diff options
Diffstat (limited to 'old/68852-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/68852-0.txt | 20743 |
1 files changed, 0 insertions, 20743 deletions
diff --git a/old/68852-0.txt b/old/68852-0.txt deleted file mode 100644 index 5b14b67..0000000 --- a/old/68852-0.txt +++ /dev/null @@ -1,20743 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of Overbetuwsche novellen, by J.J. Cremer - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: Overbetuwsche novellen - -Author: J.J. Cremer - -Release Date: August 27, 2022 [eBook #68852] - -Language: Dutch - -Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading - Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OVERBETUWSCHE NOVELLEN *** - - - - - - OVERBETUWSCHE NOVELLEN - - VAN - - J. J. CREMER - - ’t Kriekende Kriekske.—’t Pauweveerke.—Op de Kniehorst. - —Bruur Joapik.—’t Blinkende Hoanje.—Oan ’t kleine - Revierke,—Grietje op ’t Höningsarf.—Bella Roel. enz. - - - Twaalfde Druk - - - A. W. SIJTHOFF’S UITGEVERSMIJ—LEIDEN. - - - - - - - - - -’T KRIEKENDE KRIEKSKE. - - -Of de boeren ook lachten, die in den hooibouw waren! - -Of ze ook lachten! Want—al drie doag’ answiet was ’et ’en hits gewêst -um te stikken. - -Werm was ’t, smoor werm; en op ’t land, woar ’t gemêjde gres, hier wier -geherkt en gestreujd, en gunder wier geopperd of opgeloajen, zoagen de -mansluu en derns d’r uut as oliekoppen; en ze dronken, ze dronken krek -wat ze kriege kosten, moar veur ’t grootste deil, en ’t allerliefst: -kouwe koffie of thee uut de tuut van ’en kêteltje. - -De dorpsklok sloeg twaalf. - -’t Was aardig om te zien, hoe al wat werkte met een: „Ziezoo!” „Hê! -Hê!” „Eindelik!” of: „Doar hei’j ze met d’r twoalven!” gavels of harken -vallen liet, en ieder—snakkende naar rust—’t zij onder ’t lommer van -een der knootwilgen, of in de schaduw van een pas geladen hooiwagen, -zich, een lang begeerd plekje uitzocht. - -De potjes, pannetjes, maar ’t meest de soldatenketeltjes, met -middagkost gevuld, gingen uit de handen van hen die ze gebracht hadden, -in die der schoftenden over; de aanval werd algemeen, en de landlieden, -jong en oud, deden zich aan de eerdappels met êkbotter of de peulen met -wortels heerlijk te goed, vonden ’t niks oarig toen ze met de vlakke -hand den mond koste afvegen, moar.... ze dronken nog erst is, en -goengen toen liggen: de een ien ’t heuj, ’en ander gladweg op den buuk, -’en darde ien ’en dreuge greppel, en nog anderen bleven woar ze woaren, -of goengen krek woar ze meinden dat ze ’t best ’en uurke stil koste -sloapen. - -Onder de terugtrekkenden, die ’t maal in ’t land hadden gebracht, -bevond zich Hanneke. Hanneke was de eenige dochter van Arie Ploegers, -die voor een jaar of vier van Z. naar D. was komen wonen, en hier de -kleine Rijnhoeve gepacht had, die ’t Lêge Veerhuus genoemd werd. We -spraken ’t eerst van Hanneke en daarom zullen wij haar het eerst -beschouwen; alleen wijzen we u vluchtig den vader—hoe ie gunder zien -eigen weike heujt, wijl ie oan Hanneke huus en veer had toevertrouwd. - -Wat ziet ze er kostelijk uit, de frissche deerne. Ze is maar luchtig -gekleed.—Natuurlik! met die wermte. - -Het mutsje, dat anders de D.-sche boerinnetjes weinig flatteert—nog al -stijf in de plooien—hangt los, en de banden zitten achter de -ooren.—Natuurlik! met die wermte. - -Het vuurroode doekje zit losjes op den bonten borstrok gespeld, en ze -loopt met bloote armen, daar ze het jakje thuis liet.—Natuurlik! met -die wermte. - -Minder natuurlijk noemen wij het dat Hanneke van haar voetjes, die -klein en blanker dan haar hals of handen zijn, zoo ongeschoeid diensten -vergt, en gelooven, nu en dan aan haar gelaat te bespeuren, dat ook zij -’t niet zóó verkieslijk vindt als ze wel gemeend heeft. Ze deed het -omdat zoo velen het deden.—Natuurlik! met die wermte. - -Toen het meisje over de weerden naar ’t veerhuis terugging, toen liep -ze niet alleen. Niet zoodra had Miechel haar in ’t oog gekregen, of hij -was, moeheid en warmte vergetende, haar ter zijde gesneld: - -„Nee Hanneke, ’t is te gek um van te sprêken,” zei Miechel, nadat de -jongelieden eenige oogenblikken koutende naast elkander waren -voortgegaan, en de jongen, Hanneke bij den poezelen arm vattende, haar -zacht tot stilstaan had genoodzaakt: „Ge loopt as ’en peerd dat kreupel -is; ’k wed da’j bloar’ oan de vuut’ hebt.... Kiek is Hanneke.... ’k -weet wel dat ze vuls te groot zin, moar kiek is.... met wat gres d’r -ien hê? zou ie ’t dan prebieren willen....?” - -„Wat....? oe schoen’ Miechel?” vroeg Hanneke. - -„Och! as’t oe blieft Hanneke,” grinnikte Miechel, en terstond liet hij -zich op den grond vallen, maakte handig de riempjes los, wipte zijn -vetleeren schoenen uit, maaide met de hand een weinig gras, werkte het -er in, en—Hanneke vriendelijk toeknikkende, schoof hij ze haar toe met -de woorden: „A’j’t nou niet doen wilt, dan zie’k al z’n lêven kwoad op -oe.” - -’t Meisje lachte dat ze schudde en zei, dat ze bang veur verdrinken -was; loater zei ze ook, dat Miechel veuls te goejig en meeliejend was, -moar.... al z’n lêven kwoad! doar had ze geen zin ien, en—ze stak haar -voetjes in Miechels schoenen, en liep er mee, zoo de jongen dacht, heel -wat bêter! maar, zooals zij ondervond, zonder slot, veul -ongemekkelikker as op de bloote vuut’. - -Al moest de goedhartige Miechel nu op zijn beurt blootsvoets loopen, -bij het afstaan van zijne schoenen had hij veel gewonnen, want, Hanneke -kon met die blokken niet voort of ze moest Miechel in den arm houden, -en, hoe harder ze leunde hoe meer schik dat ie had, en hoe dukker dat -ie riep: „Nou geet ’et goed, hê? Leun moar!”—Verechtig! hie had heur -wel droage willen. - -En ze liepen verder, Hanneke en Miechel; en ze gingen—toen ze bij ’t -rijshout aan den Rijnoever waren gekomen—is êfkes zitten umdat de hits -bij ’t woater niet zoo scharp was. En ’t meisje zei dat de Miechel -weerum most goan; en sloapen zooas ze allemoal dêjen; moar Miechel zei, -dat ie oan geen sloap kos denken as ie Hanneke zoo noast zich had; en -vroeg, of ze hum verechtig óók mocht liejen as hie malloterig op heur -was? En Hanneke antwoordde niet—moar drêjde zich um, en dee asof z’en -kriekske wou vangen dat ien ’t gres kriekte. - -En ze zaten er nog een poos, en ze zeiden veel dat we niet verklappen -willen, en eindelijk—eindelijk brocht Miechel zien liefke tot oan ’t -veerhuus, en kreeg zien schoenen weerum, en kreeg ’en kummeke kerremelk -veur den dorst, moar kreeg nóg wat; dat bêter as kerremelk smiek, ’n -boel bêter, ’en heele boel bêter!! - - - -Onder de leden der zwakkere helft, die op ’t hooiland duchtige blijken -van kracht gaven, was er een die nu, in ’t schoftuur, met den rug tegen -een hooi-opper zat. ’t Was ’en meid als ’en boom, en heel wat grover -dan Hanneke Ploegers. Zag Hanneke er in haar half toilet des te -bekoorlijker uit, Mie Schuiling stond de hooi- of warmte-nonchalance -allerongelukkigst. Haar kleeding kon men gerust à la „wat kan ’t mien -schêlen” noemen, en haar coiffure evenzoo gerust à la „sloddervos” als -haar grove zwarte handen à la „smerpoet.” - -Mie was zeker niet veel ouder dan Hanneke, die een kleine twintig was, -maar Mie zou men licht een kruisje meer gegeven en Hanneke wis ’en -lente of drie minder hebben toegedacht. - -Hanneke had zacht blauwe oogen, en ofschoon bruine oogen ook lang niet -min zijn, zoo hadden de bruine oogen van Mie toch ’en zeker iets, dat -de jongens „bretaal” en de meiskes „wreg” nuumden. - -Lange spitse neuzen zijn niet verkieslijk, ’t boeren spreekwoord zegt: - - - „Spitse neus en spitse kin - Woont altied de duuvel in” - - -en de neus van Mie was lang en spits genoeg; haar kin was rond, dat -hielp nog. - -Mie en Miechel woonden achter den dijk bij de waai-kolk juist naast -elkaar. Had Miechels moeder, die sedert twee jaren weduwe was, eigen -huis en hof—al was ’t ook geen grootheid—terwijl Mies ouders maar -arbeidsmenschen waren, de kinders hadden daarom niet te minder met -elkander gespeeld, gekibbeld en gevochten. Mie, een halfjaar jonger dan -Miechel, had dukkels met ’en toom oan, veur ’t melkkerreke getrokken as -Miechel d’r op zat; en dan weer Miechel, ielk verzet. Mie had dukkels, -as de kersen of appels of peren riep woaren, stillekes ien de boomen -van Miechels ouwers geklouterd, en gezakt wat ze moar kos um ’t met -Miechel te deilen, went—Miechel mocht ze krek zoogoed as zich eiges. -Toen ie wat ouwer was en rooken wou, al wier ie d’r misselik van, wat -had ze toen niet dukkels tabak uut voaders deus gestolen, en die in -dreuge rietjes gestopt en Miech te dampen gezet, totdat hum van al ’t -plezier ’t zweit uut de lêjen brak, en ie zoo wit as ’en doek wier. -Loater, op de karmis, harrejennig! veur de fiedel met hum; één glêske -rood deur ’en piepestêlje met z’n beien: de schotse-drie, d’aoevandeu, -de sjassedewiet; kniepen, lachen, oarigheid meer as meer! - -En nou....? Ze zat bij den opper; en al lang—al wel ’en joar lang—had -ze gezien hoe gruts en hoe stief dat Miech was geworden. ’t Rechte had -ze zoo nooit begrepen; moar nou.... nou had ze ’t gezien, met heur -eigen oog’. - -„Miech kom ie bij me zitten?” had ze gevroagd; moar kortweg had ie -„nee” gezeid; geen stom woord meer. Op zied was ie afgeschoven en -vortgegoan, ’en heel eind wiejer, tot over de greppel, veurbij de -wilgen. - -Kloar had ze toen gezien, hoe ie de stieve Hanneke Ploegers van ’t Lêge -Veerhuis had noageloopen, die krek oan heur voader ’t êten gebrocht had -en nou noar huus goeng, en—ze had zich den neus gekrabd.—Best had ze -gezien hoe Ploegers met den neusdoek over ’t heufd ien’t gres lee, en -Hanneke toen ien’t gniep was opgemarsjierd met hum, joa, met Miech -noast zich, en—ze had um ’t hart ’en roarigheid gehad, en iets ien de -kêl, dat ze is slokken most.—Ze was opgestoan, en had ze noagekeken, en -gezien hoe Miech Hannes erm had genomen en geparlesjant had, veul niet -genogt, en—ze had heur nêgels tussen de tand’ gezet dat ’r heele -stukken afgoengen.—Ze was op heur têjen goan stoan, went Miech was ien -’t gres goan zitten; en kloar had ze gezien, hoe onneuzel ’t schoap -zien schoen’ had oangetrokken; och heer! asof ze stads-peutjes had! Ze -had heur hals al wiejer en wiejer uutgerekt, en gezien, hoe ze bij ’t -rieshout woaren goan zitten, vlak noast mekoar, en eindelik wiejer op -hadden geloopen tot achter de heg—tot achter de heg! En—ze had bij zich -eiges „verdrêjd!” gezeid, en de vuusten dichtgeknepen, en zich toen -ien’t heuj loate vallen, en had er geprakkezierd ’en heele boel dinger, -tot de schofttied veurbij was. - - - -Het vermoeiende dagwerk liep ten einde, en de laatste die zich van het -hooiland naar huis begaf, was de baas van ’t Lêge Veerhuus, Arie -Ploegers. - -’t Was een kort man, niet te mager, maar met een geelbleek gelaat. ’t -Was er een, die altijd goed en best voor zijn gezin was geweest, en van -deugd en werken hield, maar die, zooals ze wel meer zeggen, kort -aangebonden of, kort van stof was. Als ie liep, dan trekkebeende -Ploegers zoo’n bietje over den rechterkant, en dat hij in den -rechterarm niet zóóveel kracht meer als vroeger had—hij wou ’t wel niet -weten, maar ’t was zoo, en, wonder was ’t niet, want, vóór hij naar D. -kwam, pas een klein jaar geleden, had ie ’en soort van begoaves gehad, -veur de dood weg! - -Vóórdat Ploegers het achterhuis zijner kleine, juist aan den Rijn -gelegen woning betrad, wischte hij zich de zweetdroppels van het -aangezicht, en prevelde binnensmonds eenige onverstaanbare woorden, die -echter op zijn gelaat hun wrevelen aard teekenden. - -De lage deeldeur binnengaande, wierp Ploegers gavel en hark in een -ledige voerkrib; stond een oogenblik stil, en begaf zich vervolgens -naar de keukenkamer in ’t voorhuis, waar de pot met aardappels te vuur -hing en Hanneke bezig was om de sla te wasschen voor ’t avondmaal. - -„Of ge ook muu zult wêzen,” ving Hanneke aan: „’t is veuls te lang, en -dat met die wermte.” - -Ploegers antwoordde niet, zei geen boe of ba, maar ging, met den rug -naar zijn dochter gekeerd, voor ’t venster zitten, dat op den Rijn -uitzag. - -Hanneke zweeg een oogenblik, en vreezende dat de vader ontevreden was, -omdat zij het avondeten nog niet had opgedischt, repte zij zich al meer -en meer, en sprak eindelijk: - -„’t Het nog geen halfnegen gesloegen, moar in ’en ummezien za’k verdig -zin.” - -Nog geen weerwoord, slechts een onverstaanbaar gebrom met den naklank: -„Doar za’k op passen!” - -„Is ’r wat kwoads voader....?” vroeg Hanneke, terwijl ze ’t servet -reeds over de tafel spreidde: „Wacht ie rêgen op ’t heuj, of hei’j wat -anders....?” - -Weer geen antwoord, maar luider gebrom met den naklank: „Allemoal -schande!”. - -Wat of ie hebben mocht!? - -Intusschen, Hanneke ging haar gang, wel wetende dat veel gepraat -allicht de kwade luim in hevigen toorn kon doen ontaarden, die voor -vaders gestel zoo hoogst nadeelig was. - -Ploegers bleef echter zitten, en zonder het kind, waar hij zoo -zielsveel van hield, met woord of blik te verwaardigen, staarde hij op -den voorbijstroomenden vloed, al had ook reeds driemaal de zachte stem -van het meisje bericht, dat alles nou kloar stond. - -Op de eerdappels lei z’en bord—ze mochten is koud worden—en toen.... -toen ging ze schuchter op den wrevele toe en sprak heel zachtjes: „Ze -dampen zoo lekker; toe, kom nou êten.... of schêlt ’r wat oan....?” - -Maar Ploegers.... Lang genogt was ie stom gewêst; lang genogt had ie -zich iengeteumd; lang genogt zien best gedoan um koel te blieven as ’en -Louwadieseër; lang genogt—en, terwijl hij zich eensklaps omwendde en -met een vuurrood gezicht het meisje scherp in de oogen zag, riep hij, -terwijl hij de vuisten krampachtig sloot: „En IE kunt dat vroagen? IE -veur den weerlich!” - -Doodsbleek stond ze; zulk een uitval had haar nog nooit getroffen. - -„Moar wat.... moar wat dan....?” stotterde Hanneke. - -„Wat? wat?” riep de man in hevige woede, terwijl hij de pet van zijn -hoofd greep en die met geweld tegen den grond kwakte: „Wat....? he’k -geen verdriet en geen hartzeer genogt....? Kwien ik niet weg, en teer -ik niet uut? Hei’j ’t niet geheurd da’k mien eigen eenige jong hebt -gevluukt en goan liet? Zeg, zeg, hei’j dan alles vergêten....?” - -„Moar beste goeje voader, bedoar toch; denk dat ’t oe kwoad is; toe, -goat ’r zitten; drink is ’en slukske;” en ’t bevende meisje schepte een -teuge, maar beefde en trilde dat de helft uit het glas viel. - -„Wat! drinken!!” riep Ploegers, terwijl hij het vertrek op- en -neerstappende, telkens woedende blikken naar het verslagene Hanneke -zond: „VER-drinken, joa ien de Rien die doar heergeet; joa, dat dee’k -liever dan schande te hebben!—Zeg, zeg,” vervolgde hij hevig, terwijl -hij zich opnieuw voor het meisje plaatste: „bin ie doarum zoo zuut en -zoo smêjig en mooi! um de kat ien ’t donker te kniepen.... zeg....!?” - -Op hare beurt antwoordde Hanneke niet; ze kon niet spreken; de -verwijten van den vader kwamen te onverwacht en klonken te pijnlijk. - -Ze schreide. Ze hield den boezelaar met beide handen voor de oogen -gedrukt, en, op een stoel neergezegen, hoorde zij den noodlottigen -storm voortloeien. Ze hoorde den vader van Miechel Wolters en van -„gevoarlikken umgang” sprêken, met de vragen ten slotte: „En wou ook -gij Peters weg op? Wou IE nog ’t letste verbrêken!?” - -Zij schreide voort—het verongelijkte kind; maar hij, de arme man, door -een duiveltje gehitst, da’j—as ’t kriekende kriekske—wel overal heurt, -moar nergens kunt vangen; hij, tot den uitersten toorn vervoerd, hij -trilde en stampte.... het duizelde hem voor de oogen; ’t werd hem zoo -koud om het hart en.... toen het meisje, een zonderling geluid -vernemende, haar oogen op den gramme sloeg, toen gleed een: O God! haar -van de lippen, want ze zag hem liggen, den vader, zooals ze hem nog -eens had gezien, nadat hij Peter gevluukt had. - - - -’t Was erg warm geweest; den geheelen dag had Arie in ’t brandend -hooiland doorgebracht, hij, die, na ’t geen hem vroeger was overkomen, -zich zoo vreeselijk ontzien moest.—Of Hanneke had gedrongen dat ZIJ zou -heujen en voader op ’t veer passen, ’t had niet geholpen. Ploegers had -gezegd, dat ’et allemoal gekheid en hij van zessen kloar was. Toen hij -vermoeid en erg verhit de laatste vork hooi op den opper wierp, had ’r -achter de doornenhaag—’en kriekske zien noam gekriekt en dien van zien -dochter.... Luuster: - -„Ploegers! nou, loat ie met zien Hanne moar oppassen; ze kiekt mien te -veul noar den Miech! en Miech, nou, die is ook....” - -„Wat! Wie is doar?” had Arie geroepen, maar antwoord was er niet -gekomen, en, ijlings tot aan ’t uiteinde der haag, waar het hek was, -teruggeloopen, had hij wel een geladen hooiwagen zien wegrijden met -volk er bij, maar, om er heen te snellen, daartoe had hem voor ’t -oogenblik de kracht, en om duidelijk personen te onderscheiden, het -daglicht ontbroken. - -Erg verhit was ie gewêst, moar—toen die hits ook oan ’t hart was -gebrocht, toen kookte hum alles; en of ie al tegen zich eiges: koest, -koest! zei; of: Oarie, hou ’em binnen! ’t was wel ’en tiedlang gegoan, -moar toen, toen was ’t ’r uut gemotten, roazend d’r uut—tot zien eigen -verdarf. - -En Hanneke, beduusd en versloagen—wat had ze kunnen doen....? Met -inspanning van al haar krachten was zij er in geslaagd, den -ongelukkigen vader in de bedstee te beuren. Ze had hem met azijn en -water gewasschen, en gedurig gevraagd: Of ie hoar nog zien kos, en of -ie nog wiest woar ie was, en of ie allinnig zou kunne blieven totdat ze -den dokter geroepen had? - -Geen antwoord was er gekomen, en ’t meisje, bevreesd om ’t langer zoo -aan te zien, was, in gestadig gebed tot den Almachtige, ter deure uit- -en de weiden doorgesneld, schuins op den dijk aan, in de richting waar -de waai was. - -Bij de woai woonde Miechel—wel tien menuten wiejer de dokter.—Umdat -voader zoo alleen was, zou ze Miech vroagen naar ’t doktershuus te -goan. - -Maar die woorden: „gevoarlikken umgang” kwamen haar weer eensklaps voor -den geest. Ze aarzelde. Wat mocht ’r wêzen dat hum verdacht miek? -Doch.... al denkende meende ze toch dat ’en dienst moar, ’en dienst -was; en ze liep sturm den diek op—d’r over—oan d’ anderen kant weer d’r -af, en stond veur Miech, die in de moaneschien op ’t hek zat en ’en -piepke rookte, nog eer dat ie zag dat ’et Hanneke was. - -„Wel he’k z’n lêven!” riep Miechel verrast: „das erst ’en liefke!” Maar -de jongen vervolgde niet, want hij hoorde het meisje, naar den adem -hijgende, zeggen: „Miechel kom mee, voader leit slecht, loop noar den -dokter; ik mot weer noar huus toe.” - -Meer zei Hanneke niet, maar trok den jongen zóó bij zijn buis, dat ie -hoast van ’t hek viel. - -„Moar zeg dan wat ’r gebeurd is?” sprak Miechel weder, terwijl hij, -Hanneke volgende, haar in ’t beklimmen van de steile dijktrap—’en stut -ien de leinden gaf. - -„Heur Miechel!” antwoordde het meisje gejaagd en nog steeds naar den -adem hijgende: „gij hebt ’r schuld oan. Hoe? da’ wee’k niet; moar, -a’j’t verrechtig goed meint, loop dan wa’j loopen kunt, eer dat ie -starft!” - -Vort was Hanneke, oan d’ anderen kant den diek weer af; en Miechel—eer -dat ie liep wat ie loopen kos, bleef hij staan; zag het meisje na -en.... achter de wilgen verdwijnen. Toen, toen liep hij naar ’t dorp om -den last te volvoeren, doch herhaalde gedurig de vraag bij zich zelven: -„Heb ik ’r schuld oan....? hoe of’t meugelik is!” - - - -’t Was eenige dagen later. De ongelukkige Ploegers, die ten gevolge van -de overspanning en den daarop gevolgden toorn in den deerniswaardigsten -toestand verkeerde, lag als wezenloos en verlamd op zijn leger. Hoewel -de kunst op den lijder weinig vermocht, zoo had toch de dokter zijn -hoop niet verzwegen, dat de tijd hem wel zóóver zou brengen, dat hij, -ofschoon gebrekkig, zijn leger zou kunnen verlaten. - -Die hoop, zij gloeide ook in de borst van het minnende kind, dat sedert -den droeven stond geen rustig uur had genoten. Wat was ze onvermoeid, -het heldere knappe Hanneke; onvermoeid om den vader te helpen en te -laven; onvermoeid om den gewonen huisarbeid te doen, terwijl nog -sommige malen haar krachten voor de veerschuit werden verlangd, en het -vee of het veld hare handreiking vorderden. Onvermoeid was ze, en -ofschoon zij ook hulp voor den hooibouw had moeten inroepen, ze had -dien zelfden morgen bij ’t eerste uchtendkrieken—en dat zegt wat in ’t -begin van Juli—’t heuj mee ien den barg gestoken, stoande ien ’en ton, -op de halfscheid van den barg, dat ’t zoo’n oard had gehad. - -En te midden van al die zorgen en drokten, mengde er zich niet zelden -een traan met de zweetparels, die haar op ’t aangezicht kwamen. Ze had -hem zoo lief, den man die altijd voor haar een teedere vader geweest -was, ze had hem zoo innig lief; en toch, die hevige toorn, waaruit zulk -een wee was ontstaan, ze had hem niet verdiend, en vatte niet wat de -oorzaak er van wezen kon. - -’t Was waar, Miechel had haar gezegd dat ze hum ien’t hart lee; Miechel -had beweerd dat ze de knapste dern uit D. was; Miechel had haar ’en -keer of wat ien den erm geknepen en ’en munje gestolen, moar—hoe -Miechel gevoarlik kon wêzen, en hoe nou voader, alleen op de gis, zoo -kwoad was geworden, zie, dat begreep ze niet. Ja, niet zelden liepen de -tranen haar over de wangen, zoo om den treurigen toestand van haar -armen vader, als om het onverdiende leed dat ze droeg, en, bad ze -gedurig om behoud van den lijder, ze vroeg ook om kracht voor zich -zelve, en licht in het duister, maar besloot evenzeer om Miechel te -mijden, totdat ze van vader zou weten wàt ’r verkeerds was. - - - -’t Was eenige dagen later—Miechel kon er geen heugte van kriegen. Toen -ie met den dokter ’s oavends was komme oanloopen, had Hanneke kortaf -gezeid: „Miech, ik dank oe, goa nou noar huus toe.”—„Wat is ’r dan -Hanneke?” had ie gevroagd.—„Och niks,” had ze weer gezeid: „dat kan’k -oe niet zeggen.”—En, toen had ie heur nog vroagen en nog is pakken -willen, moar klets! was de deur toegedoan en had ie tot loon afzakke -kunnen. - -Van sloapen was geen zier iengekomen. ’t Was ’em krek gewêst asof zien -streujzak met nêtels en diestels gevuld, en ’t oorkussen ’en gluujende -ploat was. Ielkreis had ie oan Hanneke gedocht en zich van ’en -kwiespeldurigheid as de hoare geen begriep kunne moaken, en gezêgend -had ie ’t darde uur noa de nacht, dat ie d’r uut kos en weer noar ’t -heujland. - -Moar zie, Ploegers was niet gekommen, en Hanneke ook niet, en ’t -proatje was verdig van mond tot mond gegaan, dat de veerboas, bezweit, -te gauw koud woater had gedronken en heel slecht ien ’en overval lei. - -As ’r is rêgen kwiem, had Miechel gedacht, en stil was hij naar ’t -veerhuis geloopen en had ’r geklopt. - -Of ie wat helpen zou....? mergen had ie den tied um ’en vracht mee te -loajen. - -Dank oe! Teunis van de meulen zou ’t al doen. - -Hoe of ze toch ien ens zoo roar was geworden? - -Doar kosten zoo dinger bestoan. - -Moar of ze dan alles vergêten was—wat ie gezeid had en wat ie gemeind -had, dat ook Hanneke meinde. - -Och nee! iensgeheel niet, moar dat ze ’t niet zeggen kos, en nòg ens: -dat ie nou gaan most, en haar stil loaten tot voader weer bêter zou -zin. - -Zóó was ie afgezakt—veur de tweede moal. - -Alweer had ie ’s nachts niet sloape kunnen; ’t was nou gewêst asof zien -streujzak met spelden en noalden bestoken was, en de dêkens van -gluujend iesder woaren. Opgestoan, was ie buutenshuus ien’t kuule gres -goan liggen, en doar zoo zuutjes heer iengedummeld. - -’t Mocht ’en uur of vier zin gewêst, toen ie deur lachen was wakker -geworden. - -„Hê...!!?” had Miechel gezeid. - -„He’k nou alêvel!” had ’t lachend geklonken: „as ’k niet bêter wiest, -dan zou’k hoast denken da’j giesteroavond met ’en brom oan was thuus -gekommen.” En—nadat Miechel zich de erms had gerekt en de oog’ -gewreven, had ie ’en lang vrouwmins noast zich gezien, ’en lillik -vrouwmins, ’en heel lillik vrouwmins, met ’en neus as ’en goavel, en -handen as pollêpels, en oogen as inktpotten. - -’t Volgende gesprek tusschen Miechel en Mie Schuiling was er gevolgd: - -Miechel, kniepend met de oog’: „Wat wou gij hier?” - -„Brandnêtels zuuken.” - -„Brandnêtels! Um oe eiges te geiselen?” - -Mie, met ’en brandnêtel hitsende: „Nee, om ou veur ’t boatje te -kommen.” - -„Loat me met vrêje!” - -Mie, krek of ze kwoad wier: „D’r was ’en tied da’j dat ook niet gezeid -zou hebben: loat me met vrêje....!” - -Miechel, met de handen veur ’t gezicht asof ’em de zon te straf was: -„Best meugelik.” - -„Toen ie me noaliep as ’en jonge keeshond, Mieke véur en Mieke noa; -toen Mieke zoo duk de vingers ien’t vuur kos stêken, umdat Miechel te -bang veur de hits was.” - -Miechel drêjt zich um: „Nou, doar ha’j ook geen schoai bij.” - -Mie geet op de horken zitten, met de pollêpels ien de schoot: „Schoai -Miech of geen schoai, da’s krek allins, moar nou he’k’r schoai bij, -da’j zoo stief as ’en stoak bint....” Vleiend: „Ge mocht mien zoo gern, -Miech....?” - -„Da’s niewoar, gij hadt ’t op mien.” - -„Nou, loawwe moar zwiegen, ik wil ’t oe niet wieten; moar heur’s -Miechel, a’j nou wat bêters wilt doen dan ien’t gres ligge sloapen, -help mien dan ’en henje vol brandnêtels zuuken.” - -„Ziede stoapel, wat leuter ie toch?” - -Mie, met ’en karmisgezicht: „Weet ie ’t dan niet van Ploegers uut ’t -veerhuus?” - -Miechel, asof ie ’en kreupel peerd ien de vlakke run zag: „Wat heb IE -doarmee van doen....?” - -„Dat ie zoo slecht leit weet iedereen, en eergiesteroavond, da’k oan -den diek stond te kieken, kwiem de dokter veurbij. Hoe geet ’t met -Ploegers? zei ’k. Straf genoeg, zeidie, en—toen we zoo oan ’t sprêken -kwammen, heurde’k dat ie as ’t woare verlamd was en met nêtels most -gezwiept worden. Oan ’t Lêge Veerhuus stoan d’r moar weinig, en dokter -zei toen dat ’t ’en weldoad zou wêzen as’k ’r wat heer brocht. ’t Is -wat te zeggen.” - -Miechel, half overeind, met de oogen ien’t rond: „Hier stoan d’r -veul.... Hei’j d’r al heer gebrocht?” - -„Giesteroavend.” - -Miechel, as ie opsteet: „’t Is wat te zeggen!” - -Mie kumt ook overeind: „Wèl wat te zeggen! Zooveul verdriet van eigen -kienders.” - -„Eigen kienders....? Van Peter zien zeun he’k wel geheurd, moar had ie -d’r meer nog?” - -„Nou!!! en ’en fiene!” - -„’En jong of een dern?” - -Mie—zonder dat ze’t weet—schêl ziende: „’k Docht da’j ’t peuzelje kon.” - -„’t Peuzelje kon! Moar wie?.... Sprêk, wie mein ie?” - -„Heere m’n tied, al ’en joar is z’ ien’t darp en ken ie Ploegers’ -Hanneke niet?” - -Miechel griept noar ’en nêtel en brendt zich de vingers, moar noar Mie -kiekt ie niet: „Hanneke, zóó, en nuum ie die ’en peuzelje....!?” - -Mie kiekt vreeselik schêl: „’t Mot nogal niet zuunig wêzen as ’en -voader uut kwoadheid over ’t slechte bestoan van zien dern, zich eiges -de begoaves op ’t lief hoalt.” - -Dit laatste had Miechel met een afgewend gelaat aangehoord: de tanden -stonden hem in de lippen; maar eensklaps voor Mie post vattende had ie -geroepen: „Hanneke ’en peuzelje! Hanneke ’en slecht bestoan! Dàt zu’j -mien woarmoaken!” - -Mie had weinig weten te zeggen; alleen dat zij ’t niet helpen kos dat -’r zóó en niet anders geproat wier, moar, ’t was lang ’t zeggen gewêst -dat ze zich met allerlei jongens afgaf; en ook de dokter zou gezeid -hebben dat Ploegers, véur ’t overval, Hanneke had verweten dat ze op -allerlei manieren de kat ien’t donkere kneep. - - - -De kat ien’t donkere kneep! - -Vuurrood was Miechel bij die woorden geworden, en bij kris en kras had -ie geroasd, dat ’t leugens woaren en dat ie, bij hier en gunder, wel is -weten wou wie zukke dinger van lasterproatjes ien’t lêven riep. - -Mie was er natuurlijk zoo onschuldig oan as ’en kiend ien de luiers, en -had ’t óók niet geleufd as Miech ’t veur onwoarheid hiew. - -Moar Miech....? Miech was krek as ’en peerd geworden dat de kinketting -te straf zit: rebels, vremd, achteruutsloan, en soms ook as ’en kat op -’en kornzolder: loerig, gluuperig en sluuperig. - -Ja, was Miechel ten opzichte van zijn oude moeder en verdere -huisgenooten rebels geworden, zoodat ze niet wisten wóár ’t hum kneep, -geheel tegen zijn aard was hij gluups en sluups geworden. ’s Oavonds -veural had ie’t niet loate kunnen um den diek af, schuuns langs de heg -heer, achter de wilgen um, noar ’t veerhuus te loopen en is te kieken, -of ie ook wat gewoar wier.... en, dan had em de kop gegluujd en ’t hart -gebonsd, en dan had ie wel ien’t huus wille goan, um doar is te kieken -en te sprêken.... moar.... umgedrêjd was ie dan weer.—Had ze hum niet -klets! de deur veur den neus dichtgesmeten, en loater gezeid, dat ie -weg most blieven? Joa, en dan jeukten hum de vingers, en dan docht ie -weer oan Mie, hoe roar ze gesproken had van: peuzelje, en dat ze de kat -ien’t donkere kneep; en dan kreeg ie troan’ ien de oog’, en dan docht -ie, hoe ie geleufd had binnen ’en dag of wat noast mooi Hanneke op de -karmis veur de fiedel te stoan; met heur langs de kroam’ te wandelen, -erm ien erm; moppen en ulevellekes, en—as ’r de kroam met de gouddeus -d’r was—, ’en ringske met ’en rood grenoatje d’r ien, te koopen; alles -veur ’t zuute bekske, moar... vals was ’et vrouwvolk, vals as katten!!! - - - -Tien dagen was ’t geleden; van die en deze had Miechel vernomen dat -Ploegers oan ’t bêteren was; verlamd was ie, moar opzitten dee ie weer -en sprêken ook. Langer uuthouen kon ie’t niet, en weten zou ie wàt ’r -woar was, van ’t een en van ’t ander. - -De koekoek in moeder’s keukenkamer had juist halfnegen geslagen, toen -Miechel de woning verliet. - -De waai ging hij langs—umdat ie Mie niet veurbij wou—en toen op den -dijk aan, den gewonen weg. - -Op z’n minst had hij twintigmaal bij zich zelf de woorden herhaald, -waarmee hij Hanneke zou aanspreken. Zóó: - -„Bi’j doar eiges Hanneke! dat duut me plezier, went zie, ik heb er ’t -miene nie van; proaten is proaten en laster is laster, moar weten wi’k -’t, eer za’k niet rusten. Zie Hanneke, erst was alles zoo mooi as’t -wêzen kos, en toen hei’j ’t kalf eiges ien de sloot gejoage. Woarum -Hanneke? Is ’r ’t een of ’t ander op mien te reklemieren? - -„Zie’k ’en kroeglooper of ’en merktjoager? Nee Hanneke, dat zie’k -iens-geheel niet. ’k Zie altied kapoabel gewêst, veur m’n wark ook; en -moeder leit al ’en joar lang te lamentieren da’k ’en vrouw mot nemen, -moar ’en goeje. En nou Hanneke, docht ik in ou ’en goeje te veinden. Oe -eugskes stoan zoo zacht, en oe erms zin wel fiender as van ’en mennigte -derns, moar stark zin ze toch, dat he’k op ’t heujland gezien. Zie -Hanneke, zoo stond ’t, en met de karmis ha’k de verkeering oan oe -voader wille vroagen; en nou—nou zit ’r ’en diestel ien’t heuj, die -stêkt asterantoe en d’r uut mot. Zeg Hanneke, leit ’t oan mien? Sprêk -voor de vuust, of....”—moar dat zou ie heel zuutjes zeggen—„of he’k -mien ien ’en glad bekske bedrogen? Speul ie mooi weer met ielkeen die -Hanneke knap vindt? Ronduut Hanneke, hei’j ’en andere jong? Hei’j met -mien moar gegekscheerd? Of....„Joa—’t was zóó al lang genogt, hie kos -toch niet toezoers deursprêken. En, wàt zou Hanneke zeggen? - -Misschien: - -„Och Miechel, geen kwoad is ’r bij mien. ’k Was op dien oavond van ’t -overval zoo beduusd en verlêgen. Da’k ou de deur veur den neus -dichtsmeet, ’t was umda’k hoast had, en voader zich kwoad had gemoakt -umda’k ien stee van noar huus te goan, noast ou ien’t gres was goan -zitten. ’t Is alles weer over, moar, a’j wilt verkeeren, sprêk dan met -voader, over ’en dag of wat, as ie wat meer op zien kracht is.” - -Misschien: - -„Miechel: we zin d’r achtergekommen da’j veul proats moar weinig doad -hebt, en ielkeen die j’onder de oog’ kriegt, wat veurproat en dan weer -loopen loat; doar za’k niet van gediend wêzen. Goa moar noar Mie -Schuiling.” - -’t Zou meugelik wêzen dat ze geheurd had, hoe ie—véur hoar—met Mie was -gewêst. Moar dóarum.... dat zou meer as arg, ’t zou roazend -kleingeistig zin. - -Misschien zou ze zeggen: - -„Miechel! mins! wat mein ie wel...? Denk ie umda’k ’en enje met ou -vortliep en ’en oarigheid zei, da’k doarum oan trouw docht? Loop, ’k -het wel wat bêters!” - -Dat zou ijselik zin! - -IJselik zou ’t zin! al heel ijselik!! As’t zóó was dan kos Mie heur met -recht ’en peuzelje nuumen; en Mie—wat zou ze d’r oan gehad hebben um -van Hanneke leugens te sprêken? Mie was toch niet ens zeker gewêst, dat -ie Hanneke kende, loat stoan dat ie sjenie in heur had. IJselik zou ’t -zin, méér as ijselik!!! went hie vuulde dat ie d’amoer van ’t heufd tot -de vuut’ ien de botten had; oolik, o zoo oolik! - -En Miechel liep voort. ’t Was hum krek asof ie ien’t gemoed wier -geknepen en gekrabd, miseroabel, en hoe dichter ie bij ’t Lêge Veerhuus -kwiem, hoe roarder ’t hum van binnen wier, hoe mooier dat Hanneke veur -zien oogen stond, moar ook, hoe wufter ze keek en hoe lichter ze woog. - -En toch—hie zou ’t weten; weten wát er woar was. - - - -Reeds eens—toen Ploegers van ’t hooiland kwam—zijn wij de kleine -achterdeur van ’t Lêge Veerhuus binnengegaan; ook nu volgen wij -Miechel, die eerst langs de voordeur heeft gedraaid, maar eindelijk tot -het besluit kwam—um moar stillekes achter ien te goan; liefst wou ie -toch Hanneke erst allinnig sprêken. - -Een oogenblik blijft hij staan; ’t bonst hem van binnen; maar de moed -komt terug, en—de klink beurende, opent hij het lage deurtje, en treed -behoedzaam het huis in. ’t Was hem om Hanneke te doen, en toen hij nu -in het duistere achterhuis stond, tastte hij verlegen in ’t ronde, niet -wetende hoe hij haar, zonder rumoer, zou te woord komen. - -Recht tegen hum over most de gangdeur wêzen, en oan de lienkerhand ’t -melkkämerke, waar ie ’en kummeke kerremelk en nóg wat—harrejennig! -gehad had. Zou ie hoar roepen....? - -Maar, nauwelijks was het verhaalde den jongen door ’t brein gegaan, of -rechts, woar ook ’en kämerke was—misschien wel de cel van Hanneke—doar -heurde ie met ’en fluusterende stem—die ’em ’en iesbad over ’t lief -smeet—de woorden: - -„Jong! jong! heur ie doar niks....?” - -’En andere stem, moar ’en mansgeluud: „Och! ’t zal ’en kat wêzen die -’en muus ien de kniep houdt.” - -„As’t voader is was!” - -„Dan zou’k gleuven Hanneke da’j mien wat op de mouw had gesmerd; ge -hebt mien gezeid, dat ie allinnig nog niet stoan kan.” - -„Da’s woar jong, da’s woar; moar ’k heurde wat, en de angst bekroop -mien, went as ie ou hier vond, ik geleuf dat zien lêven d’r mee ien -gevoar kwiem.” - -„Zien lêven!? Zou ie zoo kwoad zin as ie mien zag?” - -„Och loa’k ’r van zwiegen. A’j wiest hoe ’t mien vreesslik oan ’t hart -geet!” - - - -„Oan ’t hart!” Miechel had ’en heufd as ’en rooje kool, en been’ zoo -stief as houten. - -De mansstem: „Dan zu’j ook alles doen um mien gelukkig te moaken, hê -Hanneke? went zóó is mien ’t lêven te duuster.” - -„Nou doar ku’j op rêkenen. Geen dag geet ’r um, da’k niet met weemoed -oan ou denk’, en bid: mocht ie hier zin!” - -Peuzelje! Peuzelje!! - -De mansstem: „Ie bint toch altied dezelfde. Nou Hanneke, ie wilt ’em -dan geven, hê?” - -„Zou’k dát niet willen!” klonk Hannekes stem, en ook klonk er nog wat, -wis wat gevroagd wier: ’en munje dat smekte. - - - -Peuzelje! Peuzelje!! - -Stief, stokstief stond Miechel. De kat ien’t donkere! Met Jan en -alleman! O: - -PEUZELJE! PEUZELJE!! - -En—nog eenige oogenblikken stond hij stokstijf, maar toen, toen kwam -het bloed sneller in werking,—de vingers begosten hum gluujend te -jeuken en wieren stark en straf noar de broekzak heergetrokken woar ’t -mes ien de schee zat. - -Was dan de trouw en ’t woord uut de wereld! Was dan dat darde misschien -woarheid geworden: Loop, ’k het wel wat bêters!...? - -En twee schreden doet hij in ’t duistere voorwaarts, en de vingers -hebben zich om ’t mesheft gesloten.—Miech! Miech!! wat wi’j beginnen? - -Nog ééne schrede en ’t mes is den zak uit.—Miech! Miech!! smiet dien -duuvel noar buuten! - -’t Mes in de rechterhand geklemd, is hij genoodzaakt de linker op ’t -hart te drukken, went—’t sleet hum van binnen asof’t ’en dorsvlêgel -was. - -Miech! Miech!! luuster links: die vlêgel sleet God! - -De hand, die ’t mesheft omklemt, sluit er zich minder krampachtig -omheen; ’t was asof de stem van zien gesturven voader klonk, zooas ie -veur ’t letst sprak: - -„Jong, hou oe oan God vast! Lêf rein! dan zien w’ons weer ien den -hemel.” - -Den hemel!—Moar heur, nog éns bloast de duuvel: weer klinkt ’r ’en -munje! weer heurt ie geproat, nog zuuter as sukker. - -Miech! heur liever noar de vlêgel. Heur noar oe vader! Zie gunds oe -moeder; zie, ze kiekt oe zoo smêkend oan. Miech! hou dat mes weg. Vort -’r mee! Nog ens Miechel! smiet dien duuvel uut ’t lief! Vort.... vort! - -Vort! Goddank! ’t was asof ie stark oan ’t wammes wier getrokken. Vort! -joa vort liep ie; ’t mes weer op zak; den dêl af; ’t deurtje uut, -en—toen ie buuten kwiem, waar ’t maanlicht helder glansde, toen blonk -’r ook wat in zien oogen, krek as dauwdröpkes ’s mergens op de -bluumpkes. - - - -Gelukkig voor Miechel dat hij vertrokken was, want, zoo hij nog eenige -oogenblikken getoefd had, wij vreezen dat zijn duuveltje hem de baas -zou zijn geworden. - -Hanneke had wel geaarzeld, doch er eindelijk in toegestemd om haar -bezoeker, indien hij zich stil hield, ’s nachts te herbergen: „ze zou -hum wel te sloape liggen.” - -Deze woorden—indien hij ze gehoord had—ze zouden den boerenknaap -wellicht tot een rampzalig uiterste hebben gevoerd, want immers, -Miechel heeft niet begrepen, ja zelfs van verre niet vermoed, dat de -bezoeker van Hanneke, haar beminde broeder Peter, de verstooten zoon -van Arie Ploegers was. - -Verstooten? Ziehier, zoo kort mogelijk, de oorzaak: - -Op de pachthoeve, waar Ploegers vóór zijn komst naar D. woonde, hield -hij een arbeider, terwijl ook Peter hem behulpzaam was. - -Huibert was ’en lillikke schroale vent, met ’en kokkerigen neus, en ’en -kop met hoar as van ’en verreke. Hanneke was tegen alle minsen -vrindelik, en doarum ook tegen Huibert, dien ze zelfs de hand boven ’t -heufd hiew, umdat ie zoo weinig veur zich had en deur anderen veur ’t -lepke wier gehouen. Nou meende Huibert, die van zich eiges docht dat ie -’en heele piet was, dat Hanneke ’en oog op ’em had. - -Dàt ku’j begriepen! Moar—toen Hanneke ’t ien de goat’ had gekregen, en -’em gezeid had dat ie wiezer most zin en zich niks ien ’t heufd hangen, -umdat z’em kos uutstoan moar ook geen spier meer, toen was Huibert zoo -mal as ’en schoap geworden, en had gebleêrd veul niet genogt, en -gelammentierd meer as meer. ’t Had niet geholpen, moar Hanneke was ’t -zoo muu geworden, dat ze bruur Peter had oangezet um Huibert, zonder -viezevoazen, de woarheid te zeggen. - -Dat had Peter gedoan; kort en goed had ie gezeid, dat Hanneke hum -liever op de hakken as op de têjen zag; dat ze krek zooveul van hum -hieuw as van ’en slek ien de kool, of ’en hoar ien de mêlpap; dat ie -hum roaide de gekheid te loaten, of dat zien paspoort anders zou worden -geteikend, went, dat ie dan voader ’t gesjenk is vertellen zou. - -Huiberts neus was as ’en eerdappel geworden, en zien hoar was overeind -goan stoan as van ’en stêkelverken. Weinig had ie gezeid, moar de nijd -had ie oan Hanneke en veural oan Peter gekregen. - -’t Was roar gewêst, moar Peter had al meer en meer gezien dat voader, -die van nature best en goed moar stroef en gellig van oard was, al -stroever en grommiger wier. Hoe ’et kwiem dat begreep ie niet. - -Goandeweg was ’t nei-joar geworden, en Peter, die dukkels met Hanneke -over voaders stroefheid had gesproken, en ook dukkels gezeid had dat ie -„’t woarum” is zou vroagen, kwam, toen ie zien voader met: „Alle zêgen -in ’t nei-joar,” de hand had toegestoken, en koel: „Van’s gelieken,” -had weergekregen, dichterbij en vroeg zoo bedoard as ie kos, of voader -wat op hum te reklemieren had, en woarum ie zoo stroef en onvrindelik -was? - -Toen—toen was’t losgekommen! Van luiheid en allerlei dinger had -Ploegers zien Peter beschuldigd. - -„Da’j ien de kroeg loopt!” had Oarie gezeid: „da’j ou met de derns van -de mulder afgêft, die zoo licht zin as veeren; da’j niet pruuft ’en -enkel dröpke as ’t zoo uutkumt, doar ’k toch niet groot mee op heb, -moar da’je de kloare met volle flessen ien huus hoalt, en ligt te -jassen of pandoeren um grof geld da’j wel niet anders kunt kriegen as -op slinkse wêgen!” - -Dat had Ploegers gezeid, en Peter had gestoan asof ’em de grond as pap -onder de vuut’ wier. - -„Leugens! allemoal leugens!” had hij eindelijk geroepen. Moar Ploegers -had bêter geweten dat ’t geen leugens woaren. Hier, ien de loaj van ’t -kammenet, had ie ’t smerrige spul koarten nog, dat ie ens ien Peters -wammes gevonden had; hier, hier had ie de fles met kloare nog, die ie -veur ’en dag of tien bij Peters cel onder ’t heuj had gevonden. Toen -had ie ’r niet van sprêke willen umdat ie bang veur ’t koken van zien -bloed was gewêst, moar nou, nou Peter d’r eiges van sprak, nou.... en -Ploegers was buuten zich eiges van kwoadheid geroakt, en Peter had -gebêfd, moar alles veur toeval en laster verkloard; en Ploegers was -deur Peters verstoktheid as roazend geworden, en had getierd en -gescholden dat ’t ’en ijselikheid was, en—vuul en woedend, had ie zien -jong ’en slag gegeven, dat ie gesoesd had. - -Wit, spierwit was Peter geworden; ’en slag! wel verdrêjd!! ’en slag! -afgestampt!! en, oakelik was ’t, moar vreemd was ’t niet—Peter had -voaders bloed ien ’t lief—Ploegers had den slag weerum gekregen. - -Hanneke was komme toeschieten; en ze had alles en toch niks gezien: ’en -rooje briesende voader; ’en witte trillende bruur; ze had geheurd de -stem van den erste: „Vervluukte jong! pak oe ’t huus uut, a’j niet wil -da’k ’en moord doej!” Ze had Peter ’t heufd zien drêjen as of ’t -doarbinnen niet pluus was; moar, vort was ie gesturmd, hoar veurbij. -Greinende was ze toen toegeschoten, en had gezucht en gebêjen; moar -fluite!—roazender en roazender was Ploegers geworden: „Deur mien jong, -deur mien eigen kiend gesloagen,” had ie geschráuwd; en.... gesmeten en -gekletst had ie alles wat ’em veur d’ oandacht kwiem, totdat ie -eindelik nog roarder gebêfd en zoo vremd met de oog’ getrokken had, -zoodat ie, in begoaves beruurd, op den vloer was neergesloagen. - -Zoo was ’t gekommen.—IJselik niewoar? En, toen Ploegers weer zoogoed -als bêter was, toen had ie ien ’t huus niet blieve kunnen, woarin -zooveul gebeurd was, toen was ie noar D. getrokken en had Huibert loate -goan. Met Hanneke ging ie vort, moar over Peter sprak ie nooit. - - - -Ja, Peter had het gewaagd de vaderlijke woning opnieuw te betreden. Ter -plaatse waar hij zich na dien noodlottigen nieuwjaarsdag had -opgehouden, was hij door de tusschenkomst der zuster, die hem zoo innig -liefhad, op de hoogte van vaders gesteldheid gebleven. Bitter had de -jongen, die door de lasterlijkste beschuldiging en een samenloop van -noodlottige omstandigheden in opstand tegen zijn vader kwam, geweend. -Peter had bitter geweend, en gedurig had hij het voornemen opgevat om -met berouw en ootmoed tot den beleedigden vader weder te keeren; hem -vergiffenis af te smeeken, en hem van de valschheid der vermoedens -nogmaals de verzekering te geven. Helaas! die goede voornemens hadden -schipbreuk geleden op het hem maar al te zeer bekende karakter van den -vader, die, zonder de klaarste tegenbewijzen—ook bij het bitterst -berouw—nimmer vergiffenis zou schenken. Bitter had hij geweend, want -vaders toestand, waarvan Hanneke hem onderrichtte, had hem erg -bedroefd; maar nu, zonder nog van zijn laatste overval kennis te hebben -bekomen, had hij zich eensklaps naar D. gespoed, dewijl een treffend -bewijs van zijn onschuld hem als door God was geschonken. - -De woorden: „Nou Hanneke, ie wilt ’em dan geven?” welke Miechel—omdat -er een zoen op gevolgd was—een „peuzelje! peuzelje!!” ontlokten, hadden -op een brief gedoeld, die Peter den vorigen dag was ter hand gesteld, -en luidde als volgt: - - - „Vrient Peter! ik heef je niet Kunnen leien om Dat Ik van Haneke - hieuw en Jij mijn in de Weg Sting. Ik heef een Pleuris gehad en - Woerd dat De dokter is zijt dat Ik krab aan bin, nou heb de - dommeneer gezijt en geSproken van de Rijnhijd van Geweten. Ikke bin - nou bang as ik in Den heemel kom dat ikke weerom mot, want ik heef - je vader opgehist om UE de deur uit te krijgen, voor vrijaf met - Haneke en heef een spul kaarten In je Zak gestobt en ook ja neever - in het hooi. Ik heef vroeging en ook benouwdhijd voor God de vader. - Deze sgrijf Ik op bet, omdat Ik nog Sgrijven kan, maar Zwak bin ik - En kan niet Langer sgrijven maar sgrijf toch om Mijn te vergeeven - als dan de dommeneer zijt, God ook vergeeft; nou zal ik ijndigen - als of er niks gebeurd is, en dawwe in den Heemel mekare de Hand - geven, zoo as gezijt is, de groetenisse ook aan Haneke die Ik lief - had. - - „UE. vrient Huibert Pols.” - - -Die regelen, die jammerlijk gestelde regelen, ze hadden Peter diep -getroffen en met blijdschap vervuld. Naar Huibert was hij heengesneld; -zijn vermagerde hand had hij gedrukt; den stervende vergiffenis -geschonken, met de bede aan God, dat ze ook hém mocht worden verleend -voor een grooter kwaad, waartoe hem de laster gebracht had. - -Drie dagen waren er na den avond verloopen toen wij Miechel het gesprek -van Hanneke en Peter zagen beluisteren. Gedurende dien tijd had de -zuster haar broeder in het achterhuis geherbergd en van het noodige -voorzien, gestadig op een geschikt oogenblik lettende, waarin zij den -vader deelgenoot van Huiberts brief zou kunnen maken. - -’t Was na den middag. - -Ploegers had ’en bietje riest met ’en stukske kalfsvleis gegêten. ’t -Had goed gesmoakt; ’en bietje gesloapen had ie toen, en nou, wakker -geworden, zei ie, dat ie dorst had en wel ’en kummeke thee wou. De -theepot stond bij ’t vuur op de ploat, en, of Hanneke met opzet ’en -mooi pronkkummeke van de broodkast nam, ien stee van ’en wit dat er ien -stond—’k weet niet, moar zooveul is zeker, ze nam ’et, schonk ’et vol, -dee d’r ’en kluutje ien, toen wat melk, en brocht ’et oan voader. - -Kracht om het aan te vatten, had Ploegers niet, maar zie, terwijl hij -den blik op het kommetje wierp, dat Hanneke hem aan de lippen wilde -brengen, trok hij het hoofd terug, bleef er op staren, en zei met een -zwakke en bewogen stem: „Lêf gelukkig!” - -„Leef gelukkig!” die woorden had Ploegers op het kommetje gelezen, het -kommetje, dat zijn Peter hem eenige jaren geleden van de kermis had -meegebracht. - -„Lêf gelukkig!” herhaalde hij langzaam, en trilde wonderlijk met het -hoofd, en verborg zijn aangezicht in het kussen. - -Het kommetje, waarvan de aanblik den vader zoo zeer had getroffen, werd -door Hanneke op de tafel gezet, en terwijl het meisje zich daarna op -den stoel voor de bedstee plaatste, nam zij vaders machtelooze hand in -de hare, en sprak zacht en gevoelig: - -„Voader, da’s nog ’en köpje van Peter.” - -„Lêf gelukkig!” klonk het weder uit Ploegers mond. „Lêf gelukkig! ’En -wuns! en ’t lêven verbrêken!” - -„’t Was toch zoo’n goeje jong, voader. Hie had oe zoo lief; hie meinde -’t zoo best; alleen was ie driftig.” - -„Driftig! sprêk doar niet van, da’s ’t bloed—moar geen zonde.” - -„’t Leidt tot de zonde, voader; en hij die oe ’t kummeke gaf, het ’et -geteund, moar kwient ook van hartzeer.” - -„Lêf gelukkig!” murmelde de vader weder en voegde er langzaam bij: „God -het mien bezocht ien de kienders die ’k liefhad en ien’t bloed dat te -straf geet.” - -Aan eigen rechtvaardiging dacht Hanneke niet. In de overtuiging niets -kwaads tegen den dierbare te hebben bedreven, was zij er slechts op uit -om vaders liefde voor Peter te winnen; en met een stem zoo lieflijk als -roerend, sprak zij van vroegere dagen, toen Peter zijn goeden aard zoo -dikwijls getoond had. - -God zij dank! Ploegers hoorde haar spreken, en zelfs geen plooi van -wrevel was er op zijn gelaat te bespeuren. - -Hanneke ging verder, en herinnerde den vader op verstandige wijze aan -den ongelukkigen nieuwjaarsdag, waaruit zooveel jammer geboren werd. -Zij sprak van de mogelijkheid dat valsche oorblazingen Peter hadden -zwartgemaakt, totdat zij ten laatste—inwendig juichende om de kalme -stemming waarin haar vader bleef—den brief te voorschijn haalde en dien -duidelijk en langzaam voorlas. - -Wanneer de weinige trekken voldoende waren, waarmede wij vroeger het -karakter van Ploegers poogden te schetsen, dan beseft men dat de inhoud -van Huiberts brief den lijder ontzettend moest treffen. - -Een onrecht hém aangedaan, had immer zijn bloed aan ’t koken gebracht, -en hoe vaak hij ook den strijd tegen dien hartstocht had aangevangen, -meestal was hij zijn slachtoffer geworden, zooals wij zagen met de -opvattingen tegen zijn kinderen, tot zijn eigen verderf. Ploegers wist -het maar al te wel, dat de toorn bij miskenning ook hém in vroegere -jaren niet zelden tot daden had gevoerd, die hij in bedaarde -oogenblikken als grove zonden aan God had beleden; en nu, nú besefte -hij volkomen, hoe het vergrijp van zijn zoon, bij de grievendste -miskenning, een zonde was, waarvoor de Hemelsche Vader hém—ondanks zich -zelven—bewaard had. - -Nog had Hanneke den brief niet geheel ten einde gelezen, toen zij reeds -bespeurde hoe een zenuwachtig trillen den zwakke had aangegrepen. Was -zij wellicht te ver gegaan? Had zij den kranke moeten sparen?—Doch -neen, Peter moest vaders liefde herwinnen en vergiffenis bekomen, -waarna zij ook voor zich zelve zou kunnen spreken, om zich te -rechtvaardigen van de blaam, die er op haar moest geworpen zijn. - -„A’j is wiest voader, hoe de erme jong wee ien’t gemoed het,” sprak ze -fluisterend: „Och! ie hebt gezien hoe ’t vuule leugens gewêst zin die -’em tot vergriep brochten. Zeg.... beste voader, zeg.... as ie.... is -hier was, en oe um vergêving smêkte, zeg, dan zou’j ’em toch niet -langer verschoppen? Zou’j dan niet zeggen, krek as de voader van den -verloren zeun: hie was verloren en is weer gevonden?” - -’t Heufd van voader schudde nog wel, moar hie zee toch: „Peter! Peter!” -En Hanneke liep op de têjen noar de deur, en smuuspelde: „Peter.” En -toen—toen kwam ’r een de keukenkamer binnen, die al lang achter de deur -had gestoan, en, hand ien hand met zien zuster op de bedstee toetrad. - -Peter bleef zonder sprêken veur de bedstee stoan. Ploegers, met de oog’ -noar ’t binnenst gekeerd, bleef ook stil, en Hanneke—die vochtig ien de -oog’ wier—trok heur erme bruur oan ’t pand van zien woames asof ze -zeggen wou: Sprêk dan Peter, ’t is nou de tied. - -’t Was tied, hoog tied! Moar Peter, die wel honderdmoal van te veuren -gedocht had: dit za’k zeggen en zoo za’k sprêken, sprak nog geen woord; -’t was hum asof er ’n brok ien de kêl zat.... Wat zag zien goeje voader -d’r iesig vervallen uut! - -En Hanneke trok alweer, en fluusterde: „Toe dan, hie ’s nou zoo kalm.” -Moar, Hanneke wist niet, dat, toen zij um Peter te roepen van ’t bed -was gegoan, ’en ander man met moagere vingers—die al lang ien huus had -geloerd—d’r op was gestapt en voader zoo stil miek. - -En Peter vermande zich; en as ie zich neerboog tot voader, dan -fluusterde ie ’en poar woorden, die Hanneke niet verstoan kos, moar, ze -zag wel dat er ien voaders hand nog ’en kleine trilling kwiem, ien de -hand die anders zoo slap was. - -„Vat ’em zien hand ook,” fluusterde Hanneke. En Peter greep de dorre -vingers van voader met de hand—dezelfde hand woarmee hie hum snood, -moar ien drift, had getroffen. - -„Voader, voader, vergêf mien...? Voader, ik heb zoo bitter misdoan!” -klonk ’t droevig en oakelik stark. - -Maar.... of de vader den handdruk gevoeld, en of hij de woorden van den -berouwhebbenden Peter verstaan had, zijn kinderen vernamen het niet. -Roerloos bleef Arie Ploegers liggen; geen woord kwam er meer over zijne -lippen; in een vernieuwden en heimelijken aanval van den bekenden -vijand werd de zwakke vermeesterd. - -Azien en woater helpen niemeer as ’t lief ien de kneukels van de dood -leit. Dokters, aldat ze ’t heufd nog voller as d’r boekenkast hebben, -ze kieken op d’r neus as ’t spulleke uut is, en de woorden: „’t Is -afgeloopen,” kniepen ze de kêl uut, asof ze geströpt zin. - -„’t Is afgeloopen!” die woorden vernamen Peter en Hanneke nog geen half -uur later uit den mond van den geneesheer, en zij staarden somber vóór -zich. - -„Houdt je maar kalm!” klonk het ten afscheid uit denzelfden mond; maar, -toen de deur achter den goedigen raadgever was dichtgevallen, toen -weenden ze luide, Peter en Hanneke: ze hadden geen vader meer op aarde; -ze hadden den dierbare zien kwijnen, en vernietigen door een duiveltje -in ’t bloed, dat, aangehitst door een gevaarlijker duiveltje, een -duiveltje dat lacht en jubelt bij ’t verstoren van huiselijk geluk, -oudervreugde of huwelijksheil, zich een troon vest op de puinhoopen van -liefde en eendracht, en, evenals ’t kriekende kriekske, overal kriekt, -maar slecht zich laat vangen, en—altijd weer voort is. O! hoeveel zou -Peter voor slechts één handdruk, hoeveel zou Hanneke voor één -vriendelijk en verklarend woord van vader gegeven hebben! Vader was -gestorven, en Peter wist niet of zijn heengaan in vrede geweest was. -Vader was dood, en Hanneke zuchtte: „Ha’k moar eerder gesproken. Wie -weet wàt ie docht!” En ze treurden, de weezen, maar vonden troost in -het denkbeeld: God weet alles, Hij kent den schuldige zoowel als den -reine; den eerste schenkt Hij vergiffenis bij waarachtig berouw, de -laatste deelt in Zijn liefde wat ook de laster moge blazen. - - - -’t Is kermis in ’t dorp. Aan den voet van den dijk staan, evenals -bezijden den kerkweg, de koekkramen en tafeltjes, die een bonte rij -vormen met haar zusters van Neurenburger inhoud, benevens de -hakblokken, die zich nauw aan den onveranderlijken mallemolen sluiten, -waarin de jongens op ongeblinddoekte paarden rijden die nooit dol -worden, en de meisjes in baksleden glijden zonder dat ’r sneeuw is. - -’t Is kermis in ’t dorp. Wie zou het wraken dat ook de arme daglooner -evenals de rijkere landbouwer zich één dag in het jaar aan betamelijk -genieten overgeeft? Welk verstandig mensch zal het wee over den -daglooner uitspreken, die met moeder de vrouw en al de springers, groot -en klein, naar de kermis trekt, en het met zorg gespaarde kermisgeld -verdeelt, om: veur moeder zes stoale vurken ien ’t huushouen; veur Ka -’en pêpermuntdeuske; veur Albert ’en piepekop; veur Geurtje ’en -spiegeltje; veur Gijske ’en kniepmes; veur Jenneke ’en stooterspupke, -en ten slotte ’en tienstuivers-koek veur allegoar te koopen? Wie zal -het hem euvel duiden dat hij vijf centen uutleit um de kleintjes ien de -meulen te zetten, en ’en kleinigheid nog, um te zien of Albert zoo -handig ien ’t koekhakken is as hij ’t was in zijn tied? Wie zal het -ach! en wee! over de kermis uitspreken, de kermis op ’t land, wanneer -ze in reinheid des harten gevierd wordt? Laat ze zelfs binnengaan in de -herberg: twaalf lampen aan den zolder—ongekende verlichting! ’en vedel -en klarinet—keurige harmonie! ’en glêske bier voor den geringe, ’en -fles wien voor den rijke; ’en „oavandeu”, ’en „sjassedewied”,—wat zou -het schaden? Neen, we gingen niet te ver met ook de herberg binnen te -treden; een hopsasa in eer en deugd is geen zonde, al zijn er -ijveraars, die—bij volgeladen tafels en onversneden wijnen, in ’t vette -der aarde—den mindere zoo gaarne elk levensgenot ontzeggen. Neen, we -gingen niet te ver; maar helaas! daarbinnen die herberg blijft het maar -zelden zooals wij het zagen. Daar sluipen wezentjes met bokspootjes -binnen, die prikken met hun hoorntjes en kwispelen met hun staartjes, -en, om die van verre te houden, daarom vloeit ons de zucht van de -lippen: mocht de onziekelijke philanthropie zich ook met onze -dorpskermissen bezig houden; mocht ze het goede er van bewaren of -wijzigen, maar het kwade en zondige zoeken te voorkomen door gepast, -door degelijk vermaak, en de kermis alzoo in een recht nuttig en -vroolijk volksfeest herscheppen! - -’t Is kermis in ’t dorp. De pas gerezen September-zon trekt langzaam -den nevel op die de velden bedekt. De luifels der kramen zijn nog -gesloten, en de groote honden, die het kermisvolk dienen, loopen -snuffelend rond en houden den pastoriehaan met zijn dames op een -eerbiedigen afstand, die anders gewoon zijn, een morgenwandeling tot -voor de herberg te maken, waar de afval der voerbakken niet zelden een -hartigen pik achterlaat. - -Op het oogenblik dat de doodgraver—’t is zeven uren—het klokketouw -trekt, en der gemeente verkondigt dat vriend Hein zich aan geen -kermissen stoort, komt door de achter- of schuurdeur der herberg een -jonkman naar buiten, die schichtig in ’t rond ziet en de pet diep in de -oogen drukt. - -’t Is Miechel; giesteroavend het ie karmis gehouen, went ’en karmis -verzet de zinnen. Mie was ook ien de vreugd; ze had er veul bêter as -anders uutgezien. Ze had hum verlokt tot ’en „schotse-drie,” en willen -traktieren ook; moar, dat had ie niet gewild, en hij had getraktierd op -krek wat ze lustte—geen bier, geen wien—rood met sukker! En ze was al -knapper geworden! Wat had ze de slag um ’t hart te verlochten, Miechel -had nog ens, en nòg ens gedanst, en nòg ens gepruufd; ook annies. -Verdrêjd, hie was zoo tierelierig en zoo lochtig geworden as ie in geen -tiedlang gewêst was. En Mie was bij ’em gebleven, en ze hadden is -gekuierd buuten.... en ze woaren weer noar binne gegoan.... en Miechel -had toen noast Mie ien ’en schip gezeuten woarmee ze lavierde; en ’t -was schiemerig geworden.... zoo roar.... zoo benauwderig, en toen.... -toen most ie ien sloap zin gevallen.... ien de schuur van de harbarg, -woar ie ien’t heuj was wakker geworden. - - - -De doodgraver ging al voort met het metaal in den toren te doen -brommen. - -Lienks op ’t karkhof had ie giesteroavend ’en graf motte groaven ien -stee van te kunne dansen. Albeneur! bêter verdienen as verteren. Krek -op de moat van ’t meziek, dat gunds uut de harbarg had geklonken, had -ie spoaje kunnen; ’t was nooit zoo oarig gegoan, en de kuul was zoogoed -as veur den beste. - -Miechel liep nog zoo’n bietje drêjerig den diek op. Dat klokkegesjenk -vervêlde hum gluujend, heel andere meziek as van giesteroavend. -Veuruut! Moeder zou niet weten woar ie gezeuten had.... - -MIE!.... veuruut! - -Met de oogen naar den grond liep Miechel voort; en—was het beeld van de -lange Mie hem onwillekeurig met een spottenden lach voor den geest -getreden, een schok voer hem door de leden, toen hij, een tred vóór -zich vernemende, opzag, en haar ontwaarde met wie hij had kermis -gehouden. - -„Hoe is ’t, hei’j de sloap al wakker?” riep de lange deerne den jongen -reeds van verre toe, en nadertredende, vatte ze hem bij den arm, en -fluusterde wat, en smuuspelde wat, en Miechel zei niks, went, hie was -nog zoo soezig. - -„Kom, loop is mee,” zei Mie na eenig zwijgen: „Zie, doar kommen ze van -’t Lêge Veerhuus. Zie, Joapik de veldwachter geet veurop, de meister -achter hum oan. Kom, bij ’t hek van ’t karkhof ku’j alles goed zien.” - -Ondanks zich zelven keerde Miechel aan den arm van Mie op zijn weg -terug; terug, voorbij de kramen, die de luifels nog neer hadden; terug, -voorbij de herberg waar hij vernacht had; en, bij het hek van ’t -kerkhof gekomen, drong Mie hem tegen den hekpost aan, bleef aan zijn -zij, en fluisterde, terwijl ze wonderlijk lachte: - -„Dat had den Ploegers ook niet gedocht, dat zien eigen kienders hum den -dood zouen doen.” - -„Hé?” zei Miechel, die ’t niet best verstaan had. - -„Dat de erme man deur de slechtheid van zien kienders nou ien de kiest -leit,” fluisterde de deerne weder: „Ha’k geen recht Miechel, toen ’k -zei—um van den jong niet te sprêken—dat die Hanneke ’en peuzelje was?” - -Miechel kreeg ’en oakelig gevuul, moar kon niks antwoorden.—Hanneke! -Had ie niet eiges de woarheid geheurd; had ie niet eiges -d’onderveinding gekregen dat ze de kat ien’t duustere kneep, en dat -z’ien ’en mooi bekske ’en tong had, die nog valser as vals was? - -Nog altijd dreunt het klokgelui. Zie, langzaam nadert de trein. Joapik -de veldwachter doet bij de intrede van het lindenlaantje dat op het -kerkhof uitloopt, de jongens uiteengaan, de jongens die met dezelfde -pret ’en kerl met ’en oap, of ’en urgel met drêjende pupkes, as ’en -begroafenis zien. - -Meester, met den zwarten mantel om, en den langen slier aan zijn hoed, -ziet deftig in ’t rond; juist achter hem aan, rijdt de boerenwagen -waarop de zesplank staat, waarvan de meeste menschen zoo’n afkeer -hebben, maar, zoo als er toch voor het grootste deel der stervelingen -zeker een zal getimmerd worden. Zie, vóór op den wagen zit de voerman, -en achterop, bezijden het hoofdeinde der kist, zitten twee vrouwen in -zwarte kappen gedoken; een harer houdt een witten zakdoek voor de oogen -gedrukt. Achter den wagen volgt een twintigtal mannen; den eerste ter -rechterzijde zijn de oogleden gezwollen, en terwijl hij den blik strak -op het wentelende wagenrad houdt gevestigd, verneemt zijn nevenman niet -zelden een pijnlijken zucht. - -De wagen is het hek genaderd; de trein staat stil; een kleine ladder -wordt tegen het voertuig geplaatst; de vrouwen staan op, en klimmen af. -Eenigen der mannen, die achteraan liepen, slaan de handen aan ’t werk -en brengen de kist van den wagen naar de lijkbaar, die aan de -binnenzijde van ’t hek gereed staat. Weer gaat de veldwachter met den -meester vooruit; twaalf dragers torsen den zielloozen broeder met zijn -laatste woning; de vrouwen volgen, de overige mannen volgen haar. Aan -den grafkuil genaderd wordt het zwarte kleed van de kist genomen; de -dragers plaatsen de kist op de houten die over den kuil zijn gelegd; de -houten worden weggetrokken; met touwen viert men het lijkomhulsel -zachtkens naar beneden;.... daar ploffen aardkluiten, dof en somber, -daar zegt de meester ten laatste: dat familie en vrienden voor de -laatste eer aan den overledene bewezen worden bedankt; daar worden de -hoeden, die straks werden afgenomen, weer opgezet; men trekt terug, -en.... terwijl de jongste der vrouwen den wagen weer zal beklimmen, -treedt een lange en plompe deerne, die een jonkman in den arm hangt, -zóó ter zijde, dat de bedroefde het paar moet bemerken. - -Door het tranenfloers heen ziet Hanneke Ploegers den jongen, dien men -haar vader eertijds moest hebben verdacht gemaakt; ze ziet Miechel dien -ze liefhad daar staan, met een onverschillig gelaat en met doffen blik; -ze ziet een andere naast hem.... een andere! En ze neemt weer plaats op -den wagen, en—had ze in ’t heenrijden geweend, ze schreide nog meer op -den droeven terugtocht: haar vader had ze verloren, verloren zonder van -zijn achting verzekerd te zijn; en ze had ook den jongen verloren, aan -wiens trouw en reinheid ze nooit had getwijfeld. - - - -Aan den avond van den dag, die met het gebrom der doodsklok was -begroet, krasten de kermisvedels voor de laatste maal. De -kermisduiveltjes, die met de onschuldige kermisvreugd waren meegekomen, -ze traden op dezen tweeden avond nog moediger te voorschijn. Ze -grinnikten en goechelden en gilden luide; ze verscholen zich in de -dranken, kropen tusschen de balancé’s, en namen plaats, zonder schroom, -op de lippen der kermisgasten. - -Ze hadden schik de dorpelingen; sommigen, ja, in den eenvoud des -harten, met klaren blik: maar het meerendeel, helaas! turende door een -nevel, die al zwaarder en zwaarder werd en alle licht met zijn sluier -omhulde. - -Ze hadden schik de dorpelingen; daaronder velen wien in den vroegen -morgen, voor de laatste eer aan den overledene bewezen, was dank -gezegd. Ze hadden schik.—Doch, Peter en Hanneke, zij juichten niet bij -’t maatgeklank, dat in den stillen avond over de weiden klonk. - -Ze hadden ’t ien huus te benauwd gehad. Ze woaren noar buuten gegoan, -en hadden geschreid, bitter en veul, en woaren goan zitten ien’t kuule -gres oan den Rien-kant, dicht bij de plek woar Miechel nog kort gelêjen -oan Hanneke gevroagd had: of zij hum mocht liejen zooas hie van hoar -hiew. - -Kuuler was ’t geworden, en Peter had ’t goed gedocht um noar huus te -goan. Met de hand onder ’t heufd was Peter ten leste ien sloap -gevallen. Hanneke had ’et gezien, en stillekes, doodstillekes had z’en -doek um ’t heufd gesloagen, en was ze nog ens de deur uutgeloopen. - -Woar most ze noar toe....? Och! ze wiest ’et niet. Miechel was ’t die -heur veur den geist sting. Ze had gemeind dat de tied alles met hum -ien’t geliek zou brengen; moar, voader was dood, en zoomin voor zich -eiges as veur Miechel had ze sprêke kunnen. Miechel!—ze had hum ’s -mergens ien ’en zwonk zoo roar en met ’en andere dern gezien; ze most, -ze zou hum sprêken; ze most, ze zou hum de toedracht vertellen; ze -zou..... - -Maar, nu ze wilde en zou, nu had ze den moed niet om zich naar zijn -woning te spoeden. De weerden liep ze rond, nu aan den Rijnkant, dan -weder naar den dijk. Eindelijk, zie, daar treedt ze de wilgen langs, de -dijkglooiing op, en daalt aan de andere zijde. Licht schemert er in de -woning waar Miech met zijn moeder woont. Ze nadert het huis; de luiken -zijn maar ten halve gesloten; langzaam treedt ze toe. Met de hand boven -haar oogen blikt ze naar binnen. Knikkebollend zit een bejaarde vrouw -naast haar rustend spinnewiel, nog houdt ze ’t vlas in haar hand, maar -de draad is gebroken....—Miech is er niet. - -Zal Hanneke die oude wekken? zal ze haar vragen? zal ze haar -zeggen....? Neen, ze treedt terug en hoort de vedeltonen sterker, die -op den adem van een opstekend koeltje haar worden overgebracht. -Daarheen, dáárheen wordt ze getrokken met onwederstaanbare kracht. -Kermisvreugde,—hoe stuit ze haar tegen de borst; en toch, toch wendt ze -haar schreden naar de plaats der blijdschap. Ze wil zien, of hij.... of -Miechel.... er is; en—nog meer verbergt zij haar gelaat in den doek, -dien ze zich om het hoofd sloeg. - -Nader en nader klinken de muziektonen. Hanneke is de herberg genaderd. -Een benauwde lucht dringt uit de opgeschoven ramen haar tegen. In de -meening dat niemand haar ziet, slaat ze den blik naar binnen. Langs de -hoofden van een boerenknaap en zijn kermisgezellin—die, met den rug -naar het raam en tegen elkander geleund, er vóór zijn gezeten—dwalen de -oogen van ’t meisje de danszaal in ’t ronde. Hier.... daar....? neen, -Miechel ziet zij er niet. - -Een flauwe hoop flikkert op in haar harte, en sterker buigt ze het -hoofd naar voren om zich geheel te overtuigen. Doch ook terzelfder tijd -klinkt een plompe stem haar van ter zij in de ooren, een stem die -grinnekend vraagt: of ze de rouwtied al uut het? - -’t Was de zoon van den boer, die ’s morgens zijn wagen voor de -begrafenis had afgestaan. Terwijl Hanneke, hevig ontsteld, den arm van -den vrager, die haar slanke leest wilde omvatten, zocht af te keeren, -wendden de hoofden voor het venster, binnen de kroeg—door het gepraat -opmerkzaam geworden—zich om, en, blikte Miechel in de oogen der -reinheid, door een floers van bedwelming en laster heen, en zag Hanneke -het verhitte gelaat van hem dien ze zocht, maar die—helaas! zij kreeg -nu de volkomen zekerheid—voor haar verloren, geheel verloren was. - -Dat oogenblik der herkenning ’t was een zien, gevoelen, losrukken en -voortijlen van Hanneke, in ’t zelfde tijdstip. Ze snelde voort, de -reine en schoone, en te midden van de dartele tonen, die haar uit de -herberg als najoegen, hoorde zij weder ’t gebrom der doodsklok als in -den morgen, en zag zij haar stervenden vader, en zag zij den beminde -zooals hij voorheen, doch ook zooals hij haar straks in de oogen had -gezien. Zij snelde voort en in de weerden hoorde zij ’t kriekske -krieken, rechts en links; maar gelukkig! zij zag de giftige tong der -lange deerne het venijn niet in de ooren van Miechel spuwen; gelukkig! -zij hoorde die woorden niet: „’s Mergens bij de kiest van een voader, -’s oavends op de loer veur ’en harbarg—zeg, zou ’r grooter schandoal -ien’t derp wel wêzen!?” - - - -Acht jaren zijn voorbijgegaan. - -’t Is een donkere winteravond. De scherpe Noordoostenwind blaast -ijskoud over de weiden en tegen de ruiten van ’t Lêge Veerhuis. De deur -der woning wordt van binnen geopend, en een zwarte gedaante met een -lantaarn in de hand, treedt naar buiten. Haastig slaat zij den -berijpten weg in, die langs greppels en onttakte knotwilgen naar den -dijk voert. De dijkhelling is glad; ternauwernood gelukt het haar den -top te bereiken. Even blijft zij staan en hijgt naar den adem. Straks -vervolgt ze haar pad, dat slechts flauw door het lantaarnschijnsel -verlicht wordt. Bij den grooten lindeboom daalt ze behoedzaam en niet -zonder gevaar den steilen dijk weder af; zij komt beneden. Ginds moet -ze wezen, ginds, waar ze de oude niet meer slapende bij haar spinnewiel -met den gebroken draad in hare handen zal ontdekken; ginds moet ze zijn -in de woning, waaruit die oude vrouw al spoedig naar den Gods-akker -werd gedragen, dewijl de draad der liefde in hare woning, door twist en -bitter hartzeer, mede op het wreedst verbroken werd. Ze wil Miechel -bezoeken, Miechel die wel genoodzaakt is geweest een vrouw tot de zijne -te nemen, een vrouw, die hem in stee van gelukkig, rampzalig zou maken. -In de woning wil ze zijn waar een slordige huisvrouw den man tot een -dronkaard gemaakt, de welvaart verjaagd en den honger naar binnen heeft -gelokt; waar een ziekbed der armoede in een doodsbed staat herschapen -te worden; waar zes hulpelooze wichten, onbewust van hun ellende, zich -in onreinheid wentelen; waar binnen een verslapte hand zich in de -nabijheid der stervenssponde opheft om den armen tweejarigen knaap te -slaan, het kind dat niet kon inslapen omdat hij zoo koud was en honger -had. Ginds wil ze wezen, waar nog bij ’t binnensluipen des doods, een -laatste smet wordt geworpen op haar, die weldoende nader treedt; waar -doodsbleeke lippen nog stamelen: „Da’j altied.... van ’t peuzelje.... -reutelt.... dàt kniept mien de kop in.