, geen oog kan dichtkriegen.” Met ’en knikske: „Ge bint -giesteroavend wel vrindelik gewêst.…; ’k had niet gedocht, went.…” -</p> -<p>„Joa, ’k weet wel juffer da’j altied, um ouwe onneuzele proatjes ’n weerzin tegen -voaders huus het gehad,” zeit Peter as die juffer op Jan-boers ploats bij ’t vuur -goat zitten: „Moar ’k docht ook: siends giesteroavend da’k oe van dienst mocht wêzen, -zu’j zeker wel heelegoar oan geen proatjes meer gleuven.” -</p> -<p>„Och nee!” smuuspelt Sanne: „d’r is zoo veul blammoasie ien de wereld; moar van ou -of oe voader he’k toch eigenlijk nooit.…” ze zweeg en keek ien’t vuur. -</p> -<p>Peter is heel blied dat ie dat heuren mag. Niewoar, ’t was oakelik genogt dat de minsen -ien dezen tied nog zoo bijgeleuvig woaren; juffer Sanne was ook veuls te verstandig; -en—as ie dan van mergen ook al doadelik was gekommen um de juffer te prezentieren -wat ze verloor.… Peter ziet rond, en veur en achter zich, en—as ie den hond, die juffers -stoffeschoen het beet genomen en d’r krek mee oan ’t plukhoaren is, ’et ding met ’en -ruk uut den bek het getrokken, en wiejer den arg vertrampenierden schoen, woar Moortje -nog noar opspringt, ien de hugt houdt, dan kiekt ie de juffer oan asof ie wil zeggen: -Zie, da’s nou spietig! -</p> -<p>Moar o, die schoen: ’t had niks te beteikenen. -</p> -<p>Joa juffer, da’s nog zoo zeker niet, a’j moar oan veurteikens hecht. -</p> -<p>Alêvel of ’t ook spietig is, Peter kan ’t niet gebêteren. Moortje kriegt ’en tik,—erme -dier! -</p> -<p>„Van mergen,” zeit Peter, „bin’k al vroeg de deur uutgegoan um den schoen te zuuken, -moar joa—goed Bêtuws, goed rond: de schoen is eigenlik de sleutel gewêst um hier in -huus te kommen.” Gemuuizoam: „Juffer Sanna, ’k bin.… verliefd, arg verliefd!” -</p> -<p>Och lieven heere, doar ha’j’t al! -</p> -<p>„Siends da’k Grietje ’en joar gelêjen, veur ’t erst hier ien ’t darp zag,” vervolgt -Peter met klem: en sleet met de schoenzool op toafel, „he’k bij mien eiges gezeid: -die mot ’t wêzen, die en geen ander!” -</p> -<p>De juffer schrok, vreeselik arg, asof z’n weerwolf gezien had; misschien wel van die -zoolslag op toafel, en ze kiekt naar umlêg onder de schorsteen, en trapt met heur -voet tegen ’t houtvuur, dat ’et heelegoar deur mekoar velt. -</p> -<p><span class="corr" title="Niet in bron">„</span>’t Was, toen’k bij domenei de doalioa’s zou opbeinden,” proat Peter weer: „toen was -’t dat ze mien met heur vroolikke snuutje veur ’t erst ien ’t gemoet liep. Hou! zei -ik. Nee, zei ze. Joa! zei ik, en zóó goeng ’et, totdat domenei, woar ze ’en schelharst -gebrocht had, <span class="pageNum" id="pb205">[<a href="#pb205">205</a>]</span>uut de deur kwiem, en—vort was ze. Juffer Sanna, ’t was altied gestribbel van Grietje -umda’j met voader.… ge weet wel.… En van mien was ’t geploag en gevrij um ’en huukske; -moar nou, niewoar, siends da’k oe giester met die hand deur ’et huuf van de kar, misschien -arg heb loate schrikken, zu’j ’t wel gevat hebben; juffer Sanne ’k bin zoadoanig verliefd -op Grietje d’k verechtig.…” -</p> -<p>Moar wiejer spreken kan Peter niet, went krek as ie met ’en zoolslag ’t slotwoord -verstarken wil, en Moortje nog ens opspringt noar den schoen, dan ziet Peter juffer -Sanne opvliegen van heur stoel, en, as ze rukt oan ’t mooie japon, dan heurt ie heur -gillen en schráuwen; „Help, help! ik stoai ien de vlam, heelegoar ien de vlam!” -</p> -<p>En juffer Sanne as ze den zoom van ’t japon, die zeker deur ’en vlammend op zied gevallen -stuk hout ien brand kwiem, met heur hand wil uutdooven, en zich doanig de vingers -brent, dan gilt ze al starker en starker; loopt Peter, die toeschiet, hoast t’onderstboven; -vliegt, altied schrauwend, met onzinnig geweld de dêl op, en Moortje, de dartele Moor—wat -Peter ook roept, hie vliegt heur schel blaffende noa. -</p> -<p>En zie, as ’t wonderspektoakel de kiep doet uiteenstuuven op de dêl, en de duufkes -die op de deur zoaten, vortvliegen noar heur til, en de verkens uut ’t binnenschot -noar buuten joagt—zóó hoastig, dat ze met heur drieën te geliek ien ’t nauwe deurke -blieve stêken, dán, <span class="corr" id="xd31e5040" title="Bron: dàn">dán</span> heurt Jan-boer ’t vremde geweld en ’t wekt hum uut ’en triestige moalerij. -</p> -<p>Krek sting ie te kieken naar den grooten parzik, die giester nog zoo mooi tussen de -gruune bloai’ te kleuren hieng, en woar ie nou zag dat deur zoo’n stomme lillikke -wisp ’en gat as ’en duum ien gevrêten was. Zie, doar vloog de wisp met zien goudgêle -lief d’r weer op toe, um ’t hart d’r oan op te hoalen. ’t Zou niks, niks geen muuite -wêzen um den dief dat spulleke betoald te zetten, en ’em veurgoed te leeren dat ie -zien snoavelje had kunne thuus houen, moar.… wie kos nou eksplesieren dat zoo’n parzik -niet krek zoo goed veur den wisp as veur hum, veur Jan-boer was geschoapen! Hie zou -den beest moar met vrêje loaten, went—Grietje most ook eiges weten.… -</p> -<p>Hoe Jan-boer van den parzik ien ens op Grietje kwiem, dat wiest ie niet krek, moar -nou—nou het ie ’t lêven van zuster geheurd, en ziet ie heur gunds bij de put stoan, -met ’en spektoakel asof ze den duuvel op ’t lief had. -</p> -<p>En joa, dát had ze. Dat ie heur beet nam dat vuult ze en weet ze zéker, aldat ze ’t -niet uutsprêkt. En toch, zie, den eigenste die ’t heur had oangedoan, ’t was toch -ook den erste, die heur ’en emmer met putwoater over ’t brandende kleedoazie, en den -blaffenden hond ’en eindwêgs op zied smeet. Nee, ze weet niet of z’em vluuken of danken -mot, went, nou bruur Jan arg goejig steet te vroagen: of heur hand geen zeer deejen, -en of ie ook helpen kos, en hóe of ’t gekommen was—nou komt Peter, die heel gauw noar -binnen is gegoan, met Grietje uut ’t achterhuus al weerum; boakert de <span class="pageNum" id="pb206">[<a href="#pb206">206</a>]</span>lillik gebrende vingers ien döpkes van watten, en as ze nou harder schráuwt van de -pien, dan is ’et toch weer den eigenste Peter die heur loat drinken uut den nap, die -met ’en ketting oan de put hieng. Joa joa, ze vuult ’et wel dat „de vijand” die volgens -’t planêt ien den steenbok, „bij heur tabernoakelde”—onder den schorsteen—en heur -heel anders as ze gemeind had „ien vlam zette”, die ’en kiend vrijde ien stee van -hoar, dat ie heur toch ook goed was, went, hie steunde heur onder den erm, en hielp -hoar—nou ze op bezwiemen af is—met Grietje ’et huus in. -</p> -<p>Da’j oe lillik de vingers kunt branden a’j onverstandig ien ’t vuur tast—doar kreeg -Moortje bij vergeliek ’en kloar begriep van, went, toen ie de drie, met Jan-boer d’r -achter, noar binnen zag goan, toen snapte ie noar ’en vliegske dat ien de hugt hum -veurbijstreek, en stiet zien neus tegen den post van de schuurdeur. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En eer dat Peter noar huus trok, goat ie nog êfkes ien den moes- en blomhof. -</p> -<p>A’j d’r niet tegen kunt um ’en oarig boerinneke met heur mollige frisse wengske tegen -den schouwer van ’en knappe krullekop te zien leunen, as ze ielkreis de donkere oog’ -deur de lange zwarte weimpers noar ’em opsloat; a’j d’r niet tegen kunt um heur henje,—zoo -grof niet a’j meint,—deur de forse warkhand van den blonden krullekop te zien drukken, -as ie meteen, zoo af en toe, op ’t veurheufd van ’t lieflikke dernje zien reine lippen -zet; a’j d’r niet tegen kunt um ’t oan te zien, dan mo’j moar krek doen as Moortje, -die oan de vuut’ van zien boas leit en de oog’ het dichtgeknepen. Alêvel ge kunt toch -<span class="ex">heuren</span>. -</p> -<p>En Peter Mullenk, hie zeit tegen ’t oarige zwart-eugske: joawel, dat ’et heel best -zal goan. Wat ie met redenoasies zeker nooit had verwonnen, dat het ie grif metterdoad -verkregen. Tante Sanne zal <span class="ex">joa</span> zeggen, went, zoo woar as ie Grietje <span class="ex">hier</span> op ’t tipke van d’r neus kust—Moortje kniept êfkes met de oog’—zoo woar is ’t ook, -dat ’en mins den angst veur andermans ziel loat stêken—aldat ie ’em duuvels gleuft—as -ie ’em goed het gedoan en hielp bij okkoazie van nood. Joa, ’t kan best woar wêzen, -dat Grietje geliek had, toen ze van mergen meinde, dat Sanne-meu nog eiges ’en <span class="corr" id="xd31e5067" title="Bron: leinte-bluumpke">leintebluumpke</span> op ’t platte gemoed wou, en dat ’en woarzeggerij van jonge joaren hoar nog altied -beruurde; moar, zóóveul is óók zeker, dat ze bij ’et ploatvuur over Peters beduuling -geen ummezienje ien de moaling is kunne blieven. Stil het ze’t oangeheurd, en ze wiest -nou sekuur, dat niks anders as mooi lief hartewiefke troef was. Moortje kniept weer -met de oog’. „Joa, zelfs,” zeit Peter al wiejer, „toen ik straks de juffer g’endag -zei, en bêterschap wunste, toen het ze heel vrindelik, dag Mullenk en dank oe gezeid, -went—ook de road van de watten was goed gewêst, en ’t <span class="pageNum" id="pb207">[<a href="#pb207">207</a>]</span>woaren heur eigen watten, woar niks geen duuvelsspul mee kos gebeurd zin.” -</p> -<p>En nou, nou mot Peter ’t liefste snuutje g’endag zeggen. Watblief.…? Of woarzeggerij -wel <span class="ex">altied</span> leugen zou zin? Of Peter d’r <span class="ex">nooit</span> oan geleuft.… Wel zeker, lief dierke, hie gleuft er wel oan. Weet ie wanneer? A’j -op de vingers kunt noarêkenen dat ’et uutkommen zal; beveurbeild: oan ’et proffecie -dat ie mergen noar B. zal goan um erst is met Grietjes moeder te proaten; en beveurbeild: -dat ’et oarige zwart-eugske zien lieve wiefke zal worden, as ze moar tied van lêven -het: en.…. dat ie heur zeker <span class="ex">tien</span> munjes weerum zal geven als zij hum d’r één gêft. -</p> -<p>En joa, ze duut ’et; en Moortje kan ’t niet loaten, um heelegoar noar den boas en -zien zwart-eugske op te zien; en hie kumt overeind, went de boas kniept met de vingers -en noojt ’em: „Kom Moortje, kom!” En Moortje loopt de boas achternoa, ’t hek uut, -lochtig en opspringend noar de klappende vingers totdat ze soam al heel gauw vergoan -veur ’t gezicht ien ’t dicht gebloart van den grooten bongerd. -</p> -<p>En Grietje—zie, ze blieft doar allinnig bij ’t hekke stoan, en as ze tuurt naar den -bongerd, en niks.… niks meer ziet, dan is ’t heur toch asof ze dat lillikke wief weer -ziet, en dan heurt ze nóg ens dat woord, dat harde woord.… -</p> -<p>Moar nee, ’t woaren leugens, allegoar leugens! „De heerlikheid van den oogst zou ze -zien, de kou van den weinter zou ze vuulen, en de leintebluumpkes zou ze weer ruuken; -moar, aleer dat ’en nije oogst kwiem, en de twoalfde moand van heur achtiende joar -zou voleind wêzen, most ze afvallen van ’t lêven as ’en korn-oar veur ’t sikkel!” -Watte proatjes! Peter zou d’r zeker um lachen as ie wist dat ’et wief zóó veurspeld -had. En toch—doar springen ien ens weer heur ooglee ien troan’.…. Peter het gezeid -dat ze zien wiefke zou worden as ze tied moar van lêven had; en Grietje, ze zucht -veur zich uut: „Joa Peter, joa—a’k tied maar van lêven heb!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>As Grietje moar tied van lêven het! -</p> -<p>Siends den frissen September-dag, toen we ’s mergens ien den blom- en moeshof van -’t Heunings-arf woaren, is ’t nog frisser geworden, en niet gering. Erst, totdat de -eerdappels uut den grond woaren, het <span class="ex">October</span> zoo’n bietje kiekeboe met ’et zunneke gespeuld; moar op ’t letst het ie heelegoar -wolken veur ’t zunneke gebloazen, dat ’et ’en arg spul veur de appel- en perenplokkers -ien den bongerd is gewêst, um den oogst buuten ’t nat en de kramp buuten de vingers -te houen. Wat ’et moantje belangt, ’t is deur den October, ien ’et letste veural, -met vrêje geloaten, en de druufkes oan de kleine wingerds ien ’t derp die niet ziek -woaren, ze hebben ’t letste zuut van ’t moantje gekregen. Grietje, alschoon dat ’et -fris ien den bongerd was, ze het toch tot ’et letste toe mee <span class="pageNum" id="pb208">[<a href="#pb208">208</a>]</span>appels geroapt, en ten einde toe gezien: „de heerlikheid van den oogst;” zuute druufkes -geproefd dat het ze niet; op ’t Heunings-arf was de ziekte d’r ien. -</p> -<p><span class="ex">November</span> is lillik oan ’t roazen gegoan, en met zien kouen oajem het ie al vroeg, en krek -in één nacht, de doalioa’s glad verflenst, dat ze groezelig zwart woaren en slap hiengen -as ’en voatdoek. Keuning Doaved had ook de mooie kleurige spullekes uutgetrokken, -en zou moar sloapen totdat ’et weer leinte was. -</p> -<p>En <span class="ex">December</span>, aldat ie ook met zien kille hand af en toe de klisse klei op de wêgen ien steen -het veranderd en witte bluumkes op de gloas’ geteikend, en ’en dun vluurke asof ’t -’en spiegel was over woaien en sloot’ het getrokken.… de <span class="ex">Rien</span> en de <span class="ex">Woal</span> tot stoan te kriegen, dat het ie oan Jannewoarie te doen geloaten. -</p> -<p>En <span class="ex">Jannewoarie</span>, met scharpe noagels het ie ’et altied hollende tweespan ien d’r neusgoat’ gevat, -en <span class="ex">Rien</span> en <span class="ex">Woal</span> zin op d’r achterste been’ goan stoan, en hebben geschuumd en gesloagen tegen kribben -en diek. Goddank niet óver den diek. -</p> -<p>En <span class="ex">Febrewoarie</span>, as ie van voader ’t bestier had overgenomen, dan het ie ’et tweespan weer losgeloaten, -en <span class="ex">Rien</span> en <span class="ex">Woal</span> zin weer lieberkes oan ’t loopen gegoan; krek as ’t minsdom doar buuten weer toog -oan zien wark. -</p> -<p>De weinter was koud gewêst. Grietje had „de weinterkou gevuuld;” moar de leinte is -gekommen, en wermte en wasdom het ze gebrocht, en ’t korn ien halm gezet, en den bongerd -ien mooie bluumkes. -</p> -<p>A’j Grietje op ’t Heunings-arf zuukt dan ku’j nog wel twee uren wiejer goan. -</p> -<p>Al vief moand’ umtrent—went we schrieven nou bluuimoand—is ze niet meer bij Oome en -Sanne-meu. Van lieverlee het z’en starke verzuuking noar moeders huus gekregen, zóó -stark, dat oome Jan op ’en kouwe dag ien December, de kar moar iengespannen, en heur -noar B. het gevoaren. Sanne-meu hadden de troan’ ien de oog’ gestoan toen ze Grietje -g’endag kuste. Och! had ze niet alles gedoan um Grietje te plezieren? Op ’t gefleem -en geproat van den Peter, woar ze toch ’t rechte niet van had—zoo’n vremde spitskieker -as ie was—op ’t gefleem en geproat had ze gezeid: „Nou as ’t dan mot, dan mot ’et -met Grietje en ou.” -</p> -<p>Moar ’t <span class="ex">joa</span> is d’r pas uut gewêst, of Sanne-meu het zooveul berouw gekregen as hoaren.… nee van -d’r hoaren sprak ze niet, ze het <span class="ex">arg</span> berouw gekregen, went, toen ’t dan vroolikheid most wêzen, toen was ’t van dag tot -doage alles oakelikker en stiller geworden. Ien stee dat Grietje vrijde noar beheuren, -zat of liep ze heele doag’ zonder lach of proat; zelfs as Peter kwiem dan was ze zóó -wonderboarlik roar, dat Sanne d’r geen begriep van kos kriegen en in Grietjes ploats -heel anders zou gewêst zin. Ien stee dat Grietje zich ’s Zundags opkleidde noar beheuren, -had ze dukkels ien’t warkendoagse jak en rok geloopen, zonder noar de kark te goan; -en, dat ze moager en bleik wier, dat zag ielkeen die heur tegenkwiem. Moar Grietje -niet allinnig, ook Jan-boer, altied zoo goejig, is sikkeneurig en stil geworden; heele -oavends had ie in ’t vuur zitte <span class="pageNum" id="pb209">[<a href="#pb209">209</a>]</span>kieken, en, as zuster nog is prakkezierde van sukkeloai te drinken, woar ie altied -zoo opgemonterd bij was, dan dronk ie ’t wel, soms twientig kummekes, moar—niks geen -vroolikheid. -</p> -<p>Oan eigen gemoed het Sanne-meu al heel gauw gemarkt, dat er ’en zwarte roaf over ’t -huus was gekommen, en al kort, noadat Peter dat joa kreeg, het ze kloar gevat, hoe -ze: erst um eiges, en toen ter liefde van Grietje zich deur den booze liet strieken. -Wat ze vroeger glippen liet, dat het ze weer beet gegrepen: die Peter die heur allen -beruurde was duuvels, en met den duuvel speulde ie koart. Gerr’t de veldwachter had -toch ook eiges gezien hoe Peter verleden joar bij burgemeister ien stee van mest, -<span class="ex">zout</span> bij de sparzieplant’ had gedoan.… zout! hoe ie de boom’ met ’en vremdsoortig woater -had gewasschen; boom’ te wasschen! en stuufzwoavel over den wungerd had gestreujd -dat ’et ’en schand was! Wie van z’n lêven had van zukke duuvelskunsten meer geheurd! -Joa, burgemeister had van alles volop ien den hof gehad, moar watblief.… dat zien -jongste dernje hoast deur ’t achtereind van zoo’n sliersparzie ien’t kêlje, gestikt -is.… watblief, ge most moar onneuzel genogt wêzen um ’t verband niet te zien! En—„dat -den Peter krek as zien voader ook <span class="ex">weerwolft</span>,” had Gerr’t gezeid, „’k bin niet bang veur geen mins, moar a’k ’em ’s oavends ien’t -vezier kreeg dan druk ik de hand op mien soabel en sloai ’en kruus.” Gerr’t was Rooms, -juffer Sanne Griffermierd, en alschoon de juffer niet begriepen kos hoe ’en mins zoo -onneuzel kos wêzen um oan de macht van zoo’n kruussloan te gleuven, asof ’t biebelboek -ten binnenste buuten zetten niet heel wat bêters was, ze gleufde toch krek as Gerr’t—dat -Peter weerwolfde en heur <span class="ex">heele huus</span> had beweerwolfd. -</p> -<p>Hoe ’t wêzen mocht—Grietje had gegreind toen Sanne-meu heur het oangemoand um Peter -zien woord weerum te geven, moar wonder bóven wonder, gevroagd of gesproken het Grietje -niks, heelegoar niks. Niks het ze geproat, moar op ’en goejen dag dat ze Peter gesproken -had, toen het z’em zeker effektief de woarheid gezeid, went—’s oavends lei ze lankuut -met begoaves op den grond, en „de vluuk” is niemeer op ’t arf gezien. -</p> -<p>Moar, aldat Jan-boer ook weer ’en bietje tieriger is geworden, Grietje niet. Sanne -had dukkels oan Grietje gevroagd, of ze wel is ’en gevuul had asof heur ’en groote -kat op den rug sprong.…? Nee!—„Met de veurpoot’ hier, um de strot van de kêl heer.…?” -Nee! „’En koud gevuul achter over de ruggegroat, krek eender asof ’en kelderslek d’r -langs heer kroop?” Nee, dat had ze nooit gevuuld. „En geen kiepevel ook niet gekregen -as ze met ’t lienkeroor ’s oavends ien’t kussen lei.…?” Nee! nee! Op alles was ’t -<span class="ex">nee</span> gewêst. Nee, Peter wou ze niet weerzien. Domenei d’r over sprêken, nee, dat kos.… -en den dokter hoalen dat zou iens geheel niet. Ze mankierde niks; ’t was heelegoar -niks; heur, ze zong al; zie, ze goeng al oan ’t wark ze.… Moar, goandeweg is ze zóó -vremd geworden, en gestoag het ze toch zóó dukkels van moeders huus gesproken, dat -Sanne ien’t eind, hoast oakelik van Grietje geworden <span class="pageNum" id="pb210">[<a href="#pb210">210</a>]</span>most toestoan en hêt oangezien, hoe ze, bleik en ontdoan, deur Jan-bruur niet de kar -wier weggevoaren<span class="corr" id="xd31e5168" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En nou, nou is ’t ’en mooie vroege Zundagmergen ien de Meimoand. A’j over den Rien-diek -goat en bij ’t darp kumt woarachter ’t Heunings-arf leit, dan mo’j toch êfkes stoan -blieven zoo vrêjig en lieflik as ’t d’r uutziet. Hier tussen de harbarg en ’t bakkershuus -ien, loopt den afweg noar umlêg, en vort met ’en kronkel langs domenei’s arf noar -’t lindenbuschke woarboven de torn van ’t karkske uutstêkt. De blauwe leikes gliensteren -ien ’t zunneke, krek zoo blank as de blauwe leikes van ’t kleinere karktorntje doargunds -met ’en groot kruus d’r op. -</p> -<p>Lienks en rechts, en overal ku’j ’t korn- en weiveld tussen de hoeven zien uutblinken. -Over ’t grauw plankenschutting van domenei’s arf doar zie’j de gouwe-rêgen, de volle -sering en de witte sneeböllekes tussen de gruune bloai oan ’t lachen, en—of ’t van -dóár kumt of van de hoagedorn bij ’t bakkershuus of van de lindes gunds, ’t ruukt.… -’t ruukt zoo zuut en lieflik da’j de neus nog wiejer ien de locht veuruutstêkt. Ge -zoudt ’en uur stoan kieken, ten mienste a’j niks anders heurde as ’t zacht gegons -um de oor’ en ’t zuut gefluut ien de boom’, en ’t hoanje op ’t arf, en ’t oarig geklank -en geklep uut de torns; hier, zes uur ien den mergen, dóár nooiend ter vroegmis. -</p> -<p>Moar nou, nou tuur ie noar wat anders. Gunds op den diek doar geet ’en stofwölkske -op. ’t Is ’en jong vrouwmins dat hoastig naar deez’ kant veuruut kumt. Heur rok’ en -schoen’ zin arg bestoven; zoo af en toe vêgt ze den neusdoek deur ’t geloat, went -de zweitdroppels glijen heur ’t halsduuksken ien. Ze mot wel wied en hard geloopen -hebben dat ze nou al zoo werm is. -</p> -<p>Woar ze vandoan kumt, en wie of ze wêzen mag.…? Stil, doe moar asof ie Grietje niet -kent. Joa, eiges weet ze ’t wel dat ze bleik en moager is geworden, oakelik, heel -oakelik. Ze vuult wel dat ze hoast geen kracht en geen oasem meer het um hoastig heurs -wêgs te goan; maar toch, tóch wil ze veuruut. Woar ze wêzen mot doar zal ze zin véúrdat -’et karkvolk hoar ien ’t gemoet kumt. Nee, de dokter bij moeders huus hie zou niet -geleuven dat ’en mins met de têrink nog zoo wied loopen kos. Eiges begriept ze ’t -ook niet; al um drie uren is ze stillekes opgestoan, heel stillekes, went, Peter <span class="ex">zou</span> ze toch weerzien, en de bluumkes die ie heur gaf, en de duufkes op ’t til aleer dat -ze stierf.… O lieve God! wat griept heur dat woord ien de borst: Starven! -</p> -<p>En wiejer loopt ze, tot hier bij de harbarg. Den afweg mot ze af. Van de blom’ die -over domenei’s schutting hangen ziet ze niks, moar ze <span class="ex">ruukt</span> toch.… wat zuute locht! Niewoar.… „de leintebluumkes zou ze weer ruuken, moar, eerdat -’en neie oogst kwiem <span class="pageNum" id="pb211">[<a href="#pb211">211</a>]</span>en de twoalfde moand van heur achttiende joar.…” ’t Klamme zweit striekt ze vort van -’t vurheufd. -</p> -<p>Zie, nou steet ze stil; ’en scharpen blik sleet ze óp noar de roam van ’t domenei’s-huus; -de gardien’ hangen glad veur de gloas’; met ’en zwonk schiet ze ’t hek van den hof -ien. Achter ’t schutting, ien de schauw van ’t sering en ander blomhout schuult ze -weg, en tuurt en kiekt onder de bloajers deur, ’et sliengerpad ien, ’t pad, woar ens, -veur ’t allerêrst den blonden krullekop bij ’t doalioaspark heur toesprak van joa -en van nee, met heur dolde en.… -</p> -<p>Zie, nou trilt ze ien al heur lêjen. Gunds uut ’t kleine deurke van de steenen trekkast, -kumt ’en manmins noar buuten; de bruuiroam’ zet ie open.…; lienks kiekt ie en rechts; -noar de locht kiekt ie, en noar umlêg op ’t park, woar nog heel kleine plant’ stoan -bij hooge doalioastokken; ’en vroolik zwart hunje lekt hum de hand en hie strêlt ’et -den kop. -</p> -<p>En.… ’et sliengerpad kumt ie af; zie.… recht op heur toe;.… ’t blomhout veurbij, en—’t -blomhout dat ritselt, as ’t kloagt: „Peter, Peter!” -</p> -<p>En Peter ontruurt en blieft stoan; moar, goeje God! mot dát Grietje wêzen, zoo bleik -van wang en hol van oog; kan ’t meugelik zin dat lieflikste dernje? Moar joa, ze is -’t; ’t is Grietje die hum verstiet, en zie, ze stêkt de <span class="corr" id="xd31e5193" title="Bron: bèvende">bêvende</span> hand’ noar ’em uut, en smuuspelt nog ens: „Och Peter, mien Peter!” -</p> -<p>En Peter, aldat ie hóár Peter niemeer is; aldat ook ’en kouwe weinter hum ’t hart -het bevroren, hie kumt toch noader, en as ie tegen Moortje, die blafte: koest! het -gezeid, dan vroagt ie heel koel en bedoard: -</p> -<p>„Woar kom ie vandoan Grietje? Ge bint ziek, ik kan ’t oe oanzien. Wat doe’j hier zoo -vroeg ien den hof?” -</p> -<p>Zie, ’en schuwen blik sleet Grietje noar ’em op, moar sprêken kan ze niet; heur oajem -is beklemd; ’t hart sloat heur hoog ien de kêl! Niewoar, alles wou z’em gezeid hebben; -alles wat ze vroeger niet durfde: dat ze hum afstiet ien ’t droeve gevuul hum nooit -te beheuren; van ’t wief, dat heur woarzei den dag van heur starven; van den angst, -die op stond hoar beruurde, aldat ze ’t niet geleufde; van ’t langzoam gevuulen, van -’t zuutjes vervallen, en ’t bijkant niet sloapen, van alles! van alles!! went nóú, -niewoar, nou zou er den Peter, den liefste, niet lachen um ’t bijgeleuf: nóú zou ie -’t wél geleuven as ie heur zag, en zeker niet kwoad zin op Grietje, die starft ien -heur schoen’. -</p> -<p>Moar nou—zoo strak sprêkt ie heur toe, en antwoord geven dat kan ze niet. ’En lange -hokkende snik glijdt heur weg van ’t gemoed; ’en stroom van troan’ schiet heur vort -uut de donkere oog’, en Peter, hie griept noar heur hand, went ze duuzelt zoo vremd -asof ze zou neersloan. -</p> -<p>Peter is stark; met ielke hand honderd pond te geliek op toafel te zetten, doar moalt -ie geen spier um, en as ’t gewed was dan zou ie Grietje best van hier noar ’t Heunings-arf -droagen; moar nou, wat zou en wat kost ie nou doen? Tussen heur bei’ was alles gedoan; -<span class="pageNum" id="pb212">[<a href="#pb212">212</a>]</span>doarveur het dat malle schoap van ’en Sanne gezurgd, die zeker nee meinde, toen ze -joa zei van Grietje en hum; die altied valse laffe proatjes gesteund het van voader -en van hum.… dat vervluukte bijgeleuvige wief! Stil Peter, ie meugt niet vervluuken. -Nee, goeje groote God ’t is wel woar, moar a’j de proatjes ien ’t darp hadt geheurd, -en ’t sloan van ’et hart ien de borst, en gevuuld wat ie um Grietje gevuuld het van -’t weinter, dan—dan zou j’et begriepen, en begriepen óók: dat ’et nou heelegoar uut -is met hum en met Grietje, en dat ie met hoar niet kan droagen deur ’t darp. -</p> -<p>Woar mot ie noar toe? Ze zakt hoast ien zien erm.…? Och Heere, wat kiekt ze hum lief -nog ien ’t oog; wat drukt ze nog oarig zien hand.… Moar nee, ’t spulleke van liefde -is uut, heelegoar uut! En, as ie beroait en dan sprêkt asof ie niks vuulde: „Ge bint -muu Grietje, en ziek; ’k zal oe bij Trien ien domenei’s keuken brengen, dan bêft ze -en steunt ze; „Nee Peter, nee, <span class="ex">nee</span>!” -</p> -<p>Peter wier kwoad, dat wier ie meesttijds as ’en ander zou schrikken. De hoefslag van -’en peerd het ie in ’t griend op den afweg geheurd; boven ’t schutting van den hof -uut, zag ie ’en manskop veurbijschieten. De manmins het Peter gezien met ’en vrouw -in zien erm, en Peter het Oarie herkend, de bruur van Grietje. En Peter fronst het -veurheufd en zeit: „Kom Grietje, ge most goan; oe bruur is op ’t peerd veurbijgerêjen, -licht dat ie oe zuukt, wat mot ie wel denken da’j hier zoo bij <span class="ex">mien</span> stoat!” -</p> -<p>Moar Grietje, ze klemt zich oan Peter vast; ze kan, nee ze wil niet noar huus. En -zie, oan ’t hek ien de schutting steet Moortje tegen ’en vremde te blaffen. ’t Is -Oarie—’en groote kerl. Oarie houdt zien dampende peerd bij den toom en stêkt ’en geschild -stuk wilgenhout, dat zien rijzwiep is, noar veuren. -</p> -<p>Of ie asteblief is weten mocht wat of den Peter op Zundagmergen, hier met zien zuster -van doen had? -</p> -<p>Niks. -</p> -<p>En wat of ze dan hier dee? -</p> -<p>Dat most ie moar oan zien zuster vragen. -</p> -<p>Of ie niet zag dat ze ziek was en muu? -</p> -<p>Dat kos ’en stêkebliende wel zien. -</p> -<p>Moar of den Peter niet begreep dat moeder ien droeven angst zat; of ’t geen schand -was, um ’en doodzwakke dern twee uren wied van d’r ziekbed te lokken? -</p> -<p>„Lokken!” roept Peter, en trooit met den voet veuruut. Starke Oarie, veul grooter -as Peter, trekt ’et heufd ien, en zeit zuutjes: „Kom Grietje, kom mee!” -</p> -<p>Moar Grietje kan Peter niet loslaten, en ’t smêkt van heur lippen: „Och loat mien -bij Peter: veur ’t letst mo’k ’em sprêken!” -</p> -<p>Oarie’s moeder en Sanne-meu woaren kienders van dezelfde vrouw, van hóár, die ’t Oracúlen-buukske -ien d’r kammenet had; was ’t wonder dat den Oarie ’en vremd gevuul kreeg, nou ’t scharpe -oog van den Peter hum altied moar oankeek. Had Sanne-meu eiges geen brief geschreven, -dat de heele ziekte van Grietje niks anders kos zin as dat den weerwolf van Peter -hoar ploagde, <span class="corr" id="xd31e5227" title="Bron: Joa">joa</span>, dat Peters <span class="pageNum" id="pb213">[<a href="#pb213">213</a>]</span>weerwolf heur uut ’t bed gehoald en noar hier had gesleupt, ’t was kloar en bewezen. -</p> -<p>Bij heurluu ien ’t darp ha’j óók zoo’n nietsige kerl, den Hannes Blits, die weerwolven -kos. Dukkels had Coarel Hout hem gezien dat ie veur dood ien ’t heuj lei, en dan kroop -hum ’en heel klein dierke den mond uut, krek ’en speldeknop groot, en ’t liep al wiejer -en wiejer, en ’t wier al grooter en grooter,—of ’t ’en slengske of ’en duuvelje was, -dat ko’j met ’t bloote oog niet gewaar worden, maar wél wist ie, dat ’t op ’en weerwolf -goeng lieken, en dat ie dan beesten en minsen temtierde van geweld. As ’t voorders -was uutgeroasd, dan kwiem ’et ding den eigenste weg weerum, en ’t wier al kleiner -en kleiner, en kroop den mond weer ien, woar ’t uut was gekommen, en de kerl wier -wakker en was stik veralterierd. Ens had Coarel Hout d’r oarigheid ien gehad, um ’t -dooje lief van den Blits ’en heel eind wiejer te sleupen, moar dat was spektoakel! -’t Klein ding kwiem weerum op de plek woar Blits gewêst was, en drêjde en drêjde ien -’t ronde, en, as hie hum toen niet krek had gelegen op ’t stee woar ie êrst lei, dan -was ’t nog de vroag of den weerwolf niet altied d’r buute gebleven en Blits wel ooit -weer was lêvend geworden. -</p> -<p>En met zulke dinger ien ’t heufd, was ’t dan vremd dat Oarie die Grietje op ’t Heunings-arf -had willen zuuken—dat Oarie heur nou rukken wou uut den duuvelsklauw woarin ie heur -vond? ’t Zou laf wêzen as ie terug trooi, en heftig zeit ie: „Ge zult mien zuster -losloaten of anders.…!” en griept noar Grietjes erm, en sleet den Peter onwillens -met de zweip ien ’t gezicht. -</p> -<p>„Oarie loat stoan! Ik kan en ik wil niet!” kloagt Grietje. En Peter—al ’t leed dat -ie droeg, hie vuult ’et niemeer; dat Grietje hum nóg en verechtig liefhet, dát griept -hum ien ’t hart, en alschoon ie ook mistast, hie meint nou heel zeker: dat bijgeleufsdwang -van stêkebliende moagschap heur liefde versmoorde en ’t wit op heur koak’ lei: -</p> -<p>„Nee! Grietje zal <span class="ex">blieven</span>, as ze eiges niet goan wil!” -</p> -<p>En Oarie met duuzenden noald’ ien de oog’: „Dat, dát veur den weerlich! dat zal ik -is kieken!” -</p> -<p>En kiek dan, rukkende met de linkerhand oan ’t halstertoom van ’t jonge peerd, dat—altied -oangeblaft deur Moortje—hoog met zien kop ien de locht, achteruut trekt, griept Oarie -nog ens met de rechterhand noar zien zuster. -</p> -<p>Peter houdt den erm as ’en schild veur trillende Grietje en trooit achteruut. -</p> -<p>Oarie, den toom arg gerekt, duut ’en stap noar heur toe. ’t Jonge peerd sleet den -kop al hooger en meer ien den nek, en—zie dan, doar knoept ’r ’en riempke van ’t heufdstel, -en ’t heufdstel dat glijdt er den kop van ’et peerd af, en—Oarie ien’t trekken, hie -smakt er veurover. Zie, ’t peerd loopt ien run, met ’en drêj, weer den diek op; den -Oarie springt vluukend—zoo kwoad—overeinde, en vliegt dan ’et springende peerd achterna, -’et peerd dat ie leende van Knilles zien buurman. -<span class="pageNum" id="pb214">[<a href="#pb214">214</a>]</span></p> -<p>Ge kunt wel begriepen dat ’et volk uut de harbarg en ’t bakkershuus noar buuten is -gegoan, um met Oarie ’t peerd te vangen; moar, ge weet <span class="ex">niet</span> woar Peter met Grietje noar toe is. -</p> -<p>Loop den griendweg moar af tot ’et lindenbuschke; ’t karkske en ’t karkhof langs, -tot oan ’t eind van ’t eerdappelland; veurzichtig ’et vonderken over, den bongerd -deur, dan kom ie van eiges ien ’t huus van Peters voader. -</p> -<p>Ien ’t heldere licht van de zon, woar ’t lieflik ien ’t kämerke speult, zitten Grietje -en Peter bij ouwen Mullenk oan de toafel. Grietje het twee kummekes varse room gedronken, -en as Peter heur drong, het ze ’en sneedje brood gegêten. Ze zit ien den ermstoel -van ouwen Mullenk, en Peter het heur ’en kussen ien den rug geleid, went, eerdat ie -hoar noar ’t Heunings-arf kos brengen, most ze erst wat tot oajem kommen; slap was -ze, arg slepkes. -</p> -<p>Ze sloapt. Peter kiekt heur oan. Erm kiend! Ze het hum alles gezeid, <span class="ex">alles</span>! en joa, dat ze mergen verjoart, en hoe den angst hoar nou starker beruurde. -</p> -<p>Ze sloapt. Erm kiend! Had ze moar vroeger gesproken. Zeker, Peter zou hoar de leugens -uut ’t heufd hebben gejoagd. Moar, wat zeuven moand’ lang heur kneep ien de borst, -dat het heur ’en têrink gezet, en—de heldere lichtstroal van Mullenks huus hie kos -er de duustere stee niemeer kloaren.—Joa, ze het wel begrepen wat Peter en ouwe Mullenk -heur zeiën, dat er moar Een, één Eenige was die ’s minsen lêftied bepoalde en ’t uur -van zien starven; alêvel, da’j <span class="ex">zieners</span> hadt, <span class="ex">dien angst</span>, dien angst kos geen mins hoar verjoagen, en ook.… Moar, zuutjes, en ielkreis zin -heur ooglee gezonken totdat ze ien sloap viel, en Mullenk en Peter ze proaten niemeer, -moar schudden ’et heufd: „Erm kiend, erme Grietje!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’k Heb ’en nachtstukske. Niewoar, ’t stuk speult arg ien ’t <span class="ex">duuster</span>! -</p> -<p>’t Is denzelfden Zundag, elf uur halftwoalf, en, ’t zou niet zoo heel arg duuster -wêzen—went de moan steet ien ’n erste kertier—moar ’t rêgent ’en bietje, êvel zonder -veul weind. -</p> -<p>A’j ien ’t ronde kiekt dan zie’j niks anders as grauwzwarte boom’ en hofstêjen tegen -den voalen hemel uutkommen; van onder—hier en doar—zie’j ’en rood fonkellichtske deur -de roam’ noar buuten blinken; en, a’j oan oe voet kiekt, dan zie’j ook ’en glimpke, -’en glimpke van ’t gliemwurmpke ien ’t natte gres, as ’t stillekes proat: da’j licht -mot geven, veural ien ’t duuster. -</p> -<p>Ge stoat op den griendweg die langs ’t Heunings-arf noar ’t darp en den diek geet. -Lienks bij de wilgen doar hei’j ’en vonder, en a’j ’t overgoat dan is ’t ’en smal -poadje dat vortloopt tusschen ’t rieshout van ’en tabaksland, en ’t elzenhout op den -kant van ’en sloot, en ook de naaste weg noar de kom van ’t darp is. -</p> -<p>Pas kort gelêjen zin vier mansluu zonder lanteern of lichtspul, ’t vonderke zuutjes -overgegoan. ’t Leek wel asof de erste ’en polsstok <span class="pageNum" id="pb215">[<a href="#pb215">215</a>]</span>en de tweede en darde ielk ’en goavel of mestgreep ien de hand hadden. <span class="corr" id="xd31e5282" title="Bron: Méer">Méér</span> ku’j niks onderscheien. Gunds oan ’t eind van ’t poadje stoan ze stil. Luuster: -</p> -<p>„Alla, veuruut Sander! we kommen niet vort,” proat zuutjes de tweede; en ’t liekt -wel asof ’t de stem van Oarie, Grietjes bruur uut B. is. -</p> -<p>„’k Zal ook niet langer veuruutloopen!” fluustert Sander, die zeker Sander de errebeier -van ’t Heunings-arf zal wêzen; en angstiger proat ie nog zachter: „Doargunder, doar -he’k wat gezien.” -</p> -<p>„Woar?” -</p> -<p>„Gunder—dóár; heel ien ’t duuster.” -</p> -<p>„Nee, dat kan niet woar wêzen,” klinkt ’et schor uut den mond van den achtersten man: -„we motten veul wiejer; bij ’t griffermierde karkhof. Toe Sander, veuruut!” -</p> -<p>„Nee, dat verdrêj ik!” zeit Sander, want hie zweit, aldat ’et niks werm is, en weer -tot zien volgman: „Toe Oarie, loopt gij moar veuruut asteblieft?” -</p> -<p>Moar, dát was onneuzel, den Oarie uut B. hie kende hier êvel den weg niet. -</p> -<p>„As we ook moar weerumgoengen,” fluistert doodgoejig de langste, die nommer drie van -de vier loopt: „Sander schient ’en bietje bang te wêzen, en.… ’t is zoo duuster da’j -hoast niks zien kunt.” -</p> -<p>„Nee, veuruut!” bromt Oarie: „wou’j dan mien zuster, ’t erme kiend, nog langer ien -den duuvelsklauw loaten!” Tot Sander: „Alla! laffe schoapskop, goa gij noar achter. -Hier Gerr’t, kom gij hier!” -</p> -<p>Nee, most niet kwoalik nemen; veur den doalder dee Gerr’t heel veul, moar veuruutgoan.… -nee; as burgemeister ’t gewoar wier, dan kos ie as veldwachter zien paspoort wel kriegen; -burgemeister gleufde niet ens da’j weerwolven hadt; asof d’r zelfs geen vurige veldspoken -woaren! wat blief!? Moar nee, veuruutgoan dat kos ie niet, went.… met zien soabel, -en.… burgemeister! Hie zou wel kommandieren van achter. -</p> -<p>Oarie geet nou veuruut. Ge kunt straks niemeer heuren wat ze proaten, went, as Gerr’t -de veldwachter krek as ’en kerperoal gekommandierd het: „Nou lienks den hoek um; dan -schuuns <span class="corr" id="xd31e5298" title="Bron: bijhouén">bijhouen</span>, ’t Willemsbroek en de heining ó.… vér!” dan goan ze ook lienks den hoek um; de langste -toezoers zien oog’ op de breeje rug van Oarie, die ie nog êfkes zien kan; de veldwachter -dicht achter den lange, zóó dicht, dat de lange doodgoejig vroagt, of Gerr’t hum asteblief -niet op de hakke zal troojen—hie dee ’et al dukkels. -</p> -<p>Sander de errebeier geet nou achteroan, en—krek prakkezierde ie: wàt gevoarlikker -zou wêzen, um d’r bij te blieven, of moar stillekes alleen noar huus te drossen, toen -ie ’en <span class="corr" id="xd31e5303" title="Bron: likkeke">lilleke</span> vloek vluukte, went ’en natte elzetak, door Gerr’t op zied gehouen, sloeg hum vlak -ien ’t oangezicht. Och mins, was dat schrikkes! -</p> -<p>Tien menuten loater stingen de drie veursten op zied van ’en stuk eerdappelland, tussen -’t <span class="ex">schoolhuus</span> en de griffermierde <span class="ex">kark</span> ien, achter ’t uuteinde van ’en hoagedorn en dicht bij ’t vonder, woarover Peter -en Grietje ’s mergens noar ’t Mullenks-huus liepen. -<span class="pageNum" id="pb216">[<a href="#pb216">216</a>]</span></p> -<p>Woar Sander was gebleven dat wiesten ze niet.—Ze stoan te kieken, stil, doojelik stil. -Ze hebben wat gezien.… ’t kwiem den hoek van den karkmuur um. Één sleet de hand oan -zien soabel en prêvelt wat tussen den board. De langste drêjde ’t heufd noar ’en anderen -kant. O lieven heer! ’t was ’en heks met vurige oog’; hie zou roajen weerum te goan -en ’t ding te loate loopen. -</p> -<p>Moar nee, de veurste het bêter gezien; ’t gif sprong hum ien ’t gemoed; dóár ha’j -den duuvel, die ’t hart van zien erme zuster beruurde. Zie, ’t schuffelt hoastig langs -de <span class="corr" id="xd31e5318" title="Bron: eerappelplant’">eerdappelplant’</span> op ’t vonder oan. ’t Is.… Joa.… zeker! „Toe dan, veuruut!” smuuspelt ie zuutjes; -moar.… hie vuult zich trekken oan ’t pand van zien jas en ’t bêft ien zien oor: „Oarie, -Oarie! kom, loawwe goan!” -</p> -<p>’En snijend en sissend gefluut schiet gunds uut de lucht, en—van de karkmuur sist -’et weerum. -</p> -<p>Zie, doar vliegen twee manskerls—één lange en één met ’en soabel—as doojen van ’t -hagedorn vort, achteruut.—Één blieft er, en schiet er noar véúr; den iesderen mestgreep -houdt ie met kracht bij den houteren stêl. Een—twee trooi duut ie nog wiejer veuruut; -de mestgreep smakt vort, en—<span class="ex">roak</span> boort ie gunds met den drietand ’et lief in! -</p> -<p>En ’t gefluut schiet weer deur de locht, en ’t sist langs de karkmuur, en ’en oaklik -gegil snijdt mee ien ’et ronde. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Gunds veur de deur van voaders huus steet Peter Mullenk. Hie heurt wel ’en vremd geschrauw, -moar hie fluut toch nog ens en alweer op de vingers, en ’t liekt asof de muur van -de kark ’et hum noaduut. Moortje lupt tegenswoordig wel is wat wied van huus as ie -’s oavends is uutgeloaten. Moar nou: ’en dof gejank kumt uut den bongerd al noader -en noader en klienkt hoe langer hoe zwakker aldat ’et toch noader kumt. „Zou Moortje.…?” -denkt Peter. Efkes loopt ie den kleinen hof ien, en roept er: „Moortje! p<sup>sst</sup>, Moortje, kom hier!” -</p> -<p>En ’t hunje, half blaffend, jankt starker. Niemeer zooas anders springt ie op vlugge -peutjes zien boas ien ’t gemoet; nee, hie sleupt zich veuruut, ielkreis vallend op -zied. Erm hunje, goed dierke! -</p> -<p>Ien ’t rêgen, die starker wordt, ku’j heel niks zien. -</p> -<p>Nou, binnen ien ’t koamer wel. Doar stoan ouwe Mullenk en Peter bij ’t stoel, woar -’t anders zoo vroolikke dierke, met drie diepe goat’ ien ’et lief, heel oakelik op -neerleit. -</p> -<p>’t Zou oe oandoen a’j ’t hunje zoo zag. Voader Mullenk, die veur alles de beste road -weet, umdat ie van jongs af gemeind het, dat verstandige boek’ en schriftures toch -óók veur den boer zin, en misschien wel dóároan ’en deil van zien kwoaje noam te danken -had, Mullenk het gedoan wat ie kos, en biendt nou den doek nog vaster, die ie um ’t -erme dierke gesloagen het. Och, ’t goeje Moorke, wat het ie gejankt en gekarmd, joa, -hoast ook gebeten. Moar nou as Peter, van arge kwoadheid bekommen, de troan’ ien de -oog’ stoan, en, streelend zien köpke: „Mien oarige vroolikke hunje,” kniezelt, dan -geet er dat steertje toch êfkes nog hen ende weer, en <span class="pageNum" id="pb217">[<a href="#pb217">217</a>]</span>zien ook die kniepende eugskes nog êfkes noar Peter op asof ze doar proaten: Boas, -moed houen, boas! -</p> -<p>Alêvel de boas, wàt kos ie nog moed houen.…! Nee, erm vroolikke hunje, èn <span class="ex">Grietje</span>—èn gij weg!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Grietje! nee, ’t nachtstuk is nog niet uut. -</p> -<p>Noadat Peter hoar ’s mergens ien domenei’s hof gevonden en heur ien voaders huus wat -verkwikt had, het ie hoar noar ’t Heunings-arf gebrocht. Toen ze d’r oankwiem is ze -van al d’r vermuujenis buuten kennis geroakt. Sanne-meu, die d’r niks van begreep, -het met arg veul misboar <span class="corr" id="xd31e5354" title="Bron: geroase">geroasd</span>, dat Peter zou weggoan, en geschráuwd dat Grietje d’r uutzag asof z’ien de kiest -most. Loater was ze met Jan-bruur en Sander den errebeier krek oan ’t beroajen gewêst -wat nou toch te doen, toen Oarie-nêf—die ’t peerd ien ’t einde weerum had gekregen—de -hofstee kwiem binnengerêjen. -</p> -<p>As Sanne-meu heur Grietje, van klein kiend afoan, net zoo lief had gehad, dan zou -ze ’t <span class="ex">nou</span> zeker niet gepermetierd hebben, dat ze weer op heur vroeger <span class="corr" id="xd31e5362" title="Bron: zolderkámerke">zolderkämerke</span> ien de bedstee geleid wier. Ze was oakelik van Grietje; en niemand kos d’r kwoalik -nemen dat ze heur met geen hand of vinger oanruurde. Maar ook ’t was meer as tied -dat ’r ’en eind oan kwiem. Den dokter!.…? Wát den dokter! die kos dranken geven en -pols vuulen, moar van zukke diepere dinger doar had ie geen onneuzel begriep van. -Gerr’t de veldwachter most noa karktied moar is komen: <i>die</i> wiest ’et. En Gerr’t is gekommen, en met héúr en Jan-bruur en Oarie-nêf, het ie lang -beroaid, en ’t besluut is genomen veur de weerwolvenjacht; en, ge weet hoe ’et gegoan -is. -</p> -<p>Sanne-meu weet ’et nog niet, went ’et mansvolk kwiem nog niet weerum, alschoon ’et -ook loat is. Veur de sekurigheid het ze Nol den errebeier—’en kerl as ’en boom—bij -zich ien de keuken genomen, went ge kost niet weten: met Grietje ’t behekste, ’t beweerwolfde -kiend hier ien huus!.… -</p> -<p>Joa, Grietje leit ien heur bedstee en sloapt. Van twee uur ien den middag het ze gesloapen, -aldat ’et dukkels was asof ze wakker wier, went, dan proatte ze allerlei vremds deur -mekoar, heel duk met de oog’ hallef open, en smeet zich op zied, nou rechts en dan -lienks, dat ’et noarigheid was. -</p> -<p>Krek op d’ eigen stond dat ’en vremd geluud doarbuuten ien ’t darp klienkt, striekt -Grietje heur moagere hand langs ’t bleike gelaat, nòg bleiker, nou heur glanzige zwarte -hoaren, onder ’t mutsken uut, um de sloap’ van ’t heufd zin gevallen. -</p> -<p>Langzoam geet ze ien ’t bed overeind zitten. -</p> -<p>’t Schiemert hoar ien ’t heufd dat ze lang, heel lang het gesloapen. -</p> -<p>’t Liekt wel asof ’t <span class="ex">twee</span> daag’ gelêjen is dat moeder heur goeje nacht zei. -</p> -<p>Wat was ’et mooi ien den blomhof hê!! en de duufkes, ze pikten ’t korn uut de hand’, -en Peter.… -<span class="pageNum" id="pb218">[<a href="#pb218">218</a>]</span></p> -<p>Moar zie, hoastig schrikt ze op, sleet de hand oan ’t gardien, trekt ’et los.… O God! -woar is ze.…!? -</p> -<p>Joa joa, nou weet ze’t, ze weet ’et weer alles. Niet in moeders huus, moar op ’t Heunings-arf -is ze; op hoar ouwe zolderkämerke;.… en van mergen het ze Peter gezien: toen was ze -bij hum; en hie het heur gezeid dat ’et <span class="ex">niet</span> woar was van ’t gêle wief.… Nee! nee!! <span class="ex">’t zal niet woar zin!</span> As ’t <span class="ex">woar</span> was, dan most ze nog starven ien deez, deez eigenste nacht. Nee, ’t kan niet wêzen! -’En mins dat starf wier koud oan de been’, en ze gluujt, ze <span class="ex">gluujt heelegoar</span>. Ze zou, op Peters road, moar goedsmoeds wêzen en vertrouwen dat God, en Hij moar -alleen.… Joa, zie, ze is bedoard, niks bang.—Ze zal nog ’en bietje goan liggen. -</p> -<p>Phu! de bovenste dêken van ’t werme dek smiet ze op zied. -</p> -<p>Zóó, met ’t heufd oan de buutenkant van de bedstee, dan kan ze de voale glimp van -’et roam zien. De oog’ zal ze open houen, wied open, went de dood, hie kumt as ’en -dief ien de nacht. Hu! <span class="ex">ien de nacht</span>!—Ge most woaken en <span class="ex">bidden</span>. -</p> -<p>Bidden, joa! Kom, <span class="ex">bidden</span>! -</p> -<p>Moar—o God! nou vuult ze zoo’n vremde, zoo’n wondere kou ien heur been’.—De bovenste -dêken trekt ze weer over zich heer. Moar die kou, ze vuult ’em; joa, en ’t meist ien -de knie’: „Moeder, Peter!” roept ze: „as ’t êvel <span class="ex">toch</span> woar wier! <span class="ex">Starven!</span> „Help minsen!” Wat wordt ze roar, zoo wonderlik roar. Ien de bedstee, hoe duuster, -hoe oakelik duuster! Nee, nee! nee!! ze wil nog niet starven; ze is nog zoo jong, -zoo kienderlik jong: „Moeder! Peter!—Peter!! Moeder!!” gilt ze al starker, en de bedstee -vliegt ze uut, en vort op ’et roam toe.… Lucht! phu! lucht mot ze, lucht!! -</p> -<p>Moar, zwakke kiend! heur kracht’ zin verlamd; dóár, met ’et heufd op ’en stoel, doar -leit ze bij ’t roam op den vloer; doar leit ze, erm Grietje! bijnoa as ’en dooje. -</p> -<p>En—hoe lang ze doar leit, dat weet ze niet. -</p> -<p>Van ’t rumoer ien huus, as ’t mansvolk weerum kumt, heurt ze niks. -</p> -<p>Van ’t rêgengekletter tegen ’t vensterroam verneemt ze geen spier. -</p> -<p>Ze ziet niet hoe ’t moanje nog êfkes kumt deurbrêken en lichten ien ’t kämerke véurdat -’t weggeet. -</p> -<p>’t Erste hoanengeschoater van hoeve tot arf, treft heel niet heur oor. -</p> -<p><span class="ex">De mergen zuutjes zien oanlichten</span>, dat kan ze niet, nee, went ze leit doar nog altied zoo stil as ’en dooje. -</p> -<p>En ’t vögeljesfluuten op ’t dak, en ’t gekor van de duufkes veur ’t roam, ze heurt.… -</p> -<p>.….… Joa, zie: ’en heel licht lachske speult um heur mond. De zwarte weimpers goan -êfkes noar boven; straks dicht en weer open. -</p> -<p>’t Gefluit en gekor.… nou heurt ze ’t.… welzeker<span class="corr" id="xd31e5434" title="Bron: .">,</span> nou heurt ze ’t; moar toch, ien ’t erst ze begriept en ze weet niet van woar.…? -</p> -<p>Alêvel, <span class="ex">nou</span> weet ze ’t: Joa zie, heur donkere oog’ goan flikkrend ien ’t ronde, hoast angstig -zoo wild ien verrukking; uut heur <span class="pageNum" id="pb219">[<a href="#pb219">219</a>]</span>borst ontsnapt er ’en snik, hoast oaklik van vreugde. De erste mergen-zonnestroalen -ze hebben ’t hoar toegefluusterd. Ze vuult, ze weet ’et: <span class="ex">Die letste nacht van heur achttiende joar is veurbijgegoan!</span> O lieve goeje groote God, en ze lêft nog! Heur heufd is verward, en heur lêjen zin -muu, moar tòch—joa ze lêft!!—de toal van dat wief is <span class="ex">leugen</span> gewêst. Zóó, met de hand op ’t gemoed, zóó vuult ze heur harteklop, joa! <span class="ex">O lieve goeije groote</span> God, krek zeuven moand’ lang met dien angst ien dat hart. Moar nou.… -</p> -<p>Zie, doar steet ze overeinde; ’t zoldervenster stoot ze van ’t grundel los en noar -buuten. ’En <span class="ex">volle frisse zuute</span> Meilocht stroomt heur met kracht te gemoet ien de hijgende borst! Heur achttiende -joardag—ze het hum begroet; en de bluumkes ruukt ze—o, krek as ’et joar nog te veuren, -en de duufkes ziet ze, en de boom’ en de bloai’, en de blauw-blauwe locht, alles, -alles ien ’t ronde; en heur tand’ ze kleppren opeen, en heur oog’ ze schieten ien -troan’, ien bêvende, dankende troan’.… God wiest ’et alleen, en God most ze danken! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Moar stil, aldat ’et zunneke op dien ersten dag van Grietjes negentiende joar wel -vroolik blinken mocht, toch zal ’t geen vroolikke joardag wêzen. -</p> -<p>As ’en felle en lange sturm den stengel van ’t jonge beumpke ter eerd het gezwiept, -wat mein ie, zal één enkele stroal van ’en lieflikke Meizon hum starkte weergeven! -Nee, en toch niewoar, ’t zunneke mocht vroolik blinken, went ’t darp en den heelen -umtrek kreeg nog ’en andere stroal van licht—as van ’t zunneke eiges. -</p> -<p>Hier en overal! op ’t veld, ien de schuur, oan den heerd, ien de warkploats, overal, -is ’t proatje volveerdig over Grietje en Peter en Moortje—den ermen weerwolf!—Over -Jan-boer die op den hoal is gegoan, en zoo lang as ie was ien ’en sloot is gevallen. -Over Gerr’t de veldwachter, die van burgemeister geen kienderachtig repplement het -gekregen, en gekommandierd is, um uut eigen zak den veedokter te betoalen, die ie -heel handig bij ’t erme Moortje hoalen most.… of anders.… rechtsumkeert, marss! -</p> -<p>Zij hebben geproat en gelachen, allemoal—zelfs Sander de errebeier, die ’s nachts -van den angst de koorts op ’t lief het gekregen,—gelachen, hoe d’r minsen zoo dom -kosten wêzen um oan woarzeggerij van zoo’n zwêvelwief, en ’t geweerwolf van ’en mins -te gleuven. Joa, ze hebben geproat en gelachen, en er oarigheid ien gehad dat toch -’en <span class="ex">vremde</span>, den Oarie uut B. en geen uut eigen darp, ’t onneuzele stuk had bestoan. Ze zouen -hum rekommandieren as juffer Sanne nog ens zoo’n weerwolf had dood te stêken. ’s Middags -op ’en karsenverpachting woa ielkeen Peter de hand geven, dan kos ie zien dat zelluu -niet zoo dom woaren as ander, die zukke dinger geleufden.—Wat er bij veul van die -lachers nog ien de huukskes zat, doar wiwwe moar niet noar vroagen, en ook niet of -ze dien eigen oavend weer van die vremde verhoaljes hadden, die zij niet geleufden, -moar die voader of moeder of wie ook, toch <span class="pageNum" id="pb220">[<a href="#pb220">220</a>]</span>eiges belêfd had; we willen moar allinnig vroagen, of ’t zunneke op Grietjes joardag -niet vroolik schienen mocht, nou dokter—bekend met den aanleg van ’t kwoad—oan ’t -ziekbed van Grietje geroepen, heel goeje moed gêft; nou ’n stroal van hooger licht -over ’t darpke heerblonk, en prêkt: dat meer te kunne geleuven as ’en ander gleuft -nog altied geen wiesheid is; en, dat ’en mins arg mistasten kan zoolang ie ien ’t -duustere tast. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En nou, nou mo’j nog is êfkes mee op ’en boerenwoagen. ’t Is ’en werme zomer gewêst, -’en weldoajige zomer. -</p> -<p>Alschoon ’t ook half September is, de kleiweg die van ’et darp, woar Grietjes moeder -woont, langs den Roojen Toren noar den diek goat, bleef nog zoo hard as ’en bikkel. -Met twee beste jonge peerds er veur, rolt en doavert de boerenwagen, da’j ’em op ’en -kertier afstands wel heuren kunt. -</p> -<p>Hoast krek ien ’t eigenste kleedoazie as ien den nacht toen we heur op deez’ weg veur -’t erste zoagen, zit juffer Sanne van ’t Heunings-arf op ’t achterste benkske met -Grietjes moeder, heur zuster Leene, noast zich. Bij vergeliek ku’j oe nog bêter begriepen -woarum zuster Leene ien jongere joaren, zuster Sanne met den rechten Jozef is veurgegoan; -’t is ’en knap slag van ’en vrouwmins, en a’j goed kiekt, dan is ’t krek asof Grietje -heur van ’t geloat is geteikend. -</p> -<p>Grietje.… joa, op ’t middelste benkske, doar zit ze, oan de linkerzied van ’en jong -manmins, hand ien hand met mekoare—woar Sanne-meu onwillens den heelen tied noar kieken -mot. Doar zit Grietje, en ge zegt bij oe eiges: Verdrêjd, wat ziet ze d’r lieflik -uut. ’En blank streujen huudje met rooje en witte bluumpkes d’r ien, steet boven ’t -plooimutske op ’t zwart glanzig hoar, en met ’en wit striekske is ’t onder ’et kinneke -vastgemoakt. Nee, ’t is geen ermoei; en op heur lieflik geloat is ’t ook geen ermoei -meer. Toen de angst, die heur glad van de boan bracht, had uutgeroasd, toen is ze -noa drie wêk van ziekte zoo zuutjesoan weer in d’r fleur gekommen; en Peter, as ie -heur oanziet: dan kan ie ’t bij al ’t gedender van ’t boerengerij niet loaten um zien -lieve fleurige zwart-eugske is êfkes tegen zich oan te drukken.… zóó, dat Sanne-meu -op de achterste bank d’r roarig van wordt; went, aldat ze ’t Oracúlen-buukske en al -heur planet’, op Jan-bruurs goejig verzuuk oan domenei het gegeven, en wel geleuven -wil dat al die woarzeggerij zundige leugen is, zoo meint ze toch dat ’en mins van -vieftig joar—asteblief—toch ook nog de minste niet was, as de <span class="ex">rechte</span> moar kwiem. -</p> -<p>Véur op de woagenkist zit ’en lang mins met ronden rug, die êvel met vaste hand’ de -peerds ien toom houdt; noast ’em zit ’en oud man met ’en zwart hunje op schoot dat -hum ielkreis de hand lekt. -</p> -<p>En—ien vollen draf geet ’et de lies- en rietstreek veurbij woar <span class="pageNum" id="pb221">[<a href="#pb221">221</a>]</span>de Rooje Toren gewêst is. Of ze proaten of niet.…? met al dat woagengedender, en ’t -geklepper van de vlecht’, en ’t gerengel van ’t achterstuk oan de kettings, ku’j d’r -hoast niks van heuren. Alêvel, as ’t zoo vortjoagt, den Roojen Toren langs, dan ku’j -toch zien; zien hoe Sanne-meu—alschoon ze óók wil gleuven dat al ’t geproat over dien -toren moar zundige gekkeproat is, dat ze toch ongevuulig ’t schêve heufd—nou ze doar -veurbijsnort—wat dieper ien de schouwers trekt: dat Jan-boer arg wied van den slootkant -afhoudt, went, „van ’en sloot doar het ie genogt van”. Ge kunt toch zien, nou de peerds -al wiejer met spitse oor’ en gestrekte been’ ien vollen run den opweg opjoagen, dat -Peter achterum kiekt noar Sanne, en met ’en ondeugend kniepeugske noar de schoen oan -heur voet wiest; en dat Sanne-meu half verknepen lacht, en dat Peter en Grietje en -moeder Leene ook lachen; en joa, a’j goed luustert dan ku’j toch <span class="ex">heuren</span> ook, heuren hoe Sanne-meu tegen ’t woagengedender ienschreeuwt: dat ’t toch geen -wonder is da’j ’en schoen verliest a’j ien de klesse klei trooit. -</p> -<p>Nee, dóar zal Sanne-meu wel geliek in hebben. <span class="corr" id="xd31e5491" title="Bron: Alével">Alêvel</span>, ’en verstandig mins.… Moar stil, geen zêjeprêkskes op <span class="corr" id="xd31e5494" title="Bron: en ’boerenwoagen">’en boerenwoagen</span>. -</p> -<p>En de woagen jakkert over den hoogen grienddiek da’j de volgeloajen appelboom’ oan -weerskant, van ’t stof dat opvliegt, hoast heel niet zien kunt. ’t Schuum broest de -peerds onder heur tuug’ uut. ’t Snort doavrend al wiejer, en ’t snoatert starker as -’t langs de huus’ goat die tegen den diek stoan. -</p> -<p>’t Liekt wel of Jan honger het, zoo joagt ie. Moar ho! Bij den afweg tussen ’t bakkershuus -en de harbarg ien, doar kan ie niet wiejer; ’en voerbak is er midden dwars ien ’t -spoor gezet; ’k weet niet hoeveul jongens en dernjes uut de buurtschap, met Grietjes -bruurs en zusters, die veuruut zin gevoaren, of doar bij mekoar stoan. -</p> -<p>Twee flinke jonge kerls houen de peerds vast, went de peerds kieken ’en bietje schichtig -noar de groote vlag, die ’en ander ien de hand houdt. -</p> -<p>En—’t kan niet gebêteren: Grietje en Peter ze motten de woagen af. -</p> -<p>Wel heere minsen, wa’n spektoakel! D’r af, d’r af-kommen dàt motten ze! -</p> -<p>Hier—veur ielkeen is ’en blomruuker, van asters en rozen en doalioa’s en eliantrops.—Wat -ruuken ze lekker! -</p> -<p>En Peter kriegt ’en segoar, zoo groot as ’en halven erm, van Bêtuwsch gewas, met lienten -d’r um; went, Grietje—’et oangenomen kiend—het van oome Jan en Sanne-meu ’en tabaksploats -gekregen, woar Peter zal boas zin. -</p> -<p>En Geurt de harbargier schenkt rooje wien met sukker veur ’t jonge poar, dat beheurlik -te B. deur burgemeister en domenei is iengezêgend. -</p> -<p>En zie, doar goan ze, Peter en Grietje ien ’t midden van ’t jonge volk, de groote -vlag en ’t Wien Neerlandsbloed op ’en hand-harmonikoa veuruut, met hoezees! en hoeroas! -dat Jan-boer wark het um zien tweespan op den afweg ien toom te houen.—Kiek kiek is! -<span class="pageNum" id="pb222">[<a href="#pb222">222</a>]</span>hoe die jonge peerds met de oor’ speulen; nou spits veuruut en dan ien den nek. -</p> -<p>Doar beneeje den afrit, woar de weg wat breejer is, doar snort Jan-boer ’t jongvolk -veurbij. Sanne-meu kiekt van den woagen nog is um. Moortje springt van ouwen Mullenks -knie op den grond dat ie hoast onder ’t rad kwiem. ’t Kleine weerwolfke—met drie koale -plekskes op ’t lief—wil nou toch liever bij den jongen boas wêzen; en Jan-boer het -vree dat ’et hunje weg is: „’t Is toch geen mooi hunje ook niet!” -</p> -<p>En de boerenwoagen verdwient um den hoek. En bij ’t domenei’s-hek steet ’et jonkvolk -stil. Domenei—niks bekanterig dat Grietje ien moeders darp wou trouwen—kumt met de -juffer en kienders noar buuten, en hie duwt twee oarige dernjes ien witte jurkskes -noar veuren um Mullenk—die domenei’s blomhof niet zal vergêten aldat ie getrouwd en -tabaksboer zal wêzen—um Peter ’en ruuker te geven en ook een oan Grietje. En Peter -bedankt; en Grietje—as ze de kleintjes gekust het—dan sleet ze ’en schuunsen blik -ien domenei’s hof. Nou vief moand’ gelêjen toen stond ze doar, dóár achter ’et blomhout, -den dood op de koak, en nou.… -</p> -<p>Moar ’t geet weer veuruut, en ’t Wien Neerlandsbloed schoatert—wat anders kos dikke -Hein niet speulen—en niemand ziet de troan, die uut ’et zwart-eugske op Peters hand -velt, de hand die ’t dwoalgeleuf zal keeren van Grietjes pad, zoo goed as ie ’t onnut -placht te keeren tussen de bluumkes. -</p> -<p>En veuruut goat ’et; ’t schoolhuus langs—’t schoolhuus woar goed zoad gestreujd den -vetsten akker vindt—lienks den rijweg, de iep’ en ’t karkske veurbij, en ’t karkhof -óók, woar de weerwolf van ’t darp veurgoed ien begroaven leit; al wiejer en wiejer; -straks ook met vroolik gezang, tot gunder oan ’t Heunings-arf. -</p> -<p>En doar, dóár motte ze wêzen! Doar stoan de toafels gedekt en volgeloajen met eerdappels, -stokvisch en riestebrij. Zie, bij ’t hek doar steet Gerr’t de veldwachter ien groot -pontefikoal, en ’t allererst neemt ie den hoed af veur—Moortje, die, ’t voandel veuruut, -hum veurbij holt. -</p> -<p>En, vroolikheid zal ’t wêzen op ’t Heunings-arf tot loat ien den nacht. -</p> -<p>Jan-boer zal ’t ziene d’r ook toe bijpassen. Siends den mergen, dat ie Grietje zoo -wonder met Peter ien ’t spiegelglas zag, van dat oogenblik afoan het ie vast besloten -den bromvlieg nooit meer te vertoonen; moar nou, op Grietjes brulloft, nou ’t jongvolk -zoo drong en zoo nooide, nou wou ie ’t dan êfkes nog wel is prebieren. In zien jonge -joaren toen kos ie ’t veel bêter, moar.… Joa, joa, hie zou ’et prebieren, en—doar -bromde en soesde ie weer; alêvel, veur ’t spiegel doar bleef ie veur weg, went oog’ -ien de rug dat was overdoajig. -</p> -<p>En Sanne-meu is ook vroolik. Joa en da’s vremd genoeg: ’en brulleft te vieren op ’t -Heunings-arf ien heur eigen gedoei, ’en brulleft van ’en ander!!.… Stil, ’k wiest -wel da’j lachen zoudt over <span class="pageNum" id="pb223">[<a href="#pb223">223</a>]</span>’t malle bijgeleuvige trouwlustige mins; moar nou—a’j <span class="ex">goed</span> van hart bint, dan zu’j ze nou meeliejend oankieken, dát wiest ik wel zeker. Sanne -is óók jong gewêst.… en—as heur ien ’t <span class="ex">duuster</span> de weg is gewezen, en veur ’t jonk en ontvanklik gemoed de woarzeggerij ’en minnespiegel -het opgehangen, wat mein ie, zal ’t lêven bij ’t altied weer zien en niet griepen, -geen kwellingen boaren en doojen ’t verstand? Wat den <span class="ex">iendruk</span> kan hechten, dat, dát hei’j toch oan Grietje gezien.—En Sanne-meu is <span class="ex">vroolik</span>. Niewoar, Grietje was ook heur liefste. Of ze êvel ien ’t korte verloop heel <span class="ex">heel</span> kloar ziend’ is geworden.…? Ik weet ’et niet zeker, ze smuuspelt: dat Grietje gelukkig -zal wêzen, went, dat ’et heur trouwdag mooi weer is gebleven. -</p> -<p>Op ’t oogenblik is Grietje geen klein bietje gelukkig. ’t Spiet heur wel dat Oarie, -heur oudste bruur, de eenige is, die stillekes te B. bleef, went, siends ie den weerwolf -zoo dapper versloeg, het ie ’t verdrêjd um ooit weer ’en voet hier ien ’t derpke te -zetten; ’t spiet Grietje wel, moar toch—ze vuult zich zoo arg en zoo oaklik gelukkig; -niewoar, heur onspoed was leerink veur eigen en ander gewêst; heur Peter, den liefste, -hie nuumt hoar zien wiefke, en zal heur bescharmen zoolang as ie oajemt. -</p> -<p>En—zie, nou ie is êfkes met Grietje ’t gejoel ien de schuur is ontgoan, de schuur -woar Grietje de wroak van dat lillikke wief most betoalen; nou ze soam ien den hof -bij ’t volle moanlicht veur ’t blomparkske blieven stoan, en Grietje te midden van -’t liefdegefluuster, de plek wiest woar ’t gêle wief heur vast het beluusterd, nou -vuult er den Peter nog ’en andere liefdegloed. Zie, doar trekt ie den mooisten Keuning -Doavid, de forse blom van ’t doalioastruuk<span class="corr" id="xd31e5540" title="Bron: .">,</span> en—„dat ’en mins as dié woar de bluum noar genuumd wier, nog ens kos opstoan, met -’en slienger ien de hand, en ’en meulesteen d’r ien, en alle dwoalgeleuf de harsens -d’r mee plette!” dat wou en dat bad ie, nou ie de blom plant op Grietjes boezem. -<span class="pageNum" id="pb224">[<a href="#pb224">224</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="bella" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10020">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">BELLA ROEL.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’t Is ien de Mei; veurmiddag; zoo’n bietje deinzig. A’j langs den Riendiek kiekt, -zoo wied a’j kunt, dan zie’j niks.… as ’en volle pracht van de appelbloesems; rechts -lienks, rood-wit, jong zoo mooi, da’j d’r verliefd van zoudt worden; en ’t ruukt.… -Meiachtig, van d’appelbloesems, meidoorns, sering’.… ’k weet niet wat. -</p> -<p>Zie, nou ’t zunneke êfkes deur de deinzigheid brêkt, en ’en stroalje glimt op de volle -bloesempracht, nou is ’t um te lachen zoo mooi; en ’k denk oan de vier modes van dat -geboomt; Ien ’t zomer, gruun; ien den harfst bruin, ge weet wel met rood er tussen; -ien den weinter, krek andersum as de minsen—die dik ien ’t pak stêken—of ien ’t wit, -vol smeltende diamant; en dan ien de Mei, zoo as nou.… Harrejennig! -</p> -<p>Luuster!.… Wat klinkt doar van verre? Is ’t meziek?.… Ge kunt niet onderscheiden.… -Heur!—Nee, ’t is alweer uut. -</p> -<p>Luuster hier, da’s ook ’en oarige meziek van de mus’ en spreeuw’ ien ’t rond.—Snoaks!—Joa, -alles op z’n tied; moar, as zoo’n mus of spreeuw ’s oavends as de nachtegoal sleet, -meinde dat ie mee kon doen.…!?—Complement! -</p> -<p>Kiek, nou zwiebelt heel in de verte ’en droaiwölkske stof.