—Woar kumt ze um hier.... as um -ou nog te lokken!” - -En dáár moest Hanneke wezen, en dáár wou ze binnengaan? Medelijden, -innig medelijden met een verdoolde, dien ze eenmaal zoo lief had; -deernis met het kroost eener stervende moeder, die zij niet haatte, -ofschoon ze haar ’t geluk van haar leven had ontroofd; deernis met de -vrouw, die haar nog kort geleden op den beschonken staat van den man -had gewezen, als de oorzaak van al den jammer. Deernis, het innigste -medelijden joeg haar voort; en ze kwam, en ze huiverde op den drempel; -maar toch—ze trad binnen, en plaatste den welgevulden zak, dien ze -medebracht, op tafel. - -Wat was Hanneke Ploegers oud en bleek geworden in acht jaren tijds! - -Ze vroeg naar de kranke. Miechel antwoordde niet. - -Ze veegde een traan weg. Miechel zag het niet. Neen, den traan zag hij -niet, maar nam, met een spotlach, een dronk uit zijn giftkelk. - -„Miechel, stoa op, denk oan God! denk oan oe vrouw en oe kienders!” -sprak Hanneke zacht. Doch—een vloek was haar loon, en de grijns klonk -haar tegen: - -„Kom, schêr oe vort, schêr oe vort noar de prêkstoel!” - -Terug ging Hanneke; doch eerst nog wierp ze haar mantel over de -slapende kleinen, die ze paars zag van koude. Terug ging Hanneke, maar -in haar droeve stemming vergat ze het licht, dat in ’t grimmige duister -haar weg moest bestralen. Voort liep ze; teruggaan om de lantaarn te -halen wilde ze niet. Vreeselijk klopte haar hart. IJskoude woei haar om -de leden. Tastend zocht ze haar pad. Op handen en voeten beklom zij de -gladde dijkhelling; weer kwam zij behouden in de weide terug. Vinniger -werd de koude: rillend en klappertandend schreed ze met ongewissen tred -als op een ijsbane voort; maar toch, ze struikelde niet, en naderde -scharrelend de plaats harer woning. Als met den dood op de lippen zag -Peter zijn zuster.—Hij wist niet waar ze getoefd had of waarheen zij -geweest was.... Hij vroeg het haar, doch, spreken dat kon ze niet, -en—’t werd nacht. - - - -Een akelig spooksel rijst er voor onze verbeelding. Een spooksel! Doch -zie, wij rukken hem het masker af, en staren den Laster in zijn grauwe -en gluipsche en vreesachtige oogen. - -Zie, daar staat hij in zijn volle ellendige naaktheid, zoo machtig met -zijn masker, zoo nietig en klein en onmachtig in zijn ware gedaante. - -Macht der helle! hij fluistert en grijnst, en rukt kinderen van ouders. -Hij fluistert en grijnst, en blaast liefde tot haat. Hij fluistert en -grijnst, ja, ten dood en verderve! - -Laster! indien er een dolk scherp genoeg kon gewet worden, wat zouden -wij hem u gaarne door het hart stooten, ellendige! indien gij een hart -kondt bezitten. - -Maar zie ook—ze ligt daar de reine, die geen schepsel leed heeft -berokkend; die liefde wou en vrede en eendracht; die zich zelve vergat -om een vader met zijn zoon te verzoenen, die den ontrouwen minnaar in -’t lijden wou helpen en troosten; ze ligt daar zoo koud als het ijs dat -de ruitjes bebloemt; die laatste gang heeft haar op het ziekbed -geworpen, en ’t bidden van Peter heeft den dood niet verwonnen. Zie, ze -ligt daar.—Heeft haar de laster vermoord? - -„Wel neen!” grijnst de lafaard. - -Zwijg!! en ga! want uw aanblik in ’t bijzijn dier slapende onschuld, -hij pijnt en hij kwelt ons. Ga!—ga verre! - -En wij, we treden nog eens nader; en, als we dan staren op het lieve -maar koude gelaat van dat arme en schuldelooze kind, dan is het als -fluistert de mond nog de bede: „O, hoort ge een kriekske dat kriekt in -uw woning, dat kriekt op de heide, of kriekt in de weide, denkt dan aan -mij, aan mijn leven en lijden, en—dekt er uw hart met het borstschild -der liefde!” - - - - - - - - - -’T PAUWEVEERKE. - - -’t Was ’en oavend as room, zoo zuut, zoo mild. Heit, werm miseroabel -werm was ’et doags gewêst; die van de merkt uut stad weerum kwiemen, -zeiën dat ’et weerglas vief en negentig groad had gestoan, en dat ’r -van de hits twee minsen morsdood gebleven, en drie keujes op de merkt -woare kapot gegoan. Een van de schepershonden te D. was roazend gewêst, -en had, eer ie van Teunis ’en schot kreeg, ’en schoap en ’en kalkoensen -hoan gebêten van geweld. Luutje van boer Balders die met botter gemerkt -had, was deur Huibert van de Hoazekamp toen ze noar huus ree, ien ’en -overval van de wermte, op ’t hittekerreke gevonden. Huibert was ’r arg -van geschrokken,—hoe licht had de kar van den diek kunne sloan—moar, ’t -vlugge perdje had ie gevat, Luutje had ie bijgebrocht en voorders tot -bij huus gerêje. - -Arg, heel arg was ’t gewêst, moar nou—nou was ’t as room en heuning. -Tegen zessen was de locht oan ’t smerren gegoan; donderkoppen van moord -en geweld; wolken as inkt. Van halfzeuven tot zeuven had ’et geborreld -en gerommeld, stik oan den Woalkant. Verdrêjd! wat had de weind -gezwiept, krek asof de boomen d’r uut en de schoorsteenen d’r af zouen; -en ’t vuur!.... niet gelicht moar gesist had ’t deur de locht heer. Die -’t niet gezien had zou ’t zeker niet geleufd hebben zoo straf as ’t -goeng. De donder?.... roatelslag op roatelslag had de gloas’ doen -dreunen—mins, mins! die twee veural!—die erste! nee, die tweede! - -Veul volk had ’et arg ien’t lief gehad; veul ien’t heufd: rhimmetieke -ien al de lêje. - -Teun die met de broodben liep, was onder ’en wilg goan zitten en had, -ien den zeuvenden wilg van heur af, Gods vuur zien sloan dat ’r geen -splint oan heel bleef. - -Koatje Gruun, de ouwe ziel, was ien de donkere bedstee goan liggen, ze -was zoo benauwd dat God heur kwam hoalen; starven wou ze wel, moar as -’t wêzen kos niet ien den toorne. Ze had zoo veul kwoad gedoan: Zundags -’s middags met de kark wel is overgesloagen en wel is „nee!” tegen ’en -ermen schooier gezeid. - -De mansluu oan ’t veerhuus of ien de Roskam, hadden de kloare vergêten -die gekommandierd was. Eenigen zeiën bij d’r eiges, dat ze, verdrêjd! -nooit meer zuupen, en anderen, dat ze nooit meer pruuve zouen. -Harrejennig wa’n licht!! moar, ’en rêgen as botter. Goddank, geen -hoagel ien’t darp; en nou—klokke acht, was’t ’en weerke as room! - -Dat ’et ’en oavend as room en heuning was, dat vond boer Hannes Balders -ook. De zware stortregens hadden den uitgedroogden grond kostelijk -gedrenkt: Specie was er uut de locht gevallen. - -Nu en dan stippelde het nog, maar ’t wou niet zeggen, ’t koeltje dat de -popels deed klepperen, bracht nieuw leven en verfrissching aan. - -Boer Balders—gewoonlijk de groote Hannes genaamd—liep zijn erf rond; -naast hem huppelde een ventje van nauwelijks vijf jaren, die er pret in -had om in iederen regenplas te trappelen—as ’en peerd, dat ’em de -klonters um de been’ vlogen. - -’t Rook lekker buuten, o zoo lekker, en Balders stak zien neus ien de -locht, en sloeg de erms op zien rug, en liep, en zag dat de weit-oaren -zwollen; dat de appels ien den bongerd kleurden; dat de tabaksbloai’ op -’t oog weg, oanwiessen; en hie stak zien neus nog spitser ien de locht, -en zei bij zich eiges: „Mins! mins! wa’n malsigheid!” nam ’t jungske -bij ’en hand, en liep nog is wiejer, êfkes op den diek oan. - -„G’n oavend Hannes; dag Wim, dag jungske,” sprak een man die van de -dijkzijde kwam aanstappen en kleiner dan Balders was, maar wel—’et snit -van zien foacie had. - -De groote Hannes had beste klare oogen, en de zon, die op ’t ondergaan -was, scheen achter de wolken, maar evenwel kneep Hannes half zijn oogen -dicht, krek—krek as de stadsjonkers ze kniepen as z’en mins kennen, -moar liefst op ’en afstand houen en ’em kwoazie niet thuus kunne -brengen; toch zei Hannes: „Zoo bin ie doar....?” - -„Gruujzoam weerke,” hernam de ander, die de eenige eigen broeder van -den grooten Hannes Balders was. - -„Dat geet nog al,” zei Hannes en voegde er bij: „Doar zu’j meer af -lachen as ikke.” - -„’t Is ’en groote zêgen,” zei Arie Balders, „moar toch,” voegde hij er -langzaam bij: „’t was al geen zêgen wat ’r uut de locht viel.” - -„Hê?” zei Hannes, en uit zijn oogen straalde iets vreemds. - -„Mien weit en rog onder D. het doanig smeer van den hoagel gehad,” -antwoordde Arie, „’k bin d’r heer gewêst, moar mins ’t was ’en -mankeliek gezicht; ’t leit er plat as ’en oal.” - -„Zóó, is doar hoagel gewêst?” zei Hannes koeltjes: „’t is oarig dat ie -d’r altied van langs kriegt, en ikke bijkant nooit. Loat ’r één kommen -die zóó’n gewas het as ikke.” - -„’t Is ’en zêgen van God,” hernam Arie: „wês er dankboar veur, en gleuf -moar vrij Hannes....” - -„Wa’k te denken en te gleuven heb, dat he’k van ou niet te weten; wa’k -bin dat bin’k deur mien eiges, dat bin’k jungske; deur gezonde harsens -Goddank! deur ’t begriep wat ’en mins oan zien eiges as mins verplicht -is, zie je, nou weet ie ’t ien ens.” - -„Kiek Hannes,” hervatte de broeder: „da’j deur Gods goedheid gezonde -harsens en zêgen hebt, doar zie’k blied um, dat weet ie, en ’k zou....” - -„Nee, menneke, nee,” viel Hannes hier in: „doar bin’k nog zoo zeker -niet van; loawwe mekoar geen meiske nuumen, of j’ook grinniken zoudt -als Oarie geen hoagel en Hannes ze wel had.” - -In een nederig onderworpen stemming had Arie Balders de verwoesting -aanschouwd, die zijn koornvelden getroffen had. ’t Was Gods weer -gewêst. Bêter deur Hum dan deur de minsen. Ien de hoagelkast was ie -niet, en groote schoai had ie—moar—zou ’et ook dreug brood wêzen wat ie -’s weinters met z’n huus zou êten, morren zou ie niet. Vromer of bêter -dan Joapik die ook hoagel had, was ie geen spier: „Dus jungske,” had ie -tegen zich eiges gezeid: „hou de moed moar ien’t lief; ’t weer is nou -gruujzoam, wie weet hoe ’t nog meelupt; ’t duut mien plezier dat de -schoai niet algemein is; zie de garst van Hannes, wat steet ie gelp;—’k -het ’r toch schik af da’k met Gods hulp oan Hannes geen hoareke gries -wuns. Bruur Hannes!—verrechtig, ge woart zoo’n goeje jong, en perjen ge -zoudt zoo’n bovenste beste mins wêzen, moar de kop most wat lêger, ge -kiekt van te hoog.” - -Met die gedachten was Arie den dijk afgekomen en op zijn rijken broeder -toegestapt; en, toen hij: „G’n oavond Hannes, gruujzoam weerke,” gezeid -had, toen had zien engel hum ien’t hart gebloazen; hie had oan voader -en moeder gedocht,—geen kriezelke hoat of jaloerschheid had ie ien’t -lief gevuuld. Hannes was zien bruur, zien oudste, zien eenigste. - -Of hum dat: „Nee menneke, nee!” ook rauw op ’t lief viel....! - -Hannes blaasde toen hij zijn broeder die harde woorden had toegevoegd. - -Arie keek voor zich: ’t spreekwoord: „Zoo as de weerd is vertrouwt ie -zien volk” hield hij maar binnen. „Hannes,” sprak hij na eenige -oogenblikken van stilte, zacht en ernstig: „he’k oe ooit met schêle -oogen oangezien umda’j rieker, veul rieker bint dan ikke? He’k oe ooit -ien ’t minste gevroagd, zelfs ien’t joar toen’k twee beesten kapot had -en ’t kar-perd ien droes veur den kop most schieten? Nee dat he’k -nooit! en krek zoo min he’k oe ooit benijd; moar weet ie wa’k wou -Hannes, en wa’k dukkels bid....? ’t Is da’j ’t heufd....” - -„Moar zou ’k dan nou, veur den dit en den dat....” viel Hannes gram en -met afgebroken woorden in, „gek genogt wêzen um me deur ou is de les te -zien lêzen? Mo’j oe baloorigheid um den hoagel is oan Hannes lochten? -’k Mot zeggen menneke, da’j ien die hooge karkbank al ’en oarige slag -van den meulen hebt beet gekregen. Ge bint ook karkvoogd hè!? ’t is ’en -plenkske dat ien ou kraam past;—’k zou ’t veur tien stuks vee niet wêze -willen. Eén woord dan was ik benuumd geworden.”—Hannes lachte leelijk: -„Nou karkvoogd! prêk bij ’en ander; prêk bij oe Lieske. Toen ze as dern -achter de koei’ huujde, had ze apperent nooit zooveul wiesheid heure -bulken. Gegroet karkvoogd!” Wat drukte hij raar op dat woord. „Gegroet! -Kom Wimpke, kom jong, we goan weer noar ’t arf toe.” - -Balders stapte deftig heen. Arie zei: „G’n oavond Hannes;” en, terwijl -hij in ’t voorbijgaan den blik op het jongske wierp, dat, -achtergebleven, perdsbluumkes plukte, tastte hij in den zak, haalde een -blozende rogpeer te voorschijn en zei: „Zou’j die lusten mien -jungske....?” - -„Nou, of ik,” sprak Willem en greep naar de vrucht. - -„En wat zeg ie nou?” vroeg Arie toen hij den kleine zijn peer had -gegeven. - -„Dank oe oome,” riep Willem verheugd, en vroolijk liep hij zijn vader -na. - -Arie had er bij al wat griefde, toch schik af. - -„Woar hei’j die mooie peer gevonden, mien jungske?” vroeg Hannes. - -„Van oome gekregen.” - -„Van oome, van die....? ’t Is ’en zoere! Onriep! We hebben d’r eiges -genogt. Vort ’r mee!”—Klets!—en de peer viel bij Arie op den grond -neder. - -Willem greinde. Hannes suste zien lieve menneke, dat ie moar stil en -moar zuut most wêzen. Van anderen most ie nooit wat nemen, ze hadden -eiges genogt. Moerbessen zou ie bij de mik hebben as ie thuus kwiem, -met sukker d’r bij, en Hannes liep statig met het pruilende jongske -voort. - -En Arie ... Arie zag nog eens om, en toen—vóór zich in ’t westen; ’t -zunneke speulde zoo zacht over ’t weiveld, ’t zunneke zonk, moar..., -’en neie mergen die kwam ’r zeker! - - - -Dat was zeker de honderdste keer geweest, dat Arie, sedert zijn -huwelijk, den broeder welwillend genaderd, doch telkens, zooals nu, -onheusch door hem was afgeketst. - -Had ie dan dóárin zoo arg onneuzel gehandeld, dat ie Lieske, zien beste -wiefke! véúr twientig joaren trouw had gegeven? Ze was moar ’en -errebeidskiend gewêst en ze had veultieds beesten gehuujd, moar—had ze -ook geen bekske gehad as ’en meizuuntje en ’en hartje zoo kloar as ’t -woater uut den welput....? Hannes had duk, o krek zoo duk as Oarie -eiges, noar Lieske gekeken, moar Lieske had ’em altied afgepoeierd en -weg gekasseboend zooveul ze moar kos, went ronduut gezeid, tot trouwen -zou Hannes nooit gerezelvierd hebben, doartoe zou Lieske hum veuls te -min en veuls te ermoeiig gewêst zin. Hannes had ’en tikske van den -weindmeulen weg, nog al ’en oarig tikske; ien stad zouwe ze zeggen: dat -ie van ’t hunje gebêten was. - -En Arie was met Lieske getrouwd, en Hannes was nijdig gewêst um ’t -schandoal, en had eiges ’en dikke knappe dern genomen, die schijven had -als hoaren op ’t heufd; ’en boerderij van moeders verstarf, ’en zwiet -sloeg as ’en keuningin, moar geen bekske as Lieske had. Van ’t hartje -doar wiwwe moar niet van sprêken, went ze stierf ien de kroam van ’t -eerste dernje—van ’t oarige Luutje. - -Dat trouwen ien ’t mindere had Hannes arg tegen zien bruur gezet, -moar—of Hannes al ien onmin met Oarie was, en of Oarie ’en zwêvelstok -was, tegen Hannes ’en bargroei, toch was Oarie ook krek zoomin -bekanterig of jaloersch op Hannes, as ’en nachtegoal op den zang van -’en kikker; toch was Oarie met de zienen, zelfs ien bitter slechte -joar’, gelukkiger dan z’n rieke bruur, en toch ook was ie veul meer de -vrind van al wat goed docht, zoodat ie ’en joar gelêjen, tot karkvoogd -benuumd was. - -Arie tot kerkvoogd benoemd! dat was de nekslag voor de broederliefde. -Oarie karkvoogd en Hannes d’r buuten! kos ’t wel arger? ’En koale -hakklouwer was Oarie; zoo’n kwoazie vrome, krek as z’n wief; d’r zou -nog ’en tied kommen dat Oarie met z’n zeuvenspan d’r onder deur most; -dan zou Hannes ook is z’n köpke volgen, krek as Oarie met trouwen -gedoan had, en zeggen: „Ielk z’n eigen gang,” dan zou ie ook schik -hebben um te zeggen: „’En mooie karkvoogd die zich eiges niet bevoogden -kan,” dan zou ie.... - -Met soortgelijke denkbeelden vervuld, zien wij den grooten Hannes met -Wimpke, het hek van zijn hofstede Het Bijenveld binnengaan. - -Nog altijd is het lekker buiten. - -De kiepen en kalkoenen zin ook ’en kertierke langer van stok gebleven -vanwegens de frissigheid. Watte mooie kiepen en kalkoenen! krielekes, -kosjensiena, goudloakens, geen mooiere ien de heele Bêtuw! - -„Zoo Nieuwton, zoo kerlje!” zegt Hannes en streelt een pseudo -Newfoundlandschen hond, die bij de groote schuur voor ’t hok ligt; -die—volgens zijn meester—’en hond is zoo as ’er nooit een op ’en -boerenarf liep; ’en hond, die hum—Hannes—zou veinden onder duuzenden, -en ’em uut ’t woater zou hoalen zoo a’j’t nooit geheurd hadt. - -’En klein eindje wiejer zat de groote pauw, met z’n mooien steert -achter, en z’n lillik wiefke noast zich, op ’en dooien tak van ’en eik, -die—volgens Hannes—de oudste eik uut de Bêtuw—wat zei ie! misschien de -oudste eik uut ’t heele land was, en lang véur Christus z’n tied -bestoan had. - -Hannes gevoelde wanneer hij dit verhaalde, altijd een schier -onoverwinbare neiging om er bij te voegen: „En ’k het ’em eiges geplant -mins, met deze handen toen ’k nog ’en jungske was.” Maar—gezeid had ie -’t nooit. - -„Kiek is voader,” riep Wimpke, op den hooggezeten pauw wijzende: „doar -hengt ’em ’en veereke los.” - -„Met de nattigheid,” zei Hannes: „wacht, as ’k oe ien de hugt hou, dan -zu’j d’r bij kunnen. Kom hier; veurzichtig dat ie niet op den hoal -geet.” - -’t Jongske, door Hannes in de hoogte getild, greep het veertje en had -er schik in. En Hannes kietelde Wimpke onder zien neuske d’r mee, en ’t -kriebelde wel, moar ’t was toch oarig; en speulen mocht ie d’r mee -totdat ie noar bed zou. Moar toen—toen nam Balders ’t pauweveerke -weerum, en docht: „As de pauw die dinger is kwiet was, wa’n lillekerd -zou ie wêzen!” ’En oogenblikske loater sloeg ie den klampbiebel open; -lei ’t veereke d’r ien; keek bijgeval ien ’t spiegel, en—streek zich -spitsig de hoar’ op. - - - -Reeds een paar malen noemden wij een boerinnetjesnaam zonder de -eigenaresse op den voorgrond te brengen. Zie, daar zit ze; ’t is Luutje -Balders; Luutje, die haar eigen moeder verloor toen ze veur ’t -allererste kleerkes droeg, en veur drie joar, Willems eigen, hoar -stiefmoeder mee noar ’t graf brocht; woar ze van gehouen had arg en -veul, en die ze nog miste ielk oogenblik meer as ze zeggen kos. - -Daar zit ze, en aan de oogen die flets staan, en aan den doek die om ’t -hoofd zit geknoopt is het te zien—dat ze niet fiks is ien ’t heufd, en -muu is, en af. - -Als we Luutje, zelfs op dit oogenblik bekijken, dan moeten we volkomen -recht laten weervaren aan het oordeel der boerenknapen, die ’t meiske -onder de bovenste dierkes van ’t darp rêkenen, en zingen: - - - Luutje, met d’r mooie snuutje - Is nog zuuter as ’en kluutje. - - -Daar zit ze, we hoorden ’t al; ze is met de hittekar naar stad geweest, -ze is van d’r zelve geraakt, en—toen ze de oogen opsloeg, toen heeft ze -Huibert van oom Arie van de Hazenkamp bij zich gezien. Huibert, de -flinke, de ronde jong, de vroolikke kiewiet van school; de eerlikke -Huibert, die nooit geen drie zou zeggen as ’t twee was; die schrieven -en rêkenen kos as ’en meister, en spoajen en heujen as de beste -arbeidsmins. Ze had Huibert noast zich gehad, Huibert, die negentien, -en ’en joar ouwer dan zij was. De goeje jong had hoar verrechtig ’t -lêven gered; hoe licht had Kobes—zoo heitte de hit umdat ie van buurman -Kobes gekocht was—hoe licht had Kobes ’en drêj te kort nemen en ’t -kerreke van den hoogen diek kunne smieten. „Goddank!” had Huibert -gezeid, „Goddank! da’j de eugkes weer los duut: ’k meinde verrechtig -da’j.... da’j.... Loa’k ’et niet nuumen; ’k zie arg geschrokken.” - -„Woar bin’k?” had Luutje gevroagd. - -„Bij mien!” had Huibert gezeid. - -Luutje had ’t geheurd en begrepen, moar gezeid had ze niks. Des te meer -had ze gevuuld. - -En wát had ze gevuuld? Veul veur Huib, alles veur Huib; nog krek -zooveul as toen ze soam véur schooltied, rondom de iepebeumkes „rooje -vos wat hei’j gedoan?” speulden; nog krek zooveul as op den oavond toen -Huib, noa den dood van stiefmoeder, hoar achter ’t elzenbuschke bij ’t -karkhof, schreiende gevonden, en gezeid had: „Luutje, as ’r één is die -oe noojer met troan’ ien de eugskes ziet as ikke, dan za’k geen Huibert -hieten; loa’k z’oe afvêgen Luutje, moar gleuf mien, lêvenslank zou’k -z’oe wegkussen willen, a’j moar mien henneke woart.” Krek—nee méér nog -vuulde Luutje veur Huibert-nêf as toen. Hie had heur verrechtig ’t -lêven gered, en—meegoan of binnekommen had ie geen ens gedorst, went -voader.... A’j van den duuvel—zeit ’et sprêkwoord: voader kwiem krek de -keuken ien. - -„Wat schort ou weer Luutje?” - -„Nog ’en bietje ien’t heufd van van middag voader.” - -„Eigen schuld, eigen schuld!” gromde Balders: „Woarum den hoed thuus -geloaten en bloot ien de muts op ’t kerreke goan zitten....? He’k ’em -niet eiges uut stad meegebrocht? ’t Was de duurste die ’k kriegen kos, -moar, ’t leek ou weer niet. Hei’j ’em wel één keer op ’t heufd gehad?” - -„Noar de kark voader, moar ze lachten d’r um; de hoed steet te -zwierig.” - -„Ze lachten d’r um! ze lachten d’r um!” riep Hannes toornig: „wie -lachten d’r um! Die koale jakhalzen hier? De derns van Pouwels -misschien....? Bekanterigheid is ’t, en anders niks! Heur ie, van nou -afoan zu’j oe klêjen as’t past. Dóar boven ien’t kammenet, he’k ze -liggen de schijven, meer as iemand ien ’t darp. Loat ’r één uut de -Bêtuw tegen Hannes Balders opstoan! Moar ou Luutje,” vervolgde hij -bitter, „ou ploagt ’en geist die ien ’t gemeine velt; as ’t ien oe -kroam kumt dan zu’j met ’en schooier deur ’t darp goan; dan zu’j -kruupen ien hok’ en goat’, um suupkes en vleiskes te brengen. Gêven is -goed, moar zóó, da’s ongodsdienstigheid, zeg ik! Ge proat van God en ’t -gebod; akkoord meseu! moar dan wi’k ook da’j zult weten dat God met -wiesheid standen ien de wereld het geschupt; d’r zin groote en kleine -Luutje; d’r zin rieke en schroale; as ’k groot en riek bin dan he’k te -kommendieren, zie je; as ’k klein en erm bin dan neem ik den hoed af en -mot simonblê speulen. Hei’j’t begrepen....? Zuuk ’t fatsoen; as de -derns ien ’t darp schots of sits droagen, koop dan zied, wat kan ’t -mien schêlen! Wi’j meer konverzoasie? verzuuk de juffers van den -burgemeister; geleuf maar vrij, die zouen meer as gern met ou willen -umgoan; en Oarend, die op studie is.... die zou de kous’ van de been’ -loopen um ou ien ’t hökske te kriegen.—Nou, of ie ’t heufd schudt of -niet, ik zeg oe dat ’et woarheid is. ’t Was giesteren nog da’k ’em bij -de woai oan ’t vissen vond. Natuurlik nam ie zien pet af. „Wês gedekt -kammeroad,” zie ik.—„Hoe geet ’t meinheer Balders? zeidie: „hei’j nog -geen kramp ien de vingers van ’t kepunnekes knippen? Hoe geet ’et -thuus?” vroeg ie ook: „Luutje nog altied gezond? Verrechtig, meinheer -Balders, doar zou’j ien Uitert op de Kaskieno’s—of hoe zeidie -ook?—swiet mee sloan,” en—toen’k bij ’em goeng zitten op de heining, -toen was ie o zoo verheerlikt, en prezentierde me segoartjes uut ’en -buul van pauweveerkes, en zei gedurig ’t een of ander, en ook, da’k -sprêkend op de gofverneur van Uitert leek, veural van achteren zeidie; -en da’k is bij ’em oan most kommen as’k ien Uitert kwiem. Op z’n -kast—zoo heitte zien stedeerkamer—had ie ’en sleup van oarige dingen -stoan, doar ie mien eurdeil wel is over heuren wou; ’en vleugelpiejano -had ie ’r ook, en—nou mo’j is heuren Luutje—hie roaide, da’k zoo’n dink -ook veur ou zou koopen, dan ko’j mettertied, a’j volleerd was, op ’t -meziekkerset speulen, dat dêje z’ien Uitert allegoar; en Frans en Duuts -en Engels moest ik oe leere loaten zeidie, en dan lachte ie ielkreis -zoo witjes; en dan docht ik: Jungske jungske, ge vist oan twee kanten; -ge vist op boars en op Luutje, hê, hê, hê! „Kom moar is oanbouwen” zei -ik ten leste, en ’k gaf ’em de hand; nou, of ie verheerlikt was!” - -„Lachte ie gedurig voader?” vroeg het meisje met nadruk, terwijl ze -even haar vriendelijke oogen opsloeg. - -„Witjes! O zoo witjes!” verzekerde Balders, en met de armen op den rug -en ’t hoofd in de hoogte, stapte hij deftig de kamer rond, en ’t meisje -herhaalde zacht bij zich zelve: „Lachte den Oarend!” en twee groote -tranen welden haar op in de oogen: De minsen, ze lachten d’r um. - - - -Één is er nog van wien we wel gehoord maar dien we nog niet -gezien hebben. - -’t Is negen uren in den avond,—Huibert Balders, Arie’s oudste jongen, -loopt met een roode kleur den boomgaard rond, en ’t land over, den weg -op, en weer terug, en altijd ziet hij strak, en altijd ziet hij -droevig. - -„Woarum niet,” denkt Huibert, „woarum zou ’k ’et loaten? ’t is de -eenigste kans op geluk en op veurdeil. Wat ’en ramp met dien hoagel! -Die goeje voader! wat zei ie geleuvig: „Alles kumt van boven, schoai en -zegen; Wêst tevrêje vrouw en kienders, ’en stukske vleis of spek te min -zal niet schoaie: eerdappels genogt op ’et land, en brood zuwwe ook wel -hebben.” Die beste moeder! wat zag ze bleik en wat had ze gegreind. -Netje, ’t zwakke dernje, zou nou zeldzoam wat verstarkends veur de -butjes kunne kriegen: ’t goeng achteruut van joar tot joar, en, toch -meinden de minsen dat ze geld hadden, umdat—umdat eum Hannes óók -Balders heitte. - -Wóárum zou ie ’t loaten....? zien eenigste levenshoop was.... Luutje! - -De eenige steun veur voader en moeder kon ’t geld worden van.... -Luutje. - -Is dat spulleke wel zuuver? - -Nee—’t goeng um de duiten; niet allinnig veur hum as de man, moar, veur -de heele femielje. En toch, ’t spulleke was zuuver. Verrechtig! as -glas! Lief had ie ’t meiske, méér as ’t bloed in zien oajers, ’t geld -dat onnut lag, zou steunen en weldoen.—Hiew ze van hum....? Joa! joa! -dat dee ze: perjen! dat dee ze; dat had ze met d’r eugskes, met d’r -henjes, met d’r lipkes gezeid: „De bovenste bin gij, en de bovenste -zu’j blieven, al had ik noast ’en ander veur den prêkstoel van „joa” -motte knikken.” - -Noast ’en ander veur den prêkstoel „joa” knikken; zij—Luutje? Zij noast -’en ander!—Welke ander? Wie? Nee, nooit van z’n lêven! Huib is d’r ook -nog; en knikken kos ze niet as ze ’t eiges niet wou. Eum Hannes kos hum -misschien ’et gat van de deur wiezen,—moar as ie dan wiest dat Luutje -deur hum uut ’en lillik gevoar was gered; as ie vrindelikke toal -heurde, gemuujzoam en rond toch d’r bij, zou ie dan baloorig wêzen en -„nee” zeggen....? Och! de minsen zin duk bêter as ze liekene willen. - -Zoo dacht Huibert, en altijd liep hij rond, en, dat het al donkerder -werd, daar gaf hij niet om. „Mergen, mergen!” sprak hij ten laatste bij -zich zelven, „mergen, as Onze Lieve Heer ’t zunneke weer noar deez kant -van zien wereld loat kieken. Wa’k doen wil is zuuver; kwoad kan ’t niet -wêzen. Wat goed is wil God. Goan za’k, dát za’k!” - -En met dit besluit keerde de jongen huiswaarts; wenschte den zijnen een -goeden nacht; ging naar zijn kamertje; legde zich te bed, maar toch—hij -sliep geen spier. Gedurig had hij wel de oogen dicht, maar dan was ’t -nog erger; dan zag ie ’t mussengeweer niet langer, bij ’t -schiemerlicht, ien den hoek van zien cel; de schoen’ nie meer onder den -stoel stoan, en de bokspiepen d’r overhangen; dan zag ie de sterrekes -nie meer, deur de ruutjes heer, ien de locht flonkeren, moar—dan zag ie -tegen ’en zwarten muur uutkommen: Luutje.... oan ’t schreien: zien -voader.... z’n moeder.... de bruurkes en dernjes.... oan ’t schreien; -de koei’, de kalver’, de schoap’ ien ’t land, de keujes ien ’t -schot.... alles oakelik oakelik, en—dan dee ie de oog’ moar weer open, -dat ie liever ’t mussengeweer, en de schoen’, en de bokspiepen zag, en -veural de sterrekes, die vroolik en vrindelik hum toeblonken, alsof ze -doar zeien: Hier oan den Hemel is altied licht. - - - -De morgen is aangebroken. Hannes Balders is opgestaan. Willem—zien -hertlepke, die altied bij voader ien de bedstee slupt—Wimpke slaapt -nog, en de appelbloesems liggen hem op de wangen. - -„’En lief jungske!” denkt Hannes, terwijl hij met de handen op den rug -zijn zoontje beschouwt: „da’j van zoo’n keind zoo houen kunt! ’en knap -jungske ook; d’r zit wat veurnoams in zien tronie, heel wat anders as -de fieselemies van andere darpskiender’. Mien neus het ie kloar: mien -heuge vurheufd; alles krek! Dat zal ’en mins worden um swiet mee te -sloan. Boer!? ’k Wou nog liever; nee den grooten weg zal ie op; krek as -burgemeisters Oarend, noar de Uitertse akkedémie; veur offecier kan ie -óók goan, krek wat ie wil.—Doar drêjt ie zich um.—Wa’n oarig kerlje -toch. William Balders! Joa, joa, ’t bloed zit ’r ien.” - -’t Was alsof de groote Hannes nog een voet grooter werd, toen hij op -een mahoniehouten siffenjeere toetrad. De la trok hij open. Links lagen -de pampieren. Met een handvol treedt hij terug, en zet zich in een -groenlederen rugstoel.—Krek zóó had ie d’r een, ien stad op ’t hof, -veur den president gezien. - -„Hier steet ’et,” smuuspelde Hannes, terwijl hij een Oprechte -Haarlemsche van eenige jaren herwaarts opensloeg. „Hier, Uut Londen: - -„Lord William Balders is met een bijzondere zending van zijn gouvernement -naar Frankrijk vertrokken.” - -Op den eigen stond goeng d’r buuten ’en kalkoense hoan ’t roam veurbij. -Puts!! Piets!!!! dee ie.——Krek z’n boas! - -„Wonder wonder!” denkt Hannes: „wonder da’k ’r toch nooit ’en toal op -geheurd heb. Mien brief sting op pooten;” en weder—wie weet voor de -hoeveelste maal—leest hij het kladschrift van den brief dien hij -schreef, den brief die luidde als volgt: - - - „Meseu Lord William Balders! - - „Uit de Haarlemmer van den 6den dezer heef ik gezien dat uwees krek - heitte as ikke en dat Uwee Lord naar Parijs goeng. Daar zij ik over - doende den heelen tijd, went ik heef bezonder veul femiliezwak. As - ge nou—docht ik al—over Holland, laa’k zeggen Gelderland, bij name - over E.... in de Betuw, terug goeng, en ’t Bijenveld opzocht, dan - kosten we mekare is zien en spreken. Da’k van aadel bin, dat - geleuf, maar dat weet ik toch niet. Ge hebt hier ’en Balders die - metselaar is, maar dat besteed zich geen haar. As’k zeg da’k - honderd en dertig mergen land onder de ploeg en honderd en vieftig - stuks vee in ’t land heb, dan lieg ik geen schepel of kalf.” - - Alleen die honderden er bij waren abuis. - - „Als ge kumt, Lord William Balders,—nêf za’k maar zeggen,—zal Uwee - zien dat ’t spulleke zien man wel weerd is. Ziede ook getrouwd, en - heb ie kinders? Ik heef m’n tweede. Van mien eerste heef ik een - aardig deernje, evel zonder veul begriep. Den dag naa dat ik oe - naam in de krant zag, kreeg Sanne—zoo heit mien tweede vrouw—’en - jongske, en nou staai ik er op dat hij ook William zal heiten. A’j - peet wilt wezen en doopgetuige, dan mot Uwee Zondag over acht dage - hier zin, dan vel ie met den neus in ’t vet, van wêges de slagt. As - oe de reis te kras is, dan za’k oe den buul wel is vullen. ’k Wou - wel geern, Uwee bij den doop naas me sting. Dat ik denk dat we - femilie zin, zit ’em ien ’t woord van mijn grootvader, die zei, dat - zien broeder naar ou land was gegaan. De groetenisse van Sanna en - Luitiena en Williammeke, die we voorders Wimpke zullen hieten, en - blief ik meseu Lord William Balders, bij okkazie antwoord, Uwee - toegenegene neef, - - Hannes Balders. - - -Het is misschien niet geheel overbodig hier vluchtig aan te stippen, -dat het schrijven van zulk een brief, een schets is—ofschoon van -verre—naar ’t leven genomen. - -Geen woord was er op dien brief teruggekomen. In den beginne had -Balders aan jan en alleman gezegd, dat ie ’en Lordschap die zien eigen -nêf in ’en rechte lien was, op den doop van z’n jungske wachtte; maar, -toen de groote Hannes één, twee jaren tevergeefs gewacht, en menigeen -al eens over den Engelschen Lord-nêf gelachen had, toen had Hannes er -van gezwegen, stil gezwegen, en slechts wanneer hij alleen was keek -hij, zooals nu, zijn opstel nog eens in, en sloot het met de courant -weer in de hooge latafel.—Ronduut gezeid, ien stee van ’en brief -schrieven was ie d’r wis op uutgetrokken, over Pries noar Londen, as ie -zooveul plint had gehad as ie gern wou dat de minsen ’t gleufden. - -„Tik! tik!” klonk het op de ruiten.—Kees de arbeider stond buiten, en -riep naar binnen: „Boer Balders, d’r is ’r één, die oe sprêken wou.” - -„As ’t Levie um de ossen is, dan zeg moar, da’k er mergen mee naar de -merkt wil.” - -„Nee, ’t is een ander.” - -„Wie?” - -Kees heeft zeker de vraag, die anders luid genoeg gedaan werd, niet -gehoord en kijkt onnoozel. - -„Wie?” roept Hannes luider. - -„Och dinges, hoe heit ie ook—za’k maar zeggen....” prevelt Kees. - -„Nou, loat ’em op ’t diekkamertje, ik kom zoo stond.” - -„Gea moar binnen Huibert,” zei Kees eenige oogenblikken later, en -Huibert trad het dijkkamertje in. - -Huibert Balders was in ’t geheel geen kind meer; eer zou j’em vijf en -twintig dan negentien hebben aangezeid, maar toch—a’j goed luustert dan -kun’j ’em ’t hart heure sloan. - -„Hêêêê!” kwiem ie gedurig—„zoo roar, zoo kort van oajem!—zoo dreug, zoo -plekkerig ien den mond; zoo knikkerig ien de knie?—Kom..... verdrêjd! -’t Is krek ’en mins as ikke.—’t Is niet gering hier.... ’en vergulde -spiegel! Harrejennig, wat zie’k er uut! zoo bleik as de dood, en êvel -bin’k heelegoar werm. Wat zou Luutje wel zeggen as ze wiest da’k hier -was....?—Lupt ze doar buuten? Verrechtig! Kiek met ’en pers jekske en -’en witte rok oan. Hoe proper en toch hoe simpel! doar zit geen -grutsigheid bij. Wa’n oarig wiefke zou ’t wêzen!—Pst!—Luutje? ’k Wou -dat z’is hierhin uutkeek! Pst!———’k heur wat. Zou oome d’r oan -kommen....? ’k Wou da’k weg was.... ’k Gluuj as ’en bol ien den -oven.—Bi’j gek jong, kerroazie!” En nauwelijks had Huibert de gedachte -om ferm te wezen bij zich verlevendigd, of de deur ging open—Huibert -draaide zich wat schuin op zij—en Hannes trad binnen. - -„Wie he’k doar?” vraagt Balders op een toon zoo voornaam en deftig als -hem mogelijk is, en laat zich tegelijker tijd in een armstoel zakken. - -„Huibert—Huibert Balders oome,” klinkt het antwoord, en hij die het -geeft vermant zich en komt een schrede nader. - -De grootste verwondering teekent zich op Balders gelaat. De hand brengt -hij boven zijn oogen alsof hij scherper wil zien en eindelijk zegt hij -afgemeten: „Gij!—wat woudt gij hier?” - -Eenige oogenblikken blijft het stil. Huib wou zoo veul, moar—’t wou d’r -niet uut. - -„Ik meinde,” ving Balders langzaam aan, terwijl hij onrustig de handen -over de armen van zijn stoel liet heen en weer glijden: „’k meinde da’k -dukkels meer as kloar had gezeid, da’k op bezuuken van een van de -Hoazekamp niet gesteld was.—Heit ie Huibert?” - -„Noar oe vader oome, mien grootvoader.” - -„Dat die Huibert heitte wiest ik lang véur ou; dat ha’j mien niet te -rappelieren. Wat doe’j hier te kommen?” - -Huibert ziet strak—„Loa ’k moar!” Hij vermant zich, treedt den oom -naderbij, en spreekt zacht en schijnbaar kalm: - -„Oome, d’r zin twee bruurs, de een is riek en hoog, de andere is erm en -hoalt ’et zoer ien de wereld; de erste bin gij, de....” - -„Lês ie ’en boek! zeide roazend!” roept Balders: „Hei’j en leske van -buuten geleerd um mien is oan’t buis te kommen? Proat moar niet wiejer -menneke; die kemélie die kenne we al: gêf ie wat of doe’j ’t niet gern. -Da’k riek bin, misschien de riekste uut de Bêtuw, dat weet ik, en dat -weten ze allemoal, méér as ik zien loat of weten wil. Da’k de erste bin -doar beruum ik me op, umda’k et deur eigen hand, en eigen heufd, en -eigen overleg—zie je—gekregen heb; geen mins en geen ziel he’k ’r dank -veur te weten. Als gilluu van de Hoazekamp, nou met ’en lêge buul kumt, -dan kniep ik de oogen dicht zie je—zie je, zoo doei ik dan; went eigen -schuld ploagt ’en mins ’t meiste.—Blief ien oe stand, zei ik; moar -fluute Jan Berend! ik wiest wel dat de botter uut ’t vat, en ’t nekske -zou buugen. Komplement menneke, en da’k er niks van wil heuren; loat -vader Oarie blied zin dat ie zoo véul van mien kreeg.” - -’t Schemert Huibert, maar ’t laatste heeft hij verstaan, en hevig wil -hij roepen: „Gelogen dat ie van ou kreeg!” maar hij toomt zich in, en -vraagt bedaard: „Van ou gekregen oome! doar he’k nooit van geheurd.” - -„Da’s wel meugelik!” zegt Hannes: „moar—as ’t hier Engeland was, dan -zou’j ’t bêter begriepen: de oudste zeun kriegt doar alles, de andere -kunne heerkomme zuuken.” - -Dáár wist Huibert niets van. Die woorden, zonder ziel of grond, -verzachtten echter zijn wrevel. ’t Was meugelik dat voader van oome -meer as zien recht had gekregen. ’t Kon wêzen.... en, kalmer nog meer -naderbij komende, sprak hij gevoelig: „Dan zou’k oe de hand drukken -oome, dan zou’k oe zêgenen, went, alles wa’j oan voader gedoan hadt, -dat zou’k rêkenen as oan mien gedoan.” - -„Loat moar zitten, loat moar zitten!” zegt Hannes, terwijl hij de hand -afweert die hem werd toegereikt: „Doar wi’k geen dank veur.” Opstaande: -„Wou’j nog wat anders?” - -„Nee oome.... nee, niks....” - -Doar geet Luutje ’t venster langs: - -„Joa oome, joa, nog ’en enkel woordje;” en radder vervolgt Huibert, -terwijl Balders met halfgesloten oogen naar de hoogte ziet: „Joa, oan -ou hangt ’et heil van mien lêven. Oome, eiges hei’j’t gezeid: Trouw in -oe stand; en ikke oome, heit ik geen Balders, geen Huibert noar oe -voader? Kiek, al zeg ik ’t eiges, ’k heb handen oan ’t lief en gevuul -ien de botten; en zie je—weet ie—hoe za’k zeggen——altied hewwe mekoare -ien ’t hart gelêgen. Luutje, och Luutje he’k zoo lief, zoo kneujig lief -oome; as ze mien wier, joa, ze zou gelukkig wêzen as ikke. Oome, ge -bint wel wat heug, moar kwoad bi’j toch niet; nee, dan zou’j geen bruur -van voader wêzen. Och, a’j ons soam is oankeek—kiek, dan zou’j geen nee -kunne zeggen; dan kowwe verkeeren zoo lank a’j’t wou; dan zou j’ ook -voader de hand wel rieken; oome, God zou oe zêgenen, ou en oe kiender. -Och! ’k het Luutje zoo lief, zoo kneujig lief—kiek, doar hei’j nou -alles.” - -De toon, waarop Huibert gesproken had, was inderdaad zoo gevoelvol -geweest dat hij een steenen hart zou gebroken hebben. Balders hart was -niet van steen, in ’t geheel niet, maar—in ’t hart zat ’en lillik ding -dat zwart was; ’en stooterig ding dat alles ’en por gaf wat bêter dan -hie was, en binne wou kommen. - -Balders was werkelijk een oogenblik getroffen. Hij zag Huibert daar zoo -smeekend staan, en al kan hij aan zijn vurigen wensch geen gehoor -geven, een vriendelijk woord zal hem troosten.... „Vort!” zegt het -leelijke zwarte ding dat in ’t hart zit: „vort! d’r uut’r mee! Is dat -’en astransigheid; heigrond um weigrond kommen! Vort! d’r uut ’r mee!” - -„Ei, ei,” zegt Hannes langzaam: „dat dingske was ligt te prebieren hê? -Dank mien op oe bloote knie’, da’k niet de perdzwiep vat, en oe, zoo -lank a’j bint, van mien arf kasseboen....—Of ie nou rood wordt of -bleik, en of ie nou met oe klavieren scharmt, doar he’k geen spier mee -van doen manneke. Gelieke stand!? Denk ie umda’j oe Balders nuumt da’j -doarum ’en echte Balders bint. Goat ’r moar vroagen ien Engeland, dan -zu’j heuren—dan zu’j heuren! dat de oudste zeun alles ien noam en doad -is.—Oe vader heit hier ien’t land Balders, moar d’r buuten zouwe z’em -anders leeren; en dan—nog op den koop toe—zich eiges versmieten en -verslingeren oan ’en dern die’k nog niet bij ’t volk op den dêl zou -willen; die me te min en te smerrig is um....” - -„Um! um!” schreeuwt Huibert in vreeselijke woede, terwijl hij zich -tandenknarsend en met doodsbleeke lippen voor Balders plaatst en hem -dreigend in de oogen ziet: „Mien lieve beste moeder besmêlen! die vrome -trouwe moeder....? Mins! mins!! je bint geen mins, ge bint.... God weet -wa’j bint, moar weerd bi’j da’j lêger velt as de put diep is; da’j.... -da’j....” en Huibert loopt met gebalde vuist driftig het kamertje op en -neer, en ’t zwarte ding in Balders hart roept als een razende: -Weerlichts! en donders! en nog lilleker woorden, die we maar weg zullen -laten. - -Daar gaat de deur open; ’t is Luutje. Luutjes lief gelaat teekent -angstige bezorgdheid. Huiberts blik ontmoet den haren. Die blik -ontwapent zijn toorn: „Oome,” roept hij kalmer doch levendig: „a’j -eiges oe moeder hebt liefgehad, zeg dan da’j de miene belasterd en -besmêld hebt; trek oe zundige toal ien.... of anders....” - -’t Zwarte ding van binnen hoort Huiberts kalmeren toon, en—bloast zich -nog ens zoo dik as ie is; en Balders roept gekrenkt vol bitsheid: „As -de weerlich m’n huus uut, heur ie! Zu’j d’r uut, zeg....? of mo’k oe -oan ’t buis kommen....? Wou’j mien hier de wet nog lêzen? Een twee.... -drie, opgemarsierd.... mars!!” en, met zijn stevige vuist Huibert in -den kraag vattende, dringt hij den knaap, die daarop niet bedacht is, -ter deure uit en verder.... en verder, tot buiten de voordeur. - -„Um Gods wil, voader!” roept het meisje; „voader, nog giesteren het -Huib mien uut groot gevoar geholpen: um Gods wil, wat kwoads het ie ou -gedaan? Luuster—heur!” Maar, vruchteloos was het dat zij hem toeriep en -aan ’t pand van zijn jas trok, Huibert was buiten eer ze ’t wist, en -Balders schreeuwde: „Ook ie wilt den kop boven uut stêken; boven mien, -boven oe voader, hooveerdig dink! ’k bêf ’r van; zóó he’k ’et nog nooit -belêfd!” - -„Best!” zei ’t zwarte ding van binnen, „de bovenste heit ie, en de -bovenste mo’j blieven.” - - - -Luutje weende. En Huibert? - -Huibert ging koud water drinken, twee, drie, vier glazen. Thuus -gekommen viel hij zijn lieve moeder om den hals,—die docht dat Huib ’t -ien’t heufd was gesloagen—en kuste haar op ’t vriendelijk bezorgd -aangezicht. - -Huibert ging dien dag in ’t land om klaver te maaien, en hij maaide -dóór, zonder schoften,—vremd, zonder praat of weerwoord. - -En ’s avonds? Ja, hij ging te bed, en in ’t schemerdonker zag hij zijn -stoel weer staan, met de kleeren er op, en de schoenen er onder, -en—ginds in den hoek zag hij ook ’t geweer hangen. ’t Mussengeweer!.... -Al dee ie ’t niet gern, de spreeuw’ en de mus’ had ie ’r wel mee -geroakt dat ze drêjden en soezelden. Doar hieng ’t.—Ien den oorlog -schoten ze mekoare wel dood zonder hoat ef nêteligheid. Doar hieng ’t; -niet wiejer as ’en el van ’em af. Wat gluujde ’t heufd. De oogen kneep -ie dicht met geweld. Moar hoe arg duuster was ’t nou! - -Overeind ging hij zitten. Een sprong—en hij was het bed uit. - -Daar staat hij met het geweer in handen. Bij het venster beschouwt hij -loop en pan en vuursteen. Omlaag naar buiten wendt hij den blik.—Lienks -ien ’t duuster leit ’et Bijenveld. Doar slupt ie de lillekerd, de -trotse mins! - -Rechts waart zijn blik, en ’t kerkje met den spitsen toren trekt zijn -oogen. Langs de leikes heer, klimt en klimt ie; op den hoan tuurt ie; -en den hoan heurt ie kroaien, driemoal kroaien.... en—noar hooger kiekt -ie, dóár gliensteren de sterrekes weer helder as glas, en weemoed -schiet hum ien ’t hart; ’t mussengeweer loat ie zakken; bei z’n hand’ -drukt, ie veur de oog’. „Moeder! Luutje!” roept ie, en—tranen, dikke -tranen glinsteren in zijn oogen. ’t Zin sterrekes, Goddank heldere -sterrekes. - - - -Drie jaren zijn er verloopen. Wilt ge weten wat er in dien tijd is -veranderd? Zie, daar ligt De Hazenkamp, maar niet één gelaat herkennen -wij. Arie Balders heeft een jaar geleden dat erf verlaten, moeten -verlaten. Ongeluk en ziekten van hem en de zijnen brachten hem in ’t -achter, en Hannes—de rieke Hannes zag ’et oan zonder wee of hulp. Van -boer is Arie arbeider geworden, en ginds woont hij in een klein huisje -juist bij den grindweg. En toch, ’t is aardig, toch kan hij met zijn -Lieske God nog ielken oavend danken veur zêgen bij veul -ramponderveinding. In vergelijk heeft hij het beter dan vroeger op De -Hazenkamp. Brood en minder zorg. Al moest hij om zijn verval veel -achting en schijnvrienden, ja zelfs de kerkvoogdij verliezen, toch is -hij tevreden, en zelfs zouden Arie en z’n wijfje heel tevreden geweest -zijn, wanneer hun Huibert, hun oudste—niet arg verminderd en vremd van -heufd, dukkels arg vremd en stil gewêst was. Die ’et niet zag zou ’t -niet geleuven, hoe machtig veul de ronde flinke jong in die drie joar’ -verspeuld had. Warken dee ie als ’en êzel, da’s zeker; êten en drinken -dee ie op tied, da’s óók zeker, moar, dat ie d’r uutzag as ’en -voatdoek; dat ie geen woord sprak of ’t most broodneudig wêzen; dat ie -nooit, ’s mergens noch ’s oavonds ’en liedje zong of ’en deunje floot, -en dat ie altied keek as ’en huusmus ien ’en kenariekooi, schuw en -akelik, da’s net zoo zeker. - -Nog tevredener ook zouden Arie en Lieske geweest zijn, zoo niet de -kleine Netje—woar moeder zoo mee getobd, en gekrooien had, gesturven -was. De minsen zeien, dat ’t heel gelukkig was: heel gelukkig! Moar de -minsen vuulden niet wat Oarie en zien wiefke vuulden. Woarveur hei’j -meer hart en zurg, veur ’t rechterbeen dat ree, of veur ’t linker, woar -’en gat as ’en vuust ien zit? - -Maar, wat hun weervaren was, ze hadden God voor oogen gehouden, ze -waren dankbaar tevreden, en hoopten voor Huibert op betere dagen. - -Het Bijenveld ligt daar nog als vroeger, maar—a’j de oogen scherp zet -en wiejer kiekt as oe neus lang is, dan zu’j toch wel ’en bietje -schotsigheid zien. Ge mot boer wêzen om te vuulen woar ’t hum krek ien -schêlt, moar zien ku’j toch, dat de schoen’ zin uutgetrokken en de -slof’ zin oangedoan. - -Daar is Hannes, de groote Hannes. Oan zien neus ku’j niet zien dat ie -gekker as gek is gewêst, en koaler as koal d’r af is gekomen. - -„Stil,” fluistert Kees de arbeider: „k bin met den boer—St.-Jan ’en -joar—met de ossen noar Londen gewêst: dat ie dartig keuningskoppen op -’t stuk verspeulde wil ie niet weten; dat ie ’en nêf of ’en eum zocht, -die de erste van ’t land was en Balders heitte, doar sprêkt ie geen -woord van; dat ie doar, deur zoo’n mikmaks van ’en kerl ien de hugt -gestoken, veur ’en oarige pluk is afgezet, doar zal ie geen toal van -lochten; dat ie wark had um ien’t noajoar ’t jonge vee te koopen, doar -kniept ie de oog’ van dicht. Dat Kees de noarigheid weet, dat stêkt ’em -genog. Kees mag ’r geen woord van sprêken.... Nou, dat duut ie ook -niet, hie fluustert ’et moar.” - -Op ’t oog is Hannes Balders niets veranderd, maar Wimpke wel. Wimpke is -nu acht jaren oud; ’t is ’en mooi ’en knap jungske. Zoo stadsig ziet ie -’r uut. ’En loakens bokske, ’en schots kielje, ’en spierwit kroagske, -’en gêlzied deske. - -Noar de derpschool mocht Wimpke niet, dóár was Luutje glad bedurven. -Nog ’en joar wiejer, ’t most buugen of bersten, dan zou ie ’en meister -ien huus hebben, en alles leeren, tot Engels toe. - -Zoo’n lieve jong, zoo’n lekkere jong! „Kom is hier Wimpke,” roept -Balders: „zeg nóg is wat burgemeisters Oarend oe leerde; toe sprêk is -Frans. Toe, dan krieg ie ’en kwartje. Toe dan.” - -„Bezoer meseu, voes êt ’en foe meseu.—Nou ’t kwartje!” riep de jongen; -en Balders zei: „Owie meseu,” en gaf het kwartje, en had ’en oarigheid, -en lachte dat ie meinde te stikken. Den Oarend most hum nog meer -leeren. Wimpke was sneu, zonder weergoai, ’en jong um te stêlen! - - - -’t Is avond geworden. Aan de linkerzijde van Balders woning nevens de -lage zijdeur staat de welput. ’t Is Luutje die op den rand zit. Wat is -ze schraal en smal en akelig bleek geworden. - -„Ze lêven te vet en te kwiestig,” zegt de afgunst. „Z’is jongensgek,” -zeggen de meisjes die geen jong kunne kriegen. „Ze lupt met de têring,” -zeggen de meesten. „Jammer van zoo’n knappe dern,” zeggen de jongens. -„Doar he’j de preuts- en de stiefheid,” zegt Berend, die ’en blauwtje -liep, en arg verliefd was gewêst. „Krek as ’t heurt, dat kumt ’r van,” -lacht Sander, die machtig veel op ’r duiten geloerd en ook ’en blauwtje -geloopen had. - -Zéker is het, Luutje voelde zich slap en ziek en treurig. Veel heeft ze -geleden. Ze had zich met Huibert ’en kluuske getimmerd; wreed was’t -weggeschupt. Op ’t puin tuurde ze drie joaren lang. Botter had ze -willen strieken op ’t brood van ’t erme Oarie’s-huus; weg was’t genomen -en—veur de verkens gegooid. Deur zuuvere gloas’ had ze ien voaders -verval gekeken; hum eiges had ze tot warken, zuinigheid en afstand van -hoogmoed oangeteid: fluite! Hannes was de erste, de erste zou ie -blieven. Gaf Piet honderd veur ’en vulle, Hannes gaf er honderd en -tien; met buultjes was ’t geld in huus gekommen, met zakken was ’t ’r -uutgegoan. - -Eenig geritsel in ’t elzenhout ter rechterzijde, doet het meisje -vluchtig ontstellen en haastig omzien. - -’t Is Huibert. Drie moand’ gelêje sprak z’m ’t lest, en, veul viel ’r -veur, toen voader—hoe bleef ’en roadsel—d’r achter was gekommen. - -„Luutje!” roept Huibert, „één woordje asteblieft.” - -Vreesachtig ziet het meisje rond, doch, schielijk snelt ze op het -elzenhout toe, naar Huibert, den trouwen Huib, die haar zoo lief is. - -„Luutje ik bin ’t; moar op ’en distansie asteblieft,” zegt Huibert, en -weert haar af met de hand. ’t Meisje blijft staan. Wat mocht er wezen? - -„Luutje ’t is lang genogt; lang he’k oe ien ’t heufd gelêgen, en lang, -heel lang he’k oarigheid in ou gehad.” - -Wat vremde toal! - -„Alles sliet met den tied Luutje; ’en keers wil vet um te branden; bij -mien is de olie de lamp uut. Zuchten en steunen Luutje ku’j volhouden -één, twee drie joar, moar dan ook is ’t op, dan geet de oarigheid ’r -af.” - -Wat roare stem! - -„Gij ien de hugt, ik in de lêgte Luutje, dat lupt ’en averechtse weg -uut; da’s ’en onneuzel ding. Ronduut gezeid: ons spulleke geet me -vervêlen. Oafke Van Houten het me allang zoo toegelonken, en—ik ken ’r -’en trop, die ou noar de oog’ zien, geliek van stand en stief ien de -duuten.” - -Was ’t donker.... of wier ’t op ens zoo duuster? - -„Ien vrindschap scheie Luutje, is bêter as mekoar ophouen en ien den -weg stoan. Vrij za’k wezen en vrij zulde zin; wat oe voader meint is -woar en goed; kalf bij kalf en koei bij koei.” - -Zat ’r ’en kat op ’r kêl? - -„Nou Luutje, hier is mien hand. Atjuus heur,—hier—wi’j niet vrij -wêzen.... ’k Zeg oe nóg ens, ielk z’n wêg—dan—lachen we weer eer de -karmis ien’t darp is. Hier—ien vrêje en vrindschap. Mergen Luutje, -mergen zu’j tien pond lichter wêzen. Dan———God! wat schêlt oe—? Luutje! -wat kiek ie roar! Wa’k oe bidden mag, sprêk toch,—wat hei’j—Luutje? -Lieve Luutje, sprêk—sprêk—’t is krek of ie starft. Help—minsen, -help!—ze starft! mien Luutje, o God!” - -Daar staat de knaap en aan zijn voeten ligt het zwakke door den -vreemden aanval zoo diep geschokte meisje in bezwijming neder. Hij -meent wél te handelen, in haar belang heeft hij zich zelf bestreden; -hij heeft haar hart weer vrij en zoo haar lichaam weer gezond willen -maken. Toonde hij zich los van haar, los zou ze van hem wezen. - -Maar zie hoe hij heeft misgerekend, en—hij kust zien liefke -verscheidene malen op het doodsbleeke aangezicht; snel loopt hij op den -waterput toe, doet den emmer dalen, doopt zijn halsdoek in het -opgehaalde koele water; ijlt terug, verfrischt de dierbare, en meer nog -de teedere woorden—zoo geheel in weerspraak met de rol, die hij -daareven speelde—meer nog de warme taal van ’t minnende hart dan de -koude van het welwater, brengen het meisje tot zich zelve terug, en ’t -eerste wat ze zegt is: „Huibert, Huibert, was’t ’en dreum, he’k oe -weer, of....?” - -„Al mien lêven! al mien lêven!” roept Huibert vurig. „Luutje, da’k oe -zeer dee, ’t was uut bestwil. Luutje, zoo woar as ge mien liefhebt, zoo -woar he’k oe altied, altied liefgehad.” En Luutje, ze keek Huibert oan -met heur kloare trouwe eugskes, en Huip, hie bad: Mocht God heur -starken en voaders hoogmoed brêken meteen! - -Een half uur later trad vader Hannes de keuken binnen. Hij riep zijn -dochter. Zij was er niet. Naar den deel: „Luutje!” Geen antwoord. Op -haar kamertje: „Luutje bin ie hier?” Een zwakke stem: „Joa.” - -Hannes treedt op de bedstede toe; ziet zijn dochter nog bleeker dan -gewoonlijk er nederliggen, en zegt: „Wat schêlt ou weer?” - -„’k Was zoo slap voader, a’j mien hebben wilt za’k opstoan.” - -„Slap, umdat’j niet êten wilt. Is ’r één boer woar zooveul vleis ien -huus en zooveul ien den pot kumt? Woarom êt ie niet? ’t Is ’r; ’t steet -’r; die slap wil wêzen kan ’t worden ook.” - -„’k Heb weinig trek voader.” - -„Zet oe dan ’en kummeke koffie zoo stark a’j ’t lust, moar sprêk me van -geen slapheid; as ik wil, dan smiet ’k den starkste op zied. Êt!” -besluit Hannes: „en dan ku’j zóó doen, zóó!” en bij dat zóó slaat hij -zich een paar malen met kracht op de borst. - -’t Meisje zag den vader aan, en zeide zacht: „De kracht kumt van God.” - -„Altied teksten as ’t niks te pas kumt,” schimpt Hannes binnensmonds, -en ’t zwarte ding bloast weer: „Wa’k wil dat wil ik! en wa’k wil dat -doei ’k.” - -Hannes! Hannes! ’en streujwis wiejer dan zou’j den oppersten Heer zien -teugels griepen. Groote Hannes, wat zou’j klein, onneuzel klein worden. -Schei uut, sprêk van wat anders! - -„Kracht of geen kracht,” zegt de vader na een oogenblik stilte. „Mergen -is ’t peerdsmerkt te B.—’k Goai er met Mie de hardlooper heen. Wimpke -zal mee; moar zie je, ’k wil dat ie op z’n allerbest zal wêzen. Het ie -’en plooikroagske schoon? Is alles beheurlijk ree en bekwoam? En dan -veur mien—de zuiveren gespels wi’k op de schoen’; de zulveren zweip’ -die’k met harddroaven won, wi’k gebruuken, en ’t heufdstel van ’t peerd -mot ook gepoetst. Milles van Z. leit altied te zwetsen en te bluffen: -dóar he’k ’t zoer oan. We zullen fien neuske veurop zetten en hum is -teunen, dat we méér zin dan hie met z’n proats. De gouwen tabaksdeus -mo’j ook nog ’en striekske geven, en hier—de spullekes hier, kast en -sinjetten, beheurlik Luutje; poetsen dat ku’j! Kom dern, ’et bed uut, -a’j eer in oe voader stelt.” - -Toen Balders het kamertje verlaten had, zuchtte het bleeke meisje diep. -Met moeite stond ze van haar leger op, zocht de voorwerpen bijeen, die -ze bewerken of zuiveren moest; werkte—werkte tot loat ien den oavend, -en rook gedurig oan de azienfles umdat ze zoo roar, en zoo vremd, en -zoo slap was. - - - -De vriendelijke September-morgenzon blonk lachend over weiden en -akkers; de hooge bergen vol koorn schitterden in haar liefelijk licht, -en ’t rundvee, kalm en vreedzaam, loeide haar een vroolijk „welkom” -toe. - -Die Balders—de groote Hannes Balders—had zien rijden, met zijn William -naast zich; ’t mooie peerdje veur de nette kapsjees; hij en ’t jongske -in ’t volle kastentuug, met vlag en wimpel; die zou gezeid hebben: -„Boer is heer. Boer is keuning.” Jennig! zoo blonk ’et. - -’t Ging in vluggen draf naar de paardenmarkt, die in het dorp B., drie -uren van D. gelegen, dien zelfden dag zou plaats hebben. - -’t Was een vermakelijke rit voor den hoogmoedigen Betuwnaar. - -Verdrêjd! as ’r één was die hum tegenkwiem en niet „sappoba” speulde. -Balders zweep zwierde nu eens links dan weder rechts, om uit te -drukken: „Dag Janssen,—Dag Teunis,— Mergen Koatje,—Gegroet -Hanneke,”—geheel overtuigd van de meerderheid die aan zijne, en de -minderheid, die aan de hem voorbijgaande zijde was. - -Juist aan den viersprong, waar de wegwijzer stond, lag de nederige -woning, die Arie Balders, na ’t verlaten van De Hazenkamp, betrokken -had. - -Arie was—oan ’t uutmesten van ’t verkeschot. Evert zijn twaalfjarig -jongske was hem behulpzaam. - -„Zie, doar kumt oom Hannes de karkstroat af,” zei Evert, en liet de -greep een oogenblik rusten. - -„Mooi spulleke toch!” sprak Arie. „Kiek wat pariert ie! ’t Peerdje dat -ie ’r veur het, is wel zoo best as ’r één ien ’t darp lupt.” - -„Hawwe ’t ook zoo voader!” wenschte Evert. - -„A’j twee gezonde been’ oan ’t lief hebt, en heufd en hart ien teum -houdt, dan ku’j krek zoo wied kommen as oome Hannes, en wiejer ook -nog.” - -„Mo’k g’ndag zeggen voader?” - -„’t Sprêkt as ’en geldbuul!” antwoordde Arie: „Steet ’r ien’t Woord -niet, da’j oe noaste zult liefhebben? Al ziet oome wat hoog en wat -stief, ge weet wel dat ie oe voaders bruur is, en—altied he’k oe -gezeid, da’j bij pas de minste zoudt wêzen.” - -„Wimpke, deez kant uutkieken,” sprak Hannes. - -„Woarum?” vroeg Wimpke, die zich haast niet wenden kon, zoo stijf als -hij in ’t plooikraagje zat. - -„Umda’k—umda’k ’et wil Wimpke. ’k Zie liever koeien hier, as doar ’en -verkeschot.” - -„Doar woont oome, is’t niet voader?” en Wimpke wees met den vinger. - -„Hierhen uutkieken zeg ik!” gromde Balders: „’t is geen oome.” - -„’t Is moar ’en erbeier, is ’t niet voader? ’en koale jakhals?” - -„Krek geen fatsoen en geen schijven.” - -„Die hebbe wij, is ’t niet voader?” - -„Nou!” antwoordde Hannes bevestigend. - -’t Rijtuig was den viersprong genaderd. Rechtsom moest Hannes. - -Arie riep: „Gemerge!” en voegde er een wuivenden handgroet bij. Evert -nam zijn pet af, en vond, dat nêfke zoo mooi was. - -Hannes wees met de zweep naar de andere zij, op een bok, die steigerend -met de hoorns in een wilg stiet. - -„Wa’n gekke bok,” zei Wimpke—die, even naar oome en Evert gezien, maar -zich zoo spoedig als zijn kraagje dat toeliet, weer naar den anderen -kant gekeerd had. - -„De stomme beest ploagt zich eiges; de wilg vuult ’et niet,” lachte -Hannes. - -„Voader, geen ens ’en weergroet,” sprak Evert. - -„Oome zal ons niet gezien hebben, jungske.” - -„Gezien dat het ie zeker.” - -„Dan zal ie gegroet hebben zonder da’j ’t zag,” antwoordde Arie, en -vatte de mestgreep en toog weer aan ’t werk; maar Evert schudde het -hoofd en dacht er het zijne van. - - - -„Oome groette nog,” zei Wimpke. - -„Valsigheid, duiten-spikkeloasie jongske, dat verstoa’j nog niet. As -’en hond oe biet, wat doe’j dan?” - -„Dan schrauw ik, voader.” - -„Schrauwen, nee, dan griep ie ’en hout en dan smeer ie ’em zóó dat ie -soezelt en schêl ziet, dát doe’j. Moar dan zu’j niet zeggen: dag hunje, -ge bint’ wel vrindelik hunje, ’t duut mien niet zeer, hunje. Begriep -ie?” - -’t Jongske verstond die beeldspraak maar half: „Zin die koeibeest’ en -peerds van oome, voader?” vroeg hij iets later, terwijl hij op het vee -wees, dat ze voorbij reden. - -„Ziede stoapel gek, Wimpke, Oarie het geen os’ of peerds.” - -„Van wie zin ze dan voader?” - -„Van wie....? Wel van mien,” loog ’t zwarte ding. - -„En gunds dat kleverveld, is dat ook van ou voader?” - -„Zeker.—Zit ie wel mekkelik, jungske?” - -„Best; moar die hoaver gunds, en de wei oan deez kant van de sloot, is -dat al van ou voader?” - -„Zou dat zoo vremd zin?” zei Hannes ontwijkend, en liet er spoedig op -volgen: „Hei’j nou schik da’j met voader uut bint?” - -„Nou of ik!” riep Wimpke, en vroeg terstond daarop: „Die -eerdappel-akkers heuren die ook al oan ’t Bijenveld?” - -„Joa, jungske! Joa!!” antwoordde Hannes en gaf het paard een slag met -janhoaver. - -„Hê!” riep Wimpke opgetogen, en voegde er dadelijk bij: „Moar wat is -dan niet van ou, voader?” - -„Gij niet,” spotte Hannes. - -„Da’s welles, da’s welles!” riep de jongen, en drong zich nader aan den -man, die hem zoo vurig lief had. - -Lief had, ja, vurig en teer, doch—met het oog naar beneden en niet naar -boven. - - - -Reeds was de markt in vollen gang, toen de groote Balders van D. met -zijn benijdenswaardig spulleke voor de herberg stilhield, waar de -Rijzende Zon uithing. - -’t Was vol op de merkt, overvol. Peerds van allerlei slag en kleur. -Hengsten, merries, ruins en vulles; krek van alles. - -„Eh bien sieu Baldèrs, oe vart u? Lank niet kezien,” zegt een Fransche -paardenkooper, die den grooten Hannes ontwaarde en hem de hand reikt. - -„Bezoer messeu!” zegt Balders en lucht op eenmaal al wat hij Fransch -heeft: „Keman kemportee voe?” - -„Merci, merci, sieu Baldèrs. Zeker paard’ an de mart?” - -„Nee man, nee,” zegt Hannes: „Ik kan d’r niet missen van ’t joar; vier -en twintig ien ’t tuug, hê hê hê, ’k wou d’r nog ééntje bijsnappen -ook.” - -„As boer Balders kumt, dan geet de merkt gliek weg de hugt ien,” vleit -een boertje, die een bruine merrie ter markt bracht. - -„Hê hê hê, gij smêrt ze,” lacht Balders tevreden, en de merrie -beziende, zegt hij spoedig: „Wat vroag ie veur dat peerdje?” - -„En bovenste! Driehonderd veur ou!” fluistert het boertje den vrager in -’t oor. - -„Monster op!” roept Balders. - -’t Paardje wordt losgemaakt, en de merrie bij den hals houdende, draaft -de eigenaar er het marktplein mee langs. - -„’t Is ’en beste,” zegt Hannes. - -„Vrij koed, maar spat,” zegt de Franschman. - -„Dat zou ’k gezien hebben!” roept Hannes gekrenkt. - -„Om drie fles Bourgon’j,” schreeuwt de Franschman. - -„Um vier!” bluft Balders. - -’t Boertje keert met zijn paard terug. - -„Hou op!” schreeuwt Hannes, terwijl hij den Franschman ter zijde stoot -en de hand van het boertje vat. - -„Driehonderd! mien!! Alla, zet op! Vort ’r mee, ongezien specie op -toafel ien de De Rijzende Zon.” - -’t Boertje zegt: „Top!” geeft den gebruikelijken handslag terug en -vertrekt met zijn paardje. - -„Eh bien sieu Baldèrs!” roept de Franschman: „ikke de spat wil zien; ij -eeft ze, ik eb de vier fles kewon.” - -„Gelogen!” schreeuwt Hannes: „zu’j mien peerds leere koopen? A’j wien -lust, doar za’k veur den weerlich niet dood op blieven; al wou’j d’r -tien hebben; kom a’j lust; ’k goai noar De Zon: kom Wimpke, kom mee.” - -En—toen ze binnen goengen ien De Rijzende Zon, toen lachte de verkooper -van ’t bruintje zich slap. Spatten had ze en gallen ook! Joa, hie -lachte um ’t zwarte ding van den trots—moar—um ’t zwarte ding van ’t -bedrog, nee, dóárom lachte ie niet, en—dóárom lacht ook geen mins. - -’t Was tegen den avond dat Hannes Balders buiten de herberg stond en op -zijn rijtuig wachtte om naar het Bijenveld terug te keeren. - -Veel wijn had hij geschonken; niet slechts de vier flesschen aan den -Franschman—die gaarne de spatten vergat toen hij het druivennat -proefde—niet slechts de flesch, die hij aan den verkooper toegaf, neen, -nog een paar bovendien, welke het zwarte ding van binnen almee uit den -kelder gelokt had. - -Veel wijn had hij gedronken, veel meer dan hij goed vond of lustte, -want, een dronkaard was hij niet, maar—niet kunnen? doar geet ie! „Jan -’en neie!” - -Beschonken was Balders evenwel niet; alleen zag hij wat rooder dan -gewoonlijk, en blaasde het zwarte ding wat sterker. Wimpke had niet te -veul gepruufd—daar had de vader zorg voor gedragen. - -Nog maar weinige oogenblikken had Balders gewacht, toen de knecht uit -de herberg met den harddraver vóór en de ’s morgens gekochte merrie -achter de kapsjees, kwam aanstappen. - -„Het ie z’n spint hoaver gehad?” vroeg Balders en loog er bij: „dat -kriegen ze bij mien alle doag’, as ze op stal stoan.” - -„Dat het ie,” antwoordde de knecht: „’t Is ’en knap slag van peerd.” - -„Dat gleuf ik,” zei Balders: „zoo’n hardlooper is ’r op de heele merkt -niet gewêst. Acht pries he’k er mee gehoald, ien Uitert en overal.” - -Nauwelijks had Balders uitgesproken of een staljongen kwam met een -zwarten ruin aanstappen, die voor onder den man getoomd was. - -„Mien Kees is niet minder,” sprak een stevige boer, die Milles heette -en te Z. woonde, welk dorp nog een half uur verder dan ’t Bijenveld -lag: „Mien Kees is niet minder!” herhaalde hij luider, en klopte zijn -paard op den glimmenden nek. - -„Niet minder, niet minder!” riep Balders, terwijl hij zijn Mieke een -stevigen klap op de bil gaf dat ze begon te trappelen: „Wel tweehonderd -gulden schêlt ’t. Wou’j dien bonk met mien Mieke kompariere!” - -„Bonk! Kees ’en bonk? wel verdrêjd! dat zu’j mien woar moaken!” riep de -eigenaar van het geminachte paard. - -„Woar moaken!” schreeuwde Balders: „Wou’j ien ’en uur van hier noar ’t -Bijenveld joagen....? Wou’j dat....? Ku’j dat....? ’t Liekt ’r wat -noar, is ’t niet? En dat kan ikke: met hum—hier! met den deze; alla! -a’j kerroazie in ’t lief hebt!” - -„’k Zou gek wêzen veur niks mien Kees te knouwen,” sprak Milles wat -zachter, en wendde zich af. - -„Alla! hier menneke!” schreeuwde Balders al weder: „wóár moaken za’k -’et. Honderd gulden tegen één da’k ou van hier noar ’t Bijenveld véúr -blief. Alla, a’j durf: duuzend tegen één! Wat schêlt ’t mien. Duuzend! -Zeg, wou’j mien takkeniere?” - -De boer gaf geen antwoord. - -„Zie je wel dat ’et ’en knol is?” riep Balders, terwijl hij vuurrood -geworden, triumfante blikken in ’t ronde wierp. - -„Umdat oe eigen peerd ’en knol is wi’j ’em woagen,” zei Milles: „mien -Keeske is ’r te best veur.” - -„Toe moar Kobus!” riep er een. - -„Hie met de sjês en gij d’r op, dan ku’j best veurblieven,” sprak een -ander. - -„Oan Milles tien menuten veur!?” zei een derde. - -„Dat doei’k!” schreeuwde Balders: „en duuzend gulden tegen één!—A’j ’t -wint, ziedoar, ’t peerd en de sjês ’r bij! Zeg, durf ie ’t nou nog -niet?” - -Nog een geruimen tijd duurde de woordenstrijd op ’t levendigst voort. -In ’t einde, of Milles zin had of niet, hij moest toegeven. Behalve dat -het door Balders gekochte paard in De Rijzende Zon mocht achterblijven, -en daarom van de kapsjees werd losgemaakt en weggeleid, was men -overeengekomen dat Balders met zijn rijtuig tien minuten later dan -Milles op zijn Keeske vertrekken zou, terwijl nevens Balders en Wimpke, -nog een derde in het rijtuig moest plaats nemen om getuige te zijn. - -De uurwerken werden geraadpleegd en gelijk gezet. Milles besteeg zijn -Kees. Nog drie minuten dan was het zeven uren; tien minuten later zou -Hannes vertrekken. - -Eén—twee—drie. Vort! en als een pijl uit den boog vloog de ruin met -zijn meester den weg op.— Harrejennig wat liep ie! - -Voor Balders klonken ontmoedigende kreten van alle zijden. - -„Loat ’em, loat ’em!” riep Balders gedurig en beet op zijn nagels. - -„Ge hoalt ’em niet. Ge hoalt ’em niet; hie jast ’em ien drie kertier!” - -Balders beet zich de lippen in bloed. Mieke krabde met den voorhoef -alsof zij ’t voelde, dat men haar eer te na kwam. - -„’En kloare!” riep Balders. De borrel kwam—in één kloek naar binnen, en -’t zwarte ding werd nog zwarter. - -„’t Wordt tied da’j d’r ien stapt,” zei de kastelein: „nog twee -menuten.” - -„Tied genogt!” pochte Balders: „al was ’t ’r nog tien!” - -Eindelijk, daar zat hij. De getuige—een boer uit Balders’ -woonplaats—zat aan de andere zij. Willem tamelijk beduusd en erg -gedrongen—tusschen de beide mannen in. - -„’t Is tied!” riepen verscheidene stemmen. - -„Geen hoast!” schreeuwde Balders: „bij den meulen za’k ’em al veur -zin.”—Gelach.