—’t Kumt noader en noader. -’t Hinnikt en briest doargunder. ’t Kleppert.—Meziek klinkt. Luuster, ’t snoatert -en schoatert al harder. Rood wit en blauw zwiert onder ’t wit van de appelbloesems.—’t -Is ’en stoet die al noader kumt. ’t Geet ien gestrekten draf vort over den diek. De -peerdspooten—wel honderd—spitsen neer, en spatten ’t keizand umhoog.—’En knappe jonge -boer die met ’en oranjesjerp um ’t lief, op ’t veurste peerd zit, zwoait met de vlag, -en as ie zien vlugge bruine ’en bietje loat kapriolen en altied zwiert met de vlag, -dan roept ie ’en jongeren rijer toe: -</p> -<p>„Borst veuruut! Ge zit as ’en zoutzak! Alla jongens, toeter op! Hiep hiep hoeroa! -Lêve onze neie Burgemeister!” -</p> -<p>En ’t getoeter, en ’t hiep! en ’t peerdsvolk ien run en de roai van ’en rietuug knoerpend -ien ’t zand, schiet joelend veurbij, en—veur ’t stof kneep mooie Bella, die ter helft -van den diek achter ’en appelboom sting, heur oogen dicht; joa, heur gemoed schoot -vol.… moar schreien, nee dát dee ze niet. -<span class="pageNum" id="pb225">[<a href="#pb225">225</a>]</span></p> -<p>Bella Roel drukte de beide handen vast voor ’t gelaat. Dan ziet ze op, en naar ginder -waar de stoet verdwijnt. Bittere droefheid spreekt uit haar donkere zielvolle oogen, -en starende naar de zij waar nu het volkslied zachtjes wegsterft, lispt ze: „Goed -zoo! lochtig en vroolik moar Govert, welzeker! Ik bin moar ’en erme wees! Is er dan -geen woarheid meer! Most ik dát ondervienden! O God, zóó te motten lêven; zóó, zonder.…” -Eensklaps ter zij van den dijk staart ze strak voor zich uit.—Zie, gunds blinkt de -zon ien ’t blauw van de diepe woaikolk,—Och <span class="ex">wóárum</span> niet?—Bij voader en moeder zal ze doarboven.…—Vort, joa zeker, vort!—En den boezelaar -trekt ze los; en den halsdoek van den boezem; en.… doar is ie de woai, de groote en -diepe plas.—O goeje God! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een half uur later zit Bella Roel onder een wilg aan den oever der kolk, met de beide -ellebogen op de knieën, en ’t hoofd in de handen. Goddank! Heur vroeg gestorven voader -had hoar toegeroepen: -</p> -<p>„Bella, Bella, niet doen! Bella, ’t is slecht!” -</p> -<p>Heur lieve moeder ien den Hemel had heur ien ’t hart gegrepen, en teruggetrokken, -en gefluusterd: -</p> -<p>„Mien beste kiend, lêven zu’j zoo lank as God wil!” -</p> -<p>En heur voader nog ens: -</p> -<p>„Ik docht dat ons goeje kiend stark zou wêzen, zooas heur moeder stark was toen ze -achterbleef ien kommer en ellend.” -</p> -<p>Moar, hoe kwiem Bella Roel dan ien d’ellend? Luuster: Al doagen lang was ’t heele -darp in rep en roer. D’r is ’en veurnoame heer in ploats van den veurigen burgemeister -benuumd; en, umdat Govert Ros van ’t Hoenderveld d’r ’en poar honderd gulden extra -veur over had, en, umdat die neie burgemeister ook goed ien de moppen zit en zeker -óók wat zou doen, wou ’t jongvolk hum ienhoalen, noar den eisch. Nou, as Govert met -z’n centen oan ’t roer sting, dan was er geen kwoad bij, en hoefde geen mins over -’en eereboog meer of min te prakkezieren! Govert was de riekste boer uut den omtrek; -pas vier en twintig joar, en—nog vrijgezel ook. Dat was ’en goeje okkazie. Joa, en -oogen had ie as kwik, en ’en pestuur as ’en prins.—Veul zin er ook die Govert—’t liefst -as ie d’r bij is—vol verstand en wiesgeleerdheid nuumen, omdat ie wel is zoo’n soort -van fransig woord nuumt, en altied weet te redenieren; en veural, omdat ie veur de -vuust weg en veers kan dichten, of ten minste wel drie keer achter mekoar ’en regel -kan zeggen dat ’t riemt; bijveurbeeld lest nog ien Bella’s oor: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Gijs de Rooje, is uut ’t darp van allemoal de roojste, -</p> -<p class="line">Dooje Doan uut de Roskam de doojste, -</p> -<p class="line">Moar gij lief dierke, gij blieft van allen de mooiste.”</p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb226">[<a href="#pb226">226</a>]</span></p> -<p>En, in die veerzerij—veural ien verband met dat letste—dóárin zat nou krek heur ellend. -<span class="ex">Niet</span> dat ze zoo gern de mooiste wou wêzen. Nee, moar dat Govert heur dát en nog zooveul -méér gezeid het—alschoon ze moar ’en loontrekkende op ’en andere hofstee was—dat ie -hoar hart had weggenomen en bijkans heur eer, dát was ’t; went luuster: Toen ie giester -zou uutsprêken wie ’s oavends nóá den ienhoal—as burgemeister de schoai weerum, gaf—bij -’t zingen van ’t welkomstlied, den mooien blomruuker zou geven—die hij betoalde—toen -had ie Bella veurbij gezien, en Leene Braks benoemd, zonder blikken of blozen. -</p> -<p>O, met zien veerzerij kon Leene hum vleien en ien de locht stêken; zij, moar dat kan -Bella niet; went—behalve um dat ééne veerske misschien—het Bella dukkels over die -prulveerzerij heuren lachen, en zeggen dat ’t noarigheid was. En nou.… -</p> -<p>Stil, ziet ze goed? Kumt doar.…? Joa Heere, hie is ’t! Ien ’t feestlikke pak; bestoven -van ’t riejen.—Bella sleet heur hand’ veur de oogen. -</p> -<p>„Groote hemel! Bella, zit ie hier zoo alleen bij de woai?” roept Govert reeds van -verre, en naderkomende: „<span class="ex">Iedereen</span> vroeg woar mooi Belleke was, en ’k wiest ’t niet.—Bella, woarum zit ie hier? <span class="ex">Woarum</span>?” Hij wil haar hand vatten. Zij weert hem zachtjes af: -</p> -<p>„Woarum Govert? Umdat er <span class="ex">geen twee op dezelfde ploats kunne zitten</span>.” -</p> -<p>„Kemprie!” roept Govert Ros: „Joa wel, da’s ’en doorn van den blomruuker, welzeker! -Moar Bellekelief, mo’j doarum nou kwoad zin? Luuster, ge weet ’et: Meister Lucht wou -met alle geweld dat Leene—zien appel van goud—’et peket van oavend oan burgemeister -zou geven. ’k Lachte wat ien meister Lucht, en zei: Bella zal ’t doen.—Nou kom ik -eergiesteroavend thuus, en ’t veers, da’k van oavend veur ’t festijn most kloar hebben, -’t wou moar iens-geheel niet vlotten. Heur ’t begon: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’k Bespan de cyther met de snaren -</p> -<p class="line">Ik zing een lied ter uwer eer -</p> -<p class="line">Ik zing den neien burgervader -</p> -<p class="line">Ik zing Wilhelmus v. d. Neer. -</p> -<p class="line">Ik roem hem als een man vol stoacie -</p> -<p class="line">En met veul duiten in de kast.</p> -</div> -<p class="first">„Moar zie je, toen zat ik met <span class="ex">stoacie</span> en <span class="ex">kast</span>. ’k Was ’et <span class="ex">riem</span> kwiet.—Goeje road was duur. Ik noar meister Lucht.—En joawel, hie ree oardig op zien -peerdje. Kemprie! ’k Most niet denken umda’k Govert Ros van ’t Hoenderveld was, zei -die, da’k doarum ’en oud man, die mien had „zien leeren brood êten” ongemoeid zou -achteruutzetten. Albeneur Bella, ’t was niet anders; hie wou dat z’n kleindochter -Leene ’t peket zou geven, of.… joa.… luuster: of boer Govert Ros, zoo dreigde ie, -zou zoo lang hie lêfde, nooit lid van de kark- of gemeinteroad worden, niks nimmendal.” -</p> -<p>„Precies! en toen?” komt Bella. -<span class="pageNum" id="pb227">[<a href="#pb227">227</a>]</span></p> -<p>„Nee Belleke, stil, niet en <span class="ex">toen</span>; begriep ie dan niet da’k lillik ien de knooi met ’et veers zat. Lucht keek as ’en -spin, ’en <span class="ex">ouwe</span>!” -</p> -<p>Bella ziet eensklaps op: -</p> -<p>„En toen hei’j uut valse glorie—um met geleende veeren te kunne pronken, toegestoan -dat ’en <span class="ex">ander</span> zou doen wa’j <span class="ex">mien</span> vrijwillig hadt toegezeid.” -</p> -<p>„Noe! of ik begriepen kos dat ’t geven van die blommers zoo’n groot plezier zou wêzen, -en da’j dóár zóó op gesteld was!—Kom liefke, gêf mien de hand?” -</p> -<p>„Nee! Ge hebt oe woord gebroken. Ge hebt <span class="ex">hóár</span> liever dan mien.” -</p> -<p>„Hoar!? Kom Belleke, ’t is kienderachtig. Um den ouwe plezier te doen he’k Leene benuumd.” -</p> -<p>„Nee Govert, niet um meister Lucht te believen; moar um <span class="ex">oe veers</span> kloar te kriegen, doarum hei’j mien vergêten en achteruutgezet. <span class="ex">Loop</span>! ik veracht oe!” -</p> -<p>„Da’s stark! Jongens, ’k mot zeggen da’j vast in oe schoen’ stoat.” -</p> -<p>„Dat he’k oe al meer geteund.” -</p> -<p>„Belleke, ik heb oe lief!” -</p> -<p>„Dat geleuf ik niet.” -</p> -<p>„Meer as één ien de wereld!” -</p> -<p>„Dat hou ik ’en leugen!” -</p> -<p>„Bella, zoo wreed? Zou’k dan mien liefke, noa den woeligen rit van drie uren, zuuken; -’k weet niet hoe lang, overal, as ze mien onverschillig wier; zou ’k hoar zuuken as -’k niet verliefd op hoar was; as ’k haar niet stelde bovenoan.… Bella.…?” -</p> -<p>„Bovenoan Govert? Boven Leene, goed! Moar ’k weet niet, bovenoan!?” -</p> -<p>De jonge boer valt op één knie, ter zij van zijn liefke, vat haar om ’t middel.… Nee -ze weert hem toch niet af. En hij luider: -</p> -<p>„Niet weten! Ondervinden zu’j ’t, joa, zeker! Ielkeen zal ’t zien dat Govert Ros van -’t Hoenderveld ’t woord dat ie gaf weet te houen. Gij zult van oavond den blomruuker -geven, gij, en geen ander: de <span class="ex">melkbooi</span> van de hoeve <span class="ex">De Eendenkooi</span>!” -</p> -<p>Terzelfder stond ziet Bella hem vorschend aan: -</p> -<p>„En oe woord dan Govert oan meister Lucht? Is dàt woord te brêken nog niet arger dan -’t woord oan mien, a’j nou te schand zoudt stoan veur ’t heele darp?” -</p> -<p>„Moar ik lach ien ’t heele darp. Ik wil <span class="ex">ou</span>, Bella, en goedmoaken wa’k misdreef; lieve dierke!” -</p> -<p>Bella trekt haar blozend hoofdje ter zij: -</p> -<p>„Govert, as ’k geen arme wees was op de wereld, dan sprak ik anders misschien; moar -nou, as de riekste jonge boer uut den umtrek de liefde wil van een die veur loon dient, -dan mot heur noam in zien hart stoan, as ’en noam op ’en zark.” -</p> -<p>„Moar Bella, zoo is ’t!” -</p> -<p>„Kus mien niet Govert: <span class="ex">erst</span> wi’k de woarheid: Hei’j niemand liever dan mien op de wereld?” -</p> -<p>„Niemand! zoo woar as God!.…” -</p> -<p>„Vluuk niet. Ik ken toch <span class="ex">een</span> misschien.” -<span class="pageNum" id="pb228">[<a href="#pb228">228</a>]</span></p> -<p>„Éen! wie durft dàt zeggen? Mein ie Leene toch weer?—Nog ens ik zweer oe!” -</p> -<p>„Nee, moar <span class="ex">die, die doar</span>!” en met den vinger op hem wijzende ziet ze hem aan. -</p> -<p>„Nou, da’s ’en mooie!—Joa, ’k weet wel da’k ’en knappe jong bin: moar verliefd …! -Harrejennig, nee, dat bin ’k op ou; deur vuuren za’k veur oe vliegen.” -</p> -<p>„Ge bint al te veul ien feeststemming Govert. Luuster <span class="ex">kalm</span>: <span class="ex">Ik</span> wil oe gleuven, joa, went ik had oe ook wel lief, al was ’t umda’k niet vergêt wa’j -ien ’t letst oan mien erme moeder gedoan hebt. Moar toch, ’k wil <span class="ex">nou</span> ’t bewies van oe liefde.” -</p> -<p>„Vroag op, lieve snuutje.” -</p> -<p>„Ik wil dat van middag op ’t feest alles zal goan zooas bepoald was, moar één ding -niet.—Nee, niet te hoastig.—De blomruuker zal Leene geven, dát blieft bepoald; moar -gij Govert: <span class="ex">gij houdt oe veers ien den zak</span>!—Joa, kiek, dat wou ik.…” -</p> -<p>„Moar da’s ’en roare vroag. ’t Veers is.…” -</p> -<p>„Hei’j dan zelfs oe <span class="ex">veers</span> liever dan mien?” -</p> -<p>„Liever!—Noe!” Na een oogenblik stilte, met verruiming: „Zeg, a’j mien nou is fleurig -woudt oanzien; a’j mien nou is kneuterig um den hals woudt pakken, dan.…” -</p> -<p>„Nee Govert, erst oan mien veur den ontrouw ’t bewies van trouw weerum geven: Oe veers—of -eigenlik ’t veers van ’en ander—<span class="ex">blieft ien den zak</span>!” -</p> -<p>„Van ’en <span class="ex">ander</span>! nee dat is ’t <span class="ex">niet</span>! ’En poar regels, noe joa; ’t veers is van mien! Verechtig!” -</p> -<p>„Zooas gezied is: ’t blieft ien den zak den heelen oavend; bij ’t noar huus goan krieg -<span class="ex">ik</span> ’t van ou as ’en mooie herinnering, en ’k geef oe den zoen die ’k <span class="ex">nou</span> niet kan geven.” -</p> -<p>En Govert, als hij Bella eensklaps vast aan ’t hart drukt, en bij verrassing zoent -op die donzige wang, dan roept hij: „’k Zou mien veers liever hebben dan mien schat, -mien liefste op de wereld! Nee Goddank! ’t Veers zal <span class="ex">kapot</span> zoo gauw a’k thuus kom!” -</p> -<p>„Ik zeg Govert: <span class="ex">ien den zak mot ’et veers</span>, en dan <span class="ex">niet er uut</span>!” -</p> -<p>„Ien den zak!? Nou <span class="ex">albeneur</span>, lieve kleine Koeje <span class="ex">neur</span>! Joa, gij kunt den boas speulen over Govert Ros van ’t Hoenderveld. Moar—niemand -zal ’t as mooi Belleke alleen!” -</p> -<p>Geen boas speulen wou ze; nee zeker niet. <span class="corr" id="xd31e5768" title="Bron: Allêvel">Alêvel</span> hum kussen.… doar kwiem niet van in, neen, nóu nog niet. „Moar,” fluustert ze: „’k -gleuf toch wel da’k oe nog liefheb Govert, joa, ’k gleuf ’t wel.” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Tegen zes uur in den middag was ’t dorpsfeest in vollen gang. De nieuwe burgemeester, -die des morgens met zijn jonge vrouw feestelijk werd ingehaald, en over bloemen, door -de jeugd gestrooid, zijn woning was binnengetreden, had na ’t beantwoorden van de -welkomstgroeten der burgerlijke en kerkelijke autoriteiten, den vrienden een tot weerziens -in den middag toegeroepen, en—men wist wat dat beduiden moest. -<span class="pageNum" id="pb229">[<a href="#pb229">229</a>]</span></p> -<p>’t Was alles van te voren zoo wat „bestoken”.—De ouwe meister Lucht was ien ’t geheim, -en Doan uut De Roskam was ook ien ’t geheim, van wegens de tien groote kêtels koffie -met zuut, en de zes voatjes bier, en de drie mandes wien; bakker Wullings van wegens -’t wittebrood en de krientebreudjes en de tullebands, en Dries uut de koomenij van -wegens de keeze, en de halve piepkes en de verrels tabak, alles noar den oard! -</p> -<p>„Ik zeg, ’t is niemeer as rezenoabel dat ie zoo duut,” zegt dampend een boer, die -’t gejoel zijner jongere medegasten op ’t ruime veld achter ’t burgemeestershuis met -welgevallen beschouwt: „Govert Ros het zeker ’t grootste part van den ienhoal bekostigd, -moar, ’t het <span class="ex">mien</span> alêvel toch drie en twintig centen oan gruun moaken van de letste eereboog, en negentien -en ’en halve cent oan ’t opsieren van Dorus’ peerd gekost. Ik zeg da’s toch soamen -twee en dartig en ’en halve cent, niewoar? Nee, dat ie ons nou traktiert, da’s niemeer -as rezenoabel zeg ik.” -</p> -<p>„Welzeker!” klinkt het uit bruin merrinos aan zijn zij: „’en mins is zóó niet of wil -de schoai wel gern is weerum hoalen; moar ’k moet dan ook zeggen ’t is meer as oarigheid! -Kiek, da’s al mien vierde krientebreudje, en straks zeidie tegen mien: Kom juffrouw, -u moet <span class="corr" id="xd31e5784" title="Bron: maor">moar</span> toetasten: Op z’n Hollandsch, zie; moar vrindelik!—Luuster! heur!” -</p> -<p>„Zeker hebben ze gunds met mastklimmen den heugsten pries gehoald. Kom loawe es kieken.” -</p> -<p>„Nee man, nee, loa wij hier bij de befettoafel blieven; ’t zeggen is dat straks hier -de tullebands kommen.” -</p> -<p>Dat was oarigheid; ze wisten er allegoar van, allinnig burgemeister en z’n jonge vrouwke -niet. Doar kwiem ze oan: De <span class="ex">winteroavend zangschool</span> met den ouwen meester Lucht en drie ekfetieve meziekanten veurop. Behalve Lucht, -de directeur, allemoal jong spul—boven de vieftien, ongetrouwd.—Kiek, ze trekken tot -bij de plek woar burgemeister met de doames, en domenei, en de pastoor en notoabelen -bijmekoar zitten. En, ien ’en halven cirkel steet nou die zangschool; de boerinnekes -veurop—twee zin er bij die d’r al heel liefkes uutzien. Achter de meiskes stoan de -jonge kerls. Zie, allegoar he’n ze ’en pampier ien de hand. -</p> -<p>Meister Lucht, neemt met de lienkerhand den hoed af, sleet met den veursten vinger -van de rechter noar boven, en dan met kracht noar umlêg,—’t klinkt verechtig lieflik -rein: -</p> -<div class="lgouter"> -<div class="lg"> -<p class="line">„Welkom in de vruchtbre dreven, -</p> -<p class="line">Die in d’ arm van Waal en Rijn, -</p> -<p class="line">Nog van ’t eerste Oud Neerlandsch leven -</p> -<p class="line">De onverpoosde tolken zijn.</p> -</div> -<div class="lg"> -<p class="line">„Welkom, welkom in deez’ oorden, -</p> -<p class="line">Waar de lachende oeverboorden, -</p> -<p class="line">Saam, als met een krans van blâren -</p> -<p class="line">Tooien malsche koren-aren.</p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb230">[<a href="#pb230">230</a>]</span></p> -<div class="lg"> -<p class="line">„Welkom, waar de vette klei, -</p> -<p class="line">’t Rund doet tieren ien de wei, -</p> -<p class="line">Waar het goudgele akkerzaad, -</p> -<p class="line">Schittrend als een zonne staat.”</p> -</div> -</div> -<p class="first">Ja „Welkom, „Welkom!” zoo ruischt het steeds voort: „Welkom in het goede land, waar -trouw en eenvoud wonen, waar men de grijsheid eert, en liefde ’t cement blijft, waarmee -men zijn huisaltaren bouwt.” En als nu ten slotte den jongen burgervader nog uit volle -borst een heilbee wordt toegezongen; den wensch: dat hij de schoonste bloemen zal -plukken in den gaard van zijn ambts- en huwelijksleven: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Echt Betuwsche rozen; jasmijns, anjelieren, -</p> -<p class="line xd31e3504">Lieflijk van kleuren; -</p> -<p class="line xd31e3504">En, met haar geuren -</p> -<p class="line">Zoet, als wanneer haar de dauwdroppels sieren.”</p> -</div> -<p class="first">dan <span class="ex">wuift</span> meester Lucht, steeds de maat slaande—met den vinger tevens naar de zij van een mooi -blond boerinnetje, en, Leene Braks—meesters kleindochter—verstaat dien wenk: -</p> -<p>Een groote bloemruiker, dien ze onder haar hagelwit voorschoot verborgen hield, te -voorschijn halende, treedt ze—vluchtig blozend—uit den kring naar voren, en biedt -den jongen burgervader, met een soort van schok—die voor dienaresse moet gelden—de -bloemen aan, terwijl de slotregels van het lied nog krachtig en welluidend klinken, -en het <span class="ex">welkom</span>, <span class="ex">welkom</span> herhalen. -</p> -<p>Natuurlijk, men zag slechts naar burgemeester, die van mooi Leentje met zichtbare -ontroering de bloemen aannam, maar, als men op sommige leden van ’t koor in dat oogenblik -tersluiks een blik had geworpen, dan.… -</p> -<p>Op ’t gelaat van den ouden schoolmeester-directeur was een trilling van victorie te -zien, terwijl zijn wijsvinger het laatste woord der hulde met een vervaarlijken ruk -als naar zich toehaalde. Leenes broeder, bijgenaamd Zwarte Jan—kon ’t niet loaten -um gluups, links, ’en oog te sloan op Govert Ros, die oan d’andren kant bij de bassen -sting. Ros eiges keek schuuns langs ’t meziekblad noar Bella, die êfkes ’en pijnlik -trekske um den mond kreeg, moar toch vigelant veur zich uut zag; krek asof er ’s mergens -niks nimmendal gebeurd was. -</p> -<p>Moar luuster: Nou de zang gedoan is, en burgemeister met ’t groote peket ien de hand -stoat, nou drêjt ie zich zoo’n bietje um; kucht; kiekt nóg ens um; kucht ook nog ens, -en—luuster, luuster, hie sprêkt: -</p> -<p>„Edele dorpelingen! Jongelui! Toen Zijne Majesteit onze geëerbiedigde Koning, mij -tot burgemeester van uwe gemeente benoemd had, toen—ofschoon ik het zelf gewenscht -had—toen bekroop mij allengs toch de vrees dat ik mij—en vooral met mijn geliefde, -<span class="pageNum" id="pb231">[<a href="#pb231">231</a>]</span>die zich door den teedersten band aan mij verbinden wilde, in uwen kring niet tehuis -zou gevoelen, omdat.… omdat.…” -</p> -<p>De jonge burgemeester hokt en kucht.… -</p> -<p>—Drommels! hij kon toch niet zeggen: Omdat ik hier een troep lummels en pummels dacht -te vinden; een troep schaapskoppen en ezels; volk dat rechts niet weet dat links aan -den anderen kant is; vrouwen als koeien; en boerinnekes tot geen hooger trap van beschaving -te brengen dan tot „een schotsche drie op de hakken”. Sapperloot!—En hij herhaalde: -„Omdat.…—Ik zeg.… omdat.…” Maar hij was de kluts kwijt, en kuchend stampt de jonge -burgervader—die van z’n leven toch zoo menigen gloeienden toost had geslagen, met -den voet; en nu hij de meisjes daarginds om zijn confusie de oogen ziet neerslaan—sommigen -met een ternauwernood bedwongen glimlach, sommigen blozende uit meelij, nu voelt hij -al zijn veerkracht wegzinken. Zijn handen beven en zijn knieën klapperen zóó geweldig -dat hij een stoel moet vastgrijpen om zich te kunnen staande houden. Maar hoor, zijn -jong vrouwtje met een hoogroode kleur, fluistert hem angstig toe: „<span class="ex">Omdat</span> ik niet gedacht had hier al dadelijk zooveel liefde te vinden.” -</p> -<p>—Och hemel ja, ’t was dood eenvoudig. Hij herstelt zich: -</p> -<p>„Omdat.…” -</p> -<p>„Joa we begriepen ’t best! Schei moar uut a’j beteuterd bint,” valt nu eensklaps Govert -Ros uit: „Burgemeister had niet gedocht dat ’t boerenvolk zooveul stoacie zou sloan. -Nou, ’t is niks; we begriepen oe wel.—Alla jongens: Lêve de neie burgemeister! Hiep -hiep hoeroah!” -</p> -<p>Zoo iets moest den jongen Van der Neer wel totaal genezen. Welk een vernedering. Een -boerenknul zal hem zóó den mond stoppen!? Ha! nu zal hij toonen wie hij is, en terwijl -plotseling de student in hem opleeft, wenkt hij gebiedend dat men zwijgen zal, en -spreekt dan, ofschoon nog klam van het angstzweet, dat hem straks heeft uitgebroken, -en inwendig bevend, een gansch kwartier lang zooals een student dat boven op een tafel -zou gedaan hebben. De woorden: Tot heil der burgerij. Heerlijke Betuwsche dreven. -Inspanning van alle krachten, en Jongste snik, zijn de hoofdbestanddeelen der nu vloeiende -improvisatie; maar, als ze geëindigd is, en een driewerf herhaalde juichtoon moet -zeggen: „Je hebt het netjes <span class="ex">overgedaan</span>!” en de leden van den Raad en de notabelen, en dominee en de pastoor, hem weer de -hand drukken, maar—zooals Van der Neer meent—er allemoal zoo’n valsch lachend bakkes -bij zetten, dan is er maar één, die het heele Betuwsche dorp met al zijn bewoners -op de Mookerhei wenscht, en dat is de jonge burgemeester in eigen persoon. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Weinige minuten later stond Govert, met Leene Braks en Zwarte Jan en nog anderen, -achter in den boomgaard, waar zak werd geloopen.<span class="pageNum" id="pb232">[<a href="#pb232">232</a>]</span>—Zwarte Jan speulde veur kemiek. Hie trok ’en gezicht asof ie ’en gluujenden eerdappel -had iengeslikt, en keek benauwd—kemiek—krek as burgemeister toen ie er straks niet -uut kon. -</p> -<p>Al ’t jongvolk lachte dat ’et schoaterde. -</p> -<p>„Schei uut!” riep er een: „’t is um te bezwieken!” -</p> -<p>Jan trok nog gekker gezicht en knikte krek as burgemeister met de knieën. -</p> -<p>„Hou-op! Ik stik van de lach!” klonk het weer. -</p> -<p>„O lieve mins, as Govert Ros hum niet op z’n plaats had gezet, dan stond ie er nog -met z’n totteloazie!” riep Leene Braks. -</p> -<p>En Govert van ’t Hoenderveld keek heur oan—ze was toch mooi—en hie zei: -</p> -<p>„Ja ’k wou ’em is teunen dat welluu hier ook niet van giesteren zin as ’t um ’en oanspraak -te doen is. Ik zei ’t hum netjes niewoar? Ekfetief!” -</p> -<p>„Nou dat zal woar wêzen!” riep Leene: „En wa’n kienderachtig stemmeke het ie! Toen -gij goengt sprêken, toen was ’t krek asof ’t karkurgel tegen ’en krekel begon.” -</p> -<p>Govert lachte tevreden. -</p> -<p>„Heur ie wel Bella, hoe Leene Govert ien de locht stêkt?” fluistert molenaars Driekske, -die Bella’s liefste vriendin is. -</p> -<p>Bella keert zich van Driekske af en ziet gunds ’en jong die zakloopt keukelen, en -dan—’en bietje loater Govert oan den erm trekkende: -</p> -<p>„Govert, heur is.” -</p> -<p>„Zoo lief bekske, bin ie doar.” -</p> -<p>„Joa, luuster is êfkes.—Kom mee?” -</p> -<p>„Meegoan?—Allo, waar mowwe noar toe?” -</p> -<p>„Govert, ’t <span class="corr" id="xd31e5880" title="Bron: Is">is</span> in mien oog, van Zwarte Jan ’een loensche streek, um den mins te bespotten woar we -nog pas dat <span class="ex">welkom</span> oan zongen.” -</p> -<p>„Och, oarigheid moar.” -</p> -<p>„Nee, da’s geen oarigheid; da’s valsch!” -</p> -<p>„Noe!.… ze zeiën niks anders as dat hie ’en kikkert in de redenierkunst, en ikke hum -wiedweg de boas was.” -</p> -<p>„Zóó! Hebt gij dan een toesproak gehouen?” -</p> -<p>„Wat blief! Toen ’k hum zoo netjes op zien plaats en op z’n gemak heb gezet!” -</p> -<p>„Nuum ie dat ’en toesproak!? Nee, ’t speet mien Govert, da’j doar, bij al die grootheid—en -domenei en allegoar—de mins ien ’t geloat sloeg.” -</p> -<p>„Ikke?” -</p> -<p>„Zeker!” -</p> -<p>„Jandorie dern, a’j niet zoo’n duuvels mooi snuutje hadt, en ’k oe nog drie keer liever -as ’en ander had, dan.…” Eensklaps ernstig: „Belleke, zeg: ’k heb oe zoo lief; moar -gij—as ’en ander d’r wat opdoet dan kniep gij d’r altied weer ’en stukske van af. -Da’s niet oarig Belleke, went ze zegge allemoal dat ikke nog veul bêter burgemeester -dan hie zou wêzen.” -<span class="pageNum" id="pb233">[<a href="#pb233">233</a>]</span></p> -<p>„Zeg Govert, as ’en mus meint dat ie ’en nachtegoal is, wát zou’j dan zeggen?—Kom! -wês wiezer.” -</p> -<p>Govert vuulde ’en heeleboel kruuzen en krieskrassen over de borst en deur ’t hart -goan. Wat weerlich, allegoar zeien ze toch dat hie.… Moar verdrêjd, as ie dat snuutje -oanziet, harrejennig! Én, ze het zich eiges toch goedgehouen aldat Leene ’t peket -had gegeven.… Alêvel ’t is ook woar: <span class="ex">umdat</span> Leene dat gedoan het, mot ’t veers nou ien den zak blieven!—Anders, joa ’t zou <span class="ex">nou</span> nog ’en ander effect moaken as veur ’t geval dat burgemeister niet was blieve stêken.—Jong!—Moar -nee, Belleke, z’n lieve dierke mot toch ’en teiken hebben dat ie hóár en geen ander -lief het. -</p> -<p>Heur, doar klinkt de meziek. ’t Is ’en Schotse Drie!—’t Soa!—Hij pakt heur vast in -de boutjes!—’En kus?—Nee, nóg ens <span class="ex">nee</span>! die geeft ze nog niet; moar de Schotse Drie, albeneur! En Govert Ros en Bella Roel -ze zwieren mee met de bonte paren die wielen op ’t malsche grastapijt. -</p> -<p>Zwarte Jan speult niemeer veur kemiek. Hie stoat noast zuster Leene achter ’en appelboom -onder de volle bloesems. Straks, toen Govert en Bella samen apart goengen sprêken, -toen is ie heur zuutjes noageloopen, en het ie heur ongemarkt beluusterd. -</p> -<p>„Kiek, nou dansen ze alweer,” zegt Leene: „Ik gleuf toch niet Jan, dat Govert ’t op -<span class="ex">mien</span> het.” -</p> -<p>Jan geeft geen antwoord en kiekt op den grond. Hie en Leene, alschoon ze van moeders -kant, grootvoader tegen meister Lucht motte zeggen, ze zin toch ekfetief van de boerendêl; -moar—vetpot was ’t bij voader op den kleinen pachthof niet; en.… -</p> -<p>Jan sting nou met Leene achter den boom, en hie zag Govert met Bella dansen, en.… -O! wat gluujde ’t hum van binnen: as rieke Govert Ros, Leene tot vrouw nam en zien -zwoager wier, en as Belleke met heur mooie oogen dan in zien armen lee. Och Harrejennig! -</p> -<p>„Geen nood Leene, da’s moar dansen veur ’t fatsoen. Ou het ie ’t peket blommen loate -geven; da’s genogt, en—zoowoar as ze mien zwartkop nuumen, zóó woar zulde gij boerin -van ’t Hoenderveld wêzen.” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was wat later. Zwarte Jan hield Govert Ros vertrouwelik bij den arm vast, en zei: -</p> -<p>„Wel Heere-minsen! zou’j oe <span class="ex">veers</span> niet veurdroagen! Moar dat zou zunde en schand zin! ’t Is ’en <span class="ex">pracht</span>, verechtig!” -</p> -<p>„Joa wat dát betreft! Moar.… Nee! ’k zeg <span class="ex">nee</span>! ’k Heb er mien redenoasie veur!” -</p> -<p>„’k Weet niet Govert-boer of ie ’t niet <span class="ex">verplicht</span> bint.” -</p> -<p>„Ikke?” -<span class="pageNum" id="pb234">[<a href="#pb234">234</a>]</span></p> -<p>„Zeker! As ze stommerikken en stotteroars hier as burgemeisters sturen, dan motten -ze niet denken dat welluu hier ezels zin!” -</p> -<p>„Nee, dat motte ze <span class="ex">net</span> niet! Doar zouwe ze nog ’en punt oan kunne zuugen.” -</p> -<p>„Grootvoader Lucht zei giester nog: Jong, ’t is toch jammer dat boer Ros niet op studie -is gewêst.” -</p> -<p>„Zoo! zeidie dát?” -</p> -<p>„Joa Govert. Nou! en ge weet ’t ook eiges wel. Gij schudt ze uit de mouw. Grootvoader -zeit dat gij, a’j veerzen moakt, net zooveul mans bint as hie eiges.” -</p> -<p>„Joa, wat ’t <span class="ex">kunnen</span> betreft.…! As ’k op streek bin dan is ’t oarigheid! ’k Mot soms wel is lank prakkezieren -eer ’k ’t riemwoord kan vienden; moar, soms ook smiet ik ze zoo uut de mouw.… vrouw, -dauw, lauw, bouw, trouw, zou.… Heur ie? ’t Kan mien niks schêlen, al wou’j d’r nog -tien!” -</p> -<p>„Nou da’s oarigheid! Moar van vrouw en trouw gesproken Ros, ’k gleuf verechtig da’j -’en goed oog op Belleke het. ’t Is ’en oarig kiend.” -</p> -<p>„Nou! en niet kienderachtig!” -</p> -<p>„Nee zeker niet. Moar of ze ou ien alles verstoat!?” -</p> -<p>„Wat mein ie?” -</p> -<p>„Begriept ze oe veerzen Govert? Ku’j met er proaten over de versefecoasie zooas grootvoader -’t nuumt?” -</p> -<p>„Dat he’k nooit geprebierd; moar.…” -</p> -<p>„Nee, dat gleuf ik toch niet. ’t Is ’en mooi en lief dernje, aldat ze arm en ’en wees -is—doar niet van—moar ’t verstand! Grootvoader zei letst nog dat ’t verwonderlik was -hoe twee uutersten mekoar zoo opzochten; toen sprak ie van ou Ros, en van Bella Roel.” -</p> -<p>„Noe! dat ze ’t groot op veerzen en wiesgeleerdheid het, dat za’k óók niet zeggen; -ten mienste.…” -</p> -<p>„Watblief?” -</p> -<p>„Ten mienste.… Joa, ze het mien eiges gevroagd ’t veers ien den zak te houwen.” -</p> -<p>„Wat zeg ie doar!?” zegt Jan—krek asof ie straks niet geluusterd had: „Het ze dàt -gevroagd! Moar da’s te arg, da’s.… Goeje God as boer Ros van ’t Hoenderveld zich zóó -koejeneeren loat!” -</p> -<p>„Koejeneeren! Nee zie.… moar ’t was, umdat.…” -</p> -<p>Ros stond nou ook—krek as burgemeister straks, noar ’t <span class="ex">woarum</span> te zuuken. Hie kon toch oan Jan de woarheid niet zeggen. En Jan, snel invallende: -</p> -<p>„Allemoal ’tzelfde wóárum! moar <span class="ex">ik</span> zeg, da’s te arg!” en roepende noar de zij van een paar jonge boeren en boerinnen—waarbij -zuster Leene zich bevindt: „Wat deksel; mag boer Ros ’en veers dat ie eiges gemoakt -het, moar zonder veurdracht loaten!?” -</p> -<p>En Jan trekt Leene oan heur jekske; en Leene, zacht kleurende: -</p> -<p>„Wel zekerlik niet! ’t Woar zunde en schande!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’t Wier donker. -</p> -<p>„Joa <span class="ex">zunde</span> zou ’t zeker wel wêzen! dát mot de jonge boer van <span class="pageNum" id="pb235">[<a href="#pb235">235</a>]</span>’t Hoenderveld zich eiges grif akkerdieren; moar.… Nee, ’en geldig „maar” is er toch -niet. Jan het geliek: ’t Is geen mooie trek van mooi Belleke: Uut wroak dat ie Leene—’t -kleinkiend van meister Lucht ’t peket liet geven, mot Govert nou ’en stuk ien den -zak houen woar ie wel dartig dagen op gedicht het. -</p> -<p>Govert staat eenige oogenblikken later—onbespied, en nabij een papieren lichtballon—met -zijn gedicht in de hand. Zachtjes de lippen bewegende, leest hij. En dan: nee ’t was -toch onverstandig van Belleke um zóó te willen regieren. Belleke most begriepen dat -ze geen cent ien de wereld had, en dat Ros.… Noe joa, moar aldat Ros nóg zooveel had, -en Belleke geen joa wou zeggen, dan kon Ros nog voor tienmaal zooveul geen Belleke -oan zien hart drukken. -</p> -<p>.… Nee! Da’s woar! Verdrêjd!—Vort met ’t ding, vort er mee! Zie zoo! ’t kan loater -bij ’en andere okkoazie nog wel te pas kommen. As ie ’t bijveurbeeld veur ’en trouwerij -of ’en begroafenismoal wat veranderen kos.…? Loa’s kieken! -</p> -<p>’t Veers weer ien handen, tuurt Govert er in. En ’t is toch jammer; ’t slot was óók -zoo mooi; krek asof ’t ’en ekfetief gedrukt veers was: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„En leeft gij samen onvermeden.</p> -</div> -<p class="first">Onvermeden, joawel, dat wil zeggen da’j alles vermeejen hebt of vermijdt.… van noarigheid, -begriep ie: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Ien eendracht, vreugd en nog veul meer, -</p> -<p class="line">Dan zal ik steeds den dichter wezen, -</p> -<p class="line">En zing Wilhelmus Van der Neer.”</p> -</div> -<p class="first">Nee, veur ’en andere okkoazie zou ’t toch slecht te sjanzieren zin.—Noe!—as ’t op -’en verjoardag van den ouwen <span class="ex">Vermeer</span> kos wêzen; of op den vief en twientigjoarigen dienst van den domen<span class="ex">eer</span>. Joa, t woord is domenei, moar as ’t um de moat en ’t riem zoo wêzen most, dan ko’j -ook zeggen: domen<span class="ex">eer</span>. Meister Lucht sprêkt altied van dichterlijke vrijhedens. -</p> -<p>En dan—zoo prakkeziert Govert al wiejer, dat <span class="ex">ik</span> nou geen ens de dichterlikke vrijheid zou kunne gebruuken, um met <span class="ex">dit</span> veers den stadsen kwiebes is te loate zien, wát er ien ’en boerenkop kan stêken. -Och harrejennig, ik <span class="ex">moak</span> en ik <span class="ex">brêk</span> ’em; dát he’k allang begriepen.—’t Is vremd da’k niet eerder op ’t adee kwiem dat -ze <span class="ex">mien</span> hier burgemeister hadde motte moaken. As ’t gewed was dan dee <span class="ex">ik</span> ’t op riem; ten mienste de trouw-redenoasies. Noe, dat zou oarigheid zin! Jong! Mien -Belleke burgemeistersvrouw!—En dan … soamen ien de dubbele karkbank. Harrejennig!—Joa, -as ik mien veers nou veurdroeg, dan kwiem ’t misschien wel bij ’t verslag van burgemeisters -ontvangst, ien de krant; joa! En dan, <span class="pageNum" id="pb236">[<a href="#pb236">236</a>]</span>as ze ’t lazzen, dan zou zoo’n govverneur, en zoo’n menister ien Den Hoag, zich ook -nog wel is achter ’t oor krabben, en.… -</p> -<p>„Wie roept doar?” -</p> -<p>’t Is Jan. En Jan zeit dat ’t onvergeeflik en onbegriepelik was zooas Ros noar zich -wachten liet. Allegoar wisten ze ’t nou dat ie uut noam van ’t jongvolk—nee van ’t -heele darp—den neien burgemeister ien dichtmoat zou toesprêken, went—Govert most niet -kwoalik nemen—zoo’n bezonderheid uut ’en boerenmond doar hadden Jan en zien zuster -Leene niet van zwiege kunnen: en kiek, nou ielkeen gespannen was, nou bleef ie weg: -„Kom Govert-boer, kom mee?” -</p> -<p>En Govert-boer keek nóg ens noar ’t licht ien den papieren ballon, en—volgde Jan. -</p> -<p>’t Was eenige minuten later. -</p> -<p>Bij en onder de veranda van ’t burgemeestershuis zat de grootheid, met de voornoamste -en oudste boeren van ’t darp, ien ’t licht van ’en oarige illemenoasie. -</p> -<p>Ge kondt wel marken dat burgemeister op alles gepreparierd was gewêst, en dat ie van -klienktum had!—Noe, d’r was getraktierd, en geklonken, en gedanst, en zie, boer Govert -Ros, sting boven op ’en stoel, en Zwarte Jan op ’en andere noast ’m, met ’en brandende -vetkeers op ’en flesch ien de hand. -</p> -<p>En Govert, met ’en rooje kleur—went ien ’t letst was ie oarig oan de natte gewêst—Govert -riep met ’en handzwonk noar umlêg: -</p> -<p>„Alla, stil dan jongens!” En verder met ’en forsche stem: „Proaten is proaten, moar -ieder mot de eere hebben, die ’em toekumt; en as ik den neien burgemeister zooveul -as vereerd heb met ’en dichtstuk te moaken, dan zeg ik: dan ie dan alêvel de eer zal -<span class="ex">hebben</span> ook!” -</p> -<p>„Goed zoo! Lêve Ros den dichter!” krijschte Zwarte Jan zwaaiend met de kaars, zóó -dat ze bijkans uitging; en ’t jongvolk riep mee: „Lêve Ros den dichter! Hiep hiep -hoeroah!” -</p> -<p>„Doar niet van,” vervolgde Govert: „moar die ’t licht het, die mot ’t loate schienen -zeg ik!” -</p> -<p>„Krek zoo, dát mot ie!” gilde Jan en hij zwaaide zóó dat de vetkeers uitging. Zuster -Leene stak ze weer aan, en met de hand er voor, gaf ze de kaars aan Jan terug, terwijl -Govert vervolgde: -</p> -<p>„Sprêken is niks; moar zooas Keuning Doaved bijveurbeeld of voader Cats, of domenei -Ten Koate die te Hemmen ien de leer is gewêst, op <span class="ex">riem</span> dat ’t klapt—zooas wij zeggen—da’s de boas! En, alda’j veur prefester in de wieg -bint geleid, moar da’j geen heufd veur verssefekoatsie hebt, dan bi’j nog heel wied -van de heugste wiesheid af, went de heugste wiesheid had Soalemo, en Soalemo het ’t -Hooglied gedicht. Zoo is ’t er mee. En nou, nou za’k niet weerstoan as ze mien de -eere geven; went ’en mins die zich verhooveerdigt op geld of goed is dwoasheid, moar -die de wiesheid eert zal wandelen. Doarum bij ’t vreugdevolle <span class="ex">drinken</span>, zal ik mien gedicht loate <span class="ex">klinken</span>!” -</p> -<p>„Broavo!” riepen de meesten; en de grootheid glimlachte bemoedigend. <span class="pageNum" id="pb237">[<a href="#pb237">237</a>]</span>En zie, domenei en de pastoor ze nammen—asof ’t afgesproken was—te geliek ’en snuufke, -ielk uut z’n eigen deus, en keken toen mekoar ien ’t geloat, asof ze zeggen wouen: -<span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Hé, doet uwe d’r ook aan!?” -</p> -<p>Meester Lucht sprak met de jonge burgemeesters-vrouw; en het vrouwtje vernam natuurlik -in ekfetief Hollandsch—dat de dichtkunst van dien jeugdigen grondeigenaar wel niets -beteekende, maar dat hij een zeer edelaardig karakter bezat, weshalve hij—meester -Lucht—dan ook niet aarzelachtig was om hem zijn kleinkind tot vrouw te geven. -</p> -<p>—Of Leene dan al met Govert Ros.…? -</p> -<p>Luuster: -</p> -<p>Op dit oogenblik trekt Bella’s beste vrindin, Driekske van den mulder, den jongen -boer van ’t Hoenderveld bij zien jas, en Govert kiekt noar under: -</p> -<p>„Wat blief?” -</p> -<p>Driekske fluustert: „Of ge niemeer oan Bella denkt?” -</p> -<p>„Oan Bella? Wel zeker! Moar.…” -</p> -<p>„Ge hebt Bella oe woord gegeven da’j.…” -</p> -<p>„Kom wat leuter ie toch!” roept Zwarte Jan en zwaait met de vetkaars langs Driekjes -hoofd: „Veuruut er mee Ros, ze kieken oe allegoar oan! Lêve de burgemeister! Lêve -de dichter Govert Ros!” -</p> -<p>Den jongen boer van ’t Hoenderveld is ’t ’en oogenblik asof ie begoaves kriegt. ’t -Suuzelt hum ien ’t heufd; ’t is hum asof al de grootheid met de veranda en de heele -illemenoasie met erms en been’ ien de locht stoan! -</p> -<p>—Lêve de burgemeister, lêve Govert Ros.…! -</p> -<p>Wie, wie is hier dan de burgemeister? Wie te deksel mot dan teunen dat ie méér is -as ’en domme boer? Allo Govert! ’t was ’en kienderachtigheid van Bella. Wat!! Steet -ze doar? doargunder.…? met de troan’ in de oog’?.… hum smêkend: Govert dóárdeur zou’j -mien bewiezen da’j niemand liever hebt op de wereld.…?—Moar veur den weerlich! is -’t dan geen gekheid da’j nog zult bewiezen wat geen bewies meer neudig het! En ziedér, -’k stêk veur Belleke ’t heele Hoenderveld ien brand as ze d’r schik in het. Moar alêvel, -um zoo’n veers, da’j eiges gemoakt het, ien den zak te houen as ze oe allemoal zoo -oankieken. Nee! -</p> -<p>Dat alles is Govert ien ’en zwonk deur ’t heufd gegoan, en toen: -</p> -<p>.… Nee tóch niet! Verdrêjd! Nee! Ien één sprong was ie den stoel af. ’t Veers zou -d’r in blieven! Zeker! -</p> -<p>Moar—Jan en Leene woaren d’r ook nog. En, ’k weet niet, d’r kwiem toen zooveul lêven, -zooveul rumoer. En hie pruufde nog ens. En, hoe ’t zoo liep wist Govert ook niet, -moar.… ’en klein bietje loater toen sting ie weer op den stoel, en—joa dan; ’t veers -zal ie veurdragen. As ie stark prakkezierde dan kos ie ’t wel van buuten. Luuster.… -Nee, erst begon ie met ’en roadselje: -</p> -<p>„Noe! ’t zal der uutkommen en toch d’r inblieven. Roaje-roaje wat is dat?” -</p> -<p>Jan en allemoal hadden ’en schik van geweld. De jonge burgemeister <span class="pageNum" id="pb238">[<a href="#pb238">238</a>]</span>kneep zien gezicht asof ie óók lachen most. En Govert begon, uut ’t heufd: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’k Bespan de cyther met de snaren -</p> -<p class="line">Ik dicht een lied ter uwer eer -</p> -<p class="line">Ik zing den neien burgervader -</p> -<p class="line">Ik zing Wilhelmus Van der Neer. -</p> -<p class="line">Ik roem hem als een man vol stoacie -</p> -<p class="line">En met dik duiten in de kast, -</p> -<p class="line">Al met een vrouw, alsook vol stoacie -</p> -<p class="line">Moar nog geen kienderkroost tot last.</p> -</div> -<p class="first">’t Goeng best zoo. En Belleke: Joa ’t veers bleef ien den zak. Nou wiejer, met ’en -ophoal: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Ik zing den man, die ons zal leien -</p> -<p class="line">Gelijk een hond den blindeman -</p> -<p class="line">Die anders wied van ’t spoor zou glijen -</p> -<p class="line">En zonder hum niet loopen kan. -</p> -<p class="line">Ik zing.…</p> -</div> -<p class="first">„Ik zing.… Wat duuvel! <span class="ex">Ik zing</span>. En zonder hum niet loopen kan.—Ik zing.… Wel verdrêjd!” -</p> -<p>„D’r uut er mee! <span class="ex">Ik</span> zal ’t oe veurlêzen!” klonk ’t bij de vetkeers. -</p> -<p>—Jong dat was ’en goed addee! Moar—’t most dan tóch den zak uut. Alêvel dat zou sikkepittig -wêzen: ’t zat ’m toch niet ien dat ien den zak blieven, moar wél ien ’t <span class="ex">veurlêzen</span>. -</p> -<p>En ’t veers kwiem er uut, en Zwarte Jan las, en fluustert: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Ik poot tabak en.…’<span class="corr" id="xd31e6134" title="Niet in bron">”</span></p> -</div> -<p class="first">„Nee, doar is ’t niet!” zegt Govert. En Jan weer: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Eerdappels ien de klei gestoofd.”</p> -</div> -<p class="first">„Nee nee! hooger.… <span class="ex">Ik zing</span>.…” -</p> -<p>„O!” -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Ik zing de goedheid die noar ’t klein tracht.”</p> -</div> -<p class="first">„Dat steet er niet.” -</p> -<p>„Joa wel! Zie moar.” -</p> -<p>„Nee, weg er mee.… Ik zing.…” En Jan weer: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„De goedheid.…”</p> -</div> -<p class="first">En Govert met kracht: „Nog ens, ik zeg <span class="ex">nee</span>! Zoo is ’t niet!” -</p> -<p>„Nou lês ’t dan eiges. Wie kan ’t bêter as gij.” -</p> -<p>En Ros?—Wat weerlich zal ie zóó nog langer veur gek op den <span class="pageNum" id="pb239">[<a href="#pb239">239</a>]</span>stoel stoan!—Zie, hij grijpt het papier, en vuurrood geworden, galmt hij nu: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Ik zing de goedheid die zich klein acht.”</p> -</div> -<p class="first">Ik.… IK en nog vijftigmaal IK; en als ’t gedaan is, en de vetkaars halve cirkels van -vreugde door de lucht beschrijft, dan galmt het nog sterker dan vroeger: -</p> -<p>„Lêve de burgemeister! Lêve de dichter Govert Ros!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Bella Boel, de wees, die haar loon op de groote boerenhoeve <span class="ex">De Eendenkooi</span> trok, en dat loon méér dan waard was—umdat er geen tweede zoo veur de melkerij bekwoam -wier gevonden—Bella is den dag na ’t feest al heel vroeg opgestaan. -</p> -<p>A’j niks geweten of begrepen hadt, dan zou’j oan Bella ook niks gemarkt hebben. -</p> -<p>Erst—zooas altied—goeng ze noar ’t land um te melken. Ien ’t veurbij loopen, bij ’t -goan en weerkommen, keek ze ’en poar keer strak noar de woaikolk. Nou, ’en mins mag -toch wel noar ’en woaikolk kieken. Wat zou dat!—Ien ’t melkhuus gekommen, schonk ze -de melk ien de vleuten; dee dit en dat, en trok toen ’t bovenjekske uut om oan ’t -karnen te goan. -</p> -<p>Mooi is ze. Zoo, wat minder stief ien ’t kleedoazie, en met de beie hand’ oan den -karnboom, dan is ’t oarigheid veural, en wel begriepelik dat zelfs de rieke Govert -Ros.… -</p> -<p>Nee, kiek moar, ze denkt niet oan Govert. Ze het er zich overheergezet; heelegoar; -zie moar.… Jong wa’n kracht! Tjieng-tjoeng-tjieng-tjoeng; altied moar vort. Kiek, -nou zakt ’t heufd wat umlêg. Altied karnend, tuurt ze nou stief op de rooje vloersteenen -van ’t melkhuus. Zie, ienéns geet ’t heufd weer noar boven, met ’en lach, moar ’en -schampere lach; en—altied karnend, klotst ’t nog starker ien ’t karnvat, en piept -en snauwt ’et scharnier van den karnslinger met geweld, en jankt heur toe asof ’et -heur uutlacht.… -</p> -<p>—Uutlachen! dát, nee dat kos ze niet verdroagen. Nee, dan schiet heur de kracht toch -tekort. De karnslinger glipt uut heur hand’, en jankt en grienst nog êfkes; en, as -ie stil is, dan.… Och zie—met ’en slip van ’t bonten boezeloar op de mooie donkere -oogen gedrukt, schreit Bella; joa! veur ’t erst sedert voader- en moeders dood. Erm -kiend, wat schreit ze! Joa goeje God, ze was wel stark, moar toch niet van iezer of -steen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Govert Ros zag Bella wel, al zag zij hum niet, en al is ’t ook pas zeuven uur ien -de vroegte. Toen Bella straks van ’t melken weerum <span class="pageNum" id="pb240">[<a href="#pb240">240</a>]</span>kwiem, en langs de kolk goeng, tóen zag ie hoar al.—Hie wou noar heur toeloopen.… -Moar nee.—Wóarum niet?—Joa hie durfde wel veul, went op ’en roazende stier was ie -ens iengevlogen, en had ’em den kop met ’en kartouw gestriekt; en, twee ienbrêkers -had ie ens van ’t Hoenderveld afgesmeten dat heur ’t karkas had gekroakt; moar nou—noar -mooi Belleke toe te goan.….… nee! -</p> -<p>Achter ’en plankenschuurke het Govert gestoan toen Bella veurbijliep.—’t Was.… onneuzel; -moar toen ze op geen tien passen afstand schuuns langs hum heer kwiem, toen zelf het -ie geen koeroazie gehad um Belleke toe te sprêken.—Wát! zij, zoo’n erme simpele melkbooi; -en hie, Govert Ros van ’t Hoenderveld, de darpsdichter, de.…—Lêve de burgemeister! -lêve de dichter Govert Ros! hebben ze giester geroepen. Joa, dat most de meining zeker -gewêst zin: Lêve de <span class="ex">burgemeister-dichter</span> Ros! Natuurlik a’j zoo uutblinkt! -</p> -<p>En toch—nou, hie durfde niet ens noar Belleke toegoan.—Zie, doar goeng ze ’t hek van -de hofstee <span class="ex">De Eendenkooi</span> ien.—Nou lupt ze noar ’t melkhuus.—De glimmende koperen kan op heur rug blinkt en -flikkert ien de zon asof ze roept: „Kom moar; Belleke zal ook wel lachen a’j ze weer -helder ien de oogen ziet.”—Moar nee, ’t was toch noarigheid; hie vuult dat ’t stark -spektoakel zal wêzen. Hie wil.… -</p> -<p>Op dit oogenblik stoat Govert aan den achterkant van ’t melkhuus op een hoogen hoop -takkenbossen, met den neus tegen een klein verweerd tuimelvenster gedrukt. Door ’t -grauw-groen-roodachtig glas, vol spinrag in de hoeken, tuurt en kiekt ie.—Zie, heur -jekske geet uut. Och harrejennig!—Nee, ge kunt niks geen verdriet oan d’r marken; -niks, geen spier.—Ze karnt.—Kiek; forsch!—’En goeje boerin! Noe!—’t Is wel zeker dat -ze d’r niet meer oan denkt; went zie, jong, wat karnt ze! Kloek! egoal!—Moar, ’en -burgemeistersvrouw, wat zou die oan de karn!—Burgemeistersvrouw! Alêvel, Govert zou -nou wel is vieftig rieksdoalders wille geven as ie wiest woar of Belleke nou <span class="ex">krek</span> oan denkt.—Jong jong, wa’n oarig pestuur! En wa’n bekske! Och harrejennig! -</p> -<p>Met ’en schrik trekt Govert eensklaps het hoofd terug. Bella keek naar boven. Had -ze hum gezien? Zou ze gevuuld hebben dat hie.… um hoar.…?—Nog êfkes, heel êfkes mot -ie kieken: -</p> -<p>De karn steet stil.—En, och lieve God, is ’t woarheid; ziet ie goed deur dat hoornige -glas: Steet Belleke doar met de boezeloar veur d’oogen, ien weemoed te schreien? -</p> -<p>—Vort, vort, da’s ’en oakelik gezicht. Vort! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Bella schrikt. D’r wier op de deur geklopt. -</p> -<p>„Wie is doar?” -</p> -<p>„Ikke. Govert.” -</p> -<p>Bella vliegt noar de deur.—<span class="ex">Zóó</span>, met <span class="ex">éen</span> knars dan sleutel umgedrêjd ien ’t slot! -</p> -<p>—Ze was oan d’r wark en veur niemand te sprêken. -<span class="pageNum" id="pb241">[<a href="#pb241">241</a>]</span></p> -<p>—Moar hie most heur vragen; hie moet heur toch zeggen.… -</p> -<p>—<span class="ex">Stil!</span> Bella Roel most hum zeggen, dat <span class="ex">alles uut was</span> finoal! Ze had ’et allang zoo veurzien. -</p> -<p>Terwijl Bella sprak, wischte zij zich haastig de tranen af; liep snel naar de pomp; -drukte met kracht den slinger omlaag, en, als nu de zilveren straal naar beneden schiet, -dan vangt ze dien op in de volle hand, en verdrijft met het ijskille water het laatste -spoor van een dwaze weekheid.—Nu zegt ze luider: -</p> -<p>„Nee Govert Ros, ik spreek oe niemeer. Nog ens: ’t is uut!” -</p> -<p>En Govert?—Hie wil hoar toch zien en sprêken. Hie mot heur de troanjes wegkussen uut -d’oogen. -</p> -<p>„Dat mag doen wie God wil,” roept Bella: „moar gij Govert, <span class="ex">nooit</span>!” -</p> -<p>Kiek, dóar was ze bang veur gewêst: Nou steet ie veur ’t venster; schuift ’et roam -op; en—eerdat ze ’t gebêteren kan, is ie ien ’t karnhuus gesprongen: -</p> -<p>„Liefste Belleke, ik heb oe zien schreien!” -</p> -<p>„’k Zou niet weten woarum boer Ros; of ’t most um de anstrantigheid wêzen da’je deur -dat roam hier binnenkumt.” -</p> -<p>„Bella, ik heb oe toch verechtig lief.” -</p> -<p>„Da’s niet woar; en al was ’t zoo, IK heb ’t oe <span class="ex">niet</span>.” -</p> -<p>„Och Bella, toe, vuul nog is êfkes oan ’t hart.” -</p> -<p>„Met ’en zwak mins hei’j deernis. Oe vrouw wor ik nooit!” -</p> -<p>„Bella, sprêk rezenoabel; was ’t niet te kienderachtig van ou, um zoo’n eisch te doen!? -Is ’t kwoad of zund dat ’en mins d’eere kriegt die ’em toekumt. De eere is ’en heerlijkheid -woar we zelfs den Heer mee dienen. Nou, en as zoo’n stadskiend van ’en burgemeister—woar -ik nog ’en halve zak guldens veur wegsmeet—stêken blieft as ’en kiend, dan.…” -</p> -<p>„Dan hadt gij toch motte onthouen d’j oe woord gaf oan mien.” -</p> -<p>„Moar zou ’k oe dan <span class="ex">tóch</span> niet trouw blieven ien der eeuwigheid!? Och Belleke, gij vuult niet wat de <span class="ex">eere</span> is. Toen ik mien veers had veurgelêzen, riepen ze allegoar asof ze ien den darden -hemel woaren; en ielk die me nou tegenkumt ziet me <span class="ex">zoo</span> verheerlikt oan, asof ze denken: doar hei’j ’em nou.… hum!” -</p> -<p>„De gek.” -</p> -<p>„Watblief?” -</p> -<p>„Ze denken: doar hei’j nou de <span class="ex">gek</span>. Joawel, zoo is ’t! Doarum he’k oe gewoarschouwd. Mein ie niet da’k allang geheurd -heb dat ze oe <span class="ex">uutlachen</span> met oe prulveerzerij.” -</p> -<p>„Bella!” -</p> -<p>„Joa! Ik zeg oe, zoo is ’t! Die oe verheerlikken, ze doen ’t um oe room en oe wien; -um oe gunst en oe geld! Van Leene wi’k niet spreken; ’t is natuurlik dat ze gern oe -vrouw wil wêzen, en ’t vleien leert van zoo’n luupert as Zwarte Jan.—Moar <span class="ex">zeker</span> is ’t, joa ze lachen oe uut!” -</p> -<p>„En <span class="ex">ik</span> zeg, die oe dat wies moakt is ’en leugenoar. Heb ik geen duuzend bewiezen veur één, -da’k ze allegoar beteuterd heb. Mien veers was zelfs bêter as ’t lied dat we zongen; -dat zei Jan, en dat zeien ze allegoar.” -<span class="pageNum" id="pb242">[<a href="#pb242">242</a>]</span></p> -<p>„Welzeker! Bêter as ’t Welkomstlied, dat meister Lucht niet ens heelegoar eiges dichtte, -moar deur z’n nêf ien Den Hoag, van een, die altied ekfetieve drukveerzen moakt, ien -de moat brengen liet.” -</p> -<p>„Ik zeg oe, ’t miene was bêter. Ze schrauwden wel éns zoo hard toen ’et uut was!” -</p> -<p>„<span class="ex">Umdat</span> ’t uut was.” -</p> -<p>„’k Had nooit gedocht da’j zoo stêkelig woart, Bella.” -</p> -<p>„De stêk van ’en wesp is venijn moar ’en dokter kan ook ien ’en wond stêken ten nutte.” -</p> -<p>Bella opent nu de deur, die ze straks heeft gesloten; en dan: „Moar ’t past niet da’j -hier nog langer ien ’t karnhuus van <span class="ex">De Eendenkooi</span> stoat. Goa weg Ros; ’t is uut! ik heb ’t oe gezeid.” -</p> -<p>Govert Ros was wit, spierwit. As ’en ander zóó gedoan had, dan zou die ander allang -met den neus op de rooje steen hebbe gelêgen. Nou sprêkt ie: -</p> -<p>„Bella, wie anders as gij kos tegen mien moar de helft zeggen van ’t geen da’j gezeid -hebt. En nou, nou wies ie mien nog ’t gat van de deur. Weet ie wel wie da’j dat gedoan -hebt?” -</p> -<p>„Dat he’k ’en mins gedoan die de koei vergêt, die ien de sloot viel, en loat starven -umdat ie de geleerdheid en de stadslui zit noa te knooien um gedichtstukken te moaken? -dat doe ’k ’en mins, die tweemoal op één dag loat zien dat ie uut malle glorie zien -liefste <span class="ex">ontrouw</span> kan wêzen—en wel ien de doagen van ’t dolst verlangen; ’en mins die liegt; die alleen -zien lust wil koopen deur ’en trouwwoord op ’t roadhuus en ien de kark; ’en mins die -gek is umdat ie z’n eigen zottetoal veur de heugste wiesheid houdt.” -</p> -<p>Ros was nog witter geworden. Zoo as ’t hum nou ien de borst krabde en schrijnde, had -ie ’t nog nooit gevuuld.—Bij God ien den hemel! was er dan grovver toal te heuren!—Wat -hum ’t <span class="ex">liefste</span> was, stond doar as de <span class="ex">nijdigste</span>, de <span class="ex">alleen ongeleuvige</span>, de tegenstander; as één tegen duuzend! -</p> -<p>—Bedoar Govert, bedoar! vermoant ie zich eiges: Ge kunt zoo’n mooi kiend den hals -toch niet brêken. Redenier as ’en wies mins tegen ’en dom mins. Bedoar!—Joa mooi is -ze, moar.… met <span class="ex">zóo’n</span> onverstand en onbegriep te lêven op den duur.… nee, da’s onmeuglik!—Wát is ’en vrouw -die geen verstand en geen wiesheid het, en veural geen vereering veur d’r man, as -ie <span class="ex">zóó</span> bij ’t heufd is! bedoar Govert Ros! -</p> -<p>Eensklaps vast besloten um de dwoasheid veur de wiesheid te loaten; nóg spierwit, -moar ook—joa verechtig, niet zonder weemoed, zal ie in alle woardigheid en bedoardheid -’t weerwoord geven: -</p> -<p>„Bella, ’t is zeker, ’en gek mins kan met ’en wies mins niet lêven. <span class="ex">Wie ’t gekke</span> mins van ons beien is doar za’k niet op antwoorden. Ik veur mien doei iemand niet -gern <span class="ex">zeer</span> ien ’t gemoed. Moar as <span class="ex">ik</span> oe dan deur <span class="ex">dát</span> gat van de deur zal verloaten, dan he’k oe niks anders te zeggen as wa’k ien de letste -woorden van zoo’n <span class="ex">gekkeveers</span>—niewoar heb gezeid, ’en veers, woarvan Jan en allegoar, zeien dat ze ’t nooit zoo -geheurd hadden. Luuster: -<span class="pageNum" id="pb243">[<a href="#pb243">243</a>]</span> -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Moar ik zeg, albeneur, in de <span class="ex">wiesheid</span> is ’t gelêgen; -</p> -<p class="line">De Heer schiep de zon, en de Heer schiep de rêgen.”</p> -</div> -<p class="first">Ien ’en schoaterlach is Bella losgebarsten toen ze Govert met z’n wiesheid van zon -en rêgen zag vortgoan. -</p> -<p>Moar die lach.… Nee.… En toch.… O God! ze most zoo lachen; zóó, dat heur de oajem -beklemd wier: zóó dat ze te stikken docht.…! Zóó, dat ze zich noar de borst greep.—En -zie, woar ze stond op de rooje steenen, doar lag nou Bella neer; witter dan Ros, toen -ie goeng met z’n wiesheid <span class="ex">van zon en van rêgen</span>. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Toen de boer van ’t Hoenderveld thuus kwiem—op z’n stedeerkamer! toen was ’t al oavend.—’t -Heufd het ’em ien de loatste doagen zoo roar gesoesd; moar, ien de Roskam en oan ’t -veerhuus—en ook wiedweg oan gunne kant van ’t darp ien de Zwarte Moor, doar had ie -oarig verzet gehad, en veul vrindschap en erkenning genoten van <span class="ex">wat ie</span>—ook met zien gedichtstuk—veur ’t heele darp gewêst was, zoodat ie met plezier getraktierd -en had vrijgehouen. -</p> -<p>Woest was ie op ’t loatst ien ’t heufd gewêst, moar ook—zooas Lucht zeit: zénioal! -Joa, went toen er één ’t glas had genomen en geroepen; „Ik drink de gezondheid van -boer Govert Ros van ’t Hoenderveld met z’n liefke <span class="ex">mooi</span> uut <span class="ex">De Eendenkooi</span>”, toen was ie ienéns opgestoan, en had ie zoo moar veur de vuust weg gedicht: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Dóárop drinken? -</p> -<p class="line">Za’k verzinken! -</p> -<p class="line"><span class="ex">Belleke</span> -</p> -<p class="line">Kan veur mien part blieve <span class="ex">melleke</span>!”</p> -</div> -<p class="first">Toch, nou ie thuus kwiem, was ie vremd en roar.—Hie kos nog niet gleuven dat ’t uut -was met dat lieve snuutje.—Lief.…?—Nee, nijdig, <span class="ex">zonder verstand</span>. En ’t mooie oog? Nee, eigenlik dof; joa, dof. -</p> -<p>—<span class="ex">Prulveerzerij!</span> Wel Heere bewoare! as dàt zoo was, dan zou die heele grootheid en veural de ouwe -Lucht hum niet zooveul eere hebben toegezwoaid. -</p> -<p>’t Is zeker, ’en poar van ’t jongvolk het ie ’s oavends bij ’t veurdroagen, zien smuuspelen -en lachen, alêvel dat was geen <span class="ex">uutlachen</span>, moar um de oarigheid van ’t gedicht gewêst. Zeker! -</p> -<p>Ros werpt zich in den stoel voor zijn toafel; trekt de la open, en neemt er eenige -papieren uit. Op één er van blijft hij turen.—Zou zóó’n veers niet goed wêzen! zóó’n -veers!—Riemt ’et niet allegoar? Schoot-dood; man-kan, mins-kind.—Mins-kind<span id="xd31e6408"></span>? Watblief?—Joawel, <span class="ex">mins-kind</span>.—Welzeker!—Wacht êfkes.… <span class="pageNum" id="pb244">[<a href="#pb244">244</a>]</span><span class="ex">mins-prins</span> zou toch bêter zin. Krek, <span class="ex">mins-prins</span> dat riemt sekuur. As ’k nou van dat kind ’en prins kos moaken.…? Joa woarum niet!—Moar.… -ien ’t gedicht kamt heel niks prinseliks ien.—Hoe ’em der bij te kriegen?—Kiek, da’s -den dichterskunst da’j d’r krek van moakt wa’j wilt. -</p> -<p>Moar verdrêjd, <span class="ex">mins</span>, dat mot eigenlik op z’n goed Hollandsch <span class="ex">mensch</span> wêzen, en.… dán kan ’t weer geen prins worden. Noe joa, zóó ku’j wel oan de gang -blieven! Wat weerlich! -</p> -<p>Hos valt met den elleboog op de tafel dat ’et dreunt; en, met het hoofd in de hand -blijft hij voor zich heenstaren. -</p> -<p>„Bella!—Prulveerzerij!” zegt hij overluid, en nog eens: „Bella!” -</p> -<p>Wat heurt ie?—Kiek, doar vliegt Zwarte Jan de koamer ien; ’en groot pampier houdt -ie in de hugt. ’t Is ’en krant. -</p> -<p>De jonge boer van ’t Hoenderveld ziet ’et, en wordt zoo rood as ’en hoanekam. Hij -begriept; hij vuult ’et: doar mot zien noam ien gedrukt stoan! -</p> -<p>„Luuster!” roept Jan: „Luuster is Govert.” En Govert luistert met opgespalkten mond -noar ’t lêzen van Jan.… den kleinzeun van meister Lucht: -</p> -<p>„„Voor weinige dagen werd in het naburige E. de nieuwbenoemde burgemeester Mr. W. -Van der Neer feestelijk door de gegoede bevolking ingehaald en ontvangen.…”” Sprekende: -„Nou kumt er ’en heele boel woar we niks oan hebben. Wacht, hier he’k ’et: „Onder -de dorpelingen, die wel voornamelijk den dank van denzelven”—dat sleet op den burgemeister—„verdienden, -moet in ’t bijzonder worden gerekend den Heer Govert Ros, vermogend grondeigenaar, -die.…”<span class="corr" id="xd31e6435" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>„Steet er dat.…!?” -</p> -<p>„Zeker! Kiek moar.” En wijzende met den vinger: „„die niet slechts op de meest onbekrompene -wijze uit deszelfs eigen middelen, eerebogen en een eerewacht had daargesteld, maar -ook deszelfs dichttalent in een sierlijk en diepgevoelig lied had neergestort.”” -</p> -<p>„Nee Jan, nee! bi’j gek; dat steet er niet.” -</p> -<p>„Hier, gedrukt ien de krant!” Weer lezende: „„Algemeen was de opgetogenheid toen dezelve -had geëindigd. Den dank werd hem van alle zijden toegebracht, alsmede dewijl hij de -schoonste onder de jeugdige vrouwelijke feestgenooten, eene kleindochter van den straks -genoemden onderwijzer Lucht, Helena Braks, in staat had gesteld om den nieuwen burgemeester -een bouquet te overhandigen die inderdaad prachtig mocht genoemd worden. Dat behalve -de nieuwe burgemeester, de genoemde heer Ros en mejuffrouw Braks verder de middelpunten -van des burgemeesters avondfeest waren, zal niet vermeld behoeven te worden, en evenmin -dat door allen, bij wie de herinnering aan het gevierde feest levendig zal blijven, -de wensch werd geuit: dat de heer Ros zal kunnen besluiten zijn gedicht door den druk -voor de feestgenooten verkrijgbaar te stellen, met welken wensch wij ons, voor de -ingezetenen van E., ten volle vereenigen.”” -</p> -<p>Govert Ros wist niet krek woar ie was.… wat ie dee: „Zal ik <span class="pageNum" id="pb245">[<a href="#pb245">245</a>]</span>die krant hebben?” zei ie ten letste met bevenden greep noar het blad.—En Jan: -</p> -<p>„Joa wat za’k zeggen, over ’en half uurke wacht grootvoader de krant, en.…” -</p> -<p>Govert wist nóg niet wat ie dee. Hie keek op z’n gouwe harlozie, moar zag eigenlik -niet hoe loat dat ’t was: „Zal <span class="ex">ik</span> die krant hebben?” zei Govert nog ens met ’en schorrigheid ien de kêl; en—nee, hie -wiest ien ’t geheel niet wat ie dee, te geliek stak ie ’t harlozie oan Jan toe.—En -Jan: -</p> -<p>„Wat! Veur mien!?” -</p> -<p>„Noe! Wat kan ’t schêlen! kunt wel houen. Gêf mien, gêf <span class="ex">mien</span> die krant moar.” -</p> -<p>’s Anderendaags toen de dorpsklok tien had gebromd, zaten de loontrekkenden van ’t -Hoenderveld aan de avondpap, en gedurig was ’t ’en verknepen gelach um te stikken: -Veurtoan mosten ze den boer,—zoo had ie gezeid—<span class="ex">menheer</span> nuumen. Hie sting—zeidie—zooveel as op de nommennoaise veur burgemeister; en—as ’t -op wiesheid oankwiem dan sting ie ien ’t gelid van de keuningen Doaved en Soalemo. -</p> -<p>’t Booienvolk lachte. En Ros: Hie zat weer op z’n stedeerkoamer, en hie kos ’t niet -loaten um zien gedichtstukken nog is noa te kieken. Zie, veural ’t pronkdicht op den -keuning van Holland. Jong, dát was toch oarigheid. Luuster, nee maar luister: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„O Sire Majesteit -</p> -<p class="line">Die in heerlijkheid -</p> -<p class="line">Met uwes gemalin -</p> -<p class="line">En Sire’s kinderen -</p> -<p class="line">Als zonen van Oranje, -</p> -<p class="line">Die vochten tegen Spanje, -</p> -<p class="line">Op ’t Loo en ien den Haag -</p> -<p class="line">Gezeten zijt, welaan, -</p> -<p class="line">Ten troon verheven vorst -</p> -<p class="line">In goud en zij gedost, -</p> -<p class="line">O vaar des vaderlands -</p> -<p class="line">O spruit eens dooden thans -</p> -<p class="line">O Konink Majesteit -</p> -<p class="line">U zij mijn lier gewijd. -</p> -<p class="line">De boer zaait rog en weit -</p> -<p class="line">Maar uwe heerlijkheid -</p> -<p class="line">Oogst lauwers, roem en glans. -</p> -<p class="line">De mol die wroet en graaft -</p> -<p class="line">De ezel zwoegt of slaapt -</p> -<p class="line">Elk zingt zoo op zijn wijs; -</p> -<p class="line">Maar komt een adjedant -</p> -<p class="line">Die zeit de boer is dom -</p> -<p class="line">Dan zeg ik ezel kom -</p> -<p class="line">Eens op met jou verstand; -<span class="pageNum" id="pb246">[<a href="#pb246">246</a>]</span></p> -<p class="line">Dan roep ik Majesteit -</p> -<p class="line">Kom met uw heerlijkheid -</p> -<p class="line">Ook eens bij Govert Ros -</p> -<p class="line">En voor een groots bestaan -</p> -<p class="line">Zeg jij is hij bekwaam -</p> -<p class="line">En dichter is zijn lot, -</p> -<p class="line">Zoo leef dan Koning vorst -</p> -<p class="line">Ten troon nog lang gedost -</p> -<p class="line">En met zijn krijgsgeluk -</p> -<p class="line">En hoor wat ik je zeg -</p> -<p class="line">Jaag alle ezels weg -</p> -<p class="line">Een boer die heeft zijn nut.”</p> -</div> -<hr class="tb"> -<p>„Nou, dat was toch niet kienderachtig, en dat eigenste veers, jong, doar zou ie plezier -van gehad hebben as ie ’t den keuning bij ’en woatersnood had kunne voorlêzen; moar -’en woatersnood was er ien de Bêtuw niet gekommen. Alêvel nou, as ie ’t den keuning -stuurde.… joa met de krant er bij woar zien noam in sting! Jong! jong! -</p> -<p>Ros gronnikte, en dan, dan lachte ie êfkes da’j ’et heuren kos. -</p> -<p>Nou kiekt ie op. -</p> -<p>Zie, doar geet ie noar ’en kleerkast; ’en laai trekt ie open; ’en witte doek kriegt -ie er uut en vouwt ’em als ’en halsdoek.—Zóó, tweekeer geet de doek um den hals. Nou -deftig ’en knoop er ien.—Hie kiekt in ’t spiegel. Harder lacht ie. Hoa.…! Dichter-burgemeister! -De heer Govert Ros!—Alles ien éénen oajem met Mejuffrouw Helena Braks. Hoa.…! En wijzende -naar den spiegel: Kiek, en dat bin ik. Dichter Burgemeester! Dat is die—die doar. -’t Steet ien de krant! Hoa!.….… alles ien de krant! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Toen Ros ’en groot uur loater sliep, vast <span class="ex">sliep</span>, toen sloeg buuten in ’t essenhout de nachtegoal lieflik. Moar toen Ros ’s mergens -wakker wier, en de krant onder ’t heufdkussen uuttrok, en er doadelik ienkeek, toen.… -toen piepten en sjielpten de musschen en spreeuwen op ’t dak van geweld: Of ze hum -<span class="ex">uutsjielpten</span>, dát zeien ze niet. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En dien zelfden morgen toog Bella Roel weer vroeg naar ’t melkland. ’En frissche wiend -woei deur de locht, en koelde den gloed van heur wang, went gesloapen had ze niet. -Toen ze de kolk veurbij goeng.… nee, toen keek ze niet noar de kolk, nee, went ze -zag <span class="pageNum" id="pb247">[<a href="#pb247">247</a>]</span>de witte bluumpkes afwêjen van de appel- en peerbooms langs den diek, en ze heurde -nog ens de stem van heur lieve moeder ien den hemel: „Schrei niet um de bluumpkes -die vallen, den oogst zal ’t goedmoaken.” En nog weer, heur trouwe vader: „Wês kloek -en stark mien liefste kiend, zooas oe Moeder stark was, toen z’ alleen bleef ien kommer -en ellend.” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Moar driemoal ien’t verloop van den ganschen zomer en ’t noajoar er bij, zag Bella -Roel den jongen boer van ’t Hoenderveld. -</p> -<p>De erste keer was ’t op ’en vroege mergen toen ze mee ien ’t heujland hielp.—Zie, -doar gunds doar ree ie over den hoogen diek ien de fergon met twee peerden.—Zwarte -Jan zat noast ’em. Govert had ’en hoed op; stads!—geen pet—en uut z’n das stakken -oan weerskant spitswitte boorden, zóó dat ie zich niet <span class="corr" id="xd31e6534" title="Bron: dréjen">drêjen</span> kos of hie prikte zich eiges. -</p> -<p>Derk van De Eendenkooi wist wel woar dat noar toe most. Noar stad. Doar goeng ie tegenwoordig -krek alle <span class="corr" id="xd31e6539" title="Bron: doag">doag’</span> met Jan noar toe, went ze woaren er doende um al zien gedichten ekfetief te drukken. -Jan had dat veur achthonderd gulden geakkerdierd, moar dan mosten ook al die exemplaren -met gouwe letters buutenop uut de pers kommen, krek as van de dichters ien stad, en -eenige nog mooier veur den Keuning ien Den Hoag en voorts veur de menisters en de -govverneur van Oarem! -</p> -<p>Zie, doar ree ie! Govert Ros.—Bella leunde op de hark, en keek ’em noa.—Toen ie uut -’t gezicht was toen gleejen heur oogen gunds over de weilanden, die allemoal van Ros -woaren, moar woar ze geen volk tussen de heuj-oppers zag, alschoon ’et heuj toch krek -als hier diende geburgen te worden umdat er verandering van weer oan de locht was. -</p> -<p>Bella keek nóg ens noar den kant woar Ros verdween, en nóg ens over zien heujvelden, -en—ze schepte diep oajem, en toog weer oan ’t wark. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De tweede keer dat Bella Govert-boer zag, dat was ’en heele boel loater, op ’en karmisoavend -ien September, toen Govert veur ’t erst met Leene Braks oan den erm ien ’t pebliek -langs de kroamen kuierde. -</p> -<p>De jongens oan de koekblokken keken-um, en lachten. Ros was ien ’t spiksplinternei, -en alles neimodisch deur Limpers de darpskleermoaker noar ’en ekfetieve modeploat -van zestien joar vroeger, gesneejen en gemoakt. De jas was rejoal lang—’en verrel -over de knie; soepjees had ie onder de leerzen: ’en wit vest had ie oan—’t zeggen -liep umdat ie geheurd had dat Voader Tollens ien ’t <span class="pageNum" id="pb248">[<a href="#pb248">248</a>]</span>bosch bij Rotterdam óók ien ’t wit goeng.—Nou, de jongens lachten; geen wonder, went -boer Ros had ’en knêvel loate stoan, en ’t gekste was nog dat ie vergêten had um uut -z’n ooren de zilveren ringkes te doen, die toch niet pasten onder den glimmend zieden -hoed en de spitse boorden. -</p> -<p>De jongens lachten en wezen naar de bovenste verdieping. -</p> -<p>Bella lachte niet.—Ze stond achter ’t zeil van ’en koekkroam. En Ros—zonder dat ie -Bella zag—bij ’en Neurenberger speulkroam. -</p> -<p>Zie, Leene Braks had ’en zwart zieden japon oan; en rood lient op hoed en gemoed. -Moar, heur gezicht was ook rood. Ze keek zoo schuchter, asof ze bang was dat iemand -heur vragen zou van ’t een of ander; en van de okkoazie—ge weet wel. -</p> -<p>Bella zag Govert: moar hij zag hoar niet. En Ros vroeg noar ’en handharmonikoa, went -hie wou de schoone kunsten ien de hand warken. Keuning Doaved speulde ook op de harp, -zeidie; en ’en oogenblikske loater vroeg ie oan den koopman: of ie wel wiest met wie -ie de eer had te sprêken?—„Nee;” zei de koopman. Ros hoalde toen uut den achterzak -van z’n lange jas ’en buukske met gruunen umslag en gouwe letters d’r op—hie had er -altied bij zich—en gaf ’et den koopman met dichtgeknepen oogen, en sprak: -</p> -<p>„Nou weet ie veurgoed met wie da’j de eer hebt te sprêken.” -</p> -<p>„Ja kind,” zei de kramer tot een klein meisje, terwijl hij meteen het exemplaar, getiteld: -<span class="ex">Kleibloesems en Vruchten</span> aannam: „Ja dat vogeltje kost ’en stooter; a’j d’r van onder op drukt dan zingt ’et.” -</p> -<p>’t Kind drukte. ’t Vogeltje mauwde. -</p> -<p>„Net ’en kat!” zei het kind, en liep lachende heen. -</p> -<p>Govert zag Bella niet.—En Bella? Bella Roel gieng noar huus; en toen ze thuus op haar -bovenkämerke was, en ’en halfuur lang met de kin ien de hand veur ’t kleine venster -ien de locht had zitte kieken, toen sprong ze op, en proatte bij zich eiges: Moar -as z’em dan gek moaken, <span class="ex">gek</span>: Mot ik dát oanzien.… dát!?—O goeje God, joa. Wat kon ze!—Ze most ’et! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>En de darde keer dat Bella hum zag. Luuster: -</p> -<p>’t Was ien October, nacht, stikduuster. Bella sliep niet, went, over drie doagen dan -zou ’t wêzen; ge weet wel van Govert en Leene Braks.—’t Zeggen was gewêst dat er zwoarigheid -tegen heurluu trouwerij had bestoan, umdat Govert zóó vremd en wonderboar handelde -da’j denken zoudt dat ’t ien ’t heufd niet pluus bij ’em was; althans, hie zou ’en -stuk bij den notoaris hebbe wille teikenen, woarbij ie Jan Braks, Zwarte Jan, veur -z’n heele lêven tot z’n <span class="ex">secretoaris</span> benuumde „met den uutkeer doarveur,” zoo had ie gezeid, „van z’n halve koninkrijk.”—Och, -dat halve koninkrijk<span class="pageNum" id="pb249">[<a href="#pb249">249</a>]</span>—had Jan gegronnikt—dat was moar ’en oarigheidje van den boer; zie, hier stond ’t -bêter beschreven.—De notoaris had ’et gezien, moar van onderteikenen was toch niks -iengekommen, en, ’t oarigheidje was <span class="ex">oarigheidje</span> gebleven. -</p> -<p>Alêvel, wat er ook van Goverts verstand wier geproat, zóóveul was zeker, dat ’t overmergen -wêzen zou, van hum en Leene. -</p> -<p>En Bella lei nou te bed, en, as ze uut ’t bed noar de donkere glimp van ’t roam leit -te kieken—went sloapen dat kan ze niet—zie, dan is ’t krek asof ze rooje slengskes -en ook somtieds ’en rosse gloed veur d’oogen kriegt.—Och, bij ’t noar bed goan toen -is ze nog êfkes kienderachtig gewêst; en nou, van ’t lange kieken ien ’t duuster, -niewoar?—Alêvel.… was dat verbeilding.…? Starker tuurt ze. Die slengskes.…? Die rosse -gloed.…? Nee zie, die gloed is <span class="ex">buuten</span>; gunds ien de richting van ’t Hoenderveld. -</p> -<p>In één oogwenk is Bella het bed uut. -</p> -<p>Weer tuurt en tuurt ze.… En: „Joa, God, zoo is ’t!” -</p> -<p>Ien ’t zelfde oogenblik het ze wat kleeren oan ’t lief: -</p> -<p>„Op! Op!!” roept ze: „Brand ien ’t darp. Brand op ’t Hoenderveld!” -</p> -<p>Eer nog iemand op de hofstee De Eendenkooi kon gereed zijn, was Bella al ter deure -uit op weg naar ’t Hoenderveld. De nacht was donker en koud. Het dorp sliep. Er waakte -geen <span class="ex">Wacht</span>. Die kwam eerst met November. -</p> -<p>Toen de <span class="ex">dichter</span> Ros er van ’t zomer voor zorgde dat zijn: <span class="ex">Kleibloesems en Vruchten</span> werden verduurzaamd; toen lette boer Ros niet op ’t avondrood, of op ’t roepen van -den koekoek, of op de slakken om te weten of ze kropen met <span class="ex">zand</span> of ’en <span class="ex">streujken</span> op den steert.—’t Letste heuj dat ien ’t darp wier binnengehoald was ’t natte heuj -van den dichter van ’t Hoenderveld.—En toen? Ien de bargen was ’t geloajen en broeiig -hadden de heujbargen wel geroken, moar—geen mins docht er giesteroavond oan dat de -broei <span class="ex">zoo</span> stark was. -</p> -<p>Ge weet ’t, as ’t zoo arg broeit ienwendig, da’s verrotting, en as ’t op z’n strafst -kumt dan sleet er de vlam uut.—Da’s ’t verhoalje van ’t helsche vuur misschien. -</p> -<p>En o God! de vlam sloeg nou den heujbarg uut met geweld; en tussen den heujbarg en -’t roam van Goverts sloapkoamer is krek zooveul breedte dat er ’en kar kan stoan moar -ook niks meer. -</p> -<p>Bella op de bloote vuut’—wat schêlt ’t hoar—is ’t erf van Govert opgevlogen. -</p> -<p>Alles is er in diepe rust. Alleen de vlam is wakker, en uut den barg spitst ie de -tong noar ’t vensterluuk woarachter de dichter sloapt. -</p> -<p>Bella beukt op de deur der hofstee.—De honden blaffen binnen en buuten. „Brand, brand!” -roept Bella. -</p> -<p>—De kalkoenen beginnen te schoateren, en de hoan krêjt van geweld; alêvel de minsen -doarbinnen droomen wel dat er onroad is, moar blieven sloapen. -</p> -<p>Ien ’t eind doar geet ’en bovenluuk open. En gunds, zie, deur <span class="pageNum" id="pb250">[<a href="#pb250">250</a>]</span>’t hek, doar kommen ze ook al oan met lanteerns en emmers en slangen en hoaken en -’k weet niet wat. -</p> -<p>En ’t klotst doargunder op klompen; en ’t roept en schrauwt. En ’t vee loeit ien den -bongerd. En de honden roazen jankend, met den neus’ ien de locht. En ’t woater knettert -al ien den brand; moar de heujbarg sleet twee armen vuurs uit, die de hoeve ien gloed -zetten.—En ’t vuur lacht um ’t woater en stêkt er al sissend z’n gluujende tong tegen -uut.—Luuster, nou bromt ook de brandklok. -</p> -<p>En binnen de opkamer, Goverts slaapvertrek? Ros sliep er.… Nee.… hie zat er noast -Keuning Soalemo op ’en troon, net as er ien den ploatenbiebel sting; en Ros speulde -op ’en trom.… bom bam, bam bom—’t was de brandklok doarbuuten—altied deur bam bom, -bom bam bom.… veur ’t plezier van Keuning Soalemo.—En de zon scheen fel—gluujend fel; -moar hie kon toch oan Keuning Soalemo z’n gedicht <span class="ex">Op den Keuning van Holland</span> veurdroagen. ’t Was ’t erste uut de <span class="ex">Kleibloesems</span> en <span class="ex">Vruchten</span>. -</p> -<p>En Keuning Soalemo, en al ’t volk, dat al gedurig onder ’t lêzen had gejubeld—altied -met de Turksche trom er tusschen—ze hadden toen ’t uut was, losgebroken, met ’en geweld -asof ze ’t heele kastêl—went ze woaren ien ’en kastêl met piloaren, net as ien den -prentenbiebel sting—asof ze ’t kastêl met den troon en alles ten onderstboven schupten; -jong, zoo’n lêven!—En Goverts noam hadden ze gegild; en gebeukt op de piloaren; moar -’en ander dan hie eiges sloeg nou de trom: luuster, veel starker: <span class="ex">boem bam</span> boem bam.… -</p> -<p>Zie Leene en Jan stonden gunds ielk op één been boven op ’en kolom met ’en soabel -ien de hand’ en ’en tulleband op ’t heufd. Zie, en ienéns wieren ze zoo rood as vuur, -en ’t donderde overal; en de bliksem schoot, en de trom sloeg moar altied deur; en.… -O God! ienéns smakte Keuning Soalemo van den troon, en, Ros met ’em mee. -</p> -<p>Govert ontwaakte: Woar was ie? Wat was er?—Deur ’en benauwden damp zag ie nou gloedrooje -randen flikkeren um ’t venster, en de halve moantjes ien ’t midden, goud-rood as ’en -felle oavendzon. -</p> -<p>Wat, <span class="ex">wát</span> was er!? Heur, ’t gilt: „Ros, wor wakker! Op! Brand!” En op d’eigen stond krakte -de deur met donderend geweld, en stormden twee mansluu de kamer ien. -</p> -<p>’t Was Goverts manier dat ie ’s oavends de grendels van binnen dichtstreek veur venster -en deur, went dóár ien ’t kammenet doar had ie z’n geld ien. Alzoo, die buuten woaren -hadden de deur motte stormloopen en brêken. Nou grepen ze den boer bij den erm en -riepen: -</p> -<p>„Ien Godsnoam, kom mee; ’t beschot van de bedstee steet al ien gloed!” -</p> -<p>Govert was nog sloap-suf, went.… niewoar, keuning Soalemo.… en.… ’t kastêl, en.… luuster -moar, hier sloeg toch de trom nog: boem bam.… En zie, doar was Jan de secretoaris -ook. Joawel! Ros wreef zich de oogen: „Brand!? wát brand!?” roept ie: „’t Is werm -ien ’t Oost en keuning Soalemo.…!” -<span class="pageNum" id="pb251">[<a href="#pb251">251</a>]</span></p> -<p>Weinige oogenblikken later terwijl Govert door de forsche hand van zijn bouwknecht -was buiten gebracht, stond de slaapkamer in lichtelaaie.—Maar toch waren Ros en zijn -bouwknecht niet de laatsten in ’t vertrek geweest. -</p> -<p>Geen seconde was er voor Zwarte Jan te verliezen. Hij heeft Ros met den bouwknecht -in den rook zien verdwijnen. Hoa! ’t brêkiezer het ie nog ien de hand. Behalve de -specie lee doar ien dat groote kammenet wel veur anderhalve ton oan alderlei pampier. -De secretoaris wist ’et! Hoe was ’t meuglik dat Ros dat alles vergêten kon. Jan vergat -’et niet: Lienks ien de loai.… Krak krak! Harrejee! -</p> -<p>Wezenloos, als versuft zat de jonge boer van ’t Hoenderveld buiten tusschen eenig -uitgedragen huisraad neer, terwijl de vreeselijk door den wind gesarde vlammen, steeds -woester om zich heen grepen. -</p> -<p>’t Werd ontzettend, dat vuur. Ook de tweede hooiberg was door den eerste in laaie -vlam gezet. ’t <span class="ex">Gekraak</span> binnen de hoeve: ’t <span class="ex">Gerakkel</span> der pannen: ’t <span class="ex">Gesis</span> en geknap van spek aan balken en in schoorsteen; ’t ontploffen van eenig buskruit, -’twelk de kast waar het inlag deed uiteenslaan; dit alles, vermengd met den naren -brul- en janktoon der dieren en het geschreeuw der toegestroomde helpers en kijkers, -’t moest wel in ’t hart grijpen.—En dan, rood was alles! Rood de appelbongerd gunds; -rood de donkere hemel—helsch ien vuur—en ’en rood geflikker was ’t mee op al die gezichten, -ook op ’t geloat van Govert, dat nog altied as wezenloos stond, als verlamd deur den -schrik. -</p> -<p>En <span class="ex">zoo</span>, <span class="ex">zóó</span> zag Bella hum veur den <span class="ex">darden</span> keer. -</p> -<p>Moar kiek, ienéns vliegt de jonge boer uut de bedwelming op; ze hadden hum gevroagd: -<span class="ex">Woar z’n geld lee</span>. Ze zouwen ’t nog zien te redden as ’t ien ’t achterhuus was.…?—Zie nou vliegt ie -overeind, en springt half op een stoel, en half op een neergeworpen klaptafel. Zijn -oogen fonkelden akelig, vuurrood in den gloed van den fellen brand.—En luuster.… nou -gilt ie, terwijl ie ’t rooie peerdedek, dat z’em straks over de schouders sloegen, -vast um zich heer klemt: -</p> -<p>„Begriep ie dan niet woar mien schat brandt!? Helpt! helpt! ’t Vuur vliegt er op oan! -Helpt! Ze branden! Al de zeuventig banden <span class="ex">Kleibloesems en Vruchten</span> branden! Help minsen, helpt!” -</p> -<p>Met akelig krijschenden kreet het laatste herhalende, springt Ros vooruit en over -de hindernissen heen; werpt twee mannen ter zij, die hem weerhouden willen: „Vort, -vort! Zie je niet dat ik de keuninklike dichter bin!?” -</p> -<p>O God, dat mot z’n dood wêzen! As roazend vliegt ie ’et brandende huus in. Joa roazend, -krankzinnig is ie, <span class="ex">wel zeker</span>. Wie zal ter redding meevliegen in dien helschen gloed!? Niemand, nee! Heur, ’en -dikke stroal woater <span class="ex">sist</span> ’em noa; nog een; en nog een! Alêvel wat zal ’t boaten! -</p> -<p>„O Heere, Heere!” roept Leene Braks: „de arme gekke mins!” -</p> -<p>„Stil, geen nood meer!” fluustert Jan: „Hier Leene, hier he’k den oap. Loat hie moar -zuuken, de gekke mins!” -<span class="pageNum" id="pb252">[<a href="#pb252">252</a>]</span></p> -<p>Alêvel, op d’eigen stond trilt Zwarte Jan deur al zien lêjen. -</p> -<p>Wie houdt ’em vast ien den erm as ’en <span class="ex">knieptang</span><span class="corr" id="xd31e6711" title="Bron: ...">.…</span>? -</p> -<p>Wie dondert hum in ’t oor: <span class="ex">dat de dief noar den toren mot</span>.…? -</p> -<p>Steet ie doar de <span class="ex">neie burgemeister</span>, de stotteroar.…? Moar gekscheren is ’t niet.… en, wat ie ook spartelt—de veldwachter -kumt er nog bij—vort mot ie, vort, noar den toren! -</p> -<p>Moar de erme gekke mins?—Joa ’t is nou <span class="ex">zeker</span> wat allang ’t geproat was, erme Govert-boer!—Roazend mot ie wel wêzen. ’t Brandend -stuk hout, dat ien de huusgang noast ’em neersmakt, ziet ie niet. Den smook en damp -en gloed hie markt en vuult ze niet. Doar gunds ien z’n stedeerkoamer, boven ’t melkhuus, -doar liggen ze, de zeuventig banden! Zou dan de schat van zien harsens ien damp vergoan! -Zou keuning Soalemo ien de hand hebben geklapt as Jehova niet wou dat zulke bloesems -en vruchten, krek as de Psalmen en ’t Hooglied, ien den biebel kwammen, en de dichter -eiges op ’en troon van goud, met ’en harp ien de hand, krek as keuning Doaved boven -op ’t urgel ien de kark? -</p> -<p>Vort! geen nood! Dat vuur doar, da’s ’t Dichtervuur!—Moar ’t vuur sleet hum ien ’t -oangezicht.—Hie heurt ’t sissen van zien hoaren. Hie vuult.… -</p> -<p>Nee, vort mot ie! Redden zien schat! -</p> -<p>Alêvel, nog êfkes blieft ie stoan.—Ziet ie goed.…? Steet doar, doar gunds ien ’t luuk -van ’t melkkelder.… den Engel Goabriël?—Zal die hum helpen?—Nee! Jehova eiges mot -’em bijstoan. De hits gluujt te stark; de oajem.… Alêvel Vort, vort! Zien schat mot -ie redden! <span class="ex">Vort!</span> -</p> -<p>En, de brandende koamer wil ie invliegen. Erme krankzinnige mins!—Moar zie, de Engel -<span class="corr" id="xd31e6739" title="Bron: Goabriêl">Goabriël</span>—heelegoar ien wit gewoad—kumt veuruut: -</p> -<p>„Hier gauw! Kom mee!” roept ie wenkend: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>’k Heb den schat al gered! Zie. Kom mee Govert Ros?” -</p> -<p>En Ros? Joa, zoo is ’t! De engel het de <span class="ex">Kleibloesems</span> en <span class="ex">Vruchten</span> zeker geburgen toen Govert eiges nog bij Soalemo was. Kiek moar: Ien den grooten -zak doar het ie al de exemploaren bijeen. En Goddank dat den Engel hum ’en anderen -weg wiest; went, vanwoar Govert straks noar binnen kwiem, sloeg ’t vuur nou met heele -balken kroakend en spattend neer.… En de oajem.… en ’t gevuul.….… -</p> -<p>„Hier, hier!” riep den Engel Goabriël. En met Ros oan de hand vloog ie de keldertrappen -van ’t melkhuus af.—En doar? Joa, de borst wier er minder beklemd. En straks op ’en -oanrecht geklauterd, en dan ’t kleine losstoande keldervenster uutgeklommen, zin ze -buuten, buuten! Goddank! -</p> -<p>En Ros, as ie doar steet en oakelik rondziet, is ’t zeker, dan oajemt ie ruimer! Moar -o God, die pien overal; en ’t suust ’em deur ’t heufd, en hie zakt ien de knie, en -hie smakt.… -</p> -<p>Nee, ge begriept ’t; ’t was Bella die ’em ’t erst mee opving en steunde. Heur inval, -um oan den achterkant van ’t huus deur ’t <span class="pageNum" id="pb253">[<a href="#pb253">253</a>]</span>kleine roam van ’t melkkelder noar binnen te goan, en hum met ’en zak vol boonen die -ze vond—<span class="ex">echte kleivruchten</span>—te lokken, die inval had hum ’t lêven gered. Eh och, ze kos ’et niet loaten, straks -zonk ze noast hum op de knieën neer, en dankte God: en ’en troan blonk ien heur eug: -O goeje hemel! den erme krankzinnige Ros! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Er is een nacht, een sombere nacht gevallen over ’t leven van den boer van ’t Hoenderveld. -Schrikkelijke pijnen heeft hij geleden. En, toen ze voorbij waren<span class="corr" id="xd31e6767" title="Bron: .">…</span> och, toen duurde de <span class="ex">nacht</span> toch voort. -</p> -<p>Nee, hie was niemeer woar ie vroeger lêfde. Heel andere minsen zag ie rondom zich, -in ’en groot huus ien stad; veul vremds, veul droevigs. En, geen korn, of weiveld -zag ie hier; noch koeien of schoap’; en de forsche rozen niet in den hof; en ook niet.… -den Engel Goabriël.…!? Watblief? Wie was dat.… de Engel Goabriël? -</p> -<p>„Stil Govert Ros, ge bint nog zwak en verward; moar luuster. De <span class="ex">kleibloesems</span> en <span class="ex">vruchten</span> ze kommen uut den grond en oan de boomen niewoar? En de boer is geen Keuning, niewoar?” -</p> -<p>„Nee, nee!” -</p> -<p>„En de boer die zien wark loat verloopen, en dicht en meint dat ie dichter is.…” -</p> -<p>„Nee, nee! Moar den Engel Goabriël dan? Zou die, zou dat.…? Joa, die was er toch gewêst, -niewoar.…? Dat was zij. Zij.… <span class="ex">Belleke</span>!.… Joa!!!” -</p> -<p>En zoo, zóó is dan langzoam, <span class="ex">heel langzoam</span> de zon weer oan den hemel gekommen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was op ’en oavend, ’en groot joar loater. -</p> -<p>Veur de nei opgebouwde hoeve ’t Hoenderveld zoaten er twee, alleen met z’n beien, -ien ’t <span class="corr" id="xd31e6800" title="Bron: kamperfoelieprieël">kamperfoeliepriëel</span>. De zon ging lieflik onder, glanzend over de gelpe weit en peerse kleevervelden. -En ’t kamperfoelie rook.… o zoo zuut.… Zóó zuut da’j—ge weet wel! -</p> -<p>Nou ’t was dan ook liefde in ’t priëel, reine klinkkloare liefde! -</p> -<p>Met heur erm om zien hals, kuste ’t wiefke den lieven <span class="ex">man, nou heel uut zich eiges</span>. -</p> -<p>En Ros? Hie vlocht zien hand met die van Bella ineen; en dan met de andere hand gestrekt -naar de rosse akkers: -</p> -<p>„Dat zin de <span class="ex">echte kleibloesems en vruchten</span>, mien beste wiefke.” -</p> -<p>En zij, noa ’en knikske: -</p> -<p>„Heur Govert, hoe mooi dat de nachtegoal sleet.” -</p> -<p>En Govert met zachte stem: -</p> -<p>„En de musch, hie spielt en piet niemeer, umdat—niewoar m’n engel—umdat ie begriept, -dat toch ’en <span class="ex">wies</span> mins”—hie kust hoar,—„met ’en <span class="ex">gek</span> mins <span class="ex">niet</span> lêven en kan.” -<span class="pageNum" id="pb254">[<a href="#pb254">254</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="veluw" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10026">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">’T HART OP DE VÊLUW.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Phu! zoo gluujend was ’t ien doagen niet gewêst. Wie over den Rien voer—van de Bêtuw -noar de Vêluw, of andersum—die most, as mins, al z’n verstand gebruuken om niet over -den rand van ’t bootje as ’en rot ien ’t water te springen, went die zon.… neemoar -die zon, ze stak as ’en noald! Wiend? Zelfs geen onneuzel trekske liep er over ’t -woater. -</p> -<p>As Bram Oarends, uit de Bêtuw, niet zoo arg verliefd was gewêst, dan zou ’t hum zeker -berouwd hebben dat ie zich met zóó’n hits noar de Vêluw liet overzetten.—Brams voader -zei giesteren da’j van zoo’n hits heelegoar versmelten kos, krek as ’en keers deur -de vlam.—Nee, gekheid! <span class="corr" id="xd31e6836" title="Bron: Alevêl">Alêvel</span>, ’t is toch gluujend op den Rien. -</p> -<p>Bram streupte de mouwen van zien Zundagsche jas op, en sliert de beie hand tot over -de polsen deur ’t woater. Moar wat helpt ’et! ’t Water is zoo werm dat de boars d’r -wel goar ien mot wêzen.—Phu! wat ’en hits! -</p> -<p>Nou, ’t lupt op ’en eind; de boot kumt ’t kribhout al noader. Teun de veerknecht zeit: -„Goddank!” Bram griept ’en tak van ’t rieshout oan den Vêluwschen oever; zeit: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>G’endag soam!” en stapt dan de boot uut. -</p> -<p>Teun de veerknecht brendt zich bijkans de vingers oan den ketting van ’t oakske dat -ie vastleit; kruupt onder ’en wilgeboom; bloast tegen de knoas’—’t klein gediert’—dat -’em ien de oog’ wil vliegen, en gluurt toch Bram noa; Bram, die nou al gunder oan -’t eind van de wei, de zwoare eikenloan ienstapt, woaronder ’t zwart ziet, arg lommerig-duuster, -met kleine glimpscheutjes van de zon d’r deurheer. -</p> -<p>Teun kiekt ’em noa, en gronnikt met ’en bezonderen gloed ien ’t oog. Hie weet er meer -van! Bram Oarends het niet zwiegen kunnen. Bram het ’en liefke op ’t Hoog. Moar sjuut! -d’r kos niks van ienkommen; went, a’j zooas Brams voader groote gloas’ ien oe hofstee, -en dik duiten ien ’t kammenet het zitten, dan zu’j ’en erm kiend van ’en tolboas toch -krek zoomin oanzien as ’en verloopen schoenzool. -</p> -<p>—Alêvel, wat schêlt ’t mien, denkt Teun, en kiekt nog lilliker: <span class="pageNum" id="pb255">[<a href="#pb255">255</a>]</span>’t Geval is er veur mien niet te slechter um. Aldat Oarends en de vrouw ’t goedvonden; -Nolleke Janssen zal in ielk geval as roazend wêzen. Van kiends af oan woaren Bram -en Nolleke oan mêkoare toegezeid. De Janssens en Oarends zin altied koek en ei.—Joa, -Nolleke zal schuumen van kwoadheid; en ikke.….. Wel deksels ding! doar was hum en -knoaske vlak ien ’t oog gevlogen; hie drukte ’t dood, en ’t beet hum ien ’t oog.—Zu’k -duuvels gediert’! -</p> -<p>’En klein bietje loater kwam Teunes hoastig onder den wilg uut, en stapte weer de -boot ien.—’t Woater liep ’em met heele stroal’ langs de hoaren, went hie roeide zoo -hard as hie kos noar de Bêtuw weerum, veul harder dan straks met Bram noar de Vêluw. -</p> -<p>Teun had ’en adee gekregen; ’en ienval, sekuur! Hie zou ’en brief schrieven op den -noam van ’en ander. -</p> -<p>Toen ie straks thuus en op zien kämerke kwiem, toen nam ie uut de loai van z’n loaitoafel, -’en gruune portefeuille; scheurde ’en blad er uit, en schreef met potlood: -</p> -<p>„Mejuffer Nolleke Janssen! -</p> -<p>„Wetende dat UE in de rechtveerdigheit zeit, en geen verdraaijing of logentoal duldende, -zoo heef ik UE kennis te geven alsdat UEdles uitverkorene, vol haat en tegenstand, -schandelijk leugens tegen UEdele uitbroeit als een kiep z’n eiers. Hij heeft UE. smadelik -verraaijen als een Judas Iscariot, want ofschoon UE meer as meer zijt van aanzien -en biên, zoo heef hij zich eiges verslingerd aan een vrouwspersoon dat krek zooveul -as niks is. -</p> -<p>„Als UE. daarvan meer wil weten dan heef ik UE. bloot den noam van een manspersoon -te noemen die.…” -</p> -<p>Teun scheurt opnieuw een blaadje uit de portefeuille en schrijft dan verder: -</p> -<p>„.… die altijd zeedig en onbesproken van handel en wandel, er niks geen belang bij -zou hebben om UE tegen het adder op te stoken, maar hem over het water mot schipperen -als hij zijn eigen op Het Hoog gaat verslingeren. Deze persoon, zijnde Teunis Van -Vlot, veerknecht, raai ik UE aan van denzelven de waarheid en niks dan de waarheid -te goan vernemen. Deze persoon is een vriend van mij, ofschoon hij niet wetenschappelijk -is dat ik UE deze schrijf, moar ikke weet dat hij u ganschelijk vereert omdat UE de -eerste uut de Bêtuw zijt van aanzien en biên. Wetende alzoo dat alles in de overtuiging -is gelegen, en van niks geen nietsigheid, eindig ik met de pen maar niet met het hart, -mejuffer Nolleke Janssen, zijnde ik uw Vriend.…” -</p> -<p>Even hield Teunes op; zag eenige oogenblikken naar boven; en schrijft dan: „Jan Peper.” -</p> -<p>Teun lachte, ’t was goed geprakkezierd: Jan Peper! Zoo’n mins was er geen ien ’t heele -darp. -</p> -<p>—Zie zoo! Nog ’en dubbel blad uutgescheurd; nou ien ’t vierkant gevouwen, den brief -er iengeleid; ’t adres er buuten op; ’en rood ouweltje d’r tussen; zes keer den duum -met den noagel er op gedrukt<span class="corr" id="xd31e6863" title="Bron: ...">.…</span> Kloar is ie! -</p> -<p>Omstreeks denzelfden tijd zat Wouter Arends, de dikke boer van <span class="pageNum" id="pb256">[<a href="#pb256">256</a>]</span>de hoeve ’t Rijnland, onder de linden aan de schaduwzij van zijn schoone hoeve, puffend -en blazend zijn portie bier te verorberen. -</p> -<p>Arends zag er al heel welvarend uit.—Moar, zeit ie: schien bedriegt. Zooas ie hier -bijveurbeeld op deze bank zit, is ie nog goed genogt um ’en oog over ’t volk te houen; -welzeker, en um van doag met ’t ienvoaren van ’t heuj toe te zien of de vrachten, -die ’t hek binnenkwammen, en langs hum heer noar den <span class="corr" id="xd31e6872" title="Bron: heujberg">heujbarg</span> reejen, wel goed zin geloajen of krek genogt op tied kommen, moar, och nee, met den -oardschen tabbernoakel was ’t anders noarigheid!—Loopen, dat goeng al bijzonder slecht; -wiejer as de harrebarg kwiem ie niet mekkelik. Joa wel, zeker, hie <span class="ex">kon</span> wel loopen, moar ’t dee hum kwoad; ’t loopen parste hum altied ’t bloed noar ’t hart, -en doar ko’j ’en hartteering van kriegen had den ouwen dokter gezeid. Den ouwen dokter -had er bij gelachen; moar dokters worden op den duur ook wreed van gemoed. Geen wonder -a’j alle doag’ ermen en beenen afzoagt asof ’t um ’en sneedje Dêventer koek was te -doen. -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e6879" title="Bron: Wouterboer">Wouter-boer</span> is niet in ’t beste memeur. De knoas’ zin lastig; de wispen snorren hum langs ’t -geloat; en ’t is ’en hits um iemand, die toch niet te best is, heelegoar van de been’ -te smieten.—’t Zou bêter zin as ie stillekes wat kos goan liggen. As ’en mins sloapt -dan rust ’t bloed. Natuurlik!—Moar hie kan ’t volk op den dag van ’t heuj ienhoalen -toch niet heelegoar oan zich eiges overloaten.—’t Was ook ’en miesderoabel onneuzel -ding dat Bram ’t krek nóu ien ’t heufd het gekregen um noar ’t Hoog te goan. Moeder -Lina had ’t niet permetiere motten. Phu! -</p> -<p>Wouter-boer vat nu langzoam de kruik; schenkt zich het loatste glas bier in; ledigt -het glas; steekt dan zonder om te zien, den duim noar achter, en tikt, twee, driemoal -tegen het vensterglas. -</p> -<p>Vrouw Lina wist wat dit beduiden moest. -</p> -<p>Uit den kleinen voorkelder haalde ze aanstonds een versche kruik bier; ging er mee -naar buiten; kwam ook êfkes phu tegen de zon, die heur ien ’t geloat sloeg; ging toen -onder de lindes, en zette de volle kruik, in plaats van de leege, op tafel. -</p> -<p>Vrouw Lina was ’en <span class="ex">heel</span> knap mins,—’en bietje te schroal veur ’en vrouw van ien de veertig, zei Wouter, moar -zei Wouter ook: wat nog ’t argste was, de vrouw mankeerde nooit niks, en doarum had -ze geen begriep van andermans leed, en nooit geen woord van beklag. -</p> -<p>„Kh’m! Ik begriep toch niet Liene, da’j Bram <span class="ex">vandaag</span> naar ’t Hoog liet goan.” -</p> -<p>„En hie het van mergen oan ou zelf gevraagd, Wouter.” -</p> -<p>„As ’k <span class="ex">joa</span> heb gezeid, dan he’k eigenlijk <span class="ex">nee</span> willen zeggen,” is Wouters antwoord: „As ’en mins sloapt, dan is ’t onverstandig -um te vroagen, Liene.” -</p> -<p>„O, ’k docht da’j den heelen nacht geen oog had dichtgedaan, Wouter?” -</p> -<p>„Den heelen nacht! kh’m, nee geen <span class="ex">half</span> oog, went, as ik ’s nachts op de rechterzied lig, dan begint de linker milt altied -op te speulen van geweld, en a’k dan op de linkerzied keer, dan begint de rechter -<span class="pageNum" id="pb257">[<a href="#pb257">257</a>]</span>milt weer van veuren af oan da’k er oakelik van wor; en joa, dan soezel ik ’s mergens -wel zoo’n kertierke, moar sloapen, nee!” -</p> -<p>Of Wouters rechter milt weer begon op te speulen? althans, ter wijl hij in een enkele -teug het nieuw ingeschonken glas verdwijnen deed, trok hij een leelijk gezicht, en -zei toen blazend: -</p> -<p>„Moar sloapen of niet sloapen Liene, ik weet dat Bram noar ’t Hoog is. Met lammers -of schoap’ het ie nou niks van noode; en a’j mien niet heelegoar ziek en dol ien ’t -heufd wilt moaken, zeg dan wát ie d’r doen is?” -</p> -<p>„Moar Wouter hoe zou ikke.…” zegt vrouw Lina, en ze draait zich wat ter zijde, want -ze vuult dat ze verschiet ien ’t geloat. -</p> -<p>„Hoe zou ikke! k’hm! Hoe zou ikke!” herhaalt Wouter: „Komplotjes! Iemand ziek, iemand -gek moaken! Hoe zou ikke.…! Wát ikke? Woarum is ie noar ’t Hoog, zeg?—Geen antwoord? -O God, a’j is vuulde hoe ’t bloed mien noar ’t hart schuumt. Mo’j <span class="ex">zóó oe</span> man liefhebben Lina?—As ’k denken most dat Bram um die gekkigheid naar ’t Hoog was -gegoan!—Wat blief? Denkt ie oan ’t kiend dat ie ien De Pauw zag? Sprêk! O Heer, a’k -met de teerink of ’en verval van krachten lig, dán zu’j sprêken, <span class="ex">dán</span>, as ’et te laat is!” -</p> -<p>„’k Weet niet Wouter woarum ie weer zoo woest bint! Noe joa: en aldat Bram dan nou -is ’en gekkigheidje ien ’t heufd had; aldat …” -</p> -<p>„Aldat!” roept Wouter-boer zoo rood als ’en kreeft: „Aldat! ’t Mot een spichtig ding -wêzen. Hei’j plan um oe zoo tegen oe wettigen man te verzetten? Is de jong verechtig -<span class="ex">doarum</span> noar ’t Hoog toe! Dát zal m’n dood wêzen, went, wát heb ik anders op de wêreld as -dat eenige kiend! Niks geen spier! En as ’en moeder dat kind dan opzet um zich eiges -te versmieten; en vergêt dat we hum oan de Janssens hebben toegezeid!—O God, a’k ’en -hartsteerink krieg dan bin gij d’r schuld van, zeker!” -</p> -<p>Vrouw Lina zweeg: nam Wouters rooden zakdoek, die op de tafel lag, en wischte er hem -de zweetdroppels mee van het volle gelaat—Ze heeft alweer gehoord: Wouter had niks, -volstrekt niks anders op de wêreld as zien eenig kiend!—O, ze wist ’et allang. Vroeger -kon ze schreien as ze ’t heurde, moar nou, nee, ze had er zich overheer gezet; ze -zou er wel oan wennen ien ’t eind. -</p> -<p>„Ge mot oe niet kwoad moaken, Wouter; ge kriegt ’t toch al zoo werm van ’t bier,” -zegt ze een oogenblik later. -</p> -<p>Van ’et bier!—Wouter bloasde.—Hie zal moar zwiegen. Dommer proat was er niet te heuren. -Asof de wermte van ’t bier en niet van de zon kumt! Welzeker van ’t <span class="ex">bier</span>, went ’et bier kost ’en bagatel geld, doarum! En dat eigenste bagatel zou ze liever -oan ielk ander as oan hum gunnen. As Lina moar ’en kriezeltje verstand had, dan zou -ze begriepen dat zien lêver ’t best bij ’en gluujende ploat is te vergelieken: kwiem -d’r niet ielkreis ’en afkoelsel op, dan sloeg de brand noar ’t hart, en: genacht soam! -</p> -<p>Wouter dronk. Sprêken, nee, dat dee ie niemeer. Hie vuult dat ’et hum kwoad doet.—Met -vrouw Lina is toch geen verstandig woord te redenieren. Moatregels zal ie nemen!—As -’t jungske ’en <span class="pageNum" id="pb258">[<a href="#pb258">258</a>]</span>oaverechts adee het, en deur zien moeder bedurven en verleid wordt, dan zal ie met -geweld ’en stökske d’r veur stêken, en zeggen: D’r uut er mee jungske! A’j gekkigheid -ien ’t heufd het, stêk dan oe kop ien ’en kuup koud woater; en bi’j verliefd da’j -’et trouwen ien ’t zin kriegt, neem dan ’en dernje van pestuur en fatsoen, zooas we -allang veur ou destenierden; zeg oan Nolleke dat ’t meines wordt en.… -</p> -<p>Zie, of ’t was afgesproken, doar kwiem Nolleke krek ’t kleine hek van den bloemhof -ien. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Nolleke kon ’t hek hoast niet deur, zoo breed van heup as ze was; en bukken most ze -ook um onder den pompoen deur te kommen, die ien den boog boven ’t hekske hing. -</p> -<p>Jong: wa’n stevig Nolleke! ’En breeje rand van ’en bruin streujen hoed dekt heur geloat -veur de zon, moar as ze ien de schauw van de lindes kumt, en „g’endag soame” zeit, -dan zet ze bloazend den hoed af, en a’j ze dan goed ien ’t rooje ronde geloat hebt -gezien, dan ku’j zeggen: zie zoo dat he’k gezien. -</p> -<p>„Complement van voader en moeder en of Bram van middag mee spekpannekoek kwam êten? -Hie lust ze zoo gern.” -</p> -<p>Dat Nolleke ’en liefelikke stem het, doar ku’j ook niet in roemen. -</p> -<p>„Bram is noar ’t Hoog toe,” zegt vrouw Lina. -</p> -<p>„Noar ’t Hoog! Wat duut ie op ’t Hoog?” vraagt Nolleke, die den valschen brief van -den pseudo <span class="ex">Jan Peper</span> eerst bij haar tehuiskomst zal vinden. -</p> -<p>„Kh’m! Lammers koopen,” zegt Arends; en dan: „Lust ie bier Nolleke?” -</p> -<p>„Nee, bier lust ik niet.” -</p> -<p>’t Is toch ’en lomperd, denkt vrouw Lina en gaat naar binnen. -</p> -<p>„Wanneer kumt ie weerum?” vraagt Nolleke. -</p> -<p>„Wanneer? ’k Weet niet,” zegt Arends met dichtgeknepen oogen. Een oogenblik later: -„Kom is êfkes hier bij me zitten?” -</p> -<p>Nolleke zat al. Dat wil zeggen, niet op de bank naast Wouter-boer, maar met één been -half op de tafel, zoodat de tafel onder Nolleke <span class="ex">krak</span> zei. -</p> -<p>Wouter-boer schenkt zich in, en dan: -</p> -<p>„’t Is te werm um druk te proaten, en êvel ’k heb <span class="ex">toch</span> al te veul geproat Nolleke. Bram is ’en goeje jong, niewoar? En gij—kh’m, gij bint -as melk en bloed!” -</p> -<p>Nolleke wier nog roojer; moar, dat sjapieter doar had ze wel oarigheid ien. Ze smiet -den elleboog op de knie, en ’t heufd ien de hand: -</p> -<p>„Goddank, ik bin gezond van harte.—Bram ’en goeje jong.… Wat zou dat?” -</p> -<p>„Nou, niewoar, ge meugt ’em gern?” -</p> -<p>„Bij de oor’ trekken, zeker.” -</p> -<p>„En op spekkoek traktieren?” -<span class="pageNum" id="pb259">[<a href="#pb259">259</a>]</span></p> -<p>„Noe joa, as we eiges genogt hebben.” -</p> -<p>„’t Most er moar gauw toe kommen Nolleke.” -</p> -<p>„Met watte?” en ze trekt een blad van den boom, en haalt een <span class="corr" id="xd31e6985" title="Bron: weps">wesp</span>, die in Wouters glas viel er mee op ’t droge: „Stom ding! Vort! Zie, doar snort ie.” -</p> -<p>„Met watte!?” herhaalt dikke Arends: „Wel met de groote sprong van oe beien.” Zachter: -„’t Wordt tied Nolleke.—’t Geet met mien achteruut. Joa zeker, ’t is niet richtig -met mien. Bij veurbeeld, ge ziet da’k bier drink, moar da’k dorst heb, nee, dat kan -’k niet zeggen, en da’s ’en slecht teiken.” -</p> -<p>Nolleke gronnikt. -</p> -<p>„Ge ziet er anders nog al welvoarende uut boer Oarends.” -</p> -<p>„Kh’m! dat zeggen ze; moar ’en mins vuult z’n eiges ’et beste.” Geheimzinnig: „’s -Oavonds geen êtlust Nolleke. As ’k drie sneêen mik met ’en eindje worst heb gegêten -dan, ’k weet niet, dan gêf ik um de dikke melk geen spier meer.” -</p> -<p>„En loatst zag ik oe twee borden met smoak d’r op toe êten.” -</p> -<p>„Kh’m! joa; moar, alle <span class="ex">goeje</span> dingen bestoan in drie, Nolleke.—Nee: ’t wil niet meer, en doarum,—ge zult ’t alêvel -verstoan: ’en voader wil z’n kiend dan toch nog gern gelukkig zien.—Nou! Bram is stil -van memeur en koerakter. Heur is: ’k zal ’em zoo gauw as ie thuus kumt bij oe oansturen.—Gij -Nolleke, bint meer mans as hie; ge mot ’em moar ’en bietje ien ’t gevlei kommen.…” -</p> -<p>Nolleke springt in ’t zelfde oogenblik van de tafel; en dan, in haar volle breedte -er voor, met de handen in de zij, roept ze: -</p> -<p>„Zou ik ’em oanlonken!? Nee Wouter-boer; a’j denkt da’k doartoe kapoabel bin, dan -hei’j de rechte niet veur.” -</p> -<p>Arends wischt zich onrustig de zweetdroppels van ’t voorhoofd. Nolleke vervolgt in -éénen adem: -</p> -<p>„Da’k <span class="ex">nee</span> zou gezeid hebben as ie ’t heel gern wou, dat gleuf ik niet, went <span class="ex">goed</span> is ie; en ook, as gelluu kumt te vallen dan zit ie dik ien de moppen. Hoe meer bij -mekoar hoe bêter; ’en mins kan ze gebruuken. Moar.…” -</p> -<p>Arends schuift heel onrustig op de bank heen en weer, zoodat de bank er van kraakt. -Nolleke kos zoo oakelig rondborstig wêzen.—Goeje hemel: <span class="ex">as gelluu kumt te vallen</span>! Wouter het geen dreuge droad oan ’t lief; en Nolleke proat al wiejer: -</p> -<p>„Moar a’j meint da’k ’em op spekkoek zou traktieren um ’em met stroop te smêren, zie, -’k smeet húm en oú en oe allegoar nog liever met ’en gluuiende spekkoek vlak ien ’t -oangezicht.—Goeje mergen!” -</p> -<p>Wouter-boer was er perplekst van. Doar liep ze vort, dikke Nolleke; ’t hekske met -muujte weer deur, zich bukkende veur den grooten pompoen.—Vort was ze!—Nee moar, Wouter-boer -was er <span class="ex">kapot</span> van! ’t Zou hum kwoad doen, opbrêken, zeker! Wa’n bretoale mond kos dat Nolleke opstêken. -En toch,—as Bram zich eigen oan ’en spiering op ’t Hoog versmieten goeng—Nolleke.… -wa’n keurlik pestuur! -</p> -<p>Wouter-boer wischte zich nog eens de zweetdroppels van ’t gelaat, <span class="pageNum" id="pb260">[<a href="#pb260">260</a>]</span>en toen, toen stak hij zonder om te zien den duim weer naar achter, en tikte op het -venster, om—z’n darde kruuk bier. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Inmiddels heeft Bram Arends aan de overzijde van den Rijn, onder ’t dichte eikenloof -zijn weg vervolgd. -</p> -<p>Bram wist het: hier, bij den grooten plas, waar de laaghangende takken zich in den -donkeren spiegel baden, hier moest hij rechts het tamelijk steile grauwgele zandpad -op—Vóórdat Bram echter den Veluwschen bergrug beklom, blijft hij nog even staan<span class="corr" id="xd31e7031" title="Bron: ,">.</span> Z’n hart begon zoo wonder te kloppen. As ie boven op den barg is, en dan ’en goed -eind deur ’t bosch en ’t akkermoalshout loopt, met nog ’en klein eindje rechts den -stroatweg, dan zal ie heur lêvende snuutje al vlak veur zich zien, dan.… Och lieve -deugd, ’t hart klopt ’em as ’en gek, as ’en harlozie dat gauw geet. Moar toch, hie -kan ’t lachen niet loaten, joa lachen mot ie. Och hie is zoo verliefd. -</p> -<p>Nou schept Bram oajem, en zie, doar geet ie ’t pad van den barg op. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>In de deur van een klein huisje met een tolboom aan den straatweg, stond terzelfder -tijd Driekske van oome Thijs den tolbaas—die vroeger schaapherder was. Ze stond er -in de schaduw. Natuurlik, went ie zolle niet gleuven zoo werm as ’t binne in ’t tolhuusken -was.—Oome Thijs had gelachen, dat Driekske ’t opgemoakte brood niet noar den bakker -hoefde te sturen, went dat ’et nou van eiges wel bakken zol.—Oome, och joa—oome is -zoo’n beste vroolikke mins! Was er wel één dien ze liever had op de wêreld! Moar ’t -is toch vremd, denkt Driekske al verder: siends da’k de veurige wêke met de mart ien -stad was, ben ikke lank zoo vroolik niet meer, en—nee, zoo goed veur oome ook niet.—’t -Was ’en vriendelik jungske; heel vrindelik! Moar ’t zou bêter gewêst zin as ie met -den martdag uut De Pauw te Oarem was weggebleven, went, nou kumt ie mien ielkreis -weer veur den oandacht: en, dan zeit ie: Zóó, bin ie ’en dochter van den tolboas Witte? -En zoo al wiejer.—Wat ie mien loater zoo heel zacht ien ’t oor fluusterde, loa’k doar -niet oan denken. De Bêtuwsche boerkes zitten zoo vast ien de vette klei; en ikke.…? -O foei! ’k bin oomes kind, en oomes zuster, en oomes vrouw. Kom, loa’k liever is zingen, -’t is bêter as prakkezieren. -</p> -<p>En heur stem klonk as ’en klökske; zóó rein, dat ’en eekhornje ien den beukeboom bij -’t tolhek, z’n snuutje um den boom stak, en luusteren bleef. -</p> -<p>Heur, nou begint ze: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’t Was lieflik en stil in den oavendstond, -</p> -<p class="line">De veugeljes zongen heur liedjes ien ’t rond, -</p> -<p class="line">De moan blonk ien ’t bosch en ze lachte vol vree; -</p> -<p class="line">En Elsje, mooi Elsje, die dee ’t met heur mee. -<span class="pageNum" id="pb261">[<a href="#pb261">261</a>]</span></p> -<p class="line">’t Was lieflik ien ’t bosch en geen bloadje bewoog, -</p> -<p class="line">De nachtegoal zong, en de moan lachte umhoog, -</p> -<p class="line">Nou, lachen, dat mocht ze; moar Elsje nog meer, -</p> -<p class="line">Went—koozend zat Reindert ien ’t mos bij heur neer.”</p> -</div> -<p class="first">Of ’t eekhornje boven ien den beukeboom meinde dat er onroad was.… Vort wipt ie van -tak op tak ’t bosch ien. -</p> -<p>Driekske had bij ’t letste woord dat ze zong noar den hoek van ’t hout gezien woar -de zandweg op den stroatweg uutkomt, en—’en kleur as vuur had ze gekregen. Krek geliek -dat den eekhorn ien ’t bosch sprong, is zij met ’en zwonk de deur van ’t tolhuusken -iengevlogen. -</p> -<p>„Wel mien snuusken, loat ie Reindert en Elsje moar zoo ien ’t mos zitten! Woarum vliegt -dat zoo pardoes den tol ien?” zegt Thijs de tolbaas, die ’en wollen sok zit te breien, -en lachend den blik naar ’t meisje wendt. -</p> -<p>„Ik kreeg ’t zoo werm, oome.” -</p> -<p>„Van ’t zingen? Dóarum doen de nachtegoals ’t misschien as de zon ien ’t west is,” -lacht Thijs: „Van den kuulen oavend te zingen a’j ’t zoo werm hebt, kan anders geen -kwoad. Zie, ’t frischt mien op da’k grovve wollen sokken brei; noe denk ik oan den -winter as ’t kolde is, en hoe we dan met ’en roojen neus noar ’t zunneken uutkieken.<span class="corr" id="xd31e7059" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Driekske hoorde maar half wat oome verder sprak; ze keek naar de deur; zette een stoel -recht; nam haastig een paar voorwerpen van de tafel, die er anders volstrekt niets -misdeden; trok even aan haar heldere mutske, en—’t was wel ’en wonder van Driekske—êfkes, -zoo heel êfkes met ’en zwonk keek ze in ’t kleine spiegel. -</p> -<p>O Heere, doar was ie! -</p> -<p>Bram Arends stond op den drempel. -</p> -<p>Bram had allegoar zwarte en rooje sterrekes veur de oogen; misschien umdat ie pas -uut de felle zon kwiem. -</p> -<p>„Is doar iemand?” vroeg Thijs, terwijl hij toch Bram met zijn groote blauwe oogen -vierkant aankeek. -</p> -<p>Bram had iets vremds ien de kêl dat ie niet proaten kos; alêvel ’t antwoord was toch -ook niet neudig, went de kleine mins keek ’em vlak ien ’t oangezicht. En,—Och lieve -heer, dóár was zij! -</p> -<p>„’k Zeg, Driekske, is doar iemand?” herneemt Thijs iets luider, en ziet nu ’t meisje -vragend aan. -</p> -<p>—Joa, d’r was iemand.—Wat ie wol dat.… nee, dat wist ze niet—Misschien wol de vrindschap -is opstéken? Misschien.…? -</p> -<p>Bram Arends begriept dat ie toch zoo niet kan blieven; went die groote blauw oogen -van den sokkenbreier zien hum moar altied stief oan, en hie zeit: -</p> -<p>„G’en dag soame boas Witte; <span class="ex">ikke</span> bin ’et.” -</p> -<p>„Ikke!” lacht Thijs, <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>da’s sekuur genoeg. ’k Weet niet of er drie of vier millioen ikkes in ’t lieve land -zin. Wês welkom <span class="ex">ikke</span>. Goa er zitten. Daar steet ’en stoel.” Thijs wees waar de stoel stond. -<span class="pageNum" id="pb262">[<a href="#pb262">262</a>]</span></p> -<p>„A’k me niet bedrieg,” herneemt Thijs, <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>dan he’k ’t plezier ’en manspersoon van jonge joaren veur me te zien.…?” -</p> -<p>—Nou da’s en mooie! denkt Bram, zou de tolboas meinen da’k en verkleed vrouwspersoon -was.—Efkes ziet ie naar Driekske: Och goeje hemel, zóó as ze doar steet, schuchter -met den veurscheut zoo half ien den mond, nou is ze nog honderdmaal fiener en mooier -as loatst te Oarem ien ’t lozement De Pauw.—’t Was krek ’en engeltje van ’t urgel -ien de kark; moar met kleerkes oan en ’en frisse kleur zonder bazuun. -</p> -<p>Bram had ’et vreeselijk warm, moar hij verstout zich. Schuins naar ’t meisje ziende, -gaat hij een schrede vooruit, steekt den tolbaas de hand toe, en zegt: -</p> -<p>„Ik kom kennis moaken boas Witte. ’k Weet da’j vroeger schêper bin gewêst, en umda’k -lammers wou koopen, zoo docht ik da’k hier wel road zou kriegen.” -</p> -<p>’t Was vremd, Bram hiew de hand al veuruut, moar Thijs scheen er geen trek ien te -hebben. -</p> -<p>Bram wier nog wermer; de mins keek hum toch zoo wonderlik oan.—Zou ie ’t begriepen -wát lammeke hum noar ’t Hoog had geroepen? Zou ’t ook van dien mins ’et ooilam wêzen -dat ie hoalen wou noar de Bêtuwsche klei? -</p> -<p>„Oome is blind, heelegoar blind,” fluistert Driekske met meewarige stem; en luide: -„Oome hie stêkt oe de hand toe.” -</p> -<p>—Die blauwe heldere oogen, <span class="ex">blind, stêkeblind</span>! Dát greep Bram diep in ’t hart, en hij drukte de hand, die nu veuruut was gebracht. -</p> -<p>„Da’s te zeggen, krek blind bin ik niet,” valt Thijs in: „went a’k nou moar wete, -hoe da’j d’r zoo wat uutziet kammeroad, dan zie ik oe m’n heele lêven zoo goed as -’en ander.” -</p> -<p>Driekske heeft den boezeloar al loaten glippen, ze leunt nu op den schouder van Thijs, -en—toch zoo’n bietje schuchter zegt ze, terwijl ze zoo half-oogig soms noar ’t Bêtuwsche -jungske ziet: -</p> -<p>„Blonde hoaren Oome. ’En knap rond veurheufd. Oogen licht blauw, kleur.… as van de -bluumkes op ’t porselein. Knappe neus.” -</p> -<p>„Groote neus?” vraagt Thijs. -</p> -<p>„Nee,” zegt Driekske, „volstrekt niet; noar den oard oome.” -</p> -<p>Bram meinde dat z’n neus groot was: alêvel as dat snuutje ’em noar den oard vond, -dan zou ’t wel zoo wêzen.—Bram keek strak veur zich uut. Luuster, ’t mooie kiend teikende -wiejer: -</p> -<p>„Ooren half onder ’en blond vlökske hoar, dicht bij ’t heufd; niks rood; zonder ringskes. -Kin rond; zoo’n klein bietje veuruut. En frisse kleur. Blauwloakensch pak; bruin vest -met botten knoopen, en.…” -</p> -<p>„Ho, ho!” roept Thijs: „Niet te hoastig snuuske; ie hebbe nog niks van den mond ’ezeid.” -</p> -<p>Zou Driekske ’t vergêten hebben? Ze kreeg een kleur as vuur; en Bram die ’t met ’en -schuunsch oog gewoar wier, kreeg van de weerstuut d’r een as ’en zon bij ’t ondergoan. -En Driekske zei zuutjes: -<span class="pageNum" id="pb263">[<a href="#pb263">263</a>]</span></p> -<p>„De mond oome—o, dat schikt genoeg: ’en knappe mond oome.” -</p> -<p>„Rooje lippen?” vraagt Thijs. -</p> -<p>Bram—’t was oarig—Bram kon dien eigensten mond niet stilhouen; ’t woater kwiem ’em -oan de lippen; hie dee heel zuutjes ’en stap noar Driekske veuruut, en—nee, met ’en -schuunsch oog zag ie noar den blinde; nee, ’t zou gnieps en slecht wêzen, met zoo’n -erme mins; en Bram trok den roojen neusdoek uut den zak, en wischte zich eiges er -mee deur—’t pertret. -</p> -<p>„Best zoo snuuske!” valt Thijs nu in: „Nou zie ik hum goed. <span class="ex">Driemoal knap</span> niewoar? Wi’k oe zeggen wie ’t is? ’t Is ’et jungske van den veurigen martdag uut -De Pauw te Oarem.” -</p> -<p>Bram meent dat het onweert bij zonneschijn. Wat deksel! hoe kon de blinde dat weten! -</p> -<p>Driekske is er kloar van geschrokken: hoe kon ie ’t zoo roajen! -</p> -<p>„Joa, kammeroad,” herneemt Thijs: „da’j zonder licht ien de oogen, zien kunne, dat -begriept niet ielke mins; moar ’t is zoo.—Eén dink is jammer veur oe; ’t lammeke zal -van heur schêper niet af willen, aldat zelfs de schoapskooi in oe vette Bêtuw wied -veur d’r open stoat.” -</p> -<p>—Och, Thijs weet wel bêter, as ’t er op oankumt dan zal zelfs ’t lieve Driekske, „heur -driemoal knappe jungske, met ’en mond noar beheuren” niet veur den blinden oom ien -de stêk kunnen loaten; da’s den amoer; moar tegenstand uut de Bêtuw dóár is ie bang -veur. Alêvel op d’eigen stond as Thijs van ’t lammeke sprak dat heur schêper niet -zou willen verloaten, is ’t hart van Driekske oan ’t kloppen gegoan, zóó dat heur -willens of niet de trönjes ien d’oog’ zin gesprongen. Ienéns, pardoes, doar lei ze -um den goejerd zien hals. Zou ze húm, den stakker, den besten, den vroolikken blinde -verloaten! -</p> -<p>„Nee oome, nee! van oe afgoan dat doe’j ’k niet; nooit van z’n lêven!” roept ze, en -verbergt haar lief gezichtje voor de oogen van dat knappe Bêtuwsche jungske, oan oomes -trouwe borst. -</p> -<p>Bram Oarends was d’r beduusd van geworden. Onderwêg had ie straks wel honderd keer -bij zich eiges gerepeteerd hoe ie met zien amoer veur den dag zou kommen. Hie had -gemeind dat ’t wel oavend worden kon eer ie ’t woord ronduut tegen dien oome over -de lippen zou hebben. En nou, ’t is nog geen tien menuten dat ie binnen den tol was, -en—zonder dat ie één éénig woord had gesproken, was ’t al alles d’r uut; en—’t leek -zoo te wêzen—al uut er mee ook. -</p> -<p>Alêvel da’s toch <span class="ex">als-tee</span> gezwiend! Bram had ’et werm; moar, luuster, dom is ie niet: -</p> -<p>„Da’s gauw begrepen boas Witte, en gauw besloten van ’t lief Driekske ook. Nou, ’t -verlocht mien da’j alles geroajen hebt; en ’t duut mien ook goed dat Driekske oe zoo -lief het, en oe nooit wil verloaten. Da’s een goed teiken boas Witte.” -</p> -<p>Driekske zag op, en noar ’t Bêtuwsche jungske. Och, wat sprak ie oarig. Moar kiek, -hie wischte zich ’et geloat. Och heere, hie <span class="pageNum" id="pb264">[<a href="#pb264">264</a>]</span>zou wel dorst hebben, en wel muu zin van ’t loopen ook.—Alschoon ze oome nooit verloaten -wou, ze kon ’t jungske, dat heur ien De Pauw te Oarem zoo wat oarigs ien ’t oor het -gefluusterd, toch wel ’en goed hart gunnen;—en ’en stoel geven;—en ’en glêske suukerwoater -met en scheutje azien prezentieren; woarum niet; ’t azienwoater zou hum verkwikken; -bêter drank is er met de wermte ien de heele wêreld niet te prakkezieren: „Niewoar -oome Thijs?” -</p> -<p>„Wel zeker snuuske,” zegt de blinde, en Drieksje ruurt met een pleeten lepeltje in -haar Veluwsche limonade; en Bram, as ie ’t glas neemt, dan zeit ie: „O!” went hie -had die kleine pink er hoast bij genomen. En as ie den drank drinkt, dan zou misschien -’en ander ’en zuur gezicht hebben getrokken, moar hie—nee, nooit had ie zoo’n verfrissing -gepruufd, en nooit had ie eugskes gezien, die hum zóó lieflik vroegen: of ’t hum goeddee, -en of z’em ook nóg op zoo’n glêske traktieren kos.—Noe joa, ’t glee toch zoo koel -noar binnen, en: „Geen nood boas Witte, te gauw drink ik niet.” -</p> -<p>Hoe ’t zoo geloopen was kos Bram zich eiges niet verkloaren, moar, met ’en wondere -franse slag had die tolboas hum tot den aftocht bewogen. Nee, ’t hoefde met dat liefke -niet <span class="asc">UUT</span> te wêzen had ie gezeid, en Driekske toen ze hum bij ’t afscheid die kleine hand gaf, -toen het ze ook gefluusterd: „Oome <span class="ex">verloaten</span> doei ik wel nooit, moar <span class="ex">ou</span> vergêten.… ’k zou niet weten woarum.” Alêvel ’t was hum toch wat al te gauw huus-in -huus-uut gewêst; en, hie zou dan nou weer <span class="ex">alleen</span>.… -</p> -<p>Zie, dát was wonderboarlik! Toen Bram den blinde ’en hand tot afscheid wou geven, -met de belofte dat ie erst met voader en moeder zou sprêken, toen het de blinde gezeid, -dat ie ’en goed eind meeging um Bram ’t allernoaste pad over den barg deur ’t bosch -te wiezen, went de rechte weg, niewoar, was toch altied de kortste, en <span class="ex">hier</span> óók de beste. -</p> -<p>’t Was al heel wonderboarlik: Thijs Witte wou niks van geen vasthouen weten: ’En dun -hoagedorn-stökske had ie ien de hand en doarmee spitste en tikte ie veuruut en op -zied—krek as ’en peerd met de oor’ speult. Joa, asof ie ’t heele landschap ien ’t -heufd had, zoo sprak ie van de hei op zied, en ’t beukenbosch gunds, en ’t deurzicht -op de Bêtuw; en de bremstruuken hier en de wilde eerdbêzen doar ien ’t gres.—En op -’t smalle poadje deur ’t hout, liep ie Bram veuruut; niet te hoastig moar heel sekuur. -Zeker, ’t was ’en miroakel! -</p> -<p>As Bram ’t niet eiges gezien of geheurd had, hie zou niet geleufd hebben dat ’en blinde -zich zoo redden en op ’t gevuul af kieken kos, moar nog minder dat ie vroolik zou -proaten as de kloarziendste mins, alschoon de heldere gruune zomerdag, toch stikduustre -nacht veur ’em was. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb265">[<a href="#pb265">265</a>]</span></p> -<p>Terwijl de beide mannen nu juist bij een kromming van het smalle pad, den heuvel afdalende, -achter het struikgewas verdwijnen, heeft er aan de Betuwzij nabij de rivier, een ander -tooneel plaats. -</p> -<p>Nolleke Janssen, die pas nietsig van kwoadheid over de proat van boer Oarends was -thuus gekommen, het deur ’en errebeiers kiend ’en brief gekregen; den brief deur Teunes -geschreven. -</p> -<p>Nolleke het den brief gelêzen, en, van vuurrood is ze spierwit geworden; heur dikke -hand’ het ze tot vuusten geknepen; ze is zich goan wasschen oan den put; en boven -op heur cel het ze oan ’t loddereindeuske geroken. Maar nou—weg met die gekheid! Zoo, -nou vuult ze zich stark. Vort mot ze noar ’t veerhuus! -</p> -<p>Teun de veerknecht lei oan ’t woater platweg achterover op den grond, ien de schauw -van ’en rietmat. Toen ie Nolleke van verre zag oankummen, toen kneep ie de oogen dicht.—Hij -sliep.—Doar kumt ze. En dan, as Nolleke al veur de darde keer zien noam het geroepen, -en êfkes met heur voet hum ’t wakker worden meklik moakt, dan zeit ie verwonderd: -</p> -<p>„Hê, wie is doar?” -</p> -<p>Nolleke wou wel is weten of Teun bevrind was met ’en mins die Jan Peper heitte? -</p> -<p>Teun was al <span class="corr" id="xd31e7171" title="Bron: opgestaon">opgestoan</span>. -</p> -<p>„Bevrind,—nee, moar ik ken ’em van oanzien; hie kumt zoo’n enkelen keer hier over -’t woater. Wat zou dat juffer Janssen?” -</p> -<p>Nolleke kiekt ien ’t ronde.—Niemand ziet ze. -</p> -<p>—Of Teun dan is êfkes deez brief wil lêzen? -</p> -<p>Teun sprak gemuujzoam: -</p> -<p>„Nee, mot niet kwoalik nemen, andermans brieven.… nee!” -</p> -<p>Nolleke stampt met den voet. Ze wil dat ie den brief zal lêzen. -</p> -<p>En Teun, as ie dan tóch zoo asstrant most zin!.… Hie lêst; en as ie ’t gedoan het -dan kiekt ie beschoamd, en zeit: -</p> -<p>„Och, wat za’k oe zeggen juffer Janssen: ’t is woarheid, zeker!” -</p> -<p>„Wát is woarheid vroag ik?” stampt Nolleke weer. -</p> -<p>Teun ziet heur oakelik oan: -</p> -<p>„Och juffer Janssen, ge weet niet hoe ’t heele darp oe beklaagt.” -</p> -<p>„Bekloagen! Mien!? ’k Wil weten woarum!?” -</p> -<p>Teun wijst naar den brief, en dan: -</p> -<p>„Moar ’t most er van kommen.” -</p> -<p>„Mins ik stik! Sprêk, wat mein ie?” -</p> -<p>„Ien de wieg oan mekoare gekoppeld! Och heere, den amoer as ’en leske van buuten geleerd! -Ielkeen juffer Janssen, bekloagt oe; schoon kiend as ge bint!” -</p> -<p>Nolleke bijt zich de lippen in bloed. Teun vervolgt: -</p> -<p>„Joa juffer, noe den vremde oe ’t oog het doen opengoan, nou, ’t mot gezeid zin: ’t -is ’en schandoal!” -</p> -<p>En Nolleke forsch: -</p> -<p>„Wat weet ie van Bram Oarends? Allô!” -</p> -<p>—Och! Teun wou er liefst niet van sprêken. Peper had zwiege motten; moar, nou Peper -zoo’n brief had geschreven, en as ’t dan zoo wêzen most, dan zou ie ’t heur zeggen—Teun -zag noar den <span class="pageNum" id="pb266">[<a href="#pb266">266</a>]</span>opweg en voorders ien ’t rond.—Joa, dan zou ie d’r moar veur uutkommen, dat Bram, -krek as ien den brief sting, z’n eigen had verslingerd oan ’en licht vrouwspersoon, -woarmee ie te Oarem kennis had gemoakt en nou op de Vêluw in ’t geniep verkeering -hiew. -</p> -<p>„En dat weet ie sekuur?” zegt Nolleke met vlammen in ’t oog. -</p> -<p>„Zóó sekuur as dat de zon oan den hemel steet,” zegt Teun: „en krek zoo zeker as dat -’et God gekloagd is dat zoo’n melkmuul ’t welgeschoapenste kiend uut de Bêtuw—gekoppeld -of niet—zoo schandelik vergêt.” -</p> -<p>Nolleke Janssen kon niet spreken. Zóóveul leed en op zoo’n wermen dag; en zóóveul -loopen; en a’j zóó zwoar van pestuur bint!—Ze snakte noar oajem.… -</p> -<p>„Bewiezen!” zegt ze: „Ik vroag noar bewiezen?” -</p> -<p>Teun kumt noar heur toe; vat—alsof ’t zoo van zelf sprak—heur hand; en dan.… -</p> -<p>Moar Nolleke—klets!—„Handen thuus houen; vort! Ik vroag oe bewiezen! Wie het ’t oe -gezeid?” -</p> -<p>Teun begriept dat ie te gauw van wal is gestoken.—Alêvel, noe zal ie hoar dan ook -bescheielik de moat volmêten: -</p> -<p>—Al dukkels, en ’t meest bij oavend en ontied, zei Teun, had ie Bram motten overzetten; -en, Bram had de reden woarum ie noar ’t Hoog goeng, niet kunne verzwiegen. Teun had -hum toen ’t verkeerde kloar veur oogen gesteld, en op juffer Nolleke gewezen—die toch -meer as meer was. Moar, fluite! niks had geholpen. Gek was ie noar dat vrouwmins, -stoapelgek! -</p> -<p>—Of Teun hoar kende? -</p> -<p>—Wel zeker, hie kende hoar best. -</p> -<p>—Of ze groot van pestuur was? -</p> -<p>—Joawel, groot en permantig; moar veural ’en valse tronie; gouwe bellekes ien de oor’. -Schandoalen, schandoalen! O! En rauw ien d’r mond! Juffer Janssen zou ’en kleur kriegen -as ze ’t alles noar woarheid vernam. Moar, dat den kwiebes weerd zou wêzen, dat ’en -lieflik kind as Nolleke, nog zie zóóveul van ’em weten wou, dát nee,” zei Teun, „da’s -krek zoo onmeugelik asdat ik oe kan oanzien zonder.… Och Heer!” kwiem ie toen met -’en diepen zucht, en nóg ens: „Och Heer!” -</p> -<p>Nolleke wist niet wát Teun in ’t letste gezeid het. Wark het ze um hoar troan’ te -bedwingen. Ien éns had ze gevuuld dat Bram hoar toch diep ien ’t gemoed lei.—Och, -’t was altied, van klein kiend af oan, zoo’n oarig jungske gewêst!—As noaste buren -woaren ze krek as van éénen heerd! Woar was de tied dat ze soam den grooten karnhond -veur de prikslee spanden, en ielk verzet op de slee goenge zitten; toen ze soamen -mussen ien de knip vongen; en witte konien’ hiewen, niks as witte, wel vieftig, met -rooje oogen! -</p> -<p>Nolleke vermant zich nou ze oan rooje oogen denkt. Den Teun zal niet marken hoe’n -slag ze op ’t hart kreeg. Moar, Teun sprak onwoarheid! ’t Kon zóó niet wêzen!—Had -ze dan geen gevuul veur Bram asof z’em lêvenslank op de spekkoek met stroop wou <span class="pageNum" id="pb267">[<a href="#pb267">267</a>]</span>traktieren; en hie, het ie zelfs nog loatst niet gezeid, dat geen mins ze zoo lekker -kon bakken as zij? -</p> -<p>Nolleke vuult dat ze wit wordt. Bij al wat heur lief is, as ’t woarheid mot wêzen, -dan zal ie ’t onderveinden dat Nolleke zich niet bespotten loat! Dan zal ze zich wrêken!—Alêvel, -zekerheid wil ze.—En tot Teun.… Nee, erst, nógens—klets! Weg met die hand!—Luuster: -„A’k zekerheid kreeg dat ie zich oan zoo’n slecht vrouwmins kon versmieten.…” -</p> -<p>„Dan was ie weerd,” valt Teunes in, „dat ie den hals brak, juffer Janssen.