—„Zit ie goed Wimpke? Alla! Veurruut!” De zweep kwam op de -driftige merrie neder; ze deed een sprong, een ruk—als de bliksem -schoot ze voort—snel, ongelooflijk snel, en de achterblijvenden, die -het rijtuig met geopenden mond bleven nastaren, tuurden tevergeefs, -want in weinige oogenblikken was de kapsjees achter het elzenhout, in -een dichte stofwolk verdwenen. - -En vooruit ging het zonder weerga. Mieke scheen den grond niet te -raken; de wielen der sjees waren door hun snelle wenteling schier -onzichtbaar. - -„Alla! Hei! Huup!” schreeuwde Balders. De zweepslag omslingerde het -vurige paard, dat liep alsof het vleugels aan de pooten had.—Den hoek -ging het om, maar de ruiter was niet te zien: „Vort as de weerlich! -horrrt! Bij den meulen za’k ’em hoalen!” Klets!—„Alla! Horrrt!” - -En voort ging het, zoo mogelijk nog sneller. De boer ter linkerzijde, -klemde zich aan den sjeesrand vast; alles schemerde voor zijn oogen. -Wimpke zweette van angst; hij zag niks meer, geen spier. „Voader, -voader!” riep hij gedurig, „voader! ik bin zoo benauwd. Schei uut, -schei uut!” Maar Balders gilde: „Stil jungske, stil! Geen nood! Huup! -Alla! Huup? Heiiiii! Horrrrrt!” - -En voort ging het, woest. De schier boven krachten aangestrengde merrie -was met schuim overdekt. ’t Was alsof een roofdier haar op de hielen -zat. De ooren lagen haar in den nek; ’t brandde haar van binnen; ze zag -niet meer, maar hooren kon ze nog, hooren de krijschende stem van haar -onmeedoogenden meester, die—den hoek bij de linden opgereden—den ruiter -ontwaard had, en vreeselijk gilde: „Heiiii! Huuuur! Horrrrt!” - -En ontzettend werd nu dat jagen. ’t Was alsof het heil van ’t vaderland -aan den loop van ’t arme Mieke hing. Nog altijd rende zij voort, -huizen, akkers, boomen,—alles in de avondschemering gehuld,—met -kogelvaart voorbij. Rechts lag de molen: één oogwenk.... en, hij lag -verre achter. Voort ging het, voort! - -En Milles? Zijn Keeske draafde dat het een lust was; soms in galop, hij -zou ’t wel rooien. „Nog ’en kertierke, tsá jong! tsá!” - -Maar hoor.... een gillend „Hei Hort!” klinkt in de verte;.... hij ziet -om. Verdrêjd doar kumt de kapsjês. „Tsa! tsá Keeske tsáa!” En Keeske -liep, liep als een haas. - -„Huuuur! Horrrrt!” klinkt het al nader. ’t Geraas van het voertuig -wordt sterker met iedere seconde: „Tsá Keeske! Tsáaaa!” - -En Keeske loopt nog sneller—maar—Mieke is hem de baas. - -Haar kop raakt als ’t ware zijn achterpooten. - -Gehits van Milles! - -Oorverdoovend gillen in de kapsjees. - -Ai! daar schokt het rijtuig. Een diepe geul in het spoor van den -grindweg had dien schok veroorzaakt. - -De bevende getuige klemt zich vaster aan den sjeesrand. - -„Voader, voader! ge joagt ien de sloot!” gilt Wimpke half schreiend. - -„Geen nood jungske, geen nood!” schreeuwt Balders, „ik hoal ’em! ik -hoal ’em!—Stil toch Wimpke. Heiiii! Huuuur! Horrrrrt!....” En—nóg een -zweepslag die klettert, nog een ruk aan den toom, en—met een krijschend -Hoerah! van den voerman, vliegt de merrie den zwartruin voorbij. - -Recht overeind staat Balders in zijn voertuig. - -Voor ’t inhalen vreest hij niet. „Hier is de handwiezer bij Oarie oan -den viersprong. Hoerah! Links uut de flank! Huuur! Horrrt!” en links -gaat het den handwijzer om—Om?—Er tegen! Een krak—Een dreun.... - -„Tsá! tsáaaa!” roept Milles, „doar leit nou de grutsheid. Hó hó moar -Keeske, de duuzend is mien!” - - - -’t Is nacht. Wij bevinden ons in de op- of kelderkamer van een -arbeiderswoning. Een flauw brandend keukenlampje verspreidt een somber -licht; ’t riekt er sterk naar azijn. Zachtjes wordt de deur geopend. -Een armoedig doch rein gekleede vrouw treedt binnen, en een stil maar -aandoenlijk tafreel treft haar oog. - -Op een stoel, naast het hoofdeneinde eener bedstee, zit, half liggend, -een man, wiens arm in een doek hangt. Een breed gevouwen doek is hem om -’t hoofd gebonden; een lichte sluimering heeft hem bevangen, maar -gedurig steunt hij of maakt een onrustige beweging. De man is Hannes -Balders; de vrouw is zijn schoonzuster, Arie’s lieve Lieske. - -Over de bedstee heen ligt een meisje gebogen, die de hand van een -knaapje in de hare houdt, van een jungske, dat erg bleek ziet, maar -rustig schijnt te slapen. - -Hij slaapt—ja—want zijn zachte ademhaling getuigt dat hij niet——neen, -zij getuigt dat hij leeft en slaapt.—Goddank dat hij slaapt! - -Dat meisje is Luutje Balders, en dat knaapje is Willem, haar lieve -broertje. ’t Meisje laat Willems handje los, en terwijl ze nederknielt, -vouwt zij haar handen en bidt. Wat heeft ze veel te vragen, en toch, -wat bidt ze kort. Zij zucht! - -Arie’s vrouw, die bespeurt dat haar hulp in dezen oogenblik niet van -noode is, zet zich nabij de deur op een stoel, en vouwt evenals Luutje -hare handen. - -„Wimpke, Wimpke!” steunt Balders met een nare stem, zoodat de vrouwen -er van ontstellen: „Wimpke, woar bin ie?” - -„Stil! hie sloapt lieve voader,” zegt Luutje, zich herstellende, en -drukt haar koele hand tegen vaders gloeiende voorhoofd. - -„Nee, hie zit ien de sjês; hou op! hou op!” roept de vader, en in zijn -stem ligt iets akelig droevigs. - -„Stil toch, stil!” fluistert het meisje: „rust is neudig veur ou en -veur hum.—Blief nou zitten voader!” smeekt ze zacht, daar ze ziet dat -de vader in onrust wil opstaan. - -„Zitten, nee,” zegt Hannes luide, terwijl hij de oogen opent en -opgestaan, straks voor de bedstee op de knieën valt: „Hier is mien -jungske.... sloap ie verrechtig....? Zeg Wimpke, lieve beste menneke, -sloap ie....?—Luutje! ik heur niks,” vervolgt hij gejaagd: „Luutje -oajemt ie nog? Luuster dan toch. Wimpke! Wimpke!!” en in den hevigen -angst vat hij met zijn ongedeerde hand het knaapje bij den arm, en -schudt hem en roept al weder: „Jungske, beste jungske! wor is wakker, -da’k zie da’j lêft. Wimpke, Wimpke! toe, toe, kiek oe voader is oan?” - -’t Baatte weinig of het meisje den beangsten man tot bedaren zocht te -brengen, hij bleef onverstandig ofschoon zachtjes het arme knaapje -schudden. - -Goddank! Goddank! daar slaat hij de oogen op; daar ziet het jongske -zijn vader aan. Het flauwe licht doet wel het zwakke en fletse van dien -blik niet bemerken, maar toch—’t is voor de eerste maal na den -schrikkelijken val uit het in dolle vaart gestuitte rijtuig, dat het -knaapje de oogen opent, en weder zegt Hannes: „Goddank!” en buigt zijn -geteisterd hoofd voorover, en drukt zijn lippen op Wimpkes bleek -gezichtje lang, zeer lang—droevig lang. - -Maar neen, die blik is den beangsten vader niet genoeg; zijn Wimpke -leeft, doch hij moet hem zeggen, dat hij geslapen heeft, dat hij geen -letsel bekwam en zich wél bevindt; hij moet zeggen, dat alle vrees van -den vader ijdel geweest is, en slechts een lange flauwte zijn oogen en -mond tot nu toe gesloten hield: „Is ’t niet mien jungske....” spreekt -Balders in koortsige opwinding: „ge ziet, ge heurt mien? zeg dan moar -joa, allinnig joa, en da’j geen pien hebt. O God, wat was ik benauwd!” - -„Moar liefste voader,” smeekt Luutje vurig: „a’j Wimpke liefhebt, loat -’em dan vrêjig. Ge weet wat de dokter gezeid het: rustig loaten is veur -’t oogenblik ’t eenige wat te doen is; en, natte doeken op ’t heufd, -zie dat doei ik gedurig.” - -Maar ’t smeeken baatte niet. ’s Vaders onrust was al te groot. - -„Och! loat me!” riep hij somber. „Wimpke sprêk moar ’en eenig woord. -Zie’j oe voader? Heur j’em sprêken? Zeg mien liefke, mien oarig kerlje, -niewoar ge ziet en ge heurt ’em....?” - -’t Bleef een oogenblik stil. Op eenmaal vaart het knaapje een rilling -door de leden. Hij sluit de oogen; doet ze weder open; richt den blik -naar boven, en lispt: - -„Heur, ’t karkurgel speult. Hoe mooi!—Zie, wa’n licht!—hoe fel: en -kleuren zoo zacht as van—’t pauwe—veer—ke.—Heur—Zie—” en weder sluit -hij de oogen, en weder trilt zijn lichaam, en Balders roept in hevigen -angst: „Help, help! O God, wat duut ie roar. Wimpke, mien lieve mien -eenigste Wimpke; wat lig ie stief! Helpt dan niemand....? M’n heufd -geet bersten. O God!—Wimpke—zie mien oan, mien jungske, mien lieve -jungske!” - -Uit de aangrenzende kamer is de dokter—die er met Arie en Huibert -Balders toefde—toegeschoten. Met zachten dwang trekt hij den -jammerenden vader terug; voelt het jongske den pols, maar blijft somber -en met deernis op hem nederzien. Arie’s gade ondersteunt met Huiberts -hulp den vader, die als wezenloos voor zich uitziet. - -„Is ie bêter.... of is ie....?” steent Hannes akelig, maar kan den zin -niet volënden. - -„Neem je rust goede man,” zegt de dokter, „en bedenk”—maar Balders laat -hem niet uitspreken. Uit de hem ondersteunende armen rukt hij zich los; -vliegt op den geneesheer aan, en met woesten blik hem in de oogen -ziende roept hij weder: „Zeg, lêft ie, sprêk! sprêk!!—of anders—” en de -angst doet hem de vuist ballen. - -’t Is vruchteloos dat de geschokte tot rust vermaand en gebeden wordt -om kalm te blijven. Op aller aangezicht heeft hij de vreeselijkste -waarheid gelezen. - -„Dood! dood!” gilt hij akelig: „dood!” en hij rukt zich den band van -het hoofd; werpt zich over het lijkje heen en krijt vreeselijk bang. - -„Kind! liefste jungske!” klinkt het hartverscheurend door het snikken -heen: „Eenigst jungske! Vermoord! deur mien!—Wimpke, klopt dan oe -vroolikke hertje niet meer? Dood!” en zachter schreiende als een kind, -steent hij: „’k Had oe zoo lief, zoo zielsvol lief, en ’k was oe -moordenaar!” En—weer vleide de vader; weer brandden zijn lippen op de -verstijvende wangen; weer smeekte hij dat het schijn en geen waarheid -zou wezen: maar tevergeefs, ’t jongske hoorde hem niet, en—uitgeput -zinkt de ongelukkige vader bij de sponde neder. - - - -Het noodlottige voorval, waarvan we getuigen waren, had in de woning -van Hannes geminachten broeder Arie plaats gehad. Na den vreeselijken -val uit de sjees bij den handwijzer, was er uit de daar -tegenoverliggende woning van Arie, dadelijk hulp toegeschoten. In de -eerste oogenblikken was door het miskende gezin al het mogelijke gedaan -om te helpen en te redden, en, niet één dacht er aan—Huibert niet -uitgezonderd—om kwaad met kwaad te vergelden. Ze zagen een ongelukkigen -vader met zijn kind; ze zagen een broeder met het knaapje, dat hij zoo -hartstochtelijk beminde. - -En nu—zes weken later—bevinden wij ons in het ruime slaapvertrek van -Hannes Balders. - -Gisteren bekwam Balders, sinds dien schrikkelijken nacht, voor ’t eerst -zijn zelfbewustzijn terug. Een zware zenuwziekte had hem dat -zelfbewustzijn doen verliezen. Met onschatbare liefde en trouw was hij -in dien tijd door zijn zoo dikwerf veronachtzaamde dochter verzorgd -geworden. God had haar in hare zwakheid gesterkt; doch zij niet alleen, -maar ook de broeder, de schoonzuster en hunne kinderen, ze hadden -gewaakt en geholpen zooveel zij vermochten. Gisteren evenwel, toen de -kranke zijn bezinning terugbekwam, toen hadden zij zich bescheiden -teruggetrokken; ze wilden geen dank, en zelfs moest Luutje op handslag -beloven, van hun „geringe hulp” geen woord te zullen reppen. - -Wat is de groote Hannes schrikbarend veranderd. Gij herkent hem niet -meer zooals hij daar op zijn krankleger, met het verzwakte hoofd tegen -een berg kussens geleund, een weinig overeind zit. Bleek, doodsbleek en -mager is nu het gelaat, dat nog maar kort geleden, zoo vol en zoo -blozend was. Hol, vreeselijk hol liggen die oogen en missen leven en -vuur. - -Luutje zit in vaders groenlederen leunstoel; ze heeft in stilte gedankt -en gebeden, maar, biddende is ze zachtjes ingeslapen. Wat had ze ook -veel gewaakt! - -Zie, terwijl Balders onbeweeglijk het oog op de dochter houdt gericht, -glijden er tranen langs zijne wangen. - -„Luutje, Luutje!” roept hij met zwakke stem. - -Het meisje bij ’t minste gerucht ontwakende, rijst van haar zetel op, -en naderkomende vraagt ze zacht: „Wil je drinken voader?” - -„Nee Luutje,” antwoordt de zieke, en herneemt, terwijl hij met zijn -matte oogen haar als in de ziel wil lezen: „Luutje, hiew ie ook van -Wimpke?” - -Het meisje barst in tranen los; grijpt de hand van den zwakken vader en -drukt die teeder. - -Een glimlach verspreidt zich over het bleek gelaat: „En van mien—van oe -voader, Luutje?” - -Daar droppelen liefde-tranen hem op ’t voorhoofd en een kus streelt -zijn wang. - -„He’k liefde van ou verdiend....?” zucht Balders: „Wimpke ha’k méér as -lief, en hum he’k den dood gedoan.” - -„En nou lêft ie bij God, voader.” - -„Bij God!” herhaalt de vader langzaam: „Is ’r ’en zark ien stad -besteld, Luutje?” vraagt hij een oogenblik later: „’en groote zark met -William Balders ’r op?” - -Tóch—tóch leefde het zwarte ding nog. - -„Nee voader,” zegt de lieve dochter: „nee, Wimpke sloapt onder de -hangende wilgen. Och! loat geen hoogmoed ’em dekken; de lêvende God die -wil ’et niet.” - -„Hoogmoed!” herhaalt de vader met klem, en drukt de hand voor het -aangezicht; en later, als tot zich zelven zegt hij: „Mot dan de erste -de erste niet blieven?” - -De tijd was gekomen: „Nee, nee voader, dat mot, dat kan niet,” roept -Luutje: „gunds ien dat boek, ien grootmoeders biebel dóar steet te -lêzen: De ersten zullen de letsten, en de letsten de ersten zin.” - -Weder blijft Balders een wijle zijn kind beschouwen: „Doar ien den -biebel?” zegt hij eindelijk: „dóar....? lês dan Luutje, lês.” - -En Luutje treedt nader met den grooten klampbijbel. Strak houdt Balders -den blik er op gevestigd. Een vaal rood komt zijn wangen kleuren; een -zenuwtrillen bevangt hem. Zijn Willem ziet hij voor zich als in diens -laatste ure; daar hoort hij weer die woorden der hoogste verrukking: -„Kleuren, zoo zacht as die van ’t pauweveerke!” - -’t Pauweveerke! zie, ’t ligt daar nog in den bijbel; ’t veerke, waarmee -hij gespeeld, waarmee de vader hem de wangen gestreeld heeft.—De magere -hand strekt hij naar het bijbelboek uit; het meisje opent de klampen, -en legt het boek voor den zwakke neder. - -„Hier, hier,” zegt Balders en slaat het blad op waarbij de pauweveer -ligt: „Hier!” - -En—sterker worden zijn wangen gekleurd, want Luutje leest: - -„Zijt allen malkander onderdanig, zijt met ootmoedigheid bekleed, want -God wederstaat den hoovaardige, maar den nederige geeft Hij genade.” - - - -’t Is een liefelijke avond. Zie, de popels werpen in de nijgende Meizon -lange schaduwen over den akker Gods. Wat heerlijke ure, zoo stil, zoo -vreedzaam. - -Ziet ge—daar ginds bij dien treurwilg, daar staat de man, die den -troon, welken hij zich zelven stichtte, zich zelven weer sloopte. Vijf -jaren is het reeds geleden dat Hannes Balders ervaren moest, hoe God -den hoogvaardige wederstaat. Zie, hij staat daar bij het graf van zijn -zoontje; bij het graf van hem, aan wien zijn hoogmoed den vroegen dood -berokkende. Daar staat hij, en ’t zelfverwijt zal hem pijnigen tot aan -zijn jongste ure. Maar toch hij aanbidt Gods wijsheid: „Dóar, dóar ien -reiner lêven, zou ’t jungske bêter zin dan hier ien voaders school van -iedelen trots.” - -Ja Balders, de groote Hannes Balders heeft zich verootmoedigd voor God -en de menschen. - -Daar staat hij, en uit zijn wambuis trekt hij het veertje te -voorschijn, dat hem de wegwijzer ten leven geweest is; hij drukt het -aan zijn lippen; een traan ontrolt er aan zijn oogen. Hij heeft zich -vernederd, en God schenkt hem genade. - -Genade! Ja, want hij heeft zijn broeder met warmte de hand gedrukt, en -van hem geleerd, waarin het heil van den nederige bestaat,—in -tevredenheid. Hij heeft diens vrouw vergiffenis gesmeekt voor bittere -miskenning, en ziet in haar bevestigd, dat gering naar de wereld -dikwerf groot is bij God. Hij heeft zich op den voet gezet, die aan -zijn vermogen past, en vindt er vrede bij. Zijn nederig gezinde dochter -heeft hij aan ’t hart gedrukt zooals hij het slechts zijn Willem gedaan -had. En Huibert, den trouwen zoon van een geringe moeder, hem heeft hij -geprezen, hem heeft hij roerend de hand geschud; hem heeft hij zijn -dochter aan ’t hart gelegd; den echt zijner kinderen heeft hij -gezegend, en het loon—hunne liefde—is de grootste genade, de zaligste -wellust. - -Zie—daar gaat hij terug: daar nadert hij De Hazenkamp, welke hij—na het -verlaten van Het Bijenveld—voor zijn kinderen kocht om er met hen te -wonen: en zie, zie—daar dreumelt hem een knaapje van drie jaren te -gemoet: - -„Ootevoader! Ootevoader!” roept het vroolijk: „Wimpke wil bij -ootevoader wêze. Wimpke mot ’et veerke zien.” - -En Hannes—hij neemt het jongske op den arm; ziet het teederlijk aan en -zegt bewogen: „Wimpke, lieve kleine kerlje—bij God is genoade! Joa -zeker—genoade!” - - - - - - - - - -OP DE KNIEHORST. - - -’t Is ’en Mei-oavond, stillekes, doodstillekes. Eergiesteren en -giesteren was ’t hitsig oan de locht; vandoag het ’t ’en bietje -gerêgend, moar t’ oavend het de moan ’t weer opgetrokken. - -Nou stoa’j midden op den diek, en ge ziet—ien’t Oost veur oe uut, heel -ien’t verschiet—de stadstorns, niks grooter as zwêvelstökskes. -Rechts—ien’t Zuud—hei’j de Bêtuw. - -Mollig lepke grond! Alschoon de minsen duk ondankboar heiten, gij bint -dankboar, went, as z’oe moar ’en bietje goeddoen, dan gêf ie honderd- -en duuzendvoud weer. - -Mooi lepke grond! Zandbargen hei’j er niet, zooas links op de Vêluw; -moar andere bargen he’j ’r; doar mo’j ’t noajoar um kommen; van die -bargen as halve torns, met weit en rog en boonen d’r ien; jennig zukke -bargen! - -Mooi lepke grond! Wat oarige wêgskes hei’j d’r ien; wat velden met -koolzoad, en akkers met groan, en weiës met moddervet vee, en wallen -tabak, en peppel- en wilgen- en elzenloantjes, en boerenhofstêjen, en -karse- en appelbongerden, en—o nog veul meer! - -A’j oe umdrêjt—achter oe, noar ’t West—doar zie’j ’en kronkel van den -Rien; en volg ie den kronkel noar veuren, dan zie’j ien’t woater de -moan op de gölfjes ketsen, schimp, schamp, altied trillen; dan zie’j de -torns van ’en oud kastêlje blonkeren;—’t kastêlje leit op de Vêluw, -links ien’t Noord—en, zoo zin we nou rond gewêst. - -’t Is stillekes, doodstillekes! Ze proaten altied van honden, die j’op -de hofstêjen heurt blaffen.... moar ’k heur niks! Kikkers ook niet! -Toch—nou ’k ’r um denk—nou heur ’k ’r een.... Stil ding, -stil!—Vertrapt! doar sleet ’en andere nachtegoal; heur moar: Tju tju -tju.... Luuster ... O ’t is zoo lieflik. - -Heur, doar knetst ’et heel ien de verte op den diek asof ’en kerreke -deur ’t keizand rolt.—Nou is ’t weer stil. Zeker achter ’en huus.—Doar -heur ie ’t weer. ’t Kniezelgeknets wordt goandeweg starker. ’t Is zeker -’en kerreke, en licht dat de boer Bikkers van De Kniehorst d’r op zit, -went, met anderman meevoaren dat duut ie wèl zoo lief as eigen spul ien -tuug te zetten. - -En ’t is zoo. Op het karretje, dat men in den stillen avond—ofschoon -nog van verre—zeer duidelijk hoort naderen, zit ter linkerzijde van -Harmen Homan—die ’t spulleke toekumt—Sander Bikkers, boer van De -Kniehorst. - -Bij ’t maanlicht kunnen wij duidelijk zien dat Sander een klein en -mager persoon is; ouder dan vijf en dertig jaren zal hij niet wezen; -zijn signalement heeft niets bijzonders; ’t eenige is, dat zijn oogen -nog al dicht bij elkaar staan, en veelal iets hebben asof ze -verstöppelje speulen. - -De eigenaar van het rijtuig, Harmen Homan, is een jonge boer van -nauwelijks vijf en twintig jaren. ’En ronde knappe kop; flinke blauwe -oog’ d’r ien; ’en frisse kleur; blond krullend hoar, en ’en mooie -ringboard, niewoar?—Breed en zwoar veur zien lêftied, ku’j’t ’em -oanzien, dat ie ’t lêven nog niet muu is. En toch, nou twee moand’ -gelêje zou’j dat niet gezeid hebben. Zie’j wel dat ie ’en hoed op ’t -heufd het, met ’en rouwband d’r um, ’en breeje tot boven oan toe....? -Pas één joar getrouwd stierf zien Reuske: ’en wiefke—kiek! zoogoed en -oarig en liefkes a’j ’t ooit belêfde. Ien den mergen toen ’t ’s nachts -gebeurd was, toen ha’j Harmen is motte zien. Och hemel! oan ’t snikken -kwiem geen end. „Harmen, Harmen! bedoar toch,” hadden ze gezeid, moar, -wàt ze proatten of prakkezierden, niks had geboat: „Loat mien óók -starven! had ie geschráuwd, „mien Reuske weg: alles weg!” - -’t Was toch ook arg! Den ermen Homan! - -Heur, nou sprêkt ie ien’t kerreke, en Bikkers zal ’em bescheid doen: - -„Duur of niet duur Bikkers, da’s tot doar ’en toe. Op mien hofstêj ien -R. te blieven dat wou en dat kos ik niet. Woar ’k goeng of stong, ’k -zag en heurde altied Reuske; en ’t argste mins—ze was ’r niet. ’t Kwiem -krek al oarig dat de hofstêj ’t Wilderveld hier te koop sting. ’k Sprak -’r Limp de notoaris over; ’en oarige kerl! o zoo’n oarige kerl! altied -vol fratsen, en lachen! lachen da’k den buuk mot vasthouen as ie op -slag is. En Limp het mien boeltje verkocht—duur kan ’k niet zeggen—en -’k het nou ’t Wilderveld, ien de hoop—al verspeul ’k ’en duuzend gulden -of vier—da’k in ou buurtschap zal oarden.—Wi’j ’en segoartje....? ’k -Het nog vuur.” - -„Dat kan ’k niet afsloan,” klinkt Bikkers’ antwoord, terwijl hij met -welgevalligen blik het segoartje vat: „’k Rook weinig segoartjes,” -voegt hij er bij: „da’s ook al neimodies, en êvel, met brand zie je.... -op ’t arf!” - -„Van oe arf gesproken,” herneemt de weduwnaar, „jongens Bikkers, ge -most mien de mergen weiland verkoopen, die achter de meulen krek bij -mien Wilderveld leit; ze zeggen da’j d’r wel af wilt wêzen; ’k bin ’en -liefhebber van peerds, en doarum he’k ze gern dicht bij huus loopen.” - -’t Was of de moan ien de kleine eugskes van Sander ketste: „Verkoopen!” -zegt hij langzaam: „Nee Homan, dóár he’k nooit oan gedocht; ’k zou ’t -weiland niet misse kunnen.... en ook....” - -„’k Weet road, ’k weet road!” roept Harmen: „as buur zu’j mien gern van -dienst wille wêzen: Dat mien uuterweerds bêter zin dan ou binnenweike -dat weet ’en kiend; nou dan: gij van mien ’en mergen uuterweerd, ik van -ou ’t stuk achter de meulen....?” - -„Hê hê hê!” klinkt het uit Sanders mond, maar Harmen kan niet heuren of -’t lachen of proaten is. - -„Da’s dan akkoord!” roept de weduwnaar: „Veuruut moar! Gunds in De -Lindeboom doar zuwwe is opstêken. Vort Reuske!.... Weetje: ’k heb ’t -peerd noar mien wiefke genoemd. Loopen kan ze; wi’j ’t is zien? - -„Dank oe, dank oe!” valt Sander haastig in—went hie was bang ien’t -voaren: „Veurzichtig! veurzichtig!! Moar van de wei... wi’k zeggen....” -Bikkers slokte: „die is mien krek zoogoed gelêgen as ou; en, best is -ie, meer as best!” - -„’k Ben geen kniesoor! verdrêjd!” roept Harmen met klem: „um Reuske bij -huus te houwe wou’k ’et meulenstuk; moar weet ie wat: ’en mergen -uuterweerd en—honderd doalder ien’t zekske d’r bij....? Alla: hoe is ’t -’r mee....?” - -„Heur is, hê hê hê, da’s te weinig,” zegt Sander: „’t meulenstuk is ’en -arfenis; ’k het ’r zwakkigheid op; en, zie je....?” - -„Schei moar uut! schei moar uut!” roept Harmen: „hier hewwe De -Lindeboom al. ’k Zal ’t mergen bij kloarlichte dag wel kloar met oe -speulen; ’t is nou te duuster. Wacht, doar zie’k vrouw Grompel al -stoan.—G’n oavend moeder!—Ho Reuske! we zullen is oanpiepen.—Is ’r -niemand um ’t peerd vast te houen? Allinnig stoan dat duut ie niet -gern.—zoo Koatje, bin ie doar! Jong dern, naar ’t peerd en niet te veul -noar de moan kieken, heur ie.—Alla Bikkers, kom mee; moeder Grompel -schenkt ’en glêske konjak dat ’en dood mins weer lêvendig wordt.” - -Sander Bikkers is mede uit het karretje gestapt. Toen Homan hem, een -uur geleden, heeft gevraagd: of ie mee wou varen, toen het ie op die -weergoaise Lindeboom niet gerêkend. Sander het ’et land oan kroegen; ’t -zin drêjkolken, zóó bi’j boven, zóó d’r onder, en—genacht soam!—Ien -kroegen of harbargen kregen ze Sander nooit. Uut godsdienstigheid, zei -deez; uut knieperigheid, zei ’en ander.—„Kom mee?” had Harmen gezeid, -en Sander denkt: ’k Zal veur ’t meevoaren ’en borrel motte -prezentieren! ha’k dat geweten, dan ha’k krek zoo goed loope kunnen. As -’t ’r bij één nog bleef; moar den Homan het ’en kop asof ie van ’t -natte slag is. ’t Meulenstuk! doar mot ie tóch oan. - -„’k Het verrechtig geen tied,” zegt Bikkers: „’k blief ou dankboar da’k -mee heb gevoaren, went ’k had mien toch al verloat. Genacht Homan! ’k -sprêk ou loater nog wel. Nacht vrouw Grompel; nacht Koatje.” En Homan -zegt: - -„As ’t dan wêzen mot, wèl te rusten, tot mergen!” En vrouw Grompel -trekt ’en halve-moansgezicht tegen Koatje, en Koatje gêft ’en -kniepeugske weerum, en zeit: - -„Stil peerd! went Reuske hoaide met den veurhoef en smeet de neus ien -de locht, asof ze lont rook. - -Terwijl Harmen Homan, onder ’t genot van ’en konjekske, met vrouw -Grompel over zien beste wief zit te proaten, die moar één joar met hum -soam mocht wêzen en nou op ’t karkhof leit; over de vrouw, die ’en -bekske had as ’en kussentje, en die ie nooit zal vergêten.... „Alla! -nog ’en slukske!”—terwijl Kaatje ’t land het umdat Kobus de veerknecht -uut is, en zij nou bij ’t peerd mot stoan wachten;—terwijl Sander -Bikkers zijn weg over den Rijndijk vervolgt, en over ’t meulenstuk -prekkeziert, ’t meulenstuk dat dien Homan wel twee-, driemoal de gewone -pries weerd mot wêzen;—terwijl de moan nog altied ketst op de gölfkes, -en de nachtegoal, noa ’en langen slag, zwiegt,—klinkt er hondgebas in -de verte, ginds, in de richting van De Kniehorst. - -’t Is Waks de hokhond die blaft. Waks is ’en vuule veur vremden ’en -heel vuule hond. Zijn hok staat aan den buitenkant van ’t achterhuis -der hofstee. - -„Stil Waks, koest! ’t is Kobus en ikke,” zegt een meisje van ’en knap -pestuur; en, op ’t hooren van haar stem, staakt Waks onmiddellijk zijn -uitvallende kettingmetingen en halve-cirkel-beschrijvingen. Waks is om -en bij de zestien jaren oud, en—van al de kleintjes, doar ie jonk mee -ien ’t nest was, is zij die koest riep, de eenige, die niet is -weggebrocht, gunds noar de sloot, umdat—umdat zij krek zoo as hij, te -goed veur ’t verzuupen gewêst was. - -In duidelijker woorden: Francijntje Schouw was twee jaren oud toen aan -de zesling-broertjes en zusjes van Waks, op reeds zoo teederen leeftijd -het doodvonnis werd voltrokken. De kleine Waks was Franskes speulpupke; -’t kind voelde zich tot den hond getrokken, en de hond—in één woord, er -bestond sympathie tusschen die twee.—Waks kende zijn ouders niet—hij -wist niet eens dat er zoo iets bestaan had. Franske wist van haar -ouders omtrent even weinig; dit wist ze alleen, dat voader al dood was -gewêst nog eer dat zij op de wereld kwiem, en dat moeder starf toen zij -op z’n best ien ’t lamplicht kos kieken. - -Wij verwijlen niet langer bij de genegenheid, die er tusschen Waks en -Franske bestond, maar vragen alleen: Hoe kwam Franske Schouw op De -Kniehorst? - -De moeder van Franske was de eenige dochter der oudelui Bikkers, en -alzoo ook de eenige zuster van Sander geweest; drie maanden vóór -Franskes geboorte stierf haar echtgenoot, en weinige weken na die -geboorte daalde zij zelve in ’t graf. - -Arm weeske! arme Franske! Wel arm, want vader Schouw is een Job -geweest,—zonder Jobs laatste dagen van weelde en overvloed.—In de zes -jaren van zijn huwelijksleven heeft hij rampen gehad zonder tal, en, -toen hij acht weken voor zijn sterven, bij zijn schoonvader op De -Kniehorst om een laatste uitredding kwam smeeken, toen kreeg hij nog -honderd gulden op hand, maar de verzekering er bij: dat ’t arfdeil van -Martje zien vrouw al méér as vergeven, en loater bij starven of -dinksigheden, op niks meer te rêkenen was. - -Schouw en Martje hebben geen arfdeel meer noodig gehad, maar ’t -kind....? ’t Kind heeft er nooit aan gedacht; ’t weeske is bij -grootvoader en grootmoeder en oome ien huus gekommen; ze het ’r gegêten -en gedronken, en—is ’r opgewassen tot ’en schoone knappe dern. Toen -grootvader veur vier joaren stierf, toen het ze, veur ’t erst van d’r -lêven, gegreind zonder dat ze straf of roazes gehad had; en nou, nou -helpt ze grootmoeder vort, grootmoeder die ze lief het, en zuukt ze -oome Sander te believen zooveul ze kan, went, oome Sander is best en -wèl, en oome Sander houdt óók van zien „gouwe dukoatje”—zoo kan ie -heur, as ’t heel mooi weer is, wel nuumen—en zij.... ze mag oome.... -ook.... wel.... en ze is hum dankbaar.... moar, dat oome ’en bietje arg -knieperig is, dat onderveindt ze te veul; en, dat oome op ’en keer, -toen ze ’t oor van ’en eerden kan had gebroken: „Schoap!” het gezeid: -„genoadebrood êten en de boel trampenieren!” da’s ’en ding dat ze lang -het vergêven moar niet kan vergêten. - -En van Kobus hieuw Franske veul. Kobus niet weinig van hoar; moar, al -had ze de halfscheid minder van Kobus gehouen, dan zou ze nog blied met -’en vrijer zin gewêst. Woarum....? Alleen um t’ oavond of mergen -onafhankelijk te wêzen; went, ze kos geen botteram smeren—al was ’t dan -ook schroal—of ze zei bij d’r eiges: „’t Is toch genoadebrood! alles um -Godswil!” - -Waks, Franskes vriend, is in ’t hok teruggetreden; heeft er zich in -omgedraaid, met den kop weer naar buiten, en ’t vroolijk geklop van -zijn staart tegen de hokwanden zegt duidelijk genoeg, dat ie geen -jaloersigheid kent, en dat Kobus Van Kempe bij hum ien geen kwoaje reuk -steet. - -„Ik zeg ’t oe Franske! nóú of z’n lêven niet,” spreekt Kobus: „’t kan -nooit bêter; ’en veerhuus is mien lust en mien zin. Gij zelf hebt -altied gezeid dat boer Bikkers niet knieperig is; ou geleuf ik ’t -beste; zóóveul is zeker: wi’j hebben, mo’j vroagen: en Sander Bikkers -kan niet ruuken da’k bij de pacht vierhonderd guldes veuruut mot -stellen, ’k Zal z’em vroagen Franske; as ie dan krek van oe houdt zóó -as ie zeit, dan zal ie ’t geld wel geven; en Franske.... nog eer dat de -rogge van ’t land is, binde gij Kobus’ wiefke!” - -„Ik kan ’t niet geleuven Kobus,” antwoardt het meisje: „nee gierig is -ie niet, moar vierhonderd guldes! veur ou, veur mien....!” - -„En altied hei’j’t laster geheiten dat oome knieperig is,” valt Kobus -in. - -„Da’s woar, da’s woar!” roept Franske met haaste: „moar vierhonderd -guldes!” - -„Op ientrest. ’En veurschot!” spreekt Kobus weder: „Mergen oan den dag -kom ik hier en prebier ’t!” En, hij legt zijn beide handen op Franskes -schouders, en geeft haar: ’en bezoer sloap wel, op ’r mond, die klinkt -as ’en klok. - -Franske had al lang gezeid dat ’t tied was van weggoan; ielk oogenblik -kos oome thuus kommen! Veur dat bij Kobus ’t spek oan den balk hieng, -had oome van geen verkeerderoazie wille heuren. Dus—nou nog vrijen um -’en huukske, moar mergen! mergen!! - -„Nacht liefste Frans, nacht dierkelief, droom is van me.” En Franske -zei: „Gauw vort moar!” En, vort was Kobus, vort noar ’t veerhuus De -Lindeboom woar ie knecht was. - -Een groot kwartier later—nadat een leelijk geblaf van den hokhond was -vernomen—trad Sander Bikkers de keukenkamer der boerenhoeve binnen, der -hoeve, die hij reeds gaarne de zijne noemde. - -Evenwel de wettige eigenares van De Kniehorst zit nog dáár, in haar -krakenden leuningstoel, en is gezond van harte; maar toch—ze strekt de -magere handen en armen gedurig naar het plaatvuur uit: „’En oud mins is -kouwelik,” zeit ze, en ook—ien heur jonkheid was de Meimoand lank zoo -griemelig niet. - -De toon, waarop Sander zijn oude moeder en Franske g’en oavend wenscht, -is zóó opgeruimd als Sander ’t maar doen kan; en, de vriendelijke -weergroet der vrouw geeft het bewijs dat opgeruimdheid aanstekelijk is. - -Moeder Gerharda—bij verkorting moeder Grade—begriept wel woarum, en -Franske ook. Veur kalver, die Sander gelêverd had, was ie ’t geld wêze -hoalen.—Verstoa j’et: Ien de portefeuilje, diep ien de jaszak! - -„’t Is loat geworden oome,” zegt Franske, terwijl zij ’t pruttelende -koffieketeltje van ’t vuur neemt: „Hei’j van middag gegêten?” - -„Da’s te zeggen.... nee,” zegt Sander: „’k Zou ien De Roskam te Z. wel -’en botteram gevat hebben, moar—’t was arg loat geworden. ’t Trof -anders oarig da’k mee weerum kos riejen. Onze neië buurman van ’t -Wilderveld ree krek hier op oan; ’t is ’en oarige kerl.” - -„Goat ’r nou zitten, en loawwe bidden en êten,” herneemt de jonge -huishoudster. - -Eenige oogenblikken later heur j’alleen: ’t geknets van den houtwurm -ien den zolderbalk. - -De minsen zitten te bidden. Houtwurmen bidden niet. - -„Doar he’k van heure sprêken,” zegt Franske, die de neië buurman weer -opvatte: „’t mot ’en vroolikke mins wêzen.... Och, hoe heit ie ook -weer....?” - -„Harmen Homan,” valt Sander in: „’t zeggen was dat ie splint had, -en—nou he’k ’et gezien: rejoal heur, peerd en kerreke, kant en kloar!” - -De oude vrouw heeft de gewoonte om door gebaren of klanken van haar -belangstelling in ’t geen men zegt te doen blijken. „Wel! wel! He’k z’n -lêven!” en „Si! si!” zijn Grades meest gebruikelijke uitroepen—waarvan -zij nu den laatsten deed hooren—terwijl haar bij buitengewone -gelegenheden ook buitengewone uitroepen ten dienste staan. - -Denk niet dat we met Grade gaan spotten; neen, Sanders moeder is een -brave trouwe ziel; slechts jammer—doch stil! Sander Bikkers roept: -„Watte kunsten! Wat weergoaise gekheid!” en Grade knikt goedkeurend, -want, Franske heeft ongemerkt in den zwarten ketel, drie eiers veur -oome gekookt; den heelen dag niks te êten, dat kos niet. - -Sander schuift het bakje waarin de eieren vóór hem liggen van zich af: -„Eiers! as ze vier cent oan de mérkt doen!” - -Grade maakt een teeken van: toemoar! - -Sander heeft honger; hij pruttelt iets binnensmonds, vat een ei, legt -het voor zijn moeder neder, en zegt: - -„Alla! as gij d’r ook een wilt vatten.” - -„He’k z’n lêven!” zegt Grade en legt het ei bij Franske neder. Franske -zegt: „Dat ku’j begriepen!” en ’t ei, dat nog eenige malen door Grade -wordt ter zij gelegd, en haar opnieuw door de anderen wordt -toegeschoven, strekt der oude in ’t einde tot een smakelijk hapje; maar -ook, Franske ziet dat Sander den board likt, en—umdat ’et dan êvel zoo -wêzen mot—zien tweede ei tegen de toafel butst. - -„Ze willen anders wel zeggen dat die Homan wat rauw van lêven is,” -spreekt Franske weder, terwijl zij, in ’t minst niet overdadig, een -snede eigenbaks botert. - -De boter schijnt voor Bikkers’ oogen een aantrekkingskracht te -bezitten; waar boter verwerkt wordt daar dwalen zijn oogen. - -„’k Heurde ien Z. dat de botter weer veertien en ’en half is,” zegt hij -met iets haastigs in de stem.—Franske vuult ’em, en striekt heur mes op -’et botterbord af.—„Rauw lêven!” herneemt Sander; „as Homan geld het, -dan mot ie het gebruuken; ik zeg dat de man rejoal is, en rejoal doar -hou ’k van—a’j ’t wêzen kunt. Z’n vrouw het ie dood, en doarum kos ie -te R. niet blieven. ’t Is ’en knap slag van ’en mins, wel êns zoo zwoar -as ikke, en ’en kleine tien joar jonger.” - -„Oome hei’j niet geheurd dat ’et veerhuus te R. ondershands te pacht -is?” vraagt Franske en kiekt noar ’t vuur. - -„Nee Franske.” - -„De wêduwvrouw wil d’r afwezen, êvel wil ze ien ’t huus blieve wonen, -achter ien, weet ie, en ’t veerhuus veur den pachter.” - -„Niks af geheurd! Wat zou dat Franske?” klinkt Sanders weerwoord. - -„Joa.... zie je....” aarzelt Franske: „Kobus had ’r ’en oog op. Niewoar -grootmoeder, ’k zei ’t oe straks al....?” - -„He’k z’n lêven!” zegt de grootmoeder, en licht vol verbazing haar hand -op. - -’t Goeje mins was ’t verrechtig al lang vergêten. - -„Zoo! het Kobus doar zin ien,” spreekt Sander, en—weg zin zien eugskes. - -„Met ’en knecht op ’t veer te houwen,” herneemt Franske, „gaf ’t veur -de wêduwvrouw geen rêkening, en, met ’en schikkelikke pacht was ’t veur -Kobus ’en oarig bestoanje. Kobus is ’en beste veerman.” - -„Dat is ie!” bevestigt Sander: „’k heb ’em oan ’t veer bij de Lindeboom -z’n lêven niet onbekwoam gezien.—Loawwe danken, went moeder het sloap,” -laat hij er spoedig op volgen, maar ’tgeen hij zegt is iets anders dan -’tgeen hij denkt, en ’t denken is: De olie kost geld; m’n kos ook bij -’t moanlicht wel eten. - -’t Knetsen ien den balk is weer ’t eenige gewêst wa’j heurde. Loater: -’t genacht zeggen. Sloap wel. - -Sander is naar zijn eigen verblijf getrokken. Op dit oogenblik stapt -moeder Grade in haar bedstee binnen de keukenkamer, en Franske, die de -boel het geredderd, kiekt, véurdat ze zich uitkleedt, nog erst is deur -’t venster noar buuten. ’t Moantje schient oolik.—Krek of ’t lacht.—Oom -Sander het goed van Kobus gesproken; ’t was ’en beste veerman!—De moan -lacht verrechtig! Nacht Kobus, slaap wel! tot mergen! - - - -’t Is mergen! De jonge huusmus’ en spreêuw’ schoppen ’en leven op ’t -dak asof ’t karmis is. Schik hebben ze; moar—as gundse karsebongerd, -nou spierwit van bluumpkes, gruun zat ien ’t blad, met duuzenden -roodböllekes d’r onder, dan hè!! zou ’t nog anders wêzen! - -„Wat niet is kan worden!” redeniert ’en ouwe spreêuw. - -„A’j moar tied van lêven het!” antwoordt ’en hoagelschot. Roak of niet -roak, da’s de vroag nou. - - - -Weinige oogenblikken geleden is Harmen Homan De Kniehorst opgereden. ’t -Was nog frisch; en Grade, toen ze even was buiten geweest, had recht -gehad met te zeggen: Minsen kienders! ’t blieft moar koud veur den tied -van ’t joar. - -Homan had hard gereden, want, hij was al vroeg naar de stad geweest, en -Reuske was stik bezweit dat de damp d’r afsloeg. - -Harmen was afgestapt. Een jongen die op ’t erf liep had hij geroepen, -um ’t peerd vast te houwen, en eiges was ie noar binne gegoan. - -„Hê!” had de jongen gezegd: „’t peerd zoo bezweit zonder dek te loaten! -Wacht, achter den barg zal ’t minder trekken,” en dóar was ie bij -Reuske gebleven, Reuske, die wel een bietje dempig was, en ’en keer of -wat..... kuchte. - -Ga binnen. ’t Is hetzelfde vertrek waarin wij ons gisteravond bevonden. -Toen, toen hebt gij er niets vreemds, niets bijzonders bespeurd—of—’t -moest de verveloosheid van ’t houtwerk, en de hooge ouderdom der -weinige meubelen zijn geweest. Sieraden, gewone boerenwoning-sieraden -vindt uw oog er zelfs nu bij klaarlichten dag niet. Geen Jozefs of -Genoveva’s aan den wand; geen porseleinen schotels op den -schoorsteen!—drie witte borden, waarvan er twee nog gekramd zijn. Een -spiegeltje.....? ’t is er niet. Een koekoek....? ja toch, daar hangt de -klok in den hoek. Of de olie van ’t uurwerk verdikt of dat de veer is -gesprongen, wij weten ’t niet; zóóveel is zeker dat de kleine wijzer, -nu vier jaar geleden, op één is blijven staan, en—op één staat hij nog. - -Ziet gij die steenen kan zonder oor en een scherf uit de tuit? ’t Is de -kan door Franske gebroken. Dezen morgen heeft zij voor grootmoeder ’en -poar mooie tekskes seringen d’r ien gezet. Da’s een aardigheid van -Franske. Wilt ge een aardigheid van Sander zien? Dáár boven ’t -broodkastje hangen drie snoeren uutgebloazen vogeleier. „’t Steet -oarig,” zegt Sander, „en ge hebt ze veur de muujte van ’t nemen en -bloazen.” - -„Da’s recht, Sander Bikkers,” zeggen de poppen en gaaikes, „veur de -muujte van ’t nemen en bloazen!” - -Op dit oogenblik zit moeder Grade bij de vuurplaat sokken voor Sander -te breien, en Sander zit op de punt van zijn stoel bij de tafel, juist -tegenover den blozenden weduwnaar. - -„Dan za’k oe nou krek is loate kieken wa’k ’r veur over heb,” zegt -Homan, terwijl hij een breede portefeuille uit den jaszak te voorschijn -haalt: „Da’s een, da’s twee-, da’s drie- en—da’s vierhonderd guldes,” -en vestigt na het toewerpen der bankbriefjes een vragenden blik op -Sander. - -En Sander, verrechtig, hij kon ’t gliemlachen niet loaten toen ie die -pampierkes, één voor één, naar zich toe zag vliegen; verrechtig, hij -kreeg ’r de kriewel van ien vingers en duum; moar toch, Homan zal ’t -niet gemerkt hebben. - -Sander heeft zich tot de oude gewend, en zegt: „Met vieftig d’r bij dan -kos’t goan, niewoar moeder?” - -Of moeder het niet gehoord heeft, althans, zij antwoordt niet. - -’t Was ’en vraag op zied, umdat ie rechtuut toch ook wat straf was. - -Eer er tien seconden waren verstreken, was de zaak betreffende de -ruiling der weilanden afgehandeld. - -’t Vijfde bankbiljet van zestig gulden lag voor Sander op de tafel. -Homan moest tien terug ontvangen, en Sander zou voor de overdracht -zorgen, omdat Homan, zooals hij zeide, dat „genotoaris” zat was. - -„’t Het geen hoast, we zullen dat bagatelleke wel kriegen,” verzekerde -Harmen toen hij zag dat Sander opstond, vermoedelijk om die tien gulden -te halen. Maar.... Sander stapte de keldertrappen binnen, kwam eenige -minuten later terug, en, ’t was merkwaardig om te zien hoe Sander—van -die zestig weerum gaf. Of ie zich ook verteld had....? „Nee;.... tien -guldes! zie je Homan.... ’t was zestig, dat was tien guldes weerum, -niewoar....? Kiek dan is hier....! ’k hou van effen rêkening. Ien -geldzoaken, placht voader te zeggen, mo’j glad wêzen. Hei’j ’t gezien? -vief en nóg êns vief, da’s tien!” - -Maar Harmen Homan kijkt er niet naar; hij heeft heel wat anders gezien. - -Een was er ien huus neisgierig gewêst, heel neisgierig van wie dat -kerreke en peerd achter den barg mocht wézen. Toen ze ’t geheurd het, -toen is ze neisgierig geworden um den neiën boer van ’t Wilderveld—woar -nogal geproat van was—toch ook is te zien. Kobus kwam loat; misschien -had ie Homan ’t arf op zien voaren, en wachtte ie tot de vremde weer -aftrok.—As ze binnengoeng misschien dat ’r dan ’en eind oan ’t -gepoerperlee kwiem.... ’En takkenbos onder den erm; zóó noar binnen. - -Zie den Homan met zien blauw oogen is kieken! - -Wat is dat knikske beteuterd, woarbij mooi Franske: ’t Gemergen zeit. - -„Is dat oe jungske, vrouw Bikkers?” vroeg Harmen onnadenkend, waarop de -een-en-tachtig-jarige vrouw al de: He’k z’n lêvens! en Heere bezwiekes! -lucht, die haar in dezen oogenblik ten dienste staan. - -„Zooveul as oangenome nicht doar we niks veur rêkenen en doar ook -weinig van te hoale zou wêzen,” zegt Sander: „’en dern as goud; en veur -moeder! niewoar moeder? doar za’k ’r veur zêgenen zoo trouw as ze veur -grootmoeder is.” - -„Schei moar uut oome,” komt Franske, die met den takkenbos bij ’t vuur -gehurkt en den rug naar de menschen gekeerd, de bleuheid deur ’t -schorsteengat joagt: „schei moar uut; as ik veur grootmoeder Grade niet -deugde, dan zou’k ’t lêven niet weerd zin.” - -„We weten ’t wel soam, niewoar Franske!” zegt de oude vrouw, terwijl ze -heur breikous dichter bij de oogen houdt, umdat drie stêk zin gevallen. - -„Trouw veur oud: trouw veur jong!” zegt de weduwnaar, en hij knipoogt -tegen den oom. Maar, Sander ziet slechts.... hoe Homan doelloos met die -guldens speult en over de toafel tuult.... Doar ha’j ’t al! over de -toafel—van de toafel—op den grond.... tot bij.... bij....? Woar was ie -geblêven? tot onder de vuurploat! - -’t Is moeder Grade die „Si! si!” zegt; ’t is haar zoon die -opgesprongen, en met zijn hoofd op den steenen vloer rustende, naar het -stuk tuurt, het geldstuk, dat tusschen de afgebrokkelde steenen ligt. -’t Is Franske die op Sanders aanwijzing met een houtje vruchtelooze -pogingen doet om den gulden er uit te werken, en eindelijk den Homan -heurt schoateren van ’t lachen, dat er zooveul spuls um één gulden -gemoakt wordt,—woarbij ze ’t niet loaten kan um ’en schalksch eugske -noar ’em op te sloan. - -Franske! ’t Is jammer da’j dat lach-eugske hebt opgespeuld. Jammer! Dat -ééne lach-eugske het oan Harmen—den vremde—gezeid, wa’j giester toen de -moan scheen, veur Kobus niet weten woudt; toen zelfs hei’j ’t laster -genuumd dat oome Sander knieperig is. Franske! dat ééne lach-eugske -doar lacht ’en duuveltje um. - -Zoo arg? - -Zóó arg! - -„As ’r moar één penningske zuuk is, leert de Schrift, dan keer ie ’t -huus wel met bêzems,” vermaant Grade. - -„Ik heb ’em!” roept Sander en toont den eigenaar het weergevonden -muntstuk. Homan echter had liever ’en bitteren borrel, of, al was ’t -moar ’en kummeke koffie ien plaats gekregen; as den Bikkers bij hum was -gewêst dan had ie minstens ’en fiene fles achter de knoopen gehad. - -Franske heeft geen tijd om langer te toeven, misschien is de wenk van -oome Sander haar niet ontgaan, en, met een: „Mergen soam!” tot den -vreemde, wil ze vertrekken. - -Maar wacht, Harmen vindt—wat er wel meer vonden—dat die blonde dern ’en -weergoais poar eugskes had, um van de kuultjes ien de wang’ niet te -sprêken: „Heisa Franske!” zegt Homan: „ik bin erstens hier gekommen um -met Boer Bikkers ’en zoak te beklinken,”—dubbelzinnig woord, moar -Sander vuult ’em niet—„en voorders um olluu kennis te moaken. Eerda’j -goat, heur is hier: zoo gauw as’k op ’t Wilderveld heel thuus zal -wêzen, dan vroag ik de buurt op ’en moal doar ie ’t kastentuug op oan -kunt trekken.... Za’k verzinke! as ’t niet woar is.” - -„Ho! ho!” zegt Grade. - -„Loat moar loopen, moeder,” herneemt Harmen: „wa’j te stief trekt duut -zeer. Mien hart is geen moordkuul. Nou heur dan, blondje; ’k wil d’r -geen vluuk op doen—vluuken is zund, niewaar moeder?—dat de been’ niet -van de vloer zullen; Franske ku’j dansen?” - -„Nee mins, nee!” bromt Grade onrustig. Sander ziet schichtig, en -Franske heeft een kleur als vuur nu ze zegt: „Nee, ikke niet.” - -„Niet dansen! zóó’n dern niet dansen!” roept Homan: „dan mot ’et -jongvolk hier ien’t darp wel kloasgoed wêzen, as ze zóó’n karmispop -ien’t hökske loaten! Ik zal ’t oe leeren.—Blief nou hier!” vervolgt hij -opgewonden dewijl hij bespeurt dat Franske—ondanks zijn vroolijke -toespraak—de keuken wil verlaten: „Loa’k nou uutsprêken....” -Maar—Franske blieft niet. Homan wendt zijn wichtig lichaam naar de -zijde waar zij ontwijkt; doet een greep naar dien kant om haar tot -stilstaan te nopen; doch.... krak! de leuning van den ouden stoel ligt -gebroken, en Homan, die zich aan de tafel heeft vastgegrepen, doet een -uitroep—dien we moar weg zullen laten—en schatert van ’t lachen. - -’t Gelach is niet algemeen. Moeder Grade begriept ’r niks van: „Zoo’n -rauwe mins, ’t was meer as arg!” - -Sander heeft de grootste moeite om een verwijt op de lippen te smoren; -’t lukt maar ten deele. Homan—de vremde—loopt vrij; Franskes „gedrêj” -krijgt de schuld. - -En Homan, ’t is ’en oarige kerl. Wat trekt ie vremde gezichten dat -Franske ze zien kan; en eindelik.... kiek, doar vat ie de tien guldes -die nog op de toafel liggen: „Hiér mien dern,” roept hij luide: „wat ik -brak, doar hebt gij geen schuld oan. Hier! jandorie! koop doar oe -grootje ’en spiksplinterneie en mekkelikke leuningstoel veur, en dan -wuns ik, dat ze d’r lang nog krek zoo mekkelik in zitten mag, as loater -dóar—en Homan wees naar boven—ien Abrams schoot.” - -’t Was voor ’t eerst—terwijl Harmen naar den zolder zag—dat het geknets -van den houtworm zijn aandacht trok.... ’t was sterk, zóó sterk, asof -’r twee van weerskant oan ’t knetsen woaren. - -„Die balk mot ’r uut buur Bikkers!” - -„Joa Homan, dat mot ie!” zegt Sander: „moar reperoasie kost veul!” - - - -Zoo even is de nieuwe buur Harmen Homan het hek van De Kniehorst weer -uitgereden. Dat wachten op haar meester zal der arme bruine geen goed -hebben gedaan; haar kuchen onder ’t loopen doet Harmen besluiten om—uut -bestwil—nog is flink de zweip ’r over te leggen, en kou en ongemak noar -buute te joagen. - -Terwijl Harmen naar ’t Wilderveld rijdt, treedt een ander persoon de -keukenkamer van de Kniehorst binnen. Franske kent hem heel goed. Maar -toch, zij bleef op de deel, niet ver van de deur der achterwoning, en, -leunt er op een gavel waarmee zij daareven het stalvee hun sober maal -heeft voorgelegd. - -Die houding, die blik naar de half openstaande achterdeur, men ziet het -dat zij luistert; niet slechts met haar oor, neen, met haar geheele -ziel. - -Kobus zou ’en deunje fluiten as ’t goed was; Franske most dan moar -binnekommen.—Franske luusterde.... Kobus floot geen deunje. Franske -meinde.... Nee, ’t was ’en tocht die ’t roeste hengsel van ’en deur dee -fúpen. Niks.... alweer niks.... ’t Was ook onneuzel: vierhonderd -guldes! Oome Sander, en vierhonderd guldes, dat waren er krek -vierhonderd en één. Joa, as ie ’en kerl as dien Homan was...! - -Moar nou....? Heur: Doar klost ’et ien ’t achterhuus! doar kumt Kobus: -ge hoeft niet te vroagen. Zie moar: ’t heufd noar de lêgt; ’en -hoagelschot van honderd nees; krek ien ’et hart. ’t Was arg roak -gewêst. Kobus floot geen deunje. - -Wát ze proaten die twee....? Veul oarigs was ’t niet. Wóár ze liepen -met mekoar....? Heel wied was ’t ook niet. - - - -’t Is weer avond. Even als gisteren ziet de maan vriendelijk op de -Betuw neer en bestraalt er met haar zilveren glans zoowel het oude erf -De Kniehorst en de nieuwere hoeve Het Wilderveld, als het vriendelijke -kerkje dat midden in het dorp staat. - -Wanneer ge des avonds om tien uren op De Kniehorst komt, dan is er -gewoonlijk geen licht meer te vinden. ’t Is klikke voor tienen. Zoo -even verliet Sander Bikkers na het „Genacht” tegen moeder en Franske, -de groote keuken. Hij heeft de deur van zijn kelderkamer van binnen op -den grendel gedaan, en verzekert zich dat het kleine vensterluik—goed -sekuur op de knip is. - -Sanders slaapvertrekje is een langwerpig vierkant, waarin wij niets dan -een bedstee in den muur, een stoel er voor, en een ouden meeltrog, die -voor bergkast en tafel dient, in een hoek ontwaren. Zie, nadat Sander -de lantaarn, waarin slechts een luttel oliepitje vlamt, aan een haak, -die aan de lage zoldering is bevestigd, heeft opgehangen, opent hij het -slot waarmee de oude meeltrog gesloten is.—Terwijl de linkerhand het -deksel naar boven houdt, reikt de rechterhand tot op den bodem. Wat hij -daarbinnen zoekt heeft zeker een vaste plaats, althans de hand wordt -dadelijk weer zichtbaar, en, wat zij te voorschijn haalde.... gij raadt -het....? Een verborgen schat. Juist! Wel diep verborgen voor hem die in -’t blinde tast: Bikkers heeft den bijbel er uitgehaald—den biebel woar -ie gewoon is um trouw, véúr ’t noar bed goan, ’en kapittelje ien te -lêzen; den biebel die moeder Grade hum gaf toen ie lid van de -Griffermierde Kark was geworden; den biebel woar moeder Grade eiges -veurin had geschreven: - - - „Deez bijbel aan mijn zoon Sander, van zijn moeder, - Lees er altijd in, en wandel, in den Heere, den Albehoeder; - Opdat gij sterft zalig. En leef hier op aarde, - Niet iedelik, maar zuinig, opdat gij voor den ouden dag wat - gaarde.” - - -Moeder Bikkers heeft wel eens gezegd, dat meester Meijer—die ’en -wiesgeleerd mins was gewêst—dat gedichtstuk beriemde, „moar,” had ze er -dan ook altijd bijgevoegd; „mien beduuling het ie ien moat gebrocht, -da’s woar, en zóó zou’j kunnen zeggen dat ikke ’t gemoakt had.” - -Grade! beste brave trouwe ziel! slechts jammer—dát zeiden wij reeds -eenmaal, en nú, nu voegen we er bij: Jammer dat ge met uw helder -hoofd—in vroegere jaren—het anders wel schoone woord zuinigheid, bij uw -kind te veel op den voorgrond hebt gebracht. ’t Was voor Sander niet -noodig geweest. - -En nu, stil, hij leest.—Wat?—Ten vervolge woar ie giesteroavend -gebleven is. Weet Sander wát hij daar las? Ho! daar rollen hem te veel -andere denkbeelden door het brein.... - -„’En mergen best uuterweerd ien ruil veur ’t schroale meulenstuk, en -vierhonderd en vieftig guldes toe!—’t Geld nog is zien.”—De rechterhand -daalt weer in de meelkist: „Hier he’k ze.”—Hij lacht.—„Eerlik geld; -gebooje geld; opgedrongen geld! Zou’k gek zin gewêst?—Den Homan! zoo’n -roare kerl lêft er geen tweede. Moar die riek is mot rejoal -wêzen.—Vierhonderd vieftig! Asof’t uut de loterij kwiem. Doar speul ik -niet ien; woagen is zund.—’En oarig gezicht!—De keukenzolder mot -gereparierd worden. Ze zeggen dat ons bouwland wel ’en bietje uut de -voag leit; goed, tegen de leinte ’en honderd voet mest d’r ien; en dan -’en poar stuks vee koopen. - -„Moar die keukenzolder....? Och, ’t zal onze tied wel uuthouen; die dán -kumt die dán zurgt.—Méér vee? Evel al noaloop genogt, ’s weinters dat -duure heuj!—Mest? ’t Kos wel.... moar, as de hoagel kumt, alda’j dan ’t -beste gewas hadt, dan bi’j toch kedielje—Kobus.... Franske.... ’en -veurschot van vierhonderd guldes....?—Of ze mien veurschotten zouwen -as’k verlêgen was? Trouwen is hongerliejen. Moeder zou weer goejig -gewêst zin en joa gezeid hebben. As ik tegenwoordig den duum op ’t -loadgat niet hieuw! Nee nee, ze zullen niet vliegen!—En toch, as ze d’r -gelukkig mee wieren....!?—’En lomp mins die dat fooze pampiere geld het -uutgevonden. Mergen wisslen veur blanke guldes bij den -ontvanger.”—Sander lacht—Iets later: „As Franske toch met Kobus -gelukkig ien trouw kos worden....?—Nee, nóg ens: trouwen is honger -liejen. Ik eiges, bin ik getrouwd!? Woar mos ’t hen as iedereen -trouwde!—Koatje?—loa’k oan Koatje niet denken; ’t is lang gelêje; ’t -was ien ’en dolle vlocht. Getrouwd! Goddank da’k wiezer was. -Koatje:.... Tien joar getrouwd.... acht kienders.... doodêters.... -geluk d’r mee!—Loat Kobus bij ’en ander um de vierhonderd guldes -goan.—Dóár kumt ’en denkbeild: - -„As den Homan ’t geld oan Kobus wou schieten!! Dat was ’en ding! en die -Homan was er krek ’en kerl veur! - -„As Franske trouwde dan zou moeder heur wel missen. Wat schoai! Zou ik -veur moeder niet voldoende wêzen? ’k Heb heur lief volgens ’t hart en -’t gebod.—Franske’s wark? Dat kos ’en dernje tusschentieds veur ’en -dubbelje ’s wêks wel doen.... - - - -„Nou mosten die briefkes is vals wêzen!.... Ze sprêken van effect -koopen, moar—die pampiere huuskes doar he’k ’t niet op. Bêter boar -zonder ientrest, as pampier die de muus kunne vrêten.—Franske is ook -’en duchtige ien de pot; en kwiestig! Of ik ’t zeg of niet, altied mot -de koffie zoo bitter as gal en ’t brood ’en duumdik gebotterd wêzen. -Waks had weer ’en korst weitebrood ien’t hok liggen. Wie anders zou ’t -hum geven as Franske.... ’k Wou da’k de dern de vierhonderd guldes van -Homan bezurgen kos. God gaf dat ze gelukkig wier met Kobus!.... As ze -ermoei kreeg....!—Jong! wat ’en ienval:.... Met den Homan zou ze nooit -geen ermoei kriegen! Da’s ’en kerl met ’en rug. Wát ze proaten—hier, -hier liggen de bewiezen—’k Zou geen nood hebben van: leenje buur, of -„oome we zitten zoo verlêgen”.—Verdrêjd! Met Homan! Franske zou binnen, -en wij veur ’t stutten bewoard wêzen! Hie keek heur wel lonksig oan: -dat dee ie.... hê hê!—moeder zeit: „Rauw ien de mond”, moar moeder ziet -altied op mien; en ikke bin zêjig van toal. As den Homan Franske is -nam! hê hê! ’k Wor wel duuzend pond lichter. ’k Had den heelen dag -zoo’n stuk op de moag.—Loa’k ze moar weer wegsluuten die briefkes; -mergen blanke specie ’r veur, en alles bij ’t andere, op zied.... Nee, -’k roak ’r nooit oan, krek of’t ’r niet was. De boerderij mot toch de -boerderij bedruupen en as de oogst meelupt, dán kuwwe oan de -keukenzolder prakkezieren.—’k Zie dankboar oan God, da’k nou weer zoo’n -klein kaptoalje zuuver en glad op zied kan leggen: veur moeder.... veur -den ouwen dag—’k Wou da’k voor mien geld, ien stee van de ouwe mêlkist -’en sekuur huuske had, doar niemand arg ien kreeg.—Ien de grond....!? -Moar dan is ’t zoo uut ’t oog.—’k Zal ’r nog is riepelik over denken. -Riepelik! Ien ielk geval: ’t geld blieft mien, en Franske zal toch -geholpen worden.—’k Het moeder nog op de koop toe, ’en neie stoel -bezurgd. Joa, ’t kwiem eigenlik deur mien. Moar tien guldes veur ’en -stoel!—Veur drie guldes ku’j d’r ook een kriegen; ’en bovenste beste. -De zeuven guldes die overblieven doar za’k Franske kiepen veur loate -koopen, dan het ze ook ’en oarigheidje; de eiers zin duur.—Moeder sprak -van den erme: „D’r kos veur den erme wel wat op overschieten,” zei -ze.—Die den erme geeft, leent den Heere! ’t Is geen wegsmieten; néé!” - -Sanders hand die met de bankbriefjes in de kist was verdwenen komt met -een geldzakje weder te voorschijn: het schuifje wordt geopend, en -terwijl hij in ’t zakje tast, woelt het nogmaals door ’t brein. „’En -cent van de gulden, dat zou vier guldes vieftig wêzen. ’En mooie -kemeelie! Vier guldes vieftig!—As ’t is twéé guldes vieftig, zoo’n -blanke rieksdoalder was.—Hier he’k ’r één.—’t Is toch alstee!——Zund’ -dat ze die ouwe species hebbe opgesmolten; ’en acht en twientig was -krek zoogoed veur ’t karkezekske gewêst. Nog al onderscheid tusschen -zoo’n rieksdoalder en ’en acht en twientig. ’En gulden is ook kwiestig -genogt. Wacht——o, ’t is ’en tienstuuverstukske. Ge zoudt ien ’t gevuul -d’r op stoan dat ’t ’en gulden was.—’k Geef duk oan ’t nachtmoal één -kwartje;—ze zeggen dat de ermen hier riek zin.—’En dubbelje....!? ’k -Mot ’r nog een van simpel Janneke veur twee bos verkesstreuj hebben; -dan kan ’k dát wel gebruuken—’k Het geen hoast!—Vort moar, en weg met -’t licht; fuut!” - -’t Is donker in het kamertje; de uitgeblazen oliepit verspreidt een -onwelriekenden walm. ’t Is donker, heel donker in Sanders slaapvertrek; -maar toch—daar boort nog een lichtstraaltje uit de keukenkamer, waar -Grade bleef met Franske. - -„Zu’j dat licht uutblazen!!” roept Sander verbolgen. - -’t Lichtstroalje verdwient. - -’t Is heel donker in Sanders kleine slaapvertrek.—„As simpel Jenneke -dat dubbelje niet betoalen kumt, dan zou’k die bossen streuj moar um -Godswil loaten.” - -De maan, die buiten zoo helder blinkt, zendt nog een glimpske door ’en -vensterreet in het donkere kamertje.—Luiken sluuten dàt ku’j. -Hemellichten uutbloazen, Goddank! dat geet niet. - - - -Sanders geroep heeft Franske erg doen ontstellen. - -Ze had ien heur nachtjekske bij ’t venster gestoan, en—ien gedachten ’t -heele lamplicht vergêten. - -Franske kan, nadat zij ’t licht heeft uitgedaan, niet rezelevieren um -ien bed te stappen. Grootmoeder sloapt al. Franske vuult zoo’n gloed -ien ’t heufd, en ze prakkeziert: „Oome Sander? ienhoalig mins!.... -ienhoalig? nee, gierig! vrekkig!—Het ie van mergen geen slomp van geld -gebeurd? Joa dat het ie!—Mins!—Wat bi’j ’en lillik mins! He’k ou dóárum -altied nog veurgesproken? - -„Oan grootmoeder, niet oan ou bin’k hier alles verplicht. Ze wou ’t nog -oanbeuren,” zei Kobus. Nee was ’t en nee bleef ’t.—Kobus was kloazig; -’en ander zou van zich áfgeproat, en, as ie arg verliefd was gewêst, -hebbe oangehouwen. Niks ’r van. „Ge hebt geliek gehad Franske,” zei -die, „oe oom is niet gierig, moar hie kos mien niet helpen; misschien -zou’k ’et óók niet gedoan hebben.”—Niet gierig!!—Lachte Kobus toen ie -’t gezeid had, of—zou ie stêkebliend wêzen? „Loawe hopen!” zei die -weer: „God weet wat goed veur ons is.”—Dàt duut Ie; dàt he’k altied -geleufd; moar—a’j zóó sprêkt, da’s koeligheid, da’s -onverschilligheid!—Kobus? Vroolik is ie niet: en van hum gekregen....? -Ens, ien de twee joar, ’en zesstuuvers-warkdeuske. Nee, scheutig is ie -niet; anders toch ’en goeje jong, eerlik en zêjig. Moar die woorden: -„Misschien zou’k ’et óók niet gedoan hebben....?” - -„AS IE IS.... GIERIG WAS!!! Gierig! zooas die, dóár!”—Franskes oogen -hebben zich bij de laatste gedachte naar de zijde van Sanders kamerdeur -gewend: „Gierig....! hu!!.... Den Homan da’s geen gierige. Zoo’n -vroolik oog! Hê wat andere oog’ as van den dieje.... dóár!—’t -Gastmoal!—Dansen! - -„Knieziger hofstêj as De Kniehorst leit ’r geen uur ien ’t ronde: -donker, lêg, wrak!—Heur den houtwurm is knetsen.—’t Wilderveld is de -mooiste hofstêj van ’t darp; groote gloas’ ien de roam’; één koamer met -behangselpampier!—Wat lachte den Homan toen oome noar de gulden zocht. -Hie kniepoogde.—’En poar mooie blauw oogen!—Tien guldes veur ’en stoel; -zóó moar, of ’t niks was.—Die beste grootmoeder! nou zal ze is mekkelik -zitten. Boer Lankhorst het ’r een van dartien guldes. Al zou’k nou ’t -slot van moeders karkboek noar stad brengen; zóo’n stoel zal ze -hebben!—Den Homan? Noe.... wàt zou ie van mien wel denken....? ’k Was -zoo triestig vandoag, en toch, kiek, de moan hie lacht nog. Kom, nou -noar bed!” - -En in ’t „Onze Vader” zei Franske met ’en zucht: „Verlos mien van den -booze,” en—toen ze grootmoeder Grade de dêken wat vaster tegen ’t -rugske stopte, toen docht ze weer: „Dat ouwe rugske kriegt ’en lekkere -stoel.... deur den Homan.... dat zou ze deur Kobus nooit gehad -hebben.—Zou Kobus arg bedrukt wêzen....? ’k Gleuf ’t hoast niet.... -Och! of ie mien slacht. Sloap wel!” - -Franske slaapt! en Kobus? - -Kobus loopt.—Al sedert het middaguur heeft hij geloopen; van D. naar R. -en van R. zal ie mergen bijtieds wiejer noar T. goan, um, as ’t wêzen -kos, nog ’s oavends bij nêf Huibert te kommen, nêf Huibert, die hum -meuglik met de vierhonderd guldes wel helpen kan;—went „Franske!—’t -veerhuus en Franske! Franske en ’t veerhuus! ’t Wier goandeweg duuster, -moar: „Wat God wil is ’t beste! dat is ’t en dat blieft’!” - - - -’t Was Mei en ’t is Augustus geworden. - -De dag is warm. Over den binnen-kleiweg is den geheelen voormiddag—’en -gerij en gejoag gewêst, dat de beesten ien ’t land d’r verwonderd van -kieken, moar niks anders begriepen, as dat stof ien de oogen slecht -veur ’t zien is. - -Hoor van achter dat geboomte, ter rechterzijde van den weg en even aan -deze zijde van den molen, klinkt een blij rumoer. Hoor! de trom.... en -somwijlen gillende klarinet-tonen. Stil! daar davert een Hoerah! - -Waar we zijn en wat daar te doen is....? Kom mede! - -Welk een gejubel! Alweer een hoerah!—’t Wordt ons luchtig om ’t hart, -en we zouden wel mee: Hoerah! willen schreeuwen—Zonder te weten! ’t Zou -toch wat dwaas zijn. - -„Is onmogelijk om op de hek-posten der hoeve, haar naam te lezen; een -eereboog is er tegen getimmerd, en de eereboog is behangen met slingers -vol linten en bloemen. In ’t midden, tusschen twee vlaggen, hangt een -uitgeholde monsterpompoen,—doar mot t’ oavend ’en keersken ien, dan -ku’j lêzen wat d’r ien steet gesnêjen. - -Aan de achterzij der nette hoeve heerscht het gejuich dat wel tot -vreugde moet stemmen. Wát we zien? Hier ter linkerzijde—’en heele ris -van kerrekes en sjêzen met de boom’ op de grond, en de peerds die ’r -tusse liepen, oan ’t vrêten—gunds ien de schuur. - -Rechts, dóar hei’j’t!—Tal van boeren en boerinnen, jong en oud, -Griffermierd en Rooms, veul ’r van ien’t spiksplinternei, allemoal -ien’t kastentuug, ze loopen en hokselen deur mekoare; veul kieken ’r -noar de hugt; naar ’en poal;—niet noar de poal van ’t uiversnest, woar -boven op ’t jonge uiverke ’t vliegen prebiert: woeps! fladdereflats! -met de spillebeentjes noar boven en zoo weer noar onder; nee, noar ’en -andere poal; boven zit ’r ’en zakkroonje ien; oan ’t kroonje hangen ’en -heele boel dinger: ’en ham, ’en piep, ’en neusdoek, ’en zulveren -tabaksdeus, ’en boek—’t is verrechtig ’en biebel, met zulveren -slotjes,—en drie halve fleskes, ze zeggen: janever. - -Hoerah! Zie, doar hèt ’r een al klimmend den neusdoek gegrepen. Wat -loater het Kees, bijgenuumd „groanjepik”, den biebel gevat. Den biebel -tussen borst en kin geknepen duut ie nog ’en greep. Doar het ie ’en -fleske! „Hoera!” roept Kees, en—met twee kumt ie onder. - -Op zied!—Kom mee!—Veuruut!.... - - - „Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; - Hei! ’t was ien de Mei!” - - -Zoo geet ’et, ’en kring van vieftig ien de rondte. En de jongens -kniepen de hand’ van de dernjes zoo vast, en de dernjes kussen dat ’et -klapt as ’t oan de moat van kussen kumt, en de ouwen hebben geen -begriep dat ze zoo gek kwiemen um mee te doen: - - - „Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; - Hei! ’t was ien de Mei!” - - -Zoo geet ’et, ze springen en drêjen en jolen en kussen, en—moar weinige -van de oudsten en wraksten zien ’et oan, sommigen rookend uut lange -piep’, anderen roerende ien’t rood met sukker, en proaten: dat ’r ien -’t darp nog nooit zoo’n deun is op de veiool gespeuld. - - - -Een ander tooneel: - -De lange deel der schoone hoeve is kwistig met groen en vlaggen -versierd. Een lange tafel, drie voet breed en op schragen, staat -aangerecht. De feestgenooten zitten aan; de mastklimmers zijn -afgetrokken.—De muzikanten, die zich reeds buiten lieten hooren, zitten -op een toestel van planken—boven de pomp. - -Op de tafel, zie—zes rundstukken van twoalf Neerlandsche pond’. „Mins, -mins!” zes hammen. „Loat ze ielk is twientig pond wêgen!”—Vieftien -tulband’. „Krek één veur z’n vieren!” Mikken bij de stoapels! Keezen en -eiers. Wien? „Ielk man ’en heele fles noast zien bord, en gunds bij de -deur, nog vier ankermandes!” - -Om de tafel, zie—knappe jongens; óók lillikkers. Mooie dernjes, -verdrêjd mooie snuutjes! óók misdeilde. Oan ’t bovenst einde zit ’en -dikke jonge kerl, met mooi blauw’ oogen; noast ’em ’en mooi dernje, -achttien joarkes umtrent, met ’en kleurke veul roojer as anders. Noast -heur, oan d’andere kant, ’en schroalig zwart menneke op de punt van -zien stoel. Die dikke kerl is Harmen Homan; dat dernje.... moar ge ziet -’et al. - -„Alles op z’n tied, bidden en karmishouen, placht voader te zeggen,” -roept de gastheer: „Vrinden! de oogen dicht asteblieft; en gelluu boven -de pomp, helder op, as we met stilzitte gedoan hebben.” - -En—’t stilzitten is gedoan, en ge ziet en heurt niks anders as dat ’r -wordt gegêten en gedronken, en nog ens opgeloajen en nog ens -lêggeklokt; dat ’r gegons en gelach en gegoechel is, veul niet genogt, -en dat de meziek krek speult of ze’t muu wordt, maar ielkreis weer moed -kriegt. ’t Mooie dernje noast den Homan mot arg werm wêzen; ze gluujt -as ’en kooltje; ze lacht ielkreis zoo hard as ze kan, maar ook, ze -kiekt zoo af en toe naar de hugt, en—dan is ’t krek precies of ze -troan’ ien de eugskes het. - -„Dat ze zich verslokte misschien?” Best meuglik! - -’t Begint te schemeren in de boerenfeestzaal. Een groot gedeelte van ’t -jongvolk heeft reeds den disch verlaten. Op de hofstee ’t Wilderveld -zijn—achter-afkes en opziedjes genogt um poar oan poar is te kuieren, -en ’en bietje meer verliefd as anders te proaten van: „Och, wat bi’j -toch oarig!” en: „Och, wat he’k ou toch lief!” - - - -Met een flesch onder den arm staat Homan tegenover een soort van -heerenboer met ’en heufd as ’en oliebol. - -„Kom Limp, blief nog ’en bietje.” - -„Nee zeker Homan, ik kan niet; ze spannen al in,” zegt de man die te R. -Homans zaken—alsof ’t voor z’n eigen was geweest—had behandeld, en hij -waggelt naar buiten. - -„Nou, wel thuus!” roept Homan. „Hei oome Sander, woar zit Franske?” - -„Franske! hê!” klinkt het een weinig verschrikt uit Bikkers mond: „’k -weet niet; ’k zie ze niet;” en hij frommelt in zijn jaszak.... doar had -ie krek ’en stuk tulband ien gemoffeld, ’en oarig stuk, zie, veur -moeder Grade, die ’r niet bij had kunne—misschien niet bij had wille -wêzen, veur moeder, went joa ’t was zund van al wat ’r overbleef. - -Limps karretje, dat hem naar zijn woonplaats—de voormalige woonplaats -van Homan—zal terugbrengen, staat voor de schuurdeur. Limp heeft zich -nog even opgehouden. - -Sander Bikkers staat bij ’t kerreke ’t spul te bekieken. - -„Hier vrindschap,” zegt Limp, en—Sanders vuult twee kwartjes in zien -hand.... Zou’k....? Za’k ze....? „Hê Hê, ik dank oe.” - -Limp rijdt het erf af. Wijn maakt dorstig. Bij moeder Grompel aan De -Lindeboom, ’en klein bietje kloare! - -Zie, ’t zonlicht verdwijnt, maar, de feestvreugde niet! Een groote -pekton wordt op het Molenstuk ontstoken. - -’t Molenstuk waar Reuske graast? Reuske! nee, Reuske loopt op ’t -Molenstuk niemeer: Kwoaje droes. Eergiester kreeg ze ’t genoadeschot! - -Kiek.... harrejennig! sjie sjoe....! doar is ’en vuurslang de locht -iengegoan. Bluumkes noar onder. Wat ze gauw uut zin! Nog ’en vuurslang. -Nooit op ’t darp zoo belêfd! - -„Gevoarlik! met die heujbargen en ’t rieten dak. Moar zie, alweer een! -Heere minsen nog toe!” - -En de pekton brandt helder en fel, en de „rojoale boer en ’t mooie -dernje” en al de jonkheid van ’t feest, ’t draait rondom de pekton, -alweer in een kring, en wilder dan ’s middags klinkt het luide - - - „Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; - Hei! ’t was ien de Mei!” - - -De laatste sintels der pekton knappen en verdooven. Den boer van ’t -Wilderveld zien wij niet meer; ’t mooie dernje ook niet. - -’t Laatste karretje rijdt huiswaarts, onder den eereboog door; en ’t -lichtje in de monsterpompoen flikkert in ’t laatste vet, da’j nog flauw -de woorden kunt lêzen: - - - „Harmen Homan, Franske Schouw; - Hun ter eer, as man en vrouw.” - - -En—met de hand krampachtig op de borst gedrukt, heeft Kobus—de knecht -bij vrouw Grompel aan De Lindeboom—de gelagkamer, waar hij werkte, -verlaten. Dat ook de hoop om bij den bloedverwant hulp te vinden zou -worden teleurgesteld, dát heeft hij ondervonden. Dat het veerhuis te R. -wel spoedig verhuurd zal wezen, dát kan hij verwachten. Dat Franske, ’t -lieve Franske, bij zijn vervlogen vooruitzichten, den geldduivel moede, -der weelde, en—óm die weelde—een ander in de armen zou snellen, dát -heeft hij.... gezien.... gevoeld.... helaas! in ’t einde.... begrepen. -Dat Franske met den vreemde, den luchthartigen vreemde, in grootheid en -eere gelukkig zou wezen, dát heeft hij van God gesmeekt met hart en met -tranen. Dat ze heden feest zouden vieren.... trouwfeest van Franske.... -met.... met dien ander.... Ja! ja! dát heeft hij geweten. „Geweten! -Groote God! joa,” zucht Kobus: „moar geweten he’k niet wat den Limp -zich ien dranksoes al lachend verproatte. Geweten he’k niet, dat den -Homan ien lucht en ien damp bouwt; dat ie schuld moakt op schuld, en -vortteert op geld, dat zien erste vrouws voader hum nooit zal doen -urven. God het ’et geweten,” denkt Kobus voort: „en toch laat Ie toe -dat de lichtzin ’en schoap met glimpglans bekoort en bliend mee ien’t -wee trekt. God het ’et geweten, en Hij verstoat dat geldzucht zien -bloed verkupt en liefde smoort en liefde brêkt. En nou.... ’t is te -loat! Groote God, ’t is te loat!!” - -Daar vloeiden heete tranen over de bruine wangen van den armen Kobus, -en—heel in de verte klonk het van een huiswaarts keerend troepje: - - - „Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; - Hei! ’t was ien de Mei.” - - -„Was’t nog maar Mei gewêst!