—As Bram -’t woater weer overkumt, dan za’k ’em zeggen dat ie op d’eigen stond noar oe toe mot -um zich vrij te sprêken; of—en zoo zal ’t wêzen—as ie ’t niet <span class="ex">durft</span>, en j’em loater met blauwe oogen en ’en dikken neus deur ’t darp ziet goan, denk -dan moar dat Teunes Van Vlot niet zal verdroagen dat ’et liefste kiend uut de Bêtuw, -bespot en vertrampt wordt; en.… Och juffer Janssen!” -</p> -<p>Nolleke kwiem nog êfkes, klets, met de hand op Teunes’ hand, moar niet zoo straf as -de twee erste keeren. Heur gemoed was overvol. As ’t uutkumt dat Bram zich eiges en -hoar vergat, dan.… O! ze kan ’t niet langer uuthouen; heur oogen schieten ien troan’. -Oan Teunes drêjt ze den rug toe. En, vort is ze, den weg op noar huus. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Een klein uur later heerschte er bij boer Arends op ’t Rijnland de grootste ontsteltenis. -</p> -<p>Zoo even was er van de overzij der rivier een boodschap gebracht, dat Bram niet thuis -kon komen, want, dat hem op ’t Hoog een overval had getroffen,—waarschijnlijk van -de warmte of te sterke verkoeling—en, dat hij nu bij Witte den tolbaas, in huis lag. -</p> -<p>—Bij Witte den tolbaas! ’En overval! O God, dát het boer Oarends wel altied gedocht!—Moeders -onverstand zou ’t verdarf van ’t kiend wêzen; ’t ongeluk van ’t heele huus!—’En overval!.… -Starke verkoeling!—Arends schoof het volle bierglas ter zij: ’t Was dom en onverstandig -van Lina dat zij ielkreis de kruuk moar weer vulde; ’en mins die dorst had, dronk -toezoers deur, moar dat most ’en mins die <span class="ex">geen</span> dorst had, tegengoan. ’t Was meer geluk as wiesheid dat hie eiges ook in geen overval -lei. -</p> -<p>„Wouter, ik wil terstond noar ’t Hoog,” zegt vrouw Lina: „En gij.…?” -</p> -<p>„Ikke noar ’t Hoog!” roept Arends: „Zeg Lina, is ’t oe niet genoeg da’j oe kiend tot -schande oanzet en doardeur Gods wroak op ’t lief hebt gehoald?” -</p> -<p>Lina vermant zich: -</p> -<p>„Wouter ik loat de sjês ienspannen; te loopen dat duurt te lang.—O, mien erme kiend!” -</p> -<p>—’t Erme kiend! Joa, denkt Wouter, vrouw Lina mot opstond noar ’em toe, went geen -is er zóó ree um iemand bij te stoan; moar, ’t peerd en de sjês, en—ge kost niet weten: -as hie eiges d’r tegen den oavend noar toe wou: -<span class="pageNum" id="pb268">[<a href="#pb268">268</a>]</span></p> -<p>„’t Is bêter da’j te voet goat Lina; gij vuult niet wóárum, moar ’t is zoo.” -</p> -<p>„En as er gevoar bij was, zou ’t erme kiend starven zonder zien moeder!” roept de -vrouw. -</p> -<p>Wouter-boer wordt wit: -</p> -<p>„Starven!—Wat mein ie, Bram starven!—Moar dóár is toch geen denken oan. ’t Zal zoo -arg niet wêzen. Weet ie wát Lina: we loaten ’t speulwoagentje ienspannen, dan voar -ik tóch met oe mee, en kunnen we Bram ienloajen ook. Moar <span class="ex">starven</span>.…” Haastig: „’k Wou da’j van die dinger niet sprak.” -</p> -<p>Moeder Lina is reeds verdwenen. Geen tien minuten later staat het bruine kapwagentje -voor de deur der hoeve. Dikke Wouter-boer heeft de leidsels en zweep reeds terhand -genomen om na vrouw Lina in te stappen; de bouwknecht geeft den boer een steun onder -den arm. De rechterveer van het wagentje vertoont een sterke drukking.—Arends roept -zwaar blazend: „Vort Piet.” Breede rimpels plooien den bil van het bruine paard. Arie -de bouwknecht licht de pet op; en—’t echtpaar rijdt het witte met hooivlokken beslingerde -hek der hoeve uit. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Teunes de veerknecht zou er niets van vernemen dat de boer en de boerin van ’t Rijnland -met het kapwagentje naar de overzijde der rivier gingen.—Arends vond het bêter over -Oarem te goan. Dóár ha’j de schipbrug; en hier oan ’t veer was ’t met ’et ienvoaren -van de gierpunt gevoarlijk veur ’en mins, die zoo zwoar van pestuur was. -</p> -<p>Vrouw Lina is er niet in geslaagd om hem van besluit te doen veranderen. ’t Was voor -haar om te schreien. Meer dan twee uren te moeten omrijden; en niet uit den wagen -te mogen springen; en haar jongen ziek te weten bij vreemden, misschien gevaarlijk -ziek! „Och,” heeft ze nog eens gezegd: „loat mien dan over ’t veer goan, en <span class="ex">loopen</span> Wouter. Wat zou ’t wêzen as ik te loat kwiem.” -</p> -<p>„Hum!” heeft Wouter gekucht: „Te loat! Ik zeg oe <span class="ex">nee</span>!” En dan: „As oe eigen man onderwêge ’en ongeluk kreeg, niewoar, dat dee d’r niet -toe; die zou j’ ien de stêk loaten! Watte gekheid, te loat!” -</p> -<p>Te Arnhem over den Rijn, en alzoo op den Veluwzoom gekomen heeft Wouter—weinig bekend -met de wegen aan gene zij der stad, en met een toestemmend antwoord op de weinig doordachte -vraag: of die stroatweg de stroatweg noar ’t Hoog was—in plaats van den Utrechtschen -weg, den weg naar Apeldoorn gereden. Vrouw Lina had al gezegd, dat ’et niet in de -richt was, maar Wouter had beweerd dat de weg toch hoog-op liep. -</p> -<p>Aan den eersten weg heeft hij zijn dwaling vernomen; langs een binnenweg, dien men -hem aanwees zou hij nu—ofschoon het een <span class="pageNum" id="pb269">[<a href="#pb269">269</a>]</span>heele reis bleef—toch eerder op den rechten weg komen dan wanneer hij over Arnhem -terugreed. Men moest bij den Lichtenbeek nog den Amsterdamschen straatweg passeeren -en dan maar rechtuit rijden: „Goeje middag!” -</p> -<p>Goeje middag! Jawel, maar ’t was al avond toen Bruin met schuim overdekt het speulwagentje -met een paar schokken uit een der zandwegen op Utrechtschen straatweg terecht bracht. -</p> -<p>Vrouw Lina’s onrust heeft geen grenzen gekend, en, Arends zelf, heeft Goddank! gezegd, -want Lina’s sombere voorspellingen op dien langen tocht, hadden hem bij de inspanning -van het hortend en stootend dwalen op zulke vreemde wegen, gedurig het angstzweet -doen uitbreken, en, eerst tegen half zeven in den avond bereikten de echtgenooten -den tol van baas Witte. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Teunes de veerknecht had intusschen zijn besluit genomen.—Hoe ie ’t ook prakkezierde, -’t stond bij ’em vast dat—mocht Bram ook jollen en dollen met ’en liefke op ’t Hoog, -’t spul toch zekerlik met ’en trouwerij tussen Bram en Nolleke z’n beslag zou kriegen. -De duiten! niewoar, de duiten!?—En zie, as ’et zoo loopen most, dan was en bleef die -Bram Oarends—hoe ’en mins ’t ook berêkenen wou—niks meer as overkompleet. -</p> -<p>’t Is toch vreeselijk donker in ’t hart van Teun den veerknecht geworden<span class="corr" id="xd31e7281" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>Hie prakkezierde! ’t Schee-mes da’k altied op zak heb, is scharp genoeg; moar—bloed -is ’en helle kleur.—Watblief? ’t Blauwe diepe woater op ’n sturmdag?—Nee, sekuur was -dát niet. Schippers oan den oever, en ’t volk ien de weerden kosten ’t verroajen.—’t -Bosch?—Joa, ’t bosch oan d’overkant van ’t woater!—Zoo’n bosch is ’s oavends duuster. -Wie zal doargunder op ’t Hoog adee op Teun den veerknecht kriegen; doar zin streupers -en polderjongens: kwoad volk dat loert op ’en vette beurs uut de <span class="corr" id="xd31e7286" title="Bron: Bétuw">Bêtuw</span>. ’t Gebeurde soms dat dóár iemand verdween zonder dat ie ooit weer terecht kwiem. -Bram Oarends is ’en kiend, ’en zwêvelstökske! ’t Kos alles in ’en ummezien geschied -zin! -</p> -<p>—’t Zal wel loat worden eer ik weerum kom, had Bram gezied. Nou, de moan is dan in -ielk geval wel onder, en ’t bosch goed duuster.—Ze zeggen ien ’t darp dat Nolleke -Janssen meer wicht ien goud het te wachten as ze zwoar van pestuur is.—Ei wat verspeult -de Bêtuw oan Bram zoo’n wittebroodskiend? En ikke!? As ik ’en mol stêk, of ’en hoas -striek, dan zeggen ze, knap zoo. Wat oe ien de weg stoat—vort er mee! krek as van -rupsen en al zu’k gesnor; dat steet ien den almenak.—’En liester ien ’t strik drêj -ik den hals um. Domenei zei letst ien ’t predekoatsie, dat ’en mins zelfs nog minder -as ’en vogel was, went ’en vogel kon vliegen en dat kon ’en mins niet. En bijveurbeeld, -as zoo’n voader en moeder van Bram dat kiend heelegoar niet gekregen hadden dan was -’t er ook heelegoar niet gewêst, niewoar? Of, as ’t ien de luiers gesturven was.… -Welzeker! -</p> -<p>Teunes Van Vlot heeft toen eenige oogenblikken met de hand <span class="pageNum" id="pb270">[<a href="#pb270">270</a>]</span>onder de kin, voor zich heen zitten staren. Toen heeft hij rond gezien.… en even ’t -mes uit de schee naar boven gehaald; maar, ’t ook aanstonds weer laten zakken.—Scherp -was ’t genoeg; giester het ie ’t nog geslepen.—Stil!—ze zouen oan ’t <span class="ex">strak kieken</span> kunnen marken dat ie wat ien ’t adee had.—Trek ien ’t êten.…? nee <span class="ex">trek</span> het ie niet. Boven op zien cel doar het ie ’en fleske met kloare; hie zal d’r ’en -kluutje goan vatten; joa, twee of drie as ie nóg ens zoo gek is um zich te verbeilden -dat ie Bram al heurt schrauwen. Nou, as Bram moar ens ien ’t bosch onder d’ eerd leit, -dan, och God, dan krêjt er geen hoan noar. -</p> -<p>Buuten krêjde de hoan, moar, Teunes Van Vlot hie heurde ’et niet, en, dronk zien darde -glas kloare. -</p> -<p>Nolleke Janssen is arg dik, alêvel d’r zit stoal en iezer in. -</p> -<p>Tegen zessen is ze—’en goed half uur hooger op ’t revier—in heur voaders visch-oak -gestapt, went Janssen had oalskurven in den Rien. Met de roeispoan’ kos Nolleke krek -zoo goed overweg as met de riestenbrijlêpel.—En nou, ze was ien spanning d’r bij. -Weten zou ze ’t! Rust had ze niet.—Klets, kloeng! ’t Woater spatte heur somtieds ien -’t gezicht, moar ’t oakske vloog toch deur ’t nat, en Nolleke—as ze oan ’t overkant -van den Rien de boot oan ’en kribpoal het vastgebonden, dan trekt ze wel ’t halsdoek -af, en wischt ze zich ’t rooje geloat, moar, vigelant stapt ze toch deur de weies -op den barg met z’n bosch toe. -</p> -<p>Veurzichtig had ze uutgevischt woar ’t slechte vrouwmins kos wonen, en, ze geleuft -wel te weten, woar ’t jong zal te veinden zin. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Was omstreeks acht uren in den avond en heel donkere onweerslucht. -</p> -<p>Driekje van baas Witte heeft er niet eerder aan gedacht om de tollamp buiten bij ’t -koninklijk wapen te ontsteken, want de spanning, waarin men binnen den tol verkeerde, -was sedert den middag schier van oogenblik tot oogenblik geklommen. -</p> -<p>—Zie, doar lei ’et knappe jungske uit de Bêtuw, karmend en kloagend en somtieds gillend, -zoo wit zoo doojelik wit ien Oomes bedstee.—En zij, Driekske, zij het er schuld oan: -Joa <span class="ex">alle</span> schuld! Och, as zij den azien met suukerwoater moar niet had gegeven! Hie was te -werm gewêst.—En nou, doar leit ie!—Onderwêges met Oome toen had ie ’t gekregen.—Oome -het zelf den dokter uut ’t darp goan roepen, moar, wat dokter veurschreef het goar -niks geboat. En nou, sinds de dikke boer en z’n vrouw uut de Bêtuw der woaren, was -’t heelegoar oaklikheid. -</p> -<p>De dikke boer had gevroagd: „Hoe geet ’et Bram? Wat is oe overkommen, en hoe kwiem -ie hier?”—Moar Bram had niks gezeid, en alleen gekarmd.—Toen is de dikke boer op ’en -stoel goan zitten, en het zich gedurig met ’en roojen neusdoek deur ’t geloat gestreken -en gekarmd asof ie ’t eiges in ’t lief had. -<span class="pageNum" id="pb271">[<a href="#pb271">271</a>]</span></p> -<p>En de moeder? Goed mocht ze wêzen, moar bitter ook; och heere zoo bitter! Toen ze -’t heurde van ’t azien met woater, toen het ze Driekske oangekeken met oogen as vuur, -en gezeid: „Oanlonken en vergift in ’t lief gieten! Beest!” -</p> -<p>—Beest! het die <span class="ex">moeder</span> gezeid. Dat was oakelik. Goeje God,—beest!—Moar oome het Driekske in ’t oor gefluusterd: -„Stille moar kiend, as den emmer vol is dun lupt ie over.” -</p> -<p>„O God!” steent de moeder, terwijl alle hulp weer vruchteloos bleek: „O God, hie zal -’t bestarven.” -</p> -<p>In een vreeselijken aanval van pijn hief de arme jongen nu de handen als radeloos -ten hemel, en dan, terwijl hij zijn moeders hand greep, sloeg hij meteen den matten -blik op het van verre staande meisje, en riep op droeven toon: -</p> -<p>„Driekske, hier kommen! Lieve Driekske!” -</p> -<p>In ’t zelfde oogenblik is Driekske schreiend toegesneld, en ligt om vrouw Lina’s hals. -</p> -<p>Hoe! schreit dat kiend oan héur borst?—Dát most wel ien ’t hart griepen.—As dat dernje -slecht was, dan zou ze niet zoo snikken; dan zou ze niet um moeders hals zin gevallen. -</p> -<p>„Nee kiend, nee, <span class="ex">beest</span> dat he’k niet gezeid, nee, <span class="ex">onverstandig</span> he’k gezeid van ’t azienwoater; moar nee, gij kondt niet weten dat ’t Bram zou kwoaddoen.—Zeker -liefste jong, ze gaf ’t oe uut bestwil, moar.… ’t was niet goed da’j ’et dronk.—Nee -kiend, nee, <span class="ex">beest</span> dat he’k niet gezeid. Nee; God bewoare!” -</p> -<p>Geen vijf minuten later was de toestand van den armen Bram zoo zorgwekkend, dat moeder -Lina in de hevigste onrust haar ingeslapen man wakker schudde, en drong om oogenblikkelijk -nog eens den dokter van ’t naaste dorp te gaan halen. -</p> -<p>Wouters paard was in het kleine schuurtje gezet, en het wagentje stond er nog buiten. -</p> -<p>„Ikke.… de dokter.…?” soesde Wouter ontwakend, en in den aanvang niet wetende waar -hij zich bevond: „Joa, allang gezeid; ’k heb ’en zwelling noar ’t hart.… Watblief, -veur <span class="ex">Bram</span> den dokter hoalen?—Ikke?—Bi’j gek Lina; ikke?” -</p> -<p>Maar ’t was geen gekheid. -</p> -<p>Er was de grootste haast bij. En wie anders zou ’t moeten doen! De moeder zelve? Het -jonge meisje? De arme blinde misschien? Voort moest Wouter op d’eigen stond. -</p> -<p>—Moar ’t was buuten zoo duuster, en Wouter kende hier op ’t Hoog den weg niet; zonder -lanteernspul kos ie ien geen geval voaren deur ’t donkere bosch.—’t Zou met Bram wel -zoo arg niet wêzen; en luuster: buuten roasde de wiend; ’en hoagelslag kletterde tegen -de gloas’; ’en schel licht glansde langs de luuk’ en onder de reet van de deur; ’en -roatelslag van geweld knetsknatste vlak boven ’t huus; en.… O God wat zou doar wêzen.…? -’t Bonsde op de deur, en ’t schrauwde doarbuuten: -</p> -<p>„Doe open! Doe open!” -</p> -<p>Dikke Nolleke Janssen kos goen oajem meer kriegen. Ze had geen lid oan d’r lief dat -niet trilde.—Stoapelgek was ze gewêst <span class="pageNum" id="pb272">[<a href="#pb272">272</a>]</span>om zoo’n aventuur te riskeeren! Wat goeng ’t hoar alêvel ook oan of Bram hier op den -Hoogkant noar ’en andere vree!—Bram—zoo’n kiend! zoo’n zwêvelstok! Nee, <span class="ex">liefde</span> had ze nooit veur ’em gevuuld: ’en <span class="ex">oarigheid</span> ’en <span class="ex">roarigheid</span>, noe joa, moar niks meer.—As ze ooit had geweten dat ze deur hum in zoo’n onweer -en nood zou kommen, dan had ze hum liever as kiend zien stikken ien ’en gluujende -spekkoek.…—nee dát toch niet: moar zóó te motten dwoalen ien ’t bosch; en dan die -bliksem, en donder, en hoagel! ’t Is asof heur ’t heele geloat met gluujende spiekers -geprikt is. -</p> -<p>„Doe open! doe open!” roept ze nog ens, en al weer: „Ik zeg doe open!” -</p> -<p>Driekske keek naar buiten. De wind sloeg den hoagel noar binnen, en te geliek met -’en zwonk, dikke Nolleke mee de koamer ien. -</p> -<p>As er met Bram niet zoo’n nood en ermoei was gewêst, dan zou vrouw Lina van Nolleke -geschrokken zin. Arends schrok nooit, behalve as ie den Dood zag, en—Nolleke was de -Dood niet. Nee ’t <span class="ex">lêven</span>! ’t Was ’en bestierink van God: de liefde veur Bram zal Nolleke noar ’t Hoog hebben -gejoagd toen ze van ’t overval heurde; en uutgemoakt was ’t nou meteen wie den dokter -kos hoalen. O liefde Gods nooit recht geprezen!—„Kom is hier Nolleke?” -</p> -<p>Moar Nolleke—toen ze den hoagel uut d’r hoaren en rokken geschud, en woater uut de -oog’ had gewreven, toen keek ze asof ze betooverd was. Van ’t ongeval had ze niks -geheurd, en nou.—Zag ze goed! Zat doar dikke boer Oarends van ’t Rijnland? En stond -doar zien vrouw? En gunds, lei Bram doar karmend ien ’en bedstee!? -</p> -<p>Woar was ze dan?—Toen ze buuten, ien de bosschen verdwoald, zoo angstig vortjoeg noar -’t rooje lanteernlicht van den tol, dat ze deur de bloajen zag gliensteren, hoe kon -ze toen denken dat ien dat eigenste huus ’t heele Oarendsnest uut de Bêtuw bijeen -zou wêzen.—Of ’et toevallig was?—Geen spier, a’j nog weet dat de tol bij ’t bosch -’t eenige huus was da’j op ’en verrel uur afstand ien ’t ronde zou vienden.—Moar toch, -a’j van droomen sprêkt: en van wakker worden, en niet weten van hóé en van wát, dan -mo’j nog altied bie Nolleke Janssen wêzen. -</p> -<p>„Bi’j boer Oarends van ’t Rijnland, of bin ik duuvels geworden?” zegt Nolleke op haar -krachtigsten toon. -</p> -<p>—Ho! Nolleke most stil wêzen. ’t Noodweer had hoar zeker versuusd; ’t was mooi van -hoar dat ze ook was gekommen. -</p> -<p>„Mooi! Wát mooi!?—Is er met Bram ’en ongeluk gebeurd?” Ze begriept er nog niks van.—Ze -hadden hoar gezeid dat Bram bij ’en schêper ien ’t bosch met ’en slecht vrouwspersoon -vree. Dát had ze willen zien; moar, zuukend noar ’en schêpers-huus, had ze gedwoald -ien ’t groote bosch. En ’t booze weer was heur overvallen; en, toen ze noar dees kant -’en licht deur de bloaj’ had zien gliensteren, toen was ze d’r op toegeloopen. Zie, -zóó kwiem ze ’t bosch uut, op den stroatweg, hier oan den tol. -<span class="pageNum" id="pb273">[<a href="#pb273">273</a>]</span></p> -<p>Alêvel Nolleke zou toch uut den droom kommen. -</p> -<p>Al kwam ze nog niet op ’t adee dat ze <span class="ex">hier</span> bij dien eigensten schêper met ’t slechte vrouwspersoon was, woarvan Teun heur ’t -heufd zoo werm het gestookt, ze begriept toch wat er gebeurde, en, dat de ouwers uut -de Bêtuw noar ’t Hoog geroepen, ien angst en ien zurg zin. Moar ’t was niet meuglik -Nolleke nóú alles uut te leggen, went op dat eigenste oogenblik ha’j ’en konsternoasie -van geweld.—Moeder Lina riep: „O Heere!” went ze zag heur erme lieveling, krimpende -van pien, met de peerels op ’t gelaat! -</p> -<p>Nolleke had nog niet begrepen dat ’t zóó arg was; moar nou, op de bedstee toegeschoten, -greep ze ’s jungskes hand en riep: -</p> -<p>„Bram, <span class="corr" id="xd31e7389" title="Bron: hei’jt">hei’j’t</span> zoo kwoad? Stumper! Stakker da’j bint! Kumt dat van ’t loopen noar ’t Hoog! Zoo’n -schoelje van ’en vrouwmins!” -</p> -<p>Bram trok oakelik met de oogen. Nolleke lei hum de hand op ’t veurheufd.—Maar Bram: -„Phú! die werme dikke hand! O God! benauwd!”—Hie smeet zich um, en gilde van pien. -</p> -<p>Zie, doar kwiem de dochter van ’t huus—went Nolleke hiew Driekske veur ’t kiend van -den tolboas—doar kwiem ze met ’en wermen drank—zóó werm dat de woasem heur as ’en -glimp veur ’t gezicht stond, en ze fluusterde met ’en stemmeke as suuker: -</p> -<p>„Hier jungske, wês noe moar stille; ster-annies en vlier is d’r ien. Oome zei dat -’t goed was; en as de dokter dan kumt.…” -</p> -<p>Dat letste gaf vrouw Lina ’en schok. Hoe! kos ze ’t nog oanzien dat heur ooilam stuuptrekkend -was, en dat z’n eigen bloeds-voader, zonder hart, as ’en os ien den stoel lee: -</p> -<p>„Zal dan niemand, niemand noar ’t darp goan um den dokter te hoalen!? Man! mins! Wouter! -a’j nog langer zuumt en oe eiges ’t noaste bint, dan bin gij voor God en de minsen -Brams moordenoar!” -</p> -<p>„Ziede roazende gek Lina! Wie sprêkt er van moordenoar? Zou ’k veur Bram niet alles -doen; moar a’j zoo as ik, ’en zwelling noar ’t hart hadt met ’en gevuul as van ’en -kronkel ien de moag; as ’t oe krek was as vuur en vlam ien de harsens.…” -</p> -<p>„Mins goai, of ik goai!” roept de moeder. -</p> -<p>Arends was zoo rood als ’en kreeft toen hij opstond. -</p> -<p>—Moar luuster—asof ’en engel hum op ’en kouwen dag ’en glêske annies had geschonken, -zoo glee hum ’t stemmeke van Driekske as ’en werme gloed deur de nieren: -</p> -<p>„Blief ie moar stille boer Oarends; Oome Thijs is al ’t achterhuus uut. Oome hoalt -den dokter; en—’t ster-annies en ’t vlier zal goeddoen nog eer ie d’r weer is.” -</p> -<p>„Wat! de blinde?” roept Arends. En dan, neervallende in den stoel: „O goedheid Gods.…” -went zeker, as hie had motte goan, ’t zou z’n dood zin gewêst! -</p> -<p>Ook Nolleke was er beduust van. Hoe! was die tolboas, met z’n groote blauw oogen, -’en blinde? -</p> -<p>„Wel Heere mirakel!” roept ze: „’En blinde met zoo’n noodweer op ’t pad!” -</p> -<p>En Nolleke ziet de achterdeur open, en—van heur hoastigen <span class="pageNum" id="pb274">[<a href="#pb274">274</a>]</span>stap trillen de kummekes op den siffenjeere; en met heur breeje heup schuuft ze dwars -deur ’t smalle deurke ’et achterhuus in.—Dien kant had ze den tolboas zien weggoan, -en van doar zou ze hum volgen. -</p> -<p>Maar Driekje volgt háár. -</p> -<p>Een oogenblik later stonden dikke Nolleke en ’t slanke Vêluwskiend achter buuten den -tol. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>’t Onweer had uutgeroasd. ’t Rêgende êfkes, moar heerlik was ’t, en, ’t rook noar -denne-noalden zóó frisch asof ’t brulloft ien ’t bosch was. -</p> -<p>’t Goeje hart had Nolleke gedreven, moar hoe ze den blinde ien ’t duuster zou gevolgd -zin, dat wist ze niet.—Goed zoo, nóú had ze ’t verstoan: d’r was geen gevoar veur -den blinde. Oome kende den weg; en veur hum was ’t altied nacht, of altied dag, krek -zooa’jt nemen woudt.—Nolleke begriept niet alles, moar ze vroeg noar wat anders. Ze -zou wel gern is weten hoe Bram Oarends ien den tol was gekommen, en woar hier op ’t -Hoog ’t slechte vrouwmins zou wonen die Bram—zooas ’t proaten was—met de grootste -schandoalen noar de Vêluw had gelokt? -</p> -<p>Driekske is arg van die vroag geschrokken. Zou ’t zóó zin geschoapen! Wier d’r al -zóóveul van hoar en van ’t jungske geproat! En was dan deze misschien ’en vroegere -liefde? Gelukkig—die ’t gevroagd het, kan niet zien dat Driekske zoo’n kleur kreeg. -</p> -<p>„Joa kiend,” herneemt Nolleke: „hier op ’t Hoog mot ze zitten; bij ’en schêper ien -’t bosch. ’En groot permantig vrouwmins. Eén van ’t slag uut de stad; ge weet wel; -met ’en lonkig oog, en gestolen goud ien de oor’. ’k Was roazend toen ’k ’et heurde, -en ’k wil dat vrouwmins de les lêzen, dat ze ’t kiend van ’en jong zuukt te verdarven.—Woar -stêkt dat kat van ’en wief—rechts, lienks: woar woont die schêper met ’en slang in -z’n huus?” -</p> -<p>Driekske was er beduust van. Moar, nou schrok ze van wat anders. -</p> -<p>’t Akelig smartgeschrei van den armen Bram klonk tot buiten den tol. -</p> -<p>„O Heer!” roept Driekske<span class="corr" id="xd31e7425" title="Niet in bron">,</span> „zou ’t zóó arg zin!” -</p> -<p>Weg is ze noar binnen, en, Nolleke heur achternoa. -</p> -<p>Joa, ’t leek wel of ’t met ’t Oarendskiend op ’en eind zou loopen. As ’en dood mins -die nog lêft, zóó lei Bram in moeders arm; moeder Lina gehurkt oan de bedstee.—Wouter-boer -sting d’r bij met soamgeknepen handen.—Hie wiest bêter dat ’t geen starven was. Starven -dat was geen ding, dat zoo moar ieder oogenblik gebeurde; verechtig niet! Dat was -’en ding van wiedweg, ien ’en duusteren hoek; ’en ding veur den ouwerdom. Joa ’t gebeurde -wel op jonge joaren, moar altied bij andere minsen; en ’t was ook meer ien ’t adee, -went behalve ’t gelui van de karkklok wier ’en mins, die <span class="pageNum" id="pb275">[<a href="#pb275">275</a>]</span>verstandig thuusbleef, d’r niks van gewoar. Ien ielk geval zou ’t al ’en duuzendste -tref wêzen, dat krek nou, dezen eigensten oavend, ien ’n vremd huus, <span class="ex">zien eenige kiend</span>.… Nee! uut! hie mag er niet oan denken.—En, as ’et <span class="ex">toch</span> zoo wêzen most! Moar nee, ’t <span class="ex">zou</span>, ’t <span class="ex">kos</span>, ’t <span class="ex">mocht</span> niet zoo wêzen. De blinde zal wel opstond met den dokter weerum kommen, en dan.… -</p> -<p>„O, man, da’j zoo rustig kunt stoan!” schreit de moeder. -</p> -<p>„Watblief.…? Ikke? Rustig!” -</p> -<p>„Woater, azien! Gauw! Hie starft!” roept vrouw Lina een oogenblik later. En boer Arends -hie karmt: „O God!” en sleet de beie hand’ veur de oogen. -</p> -<p>Maar Driekske, ien één zwonk het ze ’t gevroagde bij moeders hand; en Nolleke, as -ze ’t oankiekt en bij zich eiges vluukt: „’k Zou ’t wief kunne vermoorden die ’em -lokte en zóó ien den duuvelsklauw brocht,” dan ziet ze ’t slanke dernje, met troangeglienster -in ’t oog, neervallen bie de bedstee, en de handen vouwen; en de lippen van heur kleine -munje ziet ze bewêgen ook, moar—dat ze bidt: „Och Heere God, loat ’em lêven veur z’n -moeder, en ook veur mien,” <span class="ex">nee</span> dát heurt Nolleke niet. -</p> -<p>Alêvel, Nolleke kreeg veur dat dernje ’en gloed ien d’r ziel; en heur mollige hand -lei ze op Driekskes heufd, en fluustert: -</p> -<p>„Goed zoo kiend; doar kan onze lieve Heer geen <span class="ex">nee</span> op zeggen. Zie moar, ’t schoap van ’en jong, ’et erme kiend leit al stiller; zie, -Goddank!” -</p> -<p>En Arends: -</p> -<p>„Watte? Stiller? Wordt ie bêter? Joa, ’k wiest ’et wel zeker. Moar zeker wiest ik -ook dat er niemand oan mien zou denken. ’k Smoor van den angst en den dorst. Woater! -’k zeg woater—of bier. ’k Heb ’en brand op de moag da’k mein te stikken.” -</p> -<p>Maar, bier kwam er niet, en Arends bleef blazen en steunen. Wat <span class="ex">hie</span> niet most uutstoan, dat geleufde geen mins. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Thijs Witte vond ook dat ’t heerlik buuten ien ’t bosch rook. krek as op ’en keunings -ientocht in stad. De koekoek wist van geen uutscheien, en de veugels kosten den sloap -niet vatten, went, ’t was zoo lekker en malsch asof ’et ien ’t prilst van de Mei was.—Moar -toch, ’t onweer dreef nog niet glad van de locht. -</p> -<p>Thijs stapte zoo hard as ie kos ’t pad dat ie kende, en tikte met zien stökske, rechts-lienks -om sekuurder te loopen.—Heur, heur de nachtegoal is sloan!—Och goeje God, wat is ’t -toch mooi in Oe groote huus, denkt de blinde: Heur moar, de krekeltjes kunnen d’r -ook niet van zwiegen. Tot half tien mot de moan ien ’t erste kertier boven de hei -stoan. ’k Wed dat de duuzende rêgendröppeljes ien ’t bosch gliensteren as ’en Friezin -die de bruud is.—De bruud!—Driekske?—Och joa, as alles ten beste nog keerde, as <span class="pageNum" id="pb276">[<a href="#pb276">276</a>]</span>den dokter met Gods hulp nog road en doad had; as ’t pak van ’t hart was dat Driekske, -met heur drank, dat jungske den dood dee; en.… as ze verechtig ien ’t eind nog de -knie noast ’em boog ien de kark, dan<span class="corr" id="xd31e7477" title="Bron: ..">.…</span> Witte schudde het hoofd: Och, ’k was heur dan kwiet, heelegoar kwiet!—Nee, den ouwe -Vêluwschen boom zou ien de Bêtuwsche klei niet oarden en wassen.—Lief kiend; zuut -snuuske!—Toen mien Turk dood was—den goejen hond! toen docht ik: Uut er mee; geen -schoap en geen hond meer. Moar, postorie! ’k zag ’em nog alle doag’. Joa ’k zie ’em -zelfs <span class="ex">nou</span> weer: Gunds snuffelt ie bie de bremstruuk; hie zet de kroag op; nou rent ie den troep -noa; d’r veur; d’r achter; opzied; jong wat loopt ie!—Hier Turk! Kieviet! Beste jong, -woar is de hond dan!—Moar as Drieksken weg was, dàt zou toch anders—heel anders wêzen! -Turk sprak geen woord. Driekskes babbelmunje steet niet stille; en as ze mien „genacht -oome” kust, och lieve Heer, al kos ’k <span class="ex">vier</span> oogen weerum kriegen, ’k zou er den mond niet veur missen willen. Mien lieve snuuske; -Zoo’n hart motte missen!.… Watblief? As ’t jungske uut de Bêtuw starf, zou er dán -geen nood wêzen dat Driekske heur oome verliet.…? -</p> -<p>Witte schrok van zich eiges. Had zoo’n adee hum ien de olde harsenkast getrommeld? -Wel deksels, as de nachtegoal ’t wiest dan schee ie d’r uut met z’n zang, Fie! slechte -mins! Allo, veuruut! Ku’j niet wat harder loopen? Mot dat Bêtuws-jong starven <span class="corr" id="xd31e7488" title="Bron: omda’j">umda’j</span> ien ’t gniep oan oe eiges prakkeziert—umda’j dat kiend wilt bewoaren? Fie, ouwe zelfzuchtige -mins! ’<span class="ex">En mond noar beheuren!</span> da’s wat bêters veur ’t kleine snuutje as oe griezen board. En as die mond dan nou -dichtgoeng.… veur altied!—Vort Witte, vort luie domme gekke slechte mins!—Rechts ’en -tik op ’en tak; links ’en klats tegen den ouwen mos-tronk.—Veuruut! Hier is de steenen -jachtpoal. Nog driehonderd-vieftig trooi tot onder den barg ien de eikenloan, en dan -nog ’en duuzend tot den meulen bie ’t darp. Vort ouwe Thijs! Die zieke jong da’s de -<span class="ex">liefde</span> van ’t snuuske.….….….….….. Moar stil: wa’n geritsel; wa’n roar gesnirp.—Nóg ens—Sjrrrt!—Luuster!— -Nee, nou is ’t alles weer stil. -</p> -<p>Wat het geweest is? -</p> -<p>In het dicht gebladert’ ter zij van het boschpad, heeft zich een hert gedurende het -onweer schuil gehouden. Naderende voetstappen troffen zijn oor. Met den fijnen snuit -naar boven en het fiere gewei in den nek, heeft het een wijle geluisterd. -</p> -<p>Het hoort een klits-kletsend geluid door het slaan van den blinde op de natte takken -veroorzaakt. Zijn lichaam trilt. De slag op de steenen jachtpaal heeft het bloed als -kwik door de aders gestuwd. Het spant de spieren. Een zwaai van ’t gewei, en de takken -en blaren wijken van een. Een rasschen sprong, en het snirpt door de bramen en heesters. -Zijn voet drukt het boschpad.—Weer staat het en luustert. Van de hooge zij dreigt -het gevaar.—Voort! Als een kever door de lucht, zoo snort het langs ’t hellend pad -naar omlaag.—En, of de nachtschaduwen zijn ranken bouw <span class="pageNum" id="pb277">[<a href="#pb277">277</a>]</span>en gevleugelden voet ook verbergen: het nat gewei glinstert in het snel doorbrekende -licht der maan, en flikkert langs de struiken en stammen, terwijl zijn oog bij ’t -angstig voorwaarts jagen, vonken schiet van een koortsig vuur. -</p> -<p>—’t Mot ’en hert of ’en ree zin gewêst, denkt de blinde, en alsof hij werkelijk meent -dat de oude hond aan zijn zij loopt, fluistert hij: „Hier Turk, koest! d’r achter, -stille, d’r achter!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een paar uren vroeger stapte Teunes de veerknecht op Veluwschen bodem het bosch in. -</p> -<p>Wat ie van plan was dat wist ie; en dat ’et geen kwoad was, doar had ie nou heelegoar -zekerheid van. Toen ie te middag nog soesde en bang veur de doad wier, toen had ie -ien den koeistal, bloot toevallig, ’t oog op ’en spin gehad, en ’t onneuzele mugske -dat ien ’t web vloog, was deur die eigenste spin uutgezogen, zoo netjes as ’en mins -’en glêske rood deur ’en piepestêlje opslurpt. Zie, en as dan den een ien de wêreld -’t lêven van den ander <span class="ex">niet</span> nemen mocht, woar bleef ie dan met de spin en de mug en met Gods eigen uutvindsels? -En ook—was ’t niet asof God zelf den road gaf: A’j in oe eigen belang mot agieren -o mins, zie noar de spin, die kruupt óók in de hoeken en goat’. -</p> -<p>—Welzeker. En wat de natuur zeit, dat <span class="ex">is</span> de natuur. Geen mins zal zich eiges ongestraft zien goed loaten ontstêlen; dóárveur -het God de messen en vuurwoapens ook ien de wereld geschoapen. En zou zoo’n kwiebes -van ’en jong dan mien pestuur ien den weg stoan!—Wês geen kiend Teunes; as gij ’t -mugske niet vangt dan geet die jong ien ’t eind toch met Nolleke strieken, went, die -vlocht noar den Hoogkant da’s geen Oarendsvlocht; doar zouwen de ouwen op ’t nest -toch sekuur ’en stökske veur stêken. Kortwieken, Teunes, dat er geen kop of steert -van te zien blieft! -</p> -<p>—Luuster, wat was doar? -</p> -<p>—Niks; ’en dood stuk hout dat langs de bloai op den grond viel.—Arg onneuzel um dóárvan -te schrikken. -</p> -<p>’t Is al schiemerig ien de zwoare allee.—Kumt doar van verre ’en kar oan?—Joa, ’en -kar met ’en os bespannen.—Vort dan, de loan uut, over de kleine beek gesprongen: den -barg op!—Pad of geen pad, dat duut er niet toe.—Hier, op de helling, achter struuk’ -en sparreboom’, kan geen mins hum zien. As de kar beneden veurbij is, dan zal ie ’t -wark noast ’et boschpad beginnen. Joa, ’t kleine klauw-iezer het ie hier onder ’t -wammes. Geen mins zou er arg ien hebben.—Wat zoo’n kar met ’en os langzoam veuruut -geet! ’t Kumt niet noader. -</p> -<p>Nou heurt ie toch ’t knoerpen van de roajen ien ’t spoor. -</p> -<p>„Vort os! Hört!” roept de boer. En alweer roept ie ’t; en ’t geknoerp wordt starker.… -En harder klinkt ’et, veul dichter bij: -</p> -<p>„Hört ze’k! Vort!” -<span class="pageNum" id="pb278">[<a href="#pb278">278</a>]</span></p> -<p>Heere, wat schrok ie! Teunes’ hart sleet fel tegen ’t klauw-iezer oan.—De boer had -ien ’t veurbijvoaren, noar dezen kant den barg opgekeken. -</p> -<p>Heere bewoare, wa’n schrik!—Laffe jong, denkt Teunes: Die boer kos niks zien, geen -spier. En is ie bêter as gij? Nee, ’k zeg nee.—Heur, nou roept ie weer: Vort os! Hört -ze’k! en ’t erme beest sleet ie met z’n zwiep op den pokkel. Zou den os niet liever -één por veurgoed, as dag op dag ’t geturf op zien moagere ribbenkast hebben!? Temtieren -is ’t, doagen en jaren lang. Moar wat ikke wil, da’s ien ’en ummezienje gedoan. Die -dood is, het er êvel geen weet van; en.… Dikke Nolleke zal mien wêzen, joa, met heur -centen d’r bie! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een paar uren later, toen Teunes op een kleinen afstand van het kronkelend boschpad, -achter een braamstruik zijn werk reeds lang voltooid had, toen is hij bij ’t wachten -op den armen Bram, van het zoo plotseling losbarstend onweer wel geschrokken, doch -angst voor donder of bliksem kende de veerknecht niet. Dat onweer zou hem zelfs verfrisschen -en moed geven. Niewoar, de Heer was óók zoo kienderachtig niet. As ’en huus of ’en -mins of ’en beest den Heer ien den weg stoat, dan smiet Ie den bliksem d’r in. Noe, -het de mins, die noar Gods beeld is geschoapen, geen donder of bliksem in zien macht -niewoar, dan neemt ie ’en mes of wat veur de hand leit. De vroag blieft moar of ’et -ten <span class="ex">nutte</span> en <span class="ex">veurdeil</span> is; en—doar ku’j over rêkenen: Nolleke Janssen.… bóven bidden en wunsen! -</p> -<p>—Geduld dan Teunes, zoo denkt de veerknecht voort: ’t schoap van ’en jong mot dezen -weg afkommen. Geduld!—As ie kumt za’k ’em erst met ’en proatje.… Nee, niks geen proatjes, -went ze zeggen wel dat de bosschen ooren hebben. Och, gekkeproat!—Moar, boschnimfen -die alles afluusterden, die zin d’r toch vroeger wel gewêst. Joa, krek zoo goed as -de weerwolven bie ons ien de Bêtuw. Van witte wieven he’k dukkels geheurd, die kommen -moar zoo uut den grond.…—Kom jong, bi’j gek!—En toch, as er nou een, zoo ien éns uut -den grond kwiem—hier uut den kuul.… -</p> -<p>Teunes streek zich het uitbrekend angstzweet van ’t gelaat. En dan zich vermannende: -Nou, woarum niet! ’k Zou zeggen: Wel juffer hoe geet ’et? Kom hier ’en bietje bij -me zitten a’j plezier d’r ien hebt. A’j meint dat Teunes Van Vlot bang veur ’en vrouwspersoon -is, dan bi’j van de wies af. Alêvel a’j soms streken ien ’t zin hebt, dan za’k van -den amoer niet gediend wêzen, en, woar oe dan zoo’n bietje veur Teunes, went hier -het ie ’en dingske van stoal, zoo scharp as ’en noald. -</p> -<p>Moar zu’k heksenvolk doar hei’j geen tast en geen vat oan. Ze drêjen ’en mins den -hals um eer dat ie ’t markt.—Alêvel ’t is loarie! Moar, as ’et toch <span class="ex">woar</span> was dat zu’k gespuus.… Nee, <span class="ex">niet</span> <span class="pageNum" id="pb279">[<a href="#pb279">279</a>]</span>woar! Kienderproat, allemoal gekketoal! Loat ze kommen veur den duuvel.…—Duuvels? -da’s <span class="ex">geen</span> gekheid; boschduuvels die zin er, da’s <span class="ex">heel zeker</span>!—Peter Knoop het er een gezien, zwart as de nacht, met bokspooten en horns op den -kop.—’k Zou op den duur niet ien ’t bosch willen wêzen; veural niet zooas nou met -zoo’n duustere locht.—’t Schoap van ’en jong, woarum komt ie nog niet?—Luuster, ik -heur wat.—Nou zal ’t er op los goan.—Stil; achter den boom.—Zoo! As ie krak veurbij -is, dan griep ik ’em vast ien den strot.—Heur! Wa’n roar en snorrend gedreun? Zou -ie den uutvoart zingen?—Kom moar menneke, ’t mes zal geliekweg de moat sloan.… -</p> -<p>En de veerknecht tuurt en tuurt langs de donkere struiken van ’t boschpad noar boven; -hij tuurt en luistert; zijn polsen slaan sterker; zijn hart bonst geweldig. En nu, -’t was alsof men den gorgel hem dichtkneep. -</p> -<p>„O Harre Jezus!” heeft hij gegild.—Doar kwiem ie, den duuvel; doar was ie; zwart as -de nacht met gluujende oogen en vlammende horns op den kop!—„O Harre Jezus, vort, -vort!” -</p> -<p>En geen twintig schreden van den boom waarachter de veerknecht zich schuil hield, -blijft het hert, plotseling zijn vogelvlucht stuitende, als roerloos staan. De ranke -voorpooten gestrekt, snuift het de lucht. Zijn gewei flikkert. Een sprong rechts, -en, in ’t hout langs de struiken en stammen, is het spoorloos verdwenen. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Thijs Witte heeft een angstkreet gehoord. -</p> -<p>—Wat ’et wêzen zol? Misschien ’en sprokkeloar, die veur ’t weer het geschuuld en van -’t hert is geschrokken. Dat er ’en hert gepassierd is, dat kan ie ruuken. -</p> -<p>’En eindje wiejer gekommen, roept Thijs: -</p> -<p>„Is hier iemand op ’t pad?” -</p> -<p>Geen antwoord. Alles blieft doodelik stil.—Watte? zou ’et verbeilding gewêst zin? -Krek op ’t oogenblik toen Thijs dien angstkreet heurde, toen docht ie oan Driekske. -Had ie misschien den schrauw in zien binnenst geheurd? Was ’t ook de stem van ’t snuuske -gewêst die ’em toeriep: Oome, loop harder. O mien erme jungske! Toe vort, eer ie starft! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En ien den tol was ’t alles ermoei en wanhoop. -</p> -<p>Nolleke kos ’t niet uuthouen. Zoo’n oakelikheid had ze nooit ien de wêreld belêfd. -</p> -<p>En boer Arends: -</p> -<p>„Ik starf! Ik kan geen lucht kriegen!” had ie den heelen tied geroepen. -</p> -<p>„Kom dan noar buuten,” had Nolleke gezeid, en ze had Oarends met de vuust ien de zij -gestooten, went, woedend was ze; woedend dat de dikke kerel zoo’n voatdoek was, en—dat -ze eiges geen hand ten nutte verruuren kos. -</p> -<p>Zie, buuten was ’t weer donkere locht, rêgen en wiend. En ien de verte klonk ’en posthoorn.—Ien -’t eigenste oogenblik vloog ’t <span class="pageNum" id="pb280">[<a href="#pb280">280</a>]</span>kiend uut den tol óók noar buuten. Den tolboom smeet ze open. -</p> -<p>„Och!” zucht Driekske, „wa’n duustere locht!—Ho! volk veur den woagen!” riep ze op -d’eigen stond. -</p> -<p>„Ho!” riep Kees op den bok; en de dillezjanspeerden stonden as kalvers; en de lanteerns -schoten <span class="corr" id="xd31e7586" title="Bron: kriskas">kriskras</span> blinkende stralen deur den woasem die er afsloeg. -</p> -<p>—Gauw! Met één slag den tree neer; ’t portier open!—Klats! Weer dicht. En—krek toen -de voerman: „Hiep, Hurt!” zei, viel dikke boer Oarends al steunend en zuchtend in -’t kussen van den stootenden snorwagen neer. -</p> -<p>’t Was van Driekske ’en ienval en ’en bestiering gewêst.—As oome—zoo had ze gedocht, -den dorpsdokter wel meugelik niet thuus had getroffen, of ook met dien donkeren onweersoavend -’en bietje in ’t ongereede was geroakt, hoe licht kon ’t lêven van ’t erme jong d’r -mee gemoeid zin! Zoo’n vader die niks dee, dat mocht toch niet wêzen: Allo dan; en -vort! hie most noar de stad. -</p> -<p>Dikke Oarends schommelde en soesde en steunde ien den woagen; moar Nolleke—toen de -dillezjans al bolderend wegschoof ien de natte donkerheid, toen beet ze zich eiges -ien de karsrooje onderlip. Ze zag ’t ranke dernje uut den tol, weer vlug as ’en huusmus -noar binnen wippen. Nee zóó’n gezwiendheid en zóó’n overleg en zóó’n dressuur—zelfs -over den puffenden Oarends—doar had ze geen begriep van.—Nou, Nolleke kreeg ook ’en -ienval. As ze oan moeders huus de slacht deejen, dan zou ze zes dikke metworsten noar -den tol sturen, ielk zoo lank as ’en arm. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Om de streek van tienen stond oome Thijs op heete kolen ien ’t doktershuus. Ielk oogenblik -kos dokter weerumkommen zeien ze, moar Thijs most wachten, altied wachten, al kreeg -ie den kriewel in ’t lief. -</p> -<p>Eindelik doar was ie. Goddank! -</p> -<p>En Thijs wol dat dokter noe op stonde zol meegoan, went, noar alle berêkening was -er uuterste nood. Alêvel, dokter—die den dokterstitel moar oannam, aldat ie niks meer -as ’en plattelands heelmeester was—dokter had er geen trek ien. -</p> -<p>—Thijs most begriepen—zoo had ie gezeid, dat ie krek schunnig nat was thuus gekommen. -’En dokter was óók ’en mins. Allinnig wie met ’en rietuug of ander gevoar kwiem, kos -op doadelik meegoan rêkenen. Nou de moan op ’t ondergoan was, kon er êvel—met zoo’n -duustere onweerslocht—oan geen voaren op den boschweg gedocht worden, en oan ’t loopen -op ’t kronkelend boschpad nog veul minder. -</p> -<p>—Moar dokter kos toch ’en luchte—lanteern—nemen, had Thijs geroajen, en gedrongen -had ie met klem: „Kom dokter, ik bid oe eer ’et te loat is?” -<span class="pageNum" id="pb281">[<a href="#pb281">281</a>]</span></p> -<p>Ien ’t lange letste doar woaren ze dan met heur beien op ’t pad. En joa, alschoon -de lucht zoo zwart as ’en moor was, deur ’t darp en langs den meulen goeng ’t alles -best, Moar dan! den barg op, en wiejer ’t boschpad onder de zwoare beuken en loariks, -jong, ’t was veur dokter ’en spul van belang! -</p> -<p>„Ho! hei!” riep dokter opéns, want en snijjige wiend had zien licht uutgebloazen en -stond ie pal ien ’t pikzwarte duuster. -</p> -<p>Heel stil bie zich eiges, most Thijs d’r um lachen; zoo’n helderziende mins wiest -geen road! -</p> -<p>„Kom moar zuutjes-oan hier dokter,” zoo riep ie: „Geen nood! Joawel, vat ie den slip -van mien olde schêperskiel moar. Zóó, op ’t sleuptouw achter mien oan; krek as de -scheep’ achter de stomboots op den Rien. Joawel, bestig! Met alle plezier!” -</p> -<p>En ’t wier doar oarigheid op ’t boschpad. Boven de dichte bloaren en denne-noalden, -joeg ’en lucht as inkt, en d’r onder doar wees ’en stêkebliende oan ’en helderziende -den weg. -</p> -<p>„Joa bestig,” zei Thijs, „dokter mot zoo ien den pas moar meeloopen. Zie je; hier -is de rooje steen; hier hei’j den doojen tronk:—klats, ’en tik op den jachtpoal; wat -wiejer ’en slag op den beuk met z’n knoest as ’en wrat—tante Koatje genuumd.—En zoo -goeng ’et al wiejer; en Turk—schoon al drie joaren dood—toch d’r achter, krek ien -den pas, niet te gauw, moar sekuur. -</p> -<p>„Heere bewaar ons!” riep de dokter. -</p> -<p>„Watblief?” vroeg Thijs. -</p> -<p>„Zoo’n bliksem!” was ’t antwoord: „en dat onder die hooge boomen!” -</p> -<p>„Bliksem? Ei! Dan zuwwe ’t best doen um gauw uut ’t bosch op den stroatweg te kommen. -Gunds zie ik ’t licht van den tol al; went hier—klats! hier he’k mien witte schoap, -den berkeboom. Kom, ’k heur den hoagel van verre weer soezen, en, de erme jong leit -te wachten. Kom dokter, vort!” -</p> -<p>’En oogenblik loater toen Driekske „Goddank” riep, umdat ze oome met dokter den tol -zag binnenstappen, en krek ook toen de hoagel suuzend en kletterend neersloeg ien -den umtrek van ’t boschpad; rakk’lend op de lanteern en de roams van ’t tolhuus; springende, -neerspattende op den stroatweg, en dáár, deur den joagenden wiend gezwiept ien witten -glimp langs den duusteren berm,—op dien eigen stond, klonk er van den bargrug, niet -ver van ’t pad, woar ’t jungske ’s mergens zoo vigelant gepassierd was, ’en akelik -gesteun en gekarm. -</p> -<p>Teunes Van Vlot, die den boarlikken duuvel gezien had, met horns en bokspooten en -vuur ien de oogen, Teun lag nou met de erms slap, en met ’t heufd op ’en dikken boomwortel, -star ien ’t duuster te kieken.—Vluchtende van ’t zandpad, is ie bij ’t afjagen van -den bargrug, uutglitsend op de gladde denne-noalden, tegen den grond en met ’t heufd -op ’en afgehakten sparreboom gesmakt, dat ’et gedreund had: „O God!” had ie geschrauwd, -en loater was ’t stil geworden, oakelik stil. -</p> -<p>Toen ie veur ’t erst de oog’ weer opsloeg, was ’t al ’en goed <span class="pageNum" id="pb282">[<a href="#pb282">282</a>]</span>uur gelêjen. Teun meinde dat ie met zwoare hoofdpien te bed lei. Luuster! De wiend -sloeg deur ’t open roam, en de gardien van de bedstee fladderden en moakten spektoakel -asof er ’en hoagelslag op ’t dicht gebloart’ van ’en bosch viel.—Nou schrikt ie op.—Wat -was dat? Sloegen de hoagelsteen’ deur ’t bedstee-zolder hum op ’t gluujende heufd? -Hie kiekt; hie speurt, en tuurt.… -</p> -<p>—Heere God, woar was ie!? Joa, zie, nou weet ie ’t; hie lee ien ’t groote bosch. En -gunds, doar gunds—zie je’m niet? doar, achter ’t dichte hout, doar steet den boarlikken -duuvel! O Heere! O God! -</p> -<p>En de hoagel grienzelde langs den bargrug. En Teunes, hoast bezwiemende van smert -oan ’t fel gesmakte hoofd, zocht tastend den weg noar umlêg. Angstig gejoagd, kwiem -ie in ’t eind bij de boot oan den Rien, en uutgeput viel ie ien ’t oakske neer, nog -karmende en kreunende: „O Heere! O God!” -</p> -<p>En terwijl zijn eigen duuvel den veerman nog steeds in ijlende droomen vervolgt, is -’t binnen den tol met Bram Oarends op ’t argste geschoapen. -</p> -<p>—Neen, ’t zou zeker niet lang meer duren heeft dokter gezegd. Er was geen pols meer -te voelen. Wat hij nog verzonnen en gedaan had om de levensgeesten op te wekken, ’t -was vruchteloos geweest: „Ja, tegen Gods wil en tegen den dood moeten wij ’t opgeven,” -had hij ten laatste gemompeld, en daarbij de wenkbrauwen opgetrokken als wilde hij -zeggen, dat zulks voor de faculteit en inzonderheid voor een plattelandsheelmeester -bepaald onaangenaam was. -</p> -<p>„Wees bedaard vrouwtje,” sprak hij iets later tot de luid snikkende moeder, die hem, -in haar smart, zijn onmacht verweet: „En bedenk dat ik meer voor je gedaan heb dan -men billijkerwijs van mij kon verlangen. Een blinde te volgen, nietwaar.… in een noodweer? -En, na een vermoeienden dag zijn rust geheel en al op te offeren.… me dunkt.…!” -</p> -<p>Thijs begreep dat die moeder ’t niet langer kos oanheuren. Hie troonde dokter mee -ien ’t kleine achterkämerke.—Zie zoo, hier kon dokter wat eten en drinken, en sloapen -ook as ie ’t wol op den streuzakke doar.—Zie zoo! En zelf goeng Thijs weer hoastig -noar veuren. -</p> -<p>’t Was noarigheid; luuster, moeder Lina schreide nog starker; en och, nou roasde ze -woest: „Mien kiend, mien lieve jong! Zien oogen stoan stief; zien oasem is weg! O -God.… die ’t gedoan het die is.…” -</p> -<p>„’En kiende met ’en hart zoo kloar as gewassen schoapswol,” fluistert Thijs: „dat -zeit oe ’en bliende, die ’t schouwspel taxieren kan, juffer Oarends.” -</p> -<p>En Nolleke—straks lodderoogende op ’en stoel, moar nou weer vlak op de been’, ze kos -’t niet verdroagen dat ’et vlug spichtig ding geblamierd wier: -</p> -<p>„A’j ’t kiend de schuld gêft, dan mo’j ’t liever Hum doen, die ’t kiend het geschoapen! -Wat er gedoan wordt dat duut de Heer!” -</p> -<p>’t Was er bie Nolleke moar zoo uutgerold. Of ’t krek woar was <span class="pageNum" id="pb283">[<a href="#pb283">283</a>]</span>of niet, dat, dee d’r niet toe. Moar bij die moeder was ’t roak gewêst. Zie, dat de -Heer ’t bestuur ien de hand hiew, dat was veur hoar ’en woord as zalf. En ’t wier -weer kalmer ien ’t joagend gemoed. Alêvel dat heur eenige kiend, hier op den vremde, -starvende was.… en dat heur leven en vreugd met zien letsten oajem veur altied vervloog.… -O, ’t dee heur de handen wringen en karmen: „Heere God, neem <span class="ex">mien</span>; moar <span class="ex">hum</span>, loat ’em lêven!?” -</p> -<p>—Nee, zoo was ’t niet besloten. Zie moar.… die oogen, ze brêken; de kleur wordt voaler -en witter. Geen oajem is meer te heuren. -</p> -<p>„Heere Jezus!—Kiend, liefste kiend!” gilt vrouw Lina: „Dokter! Hier!—Woar is z’n voader?—O -bermhertige God!” -</p> -<p>’t Was goed dat Nolleke Janssen ’en stevig pestuur had: vrouw Lina, die in mekoar -zonk, ving ze op; en ’t spichtige dink, die wit as ’en doek op den dooje sting te -kieken, gaf ze ’en stoot met den zwoaren elleboog, en zei: -</p> -<p>„Toe, bi’j noe de kluts kwiet! Gauw ’en emmer koud woater, doar mot ze met ’t heufd -ien!” -</p> -<p>„Wàt Driekske.…. dood?” fluistert oome. En Driekske al snikkende: -</p> -<p>„Joa oome, joa, <span class="asc">DOOD</span>!” -</p> -<p>Moar luuster, ’en kar of ’en woagen houdt krek veur het tolhuusken stil. Thijs Witte -is al buuten de deur. Den tolboom smiet ie open. Dat voartuug kan met ’en boodschap -noar stad, wel meuglik van dienst zin.—Moar, heurt ie wel goed? Mot dat <span class="ex">hier</span> wêzen? Is de man, die bloazend de tree van ’t rietuug doet kroaken, de dikke boer -uut de Bêtuw? En, brengt ie ’en dokter nog mee uut de stad? -</p> -<p>—Groote hemel, denkt Thijs, as die voader verneemt wat al geschied is, dan zal ’t -’en uutbarsting worden. -</p> -<p>„Bin ie boer Oarends? Wacht êfkes. Ik mot oe sprêken,” zegt Thijs. -</p> -<p>„Wachten? Zou ’k dóárum den dood te gemoet zin gegoan?” roept Arends al blazende: -„He’k niet den hemel oan ’t weerspannige jong verdiend! Zie, den dokter is al de deur -ien.—Loat me, went a’k geen rust krieg dan sloai ik d’r neer as ’en steen. ’t Karkas -is mien krek as gekroakt!” -</p> -<p>En de dokter uut stad was al oan ’t bed van ’t arme Oarendskiend. -</p> -<p>Moeder Lina zag schichtig op, en streek zich langs ’t veurheufd. En ’en oogenblik -loater ging er ’en schok deur de koamer. Moeder Lina riep: „O God van genoade!” ’En -gluujend rood vloog Driekske langs ’t wit van de koaken. De blauwe oogen van Thijs -ze gliensterden fel, asof ie kloar ien de zon zag. En Nolleke, voal peers verschoten, -plofte ze ’t heufd ien de handen, en riep dan: „Miroakel! ’En dood mins weer lêvend! -Miroakel van God!” -</p> -<p>Dat de dokter uut de stad, met ’en simpele loating, den ander van ’t darp ’en bril -op den neus had gezet, dat most moar ien den tol blieven, zei Thijs, went de mins -had kienders.—Wat ie vroeger <span class="pageNum" id="pb284">[<a href="#pb284">284</a>]</span>verordineerd had, ’t was toch alles richtig gewêst; en—wie ien ’t duuster, ’en ander -die zien kan, nog moar vastholden wil, die is nog zoo kwoad niet. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Krek twee moanden noa den nacht ien den tol, ha’j op de hoeve ’t Rijnland ien de Bêtuw, -’en andere okkoazie. -</p> -<p>Wat er te doen was, da’s ’t allererste op de hofstee van Nollekes voader te heuren. -</p> -<p>Nolleke is zoo rood as ’t kalkoensch gebroed dat buuten op ’t arf moar altied schrauwt, -omdat ’t ielkreis klinkt asof er op ’t Rijnland ’en deur wordt dichtgesloagen. -</p> -<p>Of ’et doargunder geweerschieten is, en—of ’t van de kalkoenen lachen of kwoadheid -zou wêzen.…? Nolleke weet ’et niet. Ze kiekt ien ’t spiegel:—Nee, dat ze geschreid -het van nacht, en straks ook nog, dat ku’j niemeer zien. Wat vlamt heur ’en gloed -ien ’t geloat! Boe! ’t zwart zieden kleed zit heur veuls te strak um ’t pestuur. Phu! -’t is um te bersten. Vort er mee!—Zóó, ien ’t gruune japon met de roode bluumkes kan -ze zich ruuren. Welzeker, vigelant mot ze wêzen. Vader en moeder het ze belêzen um -zonder hoat en nêteligheid, mee noar de Oarends’ te goan. As Nolleke nou eiges ’en -strak gezicht zette dát zou gladweg verkeerd zin. -</p> -<p>En toch, ’t schiet heur weer noar de oogen: Nou ’t er op oankwiem, nou vuult ze toch -meer as meer dat Bram nog diep in heur hart lei.—Krak, zei ’en stoel, went Nolleke -viel d’r op neer.— -</p> -<p>Joa, diep ien ’t gemoed!—Zekerlik—as ze noadenkt—’t was gekheid gewêst, groote gekheid, -went heur spichtige jungske was nooit met woord of doad uut den hartshoek gekommen. -Kontroarie! Ens zeidie—toen ’t op ’en oavend wat gekkigheid wier: „Ge bint zoo zwoar -van pestuur Nolleke.” En dan nog den dag veur ’t geval op den Hoogkant, toen zeidie: -„Nolleke, weerd bi’j da’j gelukkig ien trouw wordt, moar, met pestuur van ’s gelieke. -</p> -<p>—Lief kneuterig jungske.…! En luuster, doar schrauwen de kalkoenen weer umdat ze schieten -ter eere van hum en dat Vêluwsche kiend.—Dank God, spichtig schroal kerlje, dat ’et -zoo’n lieflik dernje was en geen ander; dank God dat den Teunes Van Vlot.… Stil, de -gekke mins is ’t niet te wieten dat ie onwoarheid en zottetoal sprak; en.… Nou schrok -ze. -</p> -<p>„Nolleke! Kom ie? As we goan zullen dan wordt ’et hoog tied!” Nolleke vloog op. -</p> -<p>„Joa,” riep ze: „Joa!” En den palmdoek sloeg ze um ’t zwoare pestuur; en den streujen -hoed met rooje en blauwe kornblommer zette ze op; en de neie zêmleeren handschoenen -greep ze; moar zie, met den hoast berstten ze heur van de hand’.—Alêvel wat schêlt -’et—as d’r tóch zooveul berst ien de wêreld!—Vort nou noar ’t Oarendshuus, um er zêgen -te wunsen oan ’t jong en zien Driekske. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb285">[<a href="#pb285">285</a>]</span></p> -<p>’t Was er opgetuugd, heur! Toen Nolleke achter voader en moeder Janssen de mooi gesierde -pronkkoamer van ’t Rijnland ientrooi, toen kon ze ’t niet gebêteren dat ze oan weerskant -van de deurposten ’en vlerk van de gruune slingers met zich meezwiepte. Alêvel, ’t -kwam geliekweg weer ien ’t fatsoen. -</p> -<p>En Janssen en de vrouw, ze zeien tegen heur buren,—de Oarends’—alschoon d’r ’en koeligheid -zat: -</p> -<p>„Gods zêgen d’r op!” En tegen ’t jong met z’n fienneuzig bruudskiend: „Gods zêgen -d’r op!” En tegen ’en mins, met groote blauw’ oogen, die stief veur zich uutkeek en -zeker de bruuds-oome was: „Gods zêgen d’r op!” -</p> -<p>Zag Nolleke goed? Nee ’t was geen vergissing: die strakke groote blauw’ oogen sprongen -êfkes ien troan’. -</p> -<p>Nolleke zag ’t. En, doar begon ’t weer te kloppen ien heur gemoed: moar toch, asof -er ’en wicht van heur hart viel.—Erme mins! ’t was zien ooilam, dát had ie gezeid! -’t Licht in zien duusteren nacht.… -</p> -<p>Nolleke kos soms zoo wonderlik uutpakken. Met den streujen hoed ien de ééne, en de -vastgegrepen hand van den tolboas ien de andere hand, zei ze met ’en stamp op den -grond: -</p> -<p>„Zie, as ’et <span class="corr" id="xd31e7691" title="Bron: brundskiend">bruudskiend</span> <span class="ex">troanen</span> in die oogen weerd is, dan kan ze Bram Oarends wel op den deurslag d’r bij kriegen! -Gods zêgen d’r op!” -</p> -<p>Bram is de wêreld te riek! As Nolleke van kiend afoan wat minder breed-moederke had -gespeuld, nou ens sukkerzuut; hum droagende, sussende, traktierende; en dan weer, -kletsende um de oor’: hier jong! zêk! Kommandieren asof ’t den hond ien den karnmeulen -was, misschien zou Bram dan wel gemarkt en zelfs geleufd hebben dat Nolleke meer veur -’em vuulde as buurmanskiend. Moar ’t was hum nooit ekfetief ien de harsens gekommen -dat één enkel mins, ien woarheid, aan Nolleke en hum as man en vrouw kos denken.—Voader? -Noe joa, um ’t pestuur. Alêvel, noar ’t veurbeeld van voader en moeder had ie zoo’n -adee, dat ’en honderdvieftig pond overwicht oan den <span class="ex">één of den anderen</span> kant, nou krek geen <span class="ex">noodzoakelikheid</span> veur den balans ien ’t huwelijk was. -</p> -<p>Bram denkt er niet oan dat Nolleke veur hum op dit oogenblik nog wat anders vuult -as ’t pleizier dat ie weer vigelant op de been is; en dat ie zoo’n schoapske van ’t -eigen pestuur z’n wiefke mag nuumen. -</p> -<p>En Nolleke, nou ze Bram Oarends de hand drukt—wa’n andere hand as van ’t oarig fien -snuuske, denkt Bram—nou zeit ze kelant: -</p> -<p>’t Was verdiende loon gewêst a’j van ’t gulzige drinken gekrepierd woart. Oan dát -kind hei’j noast God ’t behoud van oe lêven te danken. ’k Zal ’en oog op ’t arf houen -da’j goed veur d’r blieft! Sprêk van geluk da’k geen slecht, permantig vrouwmins met -gestolen goud heb gevonden! Nou, ’t zal zoo wêzen met oe beien! Gods zêgen d’r op!” -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb286">[<a href="#pb286">286</a>]</span></p> -<p>En ’en half uurke loater zoaten ze allegoar, met nog anderen meer, oan den grooten -disch. Stokvisch was nommer één; riendvleisch met grauwe erwten nommer twee; ham met -groote boonen nommer drie; riestenbrei met sukker nommer vier en spekkoek met stroop -nommer vief. -</p> -<p>„Êt ze met smoak en tot verzoadiging!” -</p> -<p>Toen ’t hoast zoo wied was gekommen, schonk boer Oarends zien hooge bierglas vol wien. -Hij dronk, zeidie, allereerst op ’t jonge poar—noar den eisch; moar dan—dan dronk -ie op zich eiges; went êten en drinken was niks, en, dat ’en moeder ’en kiend kreeg, -dat was noar ’t bestoan van de vrouw, moar, dat ie metterdoad as voader z’n eenigste -kiend van den dood weer lêvend had gemoakt, en dat zonder zien voart met de dillezjans -ien zoo’n noodweer noar stad! <span class="ex">geen</span> miroakel oan Bram zou geschied zin, dát kos iedereen getuigen: zoodoende dat ie dan -dronk op de liefde van zich eiges veur zien jong, en dat de Heer hum nog lange joaren -den dank van dat kiend as ’en arfdeil zou schenken, ien breedte en overvloed! -</p> -<p>Bram trok ’t lieve snuutje noar zich toe. Hie wist wie ’t bestier had gehad.—En oome -Thijs die noast zien snuuske zat, hie heurde zoo’n roar geluid, en zuutjes zeidie: -</p> -<p>„De pertretten die zuuken mekoar. Hê snuuske: ’en mond noar beheuren?” -</p> -<p>„Mien goejerd!” zeit Driekske,<span id="xd31e7723"></span> en as ze den erm um oome z’n hals sleet, dan: -</p> -<p>„Hier hei’j d’r ook een.” En, ’t klinkt as ’en klökske. -</p> -<p>Toen ’t spekkoek op tafel kwiem, en de stroop ien stroalen d’r op wier gekringeld, -toen kreeg Nolleke ’t weer te kwoad; moar, ze vermande zich. Ho! ’t was nou krek den -tied om heur plan te besloan. Ze stond op, en, met ’en kleur as.… boer Oarends, zei -ze: -</p> -<p>„Ik moet ook wat zeggen: Die ien ’t vette zitten, motten oan ’t schroale denken.—Ielkeen -weet dat de veerknecht Teunes Van Vlot op den oavend dat Bram veur dood ien den tol -lei, ’t verstand verloor. Zeker het ie ien ’t bootje—wachtende dat Bram zou kommen—’en -slag of ’en schrik van den bliksem gekregen.—’t Is ’en oakelik ding a’j altied meint -dat de duuvel oe achter de vodden zit.—Phu!” kwiem Nolleke d’r tussen: „En dóárum -vrinden en brullofstgasten, um den ermen mins noar eisch te besteën, mot er ien den -buul getast.” -</p> -<p>Van overspanning liepen Nolleke de peerels langs ’t geloat; moar, ze kreeg zêgen op -den ienval: de erme krankzinnige mins, die—zoo docht ze—zeker al vroeger niet snik -was gewêst, hie zou deur voader Janssen en ’t heele Oarendsnest, en nog anderen, gesteund -en gestut worden. -</p> -<p>Op ’t zelfde oogenblik dat Nolleke van <span class="ex">den duuvel</span> sprak, lei ’t hert op den Hoogkant goed verschanst ien den kuil, die Teunes Van Vlot -er op dien oavend had gegroaven. En as et doar rustig herkauwende—moar toch altied -luustrende, neerleit, te midden van de dorre bloai, die de harfst ien den kuul het -gestreujd, dan denkt <span class="pageNum" id="pb287">[<a href="#pb287">287</a>]</span>het zeker niet, dat ie ’en trouwe blinde mins misschien veur ’en wreejen oanslag het -bewoard. Ien ’t duuster toch, zou Teunes den blinde welzeker veur ’t jungske hebben -gevat.—En vast denkt ’et hert met zien mooi gewei, al krek zoomin, dat ’et ’en zundig -mins, veur heel zien lêven, as duuvel deur de harsens zal speulen. -</p> -<p>Toen de trouwfeesten uut woaren, goeng ielk noar zin eigen huus. Bram met zien wiefke -noar de neie hoeve De Hartenkamp. Dat er ’en hart van ’t Hoog ien ’t spul was gewêst -dat kos ie niet weten, moar dat <span class="ex">zien hart</span> heelgoar op ’t Hoog was gewêst, dát wist ie sekuur. -</p> -<p>En Thijs, den ouwe Thijs Witte?—Wat Driekske ook gevleid en geschreid had, hie most -noar den tol op den Hoogkant weerum. Met ’en olde nichte zol ie er ’t lêven prebieren. -’t Was bêter, veul bêter. En Driekske most zwiegen.—Noe, goed dan, prebieren! -</p> -<p>Moar nog geen joar noa de trouw, zat Thijs al veurgoed bie Bram en Driekske op De -Hartenkamp. Doar, oan den heerd zou ie ’t werme huukske hebben, zoo lank as ie lêfde. -Al had Driekske—dat handige vlugge wiefke oan Bram ’en best en trouw jungske, toch -kos ze den blinde-kloarziende, niet missen, ien ’t lêven. En nóu—lieve mins, wat zou -ze nóu zonder oome gewêst zin! -</p> -<p>Driekske zat, met ’en kussen ien den rug, halverwêge overeind ien de bedstee. Oome -stond er veur met de blauwe oogen star op heur mond. Zien kos ie niet dat Driekske -’en heel klein köpke met ’en pluummutske ien den arm oan heur borst hiew; moar, heuren -kos ie, o zoo best, Luuster: -</p> -<p>„Joa, allerliefst ziet mien kleine mol d’r uut oome,” zegt Driekske; „En hoe? Kiek, -blonde hoarkes, zilverig, glanzig, krek as zien oome. ’t Veurheufd breed, en blank -as ’en spiegelje. Oogen? blauwe kroaljes, ondeugend, o zoo ondeugend! ’En kinneke -as ’en albaster. Wengskes, rond, licht rooje bollebloazers, och zukke oarige wengskes!” -</p> -<p>„En ’t munje Driekske? Noar beheuren?” -</p> -<p>„Nee oome, nee! ’t onderlipke krek ’en zuute meikars; en ’t bovenlipke.… de vleugels -van ’en engelje!—Dot!” zei Driekske en ze mokkelde ’t kienje. -</p> -<p>„’t Is ’en pertret van <span class="ex">mien</span> engel heelegoar!” zei oome: „God gêf dat ie wordt zóó as zien lieve moeder.” -</p> -<p>Doar kwiem volk. -</p> -<p>Of ’t zoo afgesproken was: voader en moeder Oarends kwiemen te geliek met de Janssens -de koamer ien. -</p> -<p>Nolleke gaf bie ’t binnenkommen <span class="ex">voader</span> Bram—’t was um te lachen, die spichtige jong nou al <span class="ex">voader</span>!—noe, ze gaf hum ’t allererst ’en elleboogstoot; en dan: -</p> -<p>„Pak oan! ’En mik van vieftien pond zwoar; ’k het er raziens ien gebakken, die lust -ie zoo gern.—Noe, met den pluummuts: Gods zêgen d’r op!” -</p> -<p>De mik plofte hoast op den grond, toen Bram ’em oannam uut den geknupten doek; zóó -zwoar had ie d’r nooit een gezien. -</p> -<p>Moeder Lina, och, ze schreide van vreugd toen ze ’t kleintje ien <span class="pageNum" id="pb288">[<a href="#pb288">288</a>]</span>den erm had. En Oarends?—Hie was te vrêjen zeidie. De roem was uutgesloten, moar—al -dat heil hadden ze metterdoad oan hum te danken, went, niewoar, as hie niet met de -dillezjans.