—Ze schreven ’et letst van Augustus! De -graanoogst was binnen.” - - - -De mist hangt dik en zwaar. ’t Is zoo’n donker Decemberdagje. Wij -betreden De Kniehorst. - -Wat ziet er alles naargeestig uit. Naargeestig niet alleen, ook -vervallen. Zie huis en hof en bergen maar. Ginds, vijf verschrompelde -kippen, die op de mestvaalt harken en krabben, en elkaar om ’t zeerst -ter zijde stooten——alsof de andere het had!—Die varkens, arme -rammelkasten! zij wroeten in de modder en knoepen het bemoste hout van -hun doorluchtig zomer- en winterverblijf. - -Kent gij Waks nog. Waks, den speelmakker van Grades kleindochter. Waks -is waakzaam: Waks mocht niet mee naar ’t Wilderveld, en—vet worden mag -hij ook niet. Vet moakt vadsig, en met den winterdag dient Waks veural -wel waks te wêzen. - -Wij gaan de deeldeur binnen. Vijftien stuks rundvee ontwaart ge -tusschen de posten. - -„Die zien er toch beter uit!” Hebt ge verstand van vee....? Kom maar -verder. - -Wij bevinden ons binnen de keukenkamer. Slechts één persoon ontdekken -wij er; ’t is moeder Grade. - -Moeder Grade! Zie, zij zit gehurkt bij de vuurplaat waarop een helder -vuurke brandt.—een helder vuurke!—En boven dat vuurke hangt een ijzeren -potje met een houten deksel er op. En moeder Grade heeft een kleinen -pollepel in de hand, en tuurt op het deksel, waar bezijden—bloaskes -brutsen en proetsen, jong, zoo kokt ie! - -Stil! Sander is met ’en kool of wat noar de merkt toe; eerst t’ oavend -kumt ie weerum. Mieke—de tienjarige hulp der oude—is noar de -kortegesoazie. Mieke het ien den veurmiddag wat beenvleis bij den -slachter gehoald. „’t Zal ’en bovenst suupke wêzen! Bruts, proets! hê -wat kokt ie! Of ’t ook lekker zal smoaken!—Sust! Waks sleet oan; dat -duut ie ook as ’t Sander is. AS ’t Sander ens was!!” - -De oude vrouw richt zich haastig op. Ai! ’t spit ien de rug; oud en -wrak; ze kan niet meer zoo as vroeger.—Woar zal ze ’t soeppötje -laten.... AS ie ’t zag....! - -Daar wordt de klink der keukendeur gelicht. „Si! Heere bezwieke! Kobus, -bin gij ’et?” - -’t Is Kobus. Sedert den avond dat wij hem voor de eerste maal zagen, -zijn er zeven maanden voorbijgegaan. Die zeven maanden van smart staan -hem wel duidelijk voor ’t aangezicht gedrukt; de laatsten er van, zij -griefden en groefden wel ’t diepst. - -Oude vrouw! ook uw gelaat, nu naar de lichtzijde gekeerd, vertoont ons -wreede sporen van zielesmart.... misschien nog van iets anders:.... van -ontbering toch niet....? - -„Nee, ’t letste niet,” zal ze u antwoorden: „nee, Sander is best; ’en -oud mins het weinig behoeftes; ’t vleis is duur tegenswoordig; sukkerei -smoakt al hoast krek as koffie;—Sander het geliek dat kruuzemunt nog -wel zoo gezond as tee is. Sander is best. Dat ie zuinig is dat strekt -’em tot eer, dat he’k ’em geleerd toen ie kiend was—DAT HE’K! Of ie ’t -wat overdrieft....!!” - -Ziet ge, zóó zal ze spreken, maar denken, helaas! ze zucht in haar -ziel: „Sander! Sander! al te zuinig moakt gierig. Sander mien ouwen dag -is ’r niet bêter um. Moar arger dan dat! ha’j noar road geluusterd, -ha’j ’en eerlikke jong geholpen; had de glans van ’t geld oe niet veur -Homans lichtzin verbliend! Sander! ha’j noar road geluusterd, dan zou’j -nou niet grommen as oe ouwe moeder greint; as ze schreit um Franske, ’t -kiend van hoar kiend! um Franske, die te jong was om ’t rechte spoor te -kiezen, woar gij ’t hekke veur sloot. Sander, sprêken durf ik niet, -doar bin’k te oud, te bang—nee, doar he’k oe te zwakkelik lief veur, -moar anders zou’k oe zeggen: Sander, Franske boet, boet gij met heur -mee. Verstoot heur niet uut angst dat ze ou veur Homans schulden zulle -oanspreken. Z’is ou bloed, Sander! En—wi’j dát niet, ku’j dien angst -niet verwinnen, help dan ien stilte; sprêk heur niet, moar steun heur -dat ze van den oalmoes niet lêven hoeft.” - -Zóó zucht de oude moeder in haar eenzaamheid, elken dag, ieder uur, en, -dan tuurt ze met tranen in haar oogen noar de hugt, noar den zolder; en -dan heurt ze.... niks as ’t lillik geknets van den houtwurm; en dan -ziet ze dien balk die gevoarlik veur ’t huus wordt; en bij tijen ziet -ze ook de koekkoek, die maar altied op één steet.... op Één! - -„Kobus sprêk, ge hebt wat slechts,” heeft vrouw Grade gezegd, terwijl -de schrik van haar zoon te zullen zien binnentreden, voor een andere -vrees heeft plaats gemaakt: „Kobus sprêk, ’en oud mins kan veul -verdroagen.” - -„Goa zitten vrouw Bikkers; ge bêft ’en bietje,” zegt Kobus en hij -schuift haar den stoel naderbij—den oude, dien van Homan het Sander -niet langer kunne zien; acht guldes het ie ien stad d’r veur -weergehad,—„goa zitten, ’t is zoo arg niet, zoo heel arg is ’t niet; en -ook, al wás ’t arg, ’k heb alles van anderen geheurd; de minsen -vergrooten zoo licht. D’r zin ’r ’en boel ien ’t darp, die toch meelie -hebben; d’r is nog heel geen gebrek gewêst, moar—dat ie arg de koorts -het, dát is zoo. Geen wonder, in vier moanden tieds van alles niks te -worden; geen vim te kunnen ruuren; de eigenoar van ’t Wilderveld ien -’en koamer besteed! Vrouw Bikkers, de koorts mot wel arg wêzen, ze -nuumen ’t zenuwkoorts; ze zeggen dat ie altied leit te zingen, en....” -maar Kobus hokte, HAAR naam wilde hem niet van de lippen. - -„Erme kiend! erme Franske!” zucht Grade; schudt het hoofd, en slaat -heur handen samen. - -Háár naam was genoemd! - -„Ze past hum op as ’en engel,” valt Kobus haastig in: „ze woakt en ze -bidt, noar ik heur. O Grade! dat ik nou de eenigste mot wêzen, die heur -niet mag troosten en steunen. ’k Had willen woaken bij d’r man, dat ze -rust had genomen.... Grade, dat kos niet. Ik, die Franskes geluk had -beduuld zooas geen ander; heur geluk zelfs mét ’en ander.... Moeder -Grade! gij weet ’et misschien, wa’k zou meugen en wa’k zou kunnen -doen?” - -Kobus heeft Grades hand gevat, en ziet haar aan. Zij zal hem steunen: -ZIJ zal hem raden. - -„Wat ge doen kunt Kobus.... gij....?” zegt de oude langzaam: „Heur is -hier.... wat dichter.... zóó. Ziede, Sander is goed, moar wat straf. -Mieke had mien ook gezeid dat ze ziek woaren; Homan of Franske, dat -wiest ze niet. Goddank! dat ’et Franske niet is; en zieje, nou he’k ’en -suupke gekokt. Sander het ’r niks mee van noode; niet dat ie.... moar -’t is niet neudig. ’k Docht dat Mieke as ze straks thuus kwiem, ’t weg -kos brengen, moar nou, a’j vroagt wa’j doen kunt: ’t is bêter oan OU -dan oan hoar vertrouwd; kienders proaten zoo licht....” en—de goede -oude, die reeds sedert een paar dagen het grootsche plan gevormd en nu -met zorg en moeite had ten uitvoer gebracht, om ’en suupke veur ’t erme -kiend te koken, ze praatte nog voort, maar begreep niet dat Kobus iets -anders voor de ongelukkige wenschte te zijn dan de overbrenger van een -geringe verkwikking. - -Geen steun, geen raad bij die oude! Hij hoort haar beuzelen over haar -„suupke”; hij ziet haar strompelen en stumpelen om het kooksel—dat haar -zelve ’t water op de lippen toovert—in de steenen kan zonder oor te -gieten; hij ziet haar een papier op de opening leggen en een touwtje er -omheen binden; hij heeft het gezien; en—niet gezien; hij zag slechts -dat die vrouw te oud was om krachtig te wezen. Kind van háár kind, wat -zou zij op dien zoon nog vermogen! IJdele hoop was ’t geweest. Geen -steun van die oude! geen steun en geen raad! - -„Joa Grade, joa, ’k zal ’t meenemen en ’t zal bezurgd worden”—niet door -hem zelf—„’k zal ’t recht houen, joa—Nee, tegen Bikkers geen woord; ge -kunt ’r op oan.” - -„En groet ze van grootmoeder, en zeg heur, da’k wel ielken dag noar -heur toe zou kommen, moar zie, Sander, en de vrede ien huus, en da’k -ook zoo mizeroabel stroef ien de been’ bin; en zeg heur”—alsof hij het -doen kon—„zeg heur, dat alles van God wordt beschikt; dat rampspoed -veul kumt tot ons eeuwiglijk heil. Goa nou, goa, eer ’t suupke koud -wordt; en zeg nog oan Franske dat ze moar bidden mot: Voader, zooas Gij -wilt! zie, dan weet ze genogt. Vort nou jungske, vort!” - -Kobus ziet de oude vrouw eenige oogenblikken stilzwijgend aan. Daar was -kracht bij die zwakke. Op ’t Hoogste heeft zij gewezen. Ook hem! Steun -hád ze, èn raad! - -„Gods zêgen, vrouw Bikkers!” zegt Kobus met warmte, en snelt dan voort -met de kan: „Joa, joa, veurzichtig, dàt zal ie wêzen.” - -Nog maar weinige seconden heeft hij de keukenkamer verlaten, terwijl -Grade, vermoeid van de buitengewone inspanning, met geslotene oogen in -haar leuningstoel zit, toen Waks de hokhond het nare gejank doet -hooren, dat vrouw Bikkers in den laatsten tijd zoo vaak deed -ontstellen. - -„Si! si! Zou’k hoast vergêten!” zegt ze halfluide, en, hoe stief ze mag -wêzen—toch staat ze op, haalt het potje, waarin ze ’t soepje kookte, -weder te voorschijn, en neemt er het soepbeen uit, dat zij voor -Franskes viervoetigen vriend er in had gelaten. - -Steeds voor de mogelijke tehuiskomst van haar zoon bevreesd, en met de -versnapering voor Waks onder het voorschoot verborgen, strompelt Grade -het huis uit naar buiten. - -„Arg mistig.... arg griemelig....! Niemand kumt er....? Nee.... -niemand.” - -De oude hokhond jankt nog voort met den neus in de hoogte, doch, niet -zoodra heeft hij de komst der vrouw bemerkt, of hij staakt zijn droef -geklag; rekt zijn vermagerde leden; stapt langzaam, zoover zijn ketting -reikt, op haar toe, en—’t kloppen met zijn staart getuigt van zijn -blijdschap, dat hij de vrouw ziet, de eenige die hem nog liefde -betoont. Daar glinsteren zijn oogen; hij snuift. Grade heeft het been -te voorschijn gehaald. Zie den verrukten blik van het dier; dien -blijden, wilden sprong!.... Daar heeft hij de kluif gevat. Met den -rechterpoot er op gedrukt, kraakt en knoept hij. En Grade, voor een -wijle vergeet ze heur leed. Franske zal óók zoo smullen! „Waks, och, -ha’j zoo’n honger, menneke?” zegt ze goedig: „Moager bi’j; moager as -brood! Zou den boas oe soms vergêten? Gauw moar ’en bietje, eer dat ie -kumt.” - -En Waks knapt voort; en vrouw Bikkers het plezier um ’t oan te zien, -alschoon ze koud wier; en, ielkreis kiekt ze op of Sander ook oankwiem. -Ze meint.... dat ze ’t hek bij den bongerd heurt klappen. Heere minsen! -duut ze dan kwoad, zoo sleet heur ’t hart! „Koest Wakske, koest!.... as -Sander ’et bot zag! Koest jungske, koest! Nou hei’j ’r genogt van. Hier -dan menneke, hier!”—Waks gromt.—Grade buigt den strammen rug en streelt -den bruine: „Stil jungske, stil!”—Waks heeft het afgekloven been met -zijn pooten bedekt, en trekt de neuslip naar boven.—„Koest jungske, -koest!” vleit Grade opnieuw. Haastig vat zij het voorwerp dat haar -straks zal verraden; doch—een rauwe kreet trilt door de lucht: „Hond! -hond! loat los!” gilt de oude verbijsterd; rukt haar hand uit den bek -van het redelooze dier; kermt: „O Heere! O Heere!” en strompelt dan -voort totdat ze, van schrik en van pijn gansch amechtig, de keuken -bereikt, en daar in den leunstoel al kermende neervalt. - - - -Wanneer gij mee wilt gaan, eerst het dorpje door, dan rechts de -bladerlooze elzen langs, tot bij de groote kolk—of woai—die van de -dijkbreuk in ’t jaar 19 spreekt, dan ziet gij een heerlijk tafreel: - -De mist die ’r hong is schoonjes opgetrokken; ’t zunneke—zoo’n bietje -bleu, half achter ’en fluurske—steet nog ’en duum of twee boven den -rand uut; ge kunt ’r kloar in kieken, went, ’s weinters is ze lang zoo -veul mans niet as ’s zomers, en—’en rood het ze um zich, ’en rood en -’en gêl, da’j „Heere! minsen!” mot zeggen. - -’t Zou allinnig al mooi genogt wêzen, moar, nou mo’j lêger zien: De -roam van ’t kleine huuske, schuuns oan d’overkant, ze gliensteren asof -’r brand binnen is: ’t heuge rietlies, dat al lang niet gruun meer was, -zwiebelt van ’en klein bietje wiend asof ’t g’n oavend zeit; en -doartussen lept ’et lies langs ’en platbooms-oakske, woar ze duk ien -vissen op de diepe kolk—’en bietje gevoarlik!—’t Is mooi um te zien; -en—ien de kolk he’j ’t eigenste weer: ’t bootje, en ’t lies, en ’t -huuske, en alles; moar, ’t onderste boven, krek op de kop. Vlak van -veuren liekt de hemel d’r zwart ien. Dat duut ie wel meer! - -En—slechts op weinige schreden afstands van dat huisje bij de kolk, -daar staat een jonge vrouw, een zeer jonge vrouw. Wij zien het al: ’t -is Franske Schouw. Ja zij wás het, maar is het niet meer. Men noemde -haar: vrouwe Homan, boerin van ’t Wilderveld. Ja, ze hebben waarheid -gesproken, maar ach! zij was het zoo kort. Ze hebben haar gelukkig -genoemd, gevierd en benijd; nu doen ze ’t niet langer. Zoo velen, zoo -velen! hebben gejuicht met haar mee; geen enkele treurt er met haar. -Geen enkele....? Neen, daar was wel raad, daar was zelfs steun geweest, -maar ’t voelen! dat VOELEN!! zij deed het alleen. - -Maar nu—in ’t bootje, verscholen achter ’t lies, daar staat een -boerenknaap. Met de linkerhand op een roeispaan geleund, buigt hij met -de rechter het lies ter zijde, om—noar gunder te kunne zien.... noar -die vrouw.... die jonge, die erme vrouw. - -Nog geen half uur geleden is het jongske, die het soepje, door Kobus -meegenomen, naar ’t waaihuisje bracht, met de boodschap teruggekomen: -dat vrouw Homan had gekeken asof ze niet wies was, en, dat ’en andere -vrouw had gezeid: „Zet moar neer jungske, Homan is dood.” - -Homan dood!—En Kobus tuurt noar ’t erme Franske, die steet te soezen -bij de kolk, en dóár HEUR zwarten hemel in ziet. - -Homan dood!!—Toen ie nog lêfde toen was Kobus wied weggebleven; geen -verwijt wou ie doen, en niewoar, de minsen ze proaten zoo licht. Moar -nou—Homan was dood; ’t erme Franske stond alleen, verloaten op de -wereld, dat, dát kos, nee dát mocht niet!——noar gunder! - -„Franske!” - -Wat stem!? - -„Franske!” - -Zij beeft. - -„Franske Homan!” - -De jonge weduw heeft reeds omgezien, maar ze blijft roerloos; ze staat -daar als een marmerbeeld, alleen in haar oogen staat de smart van -verstooten, verloren, onherstelbaar verloren geluk, op ’t diepste -geprent. En ’t suist haar in de ooren.... en, ’t stille landschap smelt -met den zwarten hemel in de kolk en den hemel vol gloed daarboven -inéén. - -Kobus heeft heur hand gegrepen. Ze weet niet wie het is. Kobus heeft -gezegd: „Franske, erme Franske, oe geluk kos ik zien, moar oe leed—doar -wier ik gek van.” En zie.... een heete tranenstroom vloeit er over haar -verbleekte wangen. Kobus spreekt van troosten en steunen; en zie, zie! -de arme verlatene rust met haar kloppend hoofdje tegen de borst, die ze -eertijds verstiet, tegen de borst van hem, die uit grootmoeders naam -haar spreekt van berusting in ’t lijden en van opzien tot God! - -Maar hoe! Franske nauw weduw, en nu reeds aan de borst van haar -vroegeren minnaar! En Kobus, nog pas werd de doodsstrijd gestreden door -hem die Franske hier weduwe liet, en reeds....? - -Gij vraagt....? - -Neen stedeling, gij doet het niet. Met ons beweegt ge u buiten, op ’t -land, in de Betuwe! Vindt gij de zonden er grover, of minder verfijnd; -de edele tochten van ’t hart, ook zij spreken er luider; zij kennen die -banden van aangeleerde welvoeglijkheid niet. Gij ziet, gij verstaat -het, en verheugt er u in. - -Daar is slechts schuldgevoel bij ’t arme kind, en dank bij haar leed, -innige dank dat de knaap dien zij heeft verstooten, zich harer nog wil -erbarmen. Daar is slechts liefde bij Kobus, echt reine liefde, die -vergeet en wil helpen. - -Achter ’t lies is Kobus verdwenen. - -Nog staat Franske aan den waai-oever. - -Dáár in het peillooze diep der kolk glimt een star—’t is de weerschijn -van de star die er fonkelt aan den hemel. - - - -Een week is er verloopen. In den morgen trok Sander Bikkers als naar -gewoonte ter markt. En nu, ofschoon de avond reeds valt, wacht men zijn -tehuiskomst. ’t Werd laat in de stad, en bovendien de boer van De -Kniehorst wordt opgehouden. Even voor het klaphek bij den nú wit -berijpten kerseboomgaard, is een welbekende hem op zij getreden. - -’t Is Kobus, en Kobus heeft hem bij ’t buis getrokken en zegt: „Boer -Sander, ik bid oe, één woordje.” - -„Kom, loop, wat mo’j weer?” - -„Da’k ou nog ens wil smêken veur ’t erme kind,” zegt Kobus met nadruk. - -„Um mien te plukken, doar loeren ze op,” spreekt Sander haastig: „’k -Zeg ou veur de honderdste keer da’k ’r niks af wil heuren. Franske ien -huus nemen! ’k Zou de schulden van Homan wel mèt hoar de deur inhoalen. -Sprêk moar niemeer; wij kenne die parlafoeven. Dat ze zouwe betoald -wêzen of worden deur zien erste vrouws voader! ’k Heur d’r wel anders -af sprêken. Sander is goed moar niet gek. A’j ien’t vuur goat bi’j ’t -schot te wachten; en denk ie da’k veur ’en dern die mien alles -verplicht is, die geen cent meer van rechtswêge toekumt—da’k mien veur -hoar zou uutklêjen en moeder op heur ouwen dag ien ’t gebrek joagen! De -minsen zouen mien roazend nuumen, ze zouen....” - -„Roazend!” valt Kobus met zachte stem den spreker in de rede: „Roazend! -nee boer Bikkers, wil ie weten hoe de minsen oe nuumen....? ze nuumen -oe onminselik; ze nuumen oe:.... ’en kniep, ’en gierigoard! en -doarum....” - -Een naar gelach van Sander stuit Kobus’ rede. Da’s veur ’t erst, veur -’t erst van zien lêven dat hum zóó iets gezeid wordt! Woorden zonder -samenhang vloeien hem van de lippen. Terwijl de rondborstige knaap -wordt gehoond en gescholden, steekt Sander terzelfder tijd de -wanluidende loftrompet op zich zelven.... Hij knieperig! Hij gierig! -Misschien was hij de eenigste ien’t darp, die betoalde en verhoalde -noar ’t beheurde; die noar vermogen ien de karkbuul gaf zonder ’t oan -de klok te hangen; de eenige, die ’en zusterskiend um Gods wil had -grootgebrocht; die.... die Goddank geen schuld miek as anderen!.... ’En -kniep! ’en gierigoard!—En Sander, ofschoon geenszins tegen den jongen -veerman opgewassen, ving weer aan met Kobus te schelden; diens -beschuldiging had hem „duuvels” gemaakt, en—zijn dikke marktknuppel gaf -hem een moed, dien hij anders gemist had. - -Maar neen, tot slaan kwam het niet; en wellicht dat een diep verholen -vreeze hem weerhield: of Kobus hum loater betrekken mocht. - -Een stoot tegen ’t klaphek, en Sander trad er den boomgaard door -binnen. Een smak van ’t klaphek, en—’t scheelde weinig of Kobus had het -tegen zijn beenen gehad. - -En de knaap trad terug; hij sloeg zich voor ’t voorhoofd en -beschuldigde.... zich zelven. Met zachtheid en liefde had hij Bikkers -misschien kunnen winnen; helaas! die onberaden ijver had den man -verbitterd, want: eigen zonde duut zeer; as ’en ander z’oe toeschrieft. - -Helaas! alle hoop op hulp voor Franske was vervlogen! Toen Kobus in den -voormiddag—wetende dat Sander naar stad was—de oude vrouw Bikkers had -willen spreken, om haar krachtig aan te sporen haar recht te doen -gelden; toen had hij vergeefs getracht de huis- en ook de schuurdeur te -openen; toen had hij vruchteloos geklopt, want, na ’t voorval met -moeder en ’t vinden van het bot bij den hond, sloot Sander, as ie -uutgong, de dêldeur van binnen en de veurdeur van buuten: en, of Grade -en ’t kleine Mieke ’t kloppen al heurden, opendoen kosten ze toch niet. - -Moeder Grade! oude ziel! wij vinden u na acht dagen weder. Goede hemel! -zit gij daar nog bij de vuurplaat, terwijl de u toegemeten brandstof -reeds meer dan een uur geleden tot asch is vergaan! Zit gij daar nog te -kleumen, terwijl uw gelaat bij ’t grauwe schemerlicht bezien—een -afmatting vertoont, die ons met deernis vervult! Moeder Grade, hebt gij -zóóveel geleden dat uw oogen als weggezonken en uw lippen als verstijfd -zijn....? Stil! daar is beweging aan de huisdeur; daar komt hij.... -Sander uw zoon, Sander, die juist een week geleden u bewusteloos in den -leuningstoel vond; die hevig ontstelde bij ’t zien van dat schromelijk -bloedverlies uit die rauw gescheurde wond aan uw hand;—’t is Sander, -die.... Maar neen, gij wilt geen kwaad van hem hooren; ’t is uw kind, -’t is uw zoon, en—daar treedt hij binnen; nóg kookt hem ’t bloed, maar, -’t is te donker om den toorn dien Kobus verwekte op Sanders aangezicht -te lezen. Of hij zich geweld doet? althans zijn stem verraadt geen -toorn, want vriendelijk zegt hij: „G’n oavend moeder. Hoe geet et?” - -Er komt geen antwoord. - -„Slupt moeder?” vraagt Bikkers aan het tienjarige Mieke, die der oude -tot hulp was gegeven. - -„Hê? ’k Weet niet,” antwoordt het kind: „’k was eiges ien sloap; vrouw -Grade het arg geschráúwd van middag; ze lustte niks; ’k mocht alles -opêten, moar ’k greinde toch dat Grade zoo schrauwde; ze verlangde da’j -thuus kwiem.” - -„Zoo!” zegt Sander, en—op zijn moeder toegetreden, legt hij zijn hand -op haar schouder en vraagt: „Hei’j en bietje gesloapen moeder: ’t geet -bêter niewoar?” - -Grade slaat de matte oogleden op; met een pijnlijken zucht zegt ze: -„Och Sander!” en terwijl ze de rechterhand roert, die dik is omwonden -en stijf in een doek hangt, steent ze en kermt ze: „Och Heere, zoo’n -pien!” - -Zoo’n pien! Sander had toch gehoopt dat ’et bêter zou wêzen. Wat had ie -’r veul oan gedoan! Van ’t erste oogenblik met woater en êk gewassen; -ielken dag wel ’en keer of twee. Giesteren—op road van Hannes de -schêper—had ie heur hand nog ien koeimest geleid. „Och, is’t zoo -arg....? ge most moar noar bed toe; as ie leit dan het ie rust en -genêst ie ook gauwer.—Wat stop ie doar onder oe schort, Mieke!?” - -„Niks; mien henjes zin zoo koud.” - -„Loa’k zien?” - -„Kiek moar.” - -„Dat wegsmuuspelen daar hou’k niet van. Trek nou moar op huus oan, en -mergen bijtieds weerumkommen heur!” - -Mieke sloat haar doeksken om; tikt de oude vrouw zachtjes op den -schouder; zegt: „Bêterschap Grade;”—de zwakke knikt met het hoofd, -en—weg is Mieke. - -Reeds verkondigt de dorps-torenklok het eerste half uur na middernacht, -en nog heeft Sander Bikkers zich niet ter rust begeven. ’t Is koud in -de keukenkamer; de kleine lamp staat op de tafel te branden; Sander zit -er bij; zijn houding en gelaat teekenen angst en vrees. Hij -luistert.... luistert gestadig, somwijlen met ingehouden adem. ’t Is -meer dan een uur geleden dat Waks zijn akelig jankend geblaf deed -hooren; een huilen is er op gevolgd, maar.... eensklaps is het weer -stil geworden. - -Een krachtig bonzen op de deeldeur heeft echter weinige oogenblikken -later den boer van De Kniehorst schier doen verstijven van schrik. Het -bonzen heeft zich herhaald. Zich vermannende is Sander naar zijn -kelderkamertje gegaan; heeft zich overtuigd dat de dubbele grendel op -het vensterluik zat; is met den marktknuppel teruggekeerd, en heeft de -deur van zijn kamer van buiten op het nachtslot gedraaid. Bevend is hij -bij de bedstee der moeder blijven staan. Bij de bedstee der -moeder!!—Maar hemel! een siddering greep hem aan, want—het akelig -geklop op de voordeur heeft zich herhaald;.... nog eens;.... alweder! -Met het klamme angstzweet op het gelaat, heeft Sander zich aan den -stijl der bedstee vastgeklemd. Het kreunen der moeder vernam hij -niet.... alleen dat kloppen, dat kloppen; ook op het venster; en die -stem daar buiten: „Doe open, doe open!”—Dat heeft geduurd.... hoe -lang....? hij weet het niet; maar eindelijk, Goddank! is ’t stil -geworden. Of het dronken volk is geweest, of een landlooper om een -slaapstee....? hij weet het evenmin. Goddank! ’t is voorbij, en Sander -zit daar nog altijd vol vreeze, en luistert. ’t Was straks daar buiten, -nu is ’t hier binnen. ’t Gekerm van moeder is sterker geworden, -somwijlen proat ze ien heur eiges zoo vremd, zoo roar, en, as’t dan -weer stil is, dan heurt ie den wurm ien den balk weer knetsen, hard! -harder!! wel tienmoal zoo hard as bij dag. - -De smartkreten der oude vrouw worden vreeselijk om aan te hooren. Wij -vernemen ze niet, maar Sander hoort ze; hij mag, hij moet ze hooren; -zijn duivel heeft die moeder in ’t lijden gebracht; ja! heeft hem reeds -een gansche week weerhouden om geneeskundige hulp in te roepen voor een -verscheurde moederhand, voor de hand, die hem als zuigeling heeft -gedrukt aan vollen boezem; die zijn hoofd heeft gesteund toen hij den -doop der liefde ontving; die zijn eerste wankelende schreden heeft -gestierd, en den bijbel hem heeft toegereikt. Zie, nu siddert hij, want -die moeder ziet hem aan, en haar oogen schitteren van koortsgloed: - -„Goa weg, Mieke, goa weg!” zegt de oude op gejaagden en pijnlijken -toon: „Kiek, doar steet ze veur ’t roam.... ’t erme Franske.... wit as -’en doek! Bij grootmoeder wil ze wêzen....” - -„Moeder! um Gods wil, wát is ’t....?” roept Sander. - -„Och ze schreit.... Kom hier Franske, erme kiend! Och, ze kan d’r niet -in.... de deur is op slot. Ha! deur ’t roam! Moar de knip zit te -vast.... Heere! Heere!” en de vrouwe kermt weder en wendt zich om op -haar leger. - -Sander slaat een gejaagden blik in ’t rond, als zoekt hij hulp bij die -grauwe wanden; en straks met de hand aan zijn voorhoofd spreekt hij -angstig: „Moeder, ge roast; Franske is er niet. IK bin ’t, Sander.... -zie....” - -Maar Grade ziet hem niet. - -„Sander.... wie sprêkt van Sander?” zegt ze zachter: „Stil, Sander -brengt zalf mee uut stad.” - -Zie hem daar staan; een lijkkleur bedekt zijn gelaat. - -„Dan zal ’t bêter worden.... dan hewwe geen dokter van noode.... Koest -Wakske.... koest!.... Loat los!.... Doar kumt ie.... Koest! Sander is -zuunig; veur d’ouwen dag wil ie zurgen.—Hond!” gilt ze angstig: „loat -los, loat los! eer ik starf!” - -Met strakken blik en den mond halfgeopend staart Sander op die ijlende -moeder, en—knaagt de worm nu nog aan zijn ziel? Hoopt hij nog dat het -beter zal worden, zonder artsenij en zonder geneesheer? - -Hoor, een nog pijnlijker kreet dan te voren, klinkt er door de kamer; -weder opent de oude haar oogen; de lijdende hand met doeken omwonden -heft ze als wijzende omhoog, en haar stem trilt zacht krijtend: „Stil -Waks! gierigen hond!.... biet Sander niet.... dóár.... dóár za’k ’em -weerzien!” - -Sanders hart bonst met hoorbare slagen; de lippen perst hij krampachtig -opéén; met zijn kille hand bedekt hij haar gloeiende voorhoofd. God, as -ze starven goeng! - -„Nee moeder, nee! niet starven!” roept hij met bevende stem: „O God, -wil heur spoaren!—Stil moeder, bedoar, joa, ik vlieg noar den dokter, -en hoal ’em moar hier!” - -Gode zij dank! de vijand is overwonnen. De zucht naar ’t blinkend -metaal was verwisseld in een zucht tot den Hooge, om behoud voor zijn -moeder. Daar drukt hij een zoen op haar voorhoofd; daar grijpt hij zijn -hoed, en snelt voort—voort, ter deure uit. - -De dood, dien hij daar binnen, nabij de sponde der moeder heeft -ontwaard, ’t is als roept die hem na: „Vort! Vort! eer ’et te loat is!” - -En—in het gezelschap van dien geweldige laat hij de moeder alleen; -alleen! geheel alleen!? - -Ach! heb nu deernis met den strijder; zijn triumf moet hij vieren; nog -vermoeid van den kamp jaagt hij nu slechts naar den lauwer.... hulpe, -redding voor zijn moeder. - -Zie zijn vaart!—Aan het sluiten zijner woning heeft hij niet eens -gedacht; ’t is donker daar buiten; hij merkt het niet; zijn pad is hem -bekend; maar, ’t is een verre tocht! In ’t naaste dorp—een half uur -verwijderd—woont de dokter. Daar snelt hij den boomgaard door; rukt het -klaphek open—’t klaphek, waar straks het harde woord was gesproken, -waarvan de echo uit den mond der moeder hem in de ziel heeft -getroffen.—Al is het duister, zijn tred mist den smallen slootvlonder -niet. Daar heeft hij den binnen-kleiweg, en straks ook de eerste hoeve -bereikt.—Moeder leit zoo alleen!.... Zal ie doar kloppen....? Moar ze -sloapen; ’t zal zoo ophouen; en ’t klinkt doar alweer: „Vort! vort! eer -’et te loat is!” - -Nu eens stootende tegen een aardkluit, dán misstappende in het klitse -kleispoor, snelt hij voort. De knootwilgen, die zich zwart tegen den -grauwen nachthemel afteekenen, schijnen hem als booze wezens voorbij te -jagen, én terug naar de plaats waar zijn moeder ligt te sterven, -en—hoor ze schaterend roepen: „Vort! vort! eer ’et te loat is!” - -Zie, ter rechterzijde ligt het Molenstuk! ’t Pad door dat weiland en -achter het Wilderveld om, is ’en heel eind richter; een sloot zonder -dam of vlonder scheidt het weiland van den kleiweg. De waterglimp is -zichtbaar. Een sterken aanloop moet hij wagen; de sprong wordt gedaan, -en———’t plast en ploest aan de overzijde. Daar is geen hand om te -helpen. Ten halven lijve boven ’t water klemt Sander zich vast aan -biezen en kluiten, maar.... de zoden en kluiten van ’t weiland des -woekers, zij steunen hem niet; zij breken af.—„Moeder!—God!” Daar -verzamelt hij al zijn krachten; met de vingers als haken in de aarde -geklemd, rukt hij zich los uit de modder die zijn voeten weerhield. -Daar staat hij op den akker, maar—trillend en bevende. Loopen kan hij -niet; zijn schoenen sjoepen, en hangen hem als lood aan de voeten. -Haastig trekt hij ze uit; laat ze achter, en ijlt dan hijgende verder: -’t Wilderveld om; de rastering over; een spijker kwetst hem aan ’t -been: „Vort! vort! eer ’et te loat is!”’ - -Terwijl het zweet hem langs de slapen stroomt, snelt hij nu op het -ingeslagen kerkpad voort. Goddank! hij nadert het dorp.—Nog -duizend!——Nog honderd schreden! en hij heeft het bereikt. Ginds ligt de -woning waar hij moet wezen.—Hij is er.—De luidende schel klinkt door de -huizing. Sander hijgt naar zijn adem. Vijf seconden verloopen. Weder -rukt hij aan den schelknop.... alleen het ijzerdraad tjingelt; -gebroken!—Hij klopt en bonst met geweld op de deur, en roept wat hij -kan: „Doe open, doe open!” - -Men opent niet. Sander, gij klopt en gij roept tevergeefs; men hoort u -niet of wil u niet hooren!—Kente dat!? - -Doch hoor, weer dreunen zijn slagen, en roept hij als buiten zich -zelven: „Doe open, doe open! Um Gods wil, ze starft!” - -Een bovenraam wordt opgeschoven, en een stem klinkt naar beneden: - -„Wat lêven! wat mo’j?” - -„Den dokter!” - -„Die ’s uut noar ’en kroamvrouw.” - -En Sander vol angst: „Das nietes! Ik mot ’em!” - -De stem: „Ik zeg ’t oe; genacht soam!” - -„Woar is ie....?” - -„En uur wied van hier, bij Mienders ien’t Vlot.” - -’t Raam wordt dichtgeschoven. Daar staat hij en schreeuwt; maar de -deerne heeft slaap, en ook, wat zou ’t baten? - -„O God! wát gedoan!? Noar ’t Vlot of noar moeder....?” - -Zie—ginder bij de herberg flikkert het licht eener lantaarn. ’t Paard -voor de sjees van een ossenkooper, wordt er gevoerd aan den bak. Daar -klinkt het hijgend uit Bikkers’ mond: Wi’j joagen noar ’t -Vlot?—Beschonken gelach.—Geld, Geld! wordt geboden.—Minuten verloopen. - -Druipnat bezweet zit Sander naast den koopman; het moede paard loopt -droomend; onvast is de hand die het bestiert. Het voertuig slingert. -Zulk rijden in deze oogenblikken is de pijnbank! Sander rukt de zweep -uit de hand van den voerman. Maar, of hij het moede dier al sloat, het -baat zoo weinig: „Te loat! te loat! en moeder starft.... alleen!” - -Geen rust heeft hij meer: „D’r uut!” En—daar slingert het voertuig -zonder den rustelooze voort; hij snelt het vooruit—op ongeschoeide -voeten!—Vort! noar ’t Vlot! - -Zie.... het gehucht is nabij. Dat licht in die hoeve! Goddank!! joa, -hier is de man die mot helpen.——Niet kunnen!? „Ik smêk en ik bid oe!” -Moar „nee, ’t is onmeuglik!” - - - -De morgen grauwt. Daar waggelt, snakkende naar den adem, de boer van De -Kniehorst zijn erf weder binnen. „Te loat! te loat!” klinkt nog altijd -de stem van ’t geweten, en—’t hoofd en het hart ze bonzen het mede. Met -geweldig hijgen betreedt hij den drempel, en gaat.... naar binnen: - -„Stil!” fluistert een zachte en liefelijke stem: „z’is kalmer en -sloapt!” En hij, „Hoe,—wat,—ze lêft! Niet te loat! God gedankt!.... -Moeder! Moeder!” - - - -Een verschrikkelijken nacht heeft Sander doorwaakt. Ziet gij ’t wel, -hoe hier en daar zijn zwarte haren zijn wit geworden? ’t Is het beeld -van zijn ziel. - -En—daar zit hij bij de bedstee der moeder wier moordenaar hij thans had -kunnen zijn! - -En wie was het, die in de ure van ’t gevaar ter hulpe was gezonden? ’t -Is Franske, het kind dat hij heeft verstooten; Franske, die slechts uit -vreeze voor Sanders kwaad—aldra door Homans schijndeugd verblind—den -braven maar zuinigen Kobus van gierigheid heeft verdacht en ontrouw is -geworden. O, dat arme onnoozele Franske, wat heeft ze geleden! Ja, -nadat ze door lijden den schoonen middelweg mocht vinden, is ze nog -door hèm, die haar op het dwaalspoor bracht—verjaagd geworden. Van -grootmoeders ongeval heeft ze hooren spreken, en is bij Sanders -afwezigheid gedurig naar De Kniehorst gesneld, maar heeft er de oude -vrouw slechts door het venster kunnen toeknikken, omdat de gesloten -deuren en vensters—die Mieke niet in staat was te openen—haar den -toegang beletteden. In den laten avond van het kleine meisje vernemende -dat de oude vrouw zoo erg was en geschráuwd had, is zij in het donker -naar de hoeve gesneld, waar Waks heur komst met blijde jankkreten had -begroet, doch op haar bevel is koest geworden. Ze moest er binnen -wezen, en heeft er geklopt en geroepen—wij hoorden het, tot Sanders -vreeze—maar tevergeefs. In haar woning teruggekeerd heeft ze geen rust -kunnen vinden, en bij ’t eerste uchtendkrieken is zij opnieuw naar de -Kniehorst gesneld, om er..... de deur geopend, en de oude dierbare -grootmoeder, tot haar hevige ontsteltenis, in een heete koorts te -vinden. De lijdende hand heeft ze terstond bezien, en—gedachtig aan de -behandeling eener wond, die Kobus in vroegere jaren door een gavel -bekwam—heeft ze de wond zooveel ze kon gezuiverd, en warme pappen -gelegd, die, Gode zij dank! ontspanning bezorgden. - -Ja, Sander Bikkers, ’t is Franske-nicht, die de eerste weldadige hulp -mocht verleenen. - -Vraag het aan den man, die uw smeeken in den nacht niet mocht verhooren -en eerst den volgenden middag verscheen; vraag het den kundigen -dorpsdokter, en van hem zult gij de vreemde klanken: febris, -inflammatoris en trismus; maar ook de verstaanbare woorden: ontsteking, -ruggemerg, hoofd en dood vernemen, en de goedkeurende woorden, tot -Grades kleindochter er bij: - -„Braaf vrouwtje, uw hulp redde hier veel!” - -Ja, Sander Bikkers weet het wel..... maar zie..... Moeder Grade heeft -rustig geslapen en wordt wakker; haar vervallen gelaat plooit zich tot -een vriendelijk dankbaren lach: „Franske!” lispt ze met een zwakke -stem. - -Franske wischt zich een traan uit de oogen. En Sander.... Sander rijst -op; grijpt Franskes hand; buigt zich over die oude heen, en zegt op -diepgevoeligen toon: - -„O, moeder! mien moeder!” - - - -’t Is vijf jaren geleden dat het dak van ’t huis De Kniehorst is -vernieuwd geworden en de balk, waarin ’t zoo knetste, werd uitgebroken. -Van een oud huis kan geen nieuw komen, of ’t moet eerst gesloopt -worden. De Kniehorst behield dan ook haar zelfde voorkomen; maar treedt -gij nader en ziet ge nauwlettend, dan ontwaart gij toch ingemetselde -vakken, en groen en rood op luiken en deuren.... - - - -En nu—’t heldere Juni-zunneke blonkert op ’t rietendak van De -Kniehorst. - -En binnen de keukenkamer—doar ruukt ’t noar koffie en varse mik. Ze -hebben ’r pas „gedronken”. - -Ien ’en leuningstoel, zoo mekkelik as ’t wezen kan, zit grootmoeder -Grade, wel wat krumpkes ienéén, maar heurend en ziend en vuulend.... -méér as ze zeggen kan. - -Sander haar zoon, die sedert dien nacht haar trouwe verzorger bleef, -zit bij de tafel, en, hoor hem lezen op bevenden toon: - - - „Loof Hem, die u, al wat gij hebt misdreven, - Hoeveel het zij, genadig wil vergeven, - Uw krankheen kent en liefderijk geneest: - Die van ’t verdarf uw leven wil verschoonen, - Met goedheid en bermhertigheen u kronen, - Die in den nood uw redder is geweest. - - -Moar, wat is ’t dat doar ruurt op de dêl? - -Grade kiekt op; en Sander kiekt op; en—de deur geet open. „Heere -bezwieme! doar hei’j ze! Ielk met ’en jungske op den erm. Kindere -minsen! doar hei’j ze! Franske en Kobus!” En—doar kust ’et ien de -keukenkamer dat ’et klapt, en grootmoeder Grade mot de jungskes -bekieken, de jungskes van Kobus en Franske; en Grade mot Franske óók -bezien of ze niks is veranderd, went, siends dat Kobus veerman te R. -wier, en ’t liefke meenam, is den tweeling er bijgekommen, begriep ie; -moar nee, niks geen zier is ze veranderd; z’is krek nog ’et eigenst -gebleven, en heur dan: ’t kust weer en ’t klawettert da’j lachen mot, -en greinen, allebei tegeliek. - -Joa, Franske het geen rust of duur meer gehad; ze most en ze zou naar -De Kniehorst, went, ieder joar kos voor grootmoeder ’t letste wezen. -Grootmoeder most en zou ze pakken, en Overgrootmoeder most en zou heur -mölkes zien, heur kleine Grade en kleinen Sander: jungskes as böllekes -en knollekes, ’en tweeling van drie verreljoar. „Kiek! Gradeske lacht -al; heur Sanderke krêjt al! Grootmoeder, kiek, nou hei’j dan alles -bijeen!” - -„God is goed! God is goed!” nokt de oude vrouw: „zooveul zegen ha’k -niet verdiend. Ien Sander he’k ’en zeun vol liefde, van joar tot joar -meer as meer; en nou—hier, jungskes van mien Franske, mien kleinkiend! -Och minse, minse! ’en oud mins is kiends; ik.... nee.... ik kan ’t -greine niet loaten....” - -Tranen van vreugde en tranen van dank vloeien er langs de kaken dier -oude vrouw. En Sander, verrukt door het woord dat de moeder daar sprak, -vat haar hand en drukt die met vuur: misschien wel te hard. Maar ach! -hij dacht er niet aan; de hand met het breede litteeken, die hij vatte, -zij was hem méér dan een steun in zijn jonkheid geworden. Grade heeft -het erkend dat haar liefde te zwak is geweest om den zoon op zijn -dwaalspoor te wijzen, doch, in haar eenvoud heeft zij ’t mede betuigd: -„Geweld greep mien hand, ’t was Gods bestiering, en toen—toen wees ik -Sander zien doolpad.” - -Daarom, ja daarom drukt hij die hand met zoo’n vuur, en méér nog: -wanneer sinds dien vreeselijken nacht de oude vijand gelonkt of gevleid -had, dan schoorde een enkele blik op die dierbare hand den strijder met -kracht, en dankte hij God, dat nog die bevende hand hem steunde op ’t -betere pad en hem vast deed verwinnen. - -En Waks? Hij blaft niet van vreugde nu Franske d’r weer is?—Stil, Waks -is gestorven, maar niet van gebrek. - -En de koekoek slaat één,—doar had ie zoolang op gestoan!—en ze zitten -aan tafel. - -„Tast toe! tast toe!” roept Sander: „Verzoadigd mo’j wêzen!” En zie—de -kleintjes lusten ook al riestebrij met sukker, en Sanderke krêjt: „ta -ta”, en Gradeske wiest hoe groot dat ie wordt, en Franske—noast trouwen -Kobus, ze denkt oan ’en glans die verging: moar, vier eugskes lachen -heur toe; vier sterrekes vol gloed, en—God liet ze blinken. - - - - - - - - - -BRUUR JOAPIK. - - -As’t op dit oogenblik niet zoo onmundig rêgende dan zou’j kunne zien -dat de Riendiek op ’en vieftig pas afstand ’en grooten drêj moakt. Nou -zie’j d’r niks van, went de weind zwiept oe de rêgen zoo geweldig ien’t -oangezicht, da’j wark hebt de oogen open, en ’t heufd recht veuruut te -houen. - -Hier, rechts, beneden oan den afweg, leit ’en boerenhoeve, woar ie—as’t -bêter weer was—den hoed veur zoudt afnemen; mins, mins, zoo’n hofstêj! -en die ’em toekumt heit Reindert Wils, en de hofstêj eiges heit ’t -Hoogeland. - -’En ummezien gelêje is ’en jong vrouwke de huusdeur van ’t Hoogeland -uutgekommen. De gruune perrepluu wou ze opsteken, moar, um de weind het -z’em weer dicht gekniept; de bovenrok over ’t heufd.... zóó is ze, -bijkant egoal ien ’en draf, den afweg op- en den diek óver geloopen, -tot bij de plek woar de Riendiek zoo’n drêj moakt. Toen, toen het ze de -klink van ’t hekke gelicht, waar De Lagekamp op te lêzen steet; ’t -hekke is achter heur dicht gevallen; weer ’en afweg, nóu noar umlêg. De -achterdeur van de hofstêj sting open. Ien ’en zwonk is ze de dêl over -en noar ’t veurhuus gegoan, en ien’t einde zonder gerucht of gekräk, -zuutjes, heel zuutjes de keukenkoamer iengetroojen. - -A’j’t gezien hadt dan zou’j gezeid hebben dat ’et ’en vlocht was -gewêst. En wóarum dat ’et jonge wiefke zoo deur den plasrêgen -liep?—Woarum? Luuster: - -Binnen de keukenkoamer van de hofstêj ’t Hoogeland, doar leit en -kienje, ’en mollig oarig kienje ien’t mande-wiegske: doar leit ’en -dernje, woar Reinderts frisse Riekske, nou drie moand gelêje, moeder -van wier; woar ze zoo blied mee is as ’en driejoarig dernje met ’en -stooters pupke, en zoo gruts.... as ’en moeder dat op ’en kienje kan -wêzen. En ’t kienje ien dat wiegske het ’en slukske gehad, ’en lekker -slukske; geen koeimelk, nee, van eiges, van eiges! en ’t kienje is weer -goan sloapen. - -Binnen de keukenkoamer van de hoeve De Lagekamp, doar leit ’en ouwe -mins ien de bedstêj; doar leit de man die krek acht moand gelêje, zien -trouwe Mieke—de moeder van zien kienders: Hannes, Riekske en -Joapik—noar den kleinen hof bezijen ’t karkske brocht, en gegreind het -as ’en kiend, en gebêjen: „Goeje Voader, breng ook mien woar mien Mieke -lêft; hier wordt ’et zoo duuster veur den ouwe, dóar, dóar is ’t -licht.” - -En de man ien de bedstêj het de stem straks geheurd die ’em zei: - -„Huibert, ’t wordt ou beurt goeje Huibert. Joa ge bint oud, moar mergen -zu’j weer jonk wêzen.” En die ’t zei, drukt zuutjes de hand op de -ooglêje van ouwen Huibert, en Huibert zal iensloapen—iensloapen veur -bêter. - -’t Is ’en rêgen van geweld, moar—al had ’et ook baksteen’ gerêgend, -Riekske zou toch van ’t jungske dat ze verzurgde, weerum zin gegoan -noar ’t starfbed van voader. - -En binnen die kamer? Behalve de grijze zijn er nu vijf personen bijeen. - -Riekje, de eenig overgeblevene van zes blozende dochters, staat aan de -stervenssponde naast haar jongeren broeder Japik. Joapik, die wel ’en -klein bietje achterlik in sommigte dinger, moar anders och, zoo’n -bovenste jong is. - -Ginds op een stoel zit Riekjes echtvriend. Reindert is ’en knappe mins: -krullig hoar, mooie oogen, moar, die oogen stoan nou krek as ’t weer -oan den hemel. - -Aan het hoofdeneinde van vaders sterfbed, tegenover Riekske en bruur -Joapik, staat Hannes. Hannes hun oudste broeder, de oudste van het -tiental, waarvan de vader er zeven naast zijn Mieke in den hemel hoopt -weder te zien. - -Janneke—Hannes’ vrouw—vult ’en kruukske met heit woater: „Kouwe vuut’!” -het voader gezeid. - -Bij moeders starven het Hannes geen troan kunne loaten; dat kan ie ook -nou niet, moar vuulen.... hij vuult ’r méér van as Riekske of Joapik; -dát zeit ie eiges. - -De oudste broeder houdt zijn oogen strak op het dekkleed gericht, en -bijwijlen fluistert hij zuchtend: „’t Is wat te zeggen!” - -In dezen oogenblik bespeurt het drietal dat de stervende grijze de -magere hand op het dekkleed roert, en verneemt het nauw hoorbaar van -zijne lippen: „Joapik, Riekske.” - -Met een pijnlijk snikken vat de jonge vrouw zachtjes de hand, die zich -alweder beweegt, en besproeit die met hare tranen: - -„Luuster, Joapik, luuster,” fluistert zij een oogenblik later haar -jongsten broeder toe: „Joapik, hie nuumde óe noam,” en zachter: -„Voader, hier zin we.” - -Een allerlaatste glimlach verheldert het gelaat van den stervenden -grijze; maar—de oudste zijner kinderen bespeurt niet dat laatste -glanzen der dalende zon; neen, om Hannes lippen speelt er óók een lach, -maar een andere, ofschoon een weinig zichtbare, want, hij heeft gehoord -dat de vader slechts twee namen noemde; twee: Joapik, Riekske; die van -Hannes, nee, die nuumde ie niet. - -Of ouwe Huibert met voordacht den naam van zijn oudste verzweeg....? -Wil dat niet gelooven. Later heeft hij nog één woord gestameld, ’t was: -Liefde! Toen is ie ingesloapen. - -Joa, as ’t oavend is geet ’et zunneke onder; ’t wordt duuster. Hier! -Moar ’t licht is niet uut. Nee ’t ondergoan is ook opgoan! - -Nog altied is ’t ’en rêgen van geweld. Um schiemeroavend ku’j Reindert -en Riekske—de letste met ’en deuske onder den erm—van De Lagekamp weer -hoastig noar de hoeve ’t Hoogeland zien loopen; thuus gekommen valt -Riekske um Reinderts hals, en snikt: dat ze geen voader of moeder meer -het; en Reindert zeit, dat ze bedoard mot wêzen, en—hie sleet ’et -wiegekleed open. Zie, ’t kleine dernje wrieft met de rooje knuusjes ien -d’eugskes, en goapt en lacht. Voader en moeder mokkelen ’t kienje, moar -och! „’t kienje het nou ook geen grootvoader meer!” - -Nog altijd regent het buiten; en binnenshuis waar oude Huibert -gestorven is, daar zitten Hannes en Janneke; en ’t avondbrood staat -gereed, maar—ze eten het niet. - -Hannes, die een oogenblik met den elleboog op de tafel en het hoofd in -de hand zit geleund, werpt, langs het roodvlammend lampje, een -onvriendelijken blik op zijn Janneke, en zegt: - -„Wat! heurluu niet veurgetrokken!? Joa, veurgetrokken tot op ’t letste -toe. En woarum....? Umdat ze iemand noar de mond kunne proaten; umdat -ze fleeme kunnen; zie je, dóarum! Moar ikke, doar heb ikke geen oard -van. - -„Ik geleuf niet Hannes, dat voader méér van heur dan van ou hiew,” zegt -de vrouw wier oogen erg rood zien: „Denk toch geen kwoad! ge hebt de -bewiezen dat voader ’t wèl miek.” - -„Bewiezen! Wát veur bewiezen?” - -„Bi’j dan vergêten woar ie altied zoo bang veur gewêst bint?” spreekt -Janneke goedig: „Ha’j altied geen zurg dat alles noa voaders dood zou -motte verkocht worden? En Hannes, las ie dan niet hoe voader, krek zoo -as bepoald was, beschreef: dat de boedel vief joaren lang onverdeild -moet blieven en door ou beheerd worden, en da’j dan Riekske en Joapik -’en darde van de opbrengst zoudt uutkeeren....? Hannes hei’j dan oe zin -niet?” - -„Mien zin, mien zin! joa, umda’k toen gek was; mien zin, umdat voader -wel wiest, wie dan oan ’t slechtste einde zou wêzen. Warken! warken -veur Riek en bruur Joapik; eiges hongerliejen; zie, da’s dan de weldoad -van voader! Da’s dan de weldoad! En wie zin ’t gewêst die met -liefde—joa, met liefde, de last en gebreken van voaders ouwen dag hebbe -gedroagen, wie anders as wij! Zie, Riek met ’r smêlige munje die gaf ’r -de weerlich af. Of voader oud was of niet, trouwen most ze, en trouwen -zou ze.—Uut liefde? Joa krek, veur de duiten; um swiet te sloan; um ou -en ’n ander de nek toe te drêjen.” - -„Dat duut ze toch niet Hannes,” zegt Janneke. - -„Moar wel ou aftroggelen wat oe toekumt,” valt Hannes in: „’k Wou van -alles nog zwiegen, moar—moeders warkdeus woar ’t golden slot met de -rooje grenoaten en ’k weet niet wat meer ienzit, dát had ze van voader -niet oannemen, moar oan óu, as ’r oudste bruurs vrouw motte loaten. Zie -je, dóárum het ze ien ’t lest zoo um voader heergedrêjd, en de hemel -mag weten wat ze meer het geschooien.” - -„Joa ’t golden slot met de rooje grenoatketting ha’k geern gehad,” zegt -de vrouw, maar voegt er ras bij: „Loawwe doar niemeer oan denken; -Riekske was eigen kiend, en meer zal ’r ien’t deuske niet gewêst zin.” - -„’k Weet bêter dat ’r méér was,” zegt Hannes met haaste: „Toen voader -ien der tied met moeder verkeering kreeg, toen het ie hoar, as erste -gift, ’en karkboek met zulveren klamp’ gegeven, en kreeg ie van haar, -’en tweekast harlozie met zulver’ sinjetten. Woar is ’t gebleven? Ik -zeg ien de warkdeus, alles ien de warkdeus zeg ik! Zie, en dóárum het -z’em zoo stillekes meegepakt en ’r niks van gesproken.” Opstaande, -terwijl hij een oogenblik later den wijsvinger op Janneke richt: -„Zie—al gaf voader heur alles: óú is ’t ontstolen, óú en geen -ander!”—Hij ziet dat Janneke den boezelaar voor de oogen gedrukt houdt: -„Joa, lig nou moar niet te greinen; ’k bin krek zoo mistroostig over ’t -starven van voader as gij of ’en ander, moar valsheid en slinkse wêgen, -doar he’k ’en mier oan.—Ge kunt wel bedroefd zin zonder misboar. Stil, -a’j de oogen dreug houdt, dan ku’j kloarder zien, en dan zie je: dat -ondank ’s werelds loon, en valsigheid ’s minsen oard is.... Zwieg! -verdeidig mien Riekske niet; gij iens-geheel niet, went, veur ou is ’t -’en trêtster. Leit ze niet toezoers over d’r kienje te bluffen. Tegen -ou Janneke, woarum? umda’j al zes joar getrouwd en nog zonder kienders -bint.” - -Janneke snikte achter haar boezelaar. - -„Joa, da’s hard, da’s oakelik hard!” vervolgt de boer: „en we vuulen -doar allebei van. Moar zij en den Reindert ze hebben ’r schik af. Ze -loaten ’t oe vuulen, ielkreis vuulen: zie, al heit ze mien zuster: ’en -valskat dat blieft ze. - -Janneke snikte en Janneke kos niet uutscheien; ’t was voaders starfdag, -en—dat ze heur griefden umdat ze geen kienders had, dát dee heur zeer, -bitter en veul. - -’t Rêgende buuten. Ien ’t achterkämerke, woar ouwe Huibert was -afgeleid, ko’j ’t gelek en gedruup ien de rêgenton heuren. Geen lêvend -mins was ’r ien dat kämerke, moar, zoo af en toe goeng ’et deureke -open, en kwiem Joapik noar binnen, en—of ’t ook duuster was, hie trooi -noar de bedstee toe, streek met zien hand over ’t kouwe gezicht van -voader; zuchtte en—goeng. - -En ’t rêgende buuten! ’t Regende over boozen en goejen. - - - -Toen Huibert Lamers gesturven is, was ’t gresmoand, nou schrieven ze -oogstmoand. - -’t Is nog oakelik vroeg ien de mergen. Alles ziet er uut asof ’t pas -wakker is geworden; alles, ook de hofstêj ’t Hoogeland en heur -buurvrouw De Lagerkamp. De erste kiekt vroolik en helder, de tweede -sloaperig! De erste stêkt schoonjes ien ’t mergenpak, de tweede weet -niet wóár d’r kous’ en schoen’ zin gebleven. - -’t Is buuten alles pas wakker geworden; ’t hoanje niet, dat krêjde al -lang; gunds bij boer Reindert kukeluku, schor weerum van boer Hannes -choekelechoe!—A’j goed kiekt dan liekt toch veul nog ’en bietje -dummelig. De nêtelbluumpkes goan langzoam open; de boombloai fledderen -zoo’n bietje en roepen de veugeljes wakker, die af en toe, tju tju -kommen, um d’r stemmekes te prebieren. ’t Woagenspoor op den Riendiek -leit nog krek zoo as Reinderts letste kornvracht ’em giesteroavond liet -liggen, ’t nachtwiendje het ’em doen ienzakken; as ’t sloapen is, wie -dat ’em wakker zal moaken? - -Heel vroege mergen! Damp boven ’t woater; dauw over ’t land; frissig -wiendje. Rood oan de kimme.... zulver.... goud!—Over de Bêtuw is ’t -zunneke helderkes opgegoan. - -Wa’j ook zien meugt, minsen nog niet. - -Heur dan, doar kumt wat oan. Joa doar kommen ze met heur beien: Hanske -en Grauw. Wa’n oarig klein ding is dat Hanske. Harrejennig, wa’n -liefelik dernje! Achttien Meimoand’ zal ze krek belêfd hebben. Heur -munje is ’en meikars, heur wengskes zin klaprozen, heur eugskes krek -zunnekes. - -Heur moar, nog op ’en afstand doar klinkt ’et: - -„Vort Grauwke, vort, huup!” en Grauw, de kleine ezel met de blanke -roomkannen oan weerskant van ’t lief, stapt harder vort. Toeketoek, -toeketoek, klotst ’et lêge melktuug, en—Grauws peutjes zin de erste ien -’t spoor, en Hanskes vuutjes de tweede. - -„Vort Grauwke, huup! Doargunder stoan z’al te wachten: drie rooje, twee -zwarte, de voale en ’t bleske. Wacht moar mennekes, we kommen d’r oan. -Vort Grauwke, vort!” ’t Ezelje schiet ien ’en drefke; Hanske droaft -mee. Toekedetoek, toekedetoek. „Vort Grauwke, vort!” En—doar stoan ze -beneden oan den diek, veur ’t hek, bij de weies. - -Den ketting van ’t hekke gelicht; de koebeest’ ’en bietje op zied -gejoage; Grauwke de wei iengeleid; nou is ze verdig. - -„Hier Bleske, hier! Gij bint wel ’t zwoarste geloajen.” - -Bleske steet, en Hanske zit al op de horken, met den emmer veur zich -bezijen den uier. „Wa’n room, en hoe blank!” denkt ze molkend. - -Joa blank! blank as ’t zieltje van Hanske. - -Wie ’t zieltje van Hanske kent....? - -’t Is de jongen die ginder met de zeis over den schouder de dijkhelling -afkomt; ’t vonder over, en in de wei—woar Hanske de koei melkt. ’t Is -Joapik, de bruur van Hannes en Riekske. - -’t Is Joapik. Hannes nuumt ’em onneuzel, onneuzel, umdat ie ien’t -leeren nooit vlug is gewêst. Op school het Joapik in der tied ’en -oakelikheid van letters gehad. Van ’t schoolbord af was ’t heel wel -gegoan, moar, uut ’t boek—verdrêjd as ie ’t onthouen kos. De -kleinletters a, en e, en o, en u, daar had ie best ’en oog op gekregen, -moar die ander, met heur steert’ noar boven en onder, doar had ie geen -vat op gehad; ’t had hum geschiemerd. - -Zie, dat was onneuzel, heel onneuzel! Wat niet onneuzel was: dat ie uut -’t heufd kos rêkenen as de beste prefester; moar—Hannes die telde dat -niet. Wat ook niet onneuzel was: dat ie ien de kark ’en heel deil van -de psalm’ en gezang’ mee kos zingen zoogoed as de beste. Joa, zij die -gunds zit te melken, zij had ze hum geleerd. Weet ie hoe? - -Dan las ze: - -„O goedheid Gods nooit recht géprézen!” En dan zei ie ’t noa: - -„O goedheid Gods nooit recht géprézen!” En zoo wiejer, en dan las ze ’t -nòg ens, en dan zei hie ’t óók nog ens, soms tot viermoal toe, moar dan -zat ’t d’r ien, heur; en ien de kark had ie dan ’t heele boek geen -spier van noode gehad.—Zoo arg onneuzel niet! - -En tóch onneuzel! onneuzel um alles veur kloare munt op te strieken; -geen begriep van valsigheid of drêjerijen; altied de woarheid sprêken, -krek wat ie meinde, zie je, onneuzel ien ’t kwoaje, en—d’r zin moar ’en -bietje minsen die dat veur heel verstandig houen. - -’t Oarige kleine ding dat gunder oan ’t melken is, het nooit um Joapik -gelachen, en Joapik, Joapik kent ’t zieltje van Hanske, krek zoo goed -as de mergen- en oavondzang. - -„Gemergen, Hanske!” - -Hanske omziende: „Heere, jong, bin ie doar!” - -„Krieg ie’t zoo werm Hanske, da’j zoo rood wordt?” - -„Rood—ikke? Nee, moar ’k heurde niet da’j d’r oan was gekommen.” - -„’k Zag oe al zitten toen ’k den diek afkwiem,” herneemt Japik: „’k -Vuulde toen óók da’k rood wier; da’s oarig, ’k het dat nog drie—loat -zien: nog viermoal gehad, en altied as ’t lang was gelêje da’k oe de -letste moal zag. ’k Docht—toen ’k op oe oankwiem—’k docht toen bij mien -eiges, as we ien’t eigenste huus soame woonden, dan zag ik heur ielken -dag, en ’k zou dan zeker zoo rood niet meer worden. Hé oarig,” besluit -hij, „dat gij krek ’et eigenste het.” - -Hanske moet zeker de bonte, die ze nu onderhanden heeft, verkeerd aan -den uier hebben getrokken, althans de bonte doet een tred ter zijde, en -’t meisje verzet zich en zegt: „Stil jungske, stil!” - -Japik leunt tegen ’t hek; tuurt naar het melkende kind, en zegt na -eenige oogenblikken: - -„Eergiester Hanske, toen d’r over ou gesproken wier, toen zei Koendert -uut den Oanval, da’j zoo’n mooi snuutje hadt. Joa, dat zeidie; en nou, -hê hê, da’k ’r noar zie, nou het ie geliek, heur. Ikke veur mien, ik -wiest wel da’j ’en goejigheid op ’t gezicht hadt, moar—wat veur oog’, -of hoar, of neus, zie, dat kos ik niet zeggen. Alêvel, Koendert het -geliek Hanske, joa, dat het ie.” - -„Loop jong!” zegt Hanske, en tot de rooie, die ze nu onderhanden neemt: -„Beest, stoa dan stil!” - -„Den uier zal ’em ploagen,” meent de jongen: „Wacht!” en hij krauwt het -koebeest tusschen de hoorns.—Na eenig zwijgen: „’k Weet wel Hanske, -da’k op school lang zoo veerdig niet was as gij of ’en ander, en -da’k—zoo als bruur Hannes zeit—onneuzel ien ’en heele boel dinger bin; -moar kiek: handen aan’t lief um te warken he’k zoogoed as de beste; en, -dat ’r ’en heele boel ien’t derp zin die krek zoo veul weten als ikke, -en die tóch getrouwd en gelukkig lêven, da’s zeker.—Hanske.... heur -is.... as wij met z’n twee is trouwe goengen....?” - -Heur Hanske is lachen. - -„Hei’j doar zoo’n schik af?” vraagt Japik. - -Hanske blijft lachen. Joapik mot ook lachen, en ze lachen allebei.... -um te bezwieken! - -’t Is voor de eerste maal dat de aardige meid om Japik lacht. De koe, -ongeduldig, doet een zijtred;—tegen den emmer; de emmer wipt; Hanske -grijpt hem, maar, een gulp van de blanke room ligt vermorst op den -akker. - -Ze lachen niet meer! „Da’s zundig!” roept Japik. - -„Joa zundig!” herhaalt het blanke zieltje: „en, ’t was ook niet oarig -dat ze goeje Joapik het uutgelachen.” - -„Noe, gij zoudt ’r toch ook wel schik ien hebben as we in één huuske -woonden?” vraagt Japik iets later, en voegt er nog bij: „’t Het mien al -lang ien ’t heufd ligge drêjen.” - -Hanske melkt van geweld; ze kijkt strak op den uier: „Joapik, ge mot ’r -niet oan prakkezieren,” zegt zij ten laatste heel zachtjes: „’k Bin -veuls te jong om oan trouw te denken, en gij Joapik.... gij....” - -„Nou dag dan Hanske,” zegt de jongen, en er is iets bedroefds in zijn -stem: „Dag Hanske! Wark plezierig.” - -„Van’s gelieken!” wenscht het meisje. - -Japik gaat; maar ziet nog eens om. - -’t Meisje melkt, en blijft melken, totdat de koe-uiers leeg en de -koperen roomkannen gevuld zijn. Heel in de verte—heurt ze Joapik de -zeis scharpen. Doargunder—heel wied, ziet ze hum mêjen ien’t lange -gres; en ze kiekt zoo triestig: „Goeje Joapik!—Onneuzele Joapik! -Trouwen met hum....!?” - -De koperen kannen hangen in ’t melktuig. Grauwke wordt losgebonden; ’t -hek geopend: „Vort Grauwke, vort!” de dijkglooiing op: „Vort Grauwke, -huup!” - -Helderkes steet de zon oan den hemel; moar, langs de zunnekes van ’t -oarige kleine ding drieven wölkskes.... Joapik! En—Koendert uut den -Oanval het gezeid dat ze mooi is: „Vort Grauwke, vort!” - - - -Ongeveer een uur nadat Hanske met Grauw aan het melkhuis van boer -Reinderts schoone hoeve is teruggekomen, beweegt zich Hannes Lamers -tusschen de aarden wallen, waarop de tabaksplant verbouwd wordt. - -Hoe Hannes Lamers er uitziet? Zie maar: Diep liggende pikzwarte oogen, -lage wenkbrauwen; korte stompe neus; wijde mond met zeer dunne lippen; -geelbleeke gelaatskleur; ’t hoofd op den langen hals een weinig naar -voren; kort bovenlijf; lange beenen; zóó is Hannes. - -Wát hij doet? Hannes stêkt slekken. - -Zie: ’en dun houten pinneke, van ’en duum of twientig, het Lamers ien -de hand; hie kiekt noar den grond en op de tabaksbloai’. Doar ziet ie -’en slek: pik! hij stêkt ’em oan ’t pinneke; nog een; weer pik! alweer! -nog ens, totdat ’et pinneke vol is. Dan stêkt ie ’t pinneke met de -slekken er oan, op ’t eind van den wal, ien den grond: neemt ’en ander -pinneke: zoo wiejer al wiejer.—Da’s oakelik hê? Um wee van te worden! -Moar, ’t is noodzoak! ze vrêten de plant’ op. - -Één ding: ge kunt slek’ stêken da’j blied bint, da’j d’r geen een—ge -kunt ze ook stêken da’j blied bint, da’j d’r heel veul vindt. ’t -Erste is meer natuurlik; ’t letste dee Hannes. Hie mocht ze gern -stêken as ze d’r woaren. - -En woarom stêkt ie zoo gern? Umdat ook hum honderd pinnekes stêken: ien -de kêl, ien’t heufd, ien de borst, ien’t hart; ’k weet al niet woar. - -Heur dan wat Lamers bij zich zelf prakkeziert: - -„Teunis! da’s de lompste kerl die ’r loopt: lid van den road! Zoo’n -ezel! en ikke....?—De domenei! As ie op de prêkstoel steet dan smêlt ie -van geweld, en roast en schelt ie op iedereen; en hie eiges....? ’t Zin -gekken die ’em vol loajen met kluuten botter, schelharsten en mikken. -Al dee ik krek anders um: mooi weer en simonblê speulen; al wou ik -ielkeen wat moois op de mouw smêren, ze zouen mien, in zien ploats, nog -geen ons-kluutje botter of ’en schroal butje sturen. Loat ie veur mien -part schelden en roazen en smoren ien’t vet.—Den Reindert! Giesteren -het ie de letste kornvracht goaf en goed noar binnen gehoald. Ikke: de -halfscheid schroaler gewas; bij mien is al den tabak vervrêten van de -slek’; bij hum: ’en blad van geweld! Vervliemd: den duuvel lupt alles -mee. Geld het ie zat; de heugste merkt kriegt ie van alles; met ’et -joar al ’en kiend! en weer een op kommen. Alles veur hum; mien alles -tegen! Zoo’n rechtveerdigheid doar heb ik geen begriep van....! Hier -weerlichse slek: Pik! Pik!! en nóg een!” - - - -’t Is de vierde ure na zonsopgang. Vrouw Janneke heeft binnen de -keukenkamer van De Lagekamp het ontbijt in gereedheid gebracht. -Allemoal present: man, vrouw, bruur Joapik en ’t volk dat ien huus êt. - -Bidden——„Êt ze met smoak!” - -„’t Is oarig da’j tegenwoordig altied de roggebroodskorsten oan -d’anderen gêft of eiges moar opêt,” zegt de man wel spijtig tot zijn -huisvrouw: „Lamers kan toezien.” - -„Heere, Hannes, wou gij ze?” schrikt vrouw Janneke: „Ge kost ’r niet -tegen hei’j eiges gezeid; ge kreegt ’r zoo’n pien ien de moag van. Dee -’et niet Hannes?” - -„Umda’j ze mien ’en tied lang allemoal woudt opduffelen,” spreekt -Lamers: „hollen of stilstoan. As ’t vars is, dan wi’k ze krek zoo goed -as ’en ander.” - -„Best Hannes, doar hei’j dan de mien,” zegt de huisvrouw. - -„Bi’j gek!” roept Lamers en werpt het brood terug dat hem werd -toegeschoven: „Asof ik ’en kiend was!” - -Vrouw Janneke voelt iets schiemerigs in de oogen, en terwijl ze de -bedoelde broodkorst voor haar zwager nederlegt, zegt ze zachtjes: „Doar -Joapik, ik heb ’r geen trek ien.” - -Zie dien blik van Hannes op Japik. Hum alles toestoppen! hum altied -veursprêken! hum! den doodêter, die geen A veur ’en B kos; die tot -schoai van de andere kienders as ’en onneuzele noalooper ien de wereld -was gekommen en d’r al lang weer had uutgemotte!—Tot Janneke op -smadenden toon: - -„Welzeker, Joapikske, hê? Ge most ’em moar ien de gloasdere kast of op -sterk woater zetten.” Tot den jongeren broeder terwijl hij den houten -broodbak vat en hem dien grinnekend toeschuift: „Zeg wi’j ook alles!” - -„Nee dank oe Hannes,” zegt de jongen: „’k het eiges geen trek; ’t geet -mien zoo langzoam de kêl deur.”—Tot Janneke: „’k Mot oe straks is wat -zeggen.”—Joapik drinkt zien kummeke koffie. Of ie dóár zoo rood van -wordt? - -Hannes zet groote oogen.—Stilte! Alleen ’t gerammel van kummekes en ’t -knappen van ’t vuur. - -„Straks wat oan Janneke zeggen,” denkt Hannes: „Oan Janneke! niet oan -mien! Die twee zitten ien één kuup met z’n beien. ’t Mag licht ’en -stukske tegen mien wêzen. Altied proaten: wês tevrêje Hannes, da’s -goed; moar, dan motten z’oe ook tevrêje loaten. Nou, die mien stêkt -za’k stêken ook!” - -Op hetzelfde oogenblik dat de boer van De Lagekamp dit laatste reeds -lang geliefkoosde denkbeeld bij zich zelven heeft herhaald, wordt de -deur ten halve geopend, en steekt de boer van ’t Hoogeland zijn hoofd -binnen de kamer. - -’t Is zwoager Reindert, en Reindert wenscht: „Smoakelik drinken!” -terwijl zijn oogen er vragen: „Doe ik ook overlast oan?” - -„We zouwe krek danken!” roept Hannes den komende toe, en geeft een wenk -aan de zijnen, en drukt de pet voor de oogen. - -Reindert trekt zich terug; krijgt spiet dat ie gekommen is um Hannes -wat te vroagen; moar blieft, en wil wachten tot Hannes dankzegging zal -gedoan zin. - -A’j achter de pet van Hannes kos kieken, dan zou’j is ’en griens zien. -De slek was gestoken! - -Eenige minuten later staan de zwagers tegenover elkander. - -De vraag van Reindert: of ie de hakselsneier veur veur vandoag is mag -leenen? De zient is kapot en noar de smid toe. - -„De hakselsneier?.... Joa.... zie, ’t spiet mien da’j d’r verlêgen um -bint,” zegt Hannes: „moar—’k mot ’em krek eiges gebruuken.” - -„Gij eiges!” zegt Reindert: „Da’s al toevallig um deez tied van ’t -joar!” - -„En gij dan?” vraagt Lamers. - -„’k Wou haksel veur d’eierkurf hebben,” is ’t antwoord van Reindert: -„Alêvel ’t kan met ’en mes wel gedoan. Ik dank oe. Gemergen.” - -Reindert is haastig vertrokken en denkt onder ’t heengaan: „Ook dom -mien oan Hannes te woagen. Um de buur- en femilieschap wou’k hum en -geen ander verzuuken. Vrêje en vrindschap, moar—vroagen niemeer!” - - - -In ’t melkkamertje bevindt zich vrouw Janneke. Japik is haar nageloopen -en zegt: „Janneke, heur is!” - -Janneke heurt, en wát ze heurt—dat is ’et eigenst wat ie ’s mergens, -heel vroeg, oan Hanske, dat oarige kleine ding, gezeit het. Wóár ’t hum -zat, dat kos ie niet zeggen, moar hie geleufde hier, op de borst en ien -de kêl; went, al doag’ answiet had ie oan Hanske niet kunne denken, of -hie had zoo’n oarige scheut gekregen, krek asof ie geen oajem kos -hoalen.... Kiek! nou had ie ’t weer. - -Vrouw Janneke staat te kijken asof ze’n dood mins lêvendig ziet: - -„Gij Joapik, trouwen!?” zegt zij ten laatste, en terwijl ze dat zegt, -vliegen haar honderd gedachten door ’t hoofd. Van al die gedachten is -Hannes de grondtoon. Hannes!—Wat was ie kwoad gewêst toen Riekske goeng -trouwen; zei die niet dukkels dat Joapik nooit op zich eiges kos stoan, -umdat ie—aldat zij ’t niet kon veinden—niet riechtig bij ’t heufd was. -Had ie geen nijd en geen hêkel oan Reindert, umdat ie wat rieker is; -en, zou ie toe willen zien dat Joapik misschien gelukkig wier met -Hanske, ’en dernje met geld! ’t Arfdeil van Joapik nuumde ie ’t ziene, -alschoon onrechtveerdig. „Moar.... Hannes!?” - -De boer van De Lagekamp is niet verre. Aan de deur van ’t melkkamertje -heeft hij geluisterd. Wat kiekt ie lillik de kerl; zoo gêl as saffroan. -Langer uuthouen kan ie ’t niet. - -Daar staan ze met hun drieën, en Hannes houdt zich in, en zegt zoo -vriendelijk als hij maar kan, dat ie toevallig ’en poar woorden geheurt -het; dat ’et hum spiet dat Joapik veur zien oudste bruur geheim’ het, -en achterbaks is.—Heel goejig: „Joa dat spiet mien Joapik; moar ’t kumt -umda’j kiendsch bint en onneuzel. Gij kunt ’et niet gebêteren Joapik, -dat God ou zóó en niet anders het geschoapen, doarum niet, nee; moar ge -most vertrouwelikker wêzen, en nou, Joapik, nou he’k geheurd, da’j oan -Janneke van trouw sprak.” - -De jongen is erg rood geworden. De dunne lippen van Hannes zijn geheel -onzichtbaar, en terwijl hij zijn broeder vertrouwelijk op den schouder -klopt, zegt hij heel vriendelijk, o zoo goejig: „Toen voader stierf, -toen het ie liefde gezeid, niewoar Joapik?” - -„Joa krek!” is het antwoord. - -„Moar weet ie wat voader óók het gezeid, den dag véúr zien starven?” - -„Nee,” schudt de jongen. - -„Wat ie gezeid het,” herneemt de oudste: „khem! wat ie gezeid het....? -Hannes, zeidie toen ie lei te starven: Hannes, zeidie toen—as Joapik -t’oavend of mergen zoo gek wier aan vrouw of oan trouw te denken, zeg -’em dan Hannes, dat voader ’t hum op zien starfbed verbooi.... -umdat.... umdat ie dan diep ongelukkig zou wêzen.” - -Doar steet Joapik; oakelik! Nou zou’j óók hoast zeggen: onneuzele -Joapik. - -Vrouw Janneke kiekt noar den grond. Was ’t woarheid of leugen....? Wat -kon ze as zwiegen! - -En Hannes? Genoeg veur van mergen! Hie geet weer noar ’t land toe um -slekke te stêken. - - - -Reinderts hoeve ’t Hoogeland glimt ien ’t zunneke asof ze verguld is. -’t Liekt er alles zoo oarig en tierelierig da’j schik kriegt um ’t oan -te zien. Huus, hof en vee, ’t lacht van plezier; de kornbargen -flonkeren; de heujbargen gliensteren; de hennekes koakelen; de kalver, -gunds ien den bongerd, ze springen asof ze gek zin met de steert ien de -hugt, en—Grauwke schrauwt vroolik en lochtig. - -Alles lacht en het schik. Ook de uiver is komme oanvliegen, en, as ie -op ’t groote nest, boven ’t huus, stillekes uut de hugt noar umlêg -kiekt, dan is ’t krek asof ie wil zeggen: „Volstrekt niks te danken. ’k -Het ’r krek zooveul schik af als gij,” en, heur hoe ie kleppert. - -De ooievaar met zijn langen snavel weet er meer van. Zou ie -misschien....? - -Stil: ’en uiver op ’t huus, zêgen ien huus, dat zeggen ze ien de Bêtuw. - -Stil dan, want daar ginder in de groote kamer daar is al leven genoeg; -al leven genoeg voor het vrouwke in het kleine kamertje er naast, het -vrouwtje dat stilte behoeft, stilte en kalmte bij haar overgroote -blijdschap. - -Zie Reindert, ’t is alsof hij gek is van vreugd: - -Eergiesteroavend, kertier over tienen, het den uiver ’en junkske -gebrocht,—zoo zeggen ze in de Bêtuw—harrejennig zoo’n jungske!