… -</p> -<p>„Bekend!” zei Nolleke. En dan: „’t Geet oe goed niewoar <span class="corr" id="xd31e7772" title="Bron: bôer">boer</span> Oarends?” -</p> -<p>Oarends zat op ’en stoel te bloazen. Nou trok ie ’en bedenkelik gezicht, en zuutjes: -</p> -<p>„Niemand markt ’et Nolleke; moar, da’k tegenswoordig zoo wel bin, en zelfs zoover -loop, da’s <span class="ex">niet</span> goed; da’s ’en <span class="ex">slecht</span> teiken. Ik gleuf oan ’en sukkerterink; erst alles zuutigheid en overvloed en dan -Nolleke, <span class="asc">PAF, GENACHT SOAM</span>!” -<span class="pageNum" id="pb289">[<a href="#pb289">289</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="kruuzemuntje" class="div1 story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10032">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">KRUUZEMUNTJE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Daar blinkt een vroolijk zonnetje op het geveltje eener kleine armoedige hut. ’t Is -een zeer armoedig bouwvallig huisje. ’t Geveltje is van steen. Ja, maar hoe ze op -elkander blijven de steenen, dat begrijpt zoomin de storm, die in het najaar giert, -als de kou, die ’s winters door de open voegen, haar scherpe pijlen in het hutje zendt. -</p> -<p>’t Is erg bouwvallig dat huisje. ’t Lage stroodak dat rust op vermolmde binten, is -groenachtig zwart en schier geheel vergaan. Als ’t regent, dan drupt en lekt het water -langs de ingezakte stroowisschen op het lage zoldertje, zoodat de binnenmuur heelemaal -nat wordt, en de bedsteden ook, en—da’s arg; Arie kan d’r wel tegen, moar veur ’t -kleine ding en veur grootmoeder is ’t noarigheid. Grootmoeder is rimmetiek, veur de -ouwe ziel is ’t al heel arg! -</p> -<p>Maar zie, ’t zonnetje blinkt nu vroolijk op het geveltje, en <span class="corr" id="xd31e7794" title="Bron: t">’t</span> geveltje ziet er in zijn zomertooi zelfs bevallig uit. Immers de slanke wingerd zendt -zijn sierlijke ranken naar het stroodak heen, en beschauwt met zijn hel verlichte -frischgroene blaren, ten deele het oude dak en het geveltje, en ook het grauwe schuinsgezakte -venster met zijn verweerde ruitjes, door welke ruitjes op dit oogenblik klein Anneke -naar buiten ziet<span class="corr" id="xd31e7797" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>„Kom grootmoeder<span class="corr" id="xd31e7801" title="Niet in bron">,</span> loawe noar buuten goan, kom, o ’t is zoo lekker buuten grootjelief,” vleit Anneke<span class="corr" id="xd31e7803" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>„Joa lieve dernje, joa, grootmoeder zal meegoan; wacht, grootmoeder mot erst de eerdappels -ien den bak doen; wacht, hier he’k den emmer.—Anneke kan wel ’en emmer woater uut -de zeeg scheppen, is ’t niet Anneke?” -</p> -<p>„Nou! al zoo dukkels he’k woater geschept grootmoeder! Zie zoo, ’k zal moar vast veuruutgoan -en ’t woater buuten neerzetten bij ’t benkske; en dan za’k oe veurlêzen grootje, uut -’t boek, woar van den prins, en den ezel, en den dief iensteet, van alles.” -</p> -<p>„Goed, liefke, blond muulpeerke, kleine prefester,” zegt grootje. En, Anneke is al -de deur uut, en grootmoeder Bette doet ’en schoonen boezeloar veur, en goat dan ook -noar buuten. -</p> -<p>Anneke heeft een emmer water uit de zeeg geschept—halfvol, moar, toch genoeg voor -de aardappels, die grootje zal schillen; en grootje zit nu op ’t bankje voor het hutje, -en Anneke zit vlak naast <span class="pageNum" id="pb290">[<a href="#pb290">290</a>]</span>haar met een boekje in de hand; en, ’t is lekker buiten, zoo recht zomerachtig; ’t -zonnetje is warm, en de schaduw van een pruimeboom—waarin de geelachtig witte pruimen -al mooi glanzen—die schaduw doet goed. -</p> -<p>„Woar was j’ ook weer gebleven Anneke?” vraagt grootmoeder. -</p> -<p>Anneke met een soort van verslikkende verrukking: „As dat de prins tegen den boer -zei, dat z’n eigen voader ’en keuning was; en toen nam de boer z’n hoed af, en toen -bakte de boerin spekpannekoeken, en toen—” Annekes oogen glinsterden.… „en toen kreeg -de prins ’en kummeke stroop bij de pannekoeken, joa, umdat ie zooveul as prins was, -grootmoeder.” -</p> -<p>„Joa krek, nou weet ik ’et weer, en toen kwiem er ’en os.…” -</p> -<p>„Nee grootje, nee.… da’s ’en ander verhoalje, nee; en toen ne.… toen de prins dan -genogt had, toen schonk de boer ook nog ’en glêske bier oan den prins; went prinsen -drinken nooit schoon woater—is ’t wel grootje.…? en toen ie dat ook óp had, toen gaf -ie den boer en de boerin de hand—dat was vrindelik niewoar? en zei, dat ie ze nooit -zou vergêten, en.…” -</p> -<p>„Moar hoe was die prins met zoo’n honger bij den boer gekommen, klein klapheuveltje.…?” -zegt grootje weer en ziet Anneke vragend aan, terwijl zij een geschilden aardappel -in den emmer laat vallen dat de waterpereltjes er <span class="corr" id="xd31e7819" title="Bron: glimmennde">glimmende</span> in ’t zonnetje, van opspatten. -</p> -<p>„Wel, dat ie verdwoald was op de hei.… de hei, ge weet wel zooas oan d’ overkant<a class="noteRef" id="xd31e7824src" href="#xd31e7824">1</a> achter Oosterbêk grootje.” -</p> -<p>„O krek krek! nou weet ik ’et, klein meisterke. En toen.…?” -</p> -<p>„En as dat de prins, toen z’n voader starf, en de prins ienéns van prins tot keuning -wier, dat ie toen op ’en goejen dag ’en erm mins oan den weg zag liggen die blind -was, en niet zien kos, begriep ie grootje?” -</p> -<p>„Ja prefesterke.” -</p> -<p>„En dat ie toen afstapte uut de koets umdat ie.… en dóár wasse we gebleven grootje.” -</p> -<p>„Krek zoo Anneke, lês dan moar wiejer.” -</p> -<p>En Anneke, terwijl zij met haar wijsvingertje de woorden uit het boekje volgt, leest -eenigszins hikkend en wel wat eentonig, maar toch op z’n boers-Hollandsch, en met -het aardige stemmetje niet onwelluidend, het slot der vertelling: -</p> -<p>„En dé koning steeg uit dé koets, en terwijl dé paarden stonden te trappelen, en al -de kamerheeren van des konings hofstoet en al het gevolg er naar keken, ging hij op -den armen blinde toe, gaf hem de hand en zeide: Mijn vriend, sta op, ik zal u eere -geven en alles wat gij behoeft; en tot zijn kamerheeren zeide hij: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Plaatst dien armen man in mijn rijtuig.…”—Hê grootmoeder, in ’t rietuug van de keuning!” -</p> -<p>Grootmoeder hield op met schillen en bleef verbaasd naar het wonderboek staren: „He’k -z’n lêven.” -</p> -<p>En Anneke las weer: „Dé kamerheeren waren, evenals het gansche <span class="pageNum" id="pb291">[<a href="#pb291">291</a>]</span>gevolg, ten hoogste verbaasd dat dé koning zulk een bedelaar in zijn eigen rijtuig -wilde nemen; doch de brave koning dit ziende, zeide zoo luid dat allen het hooren -konden: „Ja mijne heeren, toen ik dezen man beschouwde, herkende ik hem terstond voor -den gullen landman, die mij eens, toen ik vermoeid en afgedwaald was, gastvrij in -zijn woning ontving, en mij alles gaf wat zijn woning opleverde. Een mensch mag de -weldaden niet vergeten, die hem door zijn evenmensch zijn bewezen, en een koning mag -dat het allerminst!” -</p> -<p>„En toen.…?” zei grootmoeder. -</p> -<p>„Nou is ’t uut grootmoeder; da’s spietig hê?” -</p> -<p>„Wel he’k z’n lêven! ien de koets van de keuning!” zei grootje, terwijl ze nog altijd -met een ongeschilden aardappel in de eene, en het mes—waarvan het heft op de knie -rustte—in de andere hand, naar het boek zat te staren: -</p> -<p>„En goeng ie toen met de keuning noar ’t kastêl? en zou ie doar gebleven zin en krek -as de keuning gegêten en gedronken hebben.…?” vorschte grootje. -</p> -<p>„Dat weet ik niet grootmoeder; moar al die verhoaljes zin zoo opéns uut, en dan is -’t gedoan; dan heur ie d’r voorders niks meer van. ’t Is moar ’en vertelselje, zie.” -</p> -<p>„Nou dat was oarigheid Anneke! ’En mins kan d’r veul uut leeren; ’t is wiesgeleerd -zeg ik.” -</p> -<p>„Dat zeit meister ook grootje.” -</p> -<p>„Ik vuul ’em best: <span class="ex">goed doet, goed ontmoet</span>! zeit ’t sprêkwoord; zie dát is ’t: Voader en grootmoeder en meister en allegoar, -die goed veur ou binne, ook altied liefhebben, heur ie.… en God bovenal!” -</p> -<p>„Joa zeker grootje.—Za’k nóg eentje lêzen.…?” -</p> -<p>„Nee kiend, nee, ’t zal te loat worden; zie da’s de leste eerdappel; ’t is al halftwoalf -op de zonneploat van den toren, en as voader thuus kumt motten de eerdappels kloar -zin. Heur is.…”—terwijl zij een vinger lang wijst—„’k het nog zoo’n stukske spek van -’t breien verdienst; mergen met den Zundag dan zal grootmoeder is keuninkske speulen, -heur ie. Joa klein babbelmunje, mergen zal grootmoeder ook is op spekkoek traktieren; -zoo erm bin ik niet, of ’en moatje mêl zal mergen met mien stukske spek toch de pan -ien! Zie zoo, kom.…” en omziende naar den rijweg, die langs het hutje loopt, zegt -ze tot een man die voorbijgaat: „Dag veldwachter!” -</p> -<p>En Anneke, die nog in ’t boek tuurt, ziet ook op, en zegt met de hand boven de oogen—de -zon is zoo straf: „Dag veldwachter.” -</p> -<p>Een keelgeluid zonder woord klinkt van de wegzijde. -</p> -<p>„Wat kiekt ie lillik, grootmoeder.” -</p> -<p>„Misschien weer wat veul in ’t glas gekeken.” -</p> -<p>„Bêter in ’t boek kieken grootje?” -</p> -<p>„Nou, sneu-dingske! nou!” -</p> -<p>Grootje is binnengegaan, en Anneke, die nog wat lezen blijft, springt eenige minuten -later haastig van het bankje op, en loopt zoo snel zij kan een man te gemoet, die -met een spa over den <span class="pageNum" id="pb292">[<a href="#pb292">292</a>]</span>schouder van de dorpszijde komt aanstappen. ’t Was aardig om te zien hoe de arme daglooner, -wiens gelaat door de zon was verbrand, en wiens handen door den arbeid waren vereelt, -het achtjarige dochtertje streelde en liefkoosde, om in ’t einde hand aan hand met -zijn eenig Anneke het armoedig erfje te betreden. -</p> -<p>„Kiek is voader wat die pruum’ al mooi worden!” zegt Anneke, terwijl ze naar den boom -wijst dien ze voorbijgaan. -</p> -<p>„De pruum’! nee dernje, riep zin ze nog niet.” -</p> -<p>„Nee, allemoal niet voader, moar die en deez; zouwe die niet riep wêzen, voader.…?” -</p> -<p>Arie schudde aan den boom: „Ze zitten nog te vast, d’r velt er geen een!” -</p> -<p>„Joawel, kiek.… doar velt er een tusschen de koolplant: kiek.… kiek, en doar ook een.… -kiek.” Anneke zocht en vond de pruimen: „doar nóg één, dat is drie; één veur grootje, -één veur voader, en één veur Anneke.” -</p> -<p>„Kom dingske! kom, <span class="ex">nou</span> ’et huus ien!” -</p> -<p>Arie bukte zich, en—terwijl Anneke hem volgde, ging hij door de lage deur zijn hutje -binnen. -</p> -<p>t Was een sober maal. Grootmoeder had wat onriepe afgevallen appels deur de eerdappels -gemoesd; met ’en lengsel van mosterd en zout was ’t smoakelik genogt, en ’en snee -roggebrood met wrungel—gestremde karnemelk—smiekt best veur ’en noahap. -</p> -<p>Moar Anneke had nóg wat—veur ielk ’en pruum. Joa, ’en bietje zoer woaren ze wel, moar -’t smiek toch pruums, en de pruumboom was ’en beste! -</p> -<p>Grootmoeder zette den boel aan kant.—Arie hikte zoo’n bietje véúrdat ie z’n half uurke -goeng sloapen; en, Anneke ging haastig naar buiten, went ze heurde gerij.… de koets -van ’t kastêl kwiem den darpskant af. Vlak zou ie langs ’t huuske kommen. Zie, grootje -kwiem óók buuten: ze sloeg ’en poar natte voatdoek’ over de kleine doornheg, die ’t -erfke van den landweg schei, zette toen de linkervuust op de heup, en hield de rechterhand -boven de zestigjoarige oogen.… ’t spul zag ze groag, en van mergen, met dat verhoalje, -had ze ’t rietuug van ’t kastêl den heelen tijd in de verbeilding al veur zich gehad. -</p> -<p>„M’nheer Van Zwiet het er de jonge peerds veur,” riep Arie die ook naar buiten kwam. -</p> -<p>„Mooie peerds voader,” zegt Anneke: „Ze loopen zoo krul en kroms met den nek!” -</p> -<p>’En bietje schichtig, meent grootmoeder. -</p> -<p>„Vurigheid!” zegt Arie: „Drie joar oud. Ze kosten viefhonderd zei de koetsier.” -</p> -<p>„Viefhonderd! hê!.… Zou m’nheer Van Zwiet net zoo riek as de keuning zin?” vraagt -Anneke. -</p> -<p>„De keuning! nee, die is altied ’et riekste van allemoal,” antwoordt grootje. -</p> -<p>„Wat speulen ze met de oor’!” zegt Arie, naderbijkomende. -</p> -<p>Het rijtuig nadert al meer en meer. -<span class="pageNum" id="pb293">[<a href="#pb293">293</a>]</span></p> -<p>„Da’s oarig: de peerds kieken noar ons!” zegt Anneke. Maar—terwijl Arie de pet van -het hoofd neemt, en Anneke, evenals grootje, naar de lui in ’t mooie spul kiekt.… -spitsen de jonge bruintjes sterker de ooren; zien met schuwen blik langs de ooglappen -naar de zij van ’t hutje, en dringen eensklaps, met een rukkende beweging, naar de -andere zij van den weg waar een breede sloot loopt. -</p> -<p>Een luide kreet in het rijtuig doet het dagloonersgezin ontstellen. Arie vliegt den -weg op. In ’tzelfde oogenblik dat het bijderhandsche paard slechts een voetstap van -den slootkant is verwijderd, grijpt Arie den vanderhandschen bruine bij den toom. -Met krachtige hand dwingt hij het paard naar het midden van den weg. Terzelfder tijd -doet een duchtige zweepslag van den menner den bijderhandsche vooruitschrikken. Nog -één zweepslag klinkt er. Een „Dankje, laat los!” klinkt mede.… en—met de wijd gesperde -neusvleugels schier tegen de borsten, de ooren scherp vooruit, rent het den weg op.… -„Harrejennig!” zegt Anneke. „God bewoare!” zegt grootje: „’t Is niet alles in zoo’n -rietuug; ’t lee doar hoast ien de sloot.” -</p> -<p>Geen twintig schreden van Winkels hutje en schuins er tegenover, stond Bol de veldwachter -op den drempel van zijne kleine woning. Eer hij den heer Van Zwiet kon te hulp komen, -snorde het rijtuig hem reeds voorbij; maar, de heer Van Zwiet, of althans diens echtgenoote -in het rijtuig, <span class="ex">moest</span> zijn ijver bemerken. Zie, met een dreigend gebaar wijst hij naar Arie’s hutje, en, -als het rijtuig reeds om den hoek in een stofwolk is verdwenen, dan treedt hij met -een kwaadaardige uitdrukking op het gelaat, en met den veldwachtersstok naar de doornenhaag -wijzende, op Arie toe: -</p> -<p>„Mo’j met dat lorretuug op de heg te hangen, m’nheer Van Zwiet ien de sloot joagen? -Altied schorremorrie oan de weg!! Nog ens, heur, dan zu’j met burgemeister te doen -hebben!” -</p> -<p>„Nou Bol, moak moar zoo’n lêven niet!” zegt Arie bedaard: „hoe kos moeder denken dat -die jonge peerds veur ’en onneuzel duukske den angst zouwe kriegen.” -</p> -<p>„Dat kos ze best begriepen as ze niet kiendsch is!” roept Bol met een leelijken vloek. -„Pas op!” En weer met een vloek: „Die Bol zuukt, zal ’em veinden ook!” -</p> -<p>Anneke keek grootje angstig vragend aan, en grootje zag haar zoon aan: Hoe de veldwachter -zoo kwoad kwiem? -</p> -<p>Toen Bol met een gesmoorde verwensching op de lippen naar zijn woning was teruggekeerd, -haalde Arie de schouders op en zei: „Joa zoo is de mins: a’j iemand de woarheid zeit—al -is’t ien z’n eigen belang, dan geet ie ’t oe wrêken.” -</p> -<p>„Zeg Oarie, hei’j Bol de woarheid gezeid.… en wát hei’j gezeid?” vischte grootje. -</p> -<p>Maar Arie zei: „Och ’t was zoo arg niet.” En grootje vischte nog wel, en Anneke keek -ook wel met spitse eugskes; maar Winkels trok de pet op den neus, um nog ’en kertierke -te sloapen. Niemand had er mee van noode dat ie Bol van mergen had gewoarschouwd, -arnstig gewoarschouwd; umdat ie ’em giesteroavond stomdronken noar huus had zien goan. -<span class="pageNum" id="pb294">[<a href="#pb294">294</a>]</span></p> -<p>’t Is drie uren den middag. Winkels is al lang weer naar zijn werk. Anneke heeft een -mooien bos goudsbloemen met een paar boerentuin-rozen en wat vlierloof er tusschen -bijeengeplukt,—veur mergen as ’t Zundag is,—en grootje zit zoo’n bietje te dummelen -achter ’t verweerde roamglas. -</p> -<p>Grootje dummelt onrustig, heel onrustig. Telkens komt er een pijnlijke trek op haar -goedig gelaat, en nu en dan klinkt er door ’t kleine vertrekje een kreuntje of zucht. -</p> -<p>Zeer zachtjes komt Anneke met den bloemruiker in een waterkan binnen, stillekes, went -grootje sloapt. Nee, grootje sloapt niet: -</p> -<p>„Da’s mooi Anneke! heel mooi!—Och heere!” zegt grootje en trekt bij die laatste woorden -weer een pijnlijk gezicht. -</p> -<p>„Och heere.…!? Wat is ’r grootje?” -</p> -<p>„Niks kiend, och niks! ’en bietje ien ’t lief.<span id="xd31e7918"></span>” -</p> -<p>„Ien ’t lief? Hei’j kramp ien ’t lief, goeje grootje?” -</p> -<p>„Joa blombluumke joa!.… O lieve heer wat kniept ’et!” -</p> -<p>„Misschien van de pruum grootje,” zegt Anneke. -</p> -<p>„En de appels en wrungel, alles bij mekoar,” steunt grootje: „O minsen, minsen!” -</p> -<p>Anneke streelt grootje de wangen; maar, dat helpt haar niet. Wat zou ze doen? ’En -bietje woater ophangen en ’en kummeke werme koffie zetten.…? -</p> -<p>„Woater ophangen? Joa da’s goed, dierke.—O lieve heere!—Moar koffie, nee.—Ai!—Heur -is Anne.” -</p> -<p>„Watte grootje?” -</p> -<p>„A’j is ’en bietje kruuzemunt woudt hoalen, en.…” -</p> -<p>„Bij den dokter grootmoeder; moar dat duurt wel ’en uur zoo wied as ie woont.” -</p> -<p>„Nee proatgauwke nee, niet bij den dokter.—O heere! nee.… ge weet wel.… toen we lest -langs den diek goengen.…—O!” -</p> -<p>„O joa, joawel grootje, bij ’t veerhuus niewoar? bij de hofstee van boer Vledder?” -valt Anneke in: „Joa, toen hei’j mien de kruuzemunt gewezen, die doar allegoar ien -’t wild oan dien diek gruuit. Joa, die za’k hoalen, dat was goed veur pien ien ’t -lief hei’j toen gezeid, en zoo’n bloadje smiek lekker ook. ’k Zal loopen wa’k loopen -kan beste grootje;” en, zonder meer wipt het vlugge ding het hutje uit, en ziet grootje—krampschommelende -met ’et lief—deur de ruutjes heer hoar hartlepke noa, die den weg oploopt, noar den -diek—zoo gauw as ’en hoaske! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Hijgend, gansch amechtig—met de woaterpereltjes onder ’t kleine neuske—komt Anneke, -geen kwartier later in ’t hutje terug. -</p> -<p>Grootmoeder had ’et arg te kwoad. Af en toe was ’t minder gewêst, moar dan weer.… -O harrejennig! -</p> -<p>Geen nood! nou zal ’t gauw bêter goan. Kruuzemunt het ze ien overvloed; en ze is straf -genogt, joa hoast zoo straf as ’en pêpermunje.—Wacht, de bloadjes van de stengeljes -afgestreupt. -</p> -<p>„Best zoo dingske,” knikt grootje hoofdschuddende van pijn.—Ziezoo, al die bloadjes -ien ’t kêtelje gedoan.… zooveul as ’t moar kos. -<span class="pageNum" id="pb295">[<a href="#pb295">295</a>]</span></p> -<p>Veurzichtig met den zwoaren woaterkêtel; ’t is kokend, dingske, pas op! O lieve deugd!” -komt de oude er weer tusschen.—Geen nood, ’t hengsel blijft aan den kettinghaak hangen; -Anneke behoeft de tuit maar te richten, en zie.… ’t kokende woater kumt ook krek met -’en vollen stroal ien ’t kêtelje, en—’t ruukt al kruuzemundig! -</p> -<p>’t Is alsof de reuk grootje al goed doet; misschien ook werkt het gezicht van Anneke -mee; ’t keteltje zet zij op ’t vuur: -</p> -<p>„’t Mot trekken, zie. Niewoar grootje?” -</p> -<p>„Zeker liefke!” -</p> -<p>„As ’t getrokken is dan zal ’t krek zoo goed as en drank van den dokter wêzen, niewoar -grootmoeder?” -</p> -<p>„’t Zal best wêzen Anneke.” -</p> -<p>Annekes oogkes blijven strak en vol blijde hoop op het keteltje staren: „Zou ’t al -goed zin grootjelief.…?” -</p> -<p>„Nog niet kiend!” -</p> -<p>„Wacht, zal vast ’en kummeke kriegen. Ziezoo … Nou zal ’t wel goar zin grootmoeder; -kiek moar, de woasem kumt al de tuut van ’t kêtelje uut.” -</p> -<p>„Nou dingske, toe dan!” -</p> -<p>Met het boezelaartje ’t warme hengseltje vattende, schenkt Anneke een kommetje van -’t groene vocht voor ’t lieve grootje in; en grootje, als zij blazende telkens een -teugje neemt, knikt ze tevens Anneke toe, want Anneke ziet haar aan met een gezichtje, -dat geheel en al de vragen teekent: „Doet ’et goed grootje? Ku’j’t al vuulen? Zou -’t bêter goan?” -</p> -<p>En ’t goeng bêter, en een half uurtje later zei grootje: „Joa, klein dokterke, ’t -is bêter, Goddank!” En, als zij haar mokkelt en zoent, dan heeft grootje voor ’t kleinkind -haar duizend en eersten naam, en zegt ze: „Heel bêter, mien lief, mien oarig <span class="ex">Kruuzemuntje</span>!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Een week verliep en ’t is weer Zaterdag. Zaterdags wordt er geen school gehouden, -en Anneke die weer vrij heeft, zal heden een plan ten uitvoer brengen: ’en mooi spulleke -dat ze eiges geprakkezierd het.—„Zoo’n wies dingske!” heeft grootmoeder gezegd. -</p> -<p>Grootje staat in de schaduw van den pruimeboom, en Anneke treedt door het kleine hek -in de lage doornenhaag den landweg op; ziet nog eens om, en knikt grootje toe, grootje -die wuift met de hand; en dan stapt ze met iets gewichtigs in haar tred meer voorwaarts, -terdege den zak omklemmende, die haar over den schouder hangt, maar, ze ziet alweer -eens om, en roept zoo hard als ze kan: „Dag grootjelief! dag!!” -</p> -<p>Grootje wuift nog van verre, maar Anneke verstaat niet best met waffer bijnoam grootje -heur noaroept. -</p> -<p>Bij ’t bruggetje gekomen, waar de zeeg onderdoor gaat, kijkt Anneke nóg eens om, heel -ien de verte ziet ze nog wel ’t peerse jak van grootmoeder, moar, grootje geet krek -de deur van ’t huusken ien.—Grootmoeders oog’ zin niet zoo stark as de hoare. -</p> -<p>En Anneke stapt sneller voort. In een uur tijds zou ze terugwezen. <span class="pageNum" id="pb296">[<a href="#pb296">296</a>]</span>Iedereen die ze tegenkomt zegt ze g’n dag, met ’en knikske, en allegoar—zelfs boer -Balders van ’t Bijenveld—zeggen weerum: „Dag Anneke!”—De kwoaje schepershond van ’t -Gouwe-erf, die heur met den schoapstroep veurbijkumt, grumt geen spier, moar striekt -met z’n kouwe neus of natte tong—Anneke weet eiges niet wat—langs heur kleine hand, -asof Filax heur kussen wou. -</p> -<p>„Gemergen scheper!” -</p> -<p>„Zoo Anneke.… goa’j gres snijen.…?” -</p> -<p>„Nee scheper, kruuzemunt!” -</p> -<p>„Kruuzemunt.….? Zoo!—Goeje mergen!” -</p> -<p>„Goeje mergen scheper.” -</p> -<p>Ja, Anneke gaat kruizemunt snijden. Dat was een heerlijke inval geweest: kruuzemunt -was goed veur de krampen in ’t lief. Bij ’t veerhuus bezijen den hoogen Riendiek doar -sting kruuzemunt, ’en heeleboel; nooit wier ze afgeplukt.… „en”—had ze heel zachtjes -in grootmoeders oor gefluisterd: „as we dan ’en heele zooi bij mekoar hebben grootje, -dan zuwwe ze dreugen op de vuurploat, en oan den dokter verkoopen; en veur de centen -’en tabaksdeus veur voader koopen as ie joarig is, en—moar dat zei ze niet: ’en neië -snufdeus veur grootje d’rbij.” -</p> -<p>’t Is een belommerd gedeelte van den hoogen Rijndijk nabij het veerhuis. Aan weerszijden -van den dijk staan, ongeveer ter halverwegen van de glooiing, flinke appelboomen vol -pardiezen en rabouwkes, moar, riep zin de appels nog bij lange noa niet.—Even beneden -de appelboomen aan de buitenzijde van den dijk is een rasterwerk, waarachter de vette -ossen in de heerlijke uiterwaarden grazen tot op den oever van den frisschen Rijn; -en evenzoo bevindt zich ter halverwegen van de dijkglooiing aan de <span class="ex">binnen-</span> of Betuwzijde, een rasterwerk ter verbinding van een op onregelmatigen afstand gescheurde -doornenhaag, welke haag mét rasterwerk, de hoeve van boer Vledder—aan de dijkzijde—bepaalt. -</p> -<p>En hier is het dat Anneke den zak van den schouder glijden en haar oogen met blijdschap -over de kruizemunt-pollen weiden laat. De pollen zien d’r hoast als pollen brandnêtels -uut, moar ze hebben kleinere donkerder bloadjes, en—prikken, dat doen ze niet. -</p> -<p>Wacht—grootjes kniepmeske uut den zak gehoald, opengedoan, nou oan ’t snijen. -</p> -<p>’t Geet langzoam, moar ’t geet toch. -</p> -<p>„Zoo druk aan ’t wark Anneke?” roept Truitje van ’t veerhuis, die met de glimmende -koperen roomkan op den rug, en een emmer aan den arm, in de hoogte op den dijk voorbijgaat. -</p> -<p>„Joa Truitje, en ’t is werm, zelfs hier in de schaduw van den appelboom,” roept het -kleintje weerom. -</p> -<p>„Wi’j ’en munje vol room, Anneke?” -</p> -<p>„Nou! asteblief,” zegt Anneke. Ze steekt haar mes ien den grond; klimt de glooiing -op, en als zij boven is gekomen dan bukt zich Truitje, en—Anneke mag het holle deksel -uut de koperen kan trekken, en uut den emmer volscheppen, en dan lêgdrinken, heelemoal -lêg. Jong zoo lekker!—„Dank oe vrindelik Truitje!” zegt <span class="pageNum" id="pb297">[<a href="#pb297">297</a>]</span>Anneke, en de blanke room, die nog om ’t munje glimt, striekt ze weg met den rug van -’t kleine henje. -</p> -<p>„Tot oe dienst Anneke. Ziezoo!” De koperen stop steekt weer in de kan, en, als Truitje -haar weg vervolgt dan glimt de kan nog een poosje in Annekes oog, totdat ze haar mes -weer opzoekt en met vernieuwden lust aan ’t werk gaat.—De zak is nog geen darde deil -vol; ’t geet langzoam, moar ’t geet toch. -</p> -<p>Twee hoogbeladen hooikarren knarpen door ’t kiezelzand al nader en nader op den Rijndijk. -Anneke ziet even naar boven. Zij ziet karraderen en paardepooten en menschebeenen, -maar voor het stof knijpt ze de oogen dicht. -</p> -<p>„Zoo, bi’j oan ’t appels zuuken!” roept een mansstem van boven: „’t Spul is niet riep,—Mot -er geen êten, klein ding!” -</p> -<p>„Nee! ’k bin oan ’t kruuzemunt snijen!” roept Anneke. -</p> -<p>Of ’t niet verstaan was? althans de stem klinkt weerum: -</p> -<p>„Wacht, hier hei’j ’en bêtere. ’t Is ’en vroege renet; a’j ’em nog ’en poar doag’ -ien den zak houdt dan zal ie zoo mul zin as koek.” En—op ’tzelfde oogenblik ziet Anneke -’en appel, niet ver van heur af, op de diekhelling neerkommen, en, rollen noar lêger.… -onder de rastering deur—’en heil eind wied, in den bongerd van boer Vledder. -</p> -<p>„Wat zoo’n appel kan loopen, en zonder been’ oan ’et lief!” roept het van boven op -wat verderen afstand. -</p> -<p>„Dank oe!” zegt Anneke, en luider vraagt ze: „Zou ’k moar deur de rastering goan?” -</p> -<p>„Woarum niet!” klinkt het nog eens, maar meer uit de verte, en—de wielen der hooggeladen -karren hoort ze steeds minder en minder kraken in ’t kiezelzand; maar ze volgt ze -niet met de oogen, want ze tuurt naar de plek waar ze meent dat de appel in ’t gras -ligt. -</p> -<p>Nog maar half besloten, staat Anneke eenige oogenblikken met den voet op den ondersten -legger der rastering; maar dan—woarum niet.…?—dan bukt ze ’t kleine köpke umlêg; ’t -rugske krom; ’t eene beentje zet ze over ’t hout, ’t andere beentje hoalt ze met de -rökskes noar zich toe, um hoastig noar de plek te loopen woar de appel leit, moar—de -appel leit er niet. Hier niet, doar niet, woar is ie gebleven.…? -</p> -<p>Da’s spietig!—Anneke kan ’em niet vienden. -</p> -<p>Nou meent ze.… moar nee, ’t is ’en roodachtig kleiwortelbloadje—Doar ziet ze.… nee, -’t is ’en kleine paddestoel tussen ’t gres. Hier.… nee, dat gruune appelje kan ’t -niet wêzen, da’s afgevallen van den boom. Wacht.… doargunder.…!? -</p> -<p>„Wel doe bliksemsding! mo’j appels streupen in boer Vledders bongerd!? Herruut ze’k! -herruut!” -</p> -<p>Met een vuurrood gezichtje schrikt Anneke op. Zoo’n stem had ze nog nooit geheurd; -de beentjes trillen heur onder ’et liefke. Boven op den diek steet de veldwachter, -en hij kiekt zoo iesdig kwoad, en hie dreigt met den stok noar veuren, krek as loast -bij voaders huuske: alêvel, toen woaren voader en grootje d’r bij, moar <span class="pageNum" id="pb298">[<a href="#pb298">298</a>]</span>nou.… O lieve heer! doar kumt ie den diek af.… altied den stok noar veuren. -</p> -<p>„Zu’j d’r uut! kleine feeks van ’en dief! zeg?” schreeuwt Bol de veldwachter opnieuw: -en Anneke ziet hem, o goeje hemel! de rastering overklimmen, en wordt zoo wit als -een dooje! -</p> -<p>„Moar.… moar.… ik zocht.…” brabbelt Anneke angstig. -</p> -<p>„Appels stêlen! veur de galg opwassen! lui dievenpak!” schreeuwt Bol, steeds naderkomende -en nog altied den dreigenden stok vooruit: „Herruut ze’k! Allo!” -</p> -<p>Maar Anneke—in een wip heeft zij de klompjes van haar voetjes gesmeten, vort! en.… -loopen doet ze, loopen wat ze kan, harrejennig zoo’n viefke!—Bol is woedend. -</p> -<p>„Hier ze’k! hier!” schreeuwt hij het vluchtende haasje na, en als hij zich mede in -de vaart zet om spoedig het kleintje te achterhalen, dan.… dan zwakt hij en zwikkelt, -en smakt ie voorover.—Anneke ziet even angstig om. <span class="ex">Woar</span> was ie?—Maar zie, doarginder wordt het kleine klompje van Anneke luide verwenscht, -doch door het ongeval nog meer verwoed, weer overeind gesprongen, vliegt Bol opnieuw -het meisje na, dat intusschen een goed eind op haar vervolger heeft voorgekregen. -</p> -<p>„Zu’j stoan! zu’j stilstoan.…!?” schreeuwt Bol; maar Anneke den man weer ziende, snelt -opnieuw weder voort, en ofschoon ze verbijsterd van angst niks, nee hoast niks meer -ziet: loopen kan ze nog, loopen best! -</p> -<p>Moar o heere! ienéns mot ze stilstoan, pal ienéns veur de breeje sloot;—en—doar kumt -ie.…! Zal ze rechts, zal ze lienks.…? O heere doar kumt ie! ’t Schiemert heur veur -de eugskes: ze sleet er de henjes veur; nou ziet ze niks meer, moar eindelik doar -was ie, en ’t was hoar alsof ’en knieptang heur vast ien den erm kneep. -</p> -<p>„Zoo kwoaje dern! he’k oe doar! Wou’j mien ontloopen zeg! Allo veuruut!” bijt de veldwachter -het bevende kleintje in ’t oor, en met forschen ruk dwingt hij haar terug te keeren -op haar pad, tot bij de plek waar haar klompjes liggen, ’t eene klompje van boven -gebersten, straks deur den voettrooi van Bol. -</p> -<p>En of het arme Anneke met bevend piepend stemmetje al roept dat ze niks gedoan het, -en dat ze kruuzemunt snee—met al die leugens het de veldwachter niks van noode: „Vort! -allo vort!” -</p> -<p>Arm klein dingske! de leelijke veldwachter, die haar den zak heeft op den schouder -gelegd, duwt haar met forsch geweld de glooiing op, en dwingt haar op den dijk voor -hem uit te gaan. Met de punt van zijn stok stoot hij haar boosaardig van tijd tot -tijd in de lenden, en zegt dat ze wat gauwer mot loopen. Maar Anneke kan niet gauwer, -want het gebersten klompje doet haar bij iederen voettred zoo zeer op de wreef: -</p> -<p>„Ik kan niet veldwachter, ’t vuutje duut mien zoo zeer!” -</p> -<p>„En ik zeg oe: veuruut: doe luiwoammes<span class="corr" id="xd31e8028" title="Bron: :">,</span>” roept Bol en stoot haar opnieuw met den stok in de lenden. -</p> -<p>Anneke begint bitter te schreien. Ze had toch niks geen kwoad gedoan, en woarum dat -de veldwachter dan zoo wreed was? Nooit <span class="pageNum" id="pb299">[<a href="#pb299">299</a>]</span>van d’r lêven was iemand zoo kwoad tegen hoar gewêst; en wat zou grootje wel zeggen -dat hoar klompje kapot was. En, woar zou ze noar toe motten; woar.…? -</p> -<p>„Och veldwachter, loat mien asteblief noar huus goan?” zegt ze snikkend, terwijl de -tranen haar over de mollige koontjes biggelen. -</p> -<p>Maar de veldwachter heeft een duivelachtig genoegen in de vrees en smart van het lieve -kind. -</p> -<p>Arie’s vermaning steekt hem in de borst, en die moet hij wreken; de lafaard! De postbode, -die op eenigen afstand naderde, moet het hooren dat die kleine schavuut ’en appeldievegge -is. -</p> -<p>„Wat! Slim Anneke van Arie Winkels?” zegt de bode, die nu zijn geregelden tred vervolgende, -het tweetal is genaderd en nu voorbijgaat: „Za’k ze dan moar mee noar stad nemen veldwachter? -Doar hei’j ’en huus met dikke troalies.” -</p> -<p>„Dát was niet kwoad bode, moar hier onder den toren hewwe ook goed lozies, en ’t is -zoo duuster as ien de hel, en rotten zin d’r.… Atjuus, plezierge wandeling.” -</p> -<p>„Atjuus!” -</p> -<p>Anneke voelde haar knietjes knikken: -</p> -<p>„Nee, nee! niet onder den toren veldwachter; nee!” roept ze angstig en onder het schreien -door. -</p> -<p>En weer krijgt ze een duw met den stok, en zegt de nijdige lafaard: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span>Allo ze’k! veuruut!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De burgemeester van het dorp is een dikke heereboer met een rond rood en vol gezicht. -Hoe het mogelijk was dat hij burgemeester is geworden begrijpt hij zelf niet, want -van de ambtsbezigheden weet hij bijna evenveel als de ganzepen, waarop hij altijd -kauwt indien hij een moeielijk geval heeft; en „alle gevallen” zijn in het oog van -den ronden burgemeester, „moeielijk, zeer moeielijk.” Het allermoeielijkste van alle -gevallen is de omstandigheid, dat juffrouw Lus—zijn echtgenoote—niet verkiest dat -manlief voor het burgemeesterschap bedanken zal. -</p> -<p>Eén ding is gelukkig voor burgemeester Lus: hij heeft een uitmuntenden secretaris, -en de secretaris is altijd present—want burgemeester is roojaal—dat is ie! Ook Bol -de veldwachter is een zeer bruikbare vent. Niet alleen dat Bol altijd met plezier -boodschappen voor de juffer van den burgemeister doet, beveurbeeld visch uut stad -hoalen, of wijn bestellen, maar hij is ook „slim op z’n vak” zeit de burgemeester; -jammer dat ie een bietje veul „klaart en rooje-jenevert”, maar anders best en actief—soms -al te actief. -</p> -<p>Klein Anneke staat voor een tafel, waarover een groen lakensch kleed ligt, en waarop -een hooge looden inktkoker met dito zandkoker staat. Achter die tafel zit Lus de burgervader. -De secretaris Hoefzoetnagel zit aan een kleinen lessenaar bezijden de tafel, zóó dat -Lus hem zien kan als hij zich even ter zij wendt. -<span class="pageNum" id="pb300">[<a href="#pb300">300</a>]</span></p> -<p>De veldwachter staat naast Anneke. -</p> -<p>„Zoo, heb jij appels gestolen, zoo!” zegt de burgemeester: „Zoo, heel goed! Ahja.… -hoe is je naam?” -</p> -<p>„Nee nee!” schreit Anneke: „nee burgemeister, zoo woarlik nee!” -</p> -<p>„Zu’j stil wêzen,” zegt de veldwachter: „Heur ie niet dat burgemeister vroagt hoe -da’j heit?” -</p> -<p>„Anneke, burgemeister!” -</p> -<p>„Anneke? Zoo, heel goed. En je ván?” -</p> -<p>„Ván.…? van voader burgemeister. Moar appels gestolen dát he’k zoo woarlik niet!” -</p> -<p>„Zóó, maar je <span class="ex">voaders</span> naam wou ik weten.” -</p> -<p>„Arie Winkels, burgemeister.” -</p> -<p>„Winkels. Zóó, heel best! Ouderdom?” -</p> -<p>„Watblief burg.… meister.…?” -</p> -<p>„Hoe oud da’j bint!” snauwt de veldwachter. -</p> -<p>„Ikke.… tien joar burgemeister.” -</p> -<p>„Beroep.… of nee.… Watblief secretaris?” -</p> -<p>Hoefzoetnagel is den burgervader met een papier genaderd; wijst er met een vinger -op, en fluistert meteen den edelachtbare wat in ’t oor<span class="corr" id="xd31e8076" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>Lus knikt, en zegt van tijd tot tijd zachtjes: „Jawel.… Ja Ja!—Sjuust! Dunkt mij ook.…! -Docht ik net al!” -</p> -<p>De secretaris zit weer voor zijn lessenaar. -</p> -<p>De burgervader knauwt op de veder van zijn pen, en, straks op den looden inktkoker -turende zegt hij: „Een moeielijk geval! hum!” Dan eensklaps tot Anneke: „Zul je ’t -nooit wéér doen, zeg?” -</p> -<p>„Nee burgemeister, nee! moar ik <span class="ex">heb</span> niks gedoan.” -</p> -<p>„Zu’j den mond houen met de leugens!” grijnst de veldwachter: „Zeg, zu’j!?” -</p> -<p>De ronde blozende burgervader is te goedaardig dan dat hij—vooral na het fluisterend -gesprek met zijn secretaris— geen medelijden met het lieve schreiende kind zou hebben. -Den veldwachter vindt hij een beetje erg actief, ja barbaarsch.… Tedeksel.… baars.…! -Daar valt hem wat in. Als hij ’t vergat dan zou vrouwlief zenuwachtig worden: „Och -Bol, zou jij de baars ’reis eventjes uit de kaar willen halen; we zouen ’en sausbaarsje -hebben van middag. Wil je?” -</p> -<p>„Tot je orders burgemeister, moar met je permissie burgemeister, zou ik dat galgen-oas -hier, niet erst is veur ’en uur of wat onder den toren zetten? ’t Is van ’t repalje, -burgemeister.” -</p> -<p>Lus ziet toevallig naar zijn secretaris. Hoefzoetnagel is druk aan ’t werk, maar zijn -neus wijst in de richting van de deur. -</p> -<p>„Veldwachter!” herneemt Lus deftig, en voegt er nu eens in het volle besef zijner -edelachtbaarheid bij: „Vertrek!” -</p> -<p>„As je kleine dieven loopen loat dan worden ze as groote gehangen!” grauwt Bol, met -den duim op Anneke wijzende: „En as burgemeister zoo weinig um peliesje geeft, dan -kan Bol wel goan hengelen in ploats van z’n eigen dood te loopen.” -</p> -<p>De neus van Hoefzoetnagel wijst nog spitser in de richting van <span class="pageNum" id="pb301">[<a href="#pb301">301</a>]</span>de deur, terwijl ’s mans oogen onveranderlijk op zijn schrijfwerk zijn gevestigd. -</p> -<p>„Bol, geen praatjes. Dat voegt.… dat past.… niet. <span class="ex">Ik</span> ben burgemeester, en jij veldwachter, weet je,” zegt Lus. -</p> -<p>De vleugels van Hoefzoetnagels neus applaudiseeren. -</p> -<p>„Ja dat weet ik best!” zegt Bol: „moar as de secretaris z’n eiges met de affeeres -bemoeit”—en hij werpt beurtelings een nijdigen blik op den schrijver en het kind—„dan -motten ze hem moar in jou plaats zetten, af anders veur mien het dievenpak achter -de vodde zitten.” -</p> -<p>Een kleine tien minuten later is Anneke op vrije voeten. Zij is nog erg beverig op -de beentjes, en de oogen doen haar zeer van ’t schreien, zoodat zij ze haast niet -kon openhouden in de felle zon. Maar toch, zoo snel als ze op het geborsten klompje -voort kan, stapt ze den dijk over tot bij den afweg die, langs kerkje en schoolhuis -en kleinere woningen, naar vaders hutje voert. Gelukkig heeft burgemeester haar den -zak met kruizemunt weeromgegeven, maar bitter leed doet het haar dat burgemeester, -die toch op ’t laatst zoo vrindelik was, niet gleuven wou dat Bol onwoarheid sprak; -’t was slecht van Bol, heel slecht! -</p> -<p>„Wat schêlt er oan, klein blauweugske?” zegt een blonde krullebol van dertien jaren -omtrent, die in ’t gras naast het kerkhof köpken-over heeft gekeukeld, en nu met een -paar luchtige sprongen op het kleintje toeschiet. -</p> -<p>Willem krijgt een kleur van kwoadheid nu Anneke hem alles heeft verteld, en zegt dat -die Bol ’en gemeene vent is, en dat ie den hals moar had motte brêken toen ie over -d’r klumpke viel, en, joa, dat ie voader centen zal vroagen om veur Anneke ’en poar -neië klumpkes te koopen. Anneke most maar goedsmoeds wêzen. Wacht! hij zal den zak -veur hoar droagen; ze was ’en oarig dingske, dat zei meister ook, en dat zeiën ze -allegoar! -</p> -<p>Och lieve minsen, wat hêt grootje in den angst gezeuten! Om negen uur is ’t kleine -liefke de deur uutgegoan, en nou, op slag van twoalven doar kumt ze pas oan. Goddank -dat ze d’r weer is! Wel heere m’n tied! zoo’n veldwachter! Ze zal ’t oan Oarie vertellen, -hoe ie ’t lief en oarig kruuzemuntje getemtierd hêt. „Lief klein hertelepke!” en grootje -kust Anneke wel tien keer achter mekoar, zóó, dat Willem ook hoast trek kriegt um -’t blondje te kussen, moar nee: G’endag soam!—Noar huus loopt ie zoo hard as ie kan: -um vader en moeder wat centen te vroagen, en t’oavend de klumpjes te brengen. -</p> -<p>Nee grootje! nee, <span class="ex">niet</span> oan voader zeggen, nee! As voader kwoad was dan kon ie noa ’t êten niet sloapen; -en grootje zei: „Krek zoo!” En voader mocht ook niet weten van ’t kruuzemunt um den -verjoardag en de neië piep.—Net zoo, denkt Anneke en.….… de snufdeus voor grootje. -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb302">[<a href="#pb302">302</a>]</span></p> -<p>De zomer is voorbij. De tabakslanden zijn kaal geplukt. De appels en peren—zelfs de -heele late—zijn alle van de boomen; in één woord, de oogst is binnen. Hoe rijker de -menschen zijn hoe meer dat ze lachen kunnen. Vooral de burgemeester Lus; boer Balders -van ’t Bijenveld; Romein de vetweier en niet ’t minst m’nheer Van Zwiet kunnen lachen. -Hun schuren en bergen zitten vol, en—’t vee is duur, en ’t koorn is duur, en veur -de tabak hebben ze al twintig gulden geboojen, eerd- best- zandgoed-lompen, alles -deur mekoar. Twintig gulden de honderd pond! „Wat zukke minsen riek worden!” zegt -grootje. -</p> -<p>Grootje is niet jaloersch, „nee, moar ’t is toch vremd ien de wereld,” denkt ze: „de -rieken lupt alles mee, ze kriegen meer as meer, en de erme zal nog onspoed hebben -ien ’t geringe.” ’t Was niet anders! ’t Klein bietje eerdappels dat ze te roojen hadden -was niet meegevallen, en dan—’t was moar ’en onneuzel ding—moar, ’t kruuzemunt woar -’t kleine dernje zoo’n zoeren oogst oan gehad had, geen tien stuuvers.… geen dubbeltje.… -geen rooje cent had ze bij dokter der veur kriege kunnen. Alles wat dokter ien de -apteek noodig had, dat kreeg ie uut de stad zeidie; en zoo had Anneke met heur kruuzemunt -weer aftrekke kunnen. Dokters juffer had heur wel noageroepen, en heur ’en poar zuute -kuukskes gegeven, moar ’t kleine ding, die ze veur grootje en voader bewoarde, had -ze zeker ien ploats van ien ’t zekske te stêken, der noast gestoken, went, toen ze -thuus kwiem had ze geen centen en geen kuukskes ook. ’t Liep <span class="ex">alles</span> zoo tegen. ’t Was noarigheid! -</p> -<p>Maar op zekeren morgen had Anneke toch een kleur van plezier. Aan ’t geval met Bol -den veldwachter dacht ze niet anders dan wanneer ze hem met een norsch gelaat voorbij -zag gaan, of ook, als ze somtijds naar het geborsten klompje keek, dat de klompenmaker -met ’en klein houten beugeltje gemaakt had. Willem Stoete had zeker geen centen kunne -kriege, went neië klumpkes had ie niet gebrocht, en, sinds dien morgen had ze hum -niet gezien, went bij m’nheer Van Zwiet was ie tuinjongen geworden, en Willems voader -woonde oan <span class="ex">gundsen kant</span> van ’t groote Van Zwiets-huis. -</p> -<p>Moar nu—zie, nú heeft Anneke ’en kleur van plezier. Met twee schoentjes in de hand -staat ze bij grootjes stoel aan de kleine klaptafel. De schoentjes zijn niet nieuw, -nee, alles behalve, maar ’t zijn leeren schoentjes, zie moar, en krek zoo groot as -heur <span class="corr" id="xd31e8131" title="Bron: vuut">vuut’</span>! En Willem Stoete steet vlak tegen heur over; en hie kiekt er noar hoe Anneke ’t -zool onder tegen ’t vuutje past; en z’n oogen gliensteren ook van plezier, went.… -Mie de kindermeid had ze oan Herm den „hoazenvilder” verkocht met ouwe linten en ’en -kniepmuts en kersjet; en toen, toen het ie de schoentjes van Herm veur ’en dubbeltje -weerum gekocht—dát was z’n halve wêkloon;—um ze oan Anneke te geven; went—vergêten -had ie Anneke en de belofte niet; en: „Niewoar, schoentjes zin nog zachter as klumpjes?” -</p> -<p>Als Anneke wat kreeg van voader of grootje, dan kuste ze voader of grootje altied. -Nou had ze Willem ook wel willen kussen; moar, <span class="pageNum" id="pb303">[<a href="#pb303">303</a>]</span>Willem sting oan den overkant van de klaptoafel, en Anneke kuste grootje; en grootje -zei dat Willem ’en beste jonge was; en Anneke knikte van joa! en trok de schoentjes -aan, en liep—zoo zacht asof ze op de kousevuut’ liep—met een vaart naar het lage houten -broodkastje; trok een bovenla open; nam er wat uit; stopte het Willem met een zenuwachtig -schokje in de hand, en—voort was ze op haar schoentjes de deur uit. -</p> -<p>„’En vuursteen!” zegt Willem en ziet grootje half vragende aan. -</p> -<p>„Meugt ’em best houen jungske!” knikte grootje: „’t klein ding het ’em eiges ien ’en -griendhoop gevonden; ’en vuurkei kent ze best uut duuzenden steen’!” -</p> -<p>En als Willem heengaat met den ruwen steen in den zak, dan ziet hij ’t hutje nog eens -rond, maar, Anneke ziet hij niet.—En grootje, als ze Anneke straks noar binnen roept, -dan denkt ze: ’t Kiend is krek as de keuning uut ’t verhoalje: Goed veur goed gift -ze weerum, heel anders as Bol, die gaf kwoad veur goed, en heel anders as de rieke -Van Zwiet, die niks dee, en toch ien de sloot had gelêgen as Oarie z’n peerd’ niet -ien ’t spoor had gehouen. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>De herfst werd nat, heel nat. Overal was ’t soeperig en klesserig: op de kleiwêgen, -ien ’t broek, zelfs op den grinddiek, overal. ’t Kwiem zeker van de nattigheid, meende -grootje, dat zij weer zoo rimmetiekig was, en ’t kwiem ook zeker van al die natte -vuut’, dat d’r zooveul krampziektes in ’t lief woaren; ze had al heure proaten dat -de vrouw van Roelvink.… -</p> -<p>„Nee moeder nee! d’r wier d’r eentje verwacht,” zegt Arie: „en toen ’t kleintje d’r -was, toen.…” -</p> -<p>„Och lieve heer.… is Willemke Roelvink zóó heergegoan.… Krek as Annekes moeder, mien -beste Hanske!” Grootje veegt met haar boezelaar een traan weg. -</p> -<p>Arie kan bij dat sjepieter niet lang stilstoan, dat moakt ’em altied zoo kienderachtig. -</p> -<p>„En ’t geval bij m’nheer Van Zwiet, Oarie! Is de koetsier dan niet.…?” -</p> -<p>„Nee moeder, allegoar proatjes! Die kerl het z’n eigen overvrêten, dát het ie. Met -de andere booje had ie gewed dat ie ’s middags ’t spek veur z’n vieren heel allinnig -zou opêten en nog drie dikke weitemêls-koeken d’r bij. Toen ie den darden koek zoo -gluujend noar binnen had, doar zakte ie in mekoar, en, veur húm had de dokter veur -niks de wiesheid geleerd; dood was ie, stik! as ’en plank! Joa, ’t is wel zundig dat -’en mins ’s Heeren goeje goaven zoo dierlik misbruukt.—Wiwwe bidden.…?” -</p> -<p>„Joa!” zei grootje met een zucht, en ze vouwde de handen, liet het hoofd zoo’n beetje -op zij zakken; sloot de oogen, en dacht<span class="corr" id="xd31e8153" title="Bron: ">—</span>„En welluu? welluu hebben niks as eerdappels met ’en klein bietje azienreuzel!” -</p> -<p>Arie drukte de pet voor de oogen, en zei ’et: Onze Voader! En Anneke, Anneke zat haast -krek as grootmoeder; maar, toen ze: ’t Heere zêgen, en wat er meer volgde tusschen -de roode lipjes <span class="pageNum" id="pb304">[<a href="#pb304">304</a>]</span>gepreveld had, en naar de aardappels zag, die in den rooden schotel dampten, terwijl -de azijn met het weinigje reuzel zoo lekker rook, toen zei ze zachtjes zoo in haar -eenvoud: „Wij zullen ons niet doodêten, Goddank!” -</p> -<p>’t Was dien zelfden avond al heel vroeg donker en erg donker ook. Het eenige licht -dat er op den dorpsweg viel—waar ook Winkels’ hutje stond—kwam uit de kleine smidse. -’t Was een mooi gezicht voor de kinderen in de buurt; dat rooje vuur, en dat gloeiende -ijzer, en Paul de smid met zijn bloote armen zoo hel verlicht; en dat afspatten van -de vonken als hij op het ijzer sloeg: Hê, smid worden! dacht Anneke, die er ook naar -keek: „as ik ’en jongen was dan wier ik ’et zeker!” Paul wischte zich juist met den -ruigen blooten arm de zweetdroppels van het voorhoofd. ’t Was niet alles dat warken! -</p> -<p>Maar toch, Paul werkte stevig door, en bemerkte niet dat Anneke en de andere kinders, -die buiten stonden, de hoofden van hem hadden afgewend. De lichtglimp, die uit de -smidse kwam, gleed den weg over, juist tot aan de woning van Bol den veldwachter.—Wat -was doar te doen? Telkens zag Anneke in ’t glimplicht minsen hen en weer schieten, -en as Paul ’en oogenblik ophiew met beuken, en de bloasbalk niet soesde, dan ko’j -duudelik heuren dat er druk wier geproat. -</p> -<p>’t Was erg klesserig op den weg, en de klompjes bleven haast steken, maar Anneke, -die ’t veldwachtershuis toch voorbij moest, liep de andere kinders na, en stond weldra -onder meer anderen, aan ’t eind der lange glimp uit de smidse, voor ’t veldwachtershuisje. -Maar, Anneke kon niet te weten komen wat er eigenlijk te doen was. „Watte.…?” zei -ze een paar keeren achtereen. Maar een groote man riep: „Vort! de kinders motten noar -huus toe!” -</p> -<p>Ja, Anneke begreep ook dat ze noar huus most, went ’en schel klökske klonk in ’t veldwachtershuus, -en sloeg hoastig zes. Moar ze wou toch wel weten of Bol ’en ongeluk het gekregen of -wat ’et is.…? Achter haar zegt een vrouw op gejaagden toon tot een andere—Anneke kan -niet zien wie het zijn: „Ja ijselik is ’t! Um schiemeroavend is ie noar Van Dulms -harbarg gegoan; ien de gelagkoamer het ie ’en munje vol gepruufd; toen ien ’t veurhuus -riest en kluutjes gekocht en ook ’en flesch jenever. Onderwêge noar huus, mot ie weer -arg trek ien ’en slukske hebbe gekregen, en de flesch oan den mond gezet.” -</p> -<p>„Zoo’n zuuperd!” zegt de andere. -</p> -<p>„Joa mins, doar hei’j wel geliek in,” herneemt de eerste: „en dát mot God bêter’t -op oe en mien en ander volk passen dat zuinig en altied bekwoam is; moar <span class="ex">ik</span> zeg die God hebben wil die kan ie wel kriegen ook!” -</p> -<p>„Nou, dat geleuf ik mins, of ie!” -</p> -<p>„Joa, as drek en modder viel ie in mekoar. Gillend en roazend is ie bij Limpers op -’t brugske ieneengezakt, en hebben ze hum gevonden met ’en flesch vol fijtriool noast -’em; de slok fijtriool is as gluuiend iezer noar binnen gekommen. Luuster moar, luuster, -<span class="pageNum" id="pb305">[<a href="#pb305">305</a>]</span>nog ku’j ’em doarbinnen heuren karmen van kramp en van pienen in ’t lief.” -</p> -<p>„Heere bewoar ons! Geen wonder, geen wonder!” -</p> -<p>Tien minuten later staat er al meer volk voor de woning van Bol. ’t Is natuurlijk -dat ze er blijven staan, want—de veldwachter zelf is nu niet present om zoo veel belangstelling -met zijn stok uiteen te drijven. -</p> -<p>„Nou wat mo’j, zeg! mo’j ’en mins de rok van ’t lief trekken, zeg!? ’t Onmundig spul -mot tegenswoordig ook al overal met den neus bijwêzen. Goa sloapen, da’s bêter as -neisgierig de oogen ien ’t vuur te stêken!” Zoo snibt en snauwt een klein vrouwmensch -en stelt zich vierkant in de groep, om met haar breede figuur een kind dat haar ter -zijde trad, den doortocht te beletten. Maar het kind heeft de onvriendelijke rede -niet eens ten einde gehoord; bij de eerste tegenkanting is het al aanstonds zijwaarts -omgegaan, en nu, zie—’t licht in ’t veldwachtershuisje teekent even de kleine schaar, -die wauwelt voor de deur, want het licht gleed naar buiten, omdat het kind naar binnen -is gegaan. -</p> -<p>„Da’s zeker Mareitje, die noar dokters huus is gewêst,” zegt er een uit de nu weer -duistere groep. -</p> -<p>„Nee nee.… ’t is Anneke; Anneke Winkels!” roept een jongensstem. -</p> -<p>Anneke hoort niet wat Willem Stoete en de anderen nog meer zeggen; de deur is achter -haar dichtgevallen. -</p> -<p>Daar staat Anneke in het kleine vertrek. Anders is zij zoo bang, zoo bleu en bang; -moar nou, ’t is heur krek asof de man met de holle oog’, die in de bedstee krimpt -en karmt van de pien, asof ie heur voader is, en krek asof d’r geen andere minsen -ien de koamer zin: -</p> -<p>„Hier! hier he’k kruuzemunt vrouw Bol.… hier!” zegt ze met een hijgend stemmetje, -dat van de haast getuigt waarmee zij den tocht heeft volbracht: „Da’s goed, o zoo -goed veur de krampen ien ’t lief.… Mo’j thee van zetten vrouw Bol.… veul kruuzemunt -en weinig woater zei grootje,” en den vollen boezelaar met het gedroogde kruid schudt -ze op den stoel naast de bedstee, en.… Bol ziet heur oan met die holle, van pien zoo -oakelikke oogen, en smiet zich um ien de bedstee, en karmt: „O Heere! o God!” -</p> -<p>En Anneke—ienéns wordt ze bang, bang en beduusd. Wat ze zeggen dat heurt ze niet, -en.… dat ze buuten gekommen ’t gebeugelde klumpke ien de klei loat zitten dat vuult -ze ook niet, moar thuus velt ze um grootjes hals, en bêft ze asof ze kwoad had gedoan. -’t Was oakelik gewêst, arg, vreeselik arg! -</p> -<p>Onneuzel klein dingske! Kruuzemunt brengen oan ’en mins die zóó te pas kwiem as Bol! -</p> -<p>Ja klein blondje, er zijn er die gelachen hebben toen ze ’t hoorden: Kruuzemunt! De -veldwachter had ’et gerij niet kunne zien, en gewezen dat ze ’t weg zouwe doen. Wat -zou kruuzemunt veur zoo’n pien! Moar vrêmd, loater het ie steunend en karmend um ’en -tekske gevroagd en hie het ’et ien de hand genomen, en—’s andren <span class="pageNum" id="pb306">[<a href="#pb306">306</a>]</span>doags lei Bol met de oog’ star en stief noar boven, en ien de vuust die op de borst -lei, zat nog ’t tekske kruuzemunt, vast, heel vastgeknepen. Nou—’t was geen kwoad, -en ’et tekske kon d’r wel in blieven ook. -</p> -<p>„Arg onneuzel!” zei het dikke korte vrouwmensch, dat zich ’s avonds zoo vierkant in -Annekes weg had gesteld: „Arg onneuzel!” zei ze toen ze ’t vernam: „Doar mo’j kiend -veur wêzen!” -</p> -<p>Krek, breed, dik, klein vrouwmins! doar mo’j kiend veur wêzen. Ge kent de geschiedenis -niet, en doarum <span class="corr" id="xd31e8194" title="Bron: be griep">begriep</span> ie ’t niet, moar, alda’j z’ook kon weten, dan begriep ie ze nog niet: Mo’j kiend -veur wêzen, breed, dik, klein vrouwmins, <span class="ex">kiend</span>! -</p> -<p>Willem Stoete had ’et begrepen. ’s Nachts kon hij er bijna niet van slapen. Drie- -vier- vijfmaal is hij de bedstee uitgesprongen; maar in ’t laatst van November komt -de zon zoo vroeg niet. ’t Was of ie de rooje lipkes van Anneke zag toen ’t rood oan -den hemel kwiem; en ’t blauw dat woaren d’r eugskes, en—maar rust had hij niet, en, -fluks in de kleeren, is hij al de deur uut, opweg noar.… neen—niet naar Anneke, maar -op weg naar ’t groote Van Zwiets-huus, reeds lang vóórdat de zon door de openstaande -bedsteegordijntjes, Anneke met een helder blinkend straaltje op het gladde voorhoofdje -wakker kust. -</p> -<p>’t Was maar goed dat ze nog wat geslapen had het lieve kind. D’r heeft een loftrompet -geklonken zoo hard dat men ’t misschien in ’t hutje had kunnen hooren. -</p> -<p>En grootje, als ze ’t kleintje daar nog slapen ziet, dan veegt ze zich een traan weg, -en fluistert Arie toe, terwijl ze hem ’en kummeke koffie bij ’t morgenbrood schenkt: -„Oarie, zóó’n kiend is er geen tweede ien de wêreld,” en als Arie knikt met een Goddank -in ’t hart, dan zegt grootje nog bij zich zelve: <span class="corr" title="Niet in bron">„</span><span class="ex">Goed voor <span class="corr" id="xd31e8208" title="Bron: kwaod">kwoad</span>!</span> As zóó een ien ’en koets kwiem te zitten dan zou’j zeggen da’s rechtveerdig.… as -’t zoo wêzen kon!” -</p> -<p>Harrejennig wat had Willem gebloazen en getoeterd; ’t heele Van Zwiets-huus op de -been; zóó hard en zóó mooi dat de jonge freulekes de troan’ over de wengskes liepen, -en m’nheer Van Zwiet ’em oankeek asof Willem ’en toovenoar was, die op de hark—woar -ie mee in de hand stond—’en engelenzang had geblazen. -</p> -<p>En m’nheer Van Zwiet had gevroagd woar of dat Anneke woonde; en Willem had gezeid: -„Ien dat hutje ien de darpsstroat m’nheer, woar ie van ’t zomer hoast met de jonge -peerds ien de sloot had gelegen.” En m’nheer Van Zwiet had lang noar den grond gekeken -en niks meer gezeid.… -</p> -<p>Nou, ’t was ook zoo vremd niet dat ie ’t vergêten had. -</p> -<p>Maar ook, nog denzelfden dag, stond m’nheer Van Zwiet met de mevrouw en de twee freulekes -half en half buiten het hutje.—Grootje was d’r verlêgen mee. Verlêgen met zooveul -grootheid.—Willem sting bij den pruumboom, die koal was; en de freulekes hadden ’en -mooie pop en ’en groote koek veur Anneke, moar, Anneke begreep d’r niks van, en begon -hoast te schreien zoo beduusd as ze was. En mevrouw Van Zwiet proatte met grootje—die -zich <span class="pageNum" id="pb307">[<a href="#pb307">307</a>]</span>schoamde umdat ze geen stoelen veur al die grootheid had en volstrekt ’en kêtelje -koffie wou zetten, en.… van de twee rieksdoalders veur ’t oarig kruuzemuntje ook schiemerig -ien de oogen wier. -</p> -<p>En m’nheer Van Zwiet sting met Winkels bij de heg te proaten. Winkels met de pet ien -de hand; en Winkels zei: „Joa m’nheer ten mienste—as boer Limpers de jonge peerds -veur den boerenwoagen prebieren wil, dan het ie altied gern da’k noast ’em veurop -kom zitten; zie m’nheer, de eene mins—wi’k is veronderstellen—het ’en handigheid met -’en spul, en ’en ander zoo niet!” -</p> -<p>’t Was al schemerdonker toen in den omtrek van Winkels’ hutje, en vooral bij de smidse, -het groote nieuws wordt verkondigd en bebabbeld: „Winkels kumt ien de grootheid, en -misschien wel in ’t livverei van den dikken koetsier, die zich eiges te bersten at!” -</p> -<p>Tien blijde lentes hebben sedert dien natten herfst het Betuwsche dorpje verjongd, -maar—grootje is van al dat verjongen niet jonger geworden.—’t Kan d’r spieten, arg -spieten dat heur lêvenstied zoo opkort. Ze het ’et zoo best, zoo kostelik best gehad -in die leste tien joaren. In ’t linkervleugel van ’t Van Zwiets-huus—eigelik ’et tuinmans-gedoei, -moar nou, umdat de tuinman ’en eenloopend mins is: ’t koetsiershuus—in dat knappe -spul woont ze met Oarie en Anneke ien ’t vette der eerde, jong zoo’n lêven! Jammer -is ’t dat die tien joaren vervlogen zin, arg spietig! -</p> -<p>Anneke kan ’t zoo spietig niet vinden. Willem Stoete ook niet. Loat er één kommen, -die zeit dat Anneke niet ’et knapste, mooiste, liefste bekske van ’t heele darp is. -Och verdrêjd, ’t is zoo’n oarig blumke van twintig joar, dat blonde kruuzemuntje! -En, as ze hum kust met die rooje frisse lipkes, en as ie hoar ien de eugskes kiekt, -en as ie heur hartje oan zien borst vuult kloppen, dan.… -</p> -<p>Stil, grootje dribbelt onrustig heen en weer: Joa ’t zal d’r toe kommen vandoag; vandoag -toe kommen; joa! Kruuzemuntje zal ien ’en koets voaren en grootje ook. M’nheer Van -Zwiet zal ze met de mooie koets noar ’t roadhuus en noar de kark loate riejen. Willem -en Anneke noast mekoar, en Oarie en grootje ook noast mekoar. Buys de bouwmeister -zal veur deez keer koetsier wêzen. Al z’n lêven! Doar kwiem de koets al.—En—doar geet -’et. Grootje kiekt asof ze eiges ten trouw voart, en is den keuning te riek af. Ien -’en koets! en Anneke hoast as ’en juffer ien ’t pak! En Willem de goeje jong zal straks -ook hoar kleinkiend wêzen; en allebei blieven ze op ’t Van Zwiets-huus, went, Willem -zal d’r over drie doag’ tuinboas ien ploats van tuinknecht zin;—en—as ’t nog ens zóó -wied kwiem dat grootje óvergrootje wier!!! Och harrejennig! En—zie, allegoar die ze -voorbijriejen blieven stoan; sommigen nemen den hoed af, en ander’ kieken asof ze -denken: Kiek, grootje ien ’en koets!—Joa minsen: <span class="ex">grootje ien ’en koets en met al wat heur lief is op de wêreld</span>. -</p> -<p>’t Gaf Anneke ’en vremd gevuul toen ze doar nog ens veur de gruune toafel kwiem, woarachter -burgemeister Lus zat—’en bietje ouwer—moar anders nog krek as tien joar gelêjen, en -de secretoaris Hoefzoetnagel oan den lessenaar, zoo’n bietje schuins op zied. -<span class="pageNum" id="pb308">[<a href="#pb308">308</a>]</span></p> -<p>En ’t scheen ditmaal voor burgemeester Lus geen „moeielijk geval” te zijn; ten minste -zijn aanhef luidde: „’t Is mij een aangename taak om u, o edel bruidspaar, die de -genoegens des huwelijks met elkander wenscht te smaken, bij dezen in den zaligen echt -te vereenigen!” -</p> -<p>Hoefzoetnagel kwam met ’en boek en wees met zien neus woar Anneke schrieven most, -vlak onder Willems noam, tot twee keer toe. -</p> -<p>En de karkklok luidde, en ien de kark wier ’t alles bezêgeld: maar, toen de goeje -brave dominee, die zoo’n bietje van den ouwen stempel was, onder veel dat gepast en -hartelijk mocht heeten, toch ook als naar gewoonte van de eeuwige verdoemenis sprak, -en de harten zijner kudde bij steenen vergeleek—toen dacht Willem aan den steen, die -ie van Anneke kreeg en altied op zak had, en had wel willen roepen: Moar ik heb ’en -vuursteen dommenei!—Alêvel te roepen dat goeng niet, maar <span class="ex">hebben</span> is hebben en dat is ’et veurnoamste! -</p> -<p>En bij ’t thuuskommen, toen ze uut de koets stapten, toen stonden de lui van ’t huus -allegoar met blommen ien de hand, en hing er vlak boven de deur van ’et tuinmanshuus -’en loofkrans, woar binnen ien geschreven stond: <span class="ex">Leve Willem en zijn Kruuzemuntje</span><span class="corr" id="xd31e8243" title="Niet in bron">.</span> -<span class="pageNum" id="pb309">[<a href="#pb309">309</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div class="fndiv" id="xd31e7824"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e7824src">1</a></span> Op de Veluwe, aan de overzij der rivier. <a class="fnarrow" href="#xd31e7824src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="reuske" class="div1 last-child story"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e10039">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">’T REUSKE VAN ’T DARP.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’t Is ’en September-oavend, en volle moan. Arg droomerig is ’t; en veural, umdat kleine -zwarte wölkskes af en toe veurbij ’et moanlicht joagen. -</p> -<p>A’j van de donkere lindeloan, bezijen ’t karkhof op den grooten weg kiekt, dan zie -je den veurgevel van ’t witte schoolhuus ien ’t volle licht; en lienks—oan den schoaduwkant—doar -hei’j twee strepen met rossen gloed.—’t Zin de roams; en de rosse gloed kumt van ’et -lamplicht, dat nog ien de school brendt. -</p> -<p>Joa, alschoon ’t geen schooltied is, ’t mot tóch nog schooltied wêzen. Luuster! Doar -klinkt ’en lied; en de stemmen zin krachtig; en moatvol is ’t; en, a’j scharp luustert—misschien -umdat ze de schooldeur al opendoen,—dan heur ie nog kloar de slotwoorden van ’t lied -in diepen moar vreugdvollen toon: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Want des werelds hoogste goed, -</p> -<p class="line">Is de vree van ’t rein gemoed.”</p> -</div> -<p class="first">Heur! Nóg ens die regels, en nou is ’t uut. -</p> -<p>Van half acht tot negen duurde de Zoaterdag-oavond zangschool, en hoog boven de lindes -gromde de karkklok, dat ’et ook lang genog, en krek tied van uutscheien was. -</p> -<p>Of de karkklok soms van ’t jongvolk, as ’et noar huus goeng, dinger zag of proatjes -heurde, woar ie—veural zoo kort tegen den Zundag—geen vree mee had;.… ’k weet niet, -moar zooveul is zeker, dat de karkklok nooit zoo hoastig en korzelig bromde, as Zoaterdags -oavends noa ’t zangles.—En dan, van negen tot tien; ’t was krek asof dat ouwe domme -ding van ’en klok ’t er op gezet had um van ’et mooiste uurke niks meer as ’en klikke -te moaken. -</p> -<p>Dat vond Dorus Roelfsen: en terwijl het zanglievend, altemaal volwassen jongvolk het -schoolgebouw uit, en de frissche avondlucht te gemoet stroomt, fluistert Dorus, die -onzichtbaar een kleinere hand in de zijne houdt: -<span class="pageNum" id="pb310">[<a href="#pb310">310</a>]</span></p> -<p>„Kom Janna, wij goan lienks. Onder de lindes bij ’t karkhof is ’t duuster en ziet -ons geen mins.” -</p> -<p>Janna zei niks; heur hand had ’et antwoord gegeven. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En um den schoaduwhoek van ’t schoolhuus zin ze al heel gauw verdwenen. ’t Was ’t -duuster, droomerig duuster onder de lindes, en op ’en enkel ploatske moar, speulden -iele bloadjes lochtig kantwark tegen de helblanke moan. -</p> -<p>In zoo’n glimpke, gunds bij de steenen hekposten, staan Dorus en Janna. Alêvel ’t -licht loat Janna’s mutske wel blinken asof ’t moanlicht op sneeuw was; moar, ’t snuutje -dat blieft toch in ’t duuster. -</p> -<p>„Och, loa’k oe joa nóg ens heuren Janna, ’t klienkt mien zoo zuut en zoo oarig!” -</p> -<p>„Malle jong! <span class="ex">Joa</span> blieft joa, tot ien ’t lest van ons lêven.” -</p> -<p>„O Janna, a’j nou is vuulde hoe lucht mien hart sleet! Giester, joa zelfs van oavend -ien’t zangschool, toen ha’k nog duusterheid en bange klopping ien de borst. Ielkreis -a’k Willem of Gijs of Govert noar ’t mooiste en ’t lieflikste kiend zag kieken, dan -was ik pardoes de moat kwiet! en, a’k dan docht hoe d’r dukkels over oe gesproken -wier, en Willem nog letst zei dat gij ’t lievenheerskuukenje van ’t darp woart, en -dat ie oe zeker allang veur den prêkstoel zou hebben gehoald, as ge niet.…” -</p> -<p>„A’k niet van ’en arg schroale bouwing was,” valt Janna in: „en ook, as ik húm gewild -had!” -</p> -<p>„Joa krek Janna, als gij hum gewild hadt; en—as er geen ander was gewêst die nou de -wereld te riek is!” -</p> -<p>’t Bleef toen een heele poos stil. -</p> -<p>Of de moan was verloopen, of Janna’s mutske ’en bietje verschoven misschien? althans -de lichtglimp, deur de <span class="corr" id="xd31e8280" title="Bron: blaojers">bloajers</span>, blonk nou op Dorus vurheufd. -</p> -<p>—Kloeke kop! had meister altied gezeid;—en ’t was zoo. <span class="corr" id="xd31e8285" title="Bron: Maor">Moar</span> zie, ook ien d’eigensten stond blonk nóg ens ’et hoagelwit mutske, krek bij dat kloeke -vurheufd; en.