—Um kwart -véur tienen het Reindert ’et benauwd gekregen, miesderoabel, arg -miesderoabel, moar—arger zien Riekske. Kertier over tienen: Goddank, -doar was ie! Mooi jungske; rood jungske; vet jungske; harrejennig zoo’n -jungske!—Kiek, erst het Reindert zuutjes gelachen en gegronnikt: toen -is ie met zien jungske oan ’t bed van Riekske gekommen, en het ie -gefluusterd: „Knap, dern! ik was de darde, da’s nou de vierde -Reindert.” Toen, toen het ie zien wiefke op de oog’, op de neus, op ’r -munje gekust, krek woar ie kos, en ’t jungske—heel zuutjes op ’t -mollige snuutje. Toen, toen het ie ’t jungske weerum oan de boakster -gebrocht, en is noar buute geloopen, en het ie gegreind as ’en kiend: -„Dank goeje Voader, dank voor oe zêgen; woaroan he’k zooveul liefde -verdiend!” - -’t Is de darde dag. De jonge moeder het geen spierke koorts en ze -lacht, went zie, kleine Mieke—nu elf maanden oud—kleine Mieke op -Hanske-moei’s arm, leit heur kleine vingertje op bruurkes wengske, um -is te vuulen of ie geen pop is. - -„Nee teine Mieke, kiek moar,” zegt Hanske; en Hanske, die pas bericht -heeft dat ’r volk is um de kroamvrouw te groeten, ze streelt ’t kleine -vlasköpke van Mieke. En ’t jungske dat van moeder wat kriegt, zet -bolleboozen; en Mieke, Mieke klapt ien hoar henjes en krêjt van -plezier. - -Stillekes met ’et kleine dernje, stillekes! went doargunder ien de -groote koamer, doar is al lêven genogt. - -Bekenden uit de buurtschap zijn bij het huiswaartskeeren van de markt, -is êfkes op het Hoogeland oangevaren, um Reindert dan alêvel met de -jonge zeun en de goeje afloop te fillesisteeren. - -Vijf boeren oud en jong, zitten in de rondte, en rooken uit lange -pijpen. Twee dikke blozende boerinnen, benevens een jonge boerendochter -met niet onaardig gezichtje, kleuren de groep met haar bonte verven. - -De dikke boerinnen zitten met de vuut’ op ’en kouwe stoof, breed van -schoot, en kieken noar de deur, of Hanske hoast weerkumt um hoar bij de -kroamvrouw te loaten. Reindert schenkt wien oan de boeren, en ’en -glêske kroam-annies oan de vrouwlui. Reindert het krek ’en gezicht asof -ie al z’n lêven zal lachen. Of ze ook zeggen dat de botter veul slapper -oan de merkt was, en de weit lang zoo geldig niet: „Hê, hê, ’t kan wel -wêzen.” En noojend: „Kom, vat nog ’en glêske.” Tot Kaatje ’t aanvallig -boerinnetje: „Toe dern, drink is uut!” - -„Nee dank oe,” zegt Kaatje. - -„Hoe, lust ie ze niet?” roept dikke Teunis van de Velde; en Teunis zeit -lachend nog meer: ’en onneuzel oarigheidje over de kroam-annies. Koatje -kiekt verlêgen. Koendert—ge weet wel, Koendert uut den Oanval—ziet noar -Koatje. Ze mot toch êfkes lachen, moar kiekt noar den grond. Koendert -verkniept zich achter de rooje neusdoek. De dikke boerinnen zitten te -schudden dat de stoel’ d’r van kroaken. De boeren—anders niet -lachsch—hebben wark um de piep’ oan te houen; en Reindert—Reindert -lacht ook, en hie wunst: Ielk zoo gelukkig as hie is; veur zich zelf -kos ’t ook minder, moar—„kienders is zêgen, joa zêgen van God!” - -Op hetzelfde oogenblik dat de gelukkige vader deze woorden spreekt, -worden schier te gelijker tijd de twee deuren der groote keukenkamer -geopend. Door de eene, die toegang tot de kraamkamer geeft, treedt -Hanske met kleine Mieke op den arm naar binnen, en terwijl zij de -boerinnen uitnoodigt—um nou moar êfkes bij zuster te kommen, ontgaat -haar het knipoogje niet dat Koendert aan Kaatje geeft, aan Kaatje, die -mede is opgestaan—um de kroamvrouw gendag te goan zeggen. - -Door de andere—de gangdeur—komt ook een bekende naar binnen. ’t Is -Janneke Lamers van de Lagekamp. Ofschoon het reeds de derde dag van -zuster Riekske is, Janneke komt er voor ’t eerst, maar, ze wordt ook -gevolgd door een ander, door een bleeke, een geelbleeke, die gezegd -heeft—dat ze met kroambezuuk moar most wachten, went, dat ie ’t anders -verdrêjde um d’r mee heer te goan. - -Janneke ziet erg verlegen terwijl ze: „Gendag soame” wenscht, en slaat -de oogen neer nu ze tot haar zwager zegt: „Gefillesisteerd met oe zeun, -Reindert, en da’j er alle heil oan belêven meugt.” - -„Dank oe, dank oe!” spreekt Reindert gulhartig. En Hannes, die na zijn -vrouw een: „Van ’s gelieken” heeft gepreveld, en daarbij zooals altijd -een hand heeft gegeven—da’j niet weet of ’t ’en hand of ’en voadoek is, -zoo slap en zoo niks,—Hannes ziet meteen dat de boerinnen, die ook -êfkes: „Gendag” hebben gezeid, heur rokken ien’t plooi trekken, en—met -Hanske veuruut—ien ’t kämerke goan woar de kroamvrouw mot liggen. - -Zie, die vreemden loat Reindert ien’t kämerke, en—eigen femilie loat ie -achter. - -„Goat ’r zitten Janneke,” zegt Reindert: „Bruur Hannes neem ’en stoel!” - -Neem ’en stoel! ge kost ’em eiges goan kriegen! - -„We zin eigenlik gekommen um Riekske is oan te sprêken,” zegt Hannes: -„’k Het al heel weinig tied, en dóárum—toe Janneke, loawwe moar êfkes -ien’t kämerke goan.” - -Janneke weet niet.... of ze....? - -„Asteblief Hannes, dan mo’j zoo goed wêzen nog ’en ummezienje te -wachten,” zegt Reindert: „Vrouw Pieters en vrouw Van de Velde zin krek -met Koatje noar binnen gegoan, ’t is de darde dag; te veul drukte op -ens zou niet goed wêzen.... Nog ’en klein oogenblikske? Moar, goat ’er -zitten.... Hier Janneke, hier! Toe Hannes, neem dan ’n stoel!” - -Vrouw Janneke zit, en Reindert heeft de flesch al ter hand -genomen—noojt z’n schoonzuster op ’en glêske, en Hannes um ook wat te -drinken, en wijst den laatste op piepen en tabak, en ’t zulveren -vuurkomfoor. - -„’En ander de oog’ uitsteken!” denkt Hannes, en haastig zegt hij tot -hem die wil schenken: „Geen drank asteblief, we zin doar bij ons niet -van thuus.” - -„Kom,” zegt Reindert, „Janneke zal wel ’en klein dröpke lusten.” - -Janneke ziet met een oogwenk op Hannes, en antwoord zeer haastig: „Nee -nee, verechtig ik dank oe!” - -De komst van Hannes Lamers heeft den vroolijken toon der boeren niet -weinig getemperd. Mij dunkt zij trekken scheeve gezichten, en beginnen -over ’t weer te praten: dat ’t wel liekt asof ’r onweer oan de locht -is, en dat ’et doarum tied wordt zoo zuutjes oan noar huus toe te -voaren. - -Ja er was een onweerswolk aan de lucht; maar binnen de kamer was er ook -een: ’en lillikke! Hannes Lamers is wel bekend; geen wonder dan dat het -stillekes wordt, en zelfs Reindert werk heeft om vroolijk te blijven. - -„Moar jong, woar zit Joapik toch?” vraagt de gastheer, nadat Hannes een -geruimen tijd heeft rondgekeken alsof hij geen stoel kon vinden, maar -er eindelijk een gevat en plaats heeft genomen: „Ik zag ’em nog -iens-geheel niet,” vervolgt Reindert: „en Riekske het al dukkels -gevroagd, of ie niet kwiem.” - -Noar Joapik het ze gevraagd! niet noar hum, niet noar Hannes. - -„Joa,” zegt Hannes, terwijl hij een vreemde beweging met de band langs -het hoofd maakt: „da’s noarigheid tegenswoordig.... hoast geen huus mee -te houen.” - -„Watte! Hoe zoo?” roept de zwager. - -Vrouw Janneke plooit aan haar boezelaar. Aller blik is op Hannes -gevestigd. - -„Oakelik ien’t heufd!” zegt Hannes bedaard: „Heel dukkels sprêkt ie -geen woord en dan weer roazen van geweld. Gij Janneke weet ’et.” - -Aller oogen richten zich nu op de vrouw.—Janneke ziet heel erg verlegen -en smuuspelt zoo wat van: „Joa, onneuzel.” - -„Wel heer m’n tied!” zegt Reindert met verbazing: „doar ha’k niks van -geheurd. Joapik ien’t heufd!” - -„Joa, niemand wou ’t geleuven,” herneemt de boer van De Lagekamp, -„moar, al joaren lang was ’t dukkels ’en spul: en nou ien de leste -doagen!....” Hannes zet een gezicht da’j d’r bang van mot worden. - -„Wel, wel, a’k dát had geweten, dan was ’k zeker is komme oanloopen,” -zegt Reindert, en op zijn gelaat is nu geen lach meer te zien. - -„’k Zou moar stillekes thuus blieven,” klinkt het uit Hannes mond: „Zoo -gauw as ’r vremde kommen dan liekt ie ’en heele piet, moar—ze zin niet -de deur uut of welluu kriegen ’t geroas nog tweemaal zoo arg. Niewoar -Janneke?” - -Janneke smuuspelt weer: „Joa!” - -„Nou he’k van z’n lêven!” spreekt Reindert hoofdschuddend en voegt er -nadenkend bij: „Dan zou ’t niet kwoad wêzen a’s ’k hum is ’en dag of’ -vier op ’t Hoogeland hoalde; andere minsen; andere umgêving!” - -„Wel weerlichs!” roept Hannes met een smadelijken lach: „asof mien -Janneke en ikke met goed veur hum woaren!” - -„Moar Hannes, ’t was zóó niet gemeind,” zegt Reindert haastig. „Ik -docht moar allinnig.... zie, docht ik, Joapik is ’en liefhebber van -blom’ en van dinger; ge weet dat Riekske ’en oarigen hof achter ’t huus -het...” - -„Nou, blom’ en spul hewwe eiges genogt,” valt Hannes in: „En dan, as ie -roast dan kiekt ie wat noar die dinger!” - -Reinderts oordeel blijft—en de boeren stemmen het toe—dat ’en verzet -geen kwoad kan. Hie kos met Gart de schêper is bij de schoap’ liggen; -zie, van schoap’ hiew Joapik toch ook veul, en schoap’ die had Hannes -toch niet. - -„’k Wiest al lang da’j schoap’ houdt,” is Hannes antwoord. „Maar,” -voegt hij er opstaande bij, „we zin hier gekommen um oe vrouw gendag te -zeggen; we hebben wat hoast.” - -Gelukkig, daar komen de twee dikke boerinnen met Kaatje en Hanske uit -de kraamkamer terug. - -„Kiek! harrejennig! ze hebben nooit van z’n leven zoo’n oarig kienje -gezien; wa’n mollige ermpkes, en wa’n köpke met hoar al; en de -kroamvrouw, wat ziet ze d’r opperbest uut; ’t is liefhebberij um ’t oan -te zien.” - -„Kom Janneke,” zegt Hannes, en beiden schuiven in het vertrekje, -waaruit de vrouwen zijn teruggekeerd. - -„Joa joa,” vervolgt een der boerinnen: „liefhebberij um ’t oan te zien; -wat mooi blauw eugskes ien’t köpke! Krek de oog’ van zien voader!” - -Buiten drijft de onweerswolk nog aan den horizon, doch uit de kamer is -de sombere wolk, althans voor eene wijle, verdwenen; zie maar, Reindert -lacht weer: Niewoar, kleine Reindert liekt op den groote; Reindert de -groote het op jungskes grootvoader geleken; Reindert de ouwe was zoalig -gesturven! Joa, Reindert lacht weer. - -Geen vijf minuten later hebben de bezoekers uit de buurtschap de kamer -verlaten. Reindert, die noar ’t wiefke verlangde, heeft aan zuster -Hanske het uitgeleide opgedragen, en—allemaal hebben ze gezeid: „Dag -Hanske.” En Koendert uut den Oanval, het ook gezeid: „Dag Hanske.” En -toen—toen het ie Koatje ien den erm geknepen, dat ze: „Schei uut!” -riep, en hoar de tree van ’t kerreke opgedouwd met lach en -gegoechel—veul niet genogt. Dat heeft Hanske gezien, en toen.... zijn -de karretjes weggereden, en Hanske is naar binnen gegaan. - -’t Bezoek van Hannes en Janneke bij zuster Riekske duurt kort genoeg. - -„Goa’j al heer?” vraagt de jonge moeder, en Hannes antwoordt: dat ze -asteblief mot begriepen dat ie van ’s mergens tot ’s oavends as ’en -peerd mot warken, en dat ze toch moar rêkenen mot dat ie heur, ien stee -van wienst uut te keeren, oan ’t eind van ’t joar ’en andere rêkening -zal veurleggen: „’k Gun ielkeen ’et ziene,” is zijn besluit, „maar, oe -dood warken veur ’en ander en eiges hongerliejen dat geet niet!” - -En daarmede wil Hannes zijn zuster de kraamvrouw verlaten! - -Reindert hoort die laatste woorden met bevreemding.—Had Hannes dan -zóóveul onspoed gehad?—Moar, ’t was nou geen tied um over de bouwing te -proaten. - -„Och, kiek dan, wa’n oarig jungske!” zegt vrouw Janneke, die nog even -het kindje in ’t wiegje beschouwt en een traan uit haar oog veegt. - -„’k Het ’r niks geen verstand af,” zegt Hannes; „’En groote kop zou’k -zoo zeggen; ’t liekt veul op Reindert. G’enoavend!” - -Riekske en Reindert ze hoorden het wel, maar Riekske zegt toch: -„G’enoavend Hannes.” En—nadat Janneke zacht heeft gesmuuspeld: -„Bêterschap Riekske, ’t beste met oe junkske,” zegt de moeder nog -goedig „Dank oe Janneke. Hadt gelluu d’r ook moar zoo een.” - -„Hadt gelluu d’r ook moar zoo een!” Dat zijn de eerste woorden die -Hannes Lamers bij het huiswaarts keeren doet hooren: „Wat he’k oe -gezeid Janneke?” vervolgt hij: „smêlen, beschimpen, grootsprêken, dat -doen ze, dát, en niks anders. Proat ze nog veur as ie kunt; de oogen -uutstêken: annies, wien en wat al niet meer prezentieren; eiges brassen -en ’en ander loaten warken, dát kunnen ze. Proat er niet van; woarum -die zulveren stop’ op de fles’; woarum dat zulver tabakskomfoor, en ’t -zwetsen op d’r mooie blomhof en op d’r schoap’? En dan—hei’j’t niet -gezien hoe ze anderman veurtrekken boven eiges? Die ander koste -binnengoan, welluu wachten; joa, welluu wachten! Moar arger nog -Janneke, ze stêken ons ien ’t hart, ou en mien, dát doen ze, hoe langer -hoe meer.” Nabootsende op sarrenden toon: „Hadt gelluu d’r ook moar zoo -een! Zie je, dat is ’t eigenst asof ze wou zeggen: Ge meugt er geen -kriegen. ’k Het ou wel gezeid Janneke, dat ze oe stêken zou. Joa, grein -moar, nou vuul ie ’t is eiges. God zal ze kriegen, dat zal Ie.... dat -mot Ie!” - -Hannes Lamers zag onbeschrijfelijk geelbleek toen hij naast Janneke -zijn woning betrad. En Janneke? Joa, ze wou Riekske wel veursprêken, -moar, Hannes had toch geliek ien dit en ien dat; en joa.... joa, -verschil was ’r veul; „Woarum ’en ander en welluu niet!” - - - -De avond begint te vallen en ’t onweer is komen opzetten. Japik is -nergens te vinden. ’t Is niet waarschijnlijk dat hij is uitgegaan, want -sedert den morgen dat wij hem zagen, bekwam hij een brandwonde aan den -voet, die—door Hannes onvoorzichtigheid (!) met een kokenden waterketel -veroorzaakt—hem het uitgaan belette. Nu is hij voort, maar hoe en -waarheen? - -Toen Hannes en zijn vrouw de hoeve verlieten, toen het bruur Joapik de -kriewel ien’t lief gekregen. Joa, Hannes had gezeid: „A’j die dolheid -van Hanske ien ’t heufd het, dan doej zund op ’t Hoogeland te kommen, -denk wat voader gewild het.” - -„Ien elk geval,” heeft Japik gedacht, „woarum kan ’k toch niet noar ’t -Hoogeland goan um Riekske te zien; ’t is al drie doag’ noa d’r kroam; -’k verlang zoo doanig noar Riekske.” Hannes had gezeid dat loopen heel -kwoad voor de voet was; moar—die voet was zoo arg niet. „Loa’k moar! -Riekske, ’t goeje Riekske! heur neie kienje!... Hanske....? Nee niet um -Hanske, um Riekske! Loa’k moar!” - -Japik is opgestaan. Tien passen—’t ging best met de voet! -Buutenshuus—wat was ’t oarig buuten; jong! En ’t loopen—’t dee niks -geen zeer.—As ie den kortsten weg nam dan zou ie misschien Hannes en -Janneke tegenkommen. Links! de weg deur den bongerd! - -En Japik loopt voort, doch—hoe verder hij komt en al meer de plaats -zijner bestemming nadert, hoe luider dat ook de logentaal van den -broeder, den reine als waarheid in ’t harte weerklinkt: „Ge goat ook um -Hanske, en Joapik da’s zundig!” Moar Riekske—hij goeng toch zoo woarlik -um Riekske. - - -De avond is gevallen; ’t is een donkere onweershemel. Achter de hoeve -Het Hoogeland bevinden zich de graan- en hooibergen: vóór de woning op -’t zuiden staat Reindert naar ’t weer te zien, en hij denkt ’en boel -dinger, en ook, hoe Riekske nog straks gezeid het: „As Janneke joarig -is dan mowwe heur moeders warkdeus en ’t golden slot met de -grenoatketting moar brengen; al kreeg ik ’t van voader en al he’k ’r -ook zwak op, wij hebben zooveul!”—Moar den Hannes!? Kom, „Liefde,” zei -voader!—„Goeje Riekske!—Bermhartige God!” - -De avond is gevallen. Na de vermoeiing van den dag is de jonge moeder -in een weldadigen slaap geraakt; ook het jongske ligt in zijn wiegje en -sluimert. - -Is er geen ander in dat kamertje? Ja toch, zie maar goed, daar, naast -de wiege, daar zit—nu bijna onzichtbaar—de zuster van ’t huis, mooi -Hanske. - -Hanske tuurt door ’t kleine venster naar buiten in de donkere lucht, en -ze heeft tranen in haar lieve oogen. Nu en dan ziet zij een glimpje van -’t weerlicht en verneemt ze ’t geraas van den donder. Maar hoor, klein -Reinderke kriewelt en krêjt, en Hanske-moei wiegt en Hanske-moei zingt, -ze zingt ’r heur liedje: - - -Su-joa su-joa dei-ne; Klein jungske mot er niet grei-ne; -Sloapen moar zuutjes ien ’t wiegeke zacht, Sloapen tot moeder oe wacht. - - -En Hanske denkt: „Sloapen! Nee kienje, sloapen zou ikke niet kunnen.—’k -Meinde dat den Koendert mien knap vond; dat had ie gezeid tegen Joapik; -joa, dat had ie! ’k Was ’r gruts op, went Koendert, Koendert! Moar—hie -lachte tegen Koatje, en kneep heur ien den erm!—Koatje is toch -lillikker as ikke; ze zeggen dat ze stief en preuts is; ze zeggen....” - -Klein Reinderke kriewelt en krêjt weer, en Hanske-moei wiegt en -Hanske-moei zingt: - - - „Sujoa sujoa deine; - Ge bint zoo’n oarige kleine; - Engeljes speulen um ’t wiegsken ien huus, - Duuveljes sloan ze met kruus.” - - -„Jong! wat licht ’t doar!....” - - - „Duuveljes sloan ze met kruus!” - - -„Kwoad van Koatje gleuven, da’s ook ’en duuvelje. Ien den biebel steet: -Oordeile niet.—’k Was gruts op Koendert, moar, ’k mocht ’et niet wêzen. -’t Was ondank, ondank! Goeje Joapik, ’k mocht hum zoo gern; en hie—toen -ie ’t zei ien den mergen, toen wier ie zoo rood; en ikke wier ook rood. -Onneuzele Joapik, wóárum sprak ie dan ook van Koendert!—Woarum? umdat -ie goed is en rein....” - -’t Jungske kriewelt en krêjt weer, en Hanske-moei wiegt en Hanske-moei -zingt: - - - „Sujoa sujoa deine; - Klein jungske blief altied reine; - Boozen die tieren bij stikduustre nacht, - Reine, als ’t zunneke lacht!” - - -„Nee ’t was niet oarig. ’k Het Joapik afgestooten; de erme jong is -weggebleven, heelegoar weggebleven. As’k hum zie, dan za’k zeggen: -Joapik, ge bint ’en goeje Joapik; Joapik, doar hei’j mien hand, en dan, -as God wil....” - -’t Jungske kriewelt en krêjt weer, en Hanske ze wiegt en ze zingt: - - - „Sujoa sujoa deine; - Lachen ien ’t lêven of greine; - Sujoa moar kienje, klein kienje wês stil, - ’t Best wat de hemel oe wil.” - - -„Heere minsen, wa’n licht! En wa’n slag!! De gloas’ die dreunen. En wat -klettert de rêgen.—Gelukkig, Riekske sloapt ’r deur heer. Dat kan en -dat mag ze.—’k Bin niet bang.—Reindert en ikke. we woaren nooit bang -veur ’t onweer. ’t Onweer is ook Gods weer. Joapik is ’r net zoomin -bang veur.... nee: - - - „Sujoa sujoa deine; - Jungske wor groot moar blief reine. - Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht, - Sloap moar klein kienje, sloap zacht.” - - -Dat zong Hanske, het knappe aardige Hanske, daarginder binnen de kleine -kamer van ’t Hoogeland; maar hier—op de hoeve De Lagekamp, hier klinkt, -ofschoon niet zoo luide, een andere toon. - -Hannes Lamers staat in de deeldeur zijner woning. Daar heeft hij ook -gestaan toen ’t zware weer is komen opzetten. Bij het naderen van de -bui en het gedreun der harde slagen heeft Hannes de deur gesloten en is -hij naar binnen gegaan. Met den rug naar het venster gekeerd, heeft hij -in ’t vuur gestaard, en omhoog in den zwarten schoorsteen getuurd, en -ter zijde naar den zwavelbak, met de vraag—of de vuurduuveljes in dien -bak woaren; ’t was gevoarlik as ze open veur ’t weer leejen. Janneke -heeft: „Nee” gezegd, maar ook, dat ze wel is wou weten woar Joapik zat; -ze was ien onrust over Joapik. - -Hie zou wel op ’t dreuge zitten, heeft Hannes gemeend. - -De bui is naar de Veluwsche bergen getrokken. Hannes Lamers staat weer -in de deeldeur van zijn hoeve. - -’t Flitst en rommelt nog af en toe; maar ’t arge is veurbij. Toch -donkere hemel. ’t Rêgent met noppen.—Hannes staat er en denkt: „Geen -hoagel; geen brand.—Gunder bij hum niet.... nergens! Bij mien kos de -hoagel wel kommen nou twee joar gelêjen.—As ik de weind kos -drêjen!!.... „’k Mot ’en bietje rêgen hebben,” zei Reindert. Nou het ie -zien rêgen, en ikke.... met mien zoere en lêge land? bij mien zal ’t -alles slek’ en slek’ zin wa’j ziet.—Weerlichsche smêler! ’t Geet ou -goed, hê? Ge bint zoo gelukkig. ’t Heuj hei’j dreug ien den barg -gekregen, en ’t mien—umda’k ’en bietje te loat gemêjd had, lag te -drieven op ’t land. Ge bint zoo gelukkig, zoo tevrêje: twee kienders -niewoar? Twee kienders, en smêlen op ’en ander, en ’t vuule loaten -ielken dag, ieder uur, en ’en ander nog wille uutzuugen ook! Ge bint -zoo gelukkig; ze gunnen ’t ou gern en ze hoalen oe overal ien.... -Woarum? Umda’j kwêzelt en altied de mond vol van God en van liefde het; -moar méér nog umda’j ’en andermans zweit in oe geldkast het zitten. -Dóárum, hê hê! Ge bint zoo gelukkig!!—Had ik wat te zeggen en ’t onweer -ien hand, één stroalje man! één, ge woart noar de bl....” - -Daar lichtte ’t weer. „A’j d’r niet op verdacht bint, dan mo’j d’r af -schrikken; moar—’t duut niks meer, geen spier; ’t is de noadonder.—Een -stroalje anders, één, ien mien hand!” - -Reeds een geruimen tijd houdt Hannes de hand tegen zijn broekzak -gedrukt: „’k Bin niet almeugend, moar joa, toch—toch kan ik....!” - -„Hannes” klinkt een stem uit het voorhuis. - -Hemel! wat ontstelt de man die daar peinst, en hij roept: „Hê.... -wie.... wat is ’r....?” - -’t Is vrouw Janneke, en zij vraagt hem dringend dat ie noar Joapik zal -onderzoek doen. - -„Joa joa, dat zal ik,” zegt Hannes; en hij peinst weder, en denkt aan -zijn jongsten, zijn eenigen broeder; en terwijl het weer sterker -lichtte.... zingt Hanske, mooi Hanske van verre: - - - „Duuveljes sloan ze met kruus.” - - -Of de engeljes ook Hannes’ duuvelje sloegen? Neen, toen ’t licht -voorbij was toen ving het weer aan: - -„Waarom niet Hannes....? Veur de minsen geen gevoar! Allo, a’j niet laf -bint. Toe! Toe!!”—Daar werpt hij een blik om zich heen. Er is niemand! -Niemand die hem ziet! ’t Is ook duuster. - -En Hanske zingt ginder: - - - „Boozen die tieren bij stikduustre nacht; - Reinen as ’t zunneke lacht.” - - -Duuster, en toch licht genoeg um den bongerd deur, en ’t tabaksland -over, den weg noar ’t Hoogeland te vinden. As ie achterum loopt dan -kumt ie ook oan d’ achterkant van Reindert’s hofstêj. „Toe moar, toe, -den rakkerd!” - -Krek zoo, den rakkerd! - -Behoedzaam wordt de deeldeur van binnen gesloten; door ’t kleine -staldeurtje er nevens, treedt Hannes nu naar buiten en sluit het -deurtje alleen met de klink. Daar gaat hij; zwarte figuur in het -duister!—Daar treedt hij behoedzaam op den doorweekten kleigrond voort: -„Wat steet doar....?” Scherper ziende bespeurt hij dat het een kar is, -die men vergat in de schuur te bergen. - -„Die lomperds!” De laatste gedachte leidt hem echter niet af. „De -rakkerd stêkt hum, en—den rakkerd zal ie stêken!” - -„Alles is nat—arg nat. Geen nood, dreug van binnen.—’t Liekt of de bui -van de bargen weerum kumt. ’Dorie, wa’n licht! Roatelende donderslag.” - -Nog zwarter figuur bij dat licht! - -Daar staat hij een oogenblik stil: - -„’t Weer is toch zwoar.... Riekske!.... En voader zei Liefde!—Nee, nou -of nooit! Krek dit weer mot ’et wêzen. Toe dan! Toe!!” De aarzeling is -voorbij. Reeds heeft hij het uiterst van zijn tabaksland bereikt. Het -drassig stuk gemeenteweide dat Reinderts hoeve aan de achterzijde -bepaalt, of inderdaad van zijn andere eigendommen afscheidt, loopt hij -over; het kleine hek tusschen de doornenhaag—in dezen oogenblik voor -een vreemde niet te vinden—wordt door den welbekende behoedzaam -geopend. Daar staat hij op Reinderts grond.... op Reinderts grond! Zie, -ter rechter- en ter linkerzijde verrijzen vijf pikzwarte gevaarten, die -een twintigtal donkere armen ten duisteren hemel heffen.—„Erbarming! -Nee, nee, stêkt em—toe!!” - -’t Begint weer te regenen; een sissende bliksemstraal verlicht -eensklaps het donkere tafreel. De zwarte gevaarten met hun armen en -hemel, ’t zijn de rijk geladen hooi- en graanbergen van ’t Hoogeland. - -Een geweldige slag dreunt door het luchtruim en doet de aarde trillen. - -’t Helpt niet of de engel met kruus sleet, den duuvel verjoagt ie niet. - -Wel heeft Lamers een oogenblik de hand voor de oogen gedrukt, moar—nou -is ’t weer duuster. Geen steenworp is hij van de plaats verwijderd waar -hij.... Maar wát, maar wát dan....? - -Zie, de donkere gestalte nadert alras de plek waar het hoogste gevaarte -als naar den hemel grijpt. Hij toeft.... Hoort hij gerucht van de zijde -der huizing? een snelle wending—en gij ziet hem niet meer; achter den -breeden hooiberg, waaronder zich een lage en opene berging bevindt, is -hij verdwenen. Wij volgen hem. Zie, daar hebt ge hem weder, die zwarte -figuur. Of zijn harte klopt, of zijn handen beven, wij weten het -niet.—Het kraakt! Hij doet een schrede terug. ’t Was de bergkap op het -windas. Nu treedt hij den hooiberg meer nader. Daar grijpt hij met de -linkerhand een post, die den vloerbalk van het gevaarte -onderstut.—Mensch! wat begint ge?—Zie, de rechterhand doet een -krachtigen greep naar boven; daar daalt zij; nóg een greep, en weder en -nogmaals. Waartoe?—Dat snelle licht van den hemel zal ’t u zeggen: Hij -rukt het hooi uit den berg om een droge holte te bekomen.—Nu niet meer. -Hij luistert.... Ha, de booze heeft duizend ooren.—Zie, weer vervolgt -hij zijn werk. De opening die in het hooi werd geplukt schijnt -voldoende te zijn; de arbeid wordt gestaakt.—Waar blijft hij....? De -duisternis door den sterker stroomenden regen verzwaard, doet -ternauwernood de zwarte figuur onderscheiden. Ja toch, hij bukt zich, -en—verdwijnt in het diepe zwart onder den hooiberg. - -En daar? Een blauwachtig lichtje glimt er; maar eensklaps verdwijnt -het. Weder dat lichtje—’t blijft; ’t wordt helderder, rooder. Nogmaals -glimt er een blauwe vlam, maar een grootere, een veel grootere. - -Is het de helle daar?—Ja, de hel in het hart. Honderd duuveltjes -branden: vuurduuveltjes! - -„Hannes, Hannes! um Gods wil!” klinkt een stem. En zie, de blauwe vlam -valt eensklaps op den grond, terwijl een kreet van angst en ontzetting -de lage ruimte vervult. Maar zie, zie, de zwarte figuur snelt onstuimig -voort. De engel heeft hem getroffen! - -Met een denkbeeldigen vervolger vlak op de hielen, snelt Hannes terug -naar zijn erf. Telkens waant hij dat de hand van den wreker hem vat. -„Wie is het? wie?” Hoe meer hij zijn woning nadert, hoe meer hij tevens -der waarheid nabij komt: „Joapik, Joapik!” Reeds heeft hij de schuur op -eigen hoeve bereikt. Nu waagt hij al loopend een blik terug in het -duister. Een laatste en heldere lichtstraal doet hem nogmaals hevig -ontstellen en jaagt hem weer voort; doch, op hetzelfde tijdstip—daar -grijpt hem een klauw in de borst, daar stort hij achterover ter aarde: -„God, God!” kermt hij luide, en—alles wordt stil. - -Alles wordt stil in het ronde. De boer van De Lagekamp ligt roerloos op -den grond, en de kar tegen wier vooruitstekenden boom de vluchteling -zoo geweldig is aangeloopen, staat even onbeweeglijk als te voren. -Alleen de wind die ruischt en de regen die klettert. - - - -Hannes ligt roerloos; maar de jongen, die tegen het weder een -schuilplaats onder Reinderts hooiberg gezocht had, hij beeft nog van -ontzetting. - -In ’t schemerdonker en bij ’t opkomen van de bui is Japik het kleine -hek van ’t Hoogeland binnengegaan. Tegen een roei van den hooiberg -geleund, heeft hij een wijle getoefd. Hij heeft er getoefd, want nu, -zoo nabij die woning, nu is hem het denkbeeld van zonde te doen, gelijk -met den eersten bliksemstraal uit het donkere zwerk, nog sterker dan te -voren in de ziel gedrongen. Maar wat, maar wát dan te doen? Zie, al -peinzend heeft hij zich in den aanvang op eenig rijshout, vooraan onder -den berg, nedergezet. Bij het sterker stroomen van den regen heeft hij -zich naar het midden der ruimte, die grootendeels met hout is gevuld, -teruggetrokken, en is er op een gekeerden kruiwagen gaan zitten.—Of hij -gewaakt dan of hij gedroomd heeft.... hij weet het niet. Hij hoorde -gerucht; hij zag een zwarte gedaante nabij den hooiberg.—De jongen -heeft gebeefd.—Daar bukte zich die zwarte gedaante en trad op hem toe. -’t Geluid is Japik verstokt in de keel. Blauwachtig licht heeft hij -gezien; phosphordamp heeft hij geroken. Hemel! hij had hem herkend, -en—opgesprongen, heeft hij met den uitroep: „Hannes, Hannes um Gods -wil!” de brandende lucifersdoos aan de hand van zijn broeder ontrukt. - -En—terzelfder tijd zong Hanske, wellicht voor de derde maal, het slot -van haar liedje: - - - „Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht, - Sloap moar klein kienje, sloap zacht.” - - -De vroege morgen die er volgt op den beschreven avond is frisch en -lekker. De ooievaar op ’t dak van ’t Hoogeland kleppert vroolijk, en -zie, daar spreidt hij de vleugels, en zweeft over de prachtige graan- -en hooibergen heen en weder, hooger en lager in breede kringen: Zégen -op ’t Reinderts-huus! - -Zie, na lang zwevens, daar zet hij zich weder op ’t nest; kleppert in -’t ronde; richt zijn langen snavel naar de Rijnzijde; spreidt weder -zijn vleugels, en.... - -„Doar kumt ie, krek op mien af,” denkt een boerenknaap, die op een -rastering van den Rijndijk gezeten, den grooten vogel een wijle heeft -gadegeslagen: „Krek.... over mein heer. Hê! da’s geluk!” - -En hij die dat denkt, och, hij zag er nog even te voren zoo ongelukkig -uit. - -’t Is Japik. A’j Joapik vroeg woar ie den heelen nacht van gedreumd -het, dan zou ie ’t niet zegge willen. „Nee, dat zou ie niet, oan geen -moerzoalige mins; went wát ie gedreumd het, ’t is hoast krek ’t eigest -as ’t geen ie giester onder den barg.... Harrejennig! hie dreumt ’r nog -van. Moar,—’t kos verbeilding gewêst zin.—Nee nee, dat was ’et niet. ’t -Kan wêzen dat hij—dien ie nooit zal nuumen—dat ie misschien.... zijn -piep oan wou stêken; dat ie.... Harrejennig, wat was ’t duuster! Die -zwarte mins! Dat blauwe vlemmeke! Die schrauw!—Weg met den dreum; weg -’r mee!—Dan wat anders,” denkt de jongen weder, „warken is ’t beste. -Acht doag’ he’k ien huus gezêten, umdat Hannes moar stief hiew da’k -niet loopen kos. A’j niet warkt dan wor ie zoo roar en zoo soezig. -Goddank, da’k weer werken kan. Moar Riekske.... ’t is toch arg da’k de -goeje dern nog heel niet gezien heb.” - -En peinzende aan zijn geliefde zuster, en peinzende aan nog een andere, -springt hem ook weder het beeld van Hannes voor den geest; maar zoo -zwart, zoo lillik.... zoo.... zoo bedrieglik. - -Wat klinkt doar? Toeketoek, toeketoek. Een vuurrood bedekt Japiks -gelaat. Hij wil, hij zal.... kijkt vóór, ter zijde en achter zich, en, -haastig opgestaan ziet hij nog eens naar dien kant; hoort het: -Toeketoek, toeketoek, al naderbij komen; ziet iets glinsteren van -verre, en—over de heining gesprongen, loopt hij zoo snel hij maar kan -de dijkglooiing af, om.... ja, dat weet hij nu zelf niet. - -Zie, daar staat Japik beneden aan den dijk. Over die breede sloot te -springen dat kan hij niet, en waartoe zou het dienen! Zich plat op den -grond te leggen zoodat hij niet te zien, althans niet te herkennen is? -Joa, moar ’t gres is zoo nat, en.... Toeketoek, toeketoek, klinkt het -al nader en zeer van nabij, en—een lief stemmetje roept van omhoog: - -„Wel Joapik, hoe geet ’et?” - -„Wallew!?” zegt de knaap, en het schemert hem voor de oogen. - -„Ho Grauwke, ho!—We zien oe in geen velden of wêgen,” klinkt het -nogmaals uit de hoogte. - -„Joa, joa, krek!” spreekt de jongen beteuterd. - -„En ge loat ou moar niks oan ons gelêge liggen,” bestraft het -stemmetje, en daarna roept het: „Toe, kom is hier.” - -Daar stapt ie naar boven en grijpt het gras, alsof ie anders zou -vallen; lood zinkt hem in de schoenen. Rood was ie straks; nou is ie -wit, zoo wit as room.—Hoor wat ze spreken: - -„Ik kan ’t oe oanzien Joapik, da’j ziek bint gewêst.” - -„Da’s te zeggen mien voet; moar.... ’t was zoo arg niet.” - -Hanske lachend: „Dat zag ik Joapik, went ge liept as ’en hoas noar -umlêg toe. Moar, a’j dan zoo loopen kunt woarum kwiem ie dan niet noar -’t Hoogeland?” - -„Um um—umda’k.... umda’j....” - -„Heb ik ’t gedoan?” vraagt Hanske; maar ze zwijgt eensklaps, en Hanske -wordt ook ’en bietje rood: „Vort Grauwke!—Loop ie ’en eindje mee -Joapik?” - -Grauwke loopt, en Japik loopt mee, en Hanske zegt weder: - -„Ge hadt toch alêvel bij Riekske kunne kommen; och ze het zoo’n oarig -jungske gekregen.” - -Joapik, asof ie ’t kienje al ziet: „Kom! hêt ze?” - -„’t Liekt krek noar Reindert, en ’t liekt ook op mien; dat zei Riekske -ten minste.” - -Joapik ziet êfkes hoe Hanske d’r uut ziet: „Nou, dan mot et ’en oarig -kienje wêzen.” Eensklaps: „’k Zal oe gendag zeggen, ’k goai weer noar -huus toe.” - -„Nee, dat goa’j nou is niet!” spreekt Hanske goedig. „Joapik ik wou -da’j noar Riekske toegong, en—en da’j mien de hand gaf, en dan weer -vrêje en vrindschap.” - -Grauwke, met zijn kop naar den grond, loopt verder; maar, ’t oarige -dernje blijft staan; ze slaat haar blauwe oogen tot den jongen op en -zegt: „Joapik, ge bint ’en goeje Joapik, ’k het ou afgestooten, moar—’k -doei et niemeer; kom, gêf mien de hand?” - -Hanske vermoedt niet dat een gansch andere reden den knaap zoo -schuchter maakt. Maar Japik, al vat hij van zijn zijde evenmin hoe -Hanske kan proaten asof ze hum kwoad dee, meen niet dat hij tegen haar -vragen bestand is. Nee nee, onmeugelik! Ien ééne seconde tien scheuten -door ’t lief. Praten kan hij niet; brabbelen: „Och goeje Hanske!” en -zijn hand in de hare leggen, ja hij durft en hij doet het; maar zie, -zijn oogen zijn vochtig—immers hoar zunnekes ook, en weder voortgaande -aan ’s meisjes zijde spreekt hij iets later: „Moar Hanske, dat ééne van -gij met ikke, dàt kan en dat mag niet.” - -Hanske begrijpt het maar half, en praat weer van Riekske en ’t lieve -jungske, en wil maar weten of Joapik nou goan zal? - -Nee, nee; nog niet. Erst mot ie hoar wat zeggen: „Heur is Hanske.” - -„Wat blief Joapik?” - -De jongen sleet de peerdsvliegen weg die Grauwke ien ’t lief stêken. -„Ge weet ’et Hanske,” zegt hij gejaagd; „ge weet ’et van ikke en gij, -en van ien één huuske soamen, en da’k warken wou van den mergen tot den -oavend um altied bij oe te wêzen. Hanske dat weet ie, en da’j zee van -te jong um oan trouw’ te denken, en, da’k moar goan most? Zie je—weet -ie—moar—nou he’k wat anders geheurd Hanske, wat anders!”’ - -’t Meisje is dankbaar dat de jongen haar niet in de oogen ziet. Zou ie -’t begrepen hebben wat ze van Koendert uut den Oanval gedocht had....? - -Daar gaan ze den afweg af: „Ho, Grauwke, ho!” - -Ja ze staan reeds aan ’t hek der koeweide, en nog is Japik niet verder -gekomen. Grauwke is reeds ontladen, maar ’t pak weegt den jongen nog -loodzwaar op ’t hart. En ’t meisje, als zij op de horken gezeten en met -den rug ten halve naar Japik gekeerd aan ’t melken is, dan vraagt ze -heel zachtjes: „Moar wàt dan toch Joapik?” Ze hoopt nog dat het iets -anders dan een beschuldiging zal wezen. - -En ’t is wat anders, heel wat anders! ’t Is: malleproat, -gekkeproat!—Niet van Joapik! nee van den Hannes. Ouwe Huibert zou dát -gezeid hebben! gezeid: dat Joapik niet trouwen mocht went dat ie dan -ongelukkig zou wêzen! Onneuzele Joapik, dát gleuft ie van Hannes! Goeje -Joapik: hij gleuft ’t; hij gleuft ’t! - -’t Pak is den jongen van ’t hart af. Hanske is twintig pond lichter. Nu -zit ze niet meer met den rug naar hem toe. Ze ziet hem aan met heur -lieve eugskes; um ’t kleine munje speult ’en lachske, en—als ze daar -luide herhaalt: „Da’s malleproat Joapik!” dan begint ze verechtig te -lachen. En hij.... hij had niks geen zin um te lachen; moar—nou ie dat -oarige dernje ziet lachen, nou, nou mot ie toch ook krek als vroeger -gronniken, en begriept eigenlik niet woarum, moar, lachen mot ie—um ’t -vroolikke snuutje. - -En als ze in ’t einde hebben uitgelachen, en Joapik het blonde kind in -de oogen ziet asof ie wil zeggen: Hoe mowwe zoo lachen? dan aarzelt ze -niet om te beweren: dat Hannes gelogen, en zij al dukkels, nog giester -geheurd het, hoe ouwe Huibert heel anders geproat had: Riekske die wist -’et, en Riekske zou ’t zeggen. - -Joapik, goeje Joapik kiekt asof ie wat moois zag, en hie ziet ook wat -moois: Oarig klein ding! as ’t niet zoo roar was, dan zou ie heur -kussen. - -Kon Hannes ook liegen! Dat ook al!? - -Nou kiekt Joapik noar boven; en ’t is asof ie weer wat moois ziet. Dát -ziet ie: Van den Rienkant kumt den uiver weerum, krek op hum oan—op -Hanske en hum—vlak boven d’r heer, en.... verder noar ’t nest toe: -„Geluk!” roept Joapik: „zie Hanske, geluk!” en Grauwke: „I-O!” Da’s -ezels, ien ’t Bêtuws: „Hoeroa!” - - - -Andere, gansch andere tonen klinken er binnen de keukenkamer van De -Lagekamp. - -Maar de jongen, dien wij daarbuiten ontmoetten, hij wist er niets van, -hij vermoedde niet wat onheil zijn broeder is overkomen en in wat -zielsangsten vrouw Janneke den nacht heeft doorwaakt. Welk een nacht -voor die vrouw: Vremd en roar en zonder te sprêken is Joapik ’s oavends -thuus gekommen. Zonder te êten is ie op stond noar bed gegoan. Vrouw -Janneke het ’et gezien, en tevrêje dat ie d’r weer was, is ze -opgebleven um op Hannes te wachten. - -Negen, tien, elf uren is ’t geworden, moar Hannes kwiem -niet.—Onrustigheid.—Noar buute geloopen het ze, gunder bij de kleine -schuur wat gemeind te heuren. ’t Was duuster. Bij de plek gekommen het -ze karmen geheurd, en o Heere! doar had ie gelêgen, mins, zoo oakelik! -o zoo oakelik! Wat ze geproat en wat ze gedoan het, dat weet ze -niemeer, moar, Teun de errebeiër het heur geholpen, en Mie de meid het -heur ook geholpen. Hannes is ien huus en noar bed gebrocht. Teun is op -’t peerd goan zitten en met den dokter is ie weerum gekommen. O wat -nacht is ’t gewêst: oajerloating, kop, bloedzuugers! Janneke is altijd -bezig gewêst, en de dokter het gezeid: dat ’et ’en uutstorting van -bloed ien de borstholte was, heel weinig moed op; ’t most ’en slag op -de borst zin gewêst; te middag kwiem ie weerum. - -Toen de dokter goeng, was ’t schiemermergen, Hannes lag ’en bietje -stiller, en Janneke—’t erste oogenblik dat ze vrij had—is ze zuutjes -noar Joapiks kämerke geloopen om ’t hum eiges te zeggen, moar—Joapik -was ’r niemeer. Joapik! As hie ’t gedoan had! Alêvel, nee, dat kos -niet! - -Zie Hannes Lamers. Op dit oogenblik ontwaakt hij uit een korte -verdooving. Wat is zijn ademhaling diep, zwaar en pijnlijk; de -bitterste smartkreten ontsnappen gedurig aan zijn halfgeopenden mond. -Om te verhalen wat hem in ’t huiswaarts keeren overkwam, daar toe heeft -hem de kracht ontbroken, want slechts een paar maal vermocht hij een -enkel woord te spreken; straks bij het vragen der vrouw: „Hannes, za’k -Reindert ook hoalen?” toen klonk hét: „Nee!” maar hijgend en dof. - -Daar ligt hij, de ongelukkige, en wat er omgaat in zijn ziel....? ja, -dat is nog killer dan de adem des doods, die hem reeds tegenblaast; hij -ligt daar en twist met zijn Schepper en twist met zijn Rechter! - -En zij, die van nature zoo goedaardige vrouw, die nu bijna zeven jaren -in den dampkring van nijd en afgunst moest leven, wat gaat er om in -hare ziel? Ach! nu jammert ook zij: „’En ander al ’t goeje, veur ons -moar ’t kwoaje! Loat Hannes wat stroef zin van oard en soms wat -afgonstig, wát het ie misdoan dat ie zóó ien d’ ellend kwiem! Veurspoed -bij Reindert, onspoed bij ons, dóar meer aan huus kommen—nooit! nooit!” -En, op een hevigen kreet van den lijder: „Hier Hannes, hier bin ik. O -God, loat ’em lêven!” - -Leven, waartoe? Leven, om straks misschien den knaap die een somber -geheim met hem deelt, van ’t kwaad te betichten dat de ongelukkige zelf -te volvoeren dacht? Misschien om hem van een pogen tot broedermoord te -beschuldigen? Maar neen, dat laatste niet; neen! - -Vreeselijk oogenblik! Een benauwd en akelig hoesten klinkt er door de -kamer. ’t Wordt gevolgd door een droevig verschijnsel. Vrouw Janneke -grijpt den lijder bij de hand. Groote God! ze weet niet wat ze doen, -hoe ze helpen kan. Bevend en trillend ijlt ze naar de deur; maar, weer -klinkt een kreet van den lijder, en, angstig blijft ze staan en roept -ze: „help! help!!” - -De kamerdeur wordt geopend. Twee mannen treden naar binnen. Wie het -zijn....? Ze ziet het ternauwernood; voor de bedstee ligt ze geknield: -„O God! hie starft!” - -En die mannen? Tot in het diepst der ziel geschokt staan zij ter zij -van die vrouw. Nog maar weinige minuten geleden is hun, door vreemden, -het onheil bericht. Daar staan ze, Reindert en Japik, en de jongste -dier twee schijnt het bloed verstijft in de aders. Een snik glijdt er -van zijn lippen, en toen—toen zich vermannende, vat hij de hand van -zijn broeder, en hokkend klinkt zijn stem: „Hannes, Liefde zei voader!” - -Zie, daar opent de lijder nog even de oogen; de matte blik treft snel -den knaap en den man die er naast staat. Welk een uitdrukking teekent -zich op dat doodsbleek gelaat. Een hevige krachtsinspanning; een -ademtocht met ontzettend geweld; en... „Genoade!” klinkt het hol door -de kamer. - -„Genoade”, dát was het laatste. - -’t Is geen wonder, dat het voorval groot opzien gebaard heeft. Men -spreekt van niets anders in ’t kleine Betuwsche dorp; ook de buurtschap -verneemt het, en weet al ras méér te verhalen. Maar—wat er ook verre -gepraat en vergroot, ja zelfs wordt gelasterd, de waarheid voor -zooverre ze bekend is, geeft stoffe tot meelij en sprake genoeg: Um -Joapik te zuuken is Hannes dien oavend naar buuten gegoan. Um de rêgen -weer hoastig naar huus geloopen, het ie ien’t duuster de kar niet -gezien; dóar tegen oan, en’t borstbein kapot! Oan misdoad is niet te -denken, went, dokter en burgemeister hadden eiges gezien: hoe de -voettrooi van Hannes tot krek veur de karboom gestoan had; ’en uutglei -’r zichtboar gewêst, en de hugt van de karboom, krek de hugt van de -borst was. - -’t Is geen wonder, dat de arme vrouw bij zoo’n toestand beklag heeft, -maar ook niet vreemd, dat liefde en goedheid van zuster en broeders de -jonge weduw omringen: Liefde had voader gesproken, en liefde dat bleef -’et. Gereed en geredderd wier alles deur Reindert. Vrouw Jannekes -hofstee bestiert hij als eigen. Ternauwernood bij haar krachten, snelt -Riekske reeds heen om woorden van troost en van liefde te spreken. -Liefde drijft Japik: hij zwijgt en zal zwiegen. Die verschijning ien’t -duuster, die wil ie vergêten, mocht God ’t vergeven. - -En liefde, ze opent ook allengs het harte dier weduw. Met onbevangen -blik mag ze spoedig weer om zich henen zien. Al spreekt ze slechts ’t -goede van hem, die haar toch eens boven allen heeft liefgehad, de ure -komt ras waarin ze ontwaart dat iets naars, iets zwarts met hem ten -grave is gedaald; iets, dat altijd kwam steken in de borst. Ze kan weer -geluk zien en vrede, en gelooven wat Hanske eens zong: - - - „’t Best wat de hemel oe wil.” - - -O zie haar even; ’t is twee maanden later. Vier en dertig malen heeft -ze dien dag als haar jaarfeest begroet. - -Naast haar op de tafel staat—de warkdeus van moeder; in de hand houdt -zij ’t golden slot met de rooie grenoaten. Riekske en Reindert hebben -’t heur gebrocht, en Janneke houdt de oogen naar den grond geslagen; -tranen vloeien haar langs de wangen; die voorwerpen herinneren haar.... -Doch zie, zij weent, en den arm om den hals van haar zuster geslagen, -stamelt ze: „Riekske en Reindert, zooveul liefde, ’k verdiende ze -niet!” - - - -En in het dorpje hoort men van het droevige voorval maar zelden meer -spreken. Geen enkele is er dan ook die Hannes terugwenscht in den -stillen kring van het leven. Geen enkele. - -Men hoort van het voorval niet meer; de winter heeft er zijn kouden -adem overheen geblazen, en—de ooievaar is weer gekomen. Men spreek van -iets anders. - -Stil! Mergen is ’t Zundag, en mergen zal ’t wêzen. ’t Is nou al loat -ien den oavond. Elf uren het de klok al gesloagen. Gunder ien de groote -schuur van ’t Hoogeland doar zitten ’r vier um ’en groote kuup heer; -drie knappe boerinnekes en—Janske de weduw van De Lagekamp. Ien de kuup -liggen blom’ en bloajer, en zie, bij ’t schien van de groote -stallanteern vlechten ze slinger, jong, dat ’et zoo’n oard het: - - - „Hier ’en reuske, en doar ’en flikske, - Weer ’en tekske en weer ’en strikske; - Bluumkes moar, - Bij mekoar; - Rood en gruun veur ’t jonge paar.” - - -Zoo zingen de drie boerinnetjes in ’et ronde: en Janneke zingt wel niet -mee, maar ze vlecht des te harder, en—Koendert uut den Oanval—Koendert -begiet de slingers die al gereed liggen, en, als hij ’t gedaan heeft, -dan plakt ie Kaatje—één van de drie—een kus in den hals dat ze d’r puur -van verschrikt. - -„Toemoar!” roept Reindert die het aanziet: „’t Wordt tied da’j óók -scheep goat.” - -„Over ’en moand!” lacht Koendert: en Kaatje lacht mee: „As ikke geen -nee zeg.” - -„Ho ho! dat duut ze niet!” En ’t klinkt weer in ’t ronde: - - - „Bluumkes moar, - Bij mekoar; - Rood en gruun voor ’t jonge poar.” - - -„Ja, dat het morgen Zondag is dat weet ieder, maar ieder weet evenzeer -dat morgen Joapik en Hanske voor de prekstoel ’en poar zulle worden. -Veur de burgemeister woaren ze’t giesteren al, moar—dát zeit nog niks. - -„Mergen! En Joapik, al goeng ie naar bed, hie kan moar niet sloapen. -Gunder op de stoel bij ’t roam, doar liggen—heel krek ien de -plooien—broek, vest en jas, spiksplinternei, te glommen ien ’t -moanlicht. Op ’t kastje daar steet de neie zieden hoed, met ’en rooje -neusdoek d’r over. En dan—’t harlozie ’r naast, ’t zulver -harlozie.—Ielk tikske al noader, hê jennig! al noader.—Moar dat tikken -zeit nog méér, went Riekske bewoarde ’t harlozie, en voader beschreef -ien de kast van ’t harlozie: „Gekregen as bruugom veur Joapik.” Dus -trouw’ mocht et wêzen! Dank voader, dank God!” - -Mergen, joa mergen wordt Hanske gelukkig. Ze vuult ’t; moar toch,.... -’t Is de letste oavend van ’en vroolikke jonkheid; de letste.—En ze kan -nog niet sloapen; ze weet wel: doargunder ien’t schuur, doar vlechten -ze slinger van gruun en van blommen; moar ’t leven zal altied geen -bruudsslinger wêzen. Doar zal wat anders toe dienen.—En zie, dóár leit -’et; joa doar leit ’et boven op ’t gruun moesdelien waar ze mergen mee -trouw’ geet. Doar leit ie, den biebel met zulveren klampen; den biebel, -deur Riekske bewoard, en deur voader Huibert op ’t erste blad van den -biebel beschreven: „Van moeder, veur Joapiks beminde.” Dus trouw’ mocht -et wêzen!—Godsdienst en liefde! Liefde de slinger deur ’t lêven, veur -hier en veur eeuwig. - -Zie, daar knielt ze—’t oarige dernje—daar knielt ze bij den stoel neder -waarop haar trouwkleed gereed ligt; haar gevouwen handen rusten op het -boek waarvan de grondtoon „Liefde” is. En terwijl ze daar bidt vol -geloof en vol hope, zingt het daarginder bij ’t vlechten der slingers: - - - „Zooveul bluumkes bij mekoar, - Zooveul heil veur ’t jonge poar.” - - -Sinds twee joar steet ’r ook op ’t dak van De Lagekamp ’en uiversnest. -Erst is de vogel gekommen; ’t najoar gevlogen; ’s leintes -weerumgekommen, en toen—toen het ie wat meegebrocht. En wat dan? - -Kom moar is mee. Achter ien de keukenkoamer, buuten de scheut van de -deur, doar steet wat oarigs. Ge ziet ’t al. Sloa ’t kleid moar is open: - -Och heere minsen! wa’n aardig klein snuutje. Is dat nou ’en jungske van -Hanske? - -En Hanske—nou geen dernje meer, moar ’en wiefke, nog knap, moar zoo -rond as ’en tunneke—Hanske steet ’r achter en roept: „Joa, eiges van -mien; van Joapik en ikke.” - -En hij—woar ’t jongske óók van is—hij kan ’t niet loaten is êfkes te -kommen. Over ’t schouwer van Hanske kiekt Joapik de wieg in, en -gronnekend lacht ie: - -„Hê hê, woar is voader?” - -’t Jungske zeit niks, dat kan ie nog niet, moar, as ie ’t kos, dan zou -ie krek zeggen wat moederke zeit: „Dóár, dóár steet ie, en—’t is ’en -beste! ’en goeje! Warkzoam altied; flinker met iederen dag. ’t Bestuur -van de bouwing zoogoed as de beste. Allinnig onneuzel, onneuzel ien’t -kwoaje!—Joa, zóó mot ’et jungske ook worden. Lief menneke, kom!” En ’t -ronde wiefke neemt kleinen Huibert uut de huija, en doet ’et jekske -los, en loat ’em klokken den kleine, en.... Joapik blieft ’r noar -kieken. - -Maar—nog eene ziet er naar ’t lieve, naar ’t waarlijk zoo reine -tafreel: ’t is zuster Janneke; zij, de kinderlooze; ze vindt ’et óók -oarig, ze het ’r ook schik ien, en—op De Lagekamp zin ze krek zoo -gelukkig as op ’t Hoogeland. - -Wat ouwe Huibert op ’t starfbed gezeid het, dat lachen de zunnekes van -’t oarige ronde wiefke as ze heur kienje voedstert: Liefde! - -’t Is oavend. Riekske en Reindert kommen zoo stond ’en uurke proaten. -Vrouw Janneke ruurt met de gluuiende pook ien ’en kêtel vol eerdeikels. -Joapik kiekt ’r noar en heurt ’et sissen.... Moar, hie heurt nog wat -anders, went Hanske—zien eigen, zien eenige Hanske—met den voet op de -wiegtree, ze zingt as ’en liester: - - - „Sujoa sujoa deine; - Jungske wor groot moar blief reine; - Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht: - Sloap moar klein kienje, sloap zacht.” - - - - - - - - - -’T BLINKENDE HOANJE. - - -’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was -’et de langste dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse. - -Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten, -overal veur de deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven -zooveul as trompetter bij de kerresiers is gewêst, het tot heel loat, -wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, dat ’et -over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig! -En—allemoal zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar -eindelik, toen Knilles ook uutschoai met bloazen, toen zin ze -opgemarsierd. - -En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig -twoalf gebromd, en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t -moanlicht sting te gliensteren, het de Bêtuw zien sloapen onder de -glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen en de buschkes -van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig -zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng. - -Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken -en kwakken woaren gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en -moar ’en eenige zei nog zoo af en toe: dat ie wel wakker was. - -Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t -hum gedoan had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie, -krek as de andere manskiepen, den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel -bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, nog ’en half uurke -moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren ien de -hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat -dee ie zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan -mochten de domme rakkers umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud -was; ’t roestige piepen heurden ze niet; niks as vergoldsel, iezer -vanbinnen. - -Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar -zie—’en lichtglans ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et -zunneke: Gemergen! en zal ie de dauwdröpkes noar umhoog trekken, en -alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten -gliensteren alschoon ’et vergold is. - - - -’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet -stoan. A’j goed kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten; -en a’j bekend bint ien’t darp, en ’t witte mutske achter ’t venster -gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t gedoan het, Geertje van -Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit. - -Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met -zijn eenige dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is -nog ’en kloek mansmins aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die -bruin geverfde kast, daarginds op den grond zal de schuld hebben: Drie -en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as van onder. Buutenop -hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen, -stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan -hei’j ’en deur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein: -schappen en loajen; snuf, koffie, thee en kluutjes ien pekskes, goarens -en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken en oogen, lodderijn- -pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes met -hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven -op de kast: vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den -veurkant van onder, hei’j ’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’ -woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t verstoan dat Harmens rug -wel wat krom en wat stram is. - -Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen -kan ie ook wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en -roare. Ien de kark kumt ie nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met -den hoed of de pet veur de oog’, dat duut ie ook nooit; moar anders: -goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen smet op zien -wandel. - -Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n -lêven ’en mins in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit, -went a’j d’r noar vroagt dan proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is -doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, en fillezoof dat -beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan. - -’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op -gefigelierd um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee -niet genogt. De schoolblagen, die niks bang zin dat Harmen heur met -zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen ook dukkels: „Harmen -Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke koffie -vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t -karkhof leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie -sinds twientig joaren woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs -Geertje niet, zien eenige lieve Geertje. Harmen wil d’r nooit over -sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten. - -Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme -been’. Geertje van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een -gezien had. ’k Wil niet zeggen zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo -muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, néé dat dee ze niet. - -Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was -Harmen die d’r wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken -boerenknecht gefiksierd was, zou met Gijs Giesels wachten totdat ie -alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met Harmen moar scheep -goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister kregen -Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen -uut de prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie -niet. Twee oavend’ véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van -de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; hoe? dat weet geen moerzoalige mins, -moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot worden afgezet, dan -ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst. - -Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg -ien de kroam gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven, -het ’en kleine Geertje veur hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met -weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats vertrokken, wat kos -ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen. - -Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn -dochter hem had voorgezet. - -Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo -stroef deur de kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om -zijn pijpje te stoppen, nu roept hij: „Geertje!” - -’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij -keert zich om, en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?” - -Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend -hadt, dan zou’j zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon -dat d’een nog ’en knöpke was, toen d’ander al uutviel. Oakelik mooi -is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en vievig, en -heelegoar zoo’n mollig pestuurke. - -Of er nog geen jongens....? Schei moar uut; oan voader het ze genogt, -en voorders: alle hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen. - -„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of -ie ’t wachten kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,” -zegt Harmen. - -„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit. - -„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de -koperen tabaksdoos tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn -pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag za’k ook op ’t veerhuus -kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.” - -„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was -gebleven, dàt ku’j oan d’r foasie wel zien. - -Veur sommige minsen ku’j zoo’n houterig gevuul hebben—afketserig—da’j -ze liever op de karkspits as mee oan toafel ziet zitten. Zoo’n gevuul -had Geertje as ze Toon Bolmans van ’t Hooge Veer ien’t vezier kreeg. En -Bolmans was toch ’en knap mins, en karkmeister en vroom; dat zeiën ze -allegoar. Ook nog: Bolmans was ien’t ongeluk, went zes wêk’ gelêje had -ie zien vrouw verloren, en, dat ie arg mistroostig was, moar ook arg -berustend ien den Heere, dat heurde ielkeen, die op ’t veerhuus kwiem. -Bolmans most natuurlik, as harbargier, tapperij houen, moar—niet een -die ’em ooit ’en slukske zou zien pruuven. „Ik kan d’r niet tegen,” -zeidie altied as ze zeiën: „Allo Bolmans, breng is toe,” en, den Heere -verzuuken dat mocht niet. - -’t Was ook wel te marken dat Bolmans niet pruufde, went met de kloare -wier ie oolik beetgenomen: zu’k foezel! - -Bolmans was Griffermierd en vroom en karks, moar, Rooms en Onrooms was -’em genêgen, en de Griffermierden zeiën zelfs dat z’um ien den Road -moste kiezen: geen bêter as Bolmans! - -A’j nou nog weet dat de boas van ’t Hooge Veerhuus ’en eenig dernje -het, woar ie—zooas ielkeen zien kan—overgoejig veur is; dat ie ’en knap -pestuur het en ’en goeje néring duut, dan ku’j niet begriepen hoe de -dochter van Harmen zoo’n wondere smoak het; moar—Geertje kan ’t -verechtig niet gebêteren, en—as zij ien de tabak werkt, dan kan zij -zich niet begriepen: hoe ’en ander die bittere bloai’ ien de mond kan -verdroagen en zeggen dat ’t lekker is. - -„Ik bin blied d’j Bolmans wilt van dienst wêzen,” herneemt Harmen: -„Bolmans is zwoar bepruufd geworden.” - -„Wat gij wilt voader, dát wi’k en niks anders,” antwoordt het meisje. -En hij: - -„Kom is hier Geertje?” - -Geertje komt. Toen haar vader straks heeft gezegd, dat ie slecht het -gesloapen, toen het ze’t hum oangezien; nu bemerkt zij nog meer dat ie -wonderlik bleik ziet, en zachtjes zegt ze: „Wat schort ou toch voader?” - -„Eergiester bi’j twientig joar geworden Geertje, en giester veur -twientig joar stierf oe moeder.” Bij het laatste woord licht Harmen de -pet op. - -Hij sprak van Moeder!—„Krek zoo voader!” - -„Wat zou’j gedoan hebben, a’j giesteroavend de mins hadt gezien, die ou -twientig joar as ’en hel ien’t gemoed lei.... Watte....??” - -Geertje begrijpt het niet; „Ikke voader....?” - -„Dan zou’j slecht gesloape hebben en bleik zien,” zegt Harmen haastig. -Hij wou van ’t chepieter weer afwêzen. - -„Nee voader, as ’k zoo’n mins kende,” spreekt Geertje, terwijl zij den -man zoo oarig ien de oog’ ziet, „dan ha’k ’em gezeid: Loat ’et uut -wêzen, en ’k had hum de hand gegeven, en voorders ha’k goed gesloapen.” - -„Zóó, zou gij dat gedoan hebben,” zegt Harmen langzaam: „gij, da’s -meugelik, moar a’j den duuvel ien’t lief hadt....” Met daling van stem: -„Ik, zundig mins!” - -„Ge bint zoo goed voader,” vleit Geertje. - -„Goed!” schudt Harmen met pijnlijken lach. - -„Moar zeg dan, wát hei’j toch en wie hei’j gezien?” klinkt het weer -zacht van ter zij in zijn ooren. - -„Wat.... Wie....? Niks Geertje, niks; ’k het arg gedreumd. Hei’j ook -’en kummeke woater?” - -Een oogenblik later drinkt Harmen; straks wier ie zoo roar; nou is ’t -bêter, ’en heeleboel bêter. - -„En moeder....?” herneemt het meisje, nadat de vader gedronken heeft: -„Moeder was ’en engel hei’j wel is gezeid.—Voader, toe, sprêk nòg is -van moeder.” - -„A’j van ’en Engel wilt sprêken dan mo’j rein wêzen,” zegt Harmen. En -dan voor zich zelf: „’k Bin tot alles in stoat.” - -Nee nee, dat was ie niet! Heur moar: - -„Kiek is Geertje,” zegt de vader, nadat hij een droeven blik van het -anders zoo vroolijke kind heeft opgevangen, en hij toont haar het -dampende pijpje: „’En mins is krek as ’en piep tabak—as’ blieft ’r -over, moar de rook is de geist, en de rookwölkskes goan noar boven—as -de piep niet verstopt is.” - -Geertje most prakkezieren; moar, toen voader noar de negosie kast -goeng, toen zag z’em dampen; ’t piepke wàs niet verstopt—de -rookwölkskes goengen naar boven! - - - -Een kwartier later is de deur van het witte huisje gesloten, en ligt de -sleutel in een kleine holte tusschen het vensterkozijn en den muur -verborgen. - -Harmen Kast—zoo laat hij zich gaarne, misschien bij voorkeur -noemen—Harmen heeft met zijn zware vracht ter linkerzijde den grindweg -gekozen, terwijl Geertje rechts langs het kerkje den dijk is opgegaan, -om straks in den boomgaard achter ’t Hooge Veerhuis, aan vaders bestel -te voldoen.—Wij bevinden ons eerder bij ’t Veerhuis dan Geertje. - -’t Is halfvier in den morgen. - -Zou Bolmans al op wêzen....? Wel zeker!! De begeerte des luiaards zal -hem dooden: want zijne handen weigeren te warken, zeit de Heer. Krek -zoo! Bolmans mot al oan ’t wark wêzen. - -En echter, aan de voorzijde van ’t veerhuis, dat boven aan den dijk en -op een paar honderd schreden afstands van den Rijn ligt, ziet gij -wèl—in het eigenaardig morgenkleed, nat van den dauw—de houten -voerbakken staan, en ziet gij wèl Bolmans veulen, uit de wei ontsnapt, -nu eens zijn jeugdig gebit op een der bakken beproeven, of dan door -lustig achteruitslaan het rasterwerk naast de woning met vernieling -bedreigen, maar—den veerbaas ziet gij er niet. Binnen in de gelagkamer -is hij evenmin. Bruine Mie veegt er de vloer, en als ze tukt en goapt -tot achter de oor’, dan ziet ze erst noar de deur, en dan noar de -tapkast; vat, met ’n gauwigheid ’t karafke annies, sleet de lippen um -den hals van ’t karafke, en, als ’r de troan’ van ien de oog’ kommen, -dan vêgt ze hoastig de mond, en gronnikt: „Wel bekomme ’t ou Bolmans!” - -De veerbaas zal achter de huizing, in den tuin of in den boomgaard -zijn, want, noch in een der andere vertrekken—waar wij ook in ’t -voorbijgaan zijn lieve Jenneke slapende vinden—noch op den deel is hij -te zien. - -Zoek maar niet langer. Hier, ter zij van de deeldeur in ’t onderhuis, -is het kelderluik. Acht trappen afgeklommen, dan zijt gij beneden. - -’t Ruukt er stark. Noar jenever en bier. ’t Meist toch noar bier; niet -zoo fris as buuten, moar ook niet lillik, ten mienste a’j van bier -houdt en dorst het. - -’t Is er donker genoeg: er valt een flauwe lichtstraal door het -keldervenster naar binnen, want vóór dat venster staat een plank. En -Bolmans....? Zie, daar loopt hij—alsof ie wat wichtigs in beide handen -draagt—met krommen rug, naar den donkersten hoek der lage ruimte. ’t Is -een vaatje dat hij er heen brengt. Daar, gansch in ’t duister, wordt -het voorzichtig op een verhevenheid getild. Een oogenblik later -verneemt gij het losdraaien eener kraan. Dat is een groote kraan. Zij -steekt in den buitenmuur.—In den muur....? Ja, zie maar goed: Bolmans -„het geen handen die weigeren te warken,” eiges het ie dat spul zoo -oarig geknutseld: Van de rêgenton, oan de buutenkant, geet er ’en -buuske deur de muur noar binnen. As ie nou woater wil hebben dan kan ie -’t kriegen zooveul as ie wil en zonder dat iemand ’t gewoar wordt. -Oarig geprakkezierd, heel oarig!—Zie de kwoaje drank, den jenever, mot -ie zoo’n bietje onschoailikker moaken, en, al zeggen ze soms dat ie oan -geen best kantoor is, ze lusten ’em toch wel. Eiges het ie d’r wienst -bij, en, dat ’r bij hum moar zeldzoam een onbekwoam uit de deur geet, -dat is plezierig, arg plezierig! - -De kroan weer dichtgedrêjd! Nou is pruuven of ’t ook te slap wier. Erst -’n goeje slok uut ’t moatje met kloare—dan ’en glêske van ’t -oangelengde uut ’t vat.... ’t Kan nog best ’en klein bietje vêlen. De -groote kroan nog is opengedrêjd. Weer is gepruufd, tegen mekoar. Zóó -zal ’t goed wêzen. ’t Moatje moar lêggedronken. - -Die weerlichse hoan! Van ’t gekrêj zou’j hoast schrikken. Zeker zat ie -op de rêgenton. - -Dàt duut ie; en as ie gekrêjd het, dan drinkt ie van ’t woater uut de -rêgenton; en as ie, um te slokken, ’t köpke noar de hugt stêkt, dan kan -Bolmans hoan, den weerhoan op den karktoren zien gliensteren en drêjen, -moar—’t piepen van ’t roestige iezer, dat heurt ie niet, dat heurt ook -geen mins. - -Toon Bolmans is gereed. Alles ien orde en weer op zien ploats geburgen. -De kelder uut.—Dichtgesloten.—Sleutel op zak.—Zoo’n klein bietje drêjig -en soezig... van ’t aftappen.—Weet alles toch best wat ie duut; heel -best. Hoeft zich niet ens, as je noar boven geet, oan de trapleuning -vast te houen; iens geheel niet; dat hoefde ie giesteroavend ook niet: -nooit! - -In het bovenhuis, dat met de dijkkruin gelijk ligt, teruggekomen, gaat -Bolmans niet de gelagkamer binnen, maar treedt in zijn slaapvertrekje -dat er neven is. ’t Volk weet dat ie ’s mergens, as ie zoo het een en -ander het beredderd.... ’en kapitteltje geet lêzen, en veur niemand te -sprêken is. - -Jenneke ligt nog te sloapen.—Bleik, oarig dernje! - -Op het tafeltje ginds in den hoek, bespeurt gij een staten-bijbel; -daarnevens staat een leunstoel, met den rug naar het kleine venster -gekeerd, waarvoor een gordijntje hangt. „En uwé deur gésloten -hebbende....” Bolmans doet het knipje op de deur, en—as ie straks ien -den stoel zit, dan weet ie nog wel dat Geertje van den Stomp zal -kommen, en dat ie lid van den gemeinteroad wil wêzen—moar, gauw toch -vallen zijn oogen dicht, en gaat de mond open en hoort ge een leelijk -gebrom.—Bolmans zeit dat kleine Jenneke, veur ’en kiend, en bezonders -tegen den mergen, al wonderlik snorken kan. - -’k Wil d’r uut, ’t wordt ’r dompig! - - - -’t Is buuten zoo’n oarig bietje frisser. Ien de letste doag’ is ’t -miesderoabel werm gewêst; nou zin d’r schöpkes ien de locht. - -Achter ’t Hooge Veerhuus ien den karsebongerd is ’t oarigheid. Mins -mins, wa’n roodböllekes tussen de gruune bloai’! Ge zoudt ’r ien biete -willen, zoo vol, zoo gezwollen, zoo mooi van rood. Oarige dinger! Nou -’t ’en klein bietje wêjt, nou is ’t krek asof ze tussen de bloai’ -verstöppelje speulen, en lachen: Ge zult mien niet kriegen. As ze de -mus’ en de spreêuw’ meinen dan hen ze geliek, doar zal kleine Geert op -passen. Kleine Geert op de bloote vuut’, en zonder pet op de gêlblonde -knikker, hie schrauwt den heelen tied van geweld: Tjaa! huurruu!! en -dan sleet ie met ’en hout op ’en iezeren potdekkel, tjoeng! tjoeng! dat -de mus’ en de spreêuw’ meinen dat ’r onroad ien den bongerd is, en op -’en afstand blieven. „Ge zult mien niet kriegen!” lachen die rooje -kleuters tussen de gruune bloai’, moar—’t zal mis wêzen. Vier, zes, -zeuven mansluu en derns, zin met leeren en mandes en hoak’ gekommen. -Doar geet ’et oan de gang: ze kruupen ien de boom’ en tussen de tak’ en -tussen de bloai’ en de rooje sapböllekes lachen niemeer. - -Ze begriepen nou dat de bluuj- en de gruujtied veurbij is, en dat ze de -wereld ien motten. En—de wereld mag buuten den bongerd óók mooi wêzen, -en dat ze nog lachen zullen op de toafels van riek of van erm, ’t kan -woar zin, alêvel ’t zal kortjes moar duren, heel kort; en ’t was zoo -mooi tussen de gruune bloai’ oan den stam, zoo mooi en zoo vroolik! - -De roodböllekes hebben geliek, de jonkheid is mooi en lang, en ’t lêven -al wiejer, hoe mooi ook, moar kort. ’t Begint veur de roodböllekes niks -plezierig in die donkere mandes! - -Wie géén plezier hebben, Geertje van Harmen kan nog lachen. Nu zij op -de ladder tusschen het groen staat en ijverig de zoete meikersen -plukt—nou mot ze verechtig lachen. - -Wie ’em gekniept had dat wist ze niet, moar—krek op ’t oogenblik kwiem -d’r ’en karsepit tegen d’r wang gevlogen, langs ’t duukske den hals -ien, en, zóó noar umlêg toe. Wa’n roarig gevuul um ’et hart! - -„Zou die lillikke jong doar ginds ’et gedoan hebben?” denkt Geertje: -„Wacht!