… <span class="asc">ÉÉN</span> gromde de torenklok. -</p> -<p>Janna was er van geschrokken. Halftien! Ze kan ’t zich niet begriepen dat ze hier -al ’en half uur getoefd het. -</p> -<p>„Al halftien,” zegt ze zuutjes: „Kom nóu dan ’t geheim Dorus, went moeder zou ongerust -worden.” -</p> -<p>„’t Geheim Janna? Och, ge weet ’et da’k voader niet van mien liefde veur ou of van -trouwen dorst sprêken, umdat ie mien nog te min veur ’et smidswark acht. Moar, zeker, -’t zal nou mergen wêzen.… Alêvel Janna, ’t geheim most zoo lang tussen ons nog moar -geheim blieven ook.” -</p> -<p>„Ge proat zoo vrêmd Dorus. Ik zou ’et weten en zien, a’k oe mien joa had gegeven?” -</p> -<p>’t Kloeke vurheufd en ’t mutske ze glommen weer êfkes te zoamen ien ’t licht; en joa -dan, ’t geheim zou ze weten; z’n leven; z’n liefde; z’n wiefke! -</p> -<p>Arm in arm, de handen ineen, zoo gingen nu de gelieven voorbij <span class="pageNum" id="pb311">[<a href="#pb311">311</a>]</span>de kerk, die pas hun ja had gehoord, en traden op een achterweg toe, die de Waaistraat -genoemd wordt. -</p> -<p>In de zeer verspreide meestal kleine huizen, brandt ginds en her nog een lichtje, -doch ook hier voert de maan zacht glanzend gebied: ze blinkt in de rimpels, die ’t -koeltje blaast op ’t effen vlak der waaikolk achter die huisjes; ze speelt met de -zilveren blaadjes der slanke schotwilgen omhoog, en wiegt met blauwe glimpglanzen -in de wingerdblaren langs de lage gevels, of hier en daar in de moesplanten der tuintjes, -terwijl ze matte vonken schiet—ginds op een sterk bedauwde roos, en op goudsblommen -hier, die ook nú nog „Oranje boven” roepen. Straks een smaller zijpad inslaande is -Dorus al spoedig een klein tuinhek binnengegaan. In ’t smalle paadje met maagdenpalm -bezoomd, kunnen ze niet naast elkander loopen. Toch houdt Dorus Janna’s hand in de -zijne, als vreest hij dat de pas verworven schat hem nog als een droombeeld ontvluchten -zal. -</p> -<p>En Janna volgt met kloppend hart;—went, toen ie hoar ’t allererst van liefde had gesproken, -toen het ie hoar meteen ’en roadselje ien ’t oor gesuusd: -</p> -<p>Van kiends af oan was Janna zijn liefde, en altied zou ze ’t blieven—zoo had ie gezeid: -moar, voader, schoon braaf en goed, was korzel van oard; en Dorus, dorst hum—ge weet -’et—van geen liefde te sprêken, eer ie—noar voaders begriep—bekwoam veur ’et smidswark -zou zin. Dát kos nog lang, nog heel lang duren, went, de grofsmeejerij was meer ’en -arbeid veur hand as veur heufd; en as voader de <span class="ex">hand</span> niet krachtig oan ’t werk zag dan sprak ie van soezen en droomen en onbekwoam! -</p> -<p>Moar luuster: schoon de hand toch ook zoo zwak niet was bij ’t doageliks wark, ’t -heufd had ien ’t droomen nog wat anders gearbeid. En, as dát ien’t licht kwiem, dan -zou voader den droomer, dien ie toch liefhad, ook as warkman erkennen, en Janna zou -ie mee liefhebben as z’n eigen kiend. Méér had Dorus toen niet gezeid<span class="corr" id="xd31e8310" title="Niet in bron">.</span> Moar nou, nou zou ie ’t roadsel verkloaren. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Aan den voorkant van een tamelijk groote woonstee is de smederij van Dorus vader. -Door het tuintje bezijden het woonhuis gaan de gelieven langs de achterzij naar een -schuurtje, ’twelk zich op slechts weinige schreden afstands van de woning bevindt, -en waarvan de lage deur geen vijf voeten van een planken stap aan de waaikolk is verwijderd. -Twee breede holle knootwilgen baden er hun takken in den vloed. -</p> -<p>„Wat was doar?” zegt Janna, en ziet naar de wilgen. -</p> -<p>„’t Zal de koater gewêst zin,” meent Dorus: „hie zit gern ien den wilg.” -</p> -<p>Janna ziet nog eens om; maar Dorus, die de deur van het schuurtje reeds heeft ontsloten, -vat haar bij den arm, en dwingt haar met zacht geweld, hem te volgen, waarna hij haastig -de deur achter zich sluit. -<span class="pageNum" id="pb312">[<a href="#pb312">312</a>]</span></p> -<p>’t Was arg duuster. Janna kos niemendal zien.—Ze was niet bang; moar: -</p> -<p>„Wat mot ik hier in dit schuurke, en heelegoar ien ’t donker?” zei ze.—Nee, ze wist -wel dat Dorus geen kwoad wou; moar as heur iemand gezien had! Ze meint toch vast dat -de schoaduw van ’en mins langs den wilg bij de woai was gevlogen. -</p> -<p>„’t Zou misschien bêter zin gewêst Dorus, a’k op <span class="corr" id="xd31e8325" title="Bron: kloar-lichte">kloarlichte</span> dag met oe mee was gegoan. ’k Wiest niet dat oe geheim ’en geheim achter slot was.” -</p> -<p>Een oogenblik later was Janna gerustgesteld.—Met ’en striekzwêveltje had Dorus ’en -olielempke oangestoken, en met ’en kus hoar gezeid, dat mooie snuutjes niet altied -onroad ien ’t duuster motte zien. -</p> -<p>Zóó was ’t dan goed!—En ’t geheim niewoar?—As Janna nou asteblief moar êfkes wou meegoan, -en achter dat planken beschutsel kieken. Veurzichtig, ze moest niet vallen over die -houten, en zich niet stooten oan de warkbank of ’t blok. -</p> -<p>„Zie, doar steet ’t!” zei Dorus heel zacht: „en zoo woar a’k oe liefheb Janna, zóó -woar bin gij, op Thom noa, de <span class="ex">eenige</span> die ’k er van sprak, en ’t nou ook te zien geef.” -</p> -<p>„Wátblief! Wat is dat?” zei Janna, toen Dorus, met ’t lampje omhoog, naar een voorwerp -wees, ’t welk, oppervlakkig beschouwd, wel eenige overeenkomst met een scharenslijp -had. -</p> -<p>„Wát dat is?” zegt Dorus nog zachter, terwijl zijn oogen nochtans bij ’t lamplicht -flikkeren: „Wat dat is!?—Da’s wark van den droomer!—Twee joaren lang he’k er op gezonnen -en figelierd Janna; maar nou, Goddank, nóú is ’t ien de wêreld!” -</p> -<p>’En bietje loater lei Janna met ’t köpke oan Dorus borst. Alles het ie heur uitgeleid -en verkloard. ’t Was ’en haksel- of streu-snijer zooas er nog geen gemoakt wier. As -’en veerke licht ko’j ’et groote rad drêjen, en, deur de vangers hier, schoven de -garven vort en goeng ’et hakmes op en neer, krek zoo gauw as ’t rad moar snorde.—Wát -ie doarmee veur had?—Zie, ’t was ’en stuk veur de Landbouw-Tentoonstelling; en de -droomer zou dan is kieken of voader ook wonder zou stoan, as ’t onneuzele wark—alschoon -lang niet volmoakt—toch met eer wier genuumd.… joa, misschien zelfs bekroond! -</p> -<p>En Janna rustte nog aan Dorus borst, moar—toen ze noar ’em opkeek, toen zag ze dat -Dorus niet, zooas straks, op heur „fleurig snuutje” tuurde, moar, dat ie noar dat -ding zag, noar dat ding van iezer en hout, totdat ie ien ’t einde hoar stoan liet, -en weer d’r op toetrooi, en keek, en drêjde, en nog êns prebierde, umdat—zooas ie -bemerkt had—’en kleinigheid nog niet ien den hoak was. -</p> -<p>Toen Janna zei dat ’et meer as tied wier noar huus te gaan, toen schrok <span class="corr" id="xd31e8342" title="Bron: Dores">Dorus</span> ’en bietje, en liet op stond z’n uutvindsel voaren.—’t Was vremd: zoo gauw as ie -bij ’t ding kwiem, kos ie de hand’ er niet afhouen; moar nou was dat toch te gek, -niewoar? -</p> -<p>„Joa liefke, hier bin ik. Wat zeg ie nou, hê?” -</p> -<p>„Ikke.… dat ’et tied wordt noar huus te goan Dorus.” -<span class="pageNum" id="pb313">[<a href="#pb313">313</a>]</span></p> -<p>Dat dee hum zeer. Geen enkel woord van zien vinding; zien wark; zien schat! -</p> -<p>„Hoe liekt oe ’t geheim Janna? ’t Is toch oarig niewoar? En a’k er ’en pries mee behoal.…” -</p> -<p>„Heel oarig!” zegt Janna. En dan, as ie ’t liefke weer vast oan ’et hart drukt, dan -fluustert zij nog: „Joa Dorus, heel oarig; alêvel.…” -</p> -<p>„Alêvel?” -</p> -<p>„Alêvel,” zegt Janna: „Ik had toch gedocht dat ’et wat <span class="ex">anders</span> zou zin.” -</p> -<p>Janna had gedocht dat ’et <span class="ex">geheim</span> wat anders zou wêzen. Wát, dat wist ze niet. Ze had wel zoo’n adee gehad; beveurbeild -dat Dorus van zien voader de smeejerij alvast present had gekregen; of dat ie van -zien moeders versturf ’en schenking veur hóár bewoarde; of, dat ie misschien ’en heuge -ien de lotterij had gespeuld. Toen ze straks ien dat schuurke goeng, toen het ze op -’t allerminst oan de gouwe grenoatring gedocht, die Dorus moeder vroeger gedroagen -had. Moar,—krek zoo riek as ze d’r iengoeng was ze d’r weer uutgegoan. Niet dat ze -begeerig was; alêvel.… ’en streusnijer! ’en uutvindsel zooas geen mins ’t nog gebruukte! -’t Was <span class="ex">dwoasheid</span>; zoo’n dink dat hie had geknutseld, doar zouen ze hum op de Toonstelling ’en pries -of medalje veur geven! Dát ko’j begriepen! -</p> -<p>’En oogenblikske loater was ’t weer duuster ien ’t kleine schuurke. Gunds op de breeje -stroat, ien ’t volle glans van de moan, doar goan Dorus en Janna. -</p> -<p>Moar,—tussen de wilgen en de kolk, ien ’t schoaduw van ’t schuurke, doar sting er -een die ze noakeek. -</p> -<p>Alschoon ’t ’en frisse oavend was, had ie ’t zoo oakelik werm. Met oanstoande karmis -was ’t krek ’en joar gelêjen, dat ie noast ’t mooie kiend ien die mallemeulen rondgedrêjd -en hum alles veur de oogen geschiemerd had. ’t Urgel speulde ’en „Schotse drie”, en -de trom donderde d’r tussen da’j ’t gelach en getier van ’t jongvolk niet heuren kos; -moar, dat Janna toen,—zoo’n bietje karmismuu—met heur köpke hier tegen zien schoer -het gelegen, en niks, goar niks geroasd het toen ie, bij ’t uutstappen, êfkes heur -wengske beruurde, joa, dat wist ie, en dat vergêt ie nooit zoolang as ’t hart hum -ien ’t lichoam zal kloppen. -</p> -<p>En—wat ie deez oavend noa ’t zangschool bespeurde, most dát de genoadeslag wêzen!? -As ie den ersten oandrift gevolgd had, dan zou ’t moanlicht nou zeker zoo vroolijk -niet blinken op de diepe kolk. Goddank, dat ie dien oandrift weerstond. Alêvel, ’t -geen ie, turend deur ’t kleine venster van ’t schuurke, kos zien, dát het nog ’en -uutzicht gegeven: -</p> -<p>—Joa, Dorus Roelfsen, zoo peinst ie: d’r is nog wat anders da’j liefhebt: liever misschien -as hoar die oe ’t <span class="ex">joa</span> gaf; en, Janna Peters, ik gleuf niet dat gij oe veur <span class="ex">altied</span> loat binden met zoo’n pronkstuk van iezer en hout! -</p> -<hr class="tb"><p> -<span class="pageNum" id="pb314">[<a href="#pb314">314</a>]</span></p> -<p>A’j ’s and’rendaags ’s mergens zoo vrindelik wilt wêzen ’t kleine boeren-erfke van -Peters binnen te goan, dan ku’j mooi <span class="corr" id="xd31e8384" title="Bron: Janne">Janna</span> nog is bêter bekieken. -</p> -<p>’t Is een frisse September-mergen. De schoaduws van den appelboom buuten, speulen -en dansen op de blankgeschuurde tafel bij ’t roam. Zoo êfkes het <span class="corr" id="xd31e8389" title="Bron: Janna’ en">Janna ’en</span> mandje met parziks op die toafel gezet; parziks die oe toelonken da’j ’t woater d’r -van ien den mond kriegt.—Toen Janna de parziks oan ’t schutting had geplukt, toen -het ze alleen moar gekeken of ze riep woaren; moar nóu neemt ze, ielk verzet, nog -ens ien de handen, en kiekt noar ’t blank en rood, en noar ’t donzige vel. -</p> -<p>Zie: ien ’en lichtstroal van de schommelende bloaj’ is ’t köpke van Janna nou krek -as ’en glans ien de koamer geteikend. As ze de lange donkere weimpers opsloat en oe -oanziet, dan bi’j d’r beduust van; stik beduusd! ’t Is, asof ze oe al ’t moois van -de wêreld opéns loat kieken. ’t Heele köpke is ’en fleurige meidag, en heur oogen -zin blauw—diep blauw, as ’en hemel. -</p> -<p>Jammer dat er zoo gauw wolken oan den mooisten hemel kommen! -</p> -<p>Alêvel nou zin d’r geen wolken. Sinds giesteroavond was ’t alles kloarheid en licht. -Dorus had hoar zoo lief. En of ’t geheim ook was misgevallen, hie had heur toch loater -’en ringske beloofd. Nee, schriel was ie niet. -</p> -<p>—Wat zullen de vrinden wel zeggen as ze ’t heuren! denkt Janna: Tien tegen één dat -Willem en Gijs en Govert ’en gek gezicht zullen zetten. Eigen schuld mennekes! Proaten -met complementjes is goed; moar, ekfetief van wal stêken, dá’s bêter.—Ge bint krek -’en parzikske, zei Govert nog giester.—Jammer dat den parzik nou veur den stille zal -wêzen die ’t <span class="ex">erst</span> van allen <span class="ex">geen gekheid</span> sprak. Noe, ’en parzik kan ook niet altijd oan de schutting blieven! -</p> -<p>Janna keek noar de deur; nam toen den fleurigsten parzik uut ’t mandje; trooi hoastig -op ’t kleine spiegel toe, en hieuw, met ’en gliemlachend lonkske, den parzik noast -’t mooie köpke. En—’t was gekheid van Govert; ze zou zich schoamen as ze zoo gruunachtig -gêl was, en heur wang zóó rood.—<span class="ex">Donzig</span>; noe joa, donzig dát was ze. -</p> -<p>Doar wier de klink van de deur gelicht. Janna wist niet hoe gauw ze van ’t spiegel -zou wegkommen. Zie, voader en moeder kwiemen de keuken in. -</p> -<p>„Wacht êfkes kiend!” zei moeder, die zag dat Janna met de parziks, oan den overkant -wou weggoan. -</p> -<p>„We motten oe spreken,” zei voader. -</p> -<p>Janna begreep ’et.—Ze keken zoo vrindelik.—Dorus had zeker zien voader gesproken, -en ook hier al ’t oanzuuk gedoan. Misschien sting ie wel achter de deur; misschien.… -</p> -<p>Moar ’t was misgeroajen. Terwijl voader Peters noar den heerd stapte, en met ’en diepzinnig -gezicht ’en lêpel vuurgloed schepte, zei moeder: -<span class="pageNum" id="pb315">[<a href="#pb315">315</a>]</span></p> -<p>„Ikke en voader woaren gerezelevierd Janna, um de parziks oan de Meermans te sturen.” -</p> -<p>„Oan Huibert-nêf?” vraagt Janna verbaasd. -</p> -<p>„Woarveur langer hoaken en oogen!” zegt Peters, die den kop van ’t pijpje op ’t vuur -drukt. -</p> -<p>„Joa, kiend,” herneemt moeder Steyntje: „ge weet wel, nêf zou met de Toonstelling -keurmeister van ’t vee wézen; en umdat voader zien schoap’ wou sturen.…” -</p> -<p>„Bi’j gek Steyntje!” roept Peters: „Nee, doar zou ’k niet oan denken; moar as de prêkstoel -<span class="ex">liefde</span> gebiedt, en zukke parziks ien stad nog grif vier stuuvers ’et stuk doen, dán zal -ie’t wardieren, zeg ik!” -</p> -<p>„Moar met de Toonstelling kos ’et toch boaten, hei’j gezeid!—Begriep ie Janna, veur -’en goeje ploatsing en ’en pries zou ie voader zeker ien gedachte houen.” -</p> -<p>„’k Zou zukke gekke toal niet uutsloan Steyntje! Janna weet bêter. As recht <span class="ex">recht</span> blieft, dan zal krom den pries niet hoalen. Van proaten of dinksigheden met keurmeisters -heb ik geen oard; moar, vrede is vrede; en doarum Janna, most gij oe moar ’en bietje -opmoaken, en met de parziks Huibert-nêfs kwaadheid noar den diek joagen.” -</p> -<p>„’k Begriep er niks van,” zegt Janna: „A’j ien woarheid geleuft voader, dat recht -recht zal blieven, dan hei’j geen vrindschap te zuuken met ’en mins, die zich tegen -ons opzet, umdat ’t jongvolk nou eenmoal wat meer noar de arme Janna, as noar zien -eenige rieke hartelap kiekt.” -</p> -<p>„Viezevoazen!” zegt Peters. -</p> -<p>„Ei! Het Nela niet gezeid dat welluu geen pertuur veur den boer van ’t <span class="ex">Hemelrijk</span> woaren! Ik geleuf voader, dat de noam van de hofstee heurluu zoo gek moakt, en ze -meinen dat Nela ekfetief al ’en <span class="ex">engel</span> is! Nee, a’k noar ’t Huiberts-huus goeng, ’k zou mien schoamen, went den lesten keer -he’k Nela rondeman gezeid, da’k heur hoogmoed verachtte, en God dankte da’k nog ’en -klein bietje meer oanlokkigheid had, as den engel met heur spitse neus.” -</p> -<p>„’k Wil niet zeggen Janna, da’j ongeliek hebt,” zegt Peters: „’t onderscheid tussen -ou en hoar is te groot. Alêvel kiend, de Liefde, en de Verdroagzoamheid en ’t Oordeil!” -</p> -<p>„Krek Janna, ’t <span class="asc">OORDEIL</span>: As Huibert keurmeister is, en voaders schoapen ’en goeje pries zulle kriegen, dan -mot gij.…” -</p> -<p>„Steyntje, ge most liever oan ’t wark goan. Ge begriept mien niet. A’k van ’t oordeil -sprêk, dan sprêk ik van ’t Oordeil Gods.” -</p> -<p>„Ien dat geval voader, za’k in oe eigen belang geen parziks noar ’t Hemelrijk brengen, -went ’k gleuf niet dat ’t oordeil Gods d’r arg mee gediend zou wêzen.” -</p> -<p>Peters was tegen de toal en de oogen van ’t mooie kiend niet opgewassen; tóch zou -ie ’t nóg ens prebieren. Alêvel, krek toen ie ’t woord ien den mond nam, toen goeng -de klinkdeur open, en vroeg ’en knap jonkman, half heers half boers van kleedoazie, -of ie d’r ien mocht? -<span class="pageNum" id="pb316">[<a href="#pb316">316</a>]</span></p> -<p>Of ie d’r ien mocht!!! -</p> -<p>As den geluks-uiver, ien ’t vroegjoar, veur ’t erst um ’et nest vliegt; as ’t klein -wölkske oan den gluujenden hemel met frisheid en wasdom kumt opdoagen; as de volle -kornvracht van ’t land veur de open schuurdeur steet.… watblief of ze d’r ien meugen? -</p> -<p>Janna had ’en scheut deur de borst gekregen, dat ze d’r rood en wit van geworden was. -Voader Peters nam ’t piepke uut den mond, en moeder Steyntje sloeg ’t slip van heur -veurschoot noar boven. -</p> -<p>Zoo’n vremde kazjeweeligheid ha’j nooit belêfd! Op d’ eigen stond dat er van de Meermans -gesproken wier, sting doar Meermans Leendert, asof ie uut de locht kwiem vallen. Vief -joar lang was ie buuten ’t darp bij ’en oom ien de Neer-Bêtuw op ’en steenoven gewêst -en pas sinds twee dóágen was ie d’r weer, ook umdat ie met de Toonstelling ien ’t -bestuur was. -</p> -<p>’t Is niet vremd dat Janna ien ’t erst wat beteuterd kiekt.—Leendert was ’t! Leendert, -die heur as kiend al dukkels had oangekeken asof ie wat vremds oan d’r zag.—Nóú weet -Janna ter deeg wát dat vremde gewêst is—alschoon ze ’t niet zeggen zou. -</p> -<p>Dukkels nog had ze oan de mooie oogen gedocht, die heur dan zoo oankeken; moar, Leendert -zag ze in al die joaren niet; went met de karmis, as hie thuus kwiem, dan was zij -altied bij grootmoeder onder Nimwêgen gewêst.—En, zoo zuutjes-oan is de bekanterigheid -tussen Nela en hoar ien de wêreld gekommen; nooit van z’n lêven zou Janna d’r weer -’en voet in huus zetten! -</p> -<p>—En nou, zie—dóár sting Leendert. -</p> -<p>Toen Leendert—noa de familie te hebben gegroet, Janna oankeek, toen was ’t asof er -’en vroege zon langs zien knappe geloat streek. -</p> -<p>—Zou ie ’t al wete kunnen van Dorus en mien? denkt Janna; en,—dat ze ’t denkt dóár -stêkt toch geen kwoad in. -</p> -<p>Moar, Janna kos d’r ooren niet geleuven. Asof er geen koelheid, geen hoat zelfs gewêst -was, zoo sprak ie: -</p> -<p>—Ze mosten allegoar de complementen van voader en van Nela hebben. -</p> -<p>—De complementen!!? -</p> -<p>Joa, voader en Nela begrepen eigenlik niet woarum de familie zoo nooit meer is oankwiem? -</p> -<p>—Niet begriepen!! -</p> -<p>—Alêvel, nou hie—Leendert—d’r weer was, nou kwiem ie dan zelf <span class="corr" id="xd31e8471" title="Bron: maor">moar</span> is oan; en ook, ien de erste ploats, um nicht Janna, noamens ’t Bestuur van de Tentoonstelling -’en groot verzuuk te doen. -</p> -<p>’En groot verzuuk!!? -</p> -<p>„Goat ’r zitten Leendert-nêf. Alles welvoarend?—Wel mins wat zie je d’r kostelik uut!” -zoo sprakken voader en moeder. -</p> -<p>Janna zou van dat loatste geen nee zeggen; moar ze het gezwegen. Niewoar, veur ’en -streeling as heur <span class="corr" id="xd31e8478" title="Bron: nóû">nóú</span> over ’t gemoed kwiem most de sproak wel zwiegen. -</p> -<p>De Landbouw-Tentoonstelling—zoo had Leendert gezeit: zou <span class="pageNum" id="pb317">[<a href="#pb317">317</a>]</span>deur ’en prins van ’t Koninklik huus bezocht worden. ’t Liefste wat ’en prinsenoog -op zoo’n Toonstelling zag, dat woaren de mooiste bluumpkes van ’t land; en, uut noam -van ’t Bestuur had ie Janna te verzuuken: één van de drie te wille wêzen, die et prinselik -bloed, noamens de Bêtuw met krans en zêgen begroeten zou. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Niet lang nadat Leendert vertrokken was, zat Janna op haar kamertje. -</p> -<p>Alschoon ’t moar ’en zolderkämerke was, ’t was toch ’en vrindelik dink. De mooie donkere -loajtoafel met al die puppekes en pronkkummekes er op, ’t was ’en pracht. Moar, ’en -pracht was veural de spiegel die d’r boven hieng! Zóó’n spiegel was er zeker geen -op ’en zolderkämerke ien de heele Bêtuw. Eiges het z’em veur d’r spoargeld gekocht. -En zie, ’t <span class="ex">ouwe</span> heel kleine spiegel ’t hieng doar ook nog, bij ’t roam.—Die ’t niet uutvond kos zeker -niet begriepen hoe’n vremdigheid ’t is, a’j twee spiegels krek over mekoar hebt. -</p> -<p>Ens, heel toevallig dat ze ien ’t kleine keek, het ze zich finoal van achter ien de -groote gezien, krek asof z’n ander gewoar wier. Erst was ze d’r puur van ontdoan; -moar loater, toen het ze d’r o zoo’n oarigheid ien gehad. En, kemiek was ’t, a’j ’t -kleine spiegel ien de hand nam, en oe drêjde.… drêjde, dan ko’j oe eiges bekieken, -rechts, lienks, oan alle kant. Joa, die erste keer het ze heel lang gekeken, en ’t -mutske afgezet, en d’r hoaren los loate vallen. Ze had nooit die hoaren van achter -gezien. ’t Was oarigheid! -</p> -<p>Op dit oogenblik zit Janna met ’t ronde kinnetje in de hand. -</p> -<p>—’t Is toch bezonder, denkt ze: dat ikke van ’t heele dorp en den umtrek, nou krek -één van de drie bin die veur ’en prins kan bestoan!—Eén van de drie!?—Janna keek êfkes -ien ’t spiegel.—Hoe oarig had Leendert gefluusterd: „Niet één van de drie; moar van -de drie nommer één!”—Nou, ze wiest ’t ook wel; en dan as ’en mins as Leendert ’et -zei, zou ’t êvel wel waar zin. Moar ook, wie had ooit durven denken dat ’t oordeil -zóó rechtveerdig zou wêzen! En Nela—die ze verdocht had van kwoadheid en jaloezie; -Nela zelf had heur loate groeten, en vroagen of ze ’t oavend maar sito op ’t Hemelrijk -wou kommen um—over ’t kleedoazie te proaten. -</p> -<p>—Wat kosten de dinger toch in ’en ummezien verkeeren, went, zóó woar en zoo kloar -as de hooge kornbarg doar gunder fonkelt tegen de helblauwe locht, zoo woarlik het -Leendert heur de erkenning van ’t Bestuur en zeker ’t goedvinden van de heele Bêtuw -gebrocht—alschoon ze toch erm is van huus en van hof. -</p> -<p>En as Janna nog tuurt, dan vuult ze zich zoo.… ’k weet niet, zoo licht en zoo lucht. -Met den zwoaluw, die langs den kornbarg scheert, zou ze wel vliege kunnen.—Prinselik -uutverkoren, niewoar!? Joa joa, dát was ze!—Vremd, wonderlik vremd kos alles sjanzieren: -t’ Oavend zal ze noar ’t Hemelrijk goan; en de parziks zal ze meenemen. Noe, woarum -niet, as Huibert zoo vrindelik is, en ’t voader plezier duut. -<span class="pageNum" id="pb318">[<a href="#pb318">318</a>]</span></p> -<p>Haastig overeind gekomen, beziet Janna zich even van nabij in den spiegel; en als -ze vroolijk neuriet, dan trekt ze de laden van haar latafel één voor één open, bekijkt -vluchtig ’t Zundags merrenos bluumpke, en ’t gries perremattem japon met bajees, en.… -</p> -<p>—Nee, ze het geen rust meer. Over ’t kleedoazie zal ze t’ oavend met Nela en die andere -proaten. Nóú wil ze êfkes goan kieken of Dorus hoast kumt. Joa, ze mot hum nou zien, -en hum vertellen van de eer die hoar wacht.—Wat zal ie gruts wêzen!— Noe! op nommer -één van de drie! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>As er nog iemand ien ’t darp was die nooit van Doavid en Jonathan heurde, zeker was -er geen kiend, dat niet proatte van Dorus en Thom. -</p> -<p>Dorus Roelfsen het ’en kloeke kop;—dat he’j al ien ’t moanlicht gezien; moar, aldat -ie niet fors veur ’en smid is, wat ie ien handen kreeg dat liet ie niet los, zoo min -as z’n joa of z’n nee. -</p> -<p>Op ’en harfstoavend, toen Dorus ’en elfjoarig jungske was, toen het ie met kleine -Thom Brasser, achter voaders huus ien ’en bootje op de kolk gespeuld. Hoe ’t krek -gegoan was, dat wiest ie niemeer; moar, ’t glanzig gêle hoar van Thom had ie met ’en -glimp zien zwenken langs den rand van ’t bootje, en ’t opspatten van ’t woater had -ie gevuuld. ’t Is hum toen gewêst asof er ’en helft van hum eiges met tol en toom -en knikkers noar beneejen goeng. En ’en klitskou het ie gevuuld, en ’en suuzing ien -’t heufd en—niks meer. Allinnig van loater weet ie dat de zon hel rood was toen ie -noast Thom, kletsnat bij ’t stap onder de knotwilgen stond, en—dat ie toen oan Jonas -ien den walvisch het gedocht, en Thom met ’t heufd in moeders arm het gezien. Moar -op d’eigen stond had ’en vuur hum op ’t oor gegluujd: en: „Weerlichse bengel!” had -’et geroasd. -</p> -<p>En ’en lange nacht is er gevolgd; moar loater toen de hoan al dukkels op ’t arf had -gekrêjd, toen het ie van voader ’en hand gehad, zonder ripplement; en moeder had hum -gekust—die goeje moeder—wel tien keer achter mekoar. -</p> -<p>’t Was oarig, toen Dorus op dien morgen Thom had weergezien, toen het Thom van niks -gesproken; moar hie zelf het de troan’ ien de oog’ gekregen. En ien ’t school—as ie -niet schrieven most, had ie Thom egoal bij ’en punt van zien boatje vastgehouen, asof -ie bang was dat Thom nóg ens noar Jonas ien den walvisch zou goan. De kouwe grauw-erten -die ie stillekes meenam, had Thom één veur één onder toafel gevat, en met ’en zwonk -ien den mond gestoken zonder dat meister zag dat ie ’en vim verruurde. -</p> -<p>Och, ’t was zoo’n slim handig jonk, dat Thumbke. Oanhankelik zonder veurbeild; en -gedienstig!.… ’t was hum krek allins of ie zuut of zoer tot loon kreeg, went êvel -was ie Dorus altied op zied. -</p> -<p>Joa, a’j Dorus zag ko’j vast rêkenen da’j ook Thom gewoar wier, <span class="pageNum" id="pb319">[<a href="#pb319">319</a>]</span>moar, Thom meesttieds op Dorus rug; of, ien ’t melkwoagentje as Dorus d’r véúr liep. -Loater bij ’t appels streupen, dan woaren ze óók bij mekoar, moar, Dorus ien den boom -en Thom d’r onder. Dorus kon ’t zich duk niet begriepen dat ie beneden zooveul minder -mooie appels vond as ie meinde noar umlêg te hebben gegooid; moar, ens op ’en keer, -toen ie gewoar wier dat ’en poar van die mooie uut Thoms broekpiepen rolden, toen -het ie meeliejen gekregen, went Thom was arg beduusd gewêst, moar had gezeid dat ie -ze veur ’en erm ziek kiend uut de buurt wou bewoaren. Och, ’t was zoo’n goeje, zoo’n -beste jong! -</p> -<p>Siends z’n tiende joar was Thom—de wees,—op Dorus’ veursproak bij voader en moeder -in huus gekommen, en altied bleef ie de makker van Dorus; z’n trouwe vrind. Twee keeren -moar—’ens, met ’en meske dat weg was en in Thoms zak wier gevonden, en ook op den -letsten karmisoavend, toen Thom hum met zoo’n vremde boodschap noar huus had getroond -zonder dat ’et was neudig gewêst—het Dorus ’t gevuul gekregen asof er ’en dwarshout -tusschen hum en Thom was gekommen. Moar, Goddank: Misverstand is duuvels rechterhand; -zeit ’t sprêkwoord. En, ’en <span class="ex">vrind mo’j</span> op ’t woord geleuven. ’t Eigen oog kan bedriegen, moar de woare vrindschap niet. -</p> -<p>Zóó had Dorus ’t begrepen. -</p> -<p>En Thom? Thom van zien standoasie redenierde: dat de vrindschap ’en kostelik ding -is, mits d’aj d’r wat van hoalen kunt. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Zelfs bij klaarlichten dag heerscht er iets schemerigs in de geheime werkplaats van -Dorus. -</p> -<p>Geheime werkploats? Nee, boas Roelfsen, de forse Bêtuwse smid, wiest wel dat de jong -altied wat prakkezierde en knutselde.—Hie had er ’en hêkel oan, umdat er al genoeg -fratsen en kunsten ien de wêreld zin. Moar, wat zal ’en mins z’n eigen ’t lêven muuj -moaken! As de jong optied z’n wark dee, en liever in ’t schuurke knooide in ploats -van te rusten—albeneur! -</p> -<p>Nou in den letsten tied is Roelfsen alêvel korzeleurig geworden. Die gekkigheid van -zoo’n Landbouw-Tentoonstelling most hier op ’t darp ook al vertoond worden. Vermuujing -was ’t, en tarting van Gods bestel, niks anders! Proalerij van mooi en mooier! ’t -Minsdom noar Gods beeld geschoapen, ’t brood uut den mond stooten, en op zied joagen -deur massinies van stoom en allerlei domme kracht! Roelfsen wou wel is weten woarum -er ielkreis wat nei’s most wêzen! Was ’en ploeg, woar ze <span class="ex">altied</span> mee ploegden, nou minder goed as in vroegeren tied? Was ’t geen domheid en onverstand -um van ’en smid—die toch z’n ambacht versting—ielkreis road en doad te verlangen, -as er oan zoo’n neimodies onding van buutenslands, nou dit en dan dát overstuur was? -</p> -<p>Roelfsen was korzeleurig; misschien ook umdat ie ’t nou, met <span class="pageNum" id="pb320">[<a href="#pb320">320</a>]</span>die Toonstelling, wat al te volhandig kreeg. En a’j dan genog hebt um van te lêven, -en ’t vet toch tegenwoordig heelegoar van de kêtel roakt! -</p> -<p>„’t Is asof ze denken da’k honderd handen te geliek heb,” bromde de smid, terwijl -hij het gloeiende ijzer deed rondspatten. -</p> -<p>„Dorus kumt <span class="corr" id="xd31e8541" title="Bron: laot">loat</span> van mergen,” zei Thom, die den bloasbalk liet soezen: „’k Begriep er niks van, went -altied is ie present.” -</p> -<p>„Zóó, begriep gij d’r niks van; da’s ’en mooie!” zei Roelfsen: „’k Heb ’t allang gemerkt: -d’r wordt ien ’t schuurke weer meer geknutseld as rechtuut is; en altied het ie wat -roars ien de smeejerij.” -</p> -<p>„Och, ’k zou niet weten.…” zegt Thom: „Moar.…” -</p> -<p>„Moar! As Dorus niet op tied kumt dan za’k er me mee bemuujen. Alla, kom d’r uut! -Wat warkt ie?” -</p> -<p>„As ’t geen vrind as ’en bruur was, boas Roelfsen, dan zweeg ik; moar a’j mien zoo -vroagt en zoo dringt, dan was ’t <span class="ex">de</span> vrindschap smoren a’k oe geen uutsluutsel gaf. ’k Liep er doagen mee rond; en ’t -mot er nou uut, in zien eigen belang.” -</p> -<p>En Roelfsen vernam wat ie al lang had geroajen, moar nooit van gesproken had. -</p> -<p>Dorus had ien ’t schuurke ’en dink geknutseld, ’en soort van hakselsnijer, woar ie -wonder verwachting van had en die—alschoon ’t niet veul zoaks kos wêzen—met noam en -schrift noar de Toonstelling zou. -</p> -<p>„Noar de Toonstelling! Wel Heere bewoar ons!?” had Roelfsen geroepen.—Moar zeker, -Thom kos gerust wêzen; voader Roelfsen <span class="corr" id="xd31e8557" title="Bron: zon">zou</span> niet verroajen dat Thom uut bestwil gesproken had. -</p> -<p>„’k Weet niet boas, of ’t wel striekt meer neudig is da’j ’t spulleke tegen houdt,” -had Thom nog ten letste gezeid: „went zie, van nacht met die weind, zin twee drie -pannen uut ’t dak op ’t dink gevallen, en ’t zag er van mergen beroojelik uut.” -</p> -<p>Ja, zelfs bij klaarlichten dag is ’t schemerig licht in Dorus’ geheime werkplaats. -Nu echter komt er een helle straal van boven, door een breuk in het lage dak. -</p> -<p>Op een hakblok gezeten, den elleboog op de knie, en de vuist aan ’t hoofd, tuurt Dorus -reeds sinds geruimen tijd op de verwoesting, die ’en onneuzele weind in ’t losse dak, -hier op zien warkstuk gemoakt het. -</p> -<p>Noa den zuuten oavend ien ’t moanlicht, was ie zoo tevrêje goan sloapen, en zoalig -had ie gedreumd: Janna gaf hum ’en eerepries en—’en kus, zóó hard, dat ie d’r wakker -van schrok.—Toen, nee, toen het ie geen sturm of zelfs geen weind vernomen. Moar, -Thom het óók wakker gelegen, en Thom het gezeid, dat ie duudlik ’et loeien van den -sturm het geheurd. -</p> -<p>—En doar liggen die pannen d’r noast en d’r op!—A’j ’t niet zag, dan zou j’ niet geleuven -dat zu’k spul zoo krachtig kos neersloan: Twee stukken uut den bak asof ’en minsenhand -met den beitel ’t er uut stiet; en, ’t rad stik oan twee; zelfs ’t iezer gebogen asof -’en hoamer ’t gezwiept had. -</p> -<p>Dorus Roelfsen vergeet dat het uur verstreek, waarin hij bij zijn <span class="pageNum" id="pb321">[<a href="#pb321">321</a>]</span>vader aan den arbeid moet zijn. Nú denkt hij er aan.—Alêvel wat roakt hum die warkplaats! -Wat roakt hum ’et doageliks eenerlei van voaders handwark! En—woarum bonst hum toch -ielkreis ’t hart as ie oan voader denkt? Thom het de sturm geheurd. Moar as Thom ’em -niet geheurd, of ’t zich ien den sloap moar verbeild had!—O God, as ’t woar kos wêzen -dat ’en minsenhand met veurdacht ’et stuk verminkte, woar hie doagen en nachten op -zon, en zoo bloejig oan warkte! -</p> -<p>—Voader!?—Nee, wie sprêkt er van voader?—Moar toch, as Thom de weind niet geheurd -had, zou ’t dan onmeugelik wêzen?—Aldat ie er nooit van sprak, voader wist dat er -in vrijtied ien ’t schuurke gewarkt wier, joa, ens zelfs het ie ’t smeejen van ’t -hakmes ien de warkploats gezien. -</p> -<p>Alêvel, as ’en voader—hoe dwoas ook—zoo’n arbeid tekeer wou, dan zou ie den <span class="ex">dag</span>, en de <span class="ex">deur</span> wel gebruuken; dan zou ie toch niet as ’en dief ien den nacht deur ’t dak komme brêken, -um zoo’n wark en de lust van z’n kiend te verdarven! -</p> -<p>„O God, as ’t woar was!” zoo trilt nu Dorus’ stem overluid; en de vuist klemt zich -vaster.—Moar, Thom het de weind geheurd! Wel zeker hie het ’t gezeid; ’En sturm van -geweld! -</p> -<p>Eensklaps sprong Dorus overeind. Er was op de deur geklopt. -</p> -<p>Dorus begreep ’et: ’t Is wel ’en half uur noa schofttied. Voader zuukt ’em!—Goed! -vierkant zal ie hum ien de oogen zien, en vroagen, of dát, die schending dóar, ’et -wark is van God, of wel van ’en mins. -</p> -<p>Heur, nóg starker geklop. -</p> -<p>„Joa, voader, ik kom!” De deur grundelt ie open; en: -</p> -<p>„God Janna, bin gij ’et!” -</p> -<p>Joa, ’t liefken ze was ’et! -</p> -<p>O lachend snuutje, doar lei ze in zien erms; nou klopte heur hartje gejoagd oan zien -borst; nou rustten heur lipkes zoo zuut op de zien’. O, hoe kos ie’t vergêten: wat -geen vrind mee kan droagen, dat droagt er de Liefde! -</p> -<p>„Het Thom ’t oe gezeid, mooi snuutje, mien Janna?” -</p> -<p>„Thom? Nee Dorus; en ’k gleuf zelfs niet dat <span class="ex">hie</span> ’t kan weten. Moar ie, ie heurde dan al dat Leendert.…?” -</p> -<p>„Watblief!?”—’t Most ’en misverstand wêzen. -</p> -<p>„Kiek Janna, dóar, dát het de nacht gedoan! Mien wark; mien vinding!” -</p> -<p>Janna’s mooi oogen zwonken noar ’t punt, dat Dorus heur oanwees: -</p> -<p>„Kapot! Ei, da’s spietig. Ge hadt er zoo’n oarigheid in.” -</p> -<p>Goddank! Ze vuult ’et! -</p> -<p>„Janna, nooit he’k geschreid as bij moeders graf; moar nou, as ’t bloed weer vervloeit -dat ielkreis noar ’t heufd vlamt, dan worden de ooglêjen zwoar en dringt er ’en troan -naar de oog’.” -</p> -<p>„Mot toch niet kienderachtig wêzen Dorus. Wie ’en breistêk loat vallen die roapt ’em -weer op. ’t Is êvel goed da’k nou weet wát oe in huus het gehouen. ’k Had vast op -oe komst bij voader gerêkend; en, da’k toch <span class="ex">hier</span> kwiem, ’t is wel ’t bewies dat ie mein <span class="pageNum" id="pb322">[<a href="#pb322">322</a>]</span>bovenste bint. ’k Heb oe wat moois, wat meer as oarigs te zeggen. ’t Zal oe heelegoar -opfleuren. Roaje, wat is ’et?” -</p> -<p>„Wat oarigs? Mien opfleuren?” zegt Dorus verstrooid, terwijl hij op zijn werktuig -tuurt.—Straks het Janna gezeid: <span class="ex">Wie</span> ’en breistêk loat vallen die roapt ’m weer op!—Weer oproapen! Hoe zou ’t meuglik -wêzen!—Al den volgenden mergen heel vroeg mot alles op die Toonstelling bezurgd zin; -en de dag, die hem nauw veur ’en darde toekumt, wat was ie tegen ’en arbeid zoo bitter -en groot! -</p> -<p>Luuster, Janna proat.—Grooter eer en fleur kos heur nooit weervoaren.…—Waffer eer?—Heur -dan: -</p> -<p>„En a’j bedenkt Dorus, dat ikke precies zoo dicht bij den prins zal stoan, a’k nou -hier bij ou stoai.” -</p> -<p>„Bij den prins? ’k Weet niet Janna, hoe da’j oan ’en prins kumt?” -</p> -<p>„Nou Dorus, a’j doof bint! ’k Zei oe toch da’k den prins zal begroeten as ie op de -Toonstelling kumt.” -</p> -<p>—As de prins op de Toonstelling kumt!—Dus zou ’et dan toch woar wêzen dat de prins -noar hier kommen zal, denkt Dorus: En as de hakselsnijer op de Toonstelling gewêst -was, dan zou ook ’en vorst uut ’t huus van Oranje hum beschouwd hebben; dan zou die -prins misschien noar den moaker hebben gevroagd, um de warking te beoordeilen! dan -zou die prins hum misschien ’en hand gegeven en.… -</p> -<p>„Watblief Janna?—Joa, joa, m’n liefke,” herneemt Dorus met verruiming: „ik weet ’et; -’t was den toeleg da’k van mergen oan oe ouwers’ huus zou kommen; alêvel ik kon toch -voader ’et stuk niet toonen. Maar nou, zoo gauw as et kloar is, dán kum ik um ’t joa -te vroagen. Och Janna, ik was zoo mistroostig; moar gij m’n liefke, ge hebt mien heelegoar -opgefleurd.” Met vuur: „As ’en stêk is gevallen dan roap ie ’em op! Dank hartje, veur -’t woord. Joa ’k mot oan den arbeid.—Heb ik geen dag, ik heb er mien nacht toch vrij. -Nóu Janna, mo’j’ goan; moar nóg ens: As ’t wark is hersteld en bezurgd, dan sprêk -ik met voader en vroag um oe hand, en druk m’n dierke nog vaster oan ’t hart. Dan, -dán zal ’t ’en leventje zin. Moar, ge begriept ’et: nóu he’k geen menuut te verliezen. -Tot weerziens; ik mot oan ’et wark.” -</p> -<p>En de letste kus was hoastig gewêst. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Met de oogen naar den grond, keerde Janna huiswaarts. Toen ze van het achterpad op -den dorpsweg kwam, toen trad haar van den waaikant een bekende ter zij. -</p> -<p>„’En wandeling gedoan?” vroeg Thom met ’en soort van bedrukking: „Zou’k oe alêvel -meuge fillesisteeren Janna?” -</p> -<p>„Woarmee?” -</p> -<p>Thom wees in de richting van ’t schuurtje; en zei weer:—„Joa, ’t zou wel schand wêzen -a’k de liefste niet oan den beste gost.” -</p> -<p>„’k Weet niet wa’j’ gekketoal proat!” -</p> -<p>„Gekke toal! ’t Heele darp zeit da’j met Dorus.…” -</p> -<p>„’t Heele darp is zoo wies as Soalemons kat!” -<span class="pageNum" id="pb323">[<a href="#pb323">323</a>]</span></p> -<p>„Doar hei’j geliek in Janna; alêvel ge weet ’et, Dorus is m’n vrind, en van hum he’k -geheurd dat ie oe giesteroavend gevroagd het. Moar.… of gij <span class="ex">joa</span> hebt gezeid.…! ’k Docht bij m’n eiges! ’t zal te bezien stoan.” -</p> -<p>„Te bezien stoan! Woarum?” -</p> -<p>„Dat ’r ’en bêter mins ien ’t heele land is, dat geleuf ik niet; moar ’t is bekend, -dat wie te straf noar eigen wark ziet, geen oog meer veur Gods wonderen het.” -</p> -<p>„Gods wonderen! Wat mein ie doarmee?” -</p> -<p>„Hei’j nooit ien ’t spiegel gezien?” -</p> -<p>„Noe joa, ik weet niet wa’j proat.” -</p> -<p>„Luuster Janna: Ens, ien de mallemeulen he’k oe gezeid, da’k twee joar van m’n lêven -gaf veur één lonkske uut oe vrindelik oog; moar nóu zeg ik: a’k met beie been’ ien -’t helse vuur lei, en oe alleen moar <span class="ex">oankieken</span> mocht, dan zou ’k nóg ’en loflied zingen; ziedér!” -</p> -<p>„Zukke proatjes doar hou ik niet van. ’t Is God gelasterd!” -</p> -<p>„Och, loat ’et dan niet gezeid zin Janna.—Zie, ’t mooiste, ’t liefste bin gij op de -wêreld; en a’k toch weet da’j veur mien niet beschoren bint, dan gun ik oe zeker oan -den besten vrind die er lêft. Joa, wat ik ook sprêken mocht, ik weet ’et: veur ou -zal ie deur de vlammen goan; veur ou smiet ie z’n wark, z’n geknutsel ien ’t vuur. -Z’n eer, z’n glorie bin gij. Nou, was ’et ook anders, hie zou oe niet weerd zin.” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>—Z’n eer, z’n glorie bin gij. Veur ou smeet ie z’n geknutsel ien ’t vuur!—Dát klonk -as de toal van ’en vrind. Alêvel Janna had ’et anders gemarkt. -</p> -<p>Toen ze een oogenblik later alleen langs het kerkhof naar huis ging—toen scheen ’t -hoar asof ’t moanlicht van giester ’en kloarlichte dag was gewêst, en de heldere zon -van deez middag ’en schiemrige oavend is: -</p> -<p>—Niewoar, Dorus was niet gekommen; z’n eigen voader had ie nog van niks-niet gesproken; -en as zij ’t dan woagt en hum angstig opzuukt, um toch heur eer en vreugd ’et erst -oan zien borst te genieten, dan—dán het ie bijkans geen oogen veur hoar, moar—’en -troan glimt in zien oog um zoo’n dink, zoo’n onneuzel verzinsel!—’t Is woar, denkt -Janna voort: ’t is niet oarig a’j zoo’n moaksel overstuur ziet; moar op de kortegesoatie -leerde domenei de spreuk: „Wat God doet is welgedoan!” ’t Was misschien um Dorus te -leeren dat ie met al die prakkeziersels glad van de wies is.—Wonder, dat ie zoo bot -bleef bij ’t heuren wat eer mien te beurt viel!—’En ander in Dorus’ ploats zou mien -hebben oangekeken, um de wardiering. Moar niks! zelfs geen woord! -</p> -<p>Janna’s oog viel in ’t voorbijgaan op een wilde klaproos, die hel fonkelde tegen ’t -wit van één der kerkhofposten. -<span class="pageNum" id="pb324">[<a href="#pb324">324</a>]</span></p> -<p>Efkes zag ze rond; en toen: Ruts, de klaproos was geplukt.—Van prakkeziersels gesproken: -A’j zoo’n blom op de wang of de lippen fien wreef, dan leek ’t zoo natuurlik.—’En -mins had z’n doagen niewoar! En dan op den dag van zoo’n prins, as ’t dán is neudig -was! Moar.… As de prins heur bijgeval langs de kin streek?—Nee ’t gaf niet af. Alêvel, -langs de kin strieken? Wel zeker, as prinsen dat doen da’s vereering. ’En <span class="ex">ander</span>, die zou d’r van lusten!—Jong, en as de prins ’s oavends ook ien den hof van de Roskam -bij ’t meziek en den dans kwiem!—Jong! -</p> -<p>„Mooi weer Janna!” roept een bekende: „Ge lacht zoo vroolik.” -</p> -<p>„Ikke! Noe joa, ’k gleuf da’k er okkoazie toe heb.” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Dien zelfden dag omstreeks zeven uren stapte Janna vaders woning uit. Peters en moeder -Steyntje deden haar uitgeleide tot achter de zonnebloemen bij ’t kleine zomerpriëel, -dat krek oan den weg lag. -</p> -<p>„Ge zult Huibert-nêf veural de complemente doen Janna,” zei Peters: „En zeg hum da’k -geen mins te kort wil, moar dat mien schoap’—al mochten ze minder op ’t oog wêzen<span class="corr" id="xd31e8673" title="Bron: .">,</span> honderdmoal beter d’r Engelsch sprêken—van vet en van vacht—as eenig schoap ien de -Bêtuw.” -</p> -<p>„En Janna, zeg ’em dat ’s minsen oordeil rechtveerdig mot zin, krek as ’t oordeil -Gods,” zei moeder: „Zurg veural da’j de parziks niet knutst; en, wacht, den deze met -’t kleurke ’en bietje noar boven, went ’t oog wil óók wat;—doar weet ie van mee te -proaten, niewoar.” -</p> -<p>Janna was in ’t Zundagse pak, en dee nou ’t mandje onder ’et mooie vurschoot. -</p> -<p>„G’endag!” zei ze, en hoastig trooi ze toen vort. -</p> -<p>„Zeg nog oan Huibert, da’k ’em vast op de slacht hoop te zien, en da’k óók nog ’en -kertierke rooje wien ien de vleutkelder heb.…” -</p> -<p>Janna hoorde ’t niet meer. En ook—heel van verre zag ze Leendert van Huibert-nêf ien -den bongerd op heur toestappen. -</p> -<p>—Dát was oarig: Straks bij heur gekommen, moakte ie met ’en vriendelikheidje rechtsum-keert, -en liep met heur mee. Wel zeker, hie was krek gestuurd um Janna te hoalen. Zuster -Nela, en Driekske van boer Woesting, ze zoaten al meer as ’en kertier met de koffie -paroat. -</p> -<p>„Moar zeker,” zei Leendert: „wa’j mot achten dat loat zich wachten.” En dan, nóg ens, -dat ie niet zwiegen kos zooas Janna siends de joaren dat ie heur niet zag, was veranderd. -Mooier snuutje—joa zelfs nou ze bloosde—was er vast niet in ’t heele land—alschoon -Leendert hoar toch ’en pestuurke kos toonen, woar zeker ’n prins óók den hoed veur -afnemen zou. -</p> -<p>—Wa’n oarige vrindelikke jong toch die Leendert, denkt Janna; zoo’n fors moar toch -zoo’n oolik gezicht; zien hand—toen ie heur <span class="pageNum" id="pb325">[<a href="#pb325">325</a>]</span>’en hand gaf—vuulde lang zoo grof niet as Dorus hand. Leendert zag heur ielkreis oan -as ie sprak;.… dat dee Dorus ook niet; en.… -</p> -<p>„Ei, wa’k zeggen wou; van ’en prins gesproken Leendert; ie weet niet bij waffer noam -da’j zoo’n grootheid betieteleeren mot?” -</p> -<p>„’En prins?—Hoogheid—Majesteit; welzeker U Moajesteit.” -</p> -<p>„Krek Moajesteit,” zei Janna, en ze knikte ien gedachten met ’t bovenlief, en nóg -ens, met ’en glimpke zei ze: „Prins-Moajesteit!” -</p> -<p>Weinige seconden later betreden Janna en Leendert den drempel der hoeve ’t Hemelrijk. -</p> -<p>’t Was Janna arg vremd dat ze, zoo lachend en luchtig veur ’t erst weer op dat arf -kwiem, alschoon ze dien eigen mergen nog zwoer dat ze ’t nooit met den voet meer beruuren -zou. Niewoar, van erm en ongezien, was ze zoo met ’en zwonk, ien eere en oanzien gekommen. -’t Scheen heur asof de deur van ’t Hemelrijk verechtig ’en hemelpoort was, zoo hoog -en zoo ruum. -</p> -<p>En Janna zei nou dat ’t heur plezier zou wêzen as ze Huibert-nêf êfkes kos te woord -stoan. Ze most hum van voader en moeder deez parziks geven.… -</p> -<p>Moar van Huibert-nêf sprêken en parziks geven, zou niks ienkommen. De deur boven ’t -kelderluuk ien ’et veurhuus goeng al open; en ’en poar fleurige snuutjes, de eene -bruin,—zoo’n bietje noar den kastanje-kant—en de andere blond, ze stingen doar boven, -en riepen: „Zoo Janna bi’j doar? Ei, kom moar gauw hier!” -</p> -<p>En Leendert riep ook wat; en de meiskes doarboven alweer wat. En Janna, ze wiest niet -woar ’t mandje met de parziks zoo gauw gebleven was. Met ’en stut ien de leinden vloog -ze de trappen van ’t kelderluuk noar ’t kämerken op. En toen,—toen zag ze de deur -dichtsmieten; en de meiskes d’r tegenoan,—went Leendert wou d’r mee iendringen. Nóg -’ens open; nog ’ens dicht; en nou—Nela drêjde de sleutel um: Mis was ’et, ei!—Leendert -kos wandelen goan. -</p> -<p>Janna begreep ’et: Dat Leendert zoo gedrongen had, ’t was um <span class="ex">hoar</span>.—Of ’t spietig was?—Och, bêter jong as Dorus, was er zeker niet. Boven al ’t jongvolk -had ze hum lief. Moar, wa’j niet kos tegensprêken, ’t was da’j van Leendert toch meer -zoo ongezocht is ’en oarig woord heurde,—’en woord dat êvel geen geld kost.—’t Zou -zeker arg spietig veur Leendert wêzen as ie ’t nou op hóár had veurzien. Noe, hie -mocht zich troosten, went of Dorus dan ook z’n <span class="ex">hakselsnijer boven hoar stelt</span>, Janna zal ’t bewiezen dat ze hum trouw blieft, heur lêven lang. -</p> -<p>Terwijl Janna ’t stroohoedje afzette, en ’t kleedoazie veur ’t spiegel wat terdeeg -brocht, was heur dat letste as ’en vlucht deur ’t heufd gegoan. -</p> -<p>De drie boerinnetjes zitten nu om de ouderwetsche eikenhouten tafel, die met zwart -uitgetand leer is bekleed. -</p> -<p>Nela met het groote koffieblad voor zich, laat het bruine vocht uit de hooge zilveren -kan driftig in de porseleinen pronkköpkes vloeien, en met den zilveren schepper—lêpelt -ze room in de koffie met zuut: -</p> -<p>„Asteblief!” -<span class="pageNum" id="pb326">[<a href="#pb326">326</a>]</span></p> -<p>„Dank oe,” zegt Janna: „Enne.… de Road van de Tentoonstelling het mien zoo met oe -verkoren!” -</p> -<p>„Da’s te zeggen, de Road! ’k Geleuf dat ’et ’en addee van burgemeister Janssen was; -en voader zei tegen hum, toen ie d’r over sprak: Goed, Nela ku’j kriegen, moar as -’t er <span class="ex">drie</span> zulle zin, dan mowwe Janna niet passieren—Hei’j wel sukker genog?” -</p> -<p>Janna <span class="ex">had</span> sukker genog. -</p> -<p>Met ’en snuuperig lachske en bloazend in heur koffie zegt blonde Driekske: -</p> -<p>„Gelluu hadt hoaken en oogen, niewoar?” -</p> -<p>„Hoaken en oogen! ’k Zou niet weten woarum,” antwoordt Nela: „D’r kwiem wat distantie; -niewoar?” -</p> -<p>„Joa krek, d’r kwiem wat distansie,” zegt Janna. Goeje God, wa’n spitse neus had die -Nela. A’j ’em in lang niet gezien hadt, dan viel ie d’r over. -</p> -<p>„Voader zei: met zoo’n feest, motten alle scharpe punten d’r af,” hernam Nela. -</p> -<p>—Dat zou niet kwoad wêzen, denkt Janna, met ’t oog op dien neus. -</p> -<p>„En doarum,” vervolgde het ondeugende—toch wel fleurige nichtje: „doarum zei ik: Best! -Leendert zal ze verzuuken; en we doen asof er van distansie geen sproak kos wêzen.—Toe, -neem ’en sneetje Dêventerkoek; z’is niet van de karmis, moar heel echt uut stad.” -</p> -<p>„Dank oe!” -</p> -<p>„We zouwen over ’t kleedoazie proaten, niewoar? Dorus zei dat ’t ’en bietje stadsig -most wêzen.” -</p> -<p>„<span class="ex">Dorus</span>!! Wat <span class="ex">Dorus</span>!!” riepen de twee te geliek, en lachten en griensden, en brendden zich hoast oan -de koffie. -</p> -<p>Janna zat toevallig tegenover ’t spiegel, en zag dat ze nóú den klapreus niet neudig -had. -</p> -<p>„’k Meinde <span class="ex">Leendert</span>,” sprak ze zoo’n bietje verlêgen. -</p> -<p>„Dorus! Joawel!” roept Nela; „Woar ’t hart van vol is, doar lupt de mond van over. -Nou, ik zeg ’en smid is nog zoo slecht niet, as er moar zeep en woater ien de wereld -blieft.” -</p> -<p>Janna kreeg het te kwoad: -</p> -<p>„’k Geleuf dat ’en mins zich toch wel versprêken kan,” zegt ze: „’k weet zooveul van -Dorus as gij!” -</p> -<p>Toen ’t ’en bietje loater was, gluujde Janna heelegoar. Wat al gekheid was er—nóá -dat ze ’t alles ontkende—van Dorus geproat: van z’n smids-henjes; van z’n gesoes; -van z’n dwoas geknutsel; joa van ’en iezeren kooi die ie geprakkezierd had um er mettertied -z’n vrouw ien te bewoaren.—Ielkreis had Janna wille sprêken, moar ook ielkreis was -er ’en prop ien der kêl. Joa, as ien ’en oven gluujt ze, went, toevallig het ze ien -’t spiegel gezien dat ze óók lachte toen d’r gezeid was, dat Dorus zelfs t mooiste -snuutje toch altied veul minder as Thom, z’n ros-loensen vrind, zou achten, en, dat -<span class="ex">ie hoar</span> zeker ien ’t vuur zou loaten as ie—al was ’t moar ’en gluujende spieker d’r uuthoalen -most. -<span class="pageNum" id="pb327">[<a href="#pb327">327</a>]</span></p> -<p>—Goddank, ’t gelach was veurbij. -</p> -<p>—Nela het de groote Engelse lamp opgestoken. ’t Licht schient de drie meiskes vlak -ien ’t geloat. Ze proaten over ’t kleedoazie. -</p> -<p>„Moeder zei dat oranjelient over ’t gemoed, en ook over de muts niet kwoad zou wêzen,” -zegt Driekske, die wel veel heeft gelachen maar nog weinig gepraat. -</p> -<p>„Joa, zoo’n heel klein strikske op de borst, dát kan wel,” zegt Nela: „moar ’k zal -oe verzuuken te zurgen dawwe geen sierkronen veur de tabaksplant worden! Ons eiges -met verguld- en sits papier te behangen, dóár zou ’k veur bedanken.” -</p> -<p>Dát was Janna heelegoar ’ens. -</p> -<p>„Nee, ’k heb ’t stuk al met Jans de nêjster besproken, en zij roajde, dawwe as de -bruuds van de modeploaten moste wêzen. Ze had nog krek zoo’n ploat in huus.” Nela -haalde een oude modeplaat onder het koffieblad te voorschijn: „Zie, hier he’k ’em.—Die -lange falie over ’t heufd koste we wegloaten, zei Jans, moar anders was ’t krek noar -beheuren.” -</p> -<p>„Heelegoar ien ’t wit! Wat zullen de Bartels en Hoakvelds wel zeggen,” riep Driekske. -</p> -<p>„En wat kan proaten <span class="ex">ons</span> schêlen!” zei Nela: „we doen ’t zooas beheurlik is, en—met z’n drieën! Voader en -Leendert, die ook van de Commissie zin, zeien dat we in ielk geval krek allins moste -wêzen; de versiersels die loat ik berusten; moar anders allins: wit van kleedoazie; -wit van schoen’, krek as de ploat. Voorders: blauw lienten strikskes op ’t gemoed; -blootshoofds; de hoaren deur Van Wels uut Oarem ien ’en bussel <span class="corr" id="xd31e8769" title="Bron: gedrejd">gedrêjd</span>: wit glaszieden handschoenen oan, en voorts ’en neusdoek van geborduurd ien de hand.” -</p> -<p>’t Wier Janna hoast te machtig. Ze keek met ’en geflikker ien ’t oog da’j ’t heele -witte gewoad d’r ien blinken zag.—Joa, joa! ze had zich eiges gezien, in al de proal -en pracht van ’en bruud ien stad; ien al de glans van zoo’n.… modeploat! -</p> -<p>En—as Nela’s eigen bruur het gezeid, dat ze nóg de kroon van ’t darp zou wêzen, aldat -hoar köpke uut ’en mêlzak gluurde; en as ze zelf ook vuulde dat ze die andere twee—wat -’t oanschien betrof—wel moaken en breken kos, noe, hoe zou ze met zoo’n kleedoazie -niet veurstaan en blinken in ieders oog! -</p> -<p>Moar luuster, Nela sprêkt wiejer: -</p> -<p>—Wat ’et kloarkommen van ’t goed betrof, dat zou geen zwoarigheid wêzen, zeit ze. -Ien stad was ’t zelfs in vier en twintig uren geknipt en oan ’t lief. De kosten zouwen, -volgens Jans, veur ielk, zoo’n dikke vieftig kommen: „En wat de versiersels belangt,” -joeg Nela voort: „gij Driekske, kunt oe goud met de grenoatjes best gebruuken; en -ikke, ik bin kloar met de dyamanten boot en de oorbellekes van moeders verstarf. Wal -ou betreft Janna, oe voader mot moar is goed over de brug kommen. Alêvel gij zult -road weten, niewoar?” -</p> -<p>En Janna, ze vuulde ’t opéns dat <span class="ex">hoat</span> de toeleg van Nela was. De brug, die ze bouwde, most veur ’t erme Peters-huus te -hoog <span class="pageNum" id="pb328">[<a href="#pb328">328</a>]</span>worden. Over zóó’n brug kwiem voader nooit: nooit van z’n lêven! Zie, wa’n neus; ’en -neus as ’en noald! -</p> -<p>Alêvel Janna zou „road weten”. Joa road weten, zeker, al kwiem de brug tot aan den -hemel. De erste zal ze wêzen veur ’t heele darp en veur ’t huus van Oranje! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Toen Janna een goed kwartier later het Hemelrijk verliet, zie, toen was de vroolijke -Leendert haar weer ter zij gekomen.—Hie had, zoo zeidie, noar ’t opklimmen van de -moan stoan wachten, um er z’n liefke in te zien. Nou Janna êvel deur den duusteren -bongerd noar huus most, nou zou ie ’t liefke en de moan moar ’en ummezienje in de -stêk loaten, en Janna veilig over ’t vonder noar huus helpen. -</p> -<p>’t Was erg vrindelik! Op ’t vonder hieuw Leendert hoar zóó muujzaam oan den arm vast, -dat ’en ander—met gekkigheid ien ’t heufd—allicht ’en achterdocht zou gevat hebben. -Moar met gekkigheid het Janna zich nooit afgegeven; en ook: Dorus is heur lieve, heur -beste jong! -</p> -<p>’k Weet niet wat Janna op dat smalle vonder—toen Leendert heur vasthieuw—nog meer -deur ’t heufd vloog. -</p> -<p>—Vieftig gulden veur ’t pak! En nog de versiering!—Ze zag voader zooas ie den letsten -merktdag op moeder roasde umdat ze, tegen die Toonstelling, voaders hoed veur zes -stuuvers had loate opstrieken, en veur zich zelf en Janna—óók um de Toonstelling—ielk -’en poar katoenen handschoenen had gekocht.—Ze zag Dorus, as ie heur toelonkt en drukt -oan ’et hart; moar ook, ze heurt wat ie giesteroavend nog zei eer ie vortging: as -’t geheim wier bekroond en Janna ’t verkoos, dan kos ze goud en zied droagen zoo goed -as de riekste boerin!—As ’t geheim wier bekroond! -</p> -<p>Nou dat ko’j op de vingers noarekenen: zoo’n lomp stuk wark van ’en boerensmid zou -uutblinken boven ’et groot fabrikoat! Moar al zou ’t zoo wêzen, Dorus riekdom van -straks, kos nóú niet boaten; en.… was ’t niet of Onze Lieve Heer hoar toefluisterde: -Janna, wie oe zoo over ’t <span class="ex">vonder</span> helpt, zal ’t oe ook gerust over de <span class="ex">brug</span> doen. -</p> -<p>—Moar nee, nee, Janna schrok van dat woord. Zou ze Leendert um geld veur ’t kleedoazie -oanspreken; zou ze zich zoo verloagen tegen hum, den rieken boerenzeun, die heur zoo -hoog stelt en bovenst vereert! -</p> -<p>—En alêvel, nou Leendert mee oan voaders woonhuus is gekommen, en wel gern zou binnengoan -as ie niet ien den Toonstellingsroad most wêzen, nou ie heur hand vat en ’en oogenblik -vasthoudt asof ie nog wat mooiers wou zeggen as ’t geen ie al zoo dukkels gezeid had; -toen ie heur êfkes heel zacht ien den erm kneep, en zei, dat ’en nêf van ’en nicht -toch zeker wel wat pretendieren mocht, toen,—ofschoon Janna de hand met forsie terugtrok, -toen had ze óók ’t begriep dat eigen fremilie toch de noaste tot hulp blieft. Welzeker -ze zou!.… Kom, kordoat! -</p> -<p>„Leendert, heur is.…” -<span class="pageNum" id="pb329">[<a href="#pb329">329</a>]</span></p> -<p>„Ei wat, prinseske?” -</p> -<p>—Prinseske!—Lieve Heer! en um vieftig gulden zou ’t prinseske hum vroagen!—Nee, nee! -Vort! ze zal wel road weten; en—die hand mot ie losloaten, went Dorus, den goeje, -het ze lief; joa hum en geen ander: -</p> -<p>„Wát ik zeggen wou Leendert.… Ge mot oe moar niks ien ’t heufd hoalen, went Dorus -van den smid.… Noe, g’en oavend.—Ik dank oe!” -</p> -<p>Toen Janna al in huis was, keek Leendert nog ’en ummezienje noar de deur. -</p> -<p>—Ge mot oe moar niks ien ’t heufd hoalen!—Watblief!? Had ie zich dan al zóó doen verstoan? -Had ie ’t lief köpke, dat ielken oavend uut de Neer-Bêtuw, op ’t eigen uur noar de -moan zou kieken, dan nou al verroajen!?—Veurzichtig Leendert; zoo moant ie zich eiges: -Veurzichtig; ’t hart is as zwam, en ’en vonk die’j niet dooft, kan ’t al heel gauw -verteren! -</p> -<p>Toen Leendert door den boomgaard terugging, toen zag ie, langs de duustere stammen, -boven ’t dauwgrauwe weiveld, ’en rosse stroal; en ’en ummezienje loater, kreeg de -dauw ’en zulver en goudachtig woas, en de groote rooje moan kwiem stoatig noar boven. -Zuutjes-oan klom ze al hooger, en wier al blanker en kleiner. Toen ze nog rood was, -zag Leendert ook rood. Hie had weer oan Janna gedocht: Mooi prachtig snuutje! Eén -kus van heur lipkes.…!—Moar nee, nee, nee!—Kiek, al hooger klom de moan, en al <span class="ex">blanker</span> wier ze; en zie,—’t was den afsproak—Leendert plooit den mond noar boven, noar ’t -ronde moangezicht, en met ’en zwonk van de hand zeit ie muujzoam: „Nacht liefke, sloap -wel!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Janna kan niet slapen.—As ze de oogen dicht had dan spoekten heur de vieftig guldens -van ’t kleedoazie en de versiersels met allerlei andere dinger gestoadig deur ’t heufd. -’t Was oakelik zooas ze die guldes ielkreis zag tuulen over de toafel—hard, harder, -as roazend ien ’t rond; en, as ze de hand d’r noar uutstak, dan vlogen ze, met ’n -vlocht, van de toafel op den steenen vloer, ien ’en slier, as ’en zulveren slang; -en de slang zat dan gunds ien den duusteren hoek op de punt van haar steert, en siste -heur toe, dat ze schrok—wakker schrok, alschoon ze niet het gesloapen. -</p> -<p>—Kiek, doar viel ’en dyamanten kruus uut de locht. Jong, jong, wat blonk ’et vol pracht! -</p> -<p>Luuster: ’En bietje noa hoar thuuskomst, toen ze nog êfkes noar buuten gong, was Thom—heel -toevallig—veurbijgegoan. Hie had heur nog toegesproken, en weer alles ten beste van -Dorus geproat; zoo goed en zoo trouw as ie was. Moar toch—had Thom ook ten letste -gezeid: Al was Dorus hart ook van goud, nooit zal ie ’t woare begriep van de liefde -kriegen; en veural niet, wat ’en <span class="pageNum" id="pb330">[<a href="#pb330">330</a>]</span>reuske as Janna—de pronk van de Bêtuw, met recht en met reden verwachten kan. -</p> -<p>Zie, zóó had Thom gesproken, heel goejig en wóár, en ook, zonder kunsten of gekkigheid. -En toen,—Janna weet zelf niet hoe ’t kwiem—toen het ze oan Thom verroajen wat ze oan -Leendert niet zeggen kos, en oan Dorus niet zeggen zou willen. -</p> -<p>En Thom had met den voet ien ’t kleizand geschreven, en strak gekeken. -</p> -<p>En loater, toen het ie van geld en van ’en dyamanten kruus gesproken, dat van smid -Roelfsens vrouw veur Dorus ien ’t kammenet wier bewoard.—Joa, hie kos en hie zou, -’et oan Dorus goan vroagen.… En—weg was ie gewêst. -</p> -<p>Dat Thom zou sloagen en nog dien eigen oavend weerum kommen, Janna gleufde ’et niet. -Moar—nou ziet ze dat kruus. ’t Is Thom—Dorus vrind—die ’t in de hand houdt. En ’t -kruus wordt al grooter; wonder groot; en ’t bovenst dyamant schittert met ’en lichtstroal -ien ’t rond; en as ze tuurt dan wordt ’et kruus zoo zuutjes oan.… zwart, heelegoar -zwart, en zie,.… ’t is den Heere Jezus, die hoar oankiekt van ’t kruus, en.… Nou schrok -ze toch doanig wakker, alschoon ze nee, weer niet gesloapen had. -</p> -<p>Een oogenblik later was Janna het bed uit. -</p> -<p>—Of dat ’en bestierink was gewêst!? ’t Letste gezicht het hoar op ’en ienval gebracht, -went Thom zou heur toch niet helpen; dat weet ze: -</p> -<p>—Oan ’t karkboek van grootmoeder Peters, dat voader heur bij ’t erste nachtmoal gaf, -zitten twee zwoar gouwe klampen.—Ens zei dommenei dat de woare godsdienst niet besting -ien de proal van priester of kark, ien sieroad van zulver en goud, zoomin veur tooiing -van kruusbeeld of altoar, as van proalerij met kostlik metoal oan ’t woord van God. -De tooi mocht veur de wereld wêzen, zoo zei die: veur den godsdienst was ie ’t niet. -</p> -<p>Janna’s kämerke is blank verlicht deur de moan. Met grootmoeders biebel steet ze bij -’t roam. -</p> -<p>—’t Most wel veur zestig gulden oan goud wêzen, had voader gezeid.—Moar ’t zal lillik -stoan as die klampen d’r af zien; en ook, ’t zou ’en moet op den umslag wêzen. Alêvel -’t kos gereparierd worden; en, niewoar, ien ’t oog van God is ’en biebel zonder klampen -veul mooier as met ’en pronk van goud. -</p> -<p>—Wacht! met de punt van heur tornmes zal ze prebieren die pinnekes los te kriegen.—’t -Is oarig, nou die kleine sterrekes ien ’t goud heur ien ’t oog blinken, nou kiekt -ze hoastig noar de deur. Onneuzel! ze duut toch geen kwoad. ’t Is heur eigen goed. -</p> -<p>Nog harder drukt ze; moar, ’t mes schampt af met ’en kras. -</p> -<p>—Wonder dat ze dóár zoo van schrok. Joa as ze verstand gebruukt, dan was ’t arg kienderachtig!—Alêvel -nou ’t moanlicht weer flikkert ien de sterrekes van ’t zwoare beslag, nou is ’t heur -krek asof ’t nog de Zundag-mergen is dat ze veur ’t erst met ’t boek ien den schoot, -oan ’t nachtmoal zat. ’t Stukske brood het heur geplekt ien den mond, en heur hand -het getrild toen ze den <span class="pageNum" id="pb331">[<a href="#pb331">331</a>]</span>zwoaren beker most oanvatten; en wat domenei sprak, doar het ze niks van geheurd; -moar met ’t oog noar umlêg, het ze diezelfde sterrekes zien blinken, en,—toen het -ze de mus’ en de spreeuw’ buuten de kark heuren tjilpen van geweld, went alles d’r -binnen was nou stil as ien ’t graf. En wat die sterrekes blonken, joa, dát weet ze -nog goed. Op de veurste bladzij stond ’et te lezen: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„’t Liefde-woord van God geschonken, -</p> -<p class="line">Ook in ’t <span class="ex">hart</span> met goud beklonken.”</p> -</div> -<p class="first">—En zou ze Gods woord dan berooven veur eigen glorie en proal!? Nee, nee! Grootmoeders -karkboek—’en sieroad van bêtere doagen—zou ze ien eere bewoaren. En Janna streek met -de vlakke hand over de messchramp op ’t binnenstuk, en sloot toen de klampen. -</p> -<p>Nou tuurt ze op ’t buutenwark. Tussen de sterrekes ien ’t goud woaren bluumpkes geteikend; -en ’en troan blonk heur ien ’t prachtig blauw oog: ’t Was toch arg, en ’en roadsel -niewoar, dat ’en blom—’en roos en ’en lelie, zooas ien dien eigensten biebel sting,—deur -God zoo mooi en zoo kleurig woaren getooid, en, dat ’et mooiste boerenkiend, die ’t -reuske van ’t darp wier genuumd, nog minder as ’en onneuzele blom ien den hof is, -en zelfs geen tooi of versiering kan kriegen!—Bidden?—Nee, Janna gleuft niet dat ’et -helpen zal.—Alêvel, umdat ze ’t karkboek niet schond; en.… as Thom dan toch.… ’t kruus -liet blinken.… en met de gouwe tientjes rammelde.… hoog ien de locht.… Wie weet! -</p> -<p>’t Mooie köpke had driemoal geknikkebold. Op den stoel veur ’t roam was ze ien sloap -gevallen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Op ’t oogenblik dat ’et mooiste kind uut de Bêtuw oan Thom heur nood het gekloagd, -en bij hum—den verschopte—te biecht most kommen, toen het hum ’t hart gebonsd ien -de kêl. -</p> -<p>—Moar veurzichtig! De verzuuking most ie weerstoan. Erst de boan nog gevêgd en ’t -lokoas gewonnen! -</p> -<p>Bij ’t schuurtje aan de waaikolk gekomen,—het ie geluusterd. Zachte hoamerslagen het -ie geheurd. De vrind was oan ’et wark. -</p> -<p>Thom most erst nog ens oajemhoalen.—Toen is ie binnengegoan. -</p> -<p>Dorus zag op. ’t Lampje aan den muur verlicht zijn kloeke voorhoofd, dat nu toch gefronst -is.—Bijkant den ganschen dag had ie gewarkt ien voaders smeejerij, snakkend noar de -schofturen, en—noar den oavend veural, went God was ’t bekend hoe ’t stuk nog gereed -kwiem! -</p> -<p>Met ’en duisteren blik kiekt Dorus noar de deur. Hie wist dat Thom zou kommen, en -doarum liet ie de deur open; alêvel ielkreis docht ie oan ’en voader, die—veur ’t -oog as gewoon—toch niks te goed is um ’t wark van z’n kiend te verdarven. -<span class="pageNum" id="pb332">[<a href="#pb332">332</a>]</span></p> -<p>O, Dorus geleuft ’t nou zeker, ’t was voader die ’t dee. Geen lêvende ziel het den -sturm ’s nachts geheurd.—Thom, joa, Thom alleen. Um voader te spoaren misschien. -</p> -<p>—Zie, doar was ie, den beste! -</p> -<p>Toen Dorus zag dat ’et de vrind was, toen hief ie den hoamer weer; went vortmoaken -mot ie, alschoon ’t ook lapwerk zal blieven. -</p> -<p>„Janna gesproken?” -</p> -<p>„Wel zeker; de groeten weerum.” -</p> -<p>„En?” -</p> -<p>„En.… dat ’t goed was.” -</p> -<p>„Goed!?” -</p> -<p>„Joa, goed of niet goed.… Wát zal ik oe zeggen!” -</p> -<p>„’k Docht wel Thom, dat ’t heur verdrietig zou moaken. ’t Treft ook zoo kwoad as ’t -kon. ’k Wou hoar, en geen mins—<span class="corr" id="xd31e8875" title="Bron: zelf">zelfs</span> ou niet van ’en joawoord sprêken eer ik heelegoar kloar was; en zie, nou ’k hoar -giesteren vroeg.…” -</p> -<p>„Wil ik oe wat zeggen Dorus? ’En mins die moar één fout het, het ’en groote.” -</p> -<p>„Wat zou dat?” -</p> -<p>„Wie van Janna ’en woord ten kwoaje dorst sprêken.…” -</p> -<p>Dorus kiekt êfkes op: -</p> -<p>„Die zou met mien te doen kriegen!” -</p> -<p>„Natuurlik! èn met mien. Moar is ’t óók kwoad dat Janna weet dat ze mooi is?” -</p> -<p>„Wat mein ie doarmee?” -</p> -<p>„Ik mein Dorus, da’j geen koek mot verliezen a’j ze eiges wilt êten. Luuster: met -die prinsenbegroeting hebben ze Janna ’t heufd doen drêjen. Zie Dorus, ze had op ou -gerêkend veur bijstand en versiering; maar nou gij geen tied hadt um er over te sprêken, -en hoar van mergen zoo bot liet weggoan, nou most wel ’en ander.…” -</p> -<p>Dorus’ oog vonkt omhoog. De hand met den hamer blijft roerloos. -</p> -<p>„’En ander! Wát zou hoar ’en ander!?” -</p> -<p>—Moar Dorus most bedoard blieven. Den angst dat ie mergen niet bijtieds met ’t stuk -kloar zou wêzen, de woeling ien ’t hart dat zien voader hum ’t leed had gedoan, dat -miek hum wat koortsig. -</p> -<p>„Misschien,” hernam Thom: „was ’t bêter a’k gezwegen had Dorus. Alêvel, wa’k denk -dat ze <span class="ex">ou</span> misdoen, dat hebben ze mien misdoan.” -</p> -<p>„Moar wat dan, um Gods wil!?” -</p> -<p>„Noe, bedoard! ’t Was zoo arg niet.—Leendert Meermans is sedert ’en poar doag’ ien -’t darp. Um ’t vertoon van den prins het ie Janna noar ’t <span class="ex">Hemelrijk</span> getroond, alschoon ’t met Nela kwaad bloed was ien ’t lest. ’t Mot doar ’en vroolikke -oavend gewêst zin: went, toen ik met ou boodschap dat Janna moar wat geduld most hebben—oan -’t Peters-huus kwiem, toen zag ik.… Maar nee, nee! ’t Was al wat duuster, en.…” -</p> -<p>Dorus vuult dat ’t bloed hum noar ’t hart sloat; alêvel kienderachtig was ie nooit; -den drift mot ie verwinnen: -<span class="pageNum" id="pb333">[<a href="#pb333">333</a>]</span></p> -<p>„En ie hebt toen gezien.…?” -</p> -<p>„A’k zeker wist da’j ’t <span class="ex">Janna</span> niet wieten zoudt?” -</p> -<p>„Ik vroag oe, wat hei’j toen gezien?” -</p> -<p>„Ien ’t schemerduuster zag ik heur soam den bongerd uutkommen, en Janna geleund ien -Leenderts erm. ’t Scheen wel asof er bij Meermans zwoar getraktierd was, went over -’t vonder het Leendert heur stik gedroagen; en bij de deur, nou, doar most ie toch -’t loon hebben, zeidie, en toen kuste ie hoar.” -</p> -<p>„Gelogen! zoo’n kiend te besmêlen!” roept Dorus. -</p> -<p>Thom keek beduusd. -</p> -<p>„Ge loat iemand niet uutsprêken Dorus. Wie zeit er ’en woord ten kwoaje van Janna! -’t Erm kiend—alschoon ien ’en soezing, ze weerde hum af, en zei dat ie goan most.” -</p> -<p>Er klonk een geweldige slag. Met kracht had Dorus den hamer van zich weggeslingerd. -</p> -<p>—O God, zoo’n wicht wier te zwaar!—Wie, wie durft hem noast ’t kiend van zien harsens, -ook ’t kiend van zien liefde verdarven!—Vort! Thom mot op zied! Den oaterlink zal -ie sprêken. Met deze hand hier, zal ie hum de harsens klooven, as ie ’t zou woagen -nog ’ens ’en oog op zien liefke te sloan! -</p> -<p>Alêvel Thom is Dorus’ beste vriend; en Thom brengt hum tot bedoaren. Niewoar, ’t was -veur Janna ’en verzuuking gewêst, woar Dorus, deur ’t wark dat hum dien dag, noa zoo’n -joawoord! ien huus hieuw, toch ook onwillens toe had bijgedroagen. Moar luuster, ’t -woord dat Thom heur ien ’t oor het gesproken, dàt had heur tot troanen geruurd. Den -toeleg van Leendert, ze had hum verstoan en veracht. „Trouw was ze,” zei Thom: „en -trouw zal ze blieven: Zeg oan Dorus, zoo sprak ze bij ’t einde: da’k zien komst en -zien road wel geerne gewild had; moar nou, loat hum warken met spoed, dat ’t kostelik -stuk nog bijtieds wordt geleverd.—Zóó sprak ze Dorus, dus, blief nou moar rustig oan -’t wark; a’j zuumt dan kwiem ie heel zeker niet kloar. Voorts, denk van oe voader -geen kwoad; maar ook, denk oan den nood die Janna mien kloagde. Wat gij niet hebt, -dat ku’j oe voader vragen. Gij Dorus, gij bint er zeker de noaste wel toe.” -</p> -<p>Toen Thom was verdwenen, goeng Dorus toch êfkes noar buuten. De frisse oavendlocht -most hum ’en oogenblik speulen langs ’t gluujende heufd. Ien de richting van Janna’s -woon spitst ie den blik; en ’t hart klopt met sloagen. Of ’t <span class="ex">Hemelrijk</span> meuglik zien hel ook zou wêzen! Maar nee! Wês rustig Dorus; a’j toegaf oan ’t koken -van ’t bloed, dan was ’t met den arbeid verloren. Janna blieft oe toch trouw. Het -ze ’t niet eiges gezeid: „loat hum warken met spoed, dat ’t kostelik stuk nog bijtieds -wordt geleverd.” -</p> -<p>—’t Kostelik stuk!—Bijtieds!—en mergen, klokke zes ien de vroegte, mot alles wat meedingt -op ’t letste bezurgd zin! En behalve den bak mot ’et rad nog gemoakt en besmeed worden, -èn, al ’et beschoadigde met vuurlak beschilderd! -</p> -<p>—Luuster: de toren sleet negen.—Dus ook nog negen uur tied!—Negen, niks meer!—Dorus’ -hand drukt het kloppende <span class="pageNum" id="pb334">[<a href="#pb334">334</a>]</span>hoofd.—Moar toe dan: die gloed zal bedoaren.—Zie, ’t lichtje ien ’t schuurke ’et <span class="ex">roept</span> as ’t flikkert.—Toe dan! Veur tweeën mot ’et houtwark kloar wêzen, zal ie ’t rad -nog bijtieds in voaders warkploats besloan. -</p> -<p>Nou is Dorus weer binnen. -</p> -<p>En in de stille warkploats doar heurt de doalende nacht, bij poozen, den beitel en -schoaf, of ook ’et snorrende drêjwiel; of—weer den hoamer die klinkt. -</p> -<p>Twoalf brommende sloagen dreunt de karkklok. -</p> -<p>—Al twoalf! En ’t rad nog oan stuk! -</p> -<p>—Wie was doar? Wie vluukt hem den ganschen tied in ’t oor dat ie niet kloar kommen -zal? Wie <span class="corr" id="xd31e8939" title="Bron: zijt">zeit</span> hum dat zoo’n gelapt stuk wark toch niks as ’en vod zal wêzen!?—Joa kiek, ’t is woar, -dat hout zit niet hoaks; de bak veur de garf, leit op zied; zie, ’t heele ding slingert -en drêjt van hum af.—Moar nee, da’s verbeilding.—En Janna en Leendert ze goan ook -niet soamen doargunder over ’t vonder.—En voader gluurt niet deur de reet van ’t beschot. -Nee, ’t is alles de gluujing van ’t heufd.—Kom, ’t oog flink geopend, de hand weer -oan ’t wark. ’Et stuk mot gereed! Deur ’t wark zal Dorus toonen wát ie vermag—al het -ie geen hand of geen kracht as zien voader. -</p> -<p>En de nacht vervliegt, ’et <span class="corr" id="xd31e8944" title="Bron: drejwiel">drêjwiel</span> snort, en.… -</p> -<p>Twee bromt de karkklok. -</p> -<p>—Luuster: ’en kiend schreit van verre. Nee, ’t is de nachtwiend die suust ien den -wilg bij de kolk.… En, nog giesteroavend stond ie doar buuten bij die kolk; met zien -Janna; hoar kussend op ’t Mei-zuut geloat. En nou!.… Joa toch, ze schreit: -</p> -<p>„Woarum schreit ie Janna? Da’s niet oarig. Zie <span class="corr" id="xd31e8951" title="Bron: maor">moar</span>, zie: ’t drêjrad snort; en de beitel het geen rust. Is ’t niet veur ou m’n liefke! -m’n lêven!” -</p> -<p>En Dorus oogen zijn dolken op ’t werk bij ’t flikkerend kwijnende lampje. ’t Was <span class="ex">twee</span>, en nog was ’et houtwark niet kloar. En.… Drie, bromt de toren. -</p> -<p>—Goddank! met het voltooide rad en den gebogen ijzeren hoepel oan den arm, snelt Dorus -nu de kleine werkplaats uit. ’t Vuur dat hem in de aderen brandt jaagt hem voort. -Joa, hie zal toch nog kloar kommen, <span class="corr" id="xd31e8961" title="Bron: jao">joa</span>! Of ’t heufd ook geet bersten, zien wark zal voltooid en véur zessen bezurgd zin! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Ien den oavend is smid Roelfsen arg onrustig gewêst. Dat Dorus siends lang as dwoas -het geknutseld, dat begreep, dat wiest ie.—Gekheid, domheid was ’t.—Alêvel te roazen -met oe eenigst kiend, ’t was muujte en last; en—toen Anneke nog lêfde, toen was ze -toch ook zoo gek met den jong! -</p> -<p>—Loat ’em, loat ’em! had ie nog ’s mergens gedocht! as Dorus gewoon zien plicht duut, -ien Godsnoam, dan loat ’em! -<span class="pageNum" id="pb335">[<a href="#pb335">335</a>]</span></p> -<p>Moar ’t oavend is smid Roelfsen onrustig geworden. Dorus had den heelen dag bij ’t -wark niet gesproken. ’s Middags oan toafel het ie geen spier gegêten! En siends den -oavend,.… a’j zoo’n kiend dan niet ziet, en noar zoo’n schuurke niet goan wilt; en -as zoo’n dink dat ie moakte, dan toch—zooas Thom het gezeid—kapot is gesloagen. En -ook, a’j van vremden mot heuren, dat zoo’n jong zich eiges tegen ’en erm iedel dink -verproatte.… niewoar.…? -</p> -<p>Roelfsen was onrustig en arg korzeleurig geworden. -</p> -<p>— Nou, as ’t kuuken wiezer as de hen wil wêzen, en ie niemand, zelfs geen voader van -nooi het; loat ’em dan, loat ’em! Moar—toen Thom hum, al vrij loat genacht zei, toen -vroeg ie toch asof ie ’t niet bêter wiest: -</p> -<p>„Dorus nog zeker noar ’t darp toe? Wat blief?” -</p> -<p>Dát was veur Thom ’en okkoazie! Joa, siends giesteroavond dat hum ’et woord van Janna -oan Dorus verraste, kookte hum ’t bloed as ’en hel, en het ie gezworen dat ’t kiend, -dat hum op den letsten karmisoavend—al was ’t ook onwillens—ien zoo’n wonderen hemel -brocht, de zien niet zal wêzen, al zou Gods vuur heur soam ook te pletter sloan, en -hie eiges ’en Judas worden. -</p> -<p>—Joa dit was den okkoazie! De trom van de mallemeulen en de schotse drie van ’t urgel, -ze bonsden en snerpten hum ien ’t oor: Wie niet stark is mot slim zin. -</p> -<p>„Dorus noar ’t darp boas! God gaf dat ’et woar was.” -</p> -<p>„Woarum?” -</p> -<p>„Boas Roelfsen, a’k oe niet alles verplicht was, ’k zou zwiegen! moar och, d’r bruujt -wat kwoads, ’t is met Dorus niet goed.” -</p> -<p>„’k Zou niet weten woarum.” -</p> -<p>„Moar ik des te bêter.” -</p> -<p>„Nou d’r uut as te blief!” -</p> -<p>„Och, ge begriept ’t zelf: Dat Dorus buuten oe um bleef warken,—ien Godsnoam! En, -dat ie zich eiges versmeet oan Janna van Peters, das droevig, heel droevig.” -</p> -<p>„Nóg ens, veuruut; en kort as te blief!” -</p> -<p>„’k Zal ’t wêzen boas Roelfsen, ien Dorus’ belang: Dorus het geld neudig; geld veur -’t stuk dat ie moakte en betoalen mot eer ie ’t lêveren mag, en geld ook veur z’n -liefke, dat ze met de erste Toonstellingsdag, zied en goud kan droagen, ten pronk -veur de Bêtuw en ’t Koninklik huus.” -</p> -<p>„Geld veur zoo’n dink; zoo’n knooisel!” buldert de smid. „En geld ook veur pronk van -’en dern, die hum striekte met lokkende oog’! Geld! dát vroagt ie van mien, van mien!” -</p> -<p>„Nee, ik vroag ’et veur hum, boas Roelfsen: A’k moar één honderd gulden kos kriegen, -zei Dorus, dan was ik geburgen.—Nou boas, nou weet ie ’t; en, ’k zei ’et oe vrij veur -de vuust.” -</p> -<p>’t Was genoeg. Thom had ’et goeje woord veur Dorus gesproken. -</p> -<p>En de uutwarking?—Of er nog twiefel kos wêzen. Smid Roelfsen had geweerlicht met de -oog’; en ’en bons op de toafel had Thom de deur uutgejoagd. -<span class="pageNum" id="pb336">[<a href="#pb336">336</a>]</span></p> -<p>Toen Thom vort was, is Roelfsen—ien stee van noar bed te goan, oan de klaptoafel, -ien ’t lamplicht goan kieken. -</p> -<p>En—ien ’t rooje vlemmeke het ie ’en snuutje gezien, zoo mooi as van zien Anne, die -nou al krek tien joaren dood is; en joa, ’t was ook ’t geloat van klein Doruske; krek, -op ’en prik, op ’en hoar. -</p> -<p>—Kleine roerdomp; ’t pluummutske trekt ie van ’t heufd; de zwarte flikkerende eugskes -zuuken noar ’t licht; en, as ze ’t licht niet zuuken, dan zuuken ze moeders borst. -</p> -<p>’t Was Roelfsen asof ie kienderachtig wier; en dat was ie anders nooit; hie wreef -de handpalm langs ’t oog. -</p> -<p>—Dorus, Annekes spiegelbeeld; Annekes glorie! zucht hij hoorbaar; en dan weer zacht: -’t Most altied méér dat jong; altied wat bêters; en uutblinken!—’k Weet niet woarum -de leem wiezer as de pottenbakker mot wêzen.—En dat geknutsel zou noar de Toonstelling -motten! Moar nee, ’t zal niet woar zin!.….… -</p> -<p>—En toch, as zu’k geknutsel—’en haksel- of streujsnijer, zei Thom—dan tussen al dat -buutenlands spul parrierde, veur ’t oog van ’t darp; van de Bêtuw; joa zelfs van ’t -vorstelik huus! -</p> -<p>Steeds starende in ’t flikkerende licht, ziet Roelfsen plotseling weer een tafreeltje -uit den tijd toen zijn Anna nog leefde: -</p> -<p>—’t Klein jong had ’en poort van turven en koartpapier gebouwd, met ’en toren d’r -noast. ’t Stuk stond midden ien de keukenkoamer, en ’t was oarig misschien. -</p> -<p>—Moar, as ’t dan werm is, en druk ien de smeejerij! Roelfsen was korzeleurig gewêst, -en had ’et dink uut den weg geschopt, dat de torenkroon met den uutgesneejen en vergulden -hoan, op de ploat en ien ’t vuur was gevallen. -</p> -<p>—’t Wier toen een middag van opstand en troanen. Moar ’s oavends, toen moeder Anne -met rooje oogen hier oan deez’ eigenste klaptoafel zat, en ’t jong d’r noast sting, -toen het voader ’t beste wiefke langs ’t kinneke gestreken, en ’t jong ’en dubbelje -ien de hand gestopt, voor de kosten van ’t goudpapier van den verbranden torenhoan.—En -toen, toen het ie vier oogen zien glinsteren, en bij zich eiges gezworen, dat ie ’t -gebouw en geknutsel <span class="ex">nooit</span> meer verschoppen zou; nooit, <span class="ex">nooit</span>! as ’t jong moar leeren wou, en z’n plicht doen, en ’en smid worden, zoo ree as zien -voader. -</p> -<p>En turende ien ’t vlemmeke, <span class="ex">bleven</span> de vier oogen gliensteren, en keken hum vroagend oan. -</p> -<p>—Of ie den hakselsnijer zien wou?—Nee, loat ’em, loat ’em! Wat Dorus buuten zien voader -bestoat, doar <span class="ex">blieft</span> ie ook buuten. -</p> -<p>—Alêvel, as toch meugelik zoo’n dink wier <span class="ex">bekroond</span>! ’t Wark van Dorus <span class="ex">bekroond</span>!!! ’t Wark van Annekes <span class="ex">kiend</span>!—En as ’t jong dan nog geld mot betoalen eer ie ’t bezurgen kan; en nou ien verlêgenheid -zit! -</p> -<p>Smid Roelfsen tuurde nog altijd in ’t licht.—D’r zat ’en dief oan de pit. Hie kneep -’em d’r af.—Zóó’n dief, dat was geen zwoarigheid. Moar.…—Roelfsen keek angstig.—Hoe -lang ie zoo zat, en of ie ook dummelend insliep, hie wist ’et niet. Ien ’t einde, -<span class="pageNum" id="pb337">[<a href="#pb337">337</a>]</span>opgestoan, liep ie van de klaptoafel noar de deur, en van de deur weer noar de klaptoafel. -</p> -<p>—Welzeker, as Dorus hier veur ’em stond, dan zou ie hum vroagen: Wóárum, wóárum ook -alles buuten voader gedoan? Woarum, ook nooit, <span class="ex">nooit</span> geproat: alschoon ikke niet proat!—’En <span class="ex">eigen uutvindsel</span>, woar ie zelfs op de <span class="ex">Toonstelling mee parrieren kunt</span>, da’s nog wat anders as ’en poort van turven, of knutseloarij.—En,—’t mooiste darpskiend—as -ze niet dwoaselik is, wat roakt ’et of ze geen geld het! Had oe moeder geld toen ’k -ze op den neijoarsoavend, achter de smidse veur ’t erst ien den erm hiew, en heur -zei da’k er nooit een zou liefhebben as <span class="ex">hoar</span>! Geld! wat wiest ze van geld! Heur voader was ’en arbeidsmins; moar oogen had ze -as krôalen, en, gluujend kosten ze stoan van liefde veur mien en—veur ou! Geld! woarveur -had ze geld neudig?—Wou ze uutblinken? Nee! Moar ik, ik wou ’et. Met de karmis zou -’t wêzen. Ielkeen zou ’t weten dat de grofsmid den goudsmid regieren kos<span class="corr" id="xd31e9050" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>—Geld! Versiering! -</p> -<p>Met de forsche hand op de klaptafel geleund, staat nu smid Roelfsen een oogenblik -stil. -</p> -<p>—Of ’t weer een <span class="ex">dief</span> is, die aan het flikker-licht vonkt? ’t Besluit schijnt genomen.—’t Is alles rustig -in huis. Thom, en de knecht, en Hanne de dienstbooi, ze gingen sinds lang al naar -bed.—En Dorus?—Noe, loat ’em, loat ’em! -</p> -<p>’t Vuur aan den haard is uitgedoofd: smid Roelfsen steekt een gereedstaand lantaarntje -aan; dooft het lamplicht, en verlaat de keukenkamer. -</p> -<p>De koekoek slaat vier. -</p> -<p>—Vier! dan mot ie toch straks wel gesloapen hebben toen ie Dorus op ’t kelderkämerke -bij Annekes kammenet zag stoan, en ’t gekras van de ringsleutels ien ’t slot geheurd -het; toen ie ien d’ eigen stond, moeder—den engel—op ’t jong zag toeschieten, en drukken -oan ’t hart, en kussen op ’t veurheufd; toen ie zag dat ze ’t kiend uut die kast ’en -zak gaf met spoargeld, en ook heur dyamanten kruus, heur erste kleinood. Joa zeker, -toen het ie gedreumd, lang en zwoar. -</p> -<p>Moar nou, nou ie deur ’t veurhuus getroojen, de keldertrappen is opgegoan woarlangs -zien engel op den kouwen wientermergen—nog killer as ’t ies ien de kolk—wier afgedroagen; -nou ie ien ’t holst van den nacht, de deur losduut van ’t kämerken woar grooter schat -ging verloren dan die er veur Annekes kiend blieft bewoard; nou is ’t ’en suuzing, -die den forsen smid op den durpel beruurt. -</p> -<p>—Dat ie nóu woakt, dat weet ie; moar, t oog spitst ie veuruut.—Wat ie ziet, hie <span class="corr" id="xd31e9066" title="Bron: begirept">begriept</span>, hie geleuft ’et niet: ’En moanglimp, deur ’en hart ien ’t vensterluuk, speult op -’t blanke linnen van Annekes losstoand kammenet.—Is ’t ’en schim, ’en spoeksel misschien?—Moar -nee, zie! En ijlings toegetroojen, steet ie as ’en bargroei stief, en vliegt hum ’et -bloed met woestheid noar ’t heufd. ’t Kunstig slot is verbroken! -<span class="pageNum" id="pb338">[<a href="#pb338">338</a>]</span></p> -<p>—Bij God ien den hemel, z’n kiend wier ’en dief! Annekes eenigst.… gebrandmarkt veur -hier en veur ’t eeuwige lêven! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En bij ’t venster ien ’t moanlicht met grootmoeders karkboek op schoot, sliep Janna, -’t mooi reuske van ’t darp. -</p> -<p>En de moan ging zuutjes passieren. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En binnen smid Roelfsens smederij brandde omstreeks hetzelfde uur—het vierde na middernacht—de -kleine katrollamp; en soesde de blaasbalg; en vonkte het kolenvuur aan de smidse, -alsof ’t overdag was. -</p> -<p>Dorus is er aan ’t werk. -</p> -<p>Gezwiept en met jachtigen angst—ielkreis luusterend, en vluchtig opziende noar de -binnendeur ien den hoek, het ie den dunnen hoepel veur ’t rad van zien warkstuk gesmeed.—Met -de bouttang gevat, en ’t iezer um ’t rad gesloagen, gluujt den vurigen ring oan ’et -hout; moar—starker zien heufd. -</p> -<p>—Alêvel veuruut!—’t Deksel van ’t woaterluuk noar boven gehoald. ’t Rad noar beneden.—Heur, -’t sist in de diepte.…., as ’en slang; as ’en voader die hum ’t wark wil verdarven! -as ’en spoeksel dat grienst: ’t Is al muujte vergêfs!—Moar toch veuruut! As ’t stuk -niet kloar kwiem dan woar den uutzicht verloren. Voader zal hum ’en droomer en knutseloar -nuumen—onbekwoam veur ’t wark; en, Janna zal wachten.… wie wist <span class="ex">hoe</span> lang. -</p> -<p>—Gezwiend, ’t rad noar boven gehoald; op den vloer getuuld; met nêgels beklonken! -</p> -<p>—Moar groote God: of ’t hout gezwollen, of ’t iezer te klein was, de band is geborsten; -’t wark van ’en uur leit onnut; verbroken—o God! -</p> -<p>En na ’t koortsig gejaag van den vroegen morgen tot nu in ’t holst van den nacht, -nu dreigt het hart hem te bersten in de hijgende borst, en glijden de zweetdroppels -hem tappelings van ’t breede voorhoofd langs de slapen. ’t Is een aanval van koorts, -die hem schudt en tandenklapperend doet rillen als een paard in ’t gareel. -</p> -<p>En op d’ eigen stond, riep de koekoek ien ’t achterhuus <span class="ex">vier</span>, en bromde de karkklok ’t heur noa. -</p> -<p>Nog twee uren het Dorus veur ’t wark; twee uren; niks meer! -</p> -<p>—Moar luuster, buuten krêjt de hoan. -</p> -<p>Of ’t vroeg, of ’t loat ien den nacht is, as de hoan krêjt dan sprêkt ie van lichten -ien ’t Oost, van lêven en frisheid. -</p> -<p>En Dorus, alschoon de oajers hum zwollen, en de erms zin gekneusd! en de hand’ zin -verlamd; alschoon ’t rad veur zien oog’ ien stroalen verschiet, en krimpt, en weer -klinglend uiteenspat. -</p> -<p>„Moed, moed!” zoo sprêkt ie.—En, wiejer krêjt weer ’en hoan—wel meuglik op ’t arf -van Janna, zien liefde!—Moed Dorus, moed, en oan ’t wark!—Veuruut! Den geborsten band -mot ielings van ’t rad gedoan, en ’en neie gesmeed!—Woarum kwiem Thom niet helpen? -Vremd dat ie kos sloapen deez’ nacht. Nou, loat ie sloapen den goeje! Oan Dorus’ wark -mocht toch geen ander de handen sloan. -<span class="pageNum" id="pb339">[<a href="#pb339">339</a>]</span></p> -<p>En de moat van ’en neien band is genomen. En de bloasbalg soest; en ’t vuur vonkt -weer op.—Moar luuster.… Wat klonk er in huus?—’En slag van ’en deur; ’en dreun.…! -</p> -<p>Met de hand aan den blaasbalg, en de pook in den gloed, staren Dorus’ glinsterende -oogen naar de binnendeur der smederij. -</p> -<p>„Wie is doar? Wie!?” zoo roept hij. -</p> -<p>En de deur geet open; en doar gunds ien den grauw duustren hoek, zie, doar stoat de -mins, die hum ’en droomer en onbekwoam veur ’et smidswark nuumt, die ien ’t einde -’t geknutsel muu, bij ontied en nacht zien vinding te verdarven zuukt. -</p> -<p>Strak, onbeweeglijk steet Dorus. -</p> -<p>Smid Roelfsen op den dorpel, houdt zien lanteern ien de hugt. -</p> -<p>’En oogenblik mot ie bezinnen en oajemhoalen. Alschoon ie ’t gedreun van den hoamer -geheurd had, ’t verraste hum toch <span class="ex">den dief</span> hier oan ’t warken te zien. -</p> -<p>Nou steet ie veur ’t kiend: -</p> -<p>„<span class="ex">Dief</span>! wat doej’ hier! zeg, <span class="ex">wát</span> veur den bliksem!” -</p> -<p>Of er ’en donderslag volgde op ’t <span class="ex">vuur</span>: Dorus heurde ’em niet. -</p> -<p>De <span class="ex">bliksem</span> was iengeslagen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Toen de morgen grauwde, en de Betuw nog onder ’et dek van den herfstdauw lag, sloop -Thom haastig door de achterdeur van het smidshuis naar buiten. -</p> -<p>Z’n oogen stonden rood, asof ie niet veul had gesloapen. Ien den zak scheen ie wat -wichtigs te droagen,—hij hiew er de hand tegen: en ielkreis zag ie noar achter, asof -ie meinde dat iemand hum noaliep. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’En goed uur vroeger was Janna, bij ’t roam woar ze in sloap viel, weer wakker geworden. -Gedreumd het ze niks, moar, toen ze ’t karkboek zag toen wist ze weer alles, en kreeg -’en gevuul asof ’t vremd was dat onze Lieve Heer—um ’t sparen van ’t karkboek—heur -niks ien den sloap had gestuurd. -</p> -<p>—Moar nee, ze wist wel bêter; zukke dinger gebeurden niet; alêvel dat ze die <span class="ex">spoaring</span> beloond zou kriegen, dát was heur geleuf:—’t geleuf oan Gods goedheid. -</p> -<p>Van ’t sloapen op den stoel is Janna rillig en schuuverig geworden. ’t Was buuten -nog duuster, en ze wil dus wel gern nog ’en bietje noar bed goan. -</p> -<p>’En goed uur loater wier Janna wakker. Ze dreumde krek dat Dorus heur uutlacht, umdat -ze ’t kleedoazie wil oantrekken moar niet kloarkommen kan; en dat ie nog harder lacht, -alschoon ze grooten hoast moakt, umdat ze roepen dat de prins al ien ’t darp is.—’En -kanonschot ter eere van den prins dee heur opschrikken. -</p> -<p>Janna wreef de oogen. -<span class="pageNum" id="pb340">[<a href="#pb340">340</a>]</span></p> -<p>—Bons! Nog ens, <span class="ex">bons</span>!—Van buuten wier d’r zeker met ’en stoak of ’en dink tegen ’t venster gebonsd. -</p> -<p>„Joa, joa! Wacht!”—Ze mot zich toch erst ’en bietje oantrekken.—Van jachtigen hoast -kan ze de hoaken van ’t jak bijkant niet dicht kriegen. -</p> -<p>—Geduld dan, geduld!—Zou ’t Dorus met ’t geld en z’n moeders versiersels nog wêzen!? -Joa, nou ’t mergen is en z’n wark misschien al bezurgd, nou komt ie op stond en brengt -wat <span class="ex">hie</span> toch ook ’t best oan zien Janna kan geven. -</p> -<p>Nou is ze kloar, en vliegt noar ’et roam.—’t Is nog groezelig buuten; moar zien kan -ze best. -</p> -<p>—Umlêg steet Thom Brasser. En Thom, as ie Janna gewoar wordt, dan telegrafiert ie -met allegoar vremde teikens, en wil ’en leer tegen ’t dakvenster zetten. -</p> -<p>Janna tikt tegen ’t glas, en schudt van <span class="ex">nee</span>. -</p> -<p>Thom knikt van joa; moar zij, nóg ens <span class="ex">nee</span>, en in ’en ummezien is ze benêjen; en van de deur schuuft ze de grundel los, en stêkt -’t mooi snuutje ien den frisschen mergen. -</p> -<p>—Wel zeker,—alschoon ’t Janna arg tegenviel dat ’et Thom was, ze wil gern weten wát -ie hoar te zeggen het. Moar nee, hum binnenloaten, dát kon ze niet doen. Ielk oogenblik -kos voader opstoan, en wát zou ie wel denken as ie Thom hier in huus zag! -</p> -<p>—Moar, Thom het wat wichtigs ien de hand:—„Noe, gauw dan!” -</p> -<p>Ien ’en wip was Thom op de dêl—en,—geen tien menuten later stond Janna versuusd. Wat -Thom heur zei, dat het heur ien ’t hart gegrepen.—Nee, ze kan ’t niet geleuven. Dorus -had gezeid dat Janna, as ze hum verechtig liefhad, die dwoasheid van den prins te -begroeten uut ’t heufd most zetten. ’t Was iedele proalzucht, had ie gezeid! en bovendien, -ze wist wel dat hie geen geld000000000000000 had, en ’t voader <span class="ex">noú</span> ook niet vroagen kos. Janna zou verstandig wêzen; <span class="ex">Dorus</span>’ eer most <span class="ex">hoar</span> glorie zin, en niet de proal van gekken en dwoazen. -</p> -<p>Toen Thom had gezwegen, keek Janna strak noar den grond. -</p> -<p>—Nee, as Dorus haar verechtig liefhad, dan zou ie zóó niet sprêken. Dan zou ie ien -stee van Thom met zoo’n boodschap te sturen, nou ien de vroegte toch êfkes zelf zin -gekommen. -</p> -<p>—Gekken en dwoazen! Was ’t ook dwoasheid misschien dat ze heur trouwwoord gaf oan -’en mins, die volgens zien eigen voader, nog onbekwoam was veur z’n handwark; dwoas, -dat ze ien d’erste vervoering van eer, noar ’t schuurke vloog um met Dorus heur vreugd -te beproaten. En, was ’t ook dwoas, dat ze ’t woord niet weerum gaf, toen ie oan niks -docht as <span class="ex">eigen</span> glorie, en zien liefste,—’t mooi reuske—as ’en erm kiend liet goan? -</p> -<p>„En wat hei’j doar ien de hand?” vraagt Janna, nu ze eensklaps opziet, en met geweld -een traan terugdringt. Misschien was ’t nog ’en bepruuving, dat Dorus tóch ’t geld -oan heur stuurde<span class="corr" id="xd31e9199" title="Bron: ,">.</span> Ge kost niet weten; ’t was êvel zoo’n <span class="ex">wakkere</span> jong; en, zien oog blonk zoo trouw op dien oavend! -</p> -<p>„Joa, wa’k hier ien de hand heb, Janna!” zegt Thom zoo’n bietje <span class="pageNum" id="pb341">[<a href="#pb341">341</a>]</span>schuchter; en als hij haar zeer nabij komt, dan vervolgt hij snel, terwijl hij haar -een zak met geld in de hand drukken wil: -</p> -<p>„Wie oe lief het die kan geen troan’ in oe eugskes zien. Hier neem ’et! Joawel Janna; -’k zou Dorus’ vrind niet wêzen, a’k, bekend met oe nood, oe toch ien de stêk liet. -’t Is mien spoargeld Janna; en woarveur zou’k nog langer spoaren op de wêreld, nou -ie oan <span class="ex">Dorus</span> oe woord hebt gegeven! Toe Janna, neem ’et! ’t Woar eeuwige schand, as gij, met de -komst van den prins, niet de kroon van ’t darp woart.” -</p> -<p>Moar Janna kos de hand niet uutstêken um ’t geld te vatten.—Zeker, Thom is Dorus’ -vrind—zien eenigst en trouwste: En zie, veur <span class="ex">Dorus’ beminde</span> acht ie z’n spoargeld um niet.—Alêvel, wat kiekt ie heur oan! Zoo vremd stoan zien -oog’! Weet ze ’t niet meer wat ie vroeger, en nog giester gezeid het.… van ’t helse -vuur, woarin ie wou branden veur ’en eenige lonk uut heur oog’? En, hoe kwiem den -erme smidsknecht oan zooveul geld!? Kan dat zien spoargeld wel wêzen!? -</p> -<p>—Luuster, hie zeit dat ze soamen noar stad zullen goan, um alles en ’t mooiste te -koopen. ’t Is merktdag; licht kan ze bij voader en moeder ’en veurwendsel zuuken. -</p> -<p>Janna wordt angstig.—Die grauwe oogen ze gliensteren zoo fel.—Soamen noar stad!—Wat -proat ie wiejer? -</p> -<p>—Luuster: woarheid mot woarheid blieven, zoo zeit ie. Bêter mins as Dorus lêft er -niet; moar—woater en vuur die blussen mekoar, en ’en mooi vuurke as Janna, mot hout -hebben, joa, al is ’t ook moar sprokkelhout. -</p> -<p>In de tamelijk donkere ruimte, waar ’t aanbrekende daglicht slechts de reten der groote -deeldeur zoomt, staat ’t mooi bluumke van ’t darp ien ’en glimp van dat licht, en, -wat er streed in heur borst, dat wisten de veugeljes niet, die buuten van Gods liefde -zongen. -</p> -<p>—Of die jong met zien grauwgêle hoaren en mopse neus, hoar <span class="ex">duuvel</span> zou wêzen!? Zooveul is zeker, woar de duuvel ooit kumt doar het ie zien lokoas. -</p> -<p>’t Is ’et geld in Thoms hand. -</p> -<p>—Van wie kos Janna ’et <span class="ex">anders</span> verwachten! Oan wie kos ze ’t vroagen; en wie zou ’t heur geven!? Ze kriegt ’t benauwd. -De dêldeur duut ze los.—Zóó, nou vuult ze zich stark um ’en dolheufd met één smak -noar buuten te sloan.—Moar toch dat geld!—En overmergen zal ’t de begroetingsdag wêzen; -en—as heur goed dan niet kloar kwiem! -</p> -<p>Thom smuuspelt weer, dat gunds veur de harbarg de merktwoagen wacht. -</p> -<p>„Woarum niet op stond noar de stad?” zoo vraagt ie: „’t Is toch alles verrassing niewoar? -Kom Janna, gezwiend! a’j oe hoastig wat oantrekt en meegoat, dan bi’j véúr den middag -present weer in huus!” -</p> -<p>’t Kwiem goed dat de mergenwiend zoo fris was. Janna gluujde. In de grauwe oogen van -Dorus’ vrind doar het ze gelêzen, wat de gêlwitte weimpers bij ’t neersloan, veur -hoar niet koste bedekken.—Moar toch, dat geld!—Alêvel, as ’t ’ens gestolen was<span id="xd31e9240"></span>!!!—O God <span class="pageNum" id="pb342">[<a href="#pb342">342</a>]</span>loat ie goan!—Gestolen!—Woarum kiekt ie anders zoo schuuns en zoo dukkels noar buuten; -woarum smuuspelt ie dan zoo vremd en gejoagd!? -</p> -<p>—Moar, Dorus’ vrind kan toch zoo’n slechtoard niet wêzen. Nee zeker, gestolen is ’t -niet. In elk geval, wat schêlt ’t hoar! Geld blijft geld; en, as ze <span class="ex">woar</span> veur dat geld gêft, wie zou ’t hoar betwisten! -</p> -<p>En van verre glimmen weer de sloten van grootmoeders kerkboek.—As ze ’t karkboek oan -Thom gaf; ien leen; ien pand! zoo vleit ’t van binnen. -</p> -<p>En Thom Brasser? Duustere ziel! Wist ie zelf wat hum dreef? Is ’t ’en vlam van ’et -hart; ’en minnige zucht noar de fleur van ’t darp; of,—’en kanker van helsen gloed; -’en wangunst van kiendsbeen af oan; ’en ik-zucht ten koste van ’t edelst gemoed, van -trouw en van mildheid, joa, ten koste van den vrind, die as kiend, hum ’t lêven gered -had!? -</p> -<p>Duustere ziel!—Toen—lang verleên—de vrind hum vertrouwde dat ’t Janna zou wêzen, toen -gloorde op stond de vonk, die nou tot ’en vlam was geworden. -</p> -<p>En de vlam sting op ’t uutsloan.—Moar, Thom zal ’em nog ienhouen. ’t Liep alles noar -wensch, alschoon ie ’t straks niet gedocht had. -</p> -<p>Zie, Janna bedenkt zich. Nou neemt ze ’t besluit. -</p> -<p>„Wacht êfkes!” zoo sprêkt ze;—en vort is ze noar ’t achterst van de dêl, en doar de -trapleer van heur kämerken op. -</p> -<p>Thoms oog blinkt heur noa. Dan kiekt ie noar buuten. De merktwoagen steet nog veur -de harbarg. -</p> -<p>—As Janna moar spoed moakt, zoo denkt ie, en kiekt weer noar binnen. -</p> -<p>—Moar zie, boven alle begriep kumt ze nou al de trapleer weer af. -</p> -<p>Thom markt niet dat Janna weerum kwiem zóóas ze gegoan was, zonder hoed, zelfs zonder -mantel um ’t sierlik pestuur.—Hie kiekt noar den woagen. Ze mag niet zien hoe ’t hum -verrukt dat ze vast ien den strik lupt. -</p> -<p>En Janna, die met spoed kwiem geloopen, vertroagt den voettrooi, went: -</p> -<p>—Nog ’ens zingen de veugeljes doar buuten.… van ’en gelofte oan ’t erste nachtmoal.… -</p> -<p>—Moar, ’t boek dient as pand; wel zeker, niks meer. En noar den afkomst van ’t geld -het zij niet te vroagen. -</p> -<p>Nou steet ze bij Thom. -</p> -<p>En Thom, ’t allererst dat ie Janna ien den erm wou vatten, is ie geschrokken.—Wát -hum beruurde dat wist ie niet. Spierwit was ie geworden. Hie heurde weer ’en urgel, -maar nou ’en karkurgel speulen. Hie zat tussen Dorus en Dorus’ moeder ien de karkbank, -en wermde de vuut’ op vrouw Anna’s stoof; en ze gaf hum ’en cent; en de knoop, die -ie ien ploats van de cent ien ’t zekske wou geven, gluujde hum ien de hand, went van -den prêkstoel klonk ’en stem met geweld: Verloren! Voor eeuwig verloren!—Moar.… de -knoop gaf ie toch: alêvel de oog’ dorst ie niet opsloan; en onder de bank en op vrouw -Anna’s karkboek het ie gekeken, hie wist niet hoe lang. -<span class="pageNum" id="pb343">[<a href="#pb343">343</a>]</span></p> -<p>„Ik zeg, loat mien boek ’en pand veur oe geld zin,” dringt Janna. -</p> -<p>—Nee, Thom wiest wel, dat dát boek niet ’et karkboek van Dorus’ moeder was; moar hie -heurde nog altied ’et karkurgel; en vuulde vrouw Annekes stoof: de gluujende stoof; -en nog ens klonk die stem:—Verloren, voor eeuwig verloren.…! -</p> -<p>—Onneuzel! ’t was Thom niet doenlik dat karkboek te vatten. Moar eindelijk, hie dee -’et. En,—toen ie ’en ummezien loater noar huus liep, toen had ie, tot loon veur den -roof van zien weldoeners geld, ien stee van ’t mooi reuske van ’t darp, ’en karkboek—zoo’n -oakelik boek, vol van God en van Dood! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Nog nooit sting er boven de Bêtuw ’en harfstlucht zóó strak glanzig-blauw, as op den -ersten dag van de groote Landbouwtentoonstelling, die ’t darp, met klapperend rood -wit en blauw, van vroegs-oan al vierde. -</p> -<p>Op ’t breeje plein achter de kark en over ’t Roadhuus, ha’j de groote loods, woar -de heele verbouw van ’t vette land met keur en sier was uutgestald. -</p> -<p>Langs de wanden, onder de slingers van ’t vlagdoek, glommen de zakken en moaten met -’t kostelik zoad, van allerlei oaren. Gunds ha’j de gelpe wortels, bieten en knollen; -monsterkôalen, rooje en witte; eerdappels as vuusten! Ien ’t midden op ’t lange oanrecht, -was alles van vruchten uut bongerd en hof geranzierd; kiek, noten as beugelballen, -appels as keezen; druuven as pruums; tot zelfs de loate wienterperen en appels die—zooas -’en boerin zei: geen pries moste hebben, umdat ze d’r eigenlik nog niet koste wêzen. -</p> -<p>En noast en tussen de vruchten, blozend en lokkend, doar stoan de blommer—’k zeg niet -van ’t erste premjee, moar lachend toch ien ’t gruun oan den stam, of—in pracht van -peketten. En dan die keezen—jong! zuutemelks met komijn; hoast zoo vet as die botter -in potten en kluuten. -</p> -<p>Moar stil, oan ’t eind doar hei’j wat anders: ’t Is ’en eereboog van de tabaksplant, -met vlaggen en kronen, woar alles van den arbeid—kruiwoagens, spijlen, klauwiezers—alles -oan bijgebrocht is. Zie, zelfs de meskes ontbreken niet, woar ze de ruggen van ’t -breeje gebloart mee snijen, um de bloaj’ te stêken oan spijlen, en te hangen ien schuren -hoog en dreug. De pinnekes woar Hannes Lamers de slekken mee stêkt<a class="noteRef" id="xd31e9280src" href="#xd31e9280">1</a>, die zitten er achter misschien. Moar de forse planten met heur gruune bloajer ien -’t rond, en de mooie zoadblommen ien top; de bussels gedreugd, oan den voet—lichtbruin -en donker; en ien ’t midden ’et borstbeild van Keuning Willem den darde met ’t joar -van den Watersnood d’r onder, ’t is alles te zoam—op ’t kwiestigst getooid—de glorie -van de Tentoonstelling, <span class="pageNum" id="pb344">[<a href="#pb344">344</a>]</span>en proalt as ’en wonder ien ’t goud van de lachende zon. -</p> -<p>Alêvel buuten, noast de loods tot bij de lindes, doar hei’j óók wat te zien: Onder -’en afdak stoan de boerenwarktuugen ien ’t groot en klein: spoajen, grepen, schoefels, -goavels, ploegen, eggen, meer as meer. En al wiejer de massinies van neie vinding: -karnen, melkkoelers, wanmeulens, streujsnijers, hooischudders, veul niet genog. -</p> -<p>En dan, zie doar rooken, dampen, snuuven en stampen de hooge stoommassinies, die den -dood oan de zeissen en dorsvlêgels doen. -</p> -<p>En, kiek, gunder, doar hei’j nóg wat anders: Oan lijnen en reepen, in vakken en hokken -en kurven, is ’t lêvend gedierte bijeen, t Geblêr en gesnoavel, ’t gegrom en geknur, -’t geloei en gehinnik, ’t klinkt as ’en arke van Noach. -</p> -<p>De kiepen en kalkoenen, de schoapen en kalvers, ze hadden ’t al lang gemarkt dat ze -noar de Toonstelling zouwe goan. Veur plezier? Dát vonden ze niet toen ze ien den -nacht op de kar mosten. Alêvel ze woaren toch neisgierig wát zoo’n Toonstelling zou -wêzen, en wat ze te zien zouwe kriegen.—Nou, ze hebben ielk dan ’en ploats—wel wat -benauwd, moar genog um te zien. -</p> -<p>Deur de poort—ien ’t afschutsel van planken en touw, woarboven ook vlaggen ien ’t -zonlicht speulen, doar kumt den heelen troep van ’t minsdom noar binnen. Ze hebben -zich veur mekoar op ’t mooiste gedost—Alêvel, ’t stomme vee let op de kleedoazie niet. -Zie: -</p> -<p>—Doar hei’j’ de karkmeister Bolmans, die ien den biebel lêst, en—zooas de hoan deur -’t venster zag—de kat ien ’t duustere kniept.<a class="noteRef" id="xd31e9295src" href="#xd31e9295">2</a> -</p> -<p>—En de pauw met z’n mooie steert, kent Hannes Balders, en Govert Ros wel, aldat ze—deur -umval en brand, heur steerten verloren.<a class="noteRef" id="xd31e9302src" href="#xd31e9302">3</a> -</p> -<p>—En de duufkes stêken d’r köpkes umheug, went gunder ien ’t bonte gewoel kumt mooi -Grietje van ’t Heunings-arf, die ze wakker riepen toen ’t dwoalgeleuf heur ’t wit -op de koak had geleid.<a class="noteRef" id="xd31e9313src" href="#xd31e9313">4</a> -</p> -<p>—Moar ook, Grauwke spitst de ooren veuruut: Doar ha’j ze soam met heur beien, Joapik -en Hanske; Joapik d’ onneuz’le ien ’t kwoaje, en Hanske die trouw bleef en rein.<a class="noteRef" id="xd31e9320src" href="#xd31e9320">5</a> -</p> -<p>—En ien ’t kommen en goan, bij ’t lachen en proaten, bij ’t stoan en kieken, doar -ha’j d’r <span class="ex">zooveul</span> nog: Mansvolk, dat liever, as ’t vee, schoon woater most drinken: en vrouwluu, die -de kienders noar school moste sturen, liever as ’t vee loate ploagen. -</p> -<p>—Ook oarige kiender, en—frisse dernjes; pestuurkes, mild met handen vol garst en hoaver, -die zingen bij ’t wark, en—kussen bij ’t vrijen. -</p> -<p>Noe, da’s geen kwoad. Ielk duut ’t op zijn manier: De lemmekes <span class="pageNum" id="pb345">[<a href="#pb345">345</a>]</span>kussen moeders uier: en de koe duut ’et den ouwen man—as ie hum lekt met de raspige -tong, langs de hand die hum welduut en krauwt ien ’t kroezelige kophoar.<a class="noteRef" id="xd31e9335src" href="#xd31e9335">6</a> -</p> -<p>—Wel zeker, as de lig- of stoanploatsen moar wat ruimer woaren, en ’t geredeneer niet -zoo druk was, dan zou ’t vee zoo’n Toonstelling veur ’en keer nog wel is oarig vinden. -Ge ziet er van allerlei slag en pestuur: schoapen en lemmekes, duufkes en gouwe hoantjes, -eenden en ezels, koeien en bokken, ossen en verkens—zooas ze zich onder mekoare duk -nuumen; moar allegoar met ’en karmisgezicht, en zóó vrindelik, asof ze zelfs niet -weten dat er zwiepen en allerlei messen en vals tuug ien de wêreld bestoan. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Aan den uitersten hoek van de afdeeling werktuigen, niet ver van eenige schapen—die -door de keurmeesters zonder eenig beraad zijn voorbijgegaan—staat Arie Peters, Janna’s -vader. -</p> -<p>De parziks, die Janna mee noar Huibert-nêf nam, hebben niks uutgewarkt; en, as ie -met ’en lonks oog gunder de schoap’ ziet, die den ersten pries kregen, dan pruttelt -ie: A’k de mien ook moar duurder betoald en starker gevoerd had, dan woaren ze zeker -nóg mooier gewêst. -</p> -<p>Alêvel wat <span class="corr" id="xd31e9348" title="Bron: Peter">Peters</span> <span class="ex">hier</span> tekort kwiem, dat zou ie te middag op ’t Roadhuus weer winnen! -</p> -<p>De gevel van dat Roadhuus is met loof versierd, en de vlag, die d’r uuthangt, is zóó -breed, dat ie bijkans ’t halve Roadhuus bedekt. -</p> -<p>—En doar gunds, bij die stoep, zal de prins uut z’n woagen stappen, en de road zal -hum begroeten; en,—ook Janna zal tegenover hum stoan. En zeker, dan zal de prins oan -heur vroagen hoe dat ze heit. En dan zal ze zeggen: Janna Peters, mienheer Hoogheid. -Noe, en wie weet of deur zoo’n reloasie nog geen mouw oan die schoapen te passen is. -Veur ’en darde pries; ’en getuugschrift. Wie weet! -</p> -<p>Kiek, doar steet de smid.—’t Is hum wel oan te zien dat de proatjes niet uut den wolk -zin getast. A’j van ’en eenigst kiend—noar dat ie zoo pas heurde proaten—zóóveul leeds -hebt, al bi’j dan ’en mins as smid Roelfsen, dan ku’j nog ’et lachen wel loaten. Goddank, -dat Janna zich nooit met den Dorus het afgegeven,—zooas óók al geproat wier. Hie, -Peters, kan ’t getuugen, dat ’et kiend zelfs nooit den noam het genuumd. Goddank! -In stee van voaders smidswark noar eisch te doen, had dien Dorus ook altied wat vremds -en onneuzels ien ’t zin. En den ouwe—zwakheufdig—het hum z’n gang loate goan. Moar -nou, zoo êfkes had Peters vernomen, dat de smid zien jong opderdoad het gegrepen, -toen ie ’s nachts zien eigen voader bestal, en dat ie hum toen ’en rib ien de borst -kapot het gestooten. ’t Wier stil gehouen, heel stil. Geen wonder. En, al zou ’t geval -van dien rib overdrieving wêzen—<span class="pageNum" id="pb346">[<a href="#pb346">346</a>]</span>went dat proaten ien ’t darp ’t is altied geweldig—dat den dokter d’r twee keer per -dag is gewêst, dát was hum secuur pas veur woarheid verteld.—Kom, ik punder ’em êfkes -aleer ik den keur van de peerds goai bezien. -</p> -<p>„Gemergen smid! Met Dorus’ verkoudheid wat bêter? ’t Is jammer dat hie den Toonstelling, -en veural vandoag met de komst van den prins, niet bijwonen kan. Ge weet ’et misschien, -mien Janna zal ien de stoasie wêzen. Erst hadden de drie meiskes besloten as modeploat -te goan, moar Leendert van Huibert-nêf het doar ’en stökske veur gestoken. Hie lachte -toen ie ’t heurde, en ik zei óók: Wel kiend, wie zou ’t betoald hebben! went op zoo’n -prins ku’j niet rêkenen, en op geen Road en geen keurmeisters ook niet. Moar zie, -alschoon ze nou simpel ien ’t Zundagse pak zullen goan, ’k wed toch dat de prins d’r -van opkieken zal. ’k Zeg: Jammer van Dorus; zoo’n trouwe, zoo’n eerlikke jong!” -</p> -<p>Zie, ’t was of de smid nog witter wier; moar z’n oogen keken zoo zwart as de nacht. -</p> -<p>Erst zeit ie niks; moar dan, aleer ie zich umdrêjt en hoastig weggeet: -</p> -<p>„Wil ik oe wat zeggen Peters? Ik geleuf dat ’en iedele deern den eerliksten jong op -’en dwoalspoor kan brengen; en, dat gij, as ge noar <span class="ex">zeker geld</span> woudt zuuken, ’et <span class="ex">meer as gemekkelijk vinden zoudt</span>.” -</p> -<p>—Goeje God! Peters was een stap achteruut gegoan. Hie begreep er niks van, verechtig -niet. -</p> -<p>Nou ie opkiekt, nou ziet ie smid Roelfsen niet meer. En,—wat roaken hum nou nog de -peerds, die gunds op den karkweg zoo lustig veur de keurmeisters op en neer droaven; -en de vette ossen, wat moalt ie d’r um!—„Iedele deern!” En, „zeker geld dat ie mekkelik -zou vinden!” Wat beteekent ’et. Wát!? -</p> -<p>En smid Roelfsen? De letste woorden hebben hum gekrabd ien de borst aleer ie ze sprêken -kos. -</p> -<p>Siends den nacht dat ie deur Annekes kiend zoo fel op ’t hart was getrapt, en Dorus—„zien -schuld bewust”—bij voaders komst ien de warkploats is neergesloagen, sinds dien stond -was hum ’t lêven as iezer, nóú rood en gluujend, dán zwart en koud. -</p> -<p>En sinds dien stond lei Dorus met dolle koortsen te bed;—en altied as voader toefde -bij Annekes jong, dan zag ie hóár, en ook—’en dief, die noar ’t spinhuus gebrocht -wier.—O God, zoo oaklik! -</p> -<p>Alêvel behalve met den dokter, en ook met Thom—die arg kapot was gewêst—het Roelfsen, -van ’t hoe en van ’t wat, met niemand gesproken.—Dorus had de koorts! niks meer. -</p> -<p>Moar bij al ’t donker gevuul het toch nog ’en stroaltje van licht geschenen: -</p> -<p>Toen Dorus in dien nacht deur voader te bed was geholpen, is smid Roelfsen, nog eer -’t dag wier, met ’t kleine rad, dat ie in de smeejerij vond, noar ’t schuurke gegoan. -</p> -<p>En lang, heel lang het ie gekeken.—Ien ’t letst, toen het ie <span class="pageNum" id="pb347">[<a href="#pb347">347</a>]</span>’t rad oan dat warktuug gepast, en, joa, zelfs geschroefd, en—toen ie goeng drêjen -oan ’t rad, toen zei ie: „<span class="ex">Wel</span> weerlichs!” -</p> -<p>Wát Roelfsen geprakkezierd had um dat ding—zonder zien toedoen of weten natuurlik!—nog -noar die Toonstelling te kriegen, dat kan ie niet zeggen. Moar Thom, die arg kapot -was, het zooveul verstoan, dat ie—heel uut eiges, joa zelfs dat de boas ’r geen schoaduw -van markte,—’et stuk d’r noar toe het gekroojen. -</p> -<p>’En beste jong, die Thom; altied meegoande, en, arg met Dorus bewogen, alschoon Thom -toch z’n botterram at. Zie dát was z’n oard: Êten kos ie <span class="ex">altied</span>. Zelfs dee ie ’t op den starfdag van Anneke, die toch meer as ’en moeder veur ’em -gewêst was. -</p> -<p>En nou, deez’ mergen dat die Toonstelling geopend wier, is smid Roelfsen <span class="ex">meer</span> as onrustig gewêst. Veur de smeejerij het ie geen heufd gehad; dóár moesten de knechts -moar zurgen. En oan Dorus bedstee had ie ook geen rust gevonden. ’t Was hum ielkreis -asof ’et dooie geloat van zien Anne genoade vroeg veur—den <span class="ex">dief</span>! -</p> -<p>En dan, Thom had hum almee onrustig gemoakt. Wat Dorus misdreef, zoo had ie gevleid, -dat most de boas hum moar kwietschelden. ’t Was alles ontstoan deur de iedele deern. -Och, de boas most er moar geen woord van sprêken as Dorus, met Gods hulp, weer bêter -wier, went, dat zou hum heel zeker den dood op ’et lief joagen. Vergeven en vergêten, -dat sting in den biebel! -</p> -<p>—Nooit van sprêken! Vergeven en vergêten! Smid Roelfsen het niks gesproken. Woar bemuujde -die Thom zich mee! ’t Was goedheid, joawel, moar ’t miek ’en mins, bij zoo’n stoat, -<span class="ex">korzeleurig</span>. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Smid Roelfsen was arg onrustig gewêst. Ielkreis had ie op de klok en op ’t harlozie -gekeken, vroeger het ie gezeid dat ie niet noar die Toonstelling wou; die fratsen -en neie kunsten ’t was niks as verzuuking. Alêvel <span class="ex">nóú</span>,—hie mot er uut. Joa, de zurg veur den zieke blieft veilig oan Hanna, de dienstbooi, -vertrouwd.—Hie mot er op uut!—Noar die Toonstelling? Nee! Moar hie mot er op uut! -</p> -<p>En,—een van de ersten die onder de kroonvlaggen deur, die Toonstelling binnengoeng, -’t was boas Roelfsen de smid. -</p> -<p>Of ie niet wou gezien wêzen? althans, heelegoar is ie achterum geloopen; en van ’t -rumoer ien ’t darp had ie weinig gezien: zelfs niks van den oploop bij de Roskam, -woar Tols de kastelein—zooas geproat wier—’en jonge kerl die met vals geld wou betoalen, -uut de deur had gegooid. -</p> -<p>En ien den achtersten hoek, woar bijna geen volk kwiem, doar was ie verbleven, totdat -Janna’s voader hum ’t bloed oan de kook brocht, en, noar den veurkant verjoeg. -</p> -<p>Moar ’en klein bietje loater was Roelfsen alweer in dien achtersten hoek. Hie steet -er bij ’en schoapshok te kieken. Alêvel ’t oog gluurt op zied, en toeft op ’en duustere -zee. Dóár, bij eggen en ploegen en streujbrêkers, doar stoan nóg de massinie-keurmeisters. -Ze zin oan ’t eind van heur wark.—Roelfsen kiekt strak noar de <span class="pageNum" id="pb348">[<a href="#pb348">348</a>]</span>schoap’.—Hie heurde gelach.—Luuster, ’t geproat ku’j verstoan. -</p> -<p>„’En onooglik ding!” zeit er één. -</p> -<p>„Nommer Honderd en drie. ’En hakselsnijer. Inzender fabrikant: Thomas Brasser.” -</p> -<p>Smid Roelfsen keek zóó vremd noar de schoap’, dat ze allegoar soam noar den kant van -’et afschutsel drongen—Thom Brasser!!! -</p> -<p>—En gunder wier alweer gesmuuspeld, en gedrêjd oan ’en rad da’j ’et rakklen kos heuren; -en,—weer wier d’r gelachen. -</p> -<p>Roelfsen kos ’t niet loaten êfkes noar die keurmeisters te kieken.—Bij den hemel! -dat lachen ’t was niet te verdroagen!—En zijn oogen vonkten nóg ens noar dien hoek, -en toen, toen liep ie weer onder den vlaggenboog deur, en bromde ien stilte: -</p> -<p>„Vervluukt geknutsel! Moar, joa, joa! Thom is ’en goeje; met zien eigen noam het ie -den smidsnoam gedekt!” -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Ien ’t zolderkämerke van Janna Peters speulde ’t zunneke op den ersten Toonstellingsdag -zóó vroolik, asof er ien de letste drie doag’ geen troan was geloaten. Moar, ’t spiegel -wist ’et; rood zin ze gewêst die mooie oogen; rood, zóó rood, dat bijkans geen woater -’t het kunne verjoagen. -</p> -<p>’t Was ook hard gewêst.—Van Dorus het ze heel niks vernomen. En dan, asof ’t niet -genoeg was dat ze, op ’t punt um noar stad te goan, ten einde tóch veur dat geld ’t -kleedoazie te koopen, ’en booi most kriegen dat die begroeting moar simpel ien ’t -Zundagse pak zou wêzen; nee, hoe hard ook, ’et argste dat kwiem nog: Op den loaten -oavend van dienzelfden dag was hoar ’en briefke gebrocht, en wat er ien stond, dat -trof as ’en hoamer. Luuster: -</p> -<blockquote> -<p class="first salute">„Liefste Janna! -</p> -<p>„Deze schrijf ik u omdat Dorus u afvallig is. Maar als hij zelf u losloat, dan gunt -hij u aan den vriend, aldat ik schuldig staai, want ik was blind van liefde, zoodat -het ienstee van mijn spaargeld het spaargeld van vrouw Anneke was. Maar de daad is -geen daad. Zoudende vrouw Anna mij zeker meer als dat verleend hebben, daar ik alles -van haar gedaan kos kriegen. Doch alschoon ik mijn gading nam, en wat mijn as rechtveerdig -toekomt, de minsen zin dwars. Als ze weten dat ik den zak met geld uut het kammenet -kreeg,—aldat het dyamanten kruus bleef liggen umdat ik het niet vinden kos—dan pakken -ze mien, en gleuven aan niks meer. -</p> -<p>„Nu, mijn geliefde, deze is dienende om u te verzuuken, alsdat mijn oog op u geslagen, -niet mag verriwweneerd worden, maar in genade, omdat ik goed voor m’n brood bin, en -een tiende in de loterij speul. En in den biebel, die gij mien op pand hebt gegeven, -steet argens,—maar ik kos ’et niet vinden: Deze twee zullen zalig zin. Dat waren de -moordenaars aan ’t kruus. Zoo zeg ik Janna, zal er geen scheiding zijn tusschen ons; -en wie ’et geld uut vrouw Annes kammenet ontving, en ’et karkboek op pand gaf, die -<span class="pageNum" id="pb349">[<a href="#pb349">349</a>]</span>zal veur den rechter toch wel in alles met Thom Brasser geliek staan. Nou Janna, en -daarum moet u dit in gedachtenis houwen; en zie, as gij zelfs alleen den avond van -’t meziek ien de Roskam met mijn woudt wezen, dan zou alles goed zin; en van ’t geld -geen spraak, nimmendal! -</p> -<p>„In de hoop op minzaam, en dat wij samen voor eeuwig vereenigd zijn, verblijve uw -eeuwige minnaar: -</p> -<p class="signed">„<span class="asc">THOMAS BRASSER</span>.”</p> -</blockquote><p> -</p> -<p>Joa, rood, bloejig rood het Janna heur oogen geschreid toen ze dat schrift had verstoan. -</p> -<p>—O! ’t Was dan woarheid: dat geld wier gestolen! -</p> -<p>Ien den ersten oanval van angst is Janna op de knieën gevallen, en het ze gesnikt: -„Nee goeje God, Gij weet ’et, kwoads dee ik niet, ’en ’k stoai niet geliek met ’n -dief as Thom Brasser.” En terzelfder stond wier ’t noar zoo oaklik benauwd, dat ze -de oogen weer losdee.—As ze Thom afstoot, dan zou ie heur oankloagen en ien ’t verdarf -brengen.—O lieven Heer! zou zij veur den rechter stoan; zou zij ien ’t gevangenhuus -zitten! achter troalies en slot! Zij, ’et bluumpke van ’t darp!?—Nee, zie moar, ielkeen -knikt heur toe; ’t jongmansvolk fluustert: Mooi Janna! Zelfs ’t riekvolk gêft heur -de hand; en, wat heur benijdt, ’t mot toch êfkes heur oanzien. -</p> -<p>—En, <span class="ex">nóu</span> keeren ze de heufden van heur af.—O, woarum kwiem Dorus ook niet! Woarum liet ie -heur los? Woarum gaf God heur de eer en den ermoei er bij? -</p> -<p>—Moar geen nood! Had ’et heur droef gestemd dat ’et geld ongebruukt most blieven, -<span class="corr" id="xd31e9461" title="Bron: nóû">nóú</span> is ’t en zêgen. Dóár in de loajtoafel, doar leit ’et zóó as ze ’t ontving.—Ze zal -zich opmoaken. Ze wil noar ’t smidshuus, en oan Dorus ’t geld weerumgeven. Ze zal -hum vroagen van ’t wát en woarum; en zeggen hoe ’t alles geschied is. -</p> -<p>—Alêvel, noar ’t smidshuus!?—Al was ’et niet woar dat Dorus heur losloaten wil, toch -boog ie as kiend veur den grommenden voader. En de smid zal heur vatten in den iezeren -vuust; en hie zal heur stellen veur <span class="ex">Thoms</span> gezicht. En, as zij den schender verroajt, dan zal ie liegen, en zeggen.… dat Janna -hum drong tot de doad, en dat ze heur grootmoeders karkboek verkocht.—En, o lieven -Heer, dan gleuft hoar geen mins, en brengen ze heur weg, op den dag van dat feest, -as ’en <span class="ex">schande</span> van ’t darp! -</p> -<p>Dóár kreeg ze ’n ienval: ’t Geld begroaven ien den grond! Of, den zak ien de woaikolk -smieten, bij oavend achter de elzen, oan den anderen kant van ’et smidshuus! -</p> -<p>—Moar, ien den hof zullen ze heur zien; en ’t ploffen ien ’t woater zullen ze heuren; -en, Gert de veldwachter zal achter ’en schutting of boom stoan, en heur griepen.… -O lieve God, wat benauwdheid! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>’s Anderendoags was Janna veul kalmer, en het ze zich goed gehouen. Niewoar, ze dee -toch geen kwoad—behalve van ’t karkboek.<span class="pageNum" id="pb350">[<a href="#pb350">350</a>]</span>—Ze most redenieren.—As ze Thom ’en bietje te vrind houdt, dan zal ie heur ’t karkboek—veur -’t geld, dat ze toch niet van nooj het,—wel weergeven; en, eenmoal zoo wied, dan loat -ze hum trekken, den valse!—Joa zeker: den valse! -</p> -<p>—Moar toch, as ze rechtveerdig is dan mot ze ’t erkennen: Wat ie misdee, dat dee ie -veur hóár. Die bedreiging in den brief, ’t kan deur den gloed van zien liefde wêzen.—En, -of ie tóch slecht is, wat geet ’et hoar oan! ’t Zal zich alles opkloaren ien ’t eind. -En zeker! dwoas zou ’et wêzen zich de vreugd en de eer van zoo’n dag te verdarven. -</p> -<p>—Wie weet, <span class="ex">wie weet</span> zelfs, of Dorus ien ’t letst nog niet opdoagen kumt! ’t Kos wel alles onwoar wêzen -wat Thom heur berichtte. Onwoar, dat Dorus zoo streng had geschimpt tegen de eerebegroeting -en „’t iedel gepronk van gekken en dwoazen”. Onwoar, dat er um ’t stuk van zien moaksel, -en zien liefde veur hoar, al bloedige ruzie op ’t smidshuus gewêst was.—Joa, Janna -zal redenieren. Nou ’t geld onoangeruurd bleef, nou is ze toch vrij, en kan ze doen -woartoe de wardiering heur riep.—Welzeker, ze zal niet beangst zin, zij—Janna,—Nommer -één van de drie! -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>Maar in weerwil dat Janna aan den avond vóór het groote Landbouwfeest met zulke gedachten -was ingeslapen, zoo stonden haar mooie oogen bij ’t ontwaken toch lang zoo fleurig -niet as ’t zunneke oan den hemel. -</p> -<p>—Blij-angstig, wonderlik vremd, klopte heur hart. ’t Zag er buuten uut asof ze noar -de Nimwêgse karmis most; en de veugels ien de boom’ veur ’t roam, ze sjilpten en zongen -alsof ’t meziek van den oavend alvast was begonnen. Moar toch, Janna’s oog vloog ielkreis -weer noar die onderste loaj van de loajtoafel, woar, ien den achtersten hoek, onder -prullen en dinger, dat zekske met specie verburgen lag. -</p> -<p>—Noe, ze wil er niet meer oan denken; ze zal lochtig wêzen. Niewoar, ze het zoo verlangd -noar den stond dat ze zich opmoaken kan en zich tooien, um „’t pronkstuk te wêzen -van ’t Toonstellingsfeest.” -</p> -<p>Alêvel, ’t is nog te vroeg, veul te vroeg. Thom het gedrongen dat ie hoar noar ’t -Roadhuus zou riejen.—Noe ’t was goed. <span class="ex">As ie ’t karkboek meebrocht</span>, het ze gezeid. Ze most hum winnen niewoar? En moeder zou meevoaren ook! Zoo had -ze besloten. D’r zou veur moeder nog wel ’en ploatske op ’t Roadhuus wêzen; wel zeker. -</p> -<p>—’t Sloeg tien: um twoalf zou Thom met z’n kerreke kommen. En Janna—onrustig—het nog -gedurig oan de huusdeur gestoan.—Och, as ze rechts en links kiekt, dan het ze toch -ielkreis zoo’n stille hoop of Dorus nog kommen mocht. -</p> -<p>—Maar nee; hie kumt niet. Ontrouwe oan ’t woord! Afhankelik kiend! As Leendert ’t -moar wiest, hie zou heur roajen en steunen, en vast verlossen uut den strik, die den -loensche heur spant.—Och, voader en moeder te sprêken, ’t is heur niet meuglik gewêst. -<span class="pageNum" id="pb351">[<a href="#pb351">351</a>]</span></p> -<p>Zie, een oogenblik later staat Janna’s lief gezichtje weer minder bedrukt.—Boven de -lindes van ’t karkhof flappert ’et rood wit en blauw heur zoo vroolik toe; en luuster, -’t gegons van lêven en vreugd ’t klinkt almee uut de verte. -</p> -<p>—Spoed dan Janna, spoed! Oe kroon mo’j niet missen! Noar ’t kämerken, vort! -</p> -<p>En op heur kämerke had Janna nog warks genog. Toen ze in ’t gries parremat met bajees -veur den spiegel zich eiges terdeeg bekeek,—joa, toen mocht ze ’t priezen. ’t Hartje -van ’t wit sjemizet,—noar de mode ien stad—doar zullen de andere twee geen gedachte -op hebben. En,—moeders grenoatslot is wel niet zwoar of groot, moar—’en halske zoo -poezel en blank zullen <span class="corr" id="xd31e9506" title="Bron: Nella">Nela</span> en Driekske niet toonen. -</p> -<p>—’t Is vremd, hoe dukkels het ze niet vroeger ’t klein moedervlekske hier oan de kin -met ’en bietje kriet of witkalk bestreken; moar, siends Leendert hoar eergister zei, -dat ’t <span class="ex">stads</span> was, en ’t kinneke nog ronder en blanker miek, nou mot ze bekennen:—’t steet oarig! -</p> -<p>—Alêvel wat ’et heele geloat belangt, as ze goed kiekt dan is ze toch bleêker as anders.—Van -al den onrust misschien.—Wacht, de klapreus die ze bewoarde kan ’t licht verhelpen. -Zóó, tussen duum en vinger gemurwd, mot z’m êfkes moar drukken op ’t donzige vel. -</p> -<p>—Te stark!—Ze kan ’t wel verdrieven.—Moar kiek, nóu is’t weer te min. Janna kan niet -best zien of ’t op ielke wang wel allins is. -</p> -<p>Met ’t kleine spiegel ien de linkerhand kiekt ze van rechts ien den groote; moar—de -groote koatst glanzig de zon die krek op ’et roam steet. Ze mot den groote ’en klein -bietje van den muurkant afdrêjen. Zóó!—Joa, ’t kleurke oan deez kant is goed; moar -hier? Den spiegel kan nog wel ’en zierke op zied noar veuren. -</p> -<p>Alêvel, op stond dat Janna den spiegel nog wiejer van den muurkant drêjt, keert ongemarkt -de spieker ien den lossen kalkmuur den kop noar umlêg. -</p> -<p>—Zóó, nog ’en kriezelke dwarser getrokken, dan kan ze meteen zich eiges van achter -bekieken. -</p> -<p>En de spieker grienzelt en sukkelt al wiejer ien de kalk noar buuten; alêvel, zien -kromme punt houdt nog vast oan den muur, en ’t dik eindje touw bewoart nog heel êfkes -’t verband tussen ’t glas en den spieker. -</p> -<p>—Bestig! Nou kan Janna zich heelegoar zien; van veur en van achter.—Niewoar, as Dorus -heur nou toch ens zag!—Moar, wat denkt ze oan hum! As Leendert, de Road, ’t heele -darp, joa zelfs de prins hoar zóó zien zal. -</p> -<p>Janna vuult toch êfkes ’en scheut deur de borst; went krek zoo noabij as ze zich eiges -nou ziet, zal straks de prins tegenover heur stoan.—Moed Janna, en begriep wie da’j -bint! Zeker, wát ook gromt en bloast ien ’t lêven, veur <span class="ex">mooi</span> geet alles op zied; en, of <span class="pageNum" id="pb352">[<a href="#pb352">352</a>]</span>ze ’t, wangunstig, vergankelik nuumen,—ien de kark da’s wat anders—gegroet, de druif -zin te zoer, zei de vos. -</p> -<p>Nog met de hand aan den grootsten spiegel, ziet Janna nu luisterend op. -</p> -<p>Ze heurde rumoer onder ’t roam, en drukte en lêven in huus. -</p> -<p>O! as ’t de veldwachter was! Moar nee, ’t zal Thom alvast met ’t kerreke wêzen.—Och, -as ’t Dorus nog wêzen mocht!.… of, Leendert!—Nee luuster, ’t is moeder die roept: -„Kom Janna, kom gauw!” -</p> -<p>—Joa! Janna kumt.—’t Blauw strikske op ’t gemoed mot erst nog ’en bietje terdeeg gedoan. -Moar,—’t spiegel, die wel wat stark noar veuren helt, wordt zwoar in heur hand. Ze -drêjt hum weer hoastig terug noar den muur. Alêvel,.… woar schiet plots ’et licht -met de koamer noar toe! „Help, help!” ’t stuk zwiept veuruut. Vuur spat uut heur oog! -En sterker gilt zij: „Help, moeder, help!” -</p> -<p>En vrouw Steyntje, versuusd en gejoagd deur ’en toestand umlêg, woarveur ze heur kiend -kwam hoalen, schrikt bij ’t ienkommen, en roept: „God, Janna wat doe’j!” en griept -noar den spiegel, die ’t kiend langs ’t geloat streek. -</p> -<p>Eén oogenblik wist Janna van hemel noch eerde. Moar toen—toen zag ze met ’en zwonk -heur moeder, en ook ’en groote, heel groote oranjekokarde op moeders borst; en—ze -wist zelf niet woarum—toen begos ze te lachen, hard, oaklik, en zonder begriep. -</p> -<p>Moeder wier kwoad. Den spiegel van boven tot onder geborsten!—En beneden zoo’n toestand! -En dan zu’k onzinnig geschater! -</p> -<p>„Ge most liever schreien!” zoo roept ze: „Joa schreien, ’t was bêter. O God, wat ellend -op deez dag!” -</p> -<p>En—veur Janna was er niks méér neudig. Bij den letsten schoaterlach zag ze moeders -duuster geloat; en ook bij ’en glimp van de zon, de loaj woar dat geld in lag, en—met -de hand oan ’t geloat, zeeg ze plots bij heur moeder neer; bleek, maar zonderling -rood gevlekt, losberstende ien troan’, en kloagende: „Nee, moeder, ik dee toch geen -kwoad! nee, zoo woarlik as God!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Terzelfder tijd dat Janna—aleer ze zich kleeden ging—aan de huisdeur tuurde of de -ontrouwe nog komen mocht; in den eigen stond lei Dorus ien koortsgloed te bed. -</p> -<p>Ge weet ’et: smid Roelfsen was naar de Toonstelling; en Hanna zou goed oppassen, en -’t medicijn geven; dát het ze gezeid. -</p> -<p>Toen Hanna bij de bedstee ’en bietje getoefd had, en Dorus—zooas ze begreep—heel rustig -sliep, toen is ze moar opgemarsierd, went, met zoo’n drukte ien ’t darp is ’t natuurlijk -dat ’en mins liever ’en keer oan de stroatdeur steet as ien ’en dompig <span class="corr" id="xd31e9546" title="Bron: kamerke">kämerke</span> bij ’en zieke te zitten as ie toch niks van nooj het. -</p> -<p>En terwijl Hanna aan de deur stond, kwiem aan den achterkant van ’t smidshuis, langs -het schuurtje bij de kolk, een welbekende <span class="pageNum" id="pb353">[<a href="#pb353">353</a>]</span>schier ademloos aangeloopen. ’t Was Thom.