—Lekkere kars! Zuut!—’t Hartje d’r uut. Tussen vinger en duum. -Knets, doar geet ie. En.... die was ook roak!” - -„’t Is ’en lillikke jong, da’s woar, zoo’n dikke neus en zoo’n schêve -mond en wat moager van pestuur, moar anders, nou ie weer umkiekt: mooi -zwarte oog’ ien de kop; zoo’n oolik gezicht! Wie of ’t wêzen mag? De -neie veerknecht van Bolmans misschien. Met St. Jan most ie kommen: ’t -kan wel wêzen.—Doar kniept ie weer met ’en pit.—Mis man! En zie, nou -zal Geertje is niet weerumkniepen: we zint um te plukken en niet um te -êten. - -Heur! doar klinkt de veerbel oan d’overkant van den Rien. Wa’n roare -jong! Köpke-over keukelt ie den boom uut; op zien been’ kumt ie -terecht.... loopen, loopen wat ie kan noar den diek.... d’r over.... -vort is ie. - -„’t Liekt lang zoo gezellig niet ien den bongerd.” Geertje plukt en -plukt, en as ze zoo af en toe de hand op ’t gemoed houdt, dan vuult ze -de karsepit nog. - -„Die wondere jong!” - -D’r mot veul volk op ’t veer wêzen, went zoo goandeweg is ’t al meer as -’en uur gelêje dat ie gegoan is. ’t Wordt ’en bietje duuster in de -locht. As’t ’en arge bui wordt dan zal ze schuilen, gunds onder de kar. -Ien’t veerhuus goan—nee, dat wil en dat zal ze niet.—Woarum niet? Da’s -ook ’en geschiedenis, ’n vremde, woar ze geen kerroazie van had tegen -voader te sprêken. Stil dan: - -Twee wêk’ noa de dood van vrouw Bolmans, het Geertje, op verzuuk van de -boas, vier doag’ answiet op ’t veerhuus met schoonmoak’ geholpen. De -veerboas was vrindelik gewêst. Goed!—Over voader had ie gesproken dat -’et zoo’n beste mins was, jammer allinnig dat ie zoo weinig oan God -docht en nooit ien de kark of oan „toafel” kwiem. Ook goed! went—jammer -was’t, en woarheid was’t ook: over godsdienst sprak ie nooit. -Verechtig, de veerboas had de noam moar ook de doad dat ie veul uit den -biebel wist. Tekst’ kos ie van buuten asof ie nog op de kortegezoasie -goeng. ’t Was woarheid dat ie oakelik mooi over de dood van zien vrouw -kos proaten, moar woarheid was ’t ook, dat ie heur op den letsten -oavend ’en biebelse proat had veurgehouen.... ’en proat! harrejennig, -nee, ’t was te roar um over te sprêken. Geen mins het ’r mee van noode, -moar,—bij hum weer oan huus kommen, dát nooit van z’n lêven! „Rien -bovenal!” zei voader toch dukkels genogt, en voorders: „Wi’j weten wát -rein is: kiek moar noar Boven, dan heur j’et van binnen.” - -’t Is van lieverlede al donkerder geworden; de schöpkes werden wolken, -en enkele regendroppels tikken reeds als de voorloopers van een vette -bui op het groene dak der sappige vruchten. - -’t Ritselt—en tikkelt en plast. De manden, die al vol zijn geplukt, -worden bijééngezet, en met een dekkleed voor den regen beschut. Wa’n -stroom van woater! Êfkes schuilen! De kiep’ schuilen ook; bewies dat ’t -kort moar zal duren. - -En de kersenplukkers ze loopen wat ze moar kunnen noar Bolmans’ -achterhuis: de mansluu met opgetrokken schouwers, en de vrouwluu met de -bovenrok’ over ’t heufd. Kiek—Geertje zit onder de kar. Nog zoo kwoad -niet, nou had ze ’t eind niet te loopen gehad. - -A’j meint dat Geertje allinnig zit, dan bi’j van de wies af. Toen ze -pas êfkes goed en wel op ’t dreuge zat, toen keken twee mooi zwarte -oog’ deur de spoak’ van ’t kar rad heer, en zei ’en schêve mond onder -’en dikken neus: „Mooi weertje om poaling te vangen.” - -„As ie moar bieten wil,” zegt Geertje weerum, en ze vuult dat ze -verschiet: ze had hum iens-geheel niet zien kommen. - -„En ikke roai da’k hier ’en bietje bij ou kom zitten,” herneemt de -jongen, en, als hij zich bukt en tegenover het meisje heeft plaats -genomen, terwijl hij de armen om zijn opgetrokken knieën slaat, dan -vraagt hij: „Wie bi’j?” - -„D’eigest die’j straks met karsepit’ het geschoten,” zegt Geertje -oolijk en wendt haar gelaat. - -„En d’eigest die weerum het gekoatst,” zegt de jongen en knijpt een oog -dicht. Iets later: „Ge hebt ’en heel oarig snuutje.” - -Geertje blozend: „Loop! gij iens-geheel niet!” - -„Dat wi’k niet zeggen: a’j goed kiekt dan mot ’et zoo slecht nog niet -wêzen,” spreekt de jongen: „’en fijne neus, en zoo’n oarig klein -munje.” - -„Nou—’t is wat moois!” zegt Geertje, en ze mot toch êfkes lachen. - -„Gij hiet.... Koatje....?” vischt de jongen, en terwijl hij dat zegt, -ziet hij meteen dat de kleeren van het meisje door den gutsenden -schuinvallenden regen ter rechterzijde geheel en al nat worden. Zonder -antwoord af te wachten springt hij vlug onder de kar uit; wipt zich er -op; trekt, niet zonder inspanning, het breede zijwant uit de beugels; -laat dat planken beschot langs het rad naar beneden glijden, en als hij -een oogenblik later—weer met de erms um de knieën—tegenover het meisje -zit, dan vraagt hij nog eens, alsof er niemendal gebeurd was: „Gij -hiet.... Koatje niewaar?” - -Eerst heeft Geertje niet begrepen woar ie zoo gauw noar toe goeng en -wat ie op de kar wou. Nu—’t was oarig, ’t was vrindelik. „Ik dank oe,” -zegt ze, terwijl ze hem aanziet: „Zoo is ’t bêter, veul bêter. Hoe ik -heit....? Ik heit zooveul as Geertje.” - -„Dat docht ik wel!” zegt de jongen: niet dat ze Geertje heitte, moar -dat ze de eugskes niet altied links zou houen: „Van mien voaders- en -moederskant,” vervolgt hij: „nuumt ze mien Dorus, moar van mien eiges -heit ik „de kat”. - -„Da’s ’en wondere noam!” zegt Geertje, en ze ziet hem met haar blauwe -eugskes vragend in de zwarte kijkers. - -„Nou zou’j wel wete willen wóarum,” herneemt Dorus: „Dat za’k oe is -zeggen: A’j kleine kiender heurt schrauwen, da’s niks oarig; is ’t wel? -Voader is ’en best mins, moar, ’en bietje korzeleurig; en, dat ie -liever de kiender sloeg as dat ie eiges woames zou kriegen, dat ku’j -’en mins zoo kwoalik niet nemen. Kleine Janske—zoo’n oarig -drummelje—was pas ’en joar oud, en a’j pas ’en joarke oud bint dan -hei’j nog niks geen gevuul van redenoasies. Ze schrauwde. „Zu’j stil -wêzen!” zei voader. Janske begreep ’r niks van en schrauwde nog harder. -„Zu’j de mond houen!” riep voader. Janske dee ’t niet, went, ze wou de -borst hebben en moeder was de deur uut. Voader kreeg de kriewel in ’t -lief en de vingers begosten hem te jeuken: „Duuvels ding!” zeidie, en -wou ’et kleine dingske uut de wieg griepen.—Ielk zien meug, doar had -ikke geen oarigheid ien; en, nog eer dat voader bij ’t wiegske was, had -ik ’et kleine dernje d’r uut. Geloopen naar buuten; voader achter mien -oan.—Harrejennig, ik de kiepeleer op—wrak genogt!—de geut van ’t huus -langs; ’t rietendak opgeklouterd, en, eerda’k ’et wiest, zat ik op ’t -uiversnest woar nooit ’en uiver op kwiem. Voader schrauwde umlêg: ik -goeng oan ’t lachen; ’t klein dingske was stil.” - -„Hê!” zegt Geertje met verruiming, en nog eens: „hê!” went ze was bang -gewêst dat Dorus’ voader hum bij de broekspiep’ zou gevat hebben toen -ie noar boven klom. En weer met een zucht: „Hê, dat was oarig!” - -„Dat zou’j zoo meinen,” herneemt de jongen: „moar a’j ouwere minsen -heurt dan was’t baldoajig: ’k Was vieftien joar, en a’k gevallen was -dan had Janske wel dood kunne wêzen. Een uurke bin’k boven op ’t nest -gewêst; toen he’n ze mien noar umlêg gehoald. Van voader he’k woames -gehad—woames, da’k ’et nog twee doag’ kos vuulen; en van meister ’en -ripplement; en van dommenei ’en priddekoasie; en ze hadden geliek, ’t -was slecht um ’t kleine drummelje zoo te woagen, moar—slêg het ze niet -gehad, doar ha’k toch schik af. ’t Bleef toen: de kat.” - -„De kat!” herhaalt Geertje terwijl zij Dorus nog met bewondering blijft -aanstaren.... Die neus was toch zoo dik niet; schêve mond....? ko’j -niks van zien as ie sprak; mooi oogen, arg mooie oogen! „En bi’j hier -veerknecht?” vraagt zij na een oogenblik, waarin alleen ’t gekletter -van den regen te hooren was. - -„Siends giester,” zegt Dorus, en dan, stil in zijn eiges: „Verdekseld -lief snuutje!” - -„En waar kom ie vandoan? en oe voader hoe heit ie!” vraagt Geertje -weder. - -„Voader woont te Z. oan de Woalkant, en Giesels heit ie,” zegt Dorus: -„moar blied is ie da’k de deur uitkwiem. „’En appeldief minder,” zeidie -eergiester toen ’k goan zou, went, ’t noajoar kon ’k ze mans worden, -hoe hooger hoe liever, dàt kon ik! Niet da’k ze eiges lustte, ’k hou -van geen zoere appels, moar de kleinjes, en veural Janske, die nou zes -is, hê mins, die kon d’r ien bieten!” - -Geertje meent dat ze die naam van Giesels.... moar ze kan ’em toch niet -thuus brengen.... „Wi’j en pêpermunje?” - -Dorus Giesels houdt van geen pêpermunjes, moar ’t zou niet oarig wêzen -um ’t af te sloan; en, uut dat kleine deuske wil ie d’r eentje vatten; -’t henje van ’t mollig pestuurke had ie nog liever gevat, moar, hie -vatte ’t pêpermunje, en stak ’t ien de mond, en ’t smiek wel roar, -alêvel: „Ik dank oe,” en dan weder vragend: „Moar gij, van wie bin -gij?” - -„Van Harmen Langhuuzen die met de negosiekast loopt,” antwoordt het -meisje. - -„Zóó!” zegt Dorus: „ik ken ’em van heure zeggen, went bij ons ien’t -derp kwiem ie nooit.—Zóó bi’j van die!” En dan, dan zegt hij nog hardop -of, stil, dat weet ie verechtig niet, moar zeggen dat dee ie’t: „’k Wou -da’j van mien was.” - -Daar roept alweder de veerbel. Dorus mag geen oogenblikske tukken: „Dag -oarige Geertje,” zegt hij, terwijl hij ijlings zijn schuilplaats -verlaat; en dan onder ’t loopen: ’t Was goed um te vissen.... Beet hèt -ie gekregen! - -’t Kan wel woar wêzen. - -En de rêgen was zoogoed as gedoan; en ’t karsenvolk kwiem weerum; en -Geertje sting ook op om weer oan ’t plukken te goan. En—toen ze zich -bokte um onder de kar uut te stappen, toen vuulde ze ’t plekske weer, -woar de karsepit umstreeks van ’t hart zat, en—’t drukte wel, moar zeer -dee ie niks, nee, en—’t was ’en oarige, ’en heel oarige jong! - - - -In den namiddag is ’t een heele drukte bij Bolmans op ’t Hooge -Veerhuis. - -Bolmans het—noa ’t kapittelje ien den biebel—veul oan ’t heufd gehad. -Op z’n kämerke het ie pampierkes zitte schrieven. ’t Most heel ander -schrift wêzen as zien gewone, zoo’n bietje kriewelig, en hie schreef: - - - -„Beveelt aan voor lid van den gemeinteraad: Antony Bolmans.” - - - -En dan ’en T. ’r onder. Dat kos ’r ’en heele boel wêzen, beveurbeild: -Teunissen, Teiskes, dommenei Teppelman, en zelfs de Roomse pastoor -Takkers.—De pampierkes ien ’en pekske gedoan; dàt was één. - -Toen had ie ’en brief op te stellen. ’t Was geen doageliks wark.—Zal -moar beginnen: - - - -„Zuster, Kaatje Van Bemmel. Ielken dag heef ik te strijden in het -vleesch over de mistroostigheid vanwegens Gods bezoeking alsdat mijn -zalige vrouw is kommen te vallen, maar de Heere is mijn Troost en Hij -en doet ons niet naar onze zonden en vergeldt ons niet naar onze -ongerechtigheid, want ik heef vernomen dat ik mijn hart zou stellen tot -bevrediging voor u zuster Kaatje Van Bemmel, alsdat gij weduwe zijt en -mijn arme Jenneke geen moeder meer heeft, en ikke geen hulpe tegenover -mijn zelfs. Alsdat ik ben te rade geweest en UE den huwelijken staat -voorstelle, als zullende deze twee tot één zijn. Jij hoef geen -bekommering te hebben Kaatje Van Bemmel, vanwegens dat uwé neven en -nichten om de erfenis verzettelijk zullen wezen en uwé kwellen, want de -Heere zeit: zoo en wie een vriend der wereld wil zijn, die wordt een -vijand Gods gesteld. Alsdat ik om mijn eenig kind UE dit verzoek heef -te doen en ikke u lief heb en....” - - - -Nee, ’t was onverstandig zoo’n brief. ’t Most is op sproak kommen; pas -zes wêk’ noa de dood van zien vrouw. Alêvel d’r kosten koapers op de -kust kommen; d’r was al geproat van Janssen gewêst. Geen wonder: Koatje -Van Bemmel is al ’en half joar wêduw, en zonder kienders; zoo’n klein -bietje mottig en dikke vieftig mocht ze wêzen, moar—veur twee ton uut -de weg goan, dàt dee ze niet.—Eiges d’r heen goan! Kos ’t bêter -besprêken. Zundag noa karktied! - -’t Gekletter van den regen heeft Bolmans uit zijn mijmeringen opgewekt. -Een vreemde plooi kwam er om zijn lippen spelen. Al spoedig is hij naar -de deel in ’t achterhuis gegaan, en, terwijl hij daar op gemoedelijken -toon het saamgescholen volkje een: Gemergen! heeft toegesproken, -dwaalden zijn donkere oogen er in ’t ronde, en eindelijk, alsof hij den -naam had vergeten: „Isse dinges d’r niet....?” - -Of de boas Geertje Kast meinde? - -Joa, krek, moar ze mosten den mins geen Kast nuumen, dat was ’en -scheldnoam. - -De boas was toch striekt, striekt noar beheuren. - -„En loat ze zich nat rêgenen ien den bongerd?” heeft Bolmans gevraagd. - -Geertje was onder de kar schuil gegoan, en Dorus de neië veerknecht was -bij ’r goan zitten. - -„Zóó!” - -Eenige oogenblikken later heeft Bolmans voor ’t venster op zijn -kamertje, door den dichten regen heen naar den boomgaard getuurd, -maar—zien kos ie niks.—Met Dorus! Hij zou d’r ’en stökske veur stêken. -Later, met wat erg vreemds om de lippen: „Dorus.... ’t kan ook geen -kwoad!” - -Toen Bolmans eenige minuten later in de gelagkamer is gekomen, toen -kwam het kleine Jenneke hem te gemoet loopen: „Voader, voader, ’t -bruine vulle lupt los op den diek,” heeft ze geroepen, en de vader -heeft gezegd: „Zóó, oarig blond snuutje, dat mag niet wêzen.” - -„Nee, dat mag krek niet wêzen,” heeft het bleeke meisje herhaald: „hie -most ien de wei blieven.” Met nadruk: „Da’s ondeugend van ’t vulle. -Voader mot ’em moar sloan en weer ien de wei joagen: is ’t niet -voader?” - -„Joa dingske, as ’t ’en klein bietje minder rêgent dan zal voader ’t -vulle d’r ien joagen,” heeft Bolmans geantwoord: „Sloan dat hoeft niet, -mien dernje: ’t vulle het ’t niet uut kwoadheid gedoan; ’t is nog niet -wiezer.” - -„Nee, krek!” sprak toen de kleine nadenkend: „’t vulle mot geen slêg -hebben, went ’t is nog niet wiezer. As ’t vulle geweten had dat ’t ien -de wei most blieven en dán d’r uut was geloopen, dan most ’t wel slêg -hebben, is ’t niet voader?” - -„Watte redenoasies!” heeft Bolmans gezegd, en toen, toen het ie niks -meer gezeid. ’t Klein ding kos zoo wonderlik proaten, zoo wies, zoo.... -krek of ’t wat beteikenen most. ’t Was anders zoo’n lieflik dernje. Hie -most ’r is kussen. - -En in den namiddag is het druk op ’t Hooge Veerhuis. In de kamer -tegenover de groote gelagkamer, zit—de notoaris en zien klark met boer -Teunissen en Kosterveld en Luupers, die gresverkooping houen. - -In de gelagkamer en voor de deur van ’t veerhuis is ’t wondervol met -boeren en arbeidsmenschen. ’t Is ’en gesoes en geproat en gedamp da’j -heuren en zien zou vergoan, en ze pruuven wat, en kommendieren nóg wat, -en veul ku’j ’t oanzien, dat ze ien spanning zin, went den ienzet veur -de notoaris zal gliekweg beginnen. - -„Wat is dat ook weer, den ienzet voader?” vraagt een jongske van -omstreeks veertien jaren, die ginds tegenover zijn vader bij ’t raam -aan een klein tafeltje zit. - -„Den ienzet jungske,” zegt een schichtig boertje, terwijl hij een -diepzinnigen blik in het bierglas werpt, dat hij juist aan de lippen -wil brengen: „Dat is den ienzet, zie je, as ze ’t zooveul as ienzetten. -Ge mot moar vroagen a’j weten wilt.” - -„En Teunis zei dat ze den ienzet dan afmijnen en hoogen goan....?” -hervat het jongske, terwijl hij de stoelsport met zijn vetleeren hakken -doet kraken. - -„Dat doen ze jungske,” herneemt het boertje: „As den ienzet is -afgemijnd dan goan ze ’t hoogen; as ikke of gij d’r nou hoogen -opzetten, dan hewwe ’t gehoogd. Mot altied moar vroagen.” - -„En het ikke of gij ’t heuj dan gekocht voader?” - -„Nee nee menneke,” zegt het boertje en versterkt zich met een slok voor -de groote eksplekoasie: „Dan kun’ ze ’et nog weer afmijnen, begriep ie, -en die ’t dan afmijnt is mijn, begriep ie?” - -„En bin ikke of gij dan niet kwoad umdaww’et gehoogd hadden voader?” - -„Nee jungske, stil,” zegt het boertje erg schichtig, want het -schichtige boertje kent er een die nooit kumt um ’et letst af te -mijnen, moar alleen um te hoogen: - -Voor elken gulden, dien de eerste afmijner of inzetter boven den inzet -gehoogd heeft, betaalt hem de laatste afmijner of kooper een kwartje. - -Das ’en oarige spikkeloasie! Moar, as ’r geen kumt, die méér wil -splindeere as d’r hoogen gezet zin, dan ku’j d’r lillik oan hange -blieven!—Ge mot ’et veurzichtig doen; en ’t schichtige boertje het en -goeje roadsman: de veerboas het ’r verstand af. Doar kumt ie. - -„Geen dorst Pieters?” - -„’t Schikt genogt Bolmans.” - -Bolmans zacht: „Ge kunt best is woagen. De negen erste perceel’ tot -drie en twientig afmijnen; vier hoogen op ielk perceel.” - -„Zou’j denken Bolmans?” - -De veerboas knikt. Hij weet ’et. ’En rechtschapen mins kan veul te wete -kommen, en ielkeen kan ’t zien: Bolmans speult nooit op hoog- of op -plukgeld. Als ’t boertje straks zes en dartig kwartjes zal opstrieken, -dan kan ie den veerboas veur goeje road toch niks minder as vier gulden -d’r van meegeven. - -De inzet zal beginnen; de notaris zendt zijn klerk ter gelagkamer, en -deze roept naar binnen en straks naar buiten: dat de notaris beginnen -zal.—Haastig worden de glazen geleegd. Um „de notaris” kloppen de -boeren d’r piepkes uut, en het dringt en hokst de deur van de -verkoopkoamer binnen. - -Terwijl ze hoksen en dringen, en het op menig aangezicht staat te -lezen, dat ’t geldduuvelje ien’t spul zit, vat Bolmans het glas van een -stevigen boer, die ’t glas ien de volte niet kwiet kos roaken, en, as -de rieke Bêtuwer: „Dank oe!” zeit, dan het Bolmans vlochtig ’en -woordje. Zacht smuuspelend: „’t Zeggen is Teiskes, dat ze mien as lid -veur den road willen; dat mo’j tegenhouen; ’t is rezenoabel da’j d’r -nou is ’en Roomse ienhoalt.” - -Roomse Teiskes zegt niemendal, maar als hij vreemd opziet, dan klopt -hij Bolmans op den schouder, en gaat verder. Hie was niks anders van -plan gewêst; moar, de Roomse woar ie op stemmen wou, mocht goed wêzen, -zóó rezenoabel as den Bolmans was ie bij langenoa niet. De veerboas -mocht dan ketters zin, libberoal was ie ook! - -Terwijl het volk binnen de verkoopkamer tot bij de deur opeengedrongen, -zijn volle aandacht aan den loop der zaken wijdt, zien wij aan ’t einde -der nu ontruimde gelagkamer een bekende. ’t Is Harmen -Langhuizen.—Wanneer er in herbergen, die geen winkelhuis houden, -verkoopingen zijn, en het eenigszins in Harmens weg ligt, dan laat hij -er zich doorgaans vinden. De unskes tabak, de half wit- half bruine -piepkes, de zakmessen en tundeldoozen vinden dan willige koopers -genoeg—went, buutenshuus is ’t geld lang zoo zakvast niet as thuus bij -moeder de vrouw. - -Op dit oogenblik telt Harmen voor de tweede maal het straks ontvangen -geld. ’t Is krek zoo: acht en veertig stuuvers het ie gebeurd en drie -en veertig stuuvers most ’et moar wêzen. Nou begriep ie’t: Boer -Hoogveld het hum ’en tienstuuversstukske veur ’en kwartje gegeven. Ien -de gauwigheid het Harmen wel gedocht: wa’n groote, moar er toch geen -arg ien gehad. Straks as Hoogveld hier weer kumt, dan zal ie hum ’t -kwartje weerum geven. - -Terwijl Harmen verder zijn waren in de negotiekast een weinig op orde -schikt, en flink-weg door een pijpje blaast, dat men straks als -verstopt heeft afgewezen, ofschoon d’r moar ’en klein kriewelje had -iengezeuten; terwijl de notarisklerk aan ’t afslaan is en de boeren -mijn roepen, gaat Bolmans naar buiten, en, terwijl hij op den -veerknecht, die juist van ’t water terug komt, toetreedt, zegt hij -geheimzinnig: „Dorus heur is.” - -„Wat is ’r boas?” - -Bolmans wenkt hem achter een paar ontspannen huifkarren ter zij, -doch—wat hij den jongen daar zegt, vernemen wij niet; een oogenblik -later evenwel zien wij den veerknecht de gelagkamer binnentreden, -terwijl Bolmans den afweg naar ’t achterhuis gaat, en er—dien dag voor -de tiende maal—een onderzoekenden blik in den boomgaard werpt. Geertje -Langhuuzen is iens geheel niet binnen gewêst, niet um te schuilen, niet -um te êten of te drinken, en noar eigen huus is ze gegoan um ’s middags -te schoften. - -Harmen Langhuizen staat nog, met den rug naar de deurzijde gekeerd, in -zijn negotiekast te schikken, nu Dorus Giesels hem nadert. De laatste -houdt het pakje in de hand waarin zich de papiertjes bevinden, die den -veerbaas moeten aanbevelen als lid van den gemeenteraad. - -„Koopman, ’k zou oe dit pekske geven,” zegt Dorus: „’t Kumt van ’en -dikken boer zooas mien gezeid is. Toekommende wêk zou ’k oe ’en gulden -brengen a’j de briefkes zoo hier en doar woar ’t ou goed docht, -bezurgen woudt. - -Harmen heeft reeds bij Dorus’ eerste woorden een vreemden schok door al -zijn leden gevoeld. Niet aanstonds heeft hij den blik naar den -boodschapper kunnen opslaan, maar, nu hij zich omwendt en den jongen -aanziet, nu overtrekt een doodelijk wit zijn gelaat, nu doet hij een -schrede zijwaarts, zoekt met den verminkten arm een rustpunt op het -tafeltje waar zijn winkelkast opgezet is, en blijft den jongen star in -de heldere oogen zien. - -—Da’s ’en roare kerl, denkt Dorus: „Bi’j niet wèl koopman?” zegt hij -iets later. - -De man met de lijkkleur kan nog niet spreken; krampachtig bewegen zich -zijn lippen; de hand, waarmede hij het pakje onwillekeurig heeft -aangenomen, beeft zichtbaar. - -—’t Is krek asof ie begoaves kriegt, denkt Dorus; en weder zegt hij: -„A’j niet wèl bint koopman, dan za’k iemand roepen.” - -Nu de jongen haastig noar de verkoopkamer wil gaan, nu vermant zich de -kastlooper en zegt schijnbaar kalm: „Niemand roepen! ’t Is al bêter.” - -„Bêter is wel zoo goed!” herneemt de jongen: „Den damp zal ’t ou gedoan -hebben; ’k zal de roam’ wat openzetten.” - -En terwijl Dorus de ramen der gelagkamer naar boven schuift, volgen de -starende oogen van Harmen zijn geringste beweging, en—’t woelt en wart -in zijn brein: „Gijs Giesels! en toch Gijs Giesels kan ’t niet -wêzen.—Doar kumt ie weer oan.... hie is ’t! moar egoal niks ouwer -geworden. Wat suuzelt mien heufd! O Geertje. Geertje! de hoat is -verdommenis! verdommenis!” - -En terwijl Harmen daar staat en zijn gewaanden vijand weer naderen -ziet, is er geen haat op zijn doodsbleek gelaat te lezen; ’t is angst, -angst voor zich zelven, en hoor hem schier smeekend: „Wi’j asteblief -weggoan?” - -Wi’j asteblief weggoan! ’t Mot die erme man doar boven niet pluus -wêzen, meent Dorus. - -Maar Dorus weet niet wat lijden zijn vader dien arme heeft berokkend; -wat zieleleed bovenal dien eenvoudige heeft geteisterd. Harmen heeft -niet durven opzien tot God; immers, de booze was niet geheel uit zijn -hart verdreven, en—a’j dan umlêg ziet de kei oan oe voet, ku’j dan -geliek zien de star oan den hemel? - -Maar Dorus weet van dat lijden niet. De verminkte heeft nooit den naam -van den schuldige genoemd, en Gijs Giesels heeft wel gezorgd om zelfs -den schijn te vermijden alsof hij met Harmens verwonding iets gemeen -heeft gehad. - -Dorus weet van niks niemendal: dat ie ’en groote trek van zien voader -ien’t geloat het dàt weet ie wel, moar, as ie ànders niks weet dan kos -ie nog heel lang roajen. - -„A’k ou hinder, dan wi’k wel goan,” antwoordt de veerknecht op Harmens -zonderling verzoek; en als hij nog vernomen heeft dat de wondere man -geen woater, nee niks wil gebruuken, dan treedt hij naar buiten terwijl -hij zich herinnert dat ie wel is roar over die mins het heure sprêken, -asof ie ’t met den duuvel hieuw.—Moar, ’t was toch de voader van -Geertje, van ’t oarige köpke! Ko’j ’t ooit zoo gek prakkezieren: ’t -meiske zoo lief, en hij: „Wi’j weggoan!” Nee, teugen hum persoonlijk -kos’t niet wêzen: ’t is veur ’t erst van zien lêven dat ie de mins -gezien het. Geertje zal ’t loater wel uutwiezen. ’t Zal ’en overval zin -gewêst; hij wil ’t de veerboas goan zeggen, en dan—noar den bongerd, -harrejennig noar den bongerd! - -Nee Dorus, niet noar den bongerd! ’En boer van de Vêluw mo’j noar de -Hoogkant overzetten; en voorders zullen ze oe met de veer-oak wel oan -de proat houen. t’ Oavend zu’j zeker bloar’ ien de hand hebben. Da’s -niks m’n junkske; van ’t warken doen de eeltbloar’ wel zeer, moar -brandbloar’ zin arger, ’en heele boel arger. - -Of hij kwoad wou....? Nee, iens-geheel niet. - - - -’t Is oavend. De notoaris en zien klark zin al lang met de sjês noar -huus toe gevoaren, en ’t volk van de gresverkooping is ook zoo zuutjes -heer opgemarsierd. Ielk kreeg—zooas ze ’t nuumen—zien gerechtigheid; -van sommiger zou’j bêter zeggen: heur ongerechtigheid. - -’t Is weer lieflik buuten. A’j op den afweg noar den Rien stoat, dan -ku’j ’t geklots van Dorus’ riemslag ien ’t effen woatervlak -heuren—kling, klots—kling, klots—heur moar. En gunds, heel ien de -verte, bloast Knilles de kerresier, krek as giesteroavond, op de -trompet; en hie bloast ook ’t oarige deunje van Mulderkens Hanske. -Dorus, die met de veer-oak van de letste vracht weerum komt, zingt ’et -al roeiende noa: - - - Kling—klots!—Kling—klots! klonken de roeiende spoan’. - - Mulderkens Hanske die kent er toch één, - Een moar alleen, - Knap op de been’: - Goejigen Jozef! moar geld had ie geen. - Harder as steen - Was ie, noar ’t scheen: - „Wil niet en zal niet,” zei Mulderken voar: - „Jozef wordt nooit met mien Hansken ’en poar.” - - Kling—klots!—Kling—klots! - - Mulderkens Hanske en hiew van geen dwang, - Hum lêvenslang! - Kent wel ’en drang. - - ’t Sukkerig snuutjen op voaderkens wang, - Fluustert ze lang, - ’t Wordt hum zoo bang: - „Wil niet en zal niet!”—Moar vuult ie heur troan’: - „’t Mot dan alêvel met Jozef moar goan!” - - -Nu Dorus uit de veer-aak op den oever springt, nu dankt hij Knilles de -kerresier, dat ie hum dat liedje het iengegeven. ’t Gaf hum kerroazie; -as ’t neudig wier zou Geertje óók troantjes hebben en: - - - ’t Zou dan alêvel met Dorus wel goan! - - -En—op dat zelfde oogenblik heeft Geertje troanjes ien de oog’, maar -heel anders as van Mulderkens Hanske. - -’En half uurke gelêje, toen ze ’t leste mandje karsen oan ’t plukken -was, toen het ze den veerboas zien oankommen, krek op heur af. Ze had -wel boven ien ’t töpke van den boom wille kruupen. Arg gemuujzaam zei -die: G’n oavond; en toen: Komplement van d’r voader en dat ze thuus zou -kommen; en toen: Of ze erst êfkes binnekwiem, went, voader had spul en -dinger ien ’t veerhuus geloaten, die Geertje zou meenemen as ze gedoan -had. - -Nee, binnekommen dàt dee ze niet. - -Dan most ze ’t loaten! en Bolmans is weerumgegoan. Moar—as voader ’t -gezeid had, dan mòcht ze ’t niet loaten. Toen, toen is ze binnegegoan -um spul en dinger te halen. - -Mie de meid, die in de gelagkamer was—Mie wist ’r niks van; en de -veerboas was er niet. Moar, op zien kämerke was ie wel. Dat ze eerder -zou kommen met heergoan as met blieven, met stroefheid as met proatjes, -dat had ie goed geroajen. Erst het ie ’en oog deur ’t venster noar -buuten gehad. Nou is ie oan ’t oavendkapittelje lêzen. Jenneke sloapt; -’t kiend sloapt gerust. - -En Geertje achter de deur het gevroagd, wát ie nou had? - -Op ’t oogenblik geen tied um te sprêken. - -Of ie dan asteblief moar êfkes de spul en de dinger wou wiezen, die ze -veur voader mee noar huus zou nemen? - -Geertje most dan moar binnekommen. En—’t oarig pestuurke is -binnegegoan, - -Kiek, nou het ze troanjes ien de eugskes, de mooie eugskes, die anders -zoo oolik stoan. Sturm loopt ze den diek over um thuus te kommen; ’t is -heur krek asof die zwoare hand heur op den schouwer drukt, de gluujende -hand die heur erst ’en biebelje het gegeven, ’en biebelje, woar -Bolmans’ vrouw tot heur dood toe ien gelêzen het—gelêzen: dat ’et -allemoal Liefde most zin.—Liefde!—En de gluujende hand het vaster -gedrukt, en die ’em drukte het zuutjes gefluusterd van Liefde Gods, en -van Gods welgevalligheid ien de Liefde; en van genoade, die grooter -wier as er zunde kos bestoan ien de Liefde; en—En! toen het ze ’en -béving gekregen ien ’t gemoed, en ’en trilling ien den erm; met ’t -buukske van Liefde het ze hum noar ’t heufd gesmeten; dóár heurde ’et -thuus; ’t hart zat te lêg! En—vort is ze geloopen. - -Moar zie, de hand het heur nòg ens gevat, en de mins het geroasd: wat -ze wel meinde! en dat ie alles tot bestwil geproat had: Veurzichtig -most ze wêzen, veurzichtig met den Dorus. - -En—nou loopt ze sturm den diek over noar huus. Was ’t geen verzuuking -gewest? Was ’t ien verdrag met ’et erste wat ie ’t letst had geproat; -had ie ien liefde gewoarschuwd veur Dorus....? Nee! ’t was verzuuking! -Troan’ ien d’r eugskes; ’t heufd bonst met sloagen! - - - -Nog vóór dat Geertje Langhuizen den drempel van het witte huisje aan -den grindweg betreedt, gaan wij er binnen. Zooeven is Harmen gekomen. -De negotiekast staat op tafel; de onderste lade er van—de altijd -geslotene lade—is nu geopend, en, wilt gij een blik er in werpen? - -Zie, daar ligt het buukske woar Harmen vroeger mee noar kark goeng, en -ien te lêzen steet: „Vergêf ons onze schuld geliek ook wij vergêven -onzen schuldenoar.” En bij dat buukske doar leit ’en rölleke pampier. -’t Zin twee schilderij-ploaten: Geertje Van Wamel het ze hum uut heur -moeders huus mee ten heilik gebrocht; ’t één is ’t Onze Vader, en ’t -andere De tien gebooi’ ien mooie stoasieletters. Vroeger, toen Geertje -lêfde, toen hongen ze oan den muur ien ’t volle licht; siends ze -gesturven is liggen ze doar ien ’t duuster. - -En, in dat papier....? Zie, Harmen neemt het in zijn bevende hand; -dikke zweetdroppels parelen hem op het aangezicht; de rechterstomp -drukt het papier tegen de borst; de linkerhand vouwt het los. - -Ien geen joaren het ie dat mes gezien. Nou ziet ie ’t; ’t is ’et mes -woar Gijs Giesels hum ien dien oavond mee te lief wou; woarmee den -Giesels hum zoo argerlik wondde—en—dat ie hum afgreep.—En Harmen -peinst: „Gijs Giesels! Ko’j oe mes nou ook nog is zien! ’t Is heel -verroest. De hoat is ook ’en roest—’en roest ien ’t hart.... En die -jong was de zeun van Giesels, dat he’n ze op ’t veerhuus gezeid; en -veerknecht is ie geworden; en as ie hier blieft, mot den erme -kastlooper dan ielkreis ’t zwarte ding heure bloazen, ’t lillikke ding, -dat hum wied brocht van God? of most ie....? - -Daar hoort hij de deurklink lichten. In verwarring werpt hij de lade -dicht, waarin zich nòg meer bevindt, en sluit die haastig. Zie, het mes -bleef er buiten, doch in den zak van zijn wambuis is het spoedig -verborgen, en—Geertje treedt binnen. - -Nog buiten de woning heeft Geertje zich zooveel zij kon de tranen uit -de oogen gewischt, doch, evenals zij wel aanstonds bespeurt dat haar -goede vader nog bleeker is dan toen zij hem in den morgen verliet, -evenzeer ziet Harmen wel dat zijn kind—zien lieve Geertje heel anders -as anders kiekt, vremdsoortig bewogen; maar, zich zelve verwinnende, -groet zij den man met blijmoedigen eenvoud: „G’n oavend voader!” En als -ze hem dan ter zijde treedt, dan zegt ze weer zachtjes: „Al te veul -vermuujd voader, ge ziet er zoo bleik van.” - -Harmen spreekt in den regel weinig; nu valt het hem zwaarder dan ooit. -Met diepen blik beschouwt hij zijn kind, en eindelijk fluistert hij -angstig: „Geertje, niet weer oan ’t veerhuus kommen; heur ie Geertje!” - -Zie hoe die woorden haar roeren. Hoe! wist ie ’t van Bolmans? Snikkend, -vleit ze zich aan zijn borst: - -„Nee voader, nooit!” klinkt haar hijgende stem. En Harmen, hij begriept -niet.... en weet niet hoe ze van vroeger te weten kwiem, en terwijl de -angst hem vermeestert spreekt hij schier biddend: „Moar Geertje, geen -hoat!” - -„Nee voader, nee! A’j den engel ’en duuvel ziet worden, dan mo’j niet -hoaten moar bidden!” En Harmen—dewijl hij meent dat Geertje van hem -heeft gesproken—met starenden blik en stil voor zich heen: „Kiend, bid -dan veur voader.” - -En denzelfden avond spreekt Harmen niet meer dan ’t geen noodzakelijk -is. Eten, ofschoon Geertje hem dringend noodigt, hij doet het bijna -niet. De koopwaren, die zich nog in zijn negotiekast bevinden, neemt -hij er uit, dewijl hij morgen naar stad moet om nieuwen voorraad op te -doen. Het pakje bemerkende, dat Dorus hem gaf en ’t geen hij zonder er -aan te denken in de kast heeft gesloten—beziet hij den inhoud. ’t Zijn -aanbevelingsbriefjes voor Bolmans als lid van den raad.—„’t Is woar, -geen bêter as Bolmans!” doch, een verbaasde trek teekent Harmens -gelaat, nu hij als bij toeval de binnenzij van het papier beziet, -waarin die briefjes gesloten waren. Die ze d’r ien vouwde het geen arg -gehad, dat op ’en afgescheurd stuk grauw pampier wel ’en stuk van ’en -adres kan stoan, en Harmen leest er zoo klaar als de dag: Heer -Bolmans.... veerhuis. - -Zou ’t meugelik wêzen? Harmen kan ’t niet geleuven. Den Bolmans, zoo’n -bovenste mins! - -En hij die de briefkes schreef, hij denkt er niet aan, dat de leugen -hoe slim ook, toch niet zoo leep as de woarheid is. - -Bolmans van ’t Hooge Veerhuis slaapt, en ’t weerhaantje op den toren -staat onbeweeglijk stil. Bolmans slaapt. Klein Jenneke droomt overluid, -dat voader ’et vulle niet sloan mot, went.... ’t is nog niet -wiezer.—A’j sloapt dan heur ie wel, moar begriepen doe’j ’et -niet.—Bolmans slaapt. - -Dorus de veerknecht ligt nog wakker op zijn stroozak. De oogen heeft -hij toe, maar hij ziet toch.—Geertje ziet hij, ’t oarig postuurke. -Harrejennig! en den kastlooper ziet ie zoo vremd en afketsend. -Verdekseld! En Knilles de keressier, die de trompet al lang ien de deus -het geborgen, heurt ie toch blazen, altied toch bloazen: - - - „’t Zal dan alêvel met DORUS wel goan.” - - -A’j den heelen dag buutenshuus bint gewêst dan hei’j t’ oavend veul -wark. ’t Is loat geworden eer Geertje noar bed kan. Nou—nou duut ze ’t -jekske los, en—as ze al bijkant is uutgekleed, kiek dan rolt ’r een -karsepit vlak veur heur voet. Droevig het ze gekeken den heelen oavond, -arg droevig: moar nou, nou lacht ze; verdrêjd nou lacht ze: Van zoo’n -karsepit kos ’n boom kommen. Dorus had ’em gekniept, ’t was ’en -roare—’en oarige jong! - - - -’t Is alweer heel vroeg mergen gewêst. Egoal zoo’n bietje bewolkte -hemel, moar, ien de locht is ’t lauw, zoel en laks geworden. De hond’ -zin sloaperig en lusten ’t êten niet; de katt’ loopen gluups of zitten -zich eiges te boardlikken. De perds ien ’t tuig stoan te schudden met -de kop’, en de koeibeest’ ien ’t land loopen af en toe zoo wonder te -gallepeeren, en stooten met de horns ien ’t gres, dat ’r heele plok in -de hugt vliegen. - -’t Is wonder zoel en lauw. De minsen, ofschoon ze nog weinig gedoan -hebben, zin loom ien de been’, en vuulen zoo’n gloed ien de oajers. A’j -noar de boom’ kiekt, dan zie’j geen bloadje verruuren—stil, doojelijk -stil!—A’j op ’t woater van den Rien kiekt, dan is ’t zoo glad as ’en -spiegel, behalve woar starke stroom geet, of woar ’en snoek of ’en -brêsem—klats d’r boven uut springt um te prebieren of ’t boven ’t -woater ook bêter as d’r ien is, went d’r ien is ’t ook al zoo laks en -zoo lauw. - -’t Is wonder zoel en drukkend, en veul zin er die geleuven dat er wel -gauw een van de fremilie zal starven; en ze zien de begroafenis al, en -kriegen zoo’n doodkisterig gevuul, ze kosten ook eiges wel starven. - -Harmen Langhuizen, die, zooals wij weten, naar de stad moet om nieuwen -voorraad voor zijn winkelkast te halen, en over het veer wil, dewijl -hij aan de Veluw-zijde een boodschap te bestellen heeft, Harmen is het -wel aan te zien dat de lauwe dampkring hem inzonderheid drukt al is -zijn kast ook schier ledig en de plek, waar hij een oogenblik blijft -staan, terwijl hij er de kast op zijn wandelstok doet rusten, nog -slechts een paar minuten gaans van zijn woning verwijderd. Ja, die -lauwe lucht drukt hem bijzonder want—hem kwelt nog iets anders.—Weder -heeft hij een slapeloozen nacht gehad. En nu: op een paar honderd -schreden afstands ligt het veerhuis, en—’t was meer as meuglik dat ien -stee van de veerboas eiges, die jong, die veerknecht hum over ’t water -zou zetten.... Harmen is er bang veur, oakelik bang! - -Aan de dijkhelling graast de magere koe van een arme. ’t Ventje dat -haar hoedt ligt plat op den rug in ’t gras te dummelen. - -„Jungske! wi’j is noar ’t veerhuus goan, en zeggen da’k over wil, moar -of de veerboas eiges wil kommen umda’k ’m spreken wou!” roept Harmen -den jongen toe. - -’t Jungske is te laks, en zeit niks. - -„A’j ’t doen wilt dan zu’j ’en cent hebben,” zegt Harmen. - -’t Ventje licht even het hoofd op, misschien om het lokaas te zien woar -ie bij Pieters ien de kommenij vier sukkere ballen veur kriegen kan; -moar sukkere ballen zin zoo zuut, en ’t is zoo flets;—geen trek ien!—De -erms sleet ie um ’t heufd; de knie’ trekt ie op; zeggen duut ie niks. - -Daar luidt de veerbel. Harmens oog verheldert nu hij eenige seconden -later Bolmans in eigen persoon naar buiten komen en langzaam, -dood-langzaam met zijn Jenneke aan de hand, het glooiende pad dat van -den weg naar het water voert, ziet afgaan. - -Vraagt ge wáárom Toon Bolmans nu zelf gaat overhalen, terwijl hij een -knecht op het veer houdt? Luuster: Jenneke die zoo muu en zoo laks was, -had ie beloofd is ’en keer mee te voaren, en—Jenneke te vertrouwen oan -Dorus, die nog onbedreven op ’t woater was, dát kos iens-geheel niet. - -„En ku’j nou niet zien wie gunds oan d’ overkant steet te wachten -voader?” vraagt het lieve blondje. - -„Nee Jenneke, da’s onmeugelik,” antwoordt de veerman. - -„Moar onze Lieve Heer kan ’t wél zien,” herneemt het kind na eenige -oogenblikken: „Onze Lieve Heer ziet alles; is ’t niet voader?” - -„Dat duut Ie,” zegt Bolmans.—Op dit oogenblik verneemt hij dat er -iemand met haastigen tred achter hem aankomt. Snel wendt hij het hoofd, -en, als hij bemerkt dat het Geertjes voader is die hem volgt, dan -bespeurt gij op Bolmans meest onveranderlijk aangezicht een ras -voorbijgaande ontsteltenis.... Giesteroavend!! en—den stomp keek zoo -iezig! - -„Moar as’t nou duuster is voader, kan onze Lieve Heer dan óók zien?” -vraagt Jenneke weder. - -„Dat kan Ie,” zegt Bolmans afgetrokken, en weet niet of ie den Stomp -zal ienwachten of deurgoan. - -„Moar a’k nou ’s oavonds achter ien de bedstê’j lig en ’t heel arg -duuster is voader, zou onze Lieve Heer....” - -„Mot niet zoo lang over één ding proaten Jenneke,” valt Bolmans het -denkende kind zacht bestraffend en haastig in de rede; en dan, als ze -verdrietig: „Moar voader!” zegt, dan drukt hij haar kleine hand en -fluistert: „Stil Jenneke, gij bint ’en engel!” - -Jammer dat ie den engel niet heuren wou! - -Een goedwillige morgengroet van den kastlooper doet den veerman ruimer -ademhalen. Goddank, Geertje het niks geproat, en—as ze zwiegen dan ku’j -z’ook kriegen. - -„’t Is zoel ien de locht,” zegt Bolmans, nadat hij den weergroet heeft -gegeven. „’k Docht straks nog, docht ik, ’t zal Harmen vandoag ook -zwoar vallen met zien vracht.” - -„De kast is lêg en êvel ku’j zwoarder vracht hebben,” zegt de -fillezoof. Een oogenblikje later; „’k Wou oe sprêken Bolmans.” - -Sprêken! denkt de veerman; as Geertje toch geproat had, of ook as Dorus -met ’en averechtse boodschap dat pekske met pampierkes had -gegeven!!—Luid en gemuujzoam: - -„Bestig Harmen, a’k ou in ievers van dienst kan wêzen, dan hei’j ’t -moar te zeggen; ’en mins mot zien evennoaste ien alles ten dienst zin.” - -Harmen blijft staan, legt de hand tegen Bolmans arm om hem mede tot -stilstaan te nopen, en terwijl er inwendige strijd op zijn bleek gelaat -is te lezen, zegt hij langzaam: - -„Ou wi’k sprêken Bolmans, umda’j overal as rechtveerdig gekend bint: ou -en geen ander.” - -Dien oanhef verlocht.... alêvel de oog’ van die mins ze keken zoo -scharp. Met het hoofd ter zij naar het kind: „Jenneke, mot êfkes -wachten. - -Harmen aarzelt een oogenblik, en dan, als hij zich met de vlakke hand -langs het klamme voorhoofd strijkt, dan zegt hij met bevende stem, -terwijl hij een doordringenden blik op Bolmans vestigt: - -„Ie kent niet den duuvel ien ’t hart?” - -„Nee, God bewoare!—da’k ’et zundige woord d’r op nuum,” roept Bolmans, -en laat er op volgen: „Loawwe deurgoan, went oan d’overkant stoan ze te -wachten.” - -De oog’ van die mins ze keken asof ie ’t op hum had geloajen. - -Maar Harmen geeft geen acht op Bolmans verzoek; hij treedt hem in den -weg, en—bijna met den mond aan zijn oor, spreekt hij zacht maar -diepdringend: - -„Ikke; ik ken ’em! siends joaren Bolmans, en—die hum van neis weer -brengt in mien hart, gij Bolmans hebt ’em ien huus; één eenig verzuuk: -Loat den Giesels vertrekken? ’k Zal oe ’t loongeld betoalen!” - -Die wending is voor den rechtvaardige even geruststellend als -onverwacht. - -„’k Heur d’r vremd van op Harmen,” zegt hij meelijdend: „Zou Dorus -misschien verkeerds ien’t zin hebben; verkeerds met oe.... Teuntje?” - -Teuntje! De veerboas weet eiges hoar noam niet te nuumen, Een siddering -doortintelt den arme; ’t is nu iets meer dan angst voor zich zelven wat -hem sidderen doet: „Verkeerds met mien Geertje!” beeft het op zijn -lippen; en dan, dan smeekt hij schier angstig: „Toe, loat ’em -vertrekken? Gevoarlik kos’t worden; ’et mes he’k op zak.” - -Bolmans begriept er niks van, geen spier. „Moar,” denkt hij, en een -nare trek speelt er om zijn lippen: „moar, as den Harmen gevoarlik veur -Dorus wier, dan was ie ’t nog meer voor zich eiges. ’t Mes op zak! As -ie dat mes tegen Dorus gebruukte dan kos ie wel is van de boan, of ien -’t groote pakhuus kommen.... Geertjes voader van de boan!” Luid: „Kom -Harmen, zukke dinger mo’j uut ’t heufd zetten; alêvel, dat ’r dinger -tussen minsen kunne bestoan dat za’k niet tegensprêken, went de Heere -Heere zeit eiges wel in Ezechiël: „Ik en zal ze verdelgen ien Mijne -wraak.” - -„Zeit onze Lieve Heer dàt voader?” vraagt een zoet stemmetje ongeloovig -aan Bolmans zijde: „Ik meinde da’j giesteroavend toen ’k êfkes wakker -wier, oan Geertje zei, dat God de liefde is, voader?” - -Was ze wakker gewêst!!! Wa’j met kinders toch veurzichtig mot wêzen! - -„Mot niet overal ien meeproaten Jenneke; kunt nog niet alles -begriepen!” zegt Bolmans haastig.—Wat ze anders geheurd het van ’t geen -ie tegen Geertje zei, dàt kos Goddank nog geen kwoad. Moatregels -nemen—veur ’t vervolg!—„Kom Harmen, loawwe oanstappen, doar luien ze -weer.” - -En Harmen, die vooraf maar luttel acht op dat kind heeft gegeven, hij -ziet haar nu in die heldere blauwe eugskes, en smuuspelt zachtjes: -„Onze Lieve Heer!” - -En de mannen spreken niet verder, alleen nog vraagt Harmen: of Bolmans -hum t’ oavend weer eiges zal overhoalen?—„O, woarum niet!” - -Straks stappen ze in de boot.—’t Is zoel in de lucht; ’t is lauw op het -water, en—als het kleine meisje over den schuitrand heen in den -helderen stroom ziet, dan zegt ze nog: „Kiek is voader, ook ’en hemel!” -Maar de vader zegt: „’t Liekt zoo Jenneke, dóar zou’j ien -verdrinken!”—Toen werd hij weer stil. - - - -Dorus Giesels mot ’r alêvel ’et ziene van hebben. ’t Oarig pestuurke is -niet weer ien den bongerd gekommen, en, of die voader dan giesteroavend -niet fiks is gewêst of wat anders, kemiek was’t ien ielk geval um -iemand die’j nooit hadt gezien, zoo ien ens moar te zeggen: Wi’j -asteblief weggoan? Heel kemiek! Nou ie ’en nacht d’r overheer heeft -gesloapen, nou mot ie d’r eigenlik over lachen; verechtig! ’t is al -heel wonderboarlik kemiek: Wi’j asteblief weggoan? - -Nou ’t schoftuur is, nou zal ie ’t prebieren. ’t Witte huuske woar ze -wonen is heel dichtebij, en, mocht de veerbel soms goan, dan is ie, op -’en drefke schuuns den diek over en deur de weiës geloopen, toch -bijkant krek zoo gauw as van ’t veerhuus oan ’t woater. - -Geen twee minuten later kijken een paar zwarte oogen over de -gordijntjes van Harmens vensterke naar binnen. - -„Zoo’n jong!” denkt Geertje: „Ge zoudt er puur van schrikken,” en ze -laat het plooiijzer rusten waar ze ’t mutske veur Zundag heel krek mee -ien ’t plooi brocht. - -Dorus met de hand’ as ’en toeter veur de mond: „Is oe voader ook -thuus?” - -Geertje met ’en rood van geweld op ’t gezicht: „Voader....? Nee, voader -is van mergen noar stad gegoan.” Wat most den Dorus van voader....? - -„Da’s spietig!” roept Dorus: „En wanneer kumt ie weerum?” - -„’t Zal wel oavend wêzen,” is Geertjes antwoord; en stil: „Zou Dorus ’t -al meinen....?” - -Dorus kan de oog’ van ’t pestuurke niet afhouen. Zoo akelik mooi is ze -niet; moar lieflik, ook ien ’t sprêken, en dan ’t pestuurke! En giester -zei ze: Wi’j ’en pêpermunje?.... Heere bezwieke! al hiew ie d’r niks -van, hie zou wel weer ’en pêpermunje lusten.—Nòg ens getoeterd: „En hoe -loat zou ’t wêzen as oe voader weer thuus kumt?” - -„A’j oan ’t veer bint dan zu’j ’em tegen ’n uur of zeuven wel -overhoalen,” luidt Geertjes antwoord, en—z’is niks neisgierig, niks -niemendal; moar, wàt ie van voader most hebben, dat zou ze toch êfkes -wel wete willen.—Met de hand oan ’t kinneke: „Mo’j wat van voader?” - -„Nou! en ’n heele boel!” toetert Dorus zóó hard, dat Geertje d’r nòg -ens van schrikt en roojer as rood wordt. Arg schrikachtig van mergen! -’t Was ook zoo zoel en zoo lauw!—Heel in zich eiges: „’k Wou dat ie is -binnekwiem!” Luid: „A’j ’en unske tabak mot dan kan ’k oe wel helpen.” - -Nee, niks geen unskes tabak; moar, ’t was zoo kloar as ’en klok dat ’t -oarig pestuurke niks tegen hum had. Starke neiging kriegt ie um de deur -ien te stappen. Alêvel dat zou niet striekt wêzen, went, as ’en voader -op ’en darde ploats al verzuukt: Wi’j asteblief weggoan, dan zou ’t wat -arg astrant zin um in zien eigen gedoei de schoenzool’ te zetten. Weer -deur den toeter: „Dank oe! ’k Zal dan moar wachten!” En zuutjes: „En -pêpermunje?” - -’t Pêper is véur ’t glas gebleven, en ’t munje is er deur gegoan. - -Wát vroagt ie.... ’en munje! Geertje keert zich van ’t venster af; dàt -kan ie begriepen!—alschoon dat ’t ook geen kwoad zou wêzen.—Nee, ’t was -toch alstee frimmeljoar.—Wondere jong! Nou—ze kan toch êfkes noar buute -goan; êfkes um is te heuren.... - -„Verdekseld!” denkt Dorus: „doar kumt ze!” - -En Geertje, nu ze zoo’n beetje schuchter naar voren treedt en bij den -deurpost blijf staan, nu zegt ze—met de eugskes noar umlêg: „Zóó, en -wat wou’j dan?” - -„Ikke....?” zegt Dorus met ’en scheve mond: „ikke.... hê hê: nog ens -zoo’n pêpermunje.” - -Ik gleuf niet dat ’t Geertje meevelt. „Zoo!” zegt ze langzaam, „bi’j -dóárum hier gekommen, en was ’t anders niks da’j van voader most -hebben?” - -Dorus kniept links ’en eugske, tegen ’en jong kind van ’en huusmus, die -op ’t dak zit te piepen umdat ie wel vliegen wil, moar nog bang is dat -ie z’n vleugeltjes zal brêken. Kerroazie! En—Dorus kumt zoo’n klein -bietje dichter bij Geertje; trekt ’en arg schêve mond; en zuutjes: „Gij -bint oarig, en—ou wi’k hebben, ou en niks anders.” - -Die weerlichse veerbel! Wachten mag ie geen’ oogenblik. Geertje vuult -wat op heur wang, dat ze van ’en vrêmde nog nooit gevuuld het. ’t -Pêpermuntsdeuske, dat ze al uut den zak had toen Dorus ’t woord het -genuumd, ’t deuske is zonder dat ze eiges weet hoe.... van hoar hand in -die van Dorus gekommen; en Dorus—al is ’t hum ook roar um ’t -hart—zonder beroad neemt ie zien koers noar ’t woater, en—nou ie lupt -as ’en hoas, nou dansen de pêpermunjes ien’t deuske, en zingen en -schrauwen hoe langer hoe gauwer: - - - „’t Zal dan alêvel met Geertje wel gaan!” - - -Zóó’n oolikheid het Geertje nog nooit um ’t hart gehad. Ze kan’t niet -loaten um is êfkes noar ’t plekske op heur wang te vuulen. Zoo’n jong! -zoo’n roare jong!—Hê, wa’n benauwdigheid ien de locht; phu! De blauwe -vloersteen’ zin nat uutgesloagen. ’t Brêkt Geertje ook zoo’n bietje de -lêjen uut. Van Bolmans het ze’t oan voader niet zegge kunnen. Van -Dorus....? Nou, da’s heel wat anders....!—D’r kos wel is sturm -kommen.—Wat zal voader opkieken van zoo’n wondere jong; ’en jong den ie -licht nog iensgeheel niet gezien het.—Wat schrauwen de pauw’ op -Griethofs arf. ’t Is best meugelik dat ’r sturm komt, heel best -meugelik! - - - -A’j—zooals Bolmans nou—op ’en bank veur ’t veerhuus zit te kieken, dan -hei’j langs de appelboom’, die oan weerskant van den diek stoan, krek -’t gezicht op ’t witte huuske van Harmen ien de lêgte. - -Toon Bolmans het er al lang op zitte turen, zitte turen noar ’t witte -huuske, en, wat ie het kunne zien dat hèt ie gezien, en wat ie niet het -kunne zien.... dat het ie tòch gezien. - -Mooi sprokhout om ’t vuurke mee op te stoken! - -As Christenmins is ie verplicht um Harmen te woarschouwen. - -As Christenmins!!! - -En—op ’t blad van Bolmans’ tapkast zit nog ’en valse doalder -gespiekerd. ’t Is uut den tied van z’n voader, moar ielken dag kan -Bolmans ’em zien: den valsen doalder! Lang het ie gespatzierd deur -onneuzele vingers, moar, toen Bolmans’ voader hum ien de goat’ kreeg, -toen was ’t gedoan menneke, toen kreeg ie den spieker deur ’t lief.... -Kiek is ’en valse doalder!—En de valse doalder had nog wel langer ien -onneuzele vingers kunne blieven, of ien ’en spoarpötje kunne bewoard -wêzen, moar, toen de dag kwiem dat de muntmeister nei geld veur oud -ien’t licht zou stellen, toen had ie tóch veur de rooje deur motte -kommen.—Gesnoeide doalders; doalders die d’r stempels deur ’t geschuuf -ien de wereld kwiet waren, en doalders met ’en stuk d’r uut of ’en gat -d’r ien; ook die al vroeger den dut kregen en op ’en acht-en-twientig -woaren teruggezet, ze woaren toen noar gehalte geschat. ’En valse -doalder, of ’t ook arger is! Vals, op één greinje zulver noa. Toch: Een -greinje zulver! - -As Christenmins is Bolmans verplicht....! Woarum kiekt ie zoo strak -noar de grond? Woarum? ’t Greinje zulver ruurt en fluustert: dat ’et -niet thuus heurt ien den doalder die vals is. - -Best meugelik! moar Geertje mot de ziene wêzen, en kastloopers Geertje -kan toch de vrouw van Bolmans niet worden. Koatje van Bemmel! ’En -boerenhofstêj! En peerds, en vee, en geld; en oanzien ien’t darp: en -karkmeister; en lid van de road! ’t Greinje mot stil wêzen! Loater, -loater as ie’t al noar den eis het, dan zal ie luusteren. Ien ielk -geval is ie bêter as den Harmen. Die het den duuvel ien’t lief; zonder -kark of schriftures. Arg, arg zoel en lauw in de locht. ’t Drukt op ’t -heufd, op de borst, overal! Zekerlik sturm! - - - -’t Is zeuven uur ien den noamiddag. - -Toen ’t zes van den toren sloeg, toen ko’j ’t karkhoanje, dat pal had -gestoan, zien drêjen: nou ’en bietje lienks, dan rechts; gliensteren -dat hiew niks over, went de locht was egoal betrokken. - -A’j oan ’t woater van den Rien sting, dan ko’j zoo af en toe gerimpel -op ’et effen woatervlak zien, en—keek ie noar den diek, dan zag ie zoo -hier en doar kleine stofwölkskes opgoan. ’t Was krek of ’t soesde heel -ien de vert.... Joa, ’t soesde. Ien de hooge peppels was’t ’en -gefledder van de bloai’ asof er hoagel ien viel, en de zwoaluws -scheerden over woater en wei asof ze ievers anders as ien de locht -wouwe wêzen. - -De schipper van de turf-oak, die giester zien vracht oan ’t veer had -gelost en nou den heelen dag op ’t dek muggen en rook had ligge -wegbloazen, de schipper het de zeil’ en spullen uut ’t ruim noar boven -gehoald, en, as ie ze ophees, dan was’t bij buien ’en gefladder en -geklapper, dat ie wark had um boas te blieven. - -De veer-oakskes en de gierpunt begosten al zuutjesoan te dansen op de -gölfkes. - -’t Was wat meer as ’en labberweind, die oe werm ien’t oangezicht bloes. -Schuuns over de Vêluwse bargen, uut ’t Noordwest, en tégen den stroom, -kwiem de weind al starker en starker oanbloazen. De schipper van de -turf-oak, die hoogerop most, hoalde ’t anker oan boord, en—a’j ’em -noakeek, dan was ie met bolle zeil’, al heel gauw de boakkribbes um. - -De keisteentjes—op de griendhoopen bij den afweg noar ’et woater—ze -begosten te drêjen, en grienzelden over ’t wagenspoor heer. De gölfkes -wieren grooter en grooter; ze klotsten tegen ’t kribwark en sloegen -schuun oan bakboord van de gierpunt. Dorus de veerknecht, zoo pas weer -oan wal gekommen, sloeg de iezeren pin’ woar booten en gierpunt met -touwen en kettings oan vast zoaten, dieper ien de klei, en greep noar -zien pet—hoast was ie gevlogen! - -’t Is zeuven uur ien de noamiddag. - -’t Liekt al wel negen zoo donker is de locht, alschoon dat ’et niet -rêgent, moar: - -De sturmweind roast! - -Roazen duut ie, schrauwelik roazen. De heujers ien’t veld ze kunnen de -goavels niet langer regieren en hebben wark um stoand’ op de been’ te -blieven. De hoog geloaje karvracht zwiept gunds en her; ’t peerd met de -neus oan de borst, trekt wat ie kan, moar, ’t giert ien z’n ooren, en -’t bloast met geweld tegen zien vracht; de moan’ zwieren um den krommen -nek. Hu! gilt de weind, en Hört! schrauwt de voerman. - -De sturmweind roast! - -Roazen duut ie; gieren en fluuten. De moeders ien’t veld, ze kunne niet -blieven; ’t is of ze ’t schrauwen van de kienderkes heuren, van de -kienderkes thuus. ’t Heufd op zied’ en de rok’ gespannen um de -been’—deur de weind—goan ze met ’en deil van ’t mansvolk noar huus toe. -Die ligge blieven op den akker, zien de heuj-oppers verstreujen over ’t -land. ’t Krakt en ’t knoept ien de wilgen; de hekkes sloan van geweld; -de rastering—zwiebt—zwabt—krakt—en sleet veur de grond! - -Goddank, ’t is ’en oogenblik stiller. Is ie goan liggen de sturm....? -Um rauwer weer op te stoan! Doar kumt ie, doar kumt ie! ’t Bloast en -roast en giert nog starker; de boombloai’ fledderen deur de locht; -angstig en dooilik sleet de zware veerbel oan d’overkant van ’t woater: -klieng-kloeng—kling-kloeng—alschoon geen minsenhand heur beruurt; en -gunder ien’t darp, woar ’t riet van de doak’ vliegt, woar ’t leemhutje -kräkt, en wrakke schorsteen’ kletteren op pan’ en gebint’, doar zwiebt -ook de karkspits ien’t mulmende hout.... Noar ’t hoanje kiekt niemand. - - - -Aan gene zijde der rivier nadert op den veerweg een breede figuur. ’t -Moet de kastlooper zijn. Harmen is niet gewoon zich om ’t weer te -bekreunen. Of de tocht hem bang valt, en de vracht hem zwaar drukt of -niet, hij houdt zijn geregelden tred. Nu echter kost het hem wel groote -inspanning om zijn pad te vervolgen. Met den wind ter rechterzijde in -den rug, wordt zijn zwaar geladen kast gedurig door een hevigen aanval -van den jagenden stormwind gebeukt. Zoo even was de schok hem bijna te -sterk geworden,—’t was de schok, die ginds aan de overzijde, den ouden -olm door bast en door spint en door merg drong; de schok, die het -sieraad der vruchtbare Betuwsche weiden, onder wiens breede takken -mensch en dier zich zoo gaarne een plekje ter ruste zocht, voor immer -vernielde. Harmen heeft een oogenblik met de hand tegen een wilg -geleund, doch zich ook spoedig hersteld. Of die stoot de hevigste is -geweest, althans hij wankelt later niet meer. Nu heeft hij den oever -bereikt en tevens de beide palen waartusschen, in de hoogte, de -veerklok met haar somber geklang, het grootsche lied van den storm -begeleidt. - -Harmen slaat de hand aan de klink van den slingerenden luiketting. -Sterker dan zoo even roert de klepel het metaal, daar klinken schellere -tonen, en—de stormwind voert ze onverzwakt naar den Betuwschen oever. - -Die klank roept den veerbaas. - -„Is den Harmen roazend as de weind,” denkt de geroepene, „en meint ie -dat Bolmans zich eiges zal woagen!” - -Hein—de veurige knecht—kon’t zoo schuins en zoo schots met ’t weer niet -wêzen, of zonder beroad goeng ie ’t roeibootje ien, en hoalde of brocht -wie d’r over wou. „A’j soldoat bint dan mo’j veur geen kogels goan -loopen,” zei Hein: „as God oe zuukt dan kan Ie oe net zoogoed ien de -bedstêj as op ’t woater kriegen.” Bolmans het altied: Krek zoo, gezeid, -en—Krek zoo, dat zeit ie nóg; moar, de meister is méér as de dienoar; -en te middag het ie zoo’n kramp ien’t lief gehad, en alêvel: Die twee -met mekoar is op ’t woater!! - -Dorus komt haastig de gelagkamer binnenloopen waar Bolmans voor ’t -venster staat. - -„Boas! kan’k overhoalen met die sturm?” vraagt de veerknecht. - -„Woarum niet Dorus....?” - -„Albeneur!” zegt de jongen: „’k Het geen zurg veur mien eiges, went, al -bin’k nog zoo mans niet op ’t woater, d’r ien zou ’t wel schikken; ’en -kat kan ook zwemmen as ’t tied van nood is; moar—veur den ander?” - -„Ien Gods hand is ielk mins veilig en geburgen, Dorus.” - -„Da’s woar,” zegt de jongen: „moar—as den ander ien ’t woater velt en -niet zwemmen kos, dan....” en Dorus moakt ’en geboar van köpken onder. - -„A’j bang bint Dorus, dan zal ikke goan!” zegt de veerbaas met iets -minachtends, en zet groote oogen. - -Bang!? da’s ’en ding dat ie nooit gezien het. Zonder een woord meer te -spreken snelt Dorus ter deure uit; loopt zoo haastig hij kan, schuin -tegen den wind in, naar ’t veer; sluit de oogen voor de stofwolken, die -hem gedurig in ’t aangezicht jagen, en als hij zoo loopt, dan vindt ie -’t kemiek dat ie den kastlooper nou krek ien dit weerke veur ’t erste -mot overhoalen. - -„Wat zal Dorus zeggen....? En wat zal die mins zeggen....?” denkt de -jongen: „Zal ie weer vroagen: Wi’j asteblief weggoan? Nee, dat zal ie -toch niet; en zie, Dorus zal Geertjes voader is netjes over ’t woater -schipperen, zoogoed asof ie al zin lêven op ’t woater gezwabd had. ’t -Is woar op de Woal het ie ook wel oan ’t veer geholpen as de boas of de -knecht is ziek was, moar ien zulk weertje toch nooit van zin lêven. -Harrejennig wa’n weind! Moar as ie den kastlooper schoonjes d’r over -hoalt, dan zal ie ook wel gemuujzoamer worden. Misschien zal ie dan -zeggen: Wi’j asteblief kommen, ien stee van: wi’j weggoan. Wi’j kommen! -Harrejennig! kommen um Geertje. Lief ding, met ou ens ien ’t bootje!! - -Dorus, met de pet gansch op den neus en over ’t achterhoofd getrokken, -rukt de ketting-pen, waaraan de veerschuit vastligt, uit de klei; -trekt, terwijl hij langs den oever voortgaat, het roeibootje een -honderd schreden verder stroom-opwaarts—„da’s sekuur, dan het ie geen -nood um oan d’ overkant te lêg oan wal te kommen; ge kunt ’et met zoo’n -weind zoo krek niet fiksieren.”—Nou stapt ie d’r ien; stoot met de -roeispoan heel krachtig van wal, en.... „Doar geet ’et!” - -Mins, mins, wa’n gedans en geklots. ’t Zou nou wark hebben um ien de -moat te blieven, as Knilles de kerresier, van Mulderkens Hanske -trompette. - -Den kop van ’t bootje schuins tegen de golf iengehouen: Krek zoo. -Dorus, ge bint al ’en heele prefester.—Pats!—Ge kunt de roeispoan’ -verdrêjd niet ien ’t woater kriegen; meint da’j d’r ien zult sloan, -klets! dan geet ’t op zied en ge sloat ien de locht. Hier geet ’t nog -zoo’n bietje; moar gunder! wa’n golven! zou ’t angstigheid wêzen....? -Nee, niks, geen spier. De veerboas op de Woal zei altied: niet tusschen -de golven as ’t wêjt, moar schuins d’r deur heer.—Mins, mins, wat sloan -ze ien ’t bootje! Slik nat; en ien d’ oogen! Ge mot de oog’ êvel los -houen jungske! - -„Toch iesdig hoe wiejer noar ’t midden. Zoo’n stofrêgen van al ’t -geschuum! Klats! dat was d’r weer een! Nou ien de hugt, dán ien de lêgt -verdrêjd! hier wordt ’et spektoakel! Zou Bolmans eiges overhoalen....? -Bangheid he’k niet; ’k kan zwemmen genogt; moar, de kastlooper gunds, -mag die zich woagen op ’t woater? - -„Geertje zeit nee. Nee nee, schrauwt ze, heur! Joa ’t is de weind moar -’t liekt krek, of ze nee schrauwt. ’k Zal ’t hum afroajen, dien mins -met één hand. Toe Dorus, zit vaster! ge schuuft van de bank af. Kan -perjen haast niks zien. Rechts sleet de spoan mis;—Allo! overeind! de -voet stief tegen de kromhouten oan! Jong, jong, wa’n gezwab! ’t Zou -toch zoo mekkelijk zwemme niet wêzen.—As Geertje ’t is wiest! Oarig -pestuurke!”—’t Gonst en ’t giert, en ’t klotst en ’t schuumt.... „God! -in Oe hand! geen mins zou ’t regieren!” - - - -En—Harmen, die de winkelkast tusschen zijn rug en een der palen van de -veerbel heeft geklemd, zit op den Veluwschen oever en tuurt er met -starren blik naar de hulk, die daar rijst en daalt en zwiebelt op de -bruisende golven.... „Die d’r ien zit is ’en ander as de veerboas -eiges. De zeun van Gijs Giesels....” - -’t Stormen van den wind kunt ge hooren en zien, maar ’t stormen in de -borst van dien man met de ééne hand, dat hoort en dat ziet ge niet, dat -hoort en dat ziet maar Eén. - -En de woedende elementen zingen te zamen een oorverdoovend lied; en het -bootje ginds op de golven in het felst van den wind, rijst pijlsnel -omhoog, en zinkt dan weer weg in het schuim. Nu komt het dwars voor een -golf; zij klotst over ’t boord.... „O God! die erme jong!”—Weer rijst -het aakje, weer zinkt het snel.—De man die daar tuurt, rukt zijn armen -los uit de riemen der kast; met één sprong is hij overeind; weer volgt -hij met starenden blik het zwirlende vaartuig. Hij bemerkt het niet dat -een krachtige windstoot zijn winkelkast ter aarde werpt. Weer komt er -een golf dwars aan stuurboord van ’t aakje. ’t Schuimt nòg eens naar -binnen.... „O Heere! doar geet ie!” En—twee vetleeren schoenen zweept -de wind van den wal in den stroom; een bombazijnen wambuis fladdert -over den vloed, en—een roestig mes, ’t welk glijdt uit den zak, zinkt -weg in de diepte! - - - -O! dat zijn ontzettende oogenblikken voor haar, die angstig is geworden -in haar eenzaam vertrek, en, denkende aan haar vader, naar het veer is -gesneld, om te zien of hij haast komen mocht. Ze heeft niet gedacht dat -’t zóó arg op ’t woater zou wêzen, zóó vreeselik arg. In den aanvang -ontsnapt er geen kreet aan Geertjes lippen nu zij dat schouwspel -daarginds met moeite bespiedt. Stijf houdt ze de saamgeperste handen op -den hijgenden boezem gedrukt. Haar tanden nijpen heur lippen in -bloed.... „Groote God, help!” is de bee die haar trilt door de ziel, -en: „Helpt minsen, helpt!” is ook in vertwijfeling de kreet, die in ’t -einde haar boezem ontvlucht. Maar de wind voert die bee slechts terug -naar het veerhuis, en—ook zij snelt er heen. - - - -De veerbaas het niks gezien, niet geweten:.... „Watblief....? M’n lieve -Geertje, wat mein ie, ’en ongeluk?” - -„Nee, nee! niet meinen, moar ’t is zoo,” roept het angstige kind. Um -Gods wil, Bolmans mot helpen en redden. Bolmans mot meegoan; moar gauw: -Geen oogenblik mag ie wachten: „Toe, kom dan, vort!” - -Maar Bolmans zegt dat Geertje bedoard mot wêzen. Den Dorus kan zwemmen, -en heur voader het dukkels gezeid, dat ie in vroeger tied over de Woal -kos hen en weer! - -„Ho, proat niet, wat zou ie met ééne hand!” gilt het meisje, terwijl -zij den man bij zijn buis vat: „Ik smêk ou, kom helpen?” - -Bolmans wil wel meegoan om is te zien of.... moar Geertje-lief mot -begriepen, as’t zóó arg op ’t woater is, dat ie dan zich eiges niet -woagen mag, ook um zien Jenneke. ’t Is zund um den Heer te -verzuuken.—Joa, hij ziet ’t nou ook, ’t is niet te voaren op ’t woater; -as ie dát had begrepen toen Dorus goeng, dan zou ie ’t hum „óók nog -starker hebbe afgeroajen”; en, als hij zijn hand op haar schouder legt, -dan zegt hij weder: „Mot altied denken Geertje-lief, dat minsenhulp -niks is, moar God is almachtig!” - -„God is almachtig, moar gij bint ’en veinsoard!” krijt het radelooze -kind, terwijl ze zich aan den gloeienden klauw ontrukt, die haar op den -schouder brandt. En als de stormwind het veinsaard al gillend herhaalt, -dan buldert hij voort naar de kerkspits, en rukt er het roestige -haantje uit het molmend gebint, en—’t ploft op het kerkhof. - -En—snikkend van angst, en hijgend tegen den persenden luchtstroom in, -ijlt het trillende meisje de lager liggende weilanden over om het volk -te bereiken, dat ze, ofschoon van verre, ontwaarde. - -Maar ginds in den vloed? - -De man met de eene hand heeft vruchteloos gekampt met de schuimende -golven. Hij wist nog.... hij zag nog.... maar toen, toen zag hij niet -meer: alleen de huilende storm en het bruisende water hebben hem -vluchtig van Geertjes angsten verteld, toen—toen werd het nacht om hem -heen. Nog eenmaal zag hij Gods Hemel. Een zucht, en—vaarwel! - -Maar Dorus? Aan ’t kentelend bootje heeft hij zich vastgeklemd: - -„Mot niet losloaten jungske a’j beet hebt. Tieds genogt as ’t oakje -umlêg zinkt. Verdekselde schoen’ oan de vuut’! Trampen, trampen, hak -tegen hak. Foos riemspul, doar goan ze!—Wat ruurt doar veur -zwarts?—Onmundige golf, nou ziet ie hoast niks meer.... Nou wél: ’t is -’en mins. ’En mins! Vort, vort dan, en ’t bootje adie!” De saamgeknepen -vingers spitst hij ter zijde van ’t lijf: „Da’s toch oarigheid—niks -kienderachtig! Die golf wou boas wêzen, moar, Dorus is d’r ook nog. Dat -zu’k dun spul regieren wil. Hê! da’s ’en vervliemde, ’en golf van -geweld!” Nou weet ie van niks meer—d’r onder of boven.—„Goddank weer -d’r boven, en gunds ziet ie ’t zwart nog. Wat worden die kleeren zwoar. -Moar, de stroom geet fel op die kribbe oan. Dorus, pak moar weer oajem, -geen angstigheid heur.... zie, gunds glimt nog ’en tipke van ’t zwart. -Vort, vort moar, veuruut, met krachtige sloag’!.... Zoo! Nou kumt ie’t -op zied, en—doar het ie ’t gegrepen!” - -Ontzettend wordt nu de strijd van den jongen tegen het verwoede -element. Met den zwaren last staat ook hem nu slechts ééne hand ten -dienste. De krachten dreigen hem te ontzinken. Moed Dorus, moed! Hier -bij de krib is de golfslag gebroken. - -Hijgend, hijgend, gansch buiten adem, worstelt en kampt hij. „Een, -twee, drie sloagen nog. Dank, dank goeje God!”