—Bij de achterdeur gekomen, staat hij even -stil; luistert; wischt zich het zweet van ’t gelaat, en sluipt dan zachtjes het huis -in. -</p> -<p>Weinige oogenblikken later bevindt hij zich in het kleine vertrek waar Dorus te bed -ligt. ’t Is vrij donker in dat benedenkamertje naast het groote keukenvertrek, en -vooral aan den kant van ’t afhellend dak waar zich de bedstee bevindt. -</p> -<p>Thom, op een stoel neergevallen, snakt naar adem. Van ’t vreeselijk loopen is hem -de borst als dichtgeschroefd, en gloeit hem een vuur in de keel. -</p> -<p>—Vervluukt! Dat geld, dat verwunste geld zou ’t alles bedarven! ’t Was ’en <span class="ex">zeeuw</span>, ’en <span class="ex">ongangboare munt</span>, had Tols ien de Roskam gezeid.—Thom had gedocht dat ’et ’en groot soort ouwe rieksdoalders -woaren. Wie had er z’n lêven van <span class="ex">zeeuwen</span> geheurd! -</p> -<p>—Moar zeker, domheid was ’t gewêst um ’t meeste geld veur zich eiges te houen.—Alêvel, -as de nood oan den man kumt, dan zal ’et karkboek bewiezen veur wie ie ’t gedoan het.—De -nood zal êvel niet kommen. Geen zurg! ’t Zal alles veur Dorus’ rekening blieven. Joa -zeker, dát mot ’et! -</p> -<p>Nu voor het eerst ziet Thom naar den vriend. -</p> -<p>—Kiek, hie krenzelt zoo roar, en proat zoo onrustig. Zie, hie wil zich oprichten ook. -</p> -<p>Thom was geschrokken. -</p> -<p>Krek toen ie ’en zekske met vieftig stuks ouwe zeeuwen langs Dorus heufdkussen achter -ien de bedstee liet glijen, en één van de losse geldstukken zoo’n bietje hooger tussen -den peuluw en ’t kussen had gewarkt, toen zag Dorus hum heel oaklik oan, en vroeg -met wild en angstig geboar … of ’t <span class="ex">stuk</span> was bezurgd en, of Janna d’r bij stond. -</p> -<p>Thom Brasser wist niet wát ie antwoorden zou. ’t Was ’en iezig gezicht! -</p> -<p>En op d’eigen stond klonk buuten ’t geschetter van stroatmeziek. ’t Woaren de blauwjassen, -die ook ’s oavends ien de Roskam zouwe speulen. -</p> -<p>Hanna, oan de deur, had er schik af; en zie, de buren die nog thuus woaren, kwiemen -óók noar buuten. -</p> -<p>Toen het schetterend geluid Dorus oor trof, toen was ’t alsof hum nóg ens ’en „bliksem” -deur ’t heufd sloeg.—Wat ie zoo dukkels ien ’t droomen gezien had, da’s woarheid. -Zie moar:—De vlaggen wappren; de peerds runnen op en neer. ’t Schoatert alles van -vreugd.—En hie zelf zit naast Janna boven op ’en kar; en ’t warkstuk steet veur hum, -met ’en pries en ’en kroon. En heur dan: op de moat van ’t meziek danst ’et volk; -en—voader dondert op de pannen van ’t schuurke,—Thom leit ien ’t woater: -</p> -<p>„Help, minsen, help!” -</p> -<p>„Wat is er Dorus; zeg, wat schort er nou oan?” -</p> -<p>Wat er oan schortte!? Of Thom ’t niet begreep dat de zieke in ielkoorts wou opstoan; -dat ie noar ’t wark wil, noar de Toonstelling <span class="pageNum" id="pb354">[<a href="#pb354">354</a>]</span>misschien; dat ie Janna ziet, oan den erm van Leendert; en Thom.… in ’en diepe kolk.…!? -</p> -<p>Of Thom ’t niet begreep? Toch kriegt ie deernis: -</p> -<p>„Wês rustig Dorus,” zegt hij gejaagd: „Ge bint ziek; ge meugt nou niet opstoan.” -</p> -<p>Maar, buiten klinken steeds luider klarinet- en trompettonen; en of ze den lijder -den lang met angst verbeiden feestdag voor den geest tooveren, zijn jagende onrust -klimt met elke seconde. -</p> -<p>En Thom; as Dorus hum altied nog oakelik oankiekt, dan is ie wit—spierwit geworden: -Hie docht oan ’en zonnigen oavend, toen twee jungskes speulden ien ’en boot, op de -kolk woarin ’t zoo zwart en zoo duuster was. En ook—hie zag den biebel weer, die ie -van Janna ien ruul veur dat geld het gekregen! -</p> -<p>Moar,—duustere ziel!—of ie ook deernis gevuuld en wat bêters gewild had, doar sprêkt -weer met kracht z’n duuvel ien ’t hart: -</p> -<p>—Zeker, Dorus’ hakselsnijer steet op den noam van Thom Brasser. En Janna zal ie met -’t kerreke ook van ’et Roadhuus <span class="ex">weerum hoalen</span>! En, woarum zou Thom—as oangenomen kiend—niet heelegoar ien Dorus z’n ploats stoan! -Zie dát letste veural, ’t was ’en licht met ’en tooverslag: -</p> -<p>—Wil ’en zieke, ielkoortsig ’et bed uut, de stroat op, en ’t einde verhoasten, wie -zal ’et keeren!—En dan, met Dorus’ dood wier ’t alles en <span class="ex">alles</span> begroaven!—Smid Roelfsen geleuft oan zien schuld,—en ’t geld ien de bedstee zal ’t -noader bewiezen. Niewoar, wie zal ’en mins in ielkoorts weerstoan, as God zelf ’em -losloat! -</p> -<p>En de muziek in de dorpsstraat speelt lustig nog scheller „Die Wacht am Rhein!” Maar -Hanna, die de wacht aan ’t ziekbed zou houden, stond aan de deur,—en mocht wel luustren, -niewoar, as alles ien rust is. -</p> -<p>Thom was toch goed veur den vrind! ’t Was hoast boven macht dat ie hum nog wat kleeren -oan ’t lief kreeg; zie, went woest vloog Dorus op; en woest vloog ie weg.… de achterdeur -uut; ’et schuurke en de kolk langs. -</p> -<p>Toen Thom Dorus noazag met ’t plan um loater te volgen,—asof ’et gebeurde toen niemand -d’r bij was—toen wier ’t hum toch roar um ’t hart.—Moar stil, stil, as ’t alles van -hum is, en ook Janna de zien dán zal ie ’t goed moaken, ien de kark, joa, zeker, dat -zal ie! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Smid Roelfsen bespeurde weinig van de drukte in ’t dorp, toen hij zich van het feestterrein -weer naar zijn woning spoedde; maar te midden van al het verward rumoer, dat hem in -de ooren klonk, hoorde hij gedurig dat lachen,—dat hels en soaters gelach, bij ’t -stuk, dat de jong had geknutseld. -</p> -<p>Roelfsens krachtige werkhanden waren tot vuisten geknepen: -<span class="pageNum" id="pb355">[<a href="#pb355">355</a>]</span></p> -<p>—Zu’k lachen! Vervluukt, <span class="ex">dát</span> was dan ’t loon veur al z’n toegeeflikheid! Met hand en tand had ie dat fiezevoazen -motten te keer goan. Dan, <span class="ex">dán</span> zou ’et jong nou ’en smid zin gewêst as z’n voader, en zich niet deur dwoas getoover, -en ’t gevlei van ’en iedele deern, tot ’en dief verloagd en den dood op ’t lief hebben -gehoald!—En altied heurt Roelfsen dat lachen, dat soaterse lachen! -</p> -<p>Bij ’t inslaan van de Waaistraat klinkt hem het schel getoeter der straatmuzikanten -als duivelsgeschater in ’t oor.—Een eindweg voortgegaan, kiest hij het kleine zijpaadje, -dat hem op den achterweg brengt. Nu hij het losstaande tuinhekje wil binnengaan, ziet -hij langs den knootwilg aan den waaikant eensklaps iets donkers in Dorus’ schuurtje -verdwijnen.—’t Leek wel of ’t Thom was. -</p> -<p>—Thom had het met angst verwacht: Roelfsen dee, wat ie nooit had gedoan, hie keek -’in ’et schuurke. -</p> -<p>„Bin gij doar Thom? Woarum toef ie hier?” -</p> -<p>„Och, as ’en mins geen rust het, niewoar! Zoo’n beste vrind!” zegt Thom en ziet naar -den grond. -</p> -<p>„Thom, ge bint altied Dorus’ vrind gewêst.” -</p> -<p>„En bêtere zal ie nooit kriegen, boas.” -</p> -<p>„Ik gleuf ’et; moar nou ’t zoo wied is gekommen, nou vroag ik, wóarum he’j’t verwunst -geknutsel niet zuuken te keeren? Gij wiest da’k er ’en <span class="ex">hêkel</span> oan had.” -</p> -<p>Thom begreep den ummekeer niet, en keek verwonderd. -</p> -<p>„Gij hebt hum geroajen; geholpen. Watblief?” hernam de smid met dreigenden blik: „Dorus -was zelfs niet ien stoat um ’t rad grif noar eisch te besloan. ’t Is meuglik dat ie -dat ding <span class="ex">prakkezierde</span>; moar ’t <span class="ex">wark</span>, dát dee gij veur ’et meest? Ik zeg ’et. Watblief?” -</p> -<p>’t Was Thom asof ie ’n zon zag opgoan: -</p> -<p>„Och boas, wat za’k oe antwoorden! As ’et toch ’en vrind is, niewoar?” -</p> -<p>„Dan knooi ie dinger zonder verstand; ruw, onooglik! Ik zag ’et stuk ten schand op -de Toonstelling stoan. En dat was ou wark! Dank God da’j eerlik bekent, en zurg dat -’et nooit van z’n lêven weer onder mien oog’ kumt.” -</p> -<p>Smid Roelfsen hield de vuisten nog saamgeknepen toen hij de achterdeur van zijn woning -inging, en al spoedig daarna de kleine ziekenkamer betrad. -</p> -<p>Hanna was er niet. Een ongewone verwarring heerschte er in het vertrekje. -</p> -<p>Haastig op de bedstee toegetreden, wierp hij den blik er in. Bij ’t halfdonker in -het kamertje wist Roelfsen niet terstond of hij wel goed zag. -</p> -<p>„Dorus! woar bin ie!?” zoo roept hij angstig, en tast op het kussen, en werpt de dekens -ter zij, en rukt de peluw omhoog.—Doch, ’t eenige antwoord, dat hij ontvangt, is de -doffe klots van een neerploffenden geldzak, en de helle klank van een muntstuk, dat -hem rolt voor den voet. -</p> -<p>—O God, woar is ie!? schreit de smid onhoorbaar, terwijl ’t geklank van dat geld hem -slechts vluchtig ontroert. En dan, luide <span class="pageNum" id="pb356">[<a href="#pb356">356</a>]</span>en luider roept hij den naam van zijn kind, en ook den naam der ontrouwe aan wie de -wacht aan het ziekbed was opgedragen. -</p> -<p>In den vreeselijksten angst wordt nu het gansche huis en de werkplaats doorzocht. -</p> -<p>Hanna bevende—bevreesd dat het onweer over haar losbarsten zal—ontwijkt gedurig haar -meester, telkens herhalende: „<span class="corr" id="xd31e9656" title="Bron: Maor">Moar</span> hie sliep, verechtig; hie sliep zoo gerust.” -</p> -<p>De knechts uit de smederij zijn mede toegesneld, maar doen niet veel meer dan den -jammerenden vader bij zijn onderzoek volgen en nóg meer beangsten: God wist, of Dorus -niet in ielkoorts noar buuten gevlogen en ien de kolk zich eiges verdoan had. -</p> -<p>Smid Roelfsen breekt het angstzweet uit, terwijl hij naar buiten snelt. Alêvel de -kolk was vlak, zonder rimpel. En Thom, die nog buuten bij ’t schuurke stond, wier -arg wit toen ie ’t heurde van Dorus; moar—gezien had ie niks, dat kos ie bezweren. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Omstreeks het middaguur van dienzelfden dag trokken eenige jongens onder den toren -het klokketouw. -</p> -<p>Als kikkers dansten ze lustig op en neer, en de klok dreunde dan ook zóó vroolijk, -dat iedereen heuren kos, dat ’et geen begroafenis of roep noar de kark was, moar, -dat ’en prins van ’t vorstelik bloed ten feest kwiem ien ’t Bêtuwse darp. -</p> -<p>’t Was ’en drukte en volte zooas ’t nooit wier belêfd. Oan alle harbargen stonden -de uutgespannen woagens en kerrekes, en de peerdstallen woaren zóó dicht bezet dat -de muns’ goenge loopen. -</p> -<p>Op de Toonstelling ha’j ’en gejoel en gegons dat ’t vee d’r genog van goeng kriegen; -en bij ’t Roadhuus was ’t ook ’en gedrang, dat de kerl met ’t urgel bijkans ien de -sloot roakte, en Piete-Leen met heur mandes ploatkoek en Nimwêgse moppen zich heel -niet kos ruuren. -</p> -<p>De groote vlag van ’t Roadhuus hing zóó deftig en breed dat ie ’en schoaduw ien de -roadskoamer gaf. Burgemeister Janssen, die niet zoo heel best meer zag, en toch z’n -bril niet gebruuken wou, was bang dat ie z’n toesproak niet zou kunne lêzen, as ie -soms hoaperen mocht en ’em nog zou motte inkieken: „Geëerde Prins uit het hoog vorstelik -en dierbaar stamhuis van Oranje. Uw komst, o Prins, in ons midden op deze handboog-ten.…” -Doar ha’j ’t weer! Verdrêjd, hoe kwiem ie toch ielkreis oan <span class="ex">handboog</span> ien ploats van <span class="ex">landbouw</span>! -</p> -<p>Burgemeister was zenuwachtig. Hoe loat was ’t al?—Halféén!—Um één uur zou de prins -met den commesoaris uut Oarem kommen oanriejen,—op verzuuk, zonder stoasie of ienhoal.—Moar, -op ’t Roadhuus most dan alles ook kloar, en vierkant present zin. En.… -</p> -<p>„Is Janna Peters d’r nóg niet?” -</p> -<p>„Nee burgemeister.” -</p> -<p>„Goejen Heer!”—Burgemeester Janssen ziet onder en langs de <span class="pageNum" id="pb357">[<a href="#pb357">357</a>]</span>groote vlag naar buiten.—Hemel wa’n minsen! Natuurlik ien dat gewriemel zou ie heur -toch niet onderscheien. Moar, as Janna Peters <i>niet</i> present was, wat most er dan van zien toesproak worden! Met noam en toenoam kwammen -de drie boerendochters d’r ien; en ’t reuske van ’t darp zou veuroan stoan,—ook umdat -ze ’t langst van de drie was.—As Janna mankierde, dan zou ie <span class="ex">zeker</span> ien de war roaken, went, met drie stoelen had ie ’et thuus terdeeg bestudeerd. -</p> -<p>Burgemeester kreeg het benauwd in zijn hooggevouwen witte das; en aan Leendert Meermans -gaf ie ’en wenk, en verzocht hum, zoo gauw as ie kos, noar Janna te goan en heur noar -’t Roadhuus te hoalen. -</p> -<p>—Joa, Leendert begreep ook dat ’t tied wier. Alles was present, en de zes kleine dernjes -ien ’t wit, die op de stoep zouwe streujen, stingen ook al paroat ien de gang.—Maar -er was nóg een reden waarom Leendert wel gaan wou: ’t Liefste kiend dat ie—met ’t -oog op de moan—zoo duk had genacht gezeid, ze was giesteroavend, um ’t feest mee te -vieren, ien ’t darp gekommen. Ien voaders huus zou ze den prins zien passieren; moar -Leendert had gemarkt dat ie hoar nog best ’en ploatske op ’t Roadhuus bezurgen kos. -Erst zou ie êfkes langs ’t Hemelrijk loopen—’t was dichtebij—en dan, dan kon ie met -zien Treeske Janna goan hoalen. Zie, Janna most toch weten hoe ’t met zien hart was -gesteld, en, dat ie—al was ie wat jolig gewêst—ien <span class="ex">woarheid</span> van dat hart geen <span class="ex">moordkuul</span> wou moaken. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Al luider en luider klonken de vreugdetonen uit den anders zoo grommigen toren. -</p> -<p>De prins was in aantocht. -</p> -<p>Langs ’t smalle kerkpad, dwars door de akkers, renden eenige jongens naar het dorp -terug, en gilden: dat ie d’r oankwiem, en dat z’m al hadden gezien krek bij den meulen, -’en half uur van ’t darp. -</p> -<p>’t Werd hoog tijd dat Leendert het erf van Peters bereikte, want met ’t afhalen van -zijn „blond moantje” heeft hij zich langer opgehouden dan strikt noodzakelijk was. -</p> -<p>„Joa zeker liefke, op zoo’n <span class="ex">vonder</span> kan ’en mins ’t al licht is te <span class="ex">kwoad kriegen</span>; alêvel nóú hewwe geen nood,” zegt Leendert, terwijl hij zijn Treeske—lief stadsig -kiend—met vaste hand over de smalle slootplank helpt. -</p> -<p>Slechts weinige oogenblikken later hebben de jongelieden de woning van Peters bereikt. -De huisdeur staat open. Ze gaan naar binnen.—Leendert steekt het hoofd om den hoek -der keukenkamer; maar, er is niemand. Hij vermoedt dat allen reeds vertrokken zijn, -en men elkaar heeft misgeloopen. Toch roept hij: „Hei, hola!” maar krijgt geen antwoord. -<span class="pageNum" id="pb358">[<a href="#pb358">358</a>]</span></p> -<p>Nadat Leendert nog vruchteloos een onderzoekenden blik op de deel heeft geworpen, -komt hij weer haastig naar de voordeur, waar Treeske is blijven staan, en bij ’t naderen -ziet hij haar—met den blik naar buiten—zichtbaar ontsteld, een schrede terugwijken. -</p> -<p>En Leendert, nu mede buiten gekomen, kan zijn oogen niet gelooven: Was dát ’et mooi -reuske van ’t darp? ’et lieflikke kiend, dat hum onwillens zoo zwak miek toen ie hoar -op ’t vonder ten steun was!? -</p> -<p>„Janna! um Gods wil, wat schêlt oe?” zegt Leendert: „Ik kwam met mien liefke um oe -noar ’t Roadhuus te hoalen; moar nou, wat hei’j? Die bloejige schram! ’t Gezwollen -oog en geloat! Wat is hier gebeurd?” -</p> -<p>Janna was niet goed bij ’t heufd.—Toen ze zoo êfkes wegvlood uut ’t zomerpriëel, toen.… -zag ze de wereld vergoan! -</p> -<p>Dat de spiegel heur fel ien’t geloat schond, dat weet en dat vuult ze niet meer. O, -toen ze, nog geen kertier gelêjen, ien’t priëel is gekommen, toen het ze ’t begrepen -<span class="ex">wóarum</span> moeder heur—noa ’t geval met den spiegel—toch niet met vree het gelaten.—Joa, die -ze doar vond, ’t was Dorus gewêst, al kos ze ’t ook zelf niet geleuven. -</p> -<p>„Dorus, Dorus!” het ze geschreid; en de oakelik woeste mins, die vlak bij ’t priëel -oan den weg wier gevonden, en bijwijlen niet te regieren was, hie had heur oangekeken, -lang en strak, en heur noam genuumd, en was toen plotseling ineengezakt met brêkende -oog’. -</p> -<p>En, op d’eigen stond had van den toren „’en droeve doodsklok” geklonken. -</p> -<p>Janna weet niet hoe lang ze, met geborsten heufd, ’en dooje ien heur erm het gehouen; -en getuurd het op lippen zoo iezig blauw. -</p> -<p>En nou; strak ziet ze noar Leendert, alschoon er heel êfkes ’en vonk ien heur oog -glom bij ’t zien van <span class="ex">die ander</span>.…, met lieflik deelnemend geloat. -</p> -<p>Leendert en Treeske zijn hevig ontroerd. Maar of ze vragen, Janna kan hun geen antwoord -geven. -</p> -<p>—O, toen ze <span class="corr" id="xd31e9737" title="Bron: daorgunds">doargunds</span> ien ’t priëel den ermen vrind oan ’t hart lag, en kloagde dat ook niemand, <span class="ex">niemand</span> heur zei dat ie ziek was; toen ze trilde ien ’t gemoed umdat zij hum van ontrouw -verdocht—den stakker,—die zelfs nog in ielkoorts noar Janna kos kommen; toen ze oog’ -had noch oor’ as veur den zwakken oajem, die ze stoag wou voejen met eigen oajemtocht; -joa, tóen was ’t wel duuster moar nog niet heelegoar donker gewêst. Toen het nog ’en -stem geklonken dat er hoop bleef bestoan, en dat dood, <span class="ex">hier</span> nog geen <span class="ex">dood</span> kos wêzen! -</p> -<p>Moar toen! Was ’t niet heur eigen voader, die met smoad en hoon kwiem toegetroojen, -en verbooj den zieke ien ’t woonhuus te brengen, die Janna terugtrok, schimpende, -dat de nijdige smid hoar ’en iedele deern en ’t ongeluk van z’n kiend het genuumd! -</p> -<p>En loater: wat dol getier vol gramschap, bij kloaglik karmen is ’t toen geworden. -</p> -<p>Angstig zuukende, is ’en voader van ’t smidshuus oangesneld.—<span class="pageNum" id="pb359">[<a href="#pb359">359</a>]</span>Wat ie wou—joa, dat wou Janna ook: den trouwe, den beste veur ’t lêven bewoaren. -</p> -<p>—Moar nee, den smoad dat zij de vluuk en de dood van z’n kiend zou wêzen, dien laster -verduurde ze niet.—’t Was natuurlik, niewoar, dat ze vortvlood as de wêreld vergoat? -</p> -<p>En as Leendert heur wil vatten ien den erm, umdat Janna kiekt asof ze zal neersloan; -dan.… siddert ze; en.… griept naar ’en ander. -</p> -<p>„Janna, lieve kiend, gij, slecht! Nee, nee, dat kan niet woar zin!” schreit die ander; -en, ’t mot wel heur moeder wêzen, went ’en moeder geleuft niet oan ’t kwoad van heur -kiend. -</p> -<p>—<span class="ex">Slecht!</span> Dat woord wekt Janna uit haar vernietiging op: <span class="ex">Slecht!!!</span> Dat woord het ’en klank, boos en onrein; rauw, oakelik rauw. -</p> -<p>En zie, daar komt weer leven in ’t oog.—Slecht! Moar <span class="ex">wat</span> misdreef ze dan toch, dat zoo’n woord het geklonken? <span class="ex">Dóaroan</span> het ze zelfs niet gedocht toen die hooveerdige smid heur de moat ten boorde toe vulde. -En nou, wat roakt heur ’et sarrende spoeksel van ’t geld in heur loaj, en van ’t pand -dat ze gaf; wat roakt heur de smoad van iedel en proalzucht. <span class="ex">Slecht!</span> bij God, dát was onwoarheid! -</p> -<p>En de bloedige schram langs Janna’s gezichtje wordt vinnig rood.—Schier in ’t zelfde -oogenblik vliegt ze nogmaals naar ’t zomerpriëel. -</p> -<p>De ijzeren smid staat er gereed om zijn afgetobd kind naar het smidshuis te dragen. -Al is hij beducht voor ’t leven van Annekes jong, toch zal ie niet rusten in ’t huus -woar ’en iedele deern hum van God vervreemdde, en tot ’en dief het verloagd. -</p> -<p>Janna kan bijna niet spreken. -</p> -<p>„Wat, wát denk ie van húm en van mien!” zegt ze met bevende stem. -</p> -<p>„Loat me met vree, en goa vort!” roept de vader. -</p> -<p>Maar Arie Peters—nou ie Janna zoo ziet, nou schiet hum ’t gemoed toch óók vol. As -alles hum tegensloat—van de schoap’ en van alles,—dan wil ie z’n kiend toch bescharmen. -</p> -<p>„Sprêk Janna, en zeg dat Dorus niet stal um ou te believen. Toe zeg ’et, sprêk woarheid.” -</p> -<p>„Wát! Dorus!?” schreit Janna op d’eigen stond: „Wie zeit, wie geleuft dat van Dorus? -Was dát ’t slechte van hum en van mien! Nee; zoo woarlik as God, <span class="ex">hie is onschuldig!</span>” -</p> -<p>Janna tast naar haar berstend hoofd nu ze ijlings opziet.—’t Gekners van ’en kerreke -op den grindweg had geklonken. Op den hoek van ’t huus, heel êfkes ien ’t zicht, hiew -’t stil. Thom Brasser sprong er uut.—’t Is Thom, joa, um Janna noar ’t Roadhuus te -hoalen. Ze weet ’et. -</p> -<p>Alêvel, of Thom—nog half achter de doalioa—heur niet doadelik zag, Janna ziet hem -terdeeg, en spitst den vinger noar ’em toe; en ’t stokt ien heur kêl: -</p> -<p>„Den dief! Doar, dóár, dat is ie!” -<span class="pageNum" id="pb360">[<a href="#pb360">360</a>]</span></p> -<p>Thom, die met veurdacht bezijen ’et huus was gereejen, had er niet op gerêkend hier -zoo’n alteroasie te zien. -</p> -<p>Straks, „um Dorus te zuuken” is ie mee ’t darp iengegoan; moar êfkes buuten ’et oog, -toen is ie hoastig noar de kleinere harbarg <span class="ex">Ien ’t Hert</span> geloopen um er nog sito ’en voartuug te hoalen.—Zich ien den umtrek van de <span class="ex">Roskam</span> te vertoonen dat vreest ie niet meer, went zelfs Tols zal met zoo’n drukte niet oan -dat vodzige geldstuk denken. -</p> -<p>—Moar hier; ’t peerd steet pas stil, en pas is ie van ’t voartuug gesprongen, of de -feestklok van ’t darp klinkt hum mee as ’en doodsklok ien ’t oor. Van ter zij, en -op zoo’n afstand zag ie niet hoe Janna ien ’t geloat was geteisterd; moar Dorus zag -ie in smid Roelfsens erm, en Peters en Leendert met nog andren d’r bij, en—Janna, -nou opziende met vlammend oog, den vinger as ’en dolk noar ’em toegespitst. -</p> -<p>Boas Roelfsen keek verbiesterd. Bij Janna’s vrijsproak van Dorus, zag ie <span class="ex">hóár</span> van ’en slang ien ’en engel herschoapen. -</p> -<p>„Mien jong! mien eenigst! Onschuldig; geen dief!” sprak ie smuuspelend zuut in verrukking: -„Dorus, o Dorus!” En hie kuste hum; och God hie kuste hum zoo! -</p> -<p>—Moar zou ’t meuglik wêzen! Was dat den booze woar Janna op wees! Thom, Annekes pleegkiend? -Nee, nee, dat kos niet woar zin. Zie moar, nog eer ’en ander kos weten dat den zieke -noar hier was gegoan, is Thom al met voartuug present um ’t kiend weer noar huus toe -te hoalen!—„Zou dát den dief wêzen!” zegt Roelfsen: „Nee, hie at van vroeg-oan ons -brood.…!” -</p> -<p>„En toch van mergen wou ie oe zeeuwen verbrassen,” zei Leendert: „Ik heurde ’t zoo -pas ien ’t darp. Moar loat ’em goan met zien woagen. En spoed! Droag Dorus hier vortweg -ien huus. ’t Geärmoei hier buuten duurde al <span class="ex">veul</span> te lang.—Loa’k oe helpen boas Roelfsen. En gij Peters en vrouw, neemt Janna onder -den erm; ’t kiend is nog witter as wit, ze kos ’et bestarven!” -</p> -<p>Smid Roelfsen wist niet recht wat ie dee; moar hie begreep wel dat den tocht noar -’t smidshuus te wied, en kalmte veur Dorus ’en dringende eisch was.—En wóárum zou -Dorus nou niet ien ’t Peters-huus rusten? Joa, wat nog duuster bleef ’t wordt zuutjes -oan licht. Heur moar, nou ’t alles ien huus is geschikt en bezurgd, nou zingt nog -de engel heur lied: Janna zal Dorus onschuld <span class="ex">bewiezen</span>!—Luuster: Thom had hoar misleid, en gedrongen zien spoargeld te nemen—zooas ie ’t -genuumd had.—Moar onoangeruurd bleef ’et; en—dat ze heur karkboek ten pand gaf, ’t -was iedel misschien, moar, ook zeker heur vrijsproak meteen. -</p> -<p>Toen Janna ’t alles bekend had, toen schreide ze snikkend. Ze vuulde ’t zoo diep: -Al had ze zich zelf gerechtveerdigd, heur woord van trouw had ze toch ien ’t iedel -gebroken. En hij? Nee, zelfs in ielkoorts kos ie zien Janna niet vergêten.—En dat -kloeke heufd ’et lei nou doargunds zoo oaklig, zoo droevig wit, <span class="ex">misschien</span> wel ien d’erms van den dood! -</p> -<p>Smid Roelfsen staart nog op Annekes kiend, zien jong, zien <span class="pageNum" id="pb361">[<a href="#pb361">361</a>]</span><span class="ex">eenigst</span>! O, wát Dorus veurtoan ook doen wou of drieven, ’t was alles um ’t êven, as God hum -moar spoarde! -</p> -<p>Moeder Steyntje het óók ’en kiend te verzurgen. Woater was ze goan hoalen en balsem -meteen: -</p> -<p>„Kom, Janna, loa’k oe helpen,” zoo sprêkt ze; en zacht richt ze ’t köpke umhoog. -</p> -<p>Janna zag op;—veur zich uut. En ze schrok. ’t Kleine spiegel ien de keukenkoamer, -woarveur ze nog korts den fleurigen parzik bij ’t oangezicht paste, die spiegel het -hoar op ’t grimmigst de woarheid gezeid. -</p> -<p>—Groote God! was dát heur eigen geloat! ’En schrijnende pien het ze bijtijen gevuuld; -moar, kos ze ’t geleuven—dat oaklik gezicht: geschramd, gezwollen, bebloed! was dat -Janna Peters, ’t mooi reuske van ’t darp!? -</p> -<p>En buiten luidde de feestklok nog altijd voort, en riep: „De prins kumt ien ’t darp; -doar is ie de prins!” -</p> -<p>Treeske, die toch veur ’t <span class="ex">feest</span> noar ’t darp is gekommen, trok Leendert oan ’t pand van zien jas. ’t Was hier droevig -niewoar; en a’j dan de minsen niet kent, en toch ook geen nut duut. Luuster, ’t klonk -zelfs al starker tot hier ien ’t vertrek: Doar kumt ie, doar is ie! Lang lêve de prins! -</p> -<p>’t Mocht van Treeske verbeilding wêzen; moar rumoer was er zeker ien huus. -</p> -<p>Burgemeister Janssen was méér as onrustig geworden. Toen de klok is begonnen—op ’t -sein dat de prins bij den meulen, nog ’en half uur van ’t darp, was—toen liep ie oaklik -klam op en neer, en keek noar buuten en noar binnen; en zag ien ’t spiegel noar z’n -das en dan weer op ’t gouwe harlozie, en schimpte gedurig: „Dat vrouwvolk; dat vrouwvolk!” -al was ’t niet wellêvend. -</p> -<p>Burgemeister kos er geen begrip van kriegen dat <span class="ex">Janna</span> zich zoo wachten liet, en dat zelfs Leendert niet weerum is gekommen: -</p> -<p>„Alla,” zoo riep ie: „nóg ’en booi d’r noar toe! Piet Mast, as de weerlich!” -</p> -<p>En Piet Mast, „de roatel”—afsloager en umroeper, hie liep wat ie loopen kos. -</p> -<p>Bij ’t huus van Peters vond ie Thom met ’t kerreke stoan. -</p> -<p>Thom had krek besloten um—bij alles wat spoak liep, den domme te speulen. En eigenlik, -wat, wát misdreef ie!—Dat ie Janna hielp, en dat ie heur met voartuug afhoalen wou, -was dat zoo’n misdoad! -</p> -<p>—Moar zie, ’t kos nooit gevalliger treffen: Um Dorus te hoalen is ie nou met ’t voartuug -gekommen; wel zeker! -</p> -<p>Joa, rumoer was er in huus. De roatel bleef geen oogenblik stil. Thom had ’t alles -bij de voordeur ienéns vernomen: -</p> -<p>—D’r kost niet gewacht worden op ’t Roadhuus. Janna most doadelik mee. De prins was -zeker al lang oan ’t West-eind van ’t darp. Burgemeister wist geen road. Alles was -present en paroat; zelfs de Keurmeisters woaren met de liest van bekroning al binnen; -en ze zeien.… -<span class="pageNum" id="pb362">[<a href="#pb362">362</a>]</span></p> -<p>„Wat blief?” riep Thom Brasser. -</p> -<p>Moar de roatel, die ’t al gezeid had, was de deur van ’t woonhuus al ien; en, umdat -ie van onheil of zieken geen spier geheurd had, zoo riep ie um den hoek van ’t keukenvertrek -met ’en stem van geweld: -</p> -<p>„Toe Janna, kom vort! Burgemeister wacht. De prins is ien ’t darp. Lang lêve de prins!” -</p> -<p>Thom Brasser was meegegoan, en sting achter Piet Mast.—Misschien zou ie ’t alles nog -winnen! -</p> -<p>’t Onverwacht alarm van den roatel mocht ielkeen ien ’t keukenvertrek, ter wille van -Dorus, ’et vurheufd doen fronsen, Janna Peters was ’en mes door de ziel gegoan. Moar -op d’eigen stond mocht ze toch vuulen dat er nog een andere balsem as moeders spiekerzalf -was! -</p> -<p>Smid Roelfsen het hoar de breeje hand op den schouwer geleid; en zuutjes, zoo heel -anders as vroeger, het ie gesproken: -</p> -<p>„Ik geleuf Janna, da’j nóú liever noar Dorus as noar ’t Roadhuus wilt goan.” -</p> -<p>Meer had ie niet gezeid; moar den schouwer had ie nog ens muujzoam gedrukt, asof ie -wou zeggen: Wij zullen ’t wel vienden, as God moar mien eenigst ien ’t lêven bewoart. -</p> -<p>En Janna was noar de bedstee gevlogen: en schreiend het ze bij ’t kloeke vurheufd -gefluusterd: -</p> -<p>„Hier bin ik, mien Dorus, mien beste, mien trouwe!” -</p> -<p>Roerloos lei Dorus; moar, bij ’t wonder gebons van mokers en hoamers, en ’t snorren -van drêjwiel en ’t sissen van ’t gluujende iezer ien ’t woater, doar heurt ie toch.… -Janna, en ziet hoar as ze fluustert, heel zuutjes, bij ’t moanlicht: Hier bin ik, -en ’k blief oe mien lêven getrouw. -</p> -<p>Moar sprêken, en heur oan ’t hart drukken dat kan ie niet.… Nee, nee, hie mot warken, -want zie moar, ze hebben zien vinding vernield. -</p> -<p>Ja, roerloos ligt Dorus. -</p> -<p>Maar Janna—terwijl ze zijn magere hand heeft gevat, richt ze zich eensklaps ten halve -overeind. Ze keert den blik naar de deur. Piet Mast zou z’n bevinding op ’t Roadhuus -berichten, zoo had ie gezeid.—Moar de vroag, die ie dee; wat wil die, wat mot die!? -</p> -<p>„Ze zeggen, boas Roelfsen, dat ’t stuk van Thom, op de Toonstelling, ’t wark is van -<span class="ex">Dorus</span>. Noe, gij zult ’et weten.…?” -</p> -<p>Loodachtig grauw zag de smid.—Dat soaterse lachen van ’s mergens, hoe kos ie ’t vergêten! -Zal Annekes kiend, oan den rand van ’t graf,—deur zin eigen voader verdocht en belasterd;—zal -ie óók nog ten spot zin van klein en van groot!—Wat ie met Thom, den adder, het uutstoan, -dat kumt veur loater!—Hum oanzien, dát kon ie niet; en z’n noam nuumen, ook niet, -moar—met ’en wenk van de hand sprêkt ie dof: -</p> -<p>„Wie wark stuurt, die miek ’et.—Doar steet ie! Vroag ’t hum zelf; hie zal ’t oe bekennen.” -</p> -<p>„Joa, zoo verechtig as God!” roept Thom, zóó hard dat vrouw <span class="pageNum" id="pb363">[<a href="#pb363">363</a>]</span>Steyntje verschrikt, en met een „Ssst!” naar de bedstee wijst; went, zie moar, den -bloed was ’r mee van geschrokken. -</p> -<p>Ook Janna heeft het gehoord, en kent zich zelve niet meer. Als een aangeschoten ree -stoof ze op; en als ze in ’t zelfde tijdstip, met opgeheven hand, voor Thom staat, -dan zegt ze zacht, maar met snijdende stem: -</p> -<p>„Ge liegt! Zeg wou’j hum ook zien wark nog ontnemen! Thom Brasser, ge liegt!” -</p> -<p>Thom ging een stap achteruit. ’t Was hum asof ie nóg ens de doodskou ien de woaikolk -vuulde. Moar nou—nou was er geen Dorus, die hem de reddende handen toestak. -</p> -<p class="tb"></p><p> -</p> -<p>En bijna in d’eigen stond was ’t ien ’et droevig vertrek, asof er de karkklok toch -ook nog ’en feesttoon dee klinken. -</p> -<p>—Bekroond! zoo klonk ’et: Dorus’ warkstuk bekroond met ’en bronzen medalje; ’en darden -pries! -</p> -<p>Boas Roelfsen! hei’j ’et geheurd? Nou stoa’j beschoamd veur oe leugen; nou stoa’j -beschoamd veur oe dempen van oanleg. Boas Roelfsen hei’j ’et geheurd! Annekes kiend -wier bekroond! -</p> -<p>En Janna lag veur de bedstee geknield; en weer lei heur mond bij dat kloeke vurheufd, -en—Dorus’ ooglêjen zag ze opgoan; en ’en zucht kwiem er over zien lippen, went, zuutjes -het ze gefluusterd: -</p> -<p>„Dorus, oe hakselsnijer wier bekroond, met ’en bronzen medalje, met een darden pries!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Licht als ’en vogelvlucht, óf as wolken gezwiept deur den sturm, zoo vliegen, veur -’t minsdom, de doagen en moanden. -</p> -<p>Nou is ’t bluujmoand. -</p> -<p>Ver noar achter in ’t verschiet leit de dag woarop de vlaggen wapperden ien ’t darp, -en burgemeister Janssen hoast is gestikt in zien halsdoek. -</p> -<p>Ge weet ’et dat de Betuw nooit zoo mooi is as met de bloesems van ’t oofthout. -</p> -<p>En zelfs nou, bij oavend, glimmen de zwoare kronen as bruudskransen ien ’t zulveren -moanlicht. -</p> -<p>’t Is stil ien de darpsstroat; moar zoo pas was ’t er anders. ’t Jongvolk stroomde -noar ’t schoolhuus, went, ’t was Zoaterdag-oavend; en.… „Zoeteliefsviering” meteen. -</p> -<p>Joa, dát was ’t akkoord: Wie van ’t jongvolk ien ’t bootje goeng stappen, die most -traktieren bij ’t zangles op sukkeloaj en krientebrood. -</p> -<p>’t Was ’en vrolik gezicht; zoo’n vreugd en zoo’n fleur; en tussen de zangstukken in, -was ’t ’en geproat en gelach da’j d’r oolik van wier. -</p> -<p>En de groote bloajen met kummekes sukkeloaj goengen—soms hoog geheven—ien ’t rond; -en bovenop dreven de vellekes.… -</p> -<p>„Bruin en gerimpeld; ’k hoop da’j d’r lang veur bewoard zult <span class="pageNum" id="pb364">[<a href="#pb364">364</a>]</span>blieven!” zei ’en jolige klant tot ’en oarige bruinoog, en snapte ’en hap uut heur -breudje woar ze krek in bieten wou. -</p> -<p>„Wat kiekt Willem van den mulder sikkeneurig,” zegt het bruintje. En hij: -</p> -<p>„Geen wonder, as oe ’t reuske vlak veur den neus wordt weggekoapt. Moar, zóó zin d’r -meer. Ik geleuf d’r woaren er wel tien die drêjden en droalden totdat Dorus ’t mooi -snuutje veur altied gesnapt had. Lijen was toen ien last. Moar zie—de sukkeloaj smoakt -er nou niet minder um.” En de proater, hie dronk. -</p> -<p>„Da’s te zeggen, Thom Brasser het ’et zich eiges toch arg oangetrokken.—Dat ie niet -langer ien ’t smidshuus en ien ’t darp wou blieven, en dat ie ook oan Janna nog zoo’n -mooi karkboek mot hebben gegeven, da’s wel ’et bewies. Joa ’t is droevig veur hum -geloopen, went ze zeggen toch ook, dat ie meer doad oan dien hakselsnijer had dan -loater is toegestemd. In ielk geval is ’t vremd dat de smid, erst nóa de bekroning -van ’t warkstuk, wou weten dat <span class="ex">Dorus</span> ’t gemaakt had.” -</p> -<p>„Noe, Thom Brasser zou ’en mooi pertuur veur Janna gewêst zin! ’t Blieft mien altied -’en roadsel dat <span class="ex">Dorus</span> zoo’n zwak op ’em had.” -</p> -<p>„Moar, dat ie op verzuuk van den smid zien noam oan den streujsnijer gaf, dát was -toch wel vrindschap.” -</p> -<p>„Zeker, as ie d’r niet veur betoald wier. Smid Roelfsen had ’em ten mienste—wis bij -vergissing—’en oud geldstuk gegeven, dat de smid loater eiges bij Tols het gewisseld.—Dorus -zelf bleef altied arg op Thoms hand, moar, ’t was toch verminderd ien ’t letst, zei -de metseloar, nadat er—ik weet niet woarum—bij ’t leggen van pannen op Dorus’ schuurke, -’en lap van <span class="ex">Thoms buis</span> oan ’en spieker wier gevonden.—Pak-oan Geurtje, en werm kummeke veur oe. As we noar -huus goan dan zu’j ’t mien betoalen.” -</p> -<p>„Nommer drie! Ut, mi sol ut!” stemt de meester. De kummekes worden neergezet, en de -monden afgevêgd. -</p> -<p>„Ut, mi, sol, ut!” herhaalde de meester. En ’t lied klonk helder en kloar; en de slotregels -woaren: -</p> -<p class="tb">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p><p> -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Streeft naar rijkdom, roem en eer, -</p> -<p class="line">Rustig, werkzaam, zonder meer; -</p> -<p class="line">Steeds tevreden in het Heden, -</p> -<p class="line">Want des werelds <span class="ex">hoogste</span> goed, -</p> -<p class="line">Is de vree van ’t rein gemoed.”</p> -</div> -<p class="first">Bijkans allemoal hadden ze gezongen uut volle borst, zonder bij ’t woord te denken. -</p> -<p>Moar, twee handen op de veurste bank, drukten mekoar zoo wonderlik vast, en ze wiesten -wel soam wat ’et beteikenen most. -</p> -<p>Toen ’t lied was gezongen, hieuw meister nog ’en toesproak. Moar de vrinden hadden -hum al zóó dukkels geheurd, dat ’t doavrend geklap en hoerah al inviel nog eer dat -ie ’t uut had. <span class="pageNum" id="pb365">[<a href="#pb365">365</a>]</span>Bij ’t noar huus goan was ’t ’en oavend as ’en toovernacht, vol glanzen en geuren. -</p> -<p>Zijwaarts afgedwaald, gaan Dorus en Janna het hek van het kerkhof voorbij. Ze hoeven -nou niet te schuilen veur ’t oog van de minsen. Maar.… -</p> -<p>„Hier was ’et Janna,” zei Dorus. -</p> -<p>„Joa Dorus, hier was ’t,” fluisterde Janna. -</p> -<p>En toen ze ’t zei, toen sloeg ze de oogen neer: -</p> -<p>Zie, ’t klaprozen-plantje in den engen hoek had ook dit vroegjaar weer ’en blom geschoten, -en de moan dee ’et vonken. Moar, hooger was Janna’s blos. -</p> -<p>Alêvel, die blos was weer vervlogen toen Dorus heur êfkes tot stilstoan riep. -</p> -<p>„Mien schat; mien heugste pries!” zei ie met den erm um heur hals gesloagen. -</p> -<p>En de moan blonk weer op ’t kloeke vurheufd en ’t hoagelblank mutske vlak bij mekoar. -En Dorus roemde zien Janna nóg ’t reuske van ’t darp, went, goed was heur hartje, -en mooi; joa mooi bleef toch heur snuutje, al trok ook de spiegel ’en streepke d’r -deur. -<span class="pageNum" id="pb367">[<a href="#pb367">367</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div class="fndiv" id="xd31e9280"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e9280src">1</a></span> Betuwsche vertelling: <a href="#joapik">Bruur Joapik</a>. <a class="fnarrow" href="#xd31e9280src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div class="fndiv" id="xd31e9295"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e9295src">2</a></span> <a href="#hoanje">’t Blinkende Hoanje</a>. <a class="fnarrow" href="#xd31e9295src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div class="fndiv" id="xd31e9302"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e9302src">3</a></span> <a href="#pauweveerke">’t Pauweveerke</a>, en <a href="#bella">Bella Roel</a>. <a class="fnarrow" href="#xd31e9302src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div class="fndiv" id="xd31e9313"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e9313src">4</a></span> <a href="#grietje">Grietje op ’t Heunings-arf</a>. <a class="fnarrow" href="#xd31e9313src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div class="fndiv" id="xd31e9320"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e9320src">5</a></span> <a href="#joapik">Bruur Joapik</a><span class="corr" id="xd31e9323" title="Niet in bron">.</span> <a class="fnarrow" href="#xd31e9320src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div class="fndiv" id="xd31e9335"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e9335src">6</a></span> <a href="#revierke">Oan ’t kleine revierke</a>. <a class="fnarrow" href="#xd31e9335src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div id="toc" class="div1 contents"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">INHOUD.</h2> -<table class="tocList"> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> -</td> -<td class="tocPageNum">Bladz.</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#kriekske" id="xd31e9978">’t Kriekende Kriekske</a> </td> -<td class="tocPageNum">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#pauweveerke" id="xd31e9984">’t Pauweveerke</a> </td> -<td class="tocPageNum">28</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#kniehorst" id="xd31e9990">Op de Kniehorst</a> </td> -<td class="tocPageNum">57</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#joapik" id="xd31e9996">Bruur Joapik</a> </td> -<td class="tocPageNum">90</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#hoanje" id="xd31e10002">’t Blinkende Hoanje</a> </td> -<td class="tocPageNum">120</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#revierke" id="xd31e10008">Oan ’t kleine Revierke</a> </td> -<td class="tocPageNum">157</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#grietje" id="xd31e10014">Grietje op ’t Heunings-arf</a> </td> -<td class="tocPageNum">191</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#bella" id="xd31e10020">Bella Roel</a> </td> -<td class="tocPageNum">224</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#veluw" id="xd31e10026">’t Hart op de Vêluw</a> </td> -<td class="tocPageNum">254</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#kruuzemuntje" id="xd31e10032">Kruuzemuntje</a> </td> -<td class="tocPageNum">289</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#reuske" id="xd31e10039">’t Reuske van ’t Darp</a> </td> -<td class="tocPageNum">309</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen -van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden -van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctieteam -op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>, met bijzondere dank aan Jude Eylander voor de transcriptie van de muziek. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata" summary="Metadata"> -<tr> -<td><b>Titel:</b></td> -<td>Overbetuwsche novellen</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Auteur:</b></td> -<td>Jacobus Johannes Cremer (1827–1880)</td> -<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/64765160/</span></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td> -<td>2022-08-27 12:11:43 UTC</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Taal:</b></td> -<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het -einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel -zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van -dit boek.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2022-06-07 Begonnen. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Externe Referenties</h3> -<p>Project Gutenberg plaatst geen actieve externe links in haar eboeken. -De volgende URL's worden puur ter informatie getoond. U kunt ze desgewenst kopiëren -en in de adresbalk van uw browser plakken. -</p> -<table class="externalReferenceTable"> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>URL</th> -</tr> -<tr> -<td><a class="pageref" id="xd31e2735ext" href="#xd31e2735">106</a></td> -<td><span class="externalUrl">audio/music106.mp3</span></td> -</tr> -<tr> -<td><a class="pageref" id="xd31e2738ext" href="#xd31e2738">106</a></td> -<td><span class="externalUrl">audio/music106.mxl</span></td> -</tr> -<tr> -<td><a class="pageref" id="xd31e3465ext" href="#xd31e3465">137</a></td> -<td><span class="externalUrl">audio/music136.mp3</span></td> -</tr> -<tr> -<td><a class="pageref" id="xd31e3468ext" href="#xd31e3468">137</a></td> -<td><span class="externalUrl">audio/music136.mxl</span></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -<th>Bewerkingsafstand</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e219">6</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">;</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e258">7</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1834">71</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1842">71</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1920">73</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2982">114</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2998">114</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3007">115</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3011">115</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3015">115</a>, <a class="pageref" href="#xd31e5168">210</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7797">289</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7803">289</a>, <a class="pageref" href="#xd31e8243">308</a>, <a class="pageref" href="#xd31e8310">311</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9050">337</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9323">344</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e280">8</a></td> -<td class="width40 bottom">«</td> -<td class="width40 bottom">„</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e287">8</a>, <a class="pageref" href="#xd31e351">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7794">289</a></td> -<td class="width40 bottom">t</td> -<td class="width40 bottom">’t</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e300">9</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1510">57</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2915">112</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3692">145</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4007">158</a>, <a class="pageref" href="#xd31e5784">229</a>, <a class="pageref" href="#xd31e8471">316</a>, <a class="pageref" href="#xd31e8951">334</a></td> -<td class="width40 bottom">maor</td> -<td class="width40 bottom">moar</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e376">11</a></td> -<td class="width40 bottom">’sOavonds</td> -<td class="width40 bottom">’s Oavonds</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e379">11</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3153">121</a></td> -<td class="width40 bottom">en</td> -<td class="width40 bottom">’en</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><i title="26 gevallen">Passim. -</i></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">„</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e397">12</a></td> -<td class="width40 bottom">omda’k</td> -<td class="width40 bottom">umda’k</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e403">12</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2758">107</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4397">176</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4636">187</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4886">199</a>, <a class="pageref" href="#xd31e6134">238</a>, <a class="pageref" href="#xd31e6435">244</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7059">261</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e416">12</a></td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="width40 bottom">vuut’</td> -<td class="bottom">5</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e572">19</a></td> -<td class="width40 bottom">z’ak</td> -<td class="width40 bottom">za’k</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e841">34</a></td> -<td class="width40 bottom">Huibertnêf</td> -<td class="width40 bottom">Huibert-nêf</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e848">34</a></td> -<td class="width40 bottom">schnld</td> -<td class="width40 bottom">schuld</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e939">38</a></td> -<td class="width40 bottom">heelegaor</td> -<td class="width40 bottom">heelegoar</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e960">39</a></td> -<td class="width40 bottom">h’aj</td> -<td class="width40 bottom">ha’j</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1048">42</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1743">68</a></td> -<td class="width40 bottom">deuntje</td> -<td class="width40 bottom">deunje</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1110">44</a></td> -<td class="width40 bottom">min-mende</td> -<td class="width40 bottom">minnende</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1196">47</a></td> -<td class="width40 bottom">verstoaj</td> -<td class="width40 bottom">verstoa’j</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1401">52</a></td> -<td class="width40 bottom">gestuite</td> -<td class="width40 bottom">gestuitte</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1487">56</a></td> -<td class="width40 bottom">’en</td> -<td class="width40 bottom">en</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1500">57</a></td> -<td class="width40 bottom">t’</td> -<td class="width40 bottom">’t</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1521">58</a></td> -<td class="width40 bottom">ku’jt</td> -<td class="width40 bottom">ku’j’t</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1524">58</a></td> -<td class="width40 bottom">aonzien</td> -<td class="width40 bottom">oanzien</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1556">60</a></td> -<td class="width40 bottom">achtterhuis</td> -<td class="width40 bottom">achterhuis</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1581">61</a></td> -<td class="width40 bottom">antworadt</td> -<td class="width40 bottom">antwoardt</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1817">70</a></td> -<td class="width40 bottom">he</td> -<td class="width40 bottom">hê</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1944">74</a></td> -<td class="width40 bottom">én</td> -<td class="width40 bottom">’en</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2599">100</a></td> -<td class="width40 bottom">junske</td> -<td class="width40 bottom">jungske</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2626">102</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3131">120</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3740">147</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4373">176</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4611">187</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7031">260</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7281">269</a>, <a class="pageref" href="#xd31e8076">300</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9199">340</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2691">105</a></td> -<td class="width40 bottom">ffes’</td> -<td class="width40 bottom">fles’</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2694">105</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7389">273</a></td> -<td class="width40 bottom">hei’jt</td> -<td class="width40 bottom">hei’j’t</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2795">108</a></td> -<td class="width40 bottom">Sujou</td> -<td class="width40 bottom">Sujoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2923">112</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3208">124</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3623">143</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3682">145</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4427">178</a>, <a class="pageref" href="#xd31e5434">218</a>, <a class="pageref" href="#xd31e5540">223</a>, <a class="pageref" href="#xd31e8673">324</a></td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2976">114</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2980">114</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">:</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2991">114</a></td> -<td class="width40 bottom">eu</td> -<td class="width40 bottom">en</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3004">115</a></td> -<td class="width40 bottom">s</td> -<td class="width40 bottom">’s</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3021">115</a></td> -<td class="width40 bottom">Reinders</td> -<td class="width40 bottom">Reindert</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3104">118</a>, <a class="pageref" href="#xd31e6408">243</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9240">341</a></td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3310">129</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3425">134</a></td> -<td class="width40 bottom">Doris</td> -<td class="width40 bottom">Dorus</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3388">132</a></td> -<td class="width40 bottom">heu’j</td> -<td class="width40 bottom">heuj</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3654">144</a></td> -<td class="width40 bottom">aon</td> -<td class="width40 bottom">oan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3697">145</a></td> -<td class="width40 bottom">deukske</td> -<td class="width40 bottom">deuske</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3757">148</a></td> -<td class="width40 bottom">naor</td> -<td class="width40 bottom">noar</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3880">153</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9546">352</a></td> -<td class="width40 bottom">kamerke</td> -<td class="width40 bottom">kämerke</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3983">157</a></td> -<td class="width40 bottom">hofstêën</td> -<td class="width40 bottom">hofstêjen</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4001">158</a></td> -<td class="width40 bottom">waor</td> -<td class="width40 bottom">woar</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4093">162</a></td> -<td class="width40 bottom">zoe</td> -<td class="width40 bottom">zoo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4185">167</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7918">294</a></td> -<td class="width40 bottom">’</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4216">168</a></td> -<td class="width40 bottom">weggegaon</td> -<td class="width40 bottom">weggegoan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4291">172</a></td> -<td class="width40 bottom">aau</td> -<td class="width40 bottom">aan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4457">180</a></td> -<td class="width40 bottom">arf</td> -<td class="width40 bottom">arg</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4500">182</a></td> -<td class="width40 bottom">jouge</td> -<td class="width40 bottom">jonge</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4580">185</a>, <a class="pageref" href="#xd31e6539">247</a></td> -<td class="width40 bottom">doag</td> -<td class="width40 bottom">doag’</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4583">185</a></td> -<td class="width40 bottom">Wijer</td> -<td class="width40 bottom">Weijer</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4725">192</a></td> -<td class="width40 bottom">B.sche</td> -<td class="width40 bottom">B.-sche</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4968">202</a></td> -<td class="width40 bottom">Zóo</td> -<td class="width40 bottom">Zóó</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4999">203</a></td> -<td class="width40 bottom">zóo</td> -<td class="width40 bottom">zóó</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5009">203</a></td> -<td class="width40 bottom">schéve</td> -<td class="width40 bottom">schêve</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5040">205</a></td> -<td class="width40 bottom">dàn</td> -<td class="width40 bottom">dán</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5067">206</a></td> -<td class="width40 bottom">leinte-bluumpke</td> -<td class="width40 bottom">leintebluumpke</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5193">211</a></td> -<td class="width40 bottom">bèvende</td> -<td class="width40 bottom">bêvende</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5227">212</a></td> -<td class="width40 bottom">Joa</td> -<td class="width40 bottom">joa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5282">215</a></td> -<td class="width40 bottom">Méer</td> -<td class="width40 bottom">Méér</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5298">215</a></td> -<td class="width40 bottom">bijhouén</td> -<td class="width40 bottom">bijhouen</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5303">215</a></td> -<td class="width40 bottom">likkeke</td> -<td class="width40 bottom">lilleke</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5318">216</a></td> -<td class="width40 bottom">eerappelplant’</td> -<td class="width40 bottom">eerdappelplant’</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5354">217</a></td> -<td class="width40 bottom">geroase</td> -<td class="width40 bottom">geroasd</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5362">217</a></td> -<td class="width40 bottom">zolderkámerke</td> -<td class="width40 bottom">zolderkämerke</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5491">221</a></td> -<td class="width40 bottom">Alével</td> -<td class="width40 bottom">Alêvel</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5494">221</a></td> -<td class="width40 bottom">en ’boerenwoagen</td> -<td class="width40 bottom">’en boerenwoagen</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5768">228</a></td> -<td class="width40 bottom">Allêvel</td> -<td class="width40 bottom">Alêvel</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5880">232</a></td> -<td class="width40 bottom">Is</td> -<td class="width40 bottom">is</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6534">247</a></td> -<td class="width40 bottom">dréjen</td> -<td class="width40 bottom">drêjen</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6711">252</a>, <a class="pageref" href="#xd31e6863">255</a></td> -<td class="width40 bottom">…</td> -<td class="width40 bottom">.…</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6739">252</a></td> -<td class="width40 bottom">Goabriêl</td> -<td class="width40 bottom">Goabriël</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6767">253</a></td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="width40 bottom">…</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6800">253</a></td> -<td class="width40 bottom">kamperfoelieprieël</td> -<td class="width40 bottom">kamperfoeliepriëel</td> -<td class="bottom">2 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6836">254</a></td> -<td class="width40 bottom">Alevêl</td> -<td class="width40 bottom">Alêvel</td> -<td class="bottom">2 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6872">256</a></td> -<td class="width40 bottom">heujberg</td> -<td class="width40 bottom">heujbarg</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6879">256</a></td> -<td class="width40 bottom">Wouterboer</td> -<td class="width40 bottom">Wouter-boer</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6985">259</a></td> -<td class="width40 bottom">weps</td> -<td class="width40 bottom">wesp</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7171">265</a></td> -<td class="width40 bottom">opgestaon</td> -<td class="width40 bottom">opgestoan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7286">269</a></td> -<td class="width40 bottom">Bétuw</td> -<td class="width40 bottom">Bêtuw</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7425">274</a>, <a class="pageref" href="#xd31e7801">289</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7477">276</a></td> -<td class="width40 bottom">..</td> -<td class="width40 bottom">.…</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7488">276</a></td> -<td class="width40 bottom">omda’j</td> -<td class="width40 bottom">umda’j</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7586">280</a></td> -<td class="width40 bottom">kriskas</td> -<td class="width40 bottom">kriskras</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7691">285</a></td> -<td class="width40 bottom">brundskiend</td> -<td class="width40 bottom">bruudskiend</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7723">286</a></td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7772">288</a></td> -<td class="width40 bottom">bôer</td> -<td class="width40 bottom">boer</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7819">290</a></td> -<td class="width40 bottom">glimmennde</td> -<td class="width40 bottom">glimmende</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8028">298</a></td> -<td class="width40 bottom">:</td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8131">302</a></td> -<td class="width40 bottom">vuut</td> -<td class="width40 bottom">vuut’</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8153">303</a></td> -<td class="width40 bottom"> </td> -<td class="width40 bottom">—</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8194">306</a></td> -<td class="width40 bottom">be griep</td> -<td class="width40 bottom">begriep</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8208">306</a></td> -<td class="width40 bottom">kwaod</td> -<td class="width40 bottom">kwoad</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8280">310</a></td> -<td class="width40 bottom">blaojers</td> -<td class="width40 bottom">bloajers</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8285">310</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9656">356</a></td> -<td class="width40 bottom">Maor</td> -<td class="width40 bottom">Moar</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8325">312</a></td> -<td class="width40 bottom">kloar-lichte</td> -<td class="width40 bottom">kloarlichte</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8342">312</a></td> -<td class="width40 bottom">Dores</td> -<td class="width40 bottom">Dorus</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8384">314</a></td> -<td class="width40 bottom">Janne</td> -<td class="width40 bottom">Janna</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8389">314</a></td> -<td class="width40 bottom">Janna’ en</td> -<td class="width40 bottom">Janna ’en</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8478">316</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9461">349</a></td> -<td class="width40 bottom">nóû</td> -<td class="width40 bottom">nóú</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8541">320</a></td> -<td class="width40 bottom">laot</td> -<td class="width40 bottom">loat</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8557">320</a></td> -<td class="width40 bottom">zon</td> -<td class="width40 bottom">zou</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8769">327</a></td> -<td class="width40 bottom">gedrejd</td> -<td class="width40 bottom">gedrêjd</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8875">332</a></td> -<td class="width40 bottom">zelf</td> -<td class="width40 bottom">zelfs</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8939">334</a></td> -<td class="width40 bottom">zijt</td> -<td class="width40 bottom">zeit</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8944">334</a></td> -<td class="width40 bottom">drejwiel</td> -<td class="width40 bottom">drêjwiel</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8961">334</a></td> -<td class="width40 bottom">jao</td> -<td class="width40 bottom">joa</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e9066">337</a></td> -<td class="width40 bottom">begirept</td> -<td class="width40 bottom">begriept</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e9348">345</a></td> -<td class="width40 bottom">Peter</td> -<td class="width40 bottom">Peters</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e9506">351</a></td> -<td class="width40 bottom">Nella</td> -<td class="width40 bottom">Nela</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e9737">358</a></td> -<td class="width40 bottom">daorgunds</td> -<td class="width40 bottom">doargunds</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl' xml:lang='nl'>OVERBETUWSCHE NOVELLEN</span> ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> -</div> -</body> -</html> diff --git a/old/68852-h/images/cover.jpg b/old/68852-h/images/cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 30f1336..0000000 --- a/old/68852-h/images/cover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/68852-h/images/music106.png b/old/68852-h/images/music106.png Binary files differdeleted file mode 100644 index e4eefd5..0000000 --- a/old/68852-h/images/music106.png +++ /dev/null diff --git a/old/68852-h/images/music136.png b/old/68852-h/images/music136.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 3a47873..0000000 --- a/old/68852-h/images/music136.png +++ /dev/null diff --git a/old/68852-h/images/titlepage.png b/old/68852-h/images/titlepage.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 8a0a377..0000000 --- a/old/68852-h/images/titlepage.png +++ /dev/null |