—En zie, doar griept ie -de krib en.... doar kruupt ie noar boven. - - - -’s Anderen doags ’s mergens zingen de veugeljes alschoon dat heel veul -d’r nestjes kwiet zin, krek asof d’r niks gebeurd is. - -Da’s oarig van de veugeltjes! - -In Harmens witte huuske zingen geen veugeljes, moar ’t is ’r tóch -oarig. ’t Is ’r stillekes, heel stillekes, went, Harmen leit en sloapt -ien de bedstêj. De dokter het gezeid dat alle gevoar veurbij is. Dorus -steet bij de toafel; zien heldere oog’ stoan wel wat fletser, moar ze -kunnen toch kieken noar ’t oarig pestuurke, dat gunds bij den heerd oan -’t koken van lijnpappen is. - -En as ie nog kiekt dan ruurt zich de mins ien de bedstêj, en fluustert -heel zacht: „Giesels, kom asteblief hier?” - -Kom ASTEBLIEF HIER! Doar hei’j’t al. Da’s ’en andere prédekoasie as van -twee doag’ geleien: Wi’j asteblief weggoan? Zacht: „Hier Langhuuzen, -hier bin’k. Zeg, vuul j’oe wat bêter?” - -„’En boel bêter, ’en heele boel bêter!” is Harmens bescheid, ofschoon -het hem duidelijk is aan te zien dat hij het leven wel zwaar heeft -gehaald; en weder fluistert hij mat: „Giesels, gêf mien oe hand?” - -En Dorus hand rust in die van Harmen Stomp. - -„Da’s wonderlik: Harmen zeit niks, en Dorus kan ook niks zeggen; ’t is -krek asof die zachte handdruk van Harmen hum de troan’ noar de ooglee -parst. ’t Is wonderlik: Geertje steet ook bij de bedstêj, moar Geertje -zeit ook niks, en Harmen het ook troan’ ien de oogen. As ie -giesteroavend ien’t woater zóó flets en wêk um ’t hart was gewêst as -nou, dan zou ie met Harmen veur de snoek’ zin geroakt.... -„Watblief?....” - -Weer heurt ie gefluuster: „Dank, dank oe Giesels!” - -Die weerlichse troan’! - -En Geertje, den heelen nacht is ze angstig en hulpzoam gewêst, moar -nou, nou voader zoo sprêkt, nou snikt ze van blijdschap, en weer, en -nog ens: „Dank, dank oe Giesels!” - -„Nee, da’s noarigheid!” denkt Dorus: „Ien ielk geval is ’t rogge um -weit gewêst. Den Harmen met zien ééne hand het hum wille redden, nou -het hij ’t Harmen gedoan.” Schijnbaar luchtig zegt hij nu luid: „A’j -danken wilt Harmen, dan mo’j deur de bedstêjplanken noar Boven zien, -moar zóóveul is zeker: as Den Boven ’t medalje veur drenkeling gift, -dan is ’t veur Harmen, en Dorus kan toezien.” Verdrêjd! wat drukt ie de -hand. Die dekselse troan’! - -’t Is doar oarig ien ’t kämerke. - -De minsen d’r buuten die geen schoai oan eigen huus of dak kregen, ze -hebben ’en boel te proaten. Ze kunnen ’t over ’t geval met den -kastlooper niet eens worden. Bolmans van ’t veer het gezeid, dat ’t met -den Harmen al ’s mergens niet riechtig gewêst was. Hie had van ’en mes -gesproken; heel oakelik van ’en mes op zak, en—ge kos’t niet weten: -zich eiges willen verdoen!? ’t Was altied ’en mins buuten God gewêst. -Hie, Bolmans, is nog noar ’t veer geloopen um te helpen as ’t wêzen -kos. Toen Dorus goeng, toen had ie hum nog gezeid, dat God verzuuken -zundig was—dat kos Geertje getuugen; tegen heur het ie dat ook gezeid. -„Moar, zooveul is zeker,” het ie ook nog gezeid, „as ikke lid van de -Road was, dan zou’k ’en gebooi gêven um bij sturmweer niet over te -hoalen.” - -Den Bolmans wiest toch altied meer as ’en ander; zoo’n gebooi zou goed -wêzen. Joa, lid mot ie worden! - -Kiek, en meeliedend is ie ook: doar geet ie noar ’t witte huusken um -eiges te vroagen hoe ’t met den kastlooper geet. Niks grutsig! - -En de veerbaas vervolgt zijn weg naar ’t aangeduide erf; en als de -karkmeister veurbij ’et karkhof geet, woar ’t weerhoanje ien de -brandnêtels en diestels leit, dan proat ie bij zich eiges: „’t Mot gauw -gereperierd worden.” - -Nu treedt hij het huisje binnen, maar—er zijn er toch die weten dat het -haantje in ’t molmig gebint verroest en verguld was. ’t Vuur onder de -smêjige lijnpap ’t knettert hum tegen: Doe veinsoard! Geertjes oogen -zoo helder en kloar, ze blinken: Doe veinsoard! en alles, alles wat -ien’t kämerken is schrauwt roazend: Doe veinsoard! - -Bolmans wunst alles ten beste, en keert noar zien arf toe. - - - -Omstreeks zes maanden zijn er verloopen. - -’t Is helder vriezend weerke, en ’t gelui van de karksklökskes zeit oe -dat ’t Zundagmergen is. - -Gunds bij ’t roodsteenen huus oan den diek, mowwe wêzen. ’t Is de -darps-kommenij, woar ’t junkske die de koei’ huujde zien sukkere ballen -hoalt. Pieters die er dartig joar boas was gewêst, is veur twee moand -gesturven, en sinds dien tied is ’t winkelhuus propertjes opgeknapt. - -’t Zal acht uur halfnegen zin gewêst, toen ’en kerreke, dat van de -Woalkant kwiem, veur ’t huus het stilgehouen. Dorus Giesels heit oan ’t -oudachtig lillik mins met kromme been’ de hand gegeven; het hum uut ’t -kerreke geholpen, en: „Dag voader,” gezeid.—In zien wêzen leek Dorus -onmundig veul op die mins.—Toen het ie gegoecheld met ’en jong en twee -dern, die ook nog ien’t kerreke hadde gezeuten, en voorders zin ze -soam, krek as heur voader, die met Dorus veuruut liep, noar binne -gegoan. - -In de groote kamer van het winkelhuis zit Harmen Langhuizen bij de -potkachel. ’t Lijkt wel of Harmen sedert wij hem voor de eerste maal -zagen, een paar jaren ouder is geworden, maar toch, er is meer kleur op -zijn wangen. - -Daar wordt de kamerdeur geopend. - -Zie, hoe een doodelijk wit Harmens blos voor een wijle vervangt. -Aanstonds staat hij op. Met den stomp van zijn rechterarm achter den -rug verscholen, treedt hij den binnenkomende te gemoet en reikt hem de -hand—de hand waarmee hij zich behelpen leerde; en dan, dan zegt hij op -minzamen toon: „Gijs Giesels, hoe geet ’et?” - -„Goed Harmen, en Gij?” is het weerwoord. - -„’t Is lange joar’ gelêjen, Giesels, da’k ou niet gezien heb,” zegt -Harmen: „Goa zitten.... en dat onze kienders....” hier stokt hij. - -„Joa krek, onze kienders,” herhaalt de vreemde; ziet naar den grond; -weet met zien handen geen road, en sleet z’ op den rug. - -En—niet een is er ien huus die begriept dat zoon erste ontmoeting van -twee gevoaders niks alledoags is. Die ’t niet begriepen, die hebben d’r -niet mee van noode. Harmen zei nòg ens: „Giesels, goa zitten.” - -En bij de toafel is ’t ’en gegoechel van veul niet genogt. Kan ’t wel -anders: Dorus’ bruur en zusters kommen brulloft houen, en Geertje -kennen ze al, want z’is ’en dag met Dorus bij heur oan de Woalkant ien -voaders huus gewêst.—Wa’n mooi merrenos bluumke het Geertje um ’t oarig -pestuurke—zooals Dorus dat nuumt—en wa’n bezonder groacelik mutske het -Geertje op ’t heufd; en wat is ’t hier alles mooi opgetuugd met dat -vlagdoek, en ’t zulver- en goud- en rood pampier tussen die -dennetekskes. Heere minsen! en wa’n breudjes! en krientenbreudjes! en -wa’n mooie bruigomspiep, heelegoar met roodgruune lientjes d’r um! En -is dát alêvel oe voader, Geertje....? „Dag boas Langhuuzen, we kumt de -boel hier is opscheppen heur.” - -„Dat zal me plezier wêzen,” zegt Harmen: „Mot nou moar toetasten.”—’En -klein bietje loater zacht tot Dorus’ voader: „’k Het veul oan oe jong -te danken, Giesels; ’t is ’en wondere jong, moar ’en bovenste beste!” - -Gijs Giesels het wark met zien breudje.—Te danken! „Joa krek, krek dat -is ie.” - -Gunds bij de toafel geet ’en gelach op. Geertje kriegt ’en kleur as ’en -meikars. Hendrik—Dorus’ bruur—het geploagd: „Geertje zeg, wóar bi’j met -de karspit geblieven?” - -’t Ét en drinkt en lacht ien de koamer. De voaders proaten niet veul -moar ze kunnen nog is êfkes rooken; de kark is heel dichtebij. - -Moar zie—buuten op den diek doar loopen ze al; de mansluu met de hand’ -ien de zak’ en de vrouwluu met de stoof onder d’r zwarte mantels uut. -De neië winkelier mag met z’n Geertje niet te loat kommen. Allo, -véuruut dan! - - - -En bij de karkdeur onder de lindes, doar stoan de mansluu—noar -gewoonte—nog te rooken en te proaten totdat meister oan ’t kloktouw -geet trekken. Ze meinen dat den Dorus ’t moar oarig met Geertje -getroffen het. Ze hebben allemoal wel gedocht dat den Harmen van -klienktum onder ien de loai van de kast had zitten: veur Geertje en -Dorus het ie ’t winkelhuus kunne koopen en stillekes geet ie bij heur -ienwonen.—Dat zoo’n oarige dern in zoo’n lillikke jong zenie kos -kriegen! moar zóoveul is zeker: ’t is ’en kloeke rejoale jong, en -zóoveul is ook zeker: heur voader het ie ’t lêven gered.—’En mins mot -deur bepruuving moar wies worden. Sedert kumt Harmen trouw ien de kark, -en veul hebben ’t gezien: dat ’t Onze Voader en de Tien gebooi bij hum, -ter weerskant van ’t kammenet, ien mooie liest’ oan den muur hangen. - -’t Wordt vol ien’t karkske, heel vol. Zoo’n trouwerij is nog is wat -anders as anders. Ien de karkmeistersbank blieft ééne ploats lêg.—Kumt -Bolmans dan niet?—Stil asteblief: De veerman—die ook lid van de road -wier, alschoon dat Harmen geen briefkes bezurgde—de -veerboas-karkmeister kon niet kommen: ’t Bleike blonde Jenneke is -siends ’en heelen tied, arg, arg bleik en moager geworden: proaten mot -ze zoo wies as en mins van twientig joar. Ze zeggen dat ’t wel niet -lang meer zal duren. De veerboas mot den heelen tied oan d’r bedje -zitten en somtieds as roadeloos wêzen. Da’s vremd van zoo’n vroom mins, -zoo’n vroom mins most alêvel.... Stil, stil dan; mot ien de kark oan ou -zelf prakkezieren. - -’t Is ook woar, en den Bolmans is anders zoo’n bovenste mins! God zal -’t wel weten. - -Dat trouwen is toch moar ’en oogenblikske wark. Kemiek dat ze allebei -met troan’ ien de oog’ stoan. ’t Zal toch ’t rechte wel -wêzen....?—Mins! a’j is vuulen kos hoe die hand’ mekoar drukten! - -En de veurmoalige kastlooper met die vremde lillikke mins oan zien -lienkerkant, kiek, ze zingen uut ’t eigeste buukske met z’n beiën—’t -buukske van moeder Geertje—en, ku’j’t begriepen, de erste, die kort -gelêje oan God noch zaligheid docht, nou zingt ie met d’oog’ duk noar -Boven, en hard da’j ’m buuten wel heuren kunt, het dank- en het loflied -den Heere. - -Hebben de minsen hum niet gekend.... God kende hum zeker. - -Nou is’t uut. ’t Geet alles veur de jonggetrouwden zoo’n bietje op -zied. D’r zin d’r ook veul die êfkes ’t hoar onder de pet loate -kieken.—’t Is oarig da’j nou zoo weet dat ’t man en vrouw is; heel heel -oarig, moar ’t meist voor Dorus en Geertje. - -Alles ziet er buuten veur ’t jonge poar dan ook zoo glansachtig uut. -Hoe kunnen ze meinen dat ’t koud in de locht is! Werm is ’t van binnen, -en, werm zal ’t wel blieven. - -t’ Oavend is’t brulloft ien Harmens achterhuus. ’t Jongvolk het schik -genogt in d’r lêven. De been’ kommen ook van den vloer. Knilles, de -kerresier, blaast dat ie gedurig zoo rood as ’en kalkoensen haan wordt, -en, as ie van Mulderkens Hanske bloast—woar j’ook al op walsen -kunt—dan, dan drukt er den Dorus zijn wiefken oan ’t hart: dan kust ie -haar vlak op ’t mollige snuutje; dan fluustren die twee nog zoo’n -bietje op zich eiges; en joa: „Joa die karsepit—verechtig ze het hum -bewoard, en tegen de leinte dan zal z’em goan poten.” - - - - - - - - - -OAN ’T KLEINE REVIERKE. - - -A’j nooit van de Linge ien de Bêtuw geheurd hadt, dan zou’j op ’t heele -ding geen arg hebben, zoo’n onneuzel schoap van ’en ding as ’t is. - -Meister ien ’t school leert oan de kienders, dat ’et ’en rivier is, die -van ’t Oost naar ’t West krek midden deur de Bêtuw geet; moar—as nou de -Linge ’en revier is, wat motten dan de Rien en de Woal wel wêzen, die -de heele Bêtuw ien d’r erms houen, wat blief! - -A’j meint dat ie van de bargen kumt, zooas meister zeit dat de revier’ -doen, dan bi’j krek van de wies; ’t schoap van ’en ding is van lêge -komaf. Bij ’t ouwe kastêlje Dorenburg of uut den hoek van Gent, doar -mot ie zoo wat uut de Wêterings kommen, en nuumt ze hum, ook nog ’en -heel eind wiejer, niks meer als de Wêteringse wal. - -Ge kunt er krek van zeggen wa’j wilt, moar toch, toch is ’t ’en oarig -dingske. Zoo zuutjes heer slemiert ie maar vort, krek as ’en oal op ’t -dreuge, en, as ie proaten kos, jong mins! wat zou ie oe veul van de -Bêtuw vertellen. - -Joa, as ie zoo stillekes voortkruupt, en kabbelt en knabbelt oan zien -boord, dan smuuspelt ie toch zuutjes tegen ’t lies dat hum groet, en -fluustert ie heel wat oarigs. - -Niewoar, ’t is zoo mooi langs zien weg; ter lienker en rechter, bóvenop -de vette klei, is ’t alles malsigheid en volligheid en frissigheid? -Hier de hoaver en weit, wat stoan ze weer gelp; gunds dat goudgêle -zoad, wat flonkert ’et zonnig; dóár dat peersgruune kleeverveld, wat -ruukt ’et noar heunig, jong minsen, wat rukt ’et! - -En de hofstêjen wat zin ze fleurig: en de peerds wat zin ze stark en de -mansluu wat zin ze kloek; joa kloek; a’j maar ziet hoe ze gunder met -vierspan de zwoare klei oan ’t bouwen zin, krek asof ’t deur de botter -goeng, krek of ’t niks nimmendal was. En dan de vrouwluu....? Knap slag -van vrouwvolk! - -En de dernjes....? Joa de Linge kent ze nog bêter! went de jonkheid wil -wel is verfrissing, en ook: as ze met heur blonde köpkes boven ’t -revierke kommen en vroagen hoe ze d’r uut zien, dan lonkt ie heur toe -met ’t eigen oog dat zij noar umlêg sloan, en koatst ie weerum, en -smuuspelt in ’t lies; „Heel oarige köpkes!” - -En zuutjes, heel zuutjes schuufelt de Linge al wiejer; ook dukkels -onder kroos en wier en donkere brugkes deur, en—’t is te begriepen dat -ie niet altied gern ziet wat er umgeet ien de Bêtuw. - -Of ’t niet al arg genoeg is, dat ie—oan gundsen kant van ’t brugske -woarover de landweg geet—ien kalmen vloed dat lillike huuske spiegelen -mot. „In de reizende man” is er uutgehangen, moar, as ie wilt weten wát -toal oe die reizende man soms kan proaten, dan mo’j ien den oavend, -heel loat, maar is luustere kommen. - -Moar nou, nou ’t mergen is, nou heurt de Linge niks lilliks. - -Hier ien de hooge peppelloan, hier heurt ie de veugeljes kwinkelieren. -Wiejer op, woar den ouwen olm bij ’en klein steenen huusken oan zien -boord steet, doar heurt ie de stem van ’en ouwe mins—’en heel ouwe -mins—en—’t psalmlied ter eere van Gods weldoajigheid, trillend en -bêvend, vlot ie mee boven zien effen vlak, nog ’en heel eindje wiejer. - -Gunds, bij den grooten drêj, woar ie dat witte hekke ziet glimmen, en -woar de weerschien van ’en mooien blomhof ien ’t blauw van de Linge -speult; gunds woar de blanke rimpeljes al wiejer en wiejer kringelen, -doar heurt en doar ziet ie nog meer. - -Triene kent ie wel, flinke blonde Triene van ’t Putterserf, die ielken -mergen op ’t planken stap oan zien boord, de roomtesten boent en de -melkkannen schuurt, hel as de zon! Heur stevige hand oan poezelen erm, -het zoo dukkels met emmer of boender zien stille vlakte geruurd, en—’t -blozende köpke dat ie weerkoatste is ’t köpke van Triene, en ’t -helderste liedje dat ie ooit heurde, is ’t liedje van Triene van ’t -Putterserf. - -En de Linge—as ie Trieneke gemergen fluustert ien de blauwe -vergêt-me-niets, die ie kwiestig zeumde langs ’t Putterserf, dan geet -ie wiejer, krek as altied wiejer ten nutte van mins en dier; en -allinnig as de weinter hum in zien bedde houdt, dan slupt ie ’en korte -nacht; moar anders, rusteloos geet ie vort, en ’t reine woater vlot ie -noar d’ eindlooze zee—moar; ’t dras en sliek blieft ien ’t lêge. - - - -’t Putterserf is ’en mooie hofstêj, ’en hofstêj vol stoasie. Nou vier -joar gelêjen is er ’en schoon roodsteenen veurhuus bijgetimmerd—dat kos -niet minder, alschoon de boer en zien vrouw eiges van geen stoasie -hieuwen—en ’s leintes, twee joar, is de boer gesturven. - -’t Roodsteenen huus van ’t Putterserf het vier schuufroam’ ien’t gêvel -van veuren, en schuune gardien achter de gloas’, krek egoal as bij den -burgemeister. A’j ien die koamers kumt dan zou’jt wel loaten um de pet -op ’t heufd te houen. - -Ien ielke koamer hei’j midden op de plankenvloer ’en gruunrood karpet -met strepen d’r deur; daarop ’en ronde toafel met gruun wasdoek d’r -over, en ’en rand d’r um, en pooten d’r onder van effectief -mehoniehout. Ien ielke koamer zie’j twoalf stoelen en twee met erms d’r -oan—zeker iendertied met begriep van één veur den boer en één veur zien -vrouw. Krek zoo zie’j ook ien ielke koamer ’en mooie spiegel boven den -schorsteen hangen, en ’en groot kammenet tegen de muur stoan. Voorders -oan de muren, die zoo wit as pampier zin, doar zie’j ’en heele zooi -schilderijploaten; Van Spiek die, ge weet wel, met ’en schip vol kruut -ien de locht sprong, en dan nog ’en boel met mansluu en soldoatenvolk -d’r op, en één—woar ’en kerl op ’en peerd leit—met Mazeppa d’r onder; -da’s Frans begriep ie! - -Zóó redeneert de bouwknecht van het Putterserf, en Lammert hij -redeneert nog een heele boel meer: „Woarveur hei’j de dinger anders as -om ze te gebruuken? Moar de vrouw van ’t Putterserf ze gebruukte die -koamers nooit. Allinnig as ’t Zoaterdag is, dan geet ze—op heur -kousen-vuut’, went de klomp’ of schoen’ loat ze altied veur den drumpel -stoan—ien’t een van die koamers noar binnen, en hoalt ze uut ’t -kammenet van klienktum um ’t volk te betoalen; en hie—Lammert—óók op -zien kousen-vuut’, hie mot dan ’t geld nog is noarêkenen op die toafel -met ’t wasdoek; en ziet dan eiges, hoe ’t ’n oarigheid is zooveul -zekskes met spesie as doar ien dat ding van ’en kammenet stoan. -Miesderoabel riek mot vrouw Willems wêzen. Tachtig mergen land onder de -ploeg; zestig mergen wei, en alles noa venant; én—as heur man bij ’t -trouen dan toch eiges niks meer as ’en erme bouwknecht was, dan zeg ie: -da’s oarigheid! - -’t Vertelselje van Willems, die deur zien vrouw én warkzoamheid van -onderop riek was geworden, dat was ’en bekend vertelselje, ’en wóár -vertelselje; ’en vertelselje dat Lammert Van Tuil, siends ie noa -Willems’ dood op ’t Putterserf kwiem, ien’t heufd had gedrêjd. - -En nou—’t was oarigheid, sedert giester zei blonde Trieneke: Joa! En—as -moeder geen Nee zei, dan zou ’t weer ’en vertelselje worden, moar nou -’en vertelselje van Lammert! - -Joa krek, ’t zal weer ’en vertelselje worden, moar nou ’en vertelselje -van Lammert. - -Lammert, de eenige overgeblevene kleinzoon van den stokouden Arie -Weijer—van wien we straks meer zullen hooren—Lammert is een stevige -knaap, welgemaakt en goedgespierd. - -A’j hum doargunds ien den vroegen mergen bij de dêldeur van ’t -Putterserf ziet stoan, dan ku’j oe best begriepen dat Triene sjenie in -’em kreeg, zoo’n knappe jong as ’et is; en, ’t land bouwen dàt kos ie -zoogoed as de beste. Moar—nou Triene krek um den hoek van de schuurdeur -noar buuten kiekt en Lammert ziet stoan, nou ku’j oe óók best begriepen -dat hij zooveul as verliefd op Triene wier. ’t Is ’en kloeke flinke -dern: d’r frisse wang’ ’t zin verechtig krek de klaproos’ ien’t korn: -d’r blauwe oog’ de vergêt-me-niets oan de Linge, en dan d’r poezele -hals en erms, wa’n malsigheid, mals as ’en meirêgen, mals as de dauw op -’et land! - -Al ku’j ’t oan d’r oog’ niet zien, Triene het slecht gesloapen. -Giesteren het ze Joa gezeid, en a’j dan toch Joa het gezeid, dan bi’j -duk zoo roar um ’t hart, dan zou’j wel lachen willen en greinen ook, -en—niewoar, zoo’n knappe jong da’s toch plezierig! - -Maar nog wat anders heeft Triene in ’t eerste wakker gehouen: Hoe -moeder ’t gemarkt had van Lammert en hoar....? Zóóveul is zeker, toen -ze noar bed wou goan, toen het moeder heur oangesproken en gezeid, dat -ze zich niks met Lammert had af te geven; ’t was ’en beste bouwer, dat -was’t, as ie ’t op z’n meneur had; moar—kunnen is nog ’en ander ding as -willen. Zie, Lammert was eigenlik ien den letsten tied ’en matfots en -’en slof geworden. De luioard speulen dee ie, dàt en niks anders. Ze -mosten zich niet betuuten dat moeder bliend of kiends was geworden. -Goddank! al was ze bij de vieftig, ze had heur begriep en redenoasie -nog goed: „Verkeerink met ’en luioard,” had moeder ten letste gezeid: -„Voader zou zich umdrêjen ien’t graf, dat zou ie as ie dóár begriep van -kos hebben. Triene pas op!” - -En Triene, Trieneke had tegen Lammert al Joa gezeid, en heur moeder het -ze um den hals gepakt en gegreind het ze oan moeders borst oakelik, -oakelik! dat moeder toch wêk wier, went greinen dee Trieneke anders -nooit: en—eer dat ze noar bed goeng zei moeder—die toch niet wist dat -Triene al Joa zei: „Kiend, zie dan erst nog deur eigen oog’; moar houd -ze open, wied, heel wied open.” - -En—dat zoo’n moeder als moeder toch eiges bliend kan wêzen! Doar zu’j -loater van heuren. Alêvel, nou zu’j’t begriepen dat Triene slecht het -gesloapen; en a’j’t alles begriept dan zu’j ook wel verstoan, dat -Triene met heel veul verwondering zeit: „Zoo Lammert, bin ie daar!” -went, volgens de torenklok most ie wel ’en half uur noar ’t land wêzen. - -„’k Most oe toch erst is gemerge kussen,” zegt Lammert met ’en -kniepeugske, en wenkende: „Kom êfkes hier achter den houtmiet?” - -„Nee, nee jong, dat kan iens-geheel niet,” is Trienes antwoord; moar, -oolik.... ze kumt tóch. - -Albeneur, Triene wil hum alles zeggen, en roajen ten goede. Zoo’n -enkelde keer het ze óók wel gemarkt dat Lammert krek zoo gern ’en ander -zag warken as dat ie ’t eiges dee, moar Lammert was zoo’n knappe jong, -en hie kos toch bouwen nog bêter as de beste, en zien ringboard krulde -zoo mooi; alêvel, nou zal ze ’t hum zeggen: oppassen mot ie, of -anders.... - -„Kom nou is êfkes hier bij me zitten,” vraagt Lammert nadat hij zich op -een takkenbos liet zakken; en, met het hoofd achterover op een wat -hooger liggenden bos geleund, slaat hij de oogen tot Triene op, terwijl -hij haar te gelijk bij de blauwstreepschen rok trekt. - -Nee menneke, dat kon niet; as’t nog êfkes kussen gewêst was, moar -zitten!! Ze most noar ’et karnhuus. - -Dat was nou kienderachtig, arg kienderachtig! Triene had verechtig geen -begriep dat ’en dochter van ’t Putterserf toch van ’en heel andere -standoasie as ’en gewone melkmeid was. Verechtig, ze geleufde ’t niet -hoe de minsen d’r uutlachten dat ze altied platste en ploetste asof ’t -um ’en kruumelje brood was te doen; Trieneke most.... - -Uutlachen!! Wie lachten d’r uut....? hê? dát wou ze weten! - -Maar Lammert trok haar weer aan den rok en drong haar opnieuw: „Toe kom -dan zitten?” - -„Nee!” En Triene zette den voet vooruit en de linkervuist in de zij: -Erst zou ze weten wie d’r had uutgelachen omdat ze warkzoam was? - -Nou, as ze ’t dan weten most.... moar eigenlik ’t was -kienderachtig—Lammert slokte, went hij goeng liegen—as ze ’t dan weten -most: Geurtje bij grootvoader had gelachen. - -„Geurtje!” roept Triene terwijl haar van spijt de tranen in de mooie -oogen springen: „Geurtje! dat kleine kriel van ’en ding!” Moar Lammert, -om het onweer van Geurtje wat af te leiden herneemt: „Joa Geurtje, en -o, ’en heele boel meer.” - -Wonderlik, geen vijf seconden later zit de flinke meid naast Lammert op -den takkenbos; haar hand rust in de zijne; haar hoofd leunt tegen zijn -schouder, en haar schoone oogen, waarin de tranen nog glimmen, turen op -Lammerts sprekenden mond. - -„Triene, ge mot verstandig wezen,” zegt Lammert: „wat woar is dat ku’je -niet tegensprêken: as riek en heug uit warken geet, dan is er veur lêg -en erm geen verdienen meer. Oe moeder versteet d’r standoasie niet; ’t -is altied moar vortzwiepen tegen bêter begriep en verstandigheid ien. -Woarveur het God ien de Oost de zwarte mooren en al dat sloavenvolk -anders in de wereld geschupt as um veur ’t blankvolk te warken? As nou -’t blankvolk tegen die sloaven is zei: goa gelluu moar piepkes rooken, -welluu zullen ’t wark wel doen, dan zou’j ummers zeggen dat de wereld -oaverechts verkeerd liep. En gunder, beveurbeild in de stad van -Nimwêgen; denk gij Trieneke dat ’t riekvolk doar warken geet? Doar mo’j -um kommen! Niet één die z’n eigen schoen’ nog zal smêren; ze meugen -krek as de notoaris of de burgemeister soms zoo’n bietje ien de boek’ -zitten te lêzen of te schrieven, moar ’t wark dat loaten z’oan ’t meid- -of knechtsvolk over; eiges rooken ze piepkes en zitten ien de zon.” - -„Moar, wát zei ze toen ze lachte?” vraagt Triene, die slechts half -heeft geluisterd en lachende Geurtje niet uit haar geest kan verbannen. - -„Wat ze zei Trieneke?” herhaalt de bouwknecht langzaam, en hij slokt -weder, en dan, dan vraagt hij: „Lig ie wel mekkelik Triene?” - -’t Meisje, dat zich straks ondanks zich zelve naast haar minnaar op het -hout liet nederzakken, springt nu haastig overeind: Lig ie wel mekkelik -Triene!.... Is dát nou ’en vroag as de zon al hoog oan den hemel kumt -en ’t wark leit te wachten! Een vuurrood van schaamte overdekt haar -gelaat, maar ook, haar gekrenkte eigenliefde moet zich luchten, luchten -zelfs tegen den knaap dien ze liefheeft, doch, die haar zeggen durfde -dat Geurtje haar belacht: „En as’t dan mien niet vrijsteet um te warken -zooveul a’k wil,” zegt ze met eenigszins bevende stem: „dan zal ’t ien -ielk geval de knecht van mien moeder niet vrijstoan um, ien stee van -oan ’t bouwen te zijn, op ’en houtmiet te liggen.” Die was roak -gewêst! - -Nee, as Triene nou zóó begon dát was noarigheid! En—maar weinige -seconden later wier d’r achter den houtmiet zoo’n klein bietje -afgekust, en zei Trieneke met ’en smokkellachske, dat ’t ook zoo arg -niet gemeind was gewêst; en zei Lammert, dat er niet één ien de heele -Bêtuw liep, die ie zoo knap vond en liefhad as Triene van ’t -Putterserf. - -Of dat verechtig woar was? dreigde Triene met den vinger, went, -lachende Geurtje kwiem d’r weer tussen, Geurtje, woarmee den Lammert, -véurdat ie um hoar kwiem, zoo groot was gewêst. - -„Verechtig!” betuigde Lammert; en, verechtig kos ie zeggen, went -Trieneke vond ie knap, en hebben wou ie niemand liever as Trieneke van -’t Putterserf, begriep ie, van ’t Putterserf. - -Zie, duikend achter de aalbessestruiken, en straks langzaam -voortstappende achter het snijboonen-rijshout, kiest nu Lammert zijn -weg naar het wilgenpas, waarheen hij reeds een uur geleden de drie -ploegpaarden bracht, om ook nu, zoo als hij reeds dikwijls gedaan had, -de altijd waakzame boerin van ’t Putterserf omtrent zijn arbeid te -verschalken. De voorste der ploegpaarden—kop aan staart en staart aan -kop gebonden—wordt nu van den wilgestomp, waaraan hij met den halster -was vastgemaakt, weer losgeknoopt. Straks, tamelijk zakkerig en met de -beenen ter zij op den bruine gezeten, bereikt Lammert met zijn -viervoetig gevolg weldra den grindweg; een oogenblik later hoort de -Linge het dof geklots der paardenhoeven op het brugske, dat zijn groene -oevers met elkander verbindt, en ziet gij den bouwknecht al spoedig in -de peppellaan verdwijnen, de laan die het kleine reviertje op zijn -linkeroever een wijle vergezelt, en waarin de vogeltjes zoo liefelijk -kunnen zingen tusschen de altijd klepperende blaadjes. - -De groote woon- of keukenkamer van de hoeve het Putterserf, die sedert -den aanbouw der beide staatsievertrekken er vóór, noodwendig haar beide -vensters in den gevel moest missen en nu slechts door één zijraam haar -licht ontvangt, ziet er dan ook tamelijk somber uit. De boer en boerin -hebben dat in den beginne ook wel bespeurd, doch—um ’t geproat van Jan -en alleman, dat ’en boer, die honderd veertig mergen lands had, meer -swiet oan den weg most sloan, hebben ze gebouwd, en—toen ze dan swiet -oan den weg hadde gesloagen, toen was ’t met de keukenkoamer niet -anders. - -Ien de mooie veurkoamers te goan zitten, dát zou baldoajigheid gewêst -zin. Ens—toen domenei huusbezoek is komme doen, toen hebben z’n -kertierke ien die koamers gezeuten, hie ien den ermstoel, moar anders -nooit! „As we ’t zulveren brulloft vieren,” had Willems gezeid, -moar—zeuven moand véúr ’t zulveren brulloft was Willems gesturven en -siends zien dood hadden die koamers veur de boerin nog starker ’en -soort van heiligheid gekregen: schoonhouen dát dee ze, moar gebruuken, -nooit van z’n lêven! - -Zie, daar zit de weduw van Harmen Willems bij het kleine zijvenster der -sombere keukenkamer. Den breeden schoot heeft ze vol snijboonen, die ze -met verwonderlijke vlugheid aan ’t afhalen is. De boerin van ’t -Putterserf, ofschoon reeds acht en veertig jaren oud, is nog een knappe -vrouw; heel knap zeggen de boeren, die veul van dik en zwoar, en stark -rooje wangen houen. - -„Dolfke, zou’j niet noar school goan? ’t Is op de koekoek al negen -gesloagen,” zegt de boerin tot een jongske van ruim tien jaren; en -Dolfke, die met een lei onder den arm bij de tafel op één been te -hangen staat, geeft teemend ten antwoord: - -„’k Wou niet noar school, moeder.” - -„Niet Dolfke....? Woarom niet jungske?” - -Dolfke geeft rekenschap: „Dóárum niet moeder.” - -„Moar ’t is bêter da’j noar school goat Dolfke; wat zal meister wel -zeggen! ’t Is van de wêk al tweemoal gewêst; en ge weet wel, toen -voader nog lêfde, toen wou ie niet hebben....” - -„Moar voader is nou dood,” bespiegelt de jongen. - -„Krek zoo,” bevestigt de weduw, en terwijl zij zoo mogelijk nog sneller -haar boonen afhaalt, treedt het beeld van den weleer zoo werkzamen man -haar sterker voor den geest, en zegt ze weer haastig: „Ge most nou noar -school goan, Dolfke.” - -„’k Heb weer zoo’n kramp ien ’t lief moeder,” liegt de jongen. - -„Zoo’n kramp ien ’t lief....?” De moeder ziet hem meelijdend aan: „Kom -is hier jungske; toch geen heufdpien, niewoar?” - -„Joa wel moeder.” - -Heufdpien! Och heere! doar kan moeder van meeproaten; dóár het ze mee -te doen: da’s zeker ’en kwoal, die Dolfke van zien moeder het: „Ge mot -moar weer is ’en cent tegen ’t veurheufd leggen,” zegt ze, en haalt -haar knipje te voorschijn. - -Dolfke wou d’r nog geerne vief centen bij hebben, um veur de kramp ien -’t lief bij dokters juffer ien ’t darp anniesdrop te hoalen. - -Nou, hie most dan veur deze keer moar niet noar school goan, en—noar ’t -doktershuus niet hard loopen! - -„Nee,” zei Dolfke, en voort was hij met de centen de deur uit. - -Loopen wat hij maar loopen kan, kiest de jongen nu het voetpaadje dat -naast de Linge tot aan het bruggetje voortkronkelt—het bruggetje dat -Lammert met zijn paarden slechts langs een omweg bereiken kon, en -waarbij zich de kleine herberg De reizende Man bevindt. Omstreeks ter -halverwege gekomen moet de jongen het huisje voorbij, dat Lammerts -grootvader van vrouw Willems in pacht heeft. - -Dicht aan den waterkant, nabij den ouden olm, waarvan de Linge reeds -sprak, zit op een laag houten bankje, de stokoude Arie Weijer. - -Schoon oud gezicht! Negen en negentig joaren streken hum over ’t heuge -veurheufd. Nou is den schedel koal; allinnig blanke vlökskes speulen -hum nog um sloapen en achterheufd. Schoon oud gezicht! Kalmte en -vrêjigheid blinken oe tegen.— Of dat heufd niet bepruufd is -geworden....? Mins, sprêk toch zachter; as ’t karkhof oan ’t proaten -kwiem, ’t zou oe wat anders vertellen. Moar, ’t heufd, dat eigenste -heufd het ie altied noar boven gehouen: Eén was er die wiest wat ’en -mins hier ten nut is; en, ’t doageliks wark—wat ie leerde as kiend, dat -’en straf was veur ’t minsdom—’t had ien nood en ien leed hum ten -trooster gewêst, en had ie ’t bepruufd as ’en weldoad vol liefde. - -De eenige, die hum nog overbleef, is Lammert, zien kleinzeun; en -Lammerts oogen ze sprêken hum nog van Anne, zien lest gesturven -dochter. Lammert had zien moeder moar êfkens gekend; dat was zundig -veur Lammert. - -Joa, Weijer woont nou stillekes ien ’t huuske bij de Linge, en a’j ’em -sprêkt dan zal ie oe zeggen dat ie gelukkig is: Deur Gods goedheid is -ie ien hoogen ouwerdom gezond en stark. Met Lammerts verdienste d’r bij -hebben ze genogt um van te lêven. Geurtje, ’en oarig dernje van erme -verre fremielje, twientig joar oud, is hum altied hulpveerdig op zied, -en zurgt veur hof en veur huus. Zie, nou kumt ze noar buuten um êfkes -oan grootvoader—zoo nuumt z’ hum—te vroagen, of ’t goed gong met -vissen? - -Ouwe Weijer kan nog niet lêg zitten. Toen ie jong was en stark, toen -zou ie nooit met zoo’n hengelje zien tied hebben verbeuzeld, moar nou, -nou was ’t niet anders. - -In hetzelfde oogenblik dat Geurtje op het water toetreedt, en oude Arie -uit het blikken keteltje, dat aan zijn zijde staat, het visch-aas wil -nemen om het aan den angel te slaan, rent Dolf van vrouw Willems het -erfje op. Half verschrikt ziet de oude man naar den jongen om; en -Geurtje, terwijl zij, om den knaap het paadje vrij te laten, -onwillekeurig blijft staan, ziet zij meteen, hoe Dolf nabij den -grijsaard gekomen, boosaardig den voet zwenkt, en met een: „Vort! -huup!” het blikken keteltje onder Weijers handen weg en omhoog schopt, -zoodat het in ’t midden van den effen vloed al tjingelend neerploft. - -Zie, zie hoe ’et stille revierke z’n gladde veurheufd ien zwoare -rimpels trekt. Nee, da’s geen jongens-oardigheid, da’s -jongens-baldoajigheid! Weijer schudt het grijze hoofd; zeggen doet hij -niets: maar Geurtje—krek as de Linge kreeg ze ’en griezel deur al heur -lêjen: - -„Doe lilleke deugniet!” schreeuwt zij den jongen toe, en, om hem -duchtig te straffen vliegt ze hem achterna. - -Dolf evenwel door dien uitval verschrikt, springt eensklaps ter zijde: -wendt zich schielijk om, en balt zijn vuist; doch, terwijl hij die heft -en—om gewisser te treffen—met het hoofd achterover eerst een schrede -terugstuift, bonst hij met het achterhoofd zoo hevig tegen den ouden -olm, dat hem alles voor de oogen duizelt, en hij bedwelmd in de knieën -en straks ook ter aarde zakt. - -Moar Goddank! ’t was zoo oakelik arg niet, went, ’en klein bietje -loater zien Weijer en Geurtje dat ie de oogen weer los duut: en als hij -Geurtje, die haastig een napje water heeft geschept, vóór zich ziet -staan, kiek dan striekt ie zich langs ’et veurheufd; zeit: „Loop, -lillikke dern!” en sleet hoar ’t napken uut de hand dat ze ’t woater -allegoar over de kous’ kriegt. - -En nu—’t is een bijna honderdjarige stem die er vermaant: - -„Ge most liever noar school goan jungske; van luioard kumt slechtoard: -ik gleuf dat oe moeder....” Maar Dolf, al moest hij zijn oogen ook -neerslaan toen dat eerbiedwaardige hoofd zich tot hem vooroverboog, -Dolf houdt iens-geheel van geen zejeprêkskes—zoo zin d’r wel -meer,—Moeder! joa krek, moeder zal ie ’t zeggen. Maar—als hij, straks -opgestaan, met de hand aan het voorhoofd, ijlings terugloopt naar ’t -Putterserf, dan klotst hum toch altied dat liedje deur ’t heufd: -Luioard, slechtoard!—Alêvel, moeder vond eiges goed dat ie thuus bleef -van school.—’t Liedje was vervêlend, arg vervêlend! - -Moar—’t zou ’en vertelselje van Lammert worden. Krek! Ge most allinnig -moar weten dat grootvader Weijer, dukkels veur Lammert ’t eigenste -liedje het gezongen, en da’j ’t dus oan grootvoader niet wieten kunt -dat Lammert.... Nee, heur moar, bij hum zal ’t wat anders as van -moeders malpötje wêzen. - -We zagen Lammert met zijn paarden in de peppellaan verdwijnen. - -Zie, gunds, ’en heel eindje wied, doar geet ie; nou ens beschauwd deur -de boom’, dan weer ien en helder stroalje van de blinkende zon. Ge kunt -wel zien dat ’t al ien’t eind van Augustus mot wêzen. Tussen de bruin -mossige peppelstammen ien, is ’t elzenhout en ’t hoagedorn arg bestoven -van ’t boerengerij, en zie’j ook: hier ’en wisch heuj, en doar ’en poar -korn-oars, tussen en over de bloai’ hangen. Zie—nog ’en stofwölkske ien -de verte, en Lammert is al oan ’t einde bij ’et damhek gekommen -woarachter den pas gemêjden weit-akker leit, die ie giester al veur de -halfscheid geploegd het. - -Eenige minuten later heeft de bouwknecht zijn stevige paarden in het -tuig voor den ploeg gezet. - -’t Is woar, as ie op tied was begonnen, dan kos ie van mergen al ’en -heel eind geavensierd zin; alêvel, of ’t vandoag of mergen kloar kumt -da’s krek allins. Toen ie as knecht warkte toen was ’t verpliechting, -moar nou, niewoar, ’t was zoo goed as zien eigen land. Trieneke zei -giesteren Joa, en ’t land, en de ploeg, en de peerds, ’t was eigenlik -metterdoad al van hum. Zeker, anderman zou ien zien stee al heelegoar -de weerlich van ’t zwoare wark geven; moar nee, dàt dee ie niet. ’t Zou -ook te bezien stoan of er één ien de Bêtuw liep, die zóó ’et ploegiezer -ien de zwoare klei regieren kos. Kiek zukke voor’ d’r is liggen; egoal -mins, asof ’t langs ’en linnejoal was getrokken, en diep—meer as ’en -palm! - -’t Is krek asof de peerds al ’en bietje kwiespeldurig worden; ze kieken -al is um, en hoaien met de hoev’: „Joa joa mennekes, ge kunt ’r vandoag -is van kriegen; ge bint al krek zoo goed as met oe eigen boas op ’et -land. Rust nog moar en bietje, de boas zal erst zien piepke is -opstêken.” - -Lammert, met de beenen over elkander en tegen den ploeg geleund, haalt -uit zijn wambuis zijn pijpje te voorschijn. Erst is uutkloppen, op de -vlakke hand; dan d’r ien bloazen; nóg ens uutkloppen; nóg ens bloazen. - -De koperen tabaksdoos, die ter halverwege uit den vestzak te voorschijn -komt, wordt nu ter hand genomen. Alles noar den eis: driemoal kloppen -op ’t deksel; de deus opengemoakt; langzoam met den middelvinger de -tabak ien’t köpke gestopt, en.... „Da’s al ien’t zesde joar dat ie die -deus gebruukt. Die deus het ie van Geurtje veur ’en karmis gekregen, ’t -erste joar dat ze bij grootvoader ien huus kwiem. Deur Miels de -harloziemaker het Geurtje ien’t deksel van de deus loate zetten: Aan -Lammert Van Tuil, van Geurtje Ten Bos.—’t Zei niks niemendal, moar, a’j -die noams zoo bij mekoar zag staan, dan zou’j al meinen dat ’t wat -anders beteikenen most.—’t Is woar, Geurtje het ie wel ’en keer onder -de kin gestreken; ’t was en oarige dern um is mee te jollen en te -dollen; ’en glad mooi snuutje had ze, en veur grootvoader was ze ’en -matjedor; moar—och harrejennig! as ze ien heur fantóazie, lonkse -eugskes op hum had, och harrejennig dan was ze glad van den toeter.”—De -tabaksdoos is weer ien den vestzak geborgen; de tondeldoos wordt nu -langzaam te voorschijn gehaald, de vuursteen er tegenaan gelegd; het -slag raakt den steen, en Lammert bespiegelt: „De dernjes zin van gemoed -krek as de tuntel; kiek, a’j moar êfkes ketst dan steet ’t ien de -gloed; kets! kets! Verdrêjd da’s oarig, nou wil ’t niet—kets!—kets!—ten -mienste as ’t ketsgerij goed is.” - -„Ho! weerlichse knol!” roept Lammert, dewijl hij met den voet op het -ploegrad en steeds meer met den rug tegen den ploeg geleund, bijna door -het vooruitrijden van een der paarden zijn evenwicht had verloren en -gevallen was. „Duuvels ding! he’k oe geen stilstoan geleerd!” En -terwijl hij nu rukt aan den toom, en het driespan daardoor aan ’t voor- -en achterwaarts-trappelen raakt, begrijpt hij dat het noodig wordt, ten -einde de zijvoren zuiver te houden, het: Allo vort! te doen klinken -en—doar geet ie. - -Zie, zie hoe het kouter de zware klei in glimmende voren spit; hoe -Lammert met krachtige hand den ploeg bestuurt en met juistheid het -driespan ment; hoe hij aan het eind van den akker gekomen, behendig de -paarden doet zwenken; den ploeg met vasten greep uit de vore in -rechthoek brengt, en straks—alweder zwenkende—op den linkeroever der -Linge, nogmaals het blanke staal door de zwarte aarde stuwt. - -En toch nog nooit van z’n lêven is Lammert den arbeid zoo zwaar -gevallen: „Ho, mennekes, ho!” Straks toen ze ien de zon stingen, toen -zullen de vlieg’ heur geploagd hebben; hier, nog zoo’n bietje ien de -schauw van ’en poar wilgen, hier zal ’t bêter zin. Niewoar, ’t piepke -mot ook nog oangestoken....? - -’En bietje loater vliegen de mugskes veur den tabaksdamp op zied: -„Stomme dinger! as ’en mins eiges den heelen dag mot warken, dan kan -zu’k gespuus egoal liggen te dansen en ’en mins tot last wêzen.” -Moar—nou zal Lammert dan ook zien rust is goan kriegen; hie kan ’t er -heel best alvast is van nemen. Hier op den woaterkant is ’t krek zoo’n -ploatske um ’en bietje te liggen: veurover, lankuut op ’t gres; kin en -ringboard ien de beie hand’; de elleboog’ as stutters op den grond. -Doar leit ie! - -„Hei! Lammert! bin gij doar....?” roept na weinige seconden een luide -stem op korten afstand. - -Wel verdrêjd! is dat schrikken! In één oogwenk is Lammert overeinde: -„Nee.... wátblief.... bin gij doar Geurtje?” - -„Joa Lammert,” herneemt Geurtje terwijl ze naderbij komt: „’k zag de -peerds wel stoan, maar oe kos ik niet gewoar worden; ’k mot oe wat -zeggen Lammert.” - -„Zóó, ik dronk moar êfkes,” is het antwoord; en vragende: „Wat wou ie?” - -Geurtje werpt ongeloovig een blik over den akker waarin heden—’tgeen -duidelijk te zien is—slechts één nieuwe vore geploegd werd, en dan, dan -lacht ze vermanend: „Ge kiekt zoo onneuzel Lammert.” - -„Ikke....?” zegt de bouwknecht: „’k zou niet weten woarum. Wat hei’j -mien te vroagen?” - -In weinige woorden verhaalt het meisje wat er met Dolf is gebeurd, en -geeft al spoedig haar wensch te kennen, dat Lammert, as ie op ’t -Putterserf kumt, alles ten rechte zal sprêken; ’t jungske was wel ien -stoat um ’t glad te verdrêjen; ’t most is kwoad kunnen, kwoad veur -grootvoader. En voorders, Lammert van zien kant most met wark ook moar -oakelik z’n best doen; ze zag ’t nou eiges, ’t proatje dat Vrouw -Willems niet arg tevree was, kos wel is woar wêzen: „Jungske, jungske! -as grootvoader ’t huusken is uut most.” - -Zie nou den lach is van Lammert; krek of ie zeggen wil: a’j niet van -giester bint dan bi’j zeker van eergiester: - -„Mein ie dat grootvoader uut zien huuske zou motten?” zegt hij -langzaam: „Nee, d’r ien blieven zal ie, al z’n lêven! en zonder dat gij -of ikke d’r ooit meer ’en hand veur te ruuren het.” - -Geurtje begriept er niks van; ien den letsten tied het Lammert wel meer -zoo roar kunne proaten, moar nou....? - -„’t Mot al ’en oarig spulleke wêzen waar ie mee pacht kunt verdienen -zonder ’en hand te verruuren,” zegt ze iets later, en—as ze die -tooverhand’ asteblief wel is zien wou.... wég zin ze, ze stèken ien de -broekzak’. - -„En ik zeg oe dan,” herneemt Lammert, terwijl hij zich weder in de -gemakkelijkste houding tegen den ploeg zet: „da’k grootvoader dat -eigenste huuske zooveul als prezent doe. ’k Zou oe nog ’en heeleboel -meer kunne zeggen Geurtje, moar, zwiegen en sprêken dat geet niet -geliek.” Lammert klapt met de tong en kijkt naar de lucht. - -„Nou, doar mo’k alêvel over lachen,” zegt Geurtje weder—moar eigenlik, -ze most iens-geheel niet lachen; ’t was hoar krek ien’t gevuul asof ze -bleik ien’t gezicht wier. As Lammert dát zag! Snel draait zij zich om, -en dan as ze gaan wil: „Ge weet ’et van Dolf; wark voorders plezierig.” - -„Nee, heur is Geurtje!” roept Lammert,—went ’t is ’en verdrêjd ding, -a’j êvel geliek hebt, dat iemand zal meinen da’j gekketoal proat. - -Geurtje wou wel blieven: „Wat is d’r Lammert?” - -Lammert met half dichtgeknepen oogen: „En a’k oe dan zeg da’k niet -warken meer wil, umda’k niet warken meer hoef; a’k oe dan zeg da’k mien -al krek zoogoed as boer van ’t Putterserf kan rêkenen—veur de -halfscheid ten mienste a’k oe dan nog zeg Geurtje, dat Trieneke -giesteren Joa zei, watblief—zu’j’t dan gleuven of niet?” - -O God! dat goeng as ’en gluuiende noald deur ’et hart! - -Lammert rekt zich de erms, en nog ens: „Watblief?” - -Moar Geurtje, ze wist niet wat ze gleufde; ze gleufde ’et wel, moar -toch, ze kos.... ze wou ’et niet gleuven. Ze vuulde niet krek woar ze -was.... ien huus of op ’t land; ien ’t duuster of ien ’t licht; ien de -kark of boven op ’en heujmiet woar ze altied zoo duuzelig wier. -Goddank! ’t goeng veurbij.... Ze mot wel oakelik bleik wêzen; moar -Lammert ziet ’et niet: hie kiekt noar de locht.—Misschien vuulde ie óok -wat, dat ie de oogen van Geurtje vermee. - -„Zoo Lammert,” zegt ze eindelijk met vaste stem: „nou kan’k ’et -begriepen, ook wóarum da’j hier ien stee van te warken, de luioard -speult. Geluk d’r mee Lammert!” En dan, dan wendt zij zich om; klopt -het paard—dat den hals rekt om een wilgetak te bereiken—op den rug; -zegt schijnbaar luchtig: „’t Is bitter jungske!” en neemt zoo haastig -zij kan den terugtocht aan over den stoppeligen akker. - -En Lammert, als Geurtje den akker verlaat, dan heeft hij niet meer -zooals straks, de oogen ten halve gesloten naar boven en van haar -afgewend. Neen, turend ziet hij haar na, totdat zij het damhek achter -zich toetrekt, en—zonder ook slechts een enkele maal naar hem om te -zien—in de peppellaan verdwijnt. Met blijkbaren wrevel werpt hij zich -nu opnieuw in het gras aan den Linge-zoom neder.—Dat is heel anders -gegoan as ie gedocht het. Had ie niet gemeind dat Geurtje d’r arg kapot -af zou wêzen. Het ie krek dóarum geen opzien gehad um grootvoader of -hoar de rechte woarheid te zeggen. Lochtig was ze weggegoan; krek asof -ie hoar niet dukkels um ’t kinneke had gestreken, zacht, o zoo zacht! -En nou, nou goeng ze lochtig, en kos nog smêlen dat ie ’en luioard -was.—„Goed zoo derne! best zoo derne! heb d’r moar niks geen spiet af. -Ikke ook niet. De luioard speulen! Of gij oe ien’t zweit zoudt goan -warken, a’j woart zooas ikke. Toe moar! veuruut moar! Wês jij moar -lochtig, heel lochtig; Lammert zal ’et óok zin!” - -En—of ze lochtig was....? Joa, zie dan: Vigelant stapt ze de peppelloan -deur; links en rechts kiekt ze rond, went, niewoar.... z’ is lochtig, -heel lochtig! Ien’t veurbijgoan mêjt ze gresbluumpkes met de hand, en -stêkt er éen met ’t stêlje ien den mond.—Vlugger loopt ze, went de -koffie veur grootvoader mot ze verdig moaken en ’t weitebeslag veur de -koek die Lammert zoo gern.... Zie, wat klemt ze de tand’ op mekoar, zóó -stark dat ze’t blomstêljen afbiet.... ’t bluumpke velt op den grond, -en—heur voet trooit ’et plat.—Lochtig geet ze wiejer; rechts ’et -Lingebrugsken over; links ’et smalle poadje af dat noast ’et revierke -langs Weijers huuske vortgeet tot ’t Putterserf.... ’t Putterserf!.... -Of ze schrok van den kikkert, die vlak veur hoar voet óp en ien ’t -woater sprong....? Efkes blieft ze stoan.... moar nou, niewoar, lochtig -geet ze weer wiejer; den olm bij grootvoaders erfke langs; de lêge deur -van ’t huusken ien.— Grootvoader is d’r niet, hie zal bij de koei op de -dêl wêzen.—Nou steet ze ien’t keukenje; straks kiekt ze noar ’t vuur op -de ploat; ’en oogenblik later vliegt ze de vlierink leer op.—Hier is -heur kämerke; ’t bovenste loai van ’en loaitoafel trekt ze ópen: ’en -snoerketting van rooje kroal’ griept ze d’r uut.—’t Kämerken af; van de -leer noar umlêg.—Nou steet ze weer stil ien de keuken; nou—nou smiet ze -den ketting ien ’t knappende vuur,—lochtig, heel lochtig! En zie, zie -dan, doar velt ze met bei’ heur erms op de klaptoafel neer; heur knie’ -op den grond en ’t heufd ien de hand’; nou snikt en nou schreit ze. - - - -Zie Lammert, en luuster: nou snikt en nou schreit ze! - - - -Omstreeks een uur vroeger bevinden wij ons op ’t Putterserf. Manke Jan -de arbeider, die buiten aan ’t uitmesten was, heeft Dolfke, toen hij -van Weijers huisje terugkwam, goed en wel zien voorbijgaan; maar -Dolfke, toen hij ’t achterhuis binnenstapte toen is ie ’t spulleke -begonnen. - -„Och heere, wat is d’r!” schrok moeder Willems toen ze Dolfke zoo -oakelik schrauwen heurde, en—haastig is ze naar de deel gevlogen. - -Och! a’j ’t gedrêj en ’t gelieg van ’t jungske, en ’t gesus van moeder -geheurd hadt! - -Nee zeker, as ’t heufd nog zoo’n pien dee dan hoefde ie te middag niet -noar school, en mergen ook niet. Hier, hier had ie ’en stukske koek, en -joa, welzeker, hie most moar ’en bietje op den heujbarg ien ’t heuj -goan liggen, moar niet van de leer vallen, heur! - -Wàt! zou ze zich deur dien ouwen Weijer loate koejeneeren, aldat ie dan -oud was; zou ze van hém motte heuren wát ze as moeder verpliecht was! -Dát—nooit van z’n lêven! - -De boerin zet nu met zenuwachtige vaart hare werkzaamheden voort. ’t -Was alsof zij zich wreken wilde.... op zich zelve misschien? In de -kleine achterkeuken, doorgaans „de geul” genoemd, overtuigt zij zich -dat er de groote pot met varkens-aardappels te vuur hangt. Jans de meid -ziet er hoe de boerin eiges ’en zwoare bos rieshout op ’et vuur -gooit—zij had ’t toch moar veur ’t zeggen gehad.—Straks in den kelder -zijn het de zware keien op de Keulsche potten, die bij het ververschen -van den inmaak, de krachtige hand der boerin ondervinden; en later, dan -spoedt zij zich naar de kaaskamer om er de kazen, waarmee zij ter markt -wil, op het aanrecht te zetten. - -Onbegriepelik! Triene schient van mergen niet bij de kês’ te zin -gewêst; déez en dié hadden gekeerd motte worden. Zou ’t spulleke van -„ezelje duut niks” hoar ook al goan lieken! Was ’t dan misgerêkend dat -warkzame Triene ’en hêkel oan Lammert zou kriegen as ze ’en oog op zien -luiheid kreeg? En—schreeuwend naar buiten klinkt het: „Triene!” En -straks op de deel: „Hei! Trieneke! Triene!”—Wat deksel woar zat ze! - -Zie—doargunder kumt ze de deur van hoar kämerken uut. Ze kiekt zoo’n -klein bietje beduusd: moar ook, ’en oogenblikske loater kiekt ze asof -ze prakkeziert bij zich eiges: „Allo Trieneke: ’t heufd ien de flank!” - -Perjen, ge mengt wel is êfkes noar Trieneke kieken. Ze het zich eiges -ien ’t Zundagse pak gestoken; verdrêjd, hoast krek ’en juffer uut stad. -’En fleurig mutske met rooje strikskes het ze op ’t heufd: gouwe -bellekes ien d’ oor’; over ’t kerset ’en gruun merrenos japon met -frunzeljes op de erms; stoffe schoen’ oan de vuut’. ’k Weet niet of -Triene den angst kreeg toen moeder heur riep, en hoastig ’t kleedoazie -weer uut wou smieten, ten mienste: de bovenste hoak’ van ’t japon -zitten los, en ’t zwart zieden schort sleupt heur noa langs den grond. - -Trieneke van ’t Putterserf is altied mooi, moar nou—schuchter en op z’n -Zundags—is ze oakelik mooi. Alêvel, de Linge ziet heur toch liever met -bloote erms ien ’t witte borstrok en ’t rooje duukske d’r onder, den -blauwstreepsen rok um de been’, as ze met forse hand de roomtesten of -de melkkannen schuurt. - -’t Kan best woar wêzen. - -„Wat is d’r moeder....?” vraagt het meisje reeds op eenigen afstand. - -„Wel zoalige zinnen!” roept de weduw met verbazing, terwijl ze met de -linkervuist in de zij en de rechterhand boven de oogen, Triene langzaam -naderen ziet: „Zeg, bin ikke glansbliend ien d’ oogen of gij, heb gij -de kramp in oe harsens?” - -„Wat blieft oe moeder?” herhaalt Triene met zekere fierheid, alsof zij -dien uitval niet hoorde. - -„Wat mien blieft, wat mien blieft....!” spreekt de moeder met bevende -stem: „mien blieft da’k weten wil woar dat noar toe mot, met oe neie -kleed en oe goud in de ooren....? Mein ie dat ’t Zundag is, of hei’j -’en karmis-afsproak.... Zeg?” - -„Nee, iens-geheel niet moeder,” zegt Triene, en haar blos is nog -sterker dan anders. Wat zachter, maar toch met fierheid: „’k Wil niet -langer zoo schooiig deur ’t huus loopen, moeder.” - -De boerin staat een oogenblik als verbluft. Wou Triene heur Zundagse -kleer’ op warkendag droagen! „Wel zoalige zinnen!” barst ze eindelijk -los: „hei’j ook misschien de roazende mot in oe heufd! Mooie kleer’ oan -’t lief’ hangen, um de beest’ ien ’t land te goan melken, um te karnen, -um botter te knêjen, um....” - -„Da’s ook eigenlik meidswark moeder,” valt Triene iets heftiger in: -„Zou’j ’et dan oan wille zien da’k nog langer beproat en belachen wor? -A’j riek bint zooas welluu moeder, dan mo’j....” - -Heur ie wel hoe Lammerts proat al dieper bij mooi Trieneke is gegoan as -ze eiges ien ’t erste wel meinen wou. - -„Dan mo’j,” roept de boerin in woede, „dan mo’j de kês’ moar loate -zwellen niewoar! en alles op slof loate goan! Zeg onneuzele dern, het -den Lammert oe dát ien de ooren getoeterd, ou Triene, die altied zoo -lochtig kos zingen bij ’t wark? Allo, schoam oe vort, en die kleeren -van ’t lief. Den Lammert za’k spreken, en gij—zurg veur ’t êten!” - -Trieneke was op stikken af toen ze terugging: Weggejoagd as ’en kiend! -En—weerum proaten het ze niet gekost; ’t was krek asof ze de klem ien -d’r mond had. - -In ’t voorbijgaan ziet ze ginder Jans de werkmeid en Gijs den knecht -ook al lachen. Als ze in haar kamertje weerkomt, dan—dan griept ze de -muts van ’t heufd; dóár, klets! ien ’en hoek! De hoak’ en oog’ van ’t -japon scheuren uut zoo hard as ze ’t lostrekt. De bellen uut de oor’ -gedoan dat ze zich zeer dee, en vort! gesmeten op de toafel! - -Triene, Trieneke! ’t is onverstandig da’j zoo kwoad bint. - -„Onverstandig! Is dát verstandig zooas moeder heur kiend behandelt, as -’en bloag, as ’en meid! Is dát verstandig dat moeder heur krek belacht -as zoo’n kriel van ’en Geurtje, en heur grieft ien ’t gevuul? Nee, -Lammert het geliek, doar mot ’en eind oan kommen!” - -Trieneke gooit zich achterover op een stoel; haar mooie blonde haren -vallen los op haar blanken schouder, en, als zij met haar kinnetje in -de hand strak voor zich heen ziet, dan spreekt zij weer zachtjes het -woord onverstandig. En joa, krek, as ze noadenkt dan viendt ze ’t óók; -’t was onverstandig—niet dat ze kwoad was op moeder en allegoar; niet -umdat ze ’t verdrêjde nog langer te warken as ze doardeur ander ten -spot wier. Nee, onverstandig was ’t dat ze niet liever nog erst wat -gewacht had, eiges en onneudig het ze moeder nou opgebloazen tegen -Lammert; dát was onverstandig, heel onverstandig! - - - -Wanneer Lammert, zooals nu op het land is, dan regeliert ie zich, um te -goan schoften, noar de zon. As ie meinde dat de zon hoog genoeg sting, -dan goeng ie, aldat de klok nog niet had gesloagen; en krek zoo: as de -klok zei dat ’t schoftuur veurbij was, dan figelierde ie weer op de -zon, en zag dan meesttieds, dat ’t heel best nog ’en bietje kos -vêlen.—Zoo’n klok was moar drêj-spul. - -Nu Lammert met zijn ploegpaarden, nog meer dan een half uur vóór -schofttijd, ’t hek der hoeve komt binnengereden, is manke Jan ginds bij -de schuur nog druk bezig met uitmesten. - -Manke Jan is ’en mins van ’en groot begriep; letst op ’en keer het ie -heel goed begrepen dat ’en mins ten achterste veuren niet lêven kos, -umdat ie dan op de rechte stee geen mond veur ’t êten had; dát had ie -best begrepen, moar—begriepen dee ie niet, dat ie geen errebeier op ’t -Putterserf zou wêzen, as ’t niet um zien bliende moeder was. - -Lammert, die zoodanig achter de houtmijt en de hooibergen heeft -omgereden dat hij uit de woning niet te zien was, houdt nu stil bij de -staldeur ter zijde van de deel en roept er den arbeider, toe: „Jan, ge -mot de peerds is êfkes op stal zetten, ’k mot hoastig noar huus toe.” -Dat is voor de eerste maal dat Lammert niet zelf zijn paarden bezorgt. - -„Goed Lammert,” is het antwoord, en terwijl de bouwknecht zich nu -haastig verwijdert vat Jan den voorsten bruine bij den halster; rukt en -trekt het driespan achter elkander den stal door ’t lage deurtje in; -bindt den voorste met het halstertouw vast aan den kribring; laat ze -verder, kop aan staart en staart aan kop, zooals zij waren, en, als hij -straks het staldeurtje van buiten sluit, dan zegt hij met een glimlach -van innige zelfvoldoening: „’k Zie best kapoabel met peerds um te goan, -zoogoed as de beste!” - -’t Moet wel een bijzondere oorzaak hebben waarom de zon der dorpsklok -heden zoo’n groot eind voor is, en Lammert al verder zoo haastig naar -huis wil. Ja, zie maar: langs de Lingezijde der woning, waar slechts -Trienes kamertje het uitzicht naar buiten heeft, sluipt Lammert -behoedzaam naar den voorgevel der huizing. - -De groen geverfde luiken der beide staatsiekamers, die altijd door -vrouw Willems zelve tot ’s namiddags voor de zon worden aangezet, -glimmen ook nu in de middagstralen der laatste Augustus-zon. Zie, nog -even tuurt Lammert rechts en links, maar dan, dan stoot hij een der -luiken een weinig ter zij; trekt zijn zakmes te voorschijn, en steekt -den rug er van zoover mogelijk tusschen de reet van ’t kozijn en het -venster. Wippende met het zakmes, en drukkende met de linkerhand tegen -het venster zelf, komt er na weinige oogenblikken rijzing in het -eenigszins knellende raam. Door de beide handen nu verder -omhooggedreven, piept het venster, en Lammert—verschrikt—ziet haastig -weer rechts en links, maar dan—dan slaat hij ook spoedig de beide -handpalmen op het kozijn, wipt er zich op, springt naar binnen, trekt -net luik weder dicht, doch laat—um dat piepen—het venster maar open. - -Doar steet ie dan nou in die koamers. ’t Is er koel en zoo’n bietje -schiemerlicht. Toen ie op ’t land was, verdrêjd! as ie’t uut kos houen. -Veul gewarkt het ie niet, moar, ook dat liggen is vervêlend geworden; -ielkreis was hum de zon tussen de bloajers deur op ’t heufd komme -branden; de bijen hadden hum ielkreis langs de oor’ gebloazen met ’en -wiend, asof ze hoast hadden. Toen ie ’en klein endje wiejer goeng -liggen, toen is ie heelegoar van de wies gekommen, went bij ’en -mierennest is ’t êvel zu’k mekkelik liggen niet. Nee, ien die koamers -most ie is wêzen, joa ien die koamers! En nou, nou steet ie ien die -koamers, en doar—zie, doar stoan de ermstoel’ ook nog. Niewoar, één -veur hum en één veur Trieneke. Joa, ’t is oarig da’j as boer van zoo’n -hofstêj, nou krek zoo duk a’j moar wil ien zoo’n stoel kunt goan -liggen. Hie zal’t moar vast is prebieren. - -Behoedzaam en op de teenen loopende neemt Lammert nu een der beide -armstoelen van den wand, plaatst dien bij de tafel, aarzelt nog een -oogenblik, maar dan, dan vlijt hij zich welbehaaglijk neer in den -breeden zetel, strekt de beenen zoover hij kan voor zich uit en peinst: -„’t Is verdrêjd toch arg onbegriepelik dat zoo’n boer van ’t Putterserf -’t verstand van zien standoasie niet beet kos kriegen, en, krek as zien -wêduw nog toezoers vort, liever sloaven as rusten wou.—Nee! Lammert Van -Tuil zal dat spulleke is anders regelieren.”—Een wijle voor zich heen -starende, valt zijn oog op ’t portret van Van Speyk aan den wand: „Wat -kiekt ie mien oan,” denkt hij voort: „toen ’k ’et heufd noar gundse -kant hiew toen dee ie’t, en nou—nou duut ie’t ook.” - -Met een smadelijken lach wendt Lammert zijn oogen ter zij; maar toch, -hie mot er nog ens en alweer noar kieken. Met eenige zelfoverwinning -knikt hij den starenden zeeheld toe, en dan, dan zegt hij—ofschoon -onhoorbaar: - -„Dag Van Spiek; dag menneke. Joa, krek, Lammert is d’r ook. ’k Bin net -zoo veul mans as gij; toen gij ’t werken muuj wier toen hei’j d’r den -brand ien gestoken. Joa menneke, dat eigenst kos ik ook wel is -doen.”—Lammert heeft zijn pijp en tabaksdoos reeds te voorschijn -gehaald.—„Moar mien eiges veur Kozak of Spanjool ien de locht loate -vliegen.... doar za’k niet van gediend wêzen. Joa messeu Van Spiek—’t -is verdrêjd zooas zoo’n ding oe oankiekt—ikke zal dan nou is krek zóó -blieve zitten, joa! en zie, nou stop ik ’en piepke, joa! en zie, doar -zet ik nou den tabaksdeus op de toafel, joa! en—of ie ’t nou gleuven -wilt of niét, nog moar ’en klein bietje geduld en dan zu’j den Lammert -Van Tuil hier alle doag’ van ’s mergens tot ’s oavends, ien den -ermstoel veur ’t open roam piepkes zien rooken, en ’s weinters bij den -knappenden heerd. Joa menneke, en dan zu’j ’em noar dat eigenste -kammenet zien goan, dóar, en zie je, doar het ie dan bestier over; da’s -bêter as ien de locht hê? veul bêter!” - -Van Spiek begint zoo oakelik strak te kieken. - -„En a’j mien dan vervêlen goat,” vervolgt Lammert bijna hoorbaar, „dan -drêj ik oe um; ten achterste veuren.—’t Is ’en oakelik gezicht zoo’n -kerl die niks duut as kieken.” Veur ’t oogenblik zal Lammert zich eiges -moar umdrêjen. Bestig! Nou ziet ie Mezeppa. - -„Wat leit die kerl doar toch lui op dat peerd! Mo’j al ’en heele rijer -veur wêzen. Ien zoo’n ermstoel is ’t mekkelikker, veul bêter. Alêvel ’t -wordt tied um noar huus te goan êten.—Och! ’t kan wel loater. Geurtje -zal ’t wel werm houen..... Och! harrejennig!”—Lammert rekt zich de -leden: „Geurtje, wat goeng ze lochtig; met hóár was ie nooit ien zoo’n -koamer gekommen; altied den eigenste sloaf gebleven.”—Geeuwend: „Och -harrejennig!” De armen slaat hij achter om ’t hoofd,—went die bovenste -leuning van ’t stoel is toch hard. De beenen strekt hij nog verder uit. -Hakende met de punt van zijn vetleeren schoen, trekt hij den meest -nabijzijnden stoel bij de sport naar zich toe en legt er de beenen op. -De oogleden vallen dicht, lodderig gaan ze weer open; open en dicht; -en—als een mug hem soezende piept langs het oor, en eindelijk juist op -zijn voorhoofd komt zitten, dan blaast hij zoo telkens eens even naar -boven, went—de erms het ie nou eenmaal um ’t heufd gesloagen. En——alles -soest! en ’t schrauwt ien de verte: Ho peerd, stoa stil! went zie: -Trieneke leit gunds op ’t peerd van Mezeppa; en ’t soest en ’t schrauwt -nog starker, en—allebei de koamers ze vliegen met ’t schip van Van -Spiek ien de locht; en Van Spiek met Gehrtje ien den erm wat lacht ie, -hoe oakelik lacht ie! En—Heer ien den hemel! nou schrikt ie wakker. - -In een oogwenk is Lammert overeinde. ’t Was hum krek asof ie en iesbad -over ’t lief kreeg.... Doodsbleek van ontsteltenis en van -verontwaardiging tevens, staat daar de vrouw van ’t Putterserf op den -drempel der pas ontsloten kamerdeur. - -Nog slechts even had zij zich met haar gezin om den middag-disch -vereenigd, of een buitengewoon rumoer in het achterhuis heeft haar met -de overigen naar de deel gedreven. Wel afgeroazend wa’n spektoakel was -dat ien de peerdstal gewêst! gesloagen en gebeten hadden ze allegoar, -krek asof ze de kolder hadden. Wie zou ’t geleuven: Lammert had ze krek -loate stoan zooas ie d’r mee van ’t land kwiem; ’t varse kleever ien ’t -ruuf hadden ze alle drie geroken, en één had er moar bij gekost. Gijs -de knecht, die op den rogzolder oan ’t schoepen was gewêst, had er -eerder geen spier van gemarkt. Een van de peerds had den halster kapot; -de veurste was arg ien ’t steertvleis gebeten, en—roazend op den -Lammert, het vrouw Willems de sleutels gegrepen, um hoastig uut ’t -kammenet ien de lienkse stoasiekoamer ’en neie halster te kriegen, en -’t boek van den Neuman, veur ’t geval van zoo’n peerdsbeet. - -Ja razend was ze, en wonder was ’t niet, want nog bovendien had Dolfke, -’t lieve jungske, haar pas gezegd dat ie heel duudelijk het gezien—toen -ie eiges ’en bietje ien den heujbarg lee—hoe den luioard ien stee van -te ploegen, lankuut naest Geurtje ten Bos—zoo’n feeks, die hum -sloeg—ien ’t gres het gelegen, en loater de peerds, ien stee van ze -eiges te bezurgen, oan Jan het vertrouwd. - -Ja woedend is vrouw Willems naar ’t voorhuis gegaan, en nou—nou was ’t -nog ’en ander spektoakel! - -„Wel Heer ien den Hemel!” het ze gevluukt, alschoon ze niks van geen -vluuken hieuw.—’t Was heur ook krek asof hoar ’t heele lief onder de -beenen uutschoot. Doar lee ie, den ezel, den lummel, den dagdief! Ien -deze koamer; ien ’t stoel woar ze eiges nog nooit op zitten wou! -Sprêken wil ze, moar sprêken kan ze niet—d’r zat heur ’en strop um de -kêl. Zie, ’t is Trieneke die heur um den hals lee: „Moeder, moeder!” -roept ze beschermend. Maar moeder, ze rukt zich los uit de klem; met -dreigend gebaar snelt zij op den terugduikenden bouwknecht toe: „Wat! -gij! vlêgel!” barst ze stootend en bevende los: „hier ien de -koamer....! hier ien den stoel! Vort! vort weer d’r uut! D’r uut zeg ik -oe; deur ’t eigenste gat woar ie ien bint gekommen. Schandbrood zu’j -êten, schandbrood ien ermoei! Vort, vort m’n huus en m’n dienst uut!” -En—als zij hem vat bij den arm, dan dringt ze hem voort en verder naar -’t venster, en Trieneke roept wel: „Och moeder bedoar toch!” En Lammert -hij trilt wel: „Vrouw Willems ik smêk oe!” Moar: „Vort! vort met den -luizak! Allo, de been’ over ’t roam—da’s niks, stoot oe kop moar—oe -loon za’k wel sturen; geen voet op ’et erf meer!” - - - -’t Is avond. De dorpsklok heeft in de verte elf doffe slagen gebromd. -Evenals de geheele omtrek ligt ook het Putterserf in een valen -nachtsluier verscholen. Slechts aan de zijde der Linge schemert er in -die woning nog een flauw lichtje achter dichtgeschoven gordijntjes. ’t -Is het venster van Trienes kamertje. - -Mooie Triene, ten halve ontkleed—of liever gekleed zooals zij’t bij -snikheeten dag in ’t brandende hooiland zou wezen—Trieneke drukt zich -gedurig de koude hand tegen de gloeiende oogen, want—oakelik veul het -ze geschreid vant’ middag tot den oavend toe. Met moeder en Lammert was -alles gedaan; ’en wrok had moeder op ’t heele Weijers-huus; op ouwen -Weijer, die volgens Dolfke—hoar belasterd; op Geurtje ten Bos die heur -jongske gesloagen; op Lammert die heur ien’t wark zoogoed as bestolen, -ien’t zwak gegrepen en bijkans den dood op ’t lief gejoagd had: „Nooit -kumt ie weerum;” had moeder geroasd; en Triene, ze drukte haar koude -hand nog eens op de brandende oogen, en—wonder, as ze dát duut, dan -liekt heur alles zoo zwart niet meer toe: „Joa, Trieneke is d’r ook -nog, wel zeker! As ze mundig wordt dan zal ze doen noar wil en -believen. ’t Is oarig—as ze die hand zoo houdt, hoeveul klaarder ’t -haar wordt: Zeker, Lammert had zich lillik loate kieken: den luioard -speulen veural ien zoo’n koamer, dat had toch gek gestoan. -Alêvel—niemand zou lachen om hum den zij ens heur joa gaf, niemand zou -lachen um hoar dat zij niet heur zin kreeg. Ens joa, blieft joa. Zie, -Trieneke is d’r ook nog! - -Eenige oogenblikken later zit het fiere, doch heden in hare fierheid -zoo dikwijls geschokte kind, op den rand van haar bedstee. Een glimlach -heeft hare lippen geplooid. Uit den wit diemeten zak die haar ter zij -op den rok hangt, heeft zij een voorwerp genomen, dat ze wendt en keert -in hare handen, dat ze beschouwt alsof het zeide: Trieneke, alleen um -oe zelfs wil he’k oe lief; oan Geurtje he’k nooit gedocht, Trieneke, -vergêt nooit oe Lammert. - -Doch zie wat beroert haar? Een gloeiende blos stijgt haar snel naar het -voorhoofd; haar boezem jaagt; haar tanden klemmen zich vast op elkaar; -een wit als van het laken op haar sponde vervangt het gloeiende rood -van haar koon. Wat haar beroert? Zie, in het deksel van Lammerts -tabaksdeus, de doos die hij in verwarring vergat, die zij in haast -heeft geborgen, in het geopende deksel er van daar las zij die woorden: - - - „Aan Lammert van Tuil van Geurtje ten Bos” - - -En, nog een geruimen tijd staren heur vlammende oogen op dat heillooze -schrift; maar dan ook verspreidt er zich eensklaps een fiere lach over -haar gelaat: „Den Lammert—Geurtjes tabaksdeus kos ie droagen op ’t hart -geliek dat ie vree noar Triene van ’t Putterserf....?” Weer drukt zij -de koude hand op de oogen. Nou—nou ziet ze nóg kloarder: „Um ’t gemak -te bejoagen het Lammert gespeuld met Geurtjes hart, en, kos ie vrijen -naar ’t Putterserf.” - -Duizend beelden en droomen jagen haar pijlsnel voorbij: „Was’t woarheid -gewêst dat ze lachten um hoar as ze vroolik oan ’t wark was? Nee, ze -hebben heur uutgelachen toen ze noar ’s luioards toal geluusterd en -ien’t Zundagse kleed het geloopen. Den luioard! hum hebben ze -uutgelachen toen ie doar lee ien den stoel; hum hebben ze weggejoagd! -En—wat wordt heur dat kloar, heel kloar nou op ens: nooit kos Triene -toch de vrouw worden van ’en weggejoagden luioard! nooit van z’n -lêven!” - -En zie, het schuif van heur vensterke trekt ze los, en de raampjes -stoot ze naar buiten. De koele nachtlucht, die naar binnen stroomt en -de gordijntjes doet fladderen, dooft alras de kleine olievlam, die er -brandt op de tafel; maar ook, hij dooft er al spoedig de laatste -liefdevonk, die er nog smeult voor den knaap in Trienekes boezem. „Nee, -niemand zal ’t marken wat dwoasheid z’ien ’t heufd had!” - -En ’t nachtwiendje suuzelt: Goed, goed zoo Triene! - -En de deus die heur licht gaf, ze zal hum mergen noar ’t Weijers-huus -sturen met ’en briefke dat ’t uut is! - -En de bloai’ van de lindes ze fledderen: Krek, krek zoo Triene! - -„En mergen, mergen zal ze weer zingen heur mooiste liedjes as ze warkt -oan ’t stap van de Linge. - -En de gölfkes van ’t oarig revierke ze lachen ien’t zwieblende lies: -Best, best zoo dernje! geen zong er bij ’t warken zoo lieflik as -Triene: geen sprêkt zoo verstandig as blozende Triene van ’t schoon -Putterserf. - -Omstreeks drie maanden zijn er verloopen; de landman heeft de vrucht -van zijn arbeid in de schuren geborgen of in de hooge bergen gestapeld. -Buiten langs velden en wegen, daar liggen de dorre bladers onder een -dunne, straks door de vorst versteende sneeuwlaag verscholen; maar -ginder binnen de schuur, daar geuren u de bruine, vette, nu op stapels -gevlijde blaren der met zorg gekweekte tabaksplant tegen. Buiten gaat -een koude adem over de schijnbaar slapende weiden en akkers, maar -binnen, daar voelt gij den warmen adem van ’t vee; daar ruikt gij de -zoete room- en hooigeur der stallen; daar ziet gij den rusteloozen arm -van den wanner; daar hoort gij het maatvol geklepklop der dorschers en -stemt er met blijdschap in ’t vroolijke lied: - - - „Lange vlêgel, wonderklop, - Sloa d’r helder lochtig op. - Vief en twintig duuzend slag, - Ielken korten wienterdag, - Met verdrag. - Vlêgel! klap ’em, klep ’em, klop, - Die ’t niet gleuft, op stuggen kop. - - „Lange vlêgel, klap en klop - ’t Blanke groan uut vollen dop. - ’t Groan da’j klopt is minsen brood, - En den dorser, klein of groot, - Kriegt geen nood. - Vlêgel! klap ’em, klep ’em, klop, - Die niet warkt, op luien kop. - - -Nu is het avond; buiten sneeuwt het met dikke vlokken. In de keukens -der hoeven vlammen de haardvuren helder op. De zure appels broetsen en -proetsen er bij den fellen gloed op de plaat. De spinnewielen snorren -er lustig in ’t rond, en, waar geen liedje klinkt of geen kout wordt -gehoord, daar leest er de boer niet zelden op dreunenden toon van Don -Antonio’s weervoorspellingen uit den zwart beduimelden almanak. - -Ook in het huisje van den ouden Weijer brandt een helder vuurtje onder -den breeden schoorsteen. - -Zie, de flikkerende vlammen verlichten er gedurig den blanken schedel -en de zilveren haarlokken van den stokouden man, die—as ’et koolzaad -weer riept, met de hulpe van God, krek zien honderdste joar zal -belêven. Da’s oarigheid hê? en ge griept noar oe hoed a’j ’em toeknikt: -Hoe geet ’et? - -Moar stil, dat moj’ ’em niet vroagen, dan kan ie de noald ien de moas’ -van zien knoopsnet niet kriegen; dan bêft ie, en as ie dan sprêkt met -zien oud ouwe stem: „Goddank, nog gezond van harte,” dan trilt hum zien -heufd, dan schiet hum ’et net uut de hand, en kiekt ie zoo strak ien’t -vuur, da’j afziet van ’t vroagen. - -Begrepen? Nee, ge begriept ’et nog niet. Luuster: Gunds achter op de -kleine dêl doar steet de mooie roodvoale koei ien’t stal. Mergen kumt -Levie um ’t beest noar zien slachthuus te hoalen. Levie—welzeker—brengt -specie op toafel; krek, krek zoo! - -Moar Lammert, den weggejoagde van ’t Putterserf, Lammert het ien’t -harfst geen wark kunne kriegen,—zoo zeidie—en nou, bij wienterdag, die -niet vast op den boer zat, kos loopen ien’t honderd; drie moanden -schuld valt slecht te betoalen: zie, mergen kumt Levie um ’t koeibeest. - -„Heur j’em nie Geurtje?” vraagt de oude terwijl hij luisterend het -hoofd ter zijde buigt. - -„Mein ie Lammert, grootvoader?” zegt Geurtje, en ziet van het stopwerk -op, waarmee zij zich bij ’t keukenlampje aan de tafel onledig houdt. - -„Nee Geurtje, ’k docht da’k de voale stark heurde snuuven,” zegt de -oude. - -„’k Heb niks geheurd grootvoader,” is Geurtjes antwoord. Weijer knoopt -weer voort aan zijn net; en Geurtje stopt weer. Na eenige oogenblikken -herneemt de grijsaard: „’t Kon toch wêzen Geurtje, dat de koei nog heuj -ien de krib wou....?” - -„Dat kan niet grootvoader, ’k het heur eiges nog ’en wiske meer as -anders gegeven.” - -„Zoo Geurtje, dan is ’t goed kiend.” Iets later: - -„Nou geleuf ik toch zeker Geurtje, da’k ze heur schuuven ien’t stal; -misschien dat ze de horns ien’t touw het geward; ko’j niet is êfkes, -heel êfkes goan kieken?” - -„’t Touw is te kort grootvoader, ’k weet zeker dat de koei niks van -nooi het.” Straks vragend: „Moar zal ik....?” - -„Nee blief dan moar zitten,” is Weijers antwoord: „Anders, ’k wil niet -zeggen.... Lammert is zoo slofs, as ie misschien vergêten had um ’t -stalluukske achter de voale op ’t hoakske te doen....?” - -„Moar grootvoader, Lammert is al vroeg de deur uutgegoan, en ’k het oe -gezeid da’k heur eiges bezurgde.” - -„Zoo Geurtje, ha’j dát gezeid; joa, dan zal ’t goed wêzen, dan zal ’t -heel goed wêzen.” - -Weinige seconden later staat Geurtje op, neemt een steenen kan van den -vloer, en nauwelijks is zij er mede naar buiten gegaan om voor de -avond-koffie water uit de Linge te scheppen, of de grijze hangt haastig -zijn knoopwerk ter zij aan een spijker; verlaat zijne zitplaats; treedt -zoo spoedig hij kan op het tafeltje toe, en vat het keukenlampje in de -bevende hand. - -Zie, daar gaat hij, de bijna honderdjarige grijsaard; in den laatsten -tijd is zijn gang minder vast geworden; de rug schijnt meer gekromd dan -toen wij hem vroeger zagen, en het hoofd dat hem, vooral bij het gaan, -dieper op de borst hangt, is gestadig in een trillende beweging. Nog -even omziende als vreest hij dat Geurtje reeds terugkomen en hem -weerhouden zal, gaat hij naar de deur, die de kleine deel van de keuken -scheidt; de klink wordt gelicht, en een oogenblik later werpt het -flikkerende lichtje, op het deksel van den broodtrog geplaatst, een -weifelend schijnsel in de donkere ruimte. - -Wat de oude er doet? Niets! hij staat er bij de laag steenen voerkrib -van het roodvale koebeest; hij staat er en kijkt maar. - -En het koebeest dat heel goed bezorgd op zijn stroo lag, het richt zich -zoodra het den man bemerkt, terstond overeinde. Rechts en links schuurt -hij de breede horens langs de palen der kribbe; met langgerekten kop -snuift hij al sterker en verder vooruit naar den grijze, en lekt met de -raspige tong naar de hand, die zoo dikwijls hem krauwde in het kroezige -kophaar. - -Daar staat hij, de stokoude Weijer, en zijn schrompele vingers ze -krauwen ook nu weer den kroezigen kop van het goedige dier: „Veur ’t -letst menneke, alles veur ’t letst,” mompelt de man schier onhoorbaar: -„Mergen zal ’t gedoan zin, mergen zal de stal lêg stoan, heelegoar lêg. -Dat zal veur ’t erst wêzen zoolang as Weijer zien heugenis geet, veur -’t allererst! Joa menneke, lek moar; lek moar erm beest. Hier, nog ’en -goeje wisch heuj! mergen hei’j’t niet meer van noode. Toe vrêt dan.... -Kiek altied lekken! Zou’j ’t ook begriepen? Nee, begriepen dat duut ie -’t niet. Zoo’n beest het geen weet van zijn lot, dat, dát het de mins -moar alleen; krek, de mins moar alleen! Joa, toen de leste oogst noar -binnen wier gehoald, toen mocht den ouwe zien God nog danken dat ie’t -nóg ens en alweer mocht belêven, gezond en kloar van begriep; moar nou, -nóu mot ie vroagen: woarum is ie óok niet gevallen geliek met de dorre -bloai’ van de boom’.... woarum....?” - -Zie, ongemerkt is Geurtje den Grijsaard ter zijde getreden: -„Grootvoader, kom; wat doe’j ien de kou?” spreekt ze liefderijk -vermanend. - -En de stokoude man—wat ie dee....? Niks, heelegoar niks! Hie stond en -hie keek moar. - -Joa krek, hie stond en hie keek moar. - -Buiten sneeuwt het nog altijd voort. Geurtjes voetstappen van het huis -naar de Linge, zijn slechts kleine zachte golfjes geworden in het -onafzienbare sneeuwkleed dat er over de heele Betuw wordt uitgespreid. -Ook de Linge, gisteren met een dunne ijskorst bevloerd, schijnt -tusschen haar beide oevers niets meer dan een sterkere golving in het -witte tapijt, en slechts even vertoont het riviertje zijn zwarten -spiegel onder de donkere brugjes, die het beschutten voor den -verstijvende adem der vorst, of ook waar een bijt werd gehouden bij -hoeve of erf. - -Lammert Van Tuil heeft bijna den geheelen namiddag boven grootvaders -koestal in ’t hooi gelegen. Wark te zuuken a’j ’t toch niet kos -kriegen, ’t was muuite vergêfs. Binnen ien de keuken te zitten, ’t was -vervêlend. Siends ’t geval was Geurtje stroef en kortaf geworden; -grootvoader zat altied, arg vervêlend, met dat knoopsnet, en toezoers -ha’j ’etzelfde proatje: over ’t niks verdienen, over schuld’ die -betoald moste worden, en ’t God bewoar dat Weijer, in zien honderdste -joar, nog oan d’ erme zou kommen. - -Onder zich heeft Lammert telkens het koebeest gehoord dat Levie morgen -komt halen. ’t Was noarigheid! As ie moar niet zoo gek was gewêst um de -peerds oan Jan te geven en eiges in die koamer te goan zitten. En dan -die deus, die weerlichse deus te vergêten; zeker, dan zou ’t -vertelselje wel anders zin afgeloopen. - -„Tweemoal noa dien onneuzelen dag is ie nog weer noar vrouw Willems -gegoan. Zoo’n feeks van ’en vrouwmins! Krek had ze gebloazen as ’en kat -uut de hugt, en veuruut al geroasd dat ie nooit, nooit geen wark meer -kos kriegen. Onverstandig had ze moar vortgeredenierd, went och -herrejennig! op dat wark doar had ie nou eigenlik z’n figeloasie niet -op. Over ’t geval had ie sprêke willen, beveurbeild dat ie gemeind had -dat Trieneke ien de koamers was; dat die noam’ ien ’t deksel, al wel -’en karmis-oarigheid van tien joar gelêjen was; en zie, dat zich nou -alles moar op most kloaren, went da’j ’en mins, die zoo arg verliefd -was, ’t ook êvel niet oan kos rekenen as ie ’en bietje temin, of ook in -sommigte dinger zelfs oaverechts verkeerd dee.—Moar fluite! Geen woord -het ie d’r tusschen gekregen.—Wonder! ien de letste twee joar het ie -toch altied zoo vast geleufd dat ie riek zou worden. Eiges het ie nog -drie—loa’s kieken—wel vier keer Zundags ’en heel dubbelje ien ’t -kerkezekske gegeven, en letst met ’et nachtmoal ’en halve gulden. God -had ’et eiges gezien; en nou.... nou zou ’t uut zin? ’t Kos niet woar -wêzen. D’r stond toch ergens ien den biebel: De Heer zal ’et oe -duuzend—’t kos óók wezen: honderd duuzendmoal vergelden; en zou de -Schrift dan bedriegen?” - -Zóó heeft Lammert er liggen peinzen, en gedurig hoorde hij de koe. „’t -Was vervêlend. Geertje had hum wel tien keer gezeid dat ’t zien schuld -was dat de koei noar Levie most. ’t Is woar, mergen dan kregen ze -specie op toafel; moar grootvoader was zoo mistroostig, en ’t zou nog -wiejer achteruutloopen as de koei weg was. Joa, ’t was vervêlend! arg -arg vervêlend!” - -Toen het donker is geworden, heeft Lammert zijn ligplaats verlaten. -Naar buiten gegaan heeft hij het welbekende paadje gekozen dat langs de -Linge naar het Putterserf voert, en de sneeuw, die steeds dichter en -sterker ging vlokken, heeft er alras zijn voetspoor gedekt. - -„Wat ie wou? Niewoar hie zou er binnengoan, nog ens prebieren: oan -Trieneke zeggen: dat ie verechtig zoo arg verliefd was, en oan vrouw -Willems: dat ze moar niet kwoad meer most wêzen, en, of ze asteblief -’en bietje geld had veur grootvoader, umdat anders de koei....” - -Maar, wat hij gemeend heeft te zeggen of te doen, bij de hoeve van -vrouw Willems gekomen, heeft hem de moed ontbroken om er binnen te -gaan. - -„Nou steet ie bij ’t keukenvenster op ’t Putterserf. Deur de reet van -’t luuk kan ie êfkes noar binnen zien. Eigenlik ziet ie niks, niks as -de breeje rug van dat nijdige vrouwmins. D’r is ’en gesoes in die -koamer asof er heel wat minsen bijeen zin. Rug! breeje rug goa dan op -zied!” Moar de rug blieft zitten! Heur.... heur wa’n gelach! Duudelijk -ku’j Trieneke onderscheiden. Heur! heur ze is lachen, allegoar, hoe -langer hoe harder. De breeje rug geet al op en neer. Zoo’n rug! -Verechtig as ie niet van dat wief was, dan zou’j d’r ook hoast lachs -over worden. Heur! hard boven uut klinkt ’en stem: - -„Toe Leendert, nog ens!” En dan—dan Trienekes stem: - -„Nee, nou zal ’t genogt zin!”—Moar, ’t lacht weer en ’t schoatert, en -de rug die danst as ’en kikkert; en ’t zingt in die keuken: - - - „Balkenbrie, Balkenbrie, - Munje veuruut, en ge weet wel wie, - Balkenbrie, Balkenbrie, - Tweemoal gekust en nóg ens, da’s drie.”’ - - -En Lammert—wat hum deur ’t heufd speelt dat kan ie ien’t erst niet -begriepen, alschoon ie toch ien de letste drie moand’ al druk genogt -het begrepen, dat ’t met Trieneke wel uut zou wêzen, en met ’t -vertelselje ook. Maar nou, nou begriept ie ’t: Doarbinnen was Leendert, -rieke Leendert van ’t Lingeland; doar had ie Triene gekust oan ’t -slachtmoal en nou, nou weet ie dan zeker, dat ’t uut is met Triene, -en—’t schoon Putterserf. - -Nog eenige seconden staat hij daar roerloos, aan een sneeuwpop gelijk, -zoo wit en zoo stijf. Maar dan is ’t voorbij. Een hoorbaar: „Ien -Godsnoam!” komt hem over de lippen; en als hij nu meent dat er -daarbinnen plotseling een andere en draaiende beweging in dien breeden -rug komt, dan spoedt hij zich eensklaps voort, en waadt door de sneeuw -tot aan de voorzij der hoeve. - -Nu staat hij weer stil: „’t Is onneuzel, doar binnen die stoasiekoamer, -doar zat ie pas drie moand’ gelêje, en het ie gemeind dat ie boer en -meister zou wêzen, en nou—’t is gedoan en steet ie as ’en erme schoojer -d’r buuten! As ’en erme schooier! En doar binnen ien dat kammenet doar -liggen de guldens en rieksdoalders zonder moat of berêken. Zou d’r wel -één zoo gek zin gewêst um zich dood te goan warken as ie den vrijen -tast noar dat geld in ’t vezier kreeg....? Den vrijen tast!—Dóár is ’et -roam woar ie ens uut verjoagd wier....” - -Onwillekeurig schudt Lammert zich het reine sneeuwkleed van de -schouders. - -Een gansche beeldenrij schuift hem voorbij het starende oog: Trieneke -ziet ie oan Leenderts arm. Geurtje dreigend met heur vinger. Levie met -de koei oan een touw. Grootvoader bleik in zien bed met ’en doek um ’t -heufd. Al de geldzak’ ien ’t kammenet ziet ie oan ’et dansen, krek as -die rug. Zich eiges niet griepende hand noar de dansende zakken. Tien -koeibeest’ ien ’t stal. Grootvoader ook ien ’en stoasiekamer. Geurtje -ien zoo’n ermstoel. Zich eiges, nog ens.... boven oan ’en galg. - -„Hu! ’t is koud, arg koud. Wa’n oaklik gezicht! Veuruut! Niet noar -grootvoaders huus toe: Dat gluujend vervêlende knoopsnet! En Geurtje! -En ’t koeibeest!—Veuruut! hie weet wel wat bêters.” - - - -’t Is nu acht uur in den avond. Op den zwaar besneeuwden grindweg is -het onmogelijk een handbreed voor zich uit te zien, want een dikke mist -heeft sedert een klein kwartier het sneeuwen vervangen. - -Daarginder, niet verre van de Lingebrug, aan wier overzijde de -onaanzienlijke herberg ligt, waarvan we reeds vroeger spraken, daar -klinken luidruchtige mansstemmen. Hoor, een langgerekt en aanhitsend -gillen snijdt door den vochtigen dampkring; luid gerinkel van -paardenschellen en het geweldig kraken eener kar in de sneeuw vermengt -zich nu eensklaps met het geschreeuw der mannen. - -Spoedig echter verzwakt het rumoer: een nare verwensching bericht dat -het pogen er vruchteloos was, doch straks ook, dan gilt en dan krijscht -het opnieuw en nog sterker, en ’t jaagt en het kraakt weer, maar -nogmaals vergeefs, want de kracht schoot te kort. - -En—wadende door de hooggepakte sneeuw, zoekt er een welbekende de -herberg te bereiken. - -Dewijl hij vreesde dat zijn voetspoor langs de Linge hem zou verraden, -zoo heeft hij den breeden rijweg gekozen, en met den vallenden mist -gedurig de grootste moeite gehad om, zonder in greppel of sloot te -geraken, zijn pad te vervolgen. - -En nu, geheel onzichtbaar, gaat Lammert, op slechts luttele schreden -afstands, de plek voorbij, waar men bitter om hulp is verlegen. - -Hoort Lammert dat schreeuwen dan niet? Welzeker! „’t Liekt wel of ’t -Dries en Toon van de meulen is,” denkt hij onder ’t voortgaan. -„Onverstandig ien zoo’n mist te voaren. Zeker zin ze met de kar van den -weg ien de gruppel geroakt. Ge zoudt oe doar eiges met ’en henje te -helpen, nog op den loaten oavond, ien ’t zweit goan warken! ’En mooie -kemeelie!—Jong, wat schrauwen ze hard; hoast krek mien ien ’t oor; en -toch: g’en oavend, ze zien mien iens-geheel niet!” - -Zóó gluipt hij voorbij. Een paar minuten later wordt de deur der -genoemde herberg door hem geopend. - -Drie jonge boeren aan een tafeltje bij het raam der lage en kleine -kamer gezeten, wenden de hoofden naar hem om, en, als het geschreeuw -daar buiten, door de geopende deur nu duidelijk in de gelagkamer wordt -vernomen, terwijl het straks—mede door het getier bij het -kaartspel—niet te hooren was, nu roept er een basstem den komende toe: - -„Zoo man, is d’r onroad doarbuuten?” - -„Ik weet niet,” zegt Lammert: „ik kom de oaverrechtse kant af. G’en -oavend.—Jan Dulmers, ’en kloare!” - -Maar Jan Dulmers—algemeen onder den naam van „de streuper” bekend—hoe -neringziek hij anders mag wezen, nu voldoet hij niet aanstonds aan -Lammerts bestelling. Reeds staat hij met de drie jonge boeren in de -sneeuw voor de deur zijner herberg. - -„Heur, ’t is Dries de mulder!” - -„Krek, ze zitten met de kar ien de snee vast!” - -„Allo, d’r op af!” - -„Dries zal traktieren!” - -„Gauw Jan: ’en lanteerne!” - -Zoo klinken de stemmen aan de deur. En Jan Dulmers spoedt zich naar -binnen. ’t Kan ’en goejen oavond worden! Haastig krijgt hij een groote -lantaarn van een plank aan den muur, en terwijl hij in allerijl het -vetkaarsje aansteekt, vraagt hij aan Lammert: - -„Goa’j ook mee helpen?” - -„Nee, ’t zal niet neudig wêzen,” meent Lammert, en voegt er bij: „Ik -kom al van Nimwêgen loopen; ’k zal moar op ’t vuur passen.” - -„Zoo,” zegt Jan Dulmers, en als hij Lammert nog haastig den bestelden -borrel heeft ingeschonken en toegebracht, dan maakt hij ’en kniepeugske -tegen zich eiges; wendt zich schielijk ter zij naar het hooge -broodkastje, dat tevens voor tapkast dient; draait den sleutel in het -slot; steekt dien fluks in den zak, en spoedt zich dan voort met het -licht ter deure uit. - -„Zooas de weerd is vertrouwt ie zien volk,” mompelt Lammert, terwijl -hij zich bij het vuur zet. Zie, Gerr’t en Hannes ze hebben ook al, véúr -dat ze opstingen, heur koarten en geld ien de zak gestoken, moar -Evert—zie, Evert het ’t loate liggen: ’En heele hoop centen en -kwartjes, en zien koarten d’r bij.—Die kwartjes....? ’t Zou Lammert te -min wêzen um d’r ’en hand veur uut te stêken, aldat ie eiges moar vief -cent’ op zak het. - -Alêvel, doar kumt ’en ander vertelselje proaten: ’t Zeggen is dat Dries -de mulder op één oavend oan Harm van ’t Blauwveld dartig gulden met -pertoeten verspeulde. ’t Pertoetspel kent Lammert zoogoed as de beste. -„Twee kwartjes, ’t zou genogt veur tweemoal den ienzet wêzen. As ie ’t -nam, ien ielk geval kos ie ’t dan van de wienst of anders van ’t geld -veur de koei weerum geven. Met dartig gulden ko’j heug ien de lotterij -speulen. Krek, zoo’n lotterij da’s ’en oarige prakkezoasie; ko’j riek -van worden met de rug ien ’en ermstoel.” - -Zachtjes, heel zachtjes treedt hij nu op de tafel toe; bekijkt er de -kaarten van Evert; vat met een snelle beweging twee vijfjes, die hij -fluks in den zak steekt, en, als hij opziende zichzelf in den kleinen -spiegel bemerkt, dan, dan schrikt hij alsof een ander hem aankeek, maar -paait zich ook ras: „Joa, weergeven za’k ’et, verechtig dat za’k ’et!” - -Een klein uur later zit Dries de molenaar met vier jonge boeren aan het -straks genoemde tafeltje. - -Voorgelicht door de lantaarn en met behulp van de mannen uit de -herberg, heeft men de meelkar weldra uit de greppel, waarin zij geraakt -was, weer op den weg geholpen, en, dewijl de molen geen tien minuten -gaans voorbij de herberg naar de zij van het dorp was gelegen, zoo -heeft men kar en paard eerst te zamen in veilige haven gebracht, waarna -Dries, „rooje Dries” die traktieren zou, met zijn helpers naar „De -reizende man” is wedergekeerd. - -A’j ’et pertoeten niet kent dan bi’j nog niet kloar ien de Bêtuw. -Pertoet zegt de Fransman, en pertoet beteikent zooveul, as da’j ien -alle kroeg pertoet met de koart’ speult. Bij Jan Dulmers is ’t bijkant -ielken oavond pertoet, en dukkels tot loat ien de nacht. - -Nu zitten de vijf personen om het tafeltje: Rooje Dries, Gerr’t de -schêper, Hannes de mêlmuus, Evert de lange, en Lammert—ge weet wel. - -Buiten hangt nog altijd een ondoorzichtbare mist, doch terwijl ook -binnen de gelagkamer een dikke nevel van tabaksdamp de spelende mannen -in een valen nevel hult, vermengt zich daarmede al spoedig zulk een -nare dranklucht, dat een langer toeven er ons onmogelijk wordt. - -Hoor, zelfs buiten de deur wordt het gegons der stemmen, het geklop op -de tafel, en somwijlen een luid gesproken woord zeer duidelijk -vernomen. Dikwijls klinkt er tevens met vloek of gelach, een kreet bij -winst of verlies; soms ook het rijm van Gerr’t de schêper: „D’r uut met -den ruut! Wat doe’j met de vrouw ien de kou! ’t Oas is de boas! Klop, -zei de schop!” en dergelijken, terwijl een sterke kneukelslag u steeds -verwittigt, wanneer hij een der zwartbeduimelde kaarten op de ruwe -speeltafel slaat. - -Hoor—dat is dezelfde krijschende stem, die we straks reeds op den weg -vernamen; ’t is de stem van Dries, en hij roept: „Allo, speul op -luie....” - -Het laatste woord verstaan wij niet, en evenmin het knetterend -kruisvuur van woorden, dat volgt op den tweeden nog heviger uitval: - -„Wat weerlich, zou’j Dries ien de koart zitte kieken!” - -Een ontzettend gevloek en getier klinkt er al sterker. Hoor, daar -rinkelt een glas dat, geworpen, waarschijnlijk zijn doel heeft gemist, -en tegen den wand aan stukken vliegt. - -„D’r uut den schavuut!” roept Gerr’t de schêper. Daar vliegt de -kroegdeur open. Het rood en weifelend licht daar binnen werpt een -rossen glimp op den donkeren sneeuwweg. - -„Loat los! loat los!” schreeuwt Lammert met heesche stem. Twee personen -stuiven naar buiten. Rooje Dries houdt Lammert bij zijn halsdoek in -ijzeren vuist geklemd, en dringt er den bijna stikkenden vijand al -verder den weg op: - -„Vort! vort doe valsen luioard!” roept Dries met schrille stem: „Ko’j -mien met de kar ien de snee loate zitten, dóar, biet ’em nou eiges!” - -„Loat ’em! loat ’em!” roepen eenige stemmen in de deur der herberg. - -Dries en Lammert zijn in den mist reeds onzichtbaar geworden. - -„Vort! vort de brug op! vort noar oe huus!” schreeuwt Dries voor het -laatst. Zie—dan snelt hij terug op het licht toe: de deur der herberg -valt achter hem dicht, en hoor—een luid gelach weerklinkt nog daar -binnen. - -Maar ginder.... nabij de brug? - -Lammert, nog duizelend en wankelend, tast naar de leuning; hij vat -haar, doch—terwijl hij den binnenkant der leuning ter rechterzijde -meent te vatten, is het de buitenkant der leuning ter linker. Een stap, -en nóg een, daar zakt de sneeuw hem weg voor den voet, daar glijdt hij, -en wankelt, en smakt naar beneden. - -En, in de laagte, op den rand van het donkere wak onder het brugske, -daar kraakt en daar knoept het; daar spant er de luiaard alle -levenskracht saam om het leven te behouden. Maar ook, het stille -riviertje ten straffenden rechter gewekt, het trilt en het beeft onder -zijn witte laken. En de donkere brugboog smoort er den doffen kreet die -klagend om hulp roept. En gedurig knoept en kraakt weer het dun-ijs; en -’t klotst in het water; en ’t schuifelt in ’t dorre lies; en ’t schuurt -langs het paalwerk; maar eindelijk, eindelijk wordt het stil; alle -geluid sterft er weg, en—ondoorzichtbaar blijft de mist, de koude -verkleumende mist. - - - -En nou—nou is ’t al vier moand gelêjen. De weinter met zien kille vuust -het de Bêtuw weer losgeloaten. De oarige sneeklökskes—lieflikste -bluumpkes—ze piepen ’t erst tussen de gressprietjes uut en lachen: Doar -bin we!—Oan besstruuk en elshout doar kieken de weik-gruune bloadjes -heur bölsterkes over, en proaten: Nou kumt ze.—Joa, krek, nou kumt ze. -Giester was’t nog sturm en rêgen, moar nou schient ’et zunneke zoo -lieflik en koestrend. Joa, zie moar, de leinte ze kumt. Al de boom’ ien -’t rond ze stêken ien rossigen woas; de weies ien malsgruunen tooi. De -veugeljes vliegen af en oan, van ’t dak noar de boom’, van de boom’ -noar de heujbargen, kwinkelierend en lochtig; en ze droagen ien’t -kleine snavelje sprietjes van heuj of zachtblanke veerkes, en hebben ’t -zoo druk, went, ze bouwen heur huuskes. Zie moar, de leinte ze kumt, -alles lêft er en warkt. Zie ’et bij de hoeven; ziet ’et op den akker: -de stortkar voart er de vetheid noar ’t land; ’t ploegt en spoait en -poot en zoait; en de peerds ze hinniken ien ’t tuig; en de runders op -stal ze loeien dat ze d’r uut willen; en de kiep’ ze koakelen den -heelen dag—’t is ook um poastied—en ’t kleine revierke ge ziet ’et weer -vlottende vortgoan, en ’t flonkert ien’t zonlicht, en ’t heurt noar -Trienekes liedje, noar ’t lied van de Betuw: - - - „De lent’ roept den akker - Ten lêven weer wakker, - Dank God en wês blij!” - - -Heur Trieneke is zingen! As ze ’t lentelied het uutgezongen, dan zingt -ze nog ’en heeleboel andere vroolikke deunjes, da’j schik kriegt a’j ’t -oanheurt. Van: - - - „Veugeljes moakt er oe nesjes moar kloar, - Goaikes en pöpkes ’et wordt mien zoo roar.” - - -Joa, ge begriept ’et al wel: as de zoaddors veurbij is, dan zal -Leendert van ’t Lingeland zien neie getimmert’ óók kloar hebben, en -dan: - - - „Veugeljes sprei moar oe nesjes van dons; - Twee is ’en poar, krek van ou as van ons.” - - -Uit de deeldeur van ’t Putterserf treedt ook een paar naar buiten, maar -’t is een ander paar: een moeder met haar jongske. ’t Jongske zingt -ook, doch op een geheel anderen toon dan zijn zuster. - -Moeder Willems met den zwarten hoed op de plooimuts, en den zwart -krippen doek om de breede schouders geslagen, ze trekt haar Dolfke met -zich voort, en ’t jongske greint wel, en roept wel: „Ik wil niet!” maar -moeder zegt: „Kom jungske kom, as meister mien zeit da’j vlijtig gewêst -bint, dan zu’j met de karmis ’en harlozie hebben.” - -„’En tik-harlozie....?” grient de jongen. - -„Joa Dolfke joa; één dat altied geet, moar dat moeder veur oe zal -opwienden totda’j eiges ’t begriep het.” - -Goed zoo! moeder zal ’t harlozie opwienden totdat Dolfke eiges ’t -begriep het. - -Hoe of de moeder ’t begriep het gekregen....? - -Zie, als zij zelve haar Dolfke naar ’t dorp ter schole gebracht, en in -’t voorbijgaan de plek heeft gegroet, waar heur altied nijvre Willems -van zien wark ter ruste goeng, dan stapt zij langs den grindweg terug, -„De reizende man” voorbij, en het Lingebrugske over, kiest vervolgens -het bekende voetpaadje op den rechteroever van het stroompje, en treedt -al spoedig de kleine woning binnen, die de oude Weijer van haar in -pacht heeft, doch waarvan zij de pachtpenningen, al sedert vier -maanden, op „de groote rêkening” schreef. ’t Was ook ’en oakelik geval -gewêst. Drie doag’ answiet was ’t heele darp ien rep en roer, en liep -’et bij Weijer huus uut huus in. Geen wonder: Lammerts pet was onder ’t -brugske gevonden, en, of den Lammert ien ’t woater gevallen, wied weg -onder ’t ies geschoten en verdronken was, ze wiesten ’t niet, went wát -ze ook deejen, hum weergevonden hadden ze niet. - -Niewoar, a’j ien ’t ongeluk bint dan zie’j toch dat de minsen niet -kwoad zin? Ouwe Weijer het er onderveind’, heel veul onderveind’ van; -moar, de slag was te zwoar gewêst. ’t Was of ie kiends was. Hie at en -hie dronk wel, moar—Geurtje zag ie bie tijen veur Lammerts moeder oan, -zien lieve Anneke, die al dartig joar dood was, en alles noa venant. - -Op den darden dag tegen den oavend, toen het ie gegreind. Och lieve -Heer wat het ie gegreind! Heel uut de stad hebben ze Lammert op ’en kar -bij ’em thuus gebrocht. Uit ’t woater gekropen het Lammert niet ien ’t -darp durve blieven. Drie doag’ het ie van hier tot gunder ien’t natte -pak deur snee en deur kou geloopen; moar, op dien darden oavond, toen, -toen had den ouwe hum weer; en den ouwe het veur Lammerts bedstêj -gezeuten en gezeid: dat de minsen zoo goed woaren; en dat Levie de koei -niet gehoald had umdat de snee zoo hoog lei; en dat de voale nou nog op -de dêl sting, went, dat de minsen niet wouwen dat Levie ’em hoalen -kwiem, zie, umdat ie zoo best en zoo mooi was. En dan weer greinend: -dat God toch goed was, en ’t minsdom ook! - -„Gemergen boas Weijer. Zóó, geet ’et nog goed?” zegt de boerin van ’t -Putterserf, en dan tot Geurtje: „Ik dank oe dernje,” went Geurtje gaf -haar ’en stoel en ’en stoof. - -’t Is den oude toch aan te zien wat slechts weinige dagen van angst en -spanning kunnen uitwerken. Zijn oogen staan veel doffer, en het schijnt -alsof zijn gehoor is verminderd, althans hij antwoordt op de vraag naar -zijn welstand: - -„Joa, joa, nog altied frisch en gezond, en as ’t weer zoo mooi blieft, -dan zal ’t haast tied wêzen dat ze noar ’t land geet. ’t Was ien’t joar -acht en zeuventig toen goengen de beesten....” - -De oude vervolgt zijn verhaal, en als het ten einde is, en Geurtje der -boerin heeft bericht, dat ’et met Lammerts pien ien erms en been’ arg -veul bêter geet, en dat ie nou achter ’t huus ien den hof ’en bietje -oan ’t kuieren is, dan zegt de oude Arie nog eens: - -„’t Was toch mien schuld niet, niewoar, dat ’t koeibeest zou verkocht -worden. ’k Had Lammert altied bij ’t wark gehouen, moar ien’t lest.... -en, ’en oud mins is zwak.” Terwijl hij omziet naar de deeldeur: -„Geurtje ik heur ’em; ge most ’em ’en emmerke woater geven.—Zie ’t was -toch mien schuld niet.” - -En—nou zu’j ’et verstoan hoe vrouw Willems ’t begriep kreeg; ’t was den -ouwe ten troost dat ’et buuten zien schuld was. - -En de rijke boerin stopte den grijsaard, die zeker nooit een aalmoes -zou hebben aangenomen, een paar guldens in de bevende hand: „Op -rêkening Weijer, heur ie, op de groote rêkening.” - -„Bestig; dank oe vrouw Willems, op de rêkening,” zegt de grijsaard. -Moar—hoe dat ie met vrouw Willems nou eigenlik rêkening had, dát wist -ie niet krek; alêvel hie vuulde verpliechting en noojend: „Kom, blief -nog wat zitten?” - -Nee, vrouw Willems dankte; ze kon niet went um elf uren most ze thuus -wêzen, en erst hier achter op ’t land, nog ens noar ’t ploegen van heur -neie bouwknecht kieken, die—ze had ’et geheurd—eigenlik geen bovenste -beste was. - -Achter ’t huuske van Weijer het Lammert al wel ’en half uurke gekuierd. -Ge zoudt ’et hum niet oanzeggen dat ie zoo veul het gelêjen. Geurtje -weet er van mee te proaten. ’t Was dukkels met recht van och -harrejennig!—Over ’t geval zuwwe moar niks meer sprêken. Rooje Dries en -allegoar zin ze bij hum gewêst toen ie zoo zwak lei, en Evert het -gezeid: dat ie die kwartjes loater wel kriegen zou, hie had er niks van -gemarkt. - -Woar of Lammert noar kiekt.... den heelen tied kiekt....? Zie -doargunder op den akker—met ’en kleine gruppel van grootvoaders erfke -gescheien—daar schoefelt Hannes de mêlmuus, met de ploeg deur de klei, -krek asof ie met ’en schip oan ’t lavieren is: „Onmundige kerl!” denkt -Lammert, „hou oe peerds dan ien toom! Zie, rukken: lienks, rechts. Boe, -joeps! doar zwabt ie weer hen. ’En voor’ as ’en talhout. Toen -ikke!!.... Wacht, nou zal ie ’em zwonken. Och minsen wa’n ermoei! Toe! -zwonk dan op zied! Huup! rechts met de ploegstêl. Zie, zie nou! ’t -peerd met de poot over ’t streng heer. Toen ikke!!!.... Moar nou, mien -erms zin te stief!—Verdrêjd! a’j wilt en ge kunt niet!—Zie, doar kumt -ie weer oan. Kerl! veuruut! Boe lomperd!! as ikke!!!!....” Met -saamgeknepen vuist en het bovenlijf zwenkend, alsof hij daarmee den -ploeg in ’t rechte spoor zou houden, bespiedt Lammert al verder het -werk van den onbedreven bouwer. „O God, a’j dan wilt en ge kunt niet!” -zucht het nogmaals van zijne lippen; maar dan, als een stem er van -binnen terugkaatst: A’j wilt joa dan kun ie,—dan—dan spoedt hij zich -voort, de greppel over, den bouwakker op! - -Hannes de mêlmuus kan ’t niet schêlen dat Lammert hum êfkes verzet, -went, phu! ’t is niks meklik. - -En Lammert, hie vat er den toom, en griept er den ploegstêl: „Vort -mennekes, vort!”—Zie, de bruintjes ze kennen hum nog. Doar geet ’et: -„Hört jungskes! doar geet ’et!” - -En gunder op ’t Lingewêgske doar steet ’en vrouwmins te kieken; moar -Lammert ziet heur niet: „Vort jungskes vort!” En de zwakte ien erms en -ien been’ hie vuult ze niemeer; en ’t blanke iezer snijdt lochtig den -akker; en de klei krult glommend umhoog; en de voor’ leit zoo recht as -en nootlien ien ’t psalmboek, en, „Vort! A’j wilt joa dan kun -ie;”—Lammert hie kan ’t nog! - - - -Sinds dien dag is ’t zunneke tweemoal dartig keeren over ’t bouwveld -opgegoan.—Gunds mowwe wêzen; gunds, zoo’n vieftig trooj achter ’et -Putterserf, moar toch altied op zied van ’t kleine revierke, dat met -een lochtig dampke boven zien spiegel oe zeit: dat ’et kostelik weer -veur de zoaddors zal zin. Joa, dóár mowwe wêzen! - -Jong! wa’n leven en tier op dat land woar kort nog gelêjen ’t riepe -oliezoad veur ’t sikkel viel en dreugde ien’t koestrende zonlicht. - -Zie, uut alle hoek’ van den akker voaren de rijers op kleine stortkar’ -den dreugen bouw noar ’t dorskleid dat midden op ’t veld is -uutgespannen. - -Zie hoe ze hitsend met de kar komme oanjoagen. ’t Gewas, met ’en touw -ien kleejen gebonden, ’t mot gelost op ’et dorskleid; de kar gewipt; ’t -peerd veuruutgejoagen; de trekkers die achter stoan, geliek oan ’et -paktouw getrokken: „Hört! vort met de kar!” - -Een, twee, drie, vier, vief,—krek in vief tellens is ’t zoad ten -dorsvloer gespreid. Heur, met vroolik gezang sloan wel veertien dorsers -heur vlêgels op ’t kostlik gewas; ze kloppen en sloan, en—’t dreuge -zoad vliegt uut d’r buuskes! En zie, de schudders ze schudden de peul’ -af die bleven oan ’t stronk; en de streujwarkers ze keeren ’et streuj -van ’et dorskleid; en de schoepers, ze schoepen ’et zoad ien de zakken; -en de karren ze joagen weer oan; en de bedspreiers—mansluu en derns—ze -spreien den vloer weer; en ’t vlêgelt en ’t zingt, en ’t jakkert en -joagt, went, t’ oavend mot ’t kloar zin. Goddank as et dreug blieft! ’t -Soa jongens veuruut! - -„Doar zou’j muu van worden. En êvel, behalve van eiges is ’t alles moar -leenvolk; niet één kwiem um loon. Traktieren! traktieren da’s ’t lied -bij de zoaddors. En de boer, hie traktiert van ’s mergens tot ’s -oavends. Gunds op ’en kar liggen voatjes—behalve met woater—veul -voatjes met bier, en voorders jenever! Veur dat ’t begint kriegt de man -al ’en borrel; bij ielken bedsprei ’en borrel—da’s zundig! Moar de mins -is geen dier, went de mins het verstand, en—as ’t verstand zeit: schei -uut, dan mot ie uutscheien, of anders wordt ie nog minder as ’t vee, en -da’s schand veur ’en mins! - -Alêvel, zeg boer, ku’j de drankfles niet keeren? - -Moar nou is ’t wat bêters: ’t Schoftuur het gesloagen. ’t Warkvolk zit -ien groote hoopen op den akker; ielk ’en bord op de knie, en ’en lepel -en vurk ien de hand. - -Vrouw Willems en blozende Triene met Leendert van ’t Lingeland—heur -lieve jong—ze loajen hier en gunder en overal de borden vol met -glommende snijboonen en eerdappels en worst. Jong, zie ze is êten! Zoo -kriegen ’t er veul niet duk op ’en joar. En straks, as ze boonen genogt -hebben, dan kriegen ze wrungel met afgetapte room’, totdat ze bloazen -en steunen—zoo’n bietje benauwd—en liefst goan sloapen krek woar ze nou -zitten. - -Zoo’n klein uurke loater worden veul al weer wakker. Moar nou....? -Gunder oan ’t eind van ’et dorsveld wat ruurt doar? ’En kar met blom’ -en met bloajer getuugd, kumt zuutjes noar ’t midden gevoaren. Hier en -gunder en overal springt ’et volk overeinde. Heur, wa’n gejoech en -geschrauw; „Lang, lang zal ie lêven!” - -Stil! da’s oarigheid. Boven op die kar zit ’en stokouwe mins. Krek is -ie honderd joar geworden. ’t Is veur de honderdste keer dat ie de -zoaddors belêft, en vrouw Willems het gezeid, dat ie de zoaddors nog -zien zou. - -Heur, heere minsen! wa’n geschrauw: „Lang, lang zal ie lêven!” - -Den ouwe mins, wat bêft ie met ’t heufd. Zie, de kar steet stil. Ze -helpen hum ien’t afklimmen. Vrouw Willems gêft hum de hand. Trieneke -ook; kiek, allegoar allegoar geven ze hum de hand.—Jong, jong, wa’n -geschrauw! Stil dan, hie sprêkt, den stokouwe mins hie sprêkt. Stil, ge -kunt niet verstoan; luuster: - -„Ik dank oe, ik dank oe goeje minsen....” beeft er de stem eener eeuw -in ’t rond: „Doar kumt ’en tied da’j niemeer warken kunt. Zoolang as -God mien kracht gaf he’k altied gewarkt, dat kan Anneke getuugen....” -hier ziet hij ter zij naar de achttienjarige Geurtje, die naast hem -staat en immers Lammerts moeder niet is. Maar niet één die den mond tot -lachen vertrekt. Ze luisteren allen met langgerekten hals en ingehouden -adem. Doch de oude spreekt niet meer; hij tast er naar den -dorschvlegel, die Lammert over den schouder hangt; hij vat -dien.—Kiek.... zwabbelend geet de knuppel ien de hugt; slap, zonder -kracht kumt ie neer op et zoad; nóg ens noar boven, nóg ens noar onder, -en—doar springen troan’ ien de oog’ van veul, die ’t zien en van veul -die er heuren, heuren hoe den oud-ouwe mins doar bêvende zingt: - - - „Lange vlêgel, klap en klop, - ’t Zwarte zoad uut spitsen dop; - ’t Zoad houdt licht veur duustre nacht - Altied warkzoam is Gods macht. - Toe met kracht, - Vlêgel, rep moar, klep moar, klop; - ’t Wark, doar kumt Gods zêgen op.” - - -Nou is ’t genogt ouwe mins! Goat er zitten; hier op dit benkske. -Voorders zal Lammert wel veur oe dorsen en warken. Lammert die nou al -siends twee moand’ weer bouwknecht op ’t Putterserf is, en ’t liedeke -nooit, nee nooit zal vergêten. - -En zie—doar reikt Dolfke van vrouw Willems den ouwe ’en pampier toe, -en, veul weten ’t wel wat ien ’t pampier steet te lêzen: Den -honderdjoarige kreeg veur zien kleinzeun, op Trienekes veursproak, ’t -huuske dat ie zoo lang ien pacht hiew, met nog den akker d’r bij woar -Lammert, uut eigen beroad, de ploeg ien de hand’ greep. - -En ze schrauwen weer: „Lang zal ie lêven! lang zullen ze lêven!!” Dat, -dát was erst oarig! - -En zoo oanstonds zal ’t wark weer beginnen, maar erst drukt nog Lammert -de hand van mooi-blonde Triene, van Triene, die mergen de lieflikke -bruud zal wêzen van kloeke Leendert van ’t Lingeland. En—as ie ’t -gedoan het, dan pakt ie zien Geurtje, die trouw hum verzurgde. En -zie—as ze zoo’n bietje achterover geet, dan kruupen de rooje kroal’ uut -heur duukske noar boven. Nee! ’t vuur het ze krek geloaten zooas ze -woaren; ’s oavends het ze ze goaf ien den as weergevonden, en—’en neie -droad het ze d’r loater deurgeregen, ’en starke droad die vast niet zou -brêken. - -Heur, drie uren sleet de klok. - -„Op! oan ’et wark!” - -En zie dan, ’et joagt weer, en ’t streujt en ’t dorst weer; en ’t -lieflik revierke, weerkoatsend dien akker, lacht vroolik ien’t -zonlicht: Vlijt loont er z’n heer! - - - - - - - - - -GRIETJE OP ’T HEUNINGS-ARF. - - -Stil, as’t begint is ’t nacht, duustere stikduustre September-nacht. - -Ge stoat midden op den kleiweg die van B. woar ’t karmis is, noar den -Rien-diek geet. Ge stoat er, en de erste dorre bloai—gezwiept deur ’en -griemelige weind—ze fledderen oe um ’t heufd, moar, zien ku’j ze niet. -Zien, krek zoomin as de tak’ van de boom’ die hen en weer scharmieren, -en krek zoomin as ’t wêke, klesse, oan weerskanten hoog opgesjoepte -woagenspoor, woar ie ien stêken blieft a’j d’r ien trooit. - -Niks geen spier ku’j zien, ook rechts, den Roojen Toren niet. ’t Was in -den ouwen tied ’en kastêl—ge weet wel, met ’en toren, die rood was as -’t vuur ien de hel; en woater d’r um heer, en soldoatenvolk d’r ien; -huzoaren en meer zu’k gesnor; mansluu stief ien ’t iesder as duuvels, -en vrouwluu die heksen woaren altied ien ’t wit! Al ku’j ’em niet -zien—zelfs bij kloarlichten dag niet—rechts is ’t nog altied: de Rooje -Toren. Siends joar en dag is ie verdwenen; ’en klein gedoei bij ’en -elzenpas is d’r ien stee van gekommen, moar—dat er nou geen rooje toren -meer steet, en ’et tóch nog de Rooje Toren is, zie da’s ’t wonderbare, -veural ien ’t duuster. En da’s oakelik ook! went, alda’j dan ien ’t -duuster niet zien kunt, ’en mins die niet doof is kan heuren; en ’s -nachts, bijnoame as de karkklok twoalf het gebromd, dan heurt ie—lienks -van den weg woar de kolk van ’t kastêl zal gewêst zin, en ’t land nog -altied lêg en zoer, vol riet en vol lies steet—doar heurt ie kloagen en -zuchten; ’t zin de heksen. Rechts, woar ’s nachts de toren eiges nog -wêzen mot, doar heurt ie knoerpen op de tand’ en du’k en geweerwolverie -da’j meint de begoaves te kriegen. ’t Zin de huzoaren, lebendige -duuvels! - -Dat er ’en heele zooi domme minsen zin, die niet begriepen woarum ’t -bij den elzenpas de Rooje Toren heit; of ook, dat ’et geen Rooje Toren -zou heiten, as ie ’t niet was; en nóg, dat ze ongeleuvig genogt zin um -te meinen dat ’et kloagen en zuchten en knoerpen, geschuufel van ’t -lies, en gekräk van ’t hout, of gesnoavel van wilde eend’ zou wêzen; -dat er zulke domme minsen bestoan—heurende doof en ziende stêkebliend, -dat kan woar zin, moar—juffer Sanne Goesterman van ’t Heunings-arf, die -gunds, op ’en goeje honderd pas afstand, achter ien de huufkar zit, ze -verdrêjt ’et um deur te voaren langs ’t helse gedoei, nou Jan -Goesterman van ’t Heunings-arf, heur bruur, die ’t peerd ’en eindwêgs -bij den kop het vortgeleid, zoo onneuzel is gewêst um ’t glas ien de -lanteern kapot te stooten, dat de keers is uutgewêjd. - -’t Kan allemoal best woar wêzen—wat Jan heel goejig zeit—dat ze toch -hier met de kar niet kunne stoan blieven, en, dat zoo veul minsen ’s -oavends den toren zonder ongemak gepassierd zin; ’t kan best woar -wêzen, moar, zeker nooit as ’t zoo loat en zoo hels duuster as nou was. -Juffer Sanne kos niet ens de vief vingers zien die ze veur de oog’ het -uutgespreid. Dat ’et licht krek zoo dicht bij den toren is uutgegoan, -dat most verdacht wêzen; liever wil ze umdrêjen en weer noar B. as -wiejer noar huus voaren. Zuster had zat genoojd um te blieven; alles -zou thuus wel terecht kommen.—Joa, as ze lang noar gunder ien ’t -duuster kiekt, dan is ’t asof ze den toren ien vuur ziet stoan. -Umdrêjen wil ze: „Niewoar Grietje?” - -Moar Jan-boer zei, dat umdrêjen niet kos. Zuster Sanne most begriepen, -dat de weg zoo doanig slecht was, dat bruur de kar ten onderste boven -zou smieten as ie dee wat zuster gern wou: ze most.... - -„O Heer!” vluukte juffer Sanne, en ze kneep nicht Grietje, die lienks -noast heur zat, ien ’t been, dat ze opvloog. - -Jan en Grietje hadden óok gevuuld wat juffer Sanne vuulde: ’en zachte -schok van de kar die stil sting. Niet éen van drie die uut durfde -sprêken wàt ’et wêzen mocht? Ielk had z’n eigen eksplikoasie, moar -zéker was’t dat Grietje met de neusdoek veur den mond zat: lachen most -ze, en ze durfde ’t niet. - -’t Was van Peter Mullenk, die—heel toevallig?—óók B.-sche karmis had -gehouen, wel ’en oarige spikkeloasie gewêst um met Jan en Sanne—die ’t -niet groot op hum hadden—mee noar D. te voaren, woar ie óók thuus -heurde, zonder dat ze’t gewoar wieren. Als Sanne-meu geweten had dat -Grietje—toen ze ’s oavends met bruurs en zusters karmis hieuw—oan -Peters erm had geloopen, ze zou heur Grietje, die ze anders zoo -liefhad, heel niet vrindelik hebben oangezien. Moar Grietje! wat kos -zij ’et gebêteren dat Peter óók op de karmis kwiem, en met geweld heur -erm had genomen? Wat kos Grietje ’t gebêteren dat Peter ien ’t duuster -achter op de kar was goan zitten; onder ’t voaren ielkreis met de hand -onder ’t huuf deur was gekommen, en krek zoolang zuutjes oan ’t japon -had getrokken, totdat ze héur henje in ’t ziene lee? As Grietje veul -spul had gemoakt, en Peter zien zin niet gegeven, dan kos Sanne-meu ’t -wel is gemarkt hebben, en—och harrejennig, dan was ’t meugelik -heelegoar uut gewêst, uut met alles woar negen bruurs en zusters over -jaloers kosten zin, tenwoare Grietje niet altied goed en toeschietelik -veur heurluu gebleven was. Zooveul as oangenomen kiend, begriep ie! - -Alêvel, juffer Goesterman had er niks van gemarkt, niks van ’t -karmishouen, niks van ’t oarig stuk van ’en palfrenier, en niks van ’t -henjesgeven ook niet; moar, de schok—toen Peter d’r afsprong—die kleine -schok had ze gevuuld, en, noa de vluuk die ze vluukte, zat ze stief, -stom, zonder ’en woord te sprêken. Dat ’et ’en weerwolf most wêzen, die -achter op de kar was gesprongen, dat kos haast niet anders. Wat ze wou? -Ze wou dat ze met ’et heufd onder de dêkes lei, diep, heel diep d’r -onder. - -’En half uur loater ha’j—as’t niet zoo duuster gewêst was—’en heel eind -wiejer, veurbij den Toren en krek oan den voet van den opweg noar den -diek, juffer Sanne in ’en heel ander pestuur kunne zien. Ze hing, met -heur linkerzied, op den erm van ’en starke jonge boer, op den erm van -Peter, die heur ielkreis vroeg: of ze wel vort kos—went, één van hoar -stoffeschoen’ was onder ’t goan ien de klei blieve stêken. - -Ien ’t letst.... Nee, verechtig ze kos niemeer; heur kous plekte -ielkreis vast. Weer op de kar goan zitten....? Zie, met de duusternis -was ze bang dat Jan ’em zou umsmieten, en êvel umdat ’et op die weg -toch ook niet pluus was, had ze d’r zwoarigheid in. Al arg genogt dat -Grietje d’r niet had uit gewild. Peter was wel vrindelik. Hoe toevallig -dat ie heur krek was achteropgekommen.—Watblief? Op de rug goan zitten? -’t Was eigenlik als te vrindelik. Overdag zou ’t gek stoan; maar nou! -Peter most niet meinen dat Jan-bruur of zij, in vroeger tied wat tegen -hum hadden.—Wacht, ze zou ’t japon erst nog ’en beetje noar boven -hoalen, en ’t zieden mantilie wat achterumsloan. Eén, twee, drie -schökskes, doar zat ze.—Of ze niet te zwoar was?—Och heere nee, ze woog -al heel licht. - -En toch, juffer Sanne was niet dom, bij lange noa niet. Toen Jan met de -kar ook boven op den diek sting,—woar Peter de juffer noar toe had -gedroagen—toen wiest z’et—aleer ze weer ien de kar goeng stappen—zóó te -regelieren, dat Peter achterop zou zitten. Woarum? Dat zei ze niet, -moar slim was ze, went, as den Peter d’r op goeng zitten, dan most den -ander—ge weet wel, den weerwolf, as ie d’r op zat—goan schuuven; dan -had z’en schut ien de rug en kos Peter afbieten wat er gebeuren mocht. - -En Jan, Jan vond alles goed wat zuster wou, en goeng—nou ie boven op -den harden diek bêter zien en voaren kos—weer véúr op de kar zitten; -Peter op ’t achterstuk; Sanne-meu, die zei dat Grietje moar deur most -schuuven, lienks noast Grietje woar ze straks rechts had gezeuten, met -natte kleivuut’, en schrikachtig; met ’en hart dat starker klopte as -anders, en gluujende hand’. Van ’t letste zu’j al heel gauw rêkenschap -kriegen. - - - -Toen de torenklok met ’en spookachtig noa-getjank één had gesloagen, -was de boerin van ’t Heunings-arf nog op, en allinnig ien heur -sloapcel. ’t Was loat, oakelik loat geworden, en noar zuster goeng ze -nooit weer as’t dóár karmis was, ten mienste as ze dan ’s oavends noar -huus most. - -A’j nou plezier het dan ku’j Sanne-meu is bêter bekieken. Ze is van ’en -lilleke makkeloasie. Moager en schroal van oanzicht kieken heur voale -oog’ altied arg schichtig ien ’t rond; heur neus—zoo had ’en -ondermeister op school ens gezeid—was krek ’en vroagteiken dat niet op -z’n ploats sting, en ’t heufd steet heur op den hals toezoers ’en -bietje rechts op zied, krek asof ze doof was oan ’t linkeroor. Dat -schêve, zeit juffer Sanne, dat het ze uut ’en schrik gehouen toen ze -twientig joar oud was. Van den schrik het Jan-bruur nooit niks gemarkt, -en ook het ie nooit geheurd—zooas zuster zeit, dat ze ien jonge joaren -„’t reuske van ’t derp” wier genuumd, zoo mooi as ze was; moar—as -zuster ’et zei, dan zou ’t wel zoo wêzen. - -A’k nou nog êfkes zoo vrij bint um oe te loaten zien, hoe juffer Sanne, -ien stee van de mooie Zundagse muts, ’en breeje floddermuts op d’r -koale vieftigjoarige heufd zet en voorders hoe ze ien’t bonte nachtjak -met anderhalve rok um de schrumpele been’ op ’en breeje pantoffelvoet -noar de deur geet, ’k bin zeker dan zu’j d’r niet op verlieven. - -Dóár is juffer Sanne nog zoo sekuur niet van; nog zoo sekuur niet, -aldat ze niet gek genogt is um te geleuven dat ze nóg ’t reuske van ’t -derp is. - -Da’j ien’t duuster niet zien kunt, da’s zeker; moar da’j ien’t duuster -vuulen en begriepen kunt, da’s óók zeker, zóó redeniert juffer Sanne; -moar Peter, hie redeniert: Da’j tastend ien ’t duuster, arg mistasten -kunt, da’s krek zoo zeker. - -Hier za’k êfkes ’en punt schrieven. - - - -Toen juffer Sanne, noadat ze heur schoen ien de klei had geloaten, weer -op de kar zat, toen is ze ien’t erste heel arg geschrokken, dat ze -hoast geschráuwd had, moar—ien’t begriep dat toch geen weerwolf achter -op de kar kos kommen, nou Peter d’r zat, ien dát begriep het ze dat -trekken oan ’t japon wel bêter verstoan. Heere minsen! zou verechtig -die jong....? En—zwakke mins! bezwêken was ze; ze had zich de hand -loaten drukken twee- drie keer achter mekoar, en alschoon de hand -loater was weggebleven.... heur hart was ien zien hand blieve stêken -krek as heur schoen ien de klei. - -Op de deur van ’t kämerke—die goed was gesloten—wordt nog ’en grundel -gedoan; tegen ’t vensterglas, woarachter ’en stevig luuk is, zet juffer -Sanne den biebel, die op ’et toafeltje d’r veur lee, met ’t open blad -noar ’t roam toe. Met ’en langen stok, die in den hoek had gestoan, -stêkt ze onder de bedstee—dat duut ze ielken oavend, went, ge kost moar -niet weten....! Ze stêkt lienks en rechts, en smêrt ’em hen en weer, -en, as ’t richtig d’r onder is, dan kiekt ze d’r ien, en stêkt op de -beddeplank, en boven ien den hoek;—nee nee, ge kost moar niet weten. - -’t Is alles ien orde. Moar de boerin van ’t Heunings-arf kan, alschoon -’et loat is, nog niet ien de bedstee stappen. ’t Is heur ook al te -wonderboarlik um ’t hart. Wat of ’t lot van ’en mins ien één uurke -tieds toch sjanzieren kos. - -Dat ze ’t vroeger niet groot op Peter gehad had, dát was woar. ’t -Proatje had altied geloopen dat Peters voader weerwolfde, met den -duuvel krispendierde, altied neiigheden en zêgen op alles had. Moar, -hoe dat ’et ook wêzen mocht, veur ’t erst van heur lêven het juffer -Sanne den Peter gesproken, en—as oe dan iemand dóár, op zoo’n weg -veilig veuruut helpt, joa, op den rug droagt, en oe later—och heere -minsen! met ’t henje opzuukt, dan was ’t ien ielk geval niet meugelik -dat zoo iemand ien ’t duuvelsverbond met zien voader sting. Voorders: -Peter warkte zelfs dukkels bij den domenei, den pastoor en burgemeister -ien den blom- en moeshof, en van hum had ze nooit geheurd dat ie „van -’en slechte reis” was thuus gekomen. - -„Van ’en slechte reis!” ’t Was krek of de juffer-boerin oan ’en fleske -vlieg-op rook, zoo spalkte ze heur oogen. Hoastig trooit ze toe op ’en -loaitoafel—moar—aleer dat ze ’en loaj opentrekt en ’en deuske d’r uut -kriegt, scheen ’t wel dat ze ’en griezel kreeg, went, hoastig greep ze -den stok; stootte drie, vier, vief keer d’r mee tegen ’t zolder, krek -zoolang tot bruur Jan, die boven sliep, teiken van lêven gaf, en half -sloapend, arg brommend, ’en stukske van den 64sten psalm zong; dóár had -ze hum op gedressierd. - -Juffer Sanne zit nou met een zooi pampierkes in de hand’. Veul planêt -het ze ien der lêven getrokken, moar deze erste, den blauwe, die ze -trok toen ze nog geen zestien joar oud was, dat kos de woare moar -wêzen. Toezoers en altied het ie heur deur ’t heufd gespeuld, moar nou, -ze wier d’r beduusd van zoo as ie heur toesprak. Kiek: „In den -steenbok” sting d’r boven, en dan, dan steet d’r onder: „Van een -slechte reize zult gij tehuis komen, als wanneer gij bij uw vijand zult -tabernakelen en hij zal u ganschelijk in vlam zetten, zullende gij in -den huwelijken staat bovenmate fortuinlijk zijn.” - -Nee! starker kos ’en planêt niet sprêken! Moar stil, alsdat ’t ook diep -ien den nacht is, ze kan ’t niet loaten um ’t buukske, dat ze noa -moeders dood achter ien ’t kammenet het gevonden, nog ens op te sloan. -’t Oracúlen-buukske! ’En bietje angstig kiekt ze rond en noar -boven;—Jan zong niemeer—moar dan, dan tuurt ze ien ’t ouwe smêrige -oracúlen-buukske met gêl perkementen umslag, den drie en twintigsten -druk noa ’t joar 1657. Bij de drie en vieftigste vroag van ’t -vroagregiester steet ze stil en lêst: „Of de serviteur goeds zal doen -aan zijn verkoren?” - -Op ’t erste blad ien ’t rad van aventuur, leit ze heur vinger op de zes -tussen spoak vief en zeuven, telt volgens de onderrechting zes ien ’t -vroagregiester noar umlêg, en kriegt getal acht en vieftig. Op dát blad -van ’t buukske mot ze wêzen; en doar steet: „Olympias!—Olympias!!” -Bêvend met de hand telt ze weer noar onder zes en doar, doar lêst ze: -„Zoo gij u voorzichtig en wijselijk zult gedragen, zult gij al krijgen -van uw serviteur wat gij wilt, want hij bemint u ten hoogste.” - -’t Hart schuumde juffer Sanne noar de kêl toe. Vol was ze, overvol! ’t -Proffecie van de jonge joaren zou nog uutkommen, en—wonder was ’t niet -dat ze nog ens noar heur hand keek, de hand die—ge weet wel. - -Da’j lachen mot over ’en vieftigjoarig bijgeleuvig mins, dat nog -verliefd is, doar he’k geen spiet af, êvel—went ’k heb heur gekend ien -de Bêtuw—’k wil niet da’j altied over heur lachen zult,—as ze allinnig -moar lillik gewêst was, dan zou j’ ’et iensgeheel niet gedoan -hebben—moar ’k wou wel da’j ze ook kost bekloagen. Wat mein ie.... zal -’t kiend overdag zien koers kunne veinden, as ’t ’s oavends ien ’t -duuster de weg wier gewêzen? - - - -’t Is ’en mooie September-mergen, die de donkere nacht het weggekeken. - -De groote blom- en moeshof van ’t Heunings-arf, die achter ’et huus -leit, glienstert van duuzend en duuzenden dauwdröpkes ien ’t lachende -zunneke, da’j de oog’ hoast mot dichtkniepen; de appelbongerd gunds oan -’t einde, ’t is krek asof d’r ’en mooie blauwe rook veurbijdrieft. A’j -ien de hugt op de rooje liesterbes’ kiekt, die tegen ’t blauw van den -bongerd zoo fonkelend uutkommen, dan ku’j oe wel begriepen dat ’et -veugelje zich strieken loat as ze hum doarmee verlokken. Erm -liesterken! of de minsen veur ou moar allinnig mooie, lekkere beskes -wiesten te veinden um d’r lillikke ding mee op te sieren, woar ie oe -dood ien zuukt! Erm liesterken wil ’t niet geleuven; de minsen ze doen -’t ook duk veur mekoar en—dat de mins zich o zoo dukkels loat snappen -en niks wiezer as ’t liesterken is, da’s bedroevend, arg bedroevend! - -Alêvel, loawwe nou geen duuster gezicht zetten. Ien den hof is ’t zoo -oarig. Heel oarig, en toch is Grietje—die al sinds ’en half uur tussen -’t rieshout aan ’t plukken van snijboonen was—zoo verstandig gewêst, um -’t bonten schort um heur hals te sloan, de zwarte rok ten buutenste -binnen noar boven te doen, en, ien stee van de schoen’ de klomp’ oan te -trekken. ’t Is ’s mergens al fris ien deez tied van ’t joar en alles is -nat. Ielke stap die ze wiejer tussen ’t rieshout duut, mot ze de -spinneweb’ die vol van woaterpäreljes zitten uuteensloan. Loater, as ze -den grooten körf vol boon’ het geplukt, dan kumt ze uut ’t rieshout ien -’t pad—en, as ze ’en dikke witte herfstdroad, woar ze krek tegen -ienliep, uut ’et gezicht het weggegriezeld, dan steet ze stil um efkes -te kieken. Lienks ien de hugt, kiekt ze noar de witte duufkes, die zich -eiges op ’t natte boord van heur til zitten te wasschen, te pikken -onder de vleugeljes, of mekoare kniepeugskes geven; en rechts noar de -doalioa’s en zonneblom’ en harfst-sering’, die, met de asters umlêg, -oan weerskant van ’t vlierpriëel stoan, ’t oarig priëel woar ’t -kamperfuulie deurheer wast. Veur duufkes en blommer zou Grietje heur -letste cent uut ’t knipke hebben gegeven, as Sanne-meu—zoo goed was -ze—’t niet alles betoalde. - -Misschien hiew Grietje zooveul van de duufkes omdat de duufkes zich -eiges zoo rein bewoaren, en van de bluumpkes umdat ze ’t heufd altied -noar ’t licht toekeeren. Moar ’k gleuf niet dat Grietje zoo wied -gedocht het. Nou steet ze bij de doalioa’s. Weet ie van wie of Grietje -die mooie keuning Doavid het gekregen, den rooje zwoare doalioa hier, -woar ze krek noar kiekt? Sanne-meu ze weet ’et niet. Grietje best. -Wacht, ze zal zoo’n doalioa plukken en dan.... Moar harrejennig! was -dát ook schrikken! Krek toen ze de blom bij ’t stêlje wou vatten, toen -riep ’et: „Ho!” ien heur oor! „ho! met den keuning Doavid, die hei’j -van mien gekregen, en erst mo’k nog ’en munje d’r veur! ’t Was al te -arg! Peters neus was bij de hoare gekommen en voorders.... begriep ie? - -En Grietje, arg geschrokken, ze kiekt nog beduusd en ze zeit, dat ’et -niks oarig is um ’en mins zoo den dood op ’et lief te joagen, foei! -Peter hie most.... - -Wát, wát most ie.... Weggoan misschien? - -Joa, nee, moar in ielk geval ’en mins niet doen schrikken. Peter wiest -wel dat Grietje niet alles gleufde—veural niet van hum—wat Sanne-meu -gleufde, moar, da’j uut ’en schrik ’en schêven hals kos houen as -geliekweg de klok sloeg, dát ko’j eiges oan Sanne toch zien dat wóár -was. - -„Zêker,” meint Peter: „as Sanne ten mienste den schêven hals niet eer -as den schrik had gehad.” - -Heur is, Peter most nou niet alles wegredenieren; hie most.... Moar wat -anders: Hoe of Peter hier ien den hof durfde kommen? Jong, as Sanne-meu -’t gewoar wier! Joa, giesteroavend, da’s woar, moar, erst het Sanne met -die duusternis zeker gemeind dat ’et ’en ander was die zien hulp -presentierde, beveurbeild Peter van ’t Klingelhek; loater het heur -zeker te veul den angst veur den toren geploagd; en joa, wat Peter heur -zeit van dat henje geven deur ’t huuf van de kar heer, ’t was wel ’en -bietje kemiek, moar, Sanne-meu was toch veul te best um doar zóó um te -lachen as Peter dee. Zeker het Sanne gemeind—joa, wat?—dat wiest -Grietje niet krek, moar Peter most nou uutscheien met zien ondeugend -lachen; ’t was al arg genoeg dat ie hier in den hof durfde kommen, en -arger nog.... - -„Da’j oe deur mien, zoo’n duuvelskiend, is pakken loat!” roept Peter en -sleet zien erm om heur poezelen hals, en drukt heur ’en heel zuut munje -op ’t frissige wengske. - -„Joa, da’s zeker al heel arg,” zeit Grietje as ze hum stillekes -afweert, moar ze gêft toch de hand die Peter wou vatten: „Heur is -Peter, ’k wil nou niet zeggen da’k krek as Sanne-meu oan dat -duuvels-verbond van oe voader geleuf, nee, moar zóóveul is zeker, da’k -dieper inzie hoe ’t zund is met ou nog langer verkeering te houen: -verkeering um ’en huukske met ’en mins woarvan Sanne-meu....” - -„Siends giesteroavend dat ie heur veurbij den Roojen Toren droeg toch -wel ’en bêter begriep zal hebben,” velt Peter ien. - -„En toch geleuf ik dat ze ’en schrik zou kriegen as ze ou hier zag,” -zeit Grietje. - -„Dat den hals weer recht kwiem te stoan?” lacht Peter. - -„Nee, moar ’k roaj toch ten beste da’j heergoat,” is ’t weerwoord: „as -we mekoar motte kriegen Peter, dan zal God ons wel helpen en zurgen dat -Sanne....” - -„Moar God helpt niet as welluu lêg zitten,” valt Peter weer in: „Heur -is, ’k bin juffer Sanne giester ien ’t duuster van dienst gewêst, -en....” - -„Wat hei’j doar? ’en schoen?” vraagt Grietje en gliemlacht; en dan, dan -kiekt ze noar ’t vlierpriëel, ’t was krek asof ze doarachter geritsel -heurde—misschien ’en kat die op de loer was gewêst. - -„Joa, de schoen die giester in de klei blêf stêken he’k ien de vroegte -opgezocht,” zeit Peter: „Grietje ’k goa noar binnen, ’k wil heur eiges -den schoen weerum geven; ze mot mien dan toch te woord stoan; en -voorders....” - -„Nee Peter, ik roaj oe goa niet noar binnen,” moant Grietje; „a’j zéker -wiest.... moar nou, en oome....” En dan, half lachend met den vinger -noar ’t hek—’et hek dat ’en eindje wiejer den hof van den weg scheidt: -„Kiek is, doar hei’j weer dat wief van giesteroavend op de karmis, dat -oe woarzeggen wou.” - -„Verechtig!” roept Peter, „van ’t kêtellappersvolk met den grauwen hit; -’k heb ze de les gelêzen! Kiek, kiek ze is knikken, ze kent ons -niemeer.” - -„Geen wonder,” meint Grietje: „giester was ’t op de B.-sche karmis, en -nou, hier, op ’en ziedweg wel twee uren wiejer; ze zuukt ons hier -niet.” - -„Wa’n lillik vrouwmins,” is ’t weerwoord van Peter: „en watte gluupse -oog’! As onze burgemeister dat volk ien de goat kriegt, dan loat ie ze -vast deur Gerr’t de veldwachter noar Oarem of Nimwêgen brengen.” -Schráuwend, heel hard noar den kant van ’et hek: - -„Wi’j is moaken da’j wegkumt!” - -Grietje trekt Peter oan ’t wammes en fluustert: „Stil Peter.” - -’Et vrouwmins alêvel ze frunzelt hoar gêle en gluupige tronie ien -smêkende plooi, en strêkt ’en toanige schrumpele hand vol pampierkes -deur ’t hekke noar veuren. - -Aleer dat Grietje ’et keeren kan is Peter noar ’t hekke gegoan: „Wi’j -as de weerlich is maken da’j met oe schorremorrie van hier goat!” gromt -ie ’et vrouwmins toe: „he’k oe giesteroavend niet gezeid da’k oe met oe -leugens liever boven oan den toren zag hangen as d’r ’en cent veur uut -te geven?” Dreigend: „Zu’j goan.... of anders!” - -„Dulde, dulde, schön Königsköpke,” smiechelt ’et vrouwmins met schorre -stem en vrêmde sproak: „wohlselig liebes Mädchen an die Brust newoar?” - -„Loop! vremd gespuus dat geen Hollands kan proaten,” gromt Peter nog -ens: „mein ie dawwe gek genogt zin um noar oe leugens te heuren. Zu’j -goan....? Wacht, ’k zal oe kriegen!” En, as ie rondziet dan roept ie: -„Tjie.... tjie.... Moor! Moor....!” stêkt hoastig de veurste vingers -ien de mond, en fluut, dat ’t schel ien ’t rond klinkt. - -Zie, gunds bij den bongerd springt en zwarte hond over de breeje sloot -den hof ien: vliegt, langs de koolstruuken heer, ’t andivieveld over -noar deez kant van ’t arf toe; scheert voorbij de blom’ en deur ’et -snijboonenrieshout tot woar zien boas steet, springt noar ’em op, en -kwiespelt den steert en schudt er zien natte lief dat ’et water ien ’t -rond spat. - -„’t Soa Moortje, ’t soa!” roept Peter en hitst noar de vrouw. Peter -weet wel dat Moortje niet biet, moar met zien snibbige tand’ die’j -altied zien kunt, het ie al dukkels schuuns volk van voaders arf -gejoagd. En Moortje—hie kiekt noar ’t wief, en schiet op heur toe, en -grienst met de tand’; moar—wat of ’t wêzen mag, doar trooit ie -achteruut, en jankt en trekt de steert tussen de been’. En ’t wief—dat -’em stief blieft oankieken met heur koolzwarte oog’, ze ziet ien ’t -eind noar Peter met ’en smoailikken lach, drêjt zich um, en smuuspelt -bij ’t weggoan, ’en woord—dat niemand verstoan kan. - - - -Al siends ’en kertier is Peter noar binnen gegoan, moar Grietje, ze -vuult zich zoo zwoar um ’et hart. Sanne-meu was ’et beste mins van de -wereld; veur hóár as ’en moeder—alschoon ze liever had dat de minsen -meinden dat Grietje ’en jongere zuster was. Joa, Sanne-meu was best en -goed, moar, recht begrepen het Grietje heur nooit. ’s Zundags goeng ze -tweemaal noar de kark, en meinde dat ze hiernoamoals ien ’t helse vuur -zou branden as ze oversloeg, en toch—as ze Grietje, noa ’t erste gezang -’t loddereindeuske en ’en oogenblikske loater ’en pêpermunje -geprezentierd had, dan goeng ze sloapen, en schrok—veural ’s -namiddags—deur ’t noagezang erst wakker as domenei de predekoasie al -uut had. Voorders zei Sanne altied dat ze—’k weet niet hoe dukkels, -verkeering had kunne kriegen; en oome zei, dat ’et wel woar zou wêzen: -moar, wie dat ’et gewêst woaren, die heur gevroagd hadden, dat wou ze -niet zeggen. Sanne-meu kost ’et jongvolk dat verkeering had niet -lochten of zien, en—ien ’t algemein had ze ’en hêkel oan al wat -getrouwd was. - -Êvel, was ’r ’en erm man gesturven, dan zou ze de wêduw en kienders -goeddoen en steunen wat ze moar kos. Zie, eigenlik was ze ’en bietje -onbegriepelik. Dat heur eiges den trouwlust nog ploagde....? ’t Kos -toch niet woar wêzen, meint Grietje, moar, hoe ’t ook was, as Peter, -die ’t meist um zien voader in zoo’n kwoaje noam sting, astrantig -genogt zou wêzen um over verkeering te sprêken, dan zou ’et wel -heelegoar mis zin. - -Mis?—„Joa, nee, joa, nee,” telt Grietje en de kleine bloadjes van ’en -palmtekske dat ze plokte fledderen noar umlêg: „joa, nee, joa nee, joa -nee, joa!—Wát joa....? Zou ’t goed goan....? Ze weet niemeer wát ze -bepoald had van joa of van nee.—Harrejennig! wa’n groote kruusspin, die -vlak over t pad, tussen twee karseboom’, ien zien web hieng: - - - „Mergen spin, - Slecht begin!” - - -—Al zoo veul spin’ het ze van mergen gezien, moar deez, deez was al ’en -heel lillikke groote. Loop! ze gleufde d’r niks van. Peter schold en -lachte altied over die dinger. Alêvel, Sanne-meu had toch veur drie -joar al veurzeid: dat er bij Bouwels een starven zou umdat ie ’en -vleermuus ien’t kippenhok had gevonden; en noú, ien’t letst van de -veurige wêk is zien ouwe moeder toch ook moar krek gesturven. Dat er -teikens woaren dat ko’j niet tegensprêken, en of Peter ook over alles -lachte—over die proatjes van weerwolven en heksen en den Roojen Toren, -dat wou ze doarloaten, moar over meer natuurlikke dinger die ielkeen -geleufde, dat ko’j ook spotten nuumen, went Sanne-meu zei altied, as ’t -over veurzeggings te sprêken kwiem: „En deez het de gave der -gezondmaking en die der proffecie.” Zie dat sting ien den biebel en -ko’j niet tegensprêken. - -Zóó prakkezierend is Grietje rechts van ’t woonhuus bij de hooge schuur -gekommen. - -—As de keujes die ze wêteren most allegoar ien’t schot woaren dán zou -’t goed goan met Peter, moar, woaren ze d’r buuten dan.... zou.... -’et.... - -Nou Grietje ’t lêge deurke wil iengoan, nou vuult ze—zonder te zien—dat -’en mins uut ’et hoazelhout lienks van de schuur, hoar op zied kumt. -Hoastig umgedrêjd kiekt Grietje ien’t scharpe koolzwarte oog van ’t -wief, dat kort gelêjen deur Peter wier weggejoagd. Grietje wordt wit, -went van dichtebij is ’t krek ’en gezicht um de kienders mee noar bed -te joagen; moar gunds op ’en distansie ziet ze Knilles de errebeier ien -’t noagres heujen, en ze sprêkt zoo stief as ze kan: „Hê.... wat wou -ie?” - -„Iek mar weinig, schön Koniginneköpke, aber du soviel meer newoar....?” - -„Hei’j niet geheurd da’j moar hoastig zoudt weggoan?” zeit Grietje en -sleet heur oog’ noar umlêg. - -„Habs geheurd, fries, schönes Kiend,” smêrt ’et wief: „aber iek wiest -wohl das du miek heuren wolst; sonst wier iek gegoan sein; newoar?” - -„Nee da’s niet woar!” spreekt Grietje: „’k Wil van oe leugens niet -gediend wêzen; giesteroavond het mien.... man oe gezeid, da’j van ’en -ander niks weten kunt.” - -„Dulde, dulde, schön Augelein,” grienst ’et vrouwmins: „Könink Doaved -soll dei Mann sein, joa newoar, as Tante den Sjoen past.” - -Grietje kriegt ’en kleur zoo rood as heur halsduukske. Arg beduusd geet -ze hoastig de schuur ien; smiet de deur achter zich toe, en ruts.... de -grundel d’r op. - -Getik op de deur. - -Nee, Grietje wil d’r niks van heuren. ’t Was oakelik. Hoe kos zoo’n -wild vremd mins van den doalia en den schoen weten, en boven alles dat -Peter heur man niet was. Zou dat wief verechtig kunne zien of ze Peter -zou kriegen of niet....? - -Nee! tik moar, tik moar; ’k wil d’r geen spier mee van doen; Peter zou -mien uutlachen. - -Moar—Peter keek toch óók vremd toen Moor met de steert tussen de been’ -achteruuttrooi. Dat wief had heel andere oog’ as ’en gewoon mins; da’j -zieners hadt dat kos toch niemand tegensprêken, en.... - -Grietje schrikt, went veur ’t kleine roampke van de peerdstal tussen de -wingerdbloai ien, doar zag ze ’t heufd van dat wief weer, alschoon -ien’t duuster, umdat ’et wief noar binnen keek en de kloare zonnehemel -achter heur was. Zie, in den wenkenden vinger most ’en bezondere kracht -zitten, zooas ie oantrok. Grietje vuult ’et. Niewoar, doar ien de lêge -peerdstal was ’t donker.... geen mins zou ’t gewoar worden; ’t was toch -moar gekheid, um is te weten.... ’en oarigheidje anders niks. ’t Wief -verkocht striekzwêveljes en goaren en band; Grietje kos wat goaren -koopen en dan is vroagen meteen. Met de muur tussen ien, kos ’et wief -toch geen kwoad doen. Peter zei ook: ’t Was laf um bang te wêzen. - -En zie dan, doar steet ’t oarig boerinnekes-köpke met twee donkere oog’ -ien frisse tronie, bij ’t open roampke van de duustere peerdstal; ze -steet er met heur lêge geldknipje ien de eene, en heur bêvende andere -hand in de gêle hand van ’t vrouwmins deur ’t roampke heer. En ze -luustert, en heur harte bonst da’j ’et wel heuren kunt; en op ens word -heur fleurig geloat zoo wit as ’en dooje; moar toch, toch lacht ze, -zoo’n ongeleuvig lachske; en ’t wief.... ’t wief lacht ook, ze lacht as -ze groetende heergoat—zoo’n grienzenden lach. - - - -En nou—al is ’t ook al méér as ’en half uur gelêjen dat Peter noar -binnen goeng, nog altied zit ie ien de keukenkoamer. - -A’j, krek as Grietje deur ’t touwgoatje van de klinkdeur gekeken en -gezien hadt hoe Peter en oome Jan—zonder Sanne-meu—met ’en endje piep -ien de mond bij ’t vuur hadde gezeuten, dan zou’j deur ’t vergeliek, -nog bêter begriep hebben gekregen, dat Grietje den blonden blauwoog al -heel knap en oome Jan al heel lillik vond. Lillik, joa, moar dood-goed; -mo’j arg, vreeselik arg op dood drukken. Zoo moager as ie was, zoo knap -was ie, en zoo lang as ie was, zoo goed was ie.—Goed! al wel tienmoal -het ie gezeid, dat ie zich niet kos begriepen woar of zuster bleef, die -toch bescheid had gedoan dat ze kommen zou. Al wie weet hoe dukkels is -ie noar de dêldeur gegoan um Grietje te roepen, went Peter—die zoo -vrindelik was um die schoen weer te brengen, hie most toch ’en kummeke -koffie drinken en ’en sneedje mik êten. - -Zie, Grietje kan ’t niet ontloopen; nog eer dat ze hoastig weggevlogen -buuten de dêldeur is, roept oome ien de klinkdeur heur toe: of ze nou -asteblief wou binnenkommen: d’r was ’en vremde die ’en kummeke koffie -zou. - -Grietje most wel, en—oan ’t goeje gezicht van oome ko’j wel zien dat ie -meer schik had nou Grietje d’r ien was. - -Bij zich eiges had Jan-boer wel is ’en roare gedachte gehad; moar -zuster....! en ’t oomschap! en Grietjes jonge joaren! Zoo’n adee -begriep ie? - -Niewoar, a’j oprecht bint, dan is ’t niks meklik um iemand, die oe duk -um den hals had, gemergen te zeggen krek eender asof j’em alleen van de -stroat en de kark kent. Oome markte niet dat Grietje en Peter ’t zoo’n -klein bietje anders deejen.—Och, verdekseld! wat zou dat Grietje toch -’en oarig, bedrievig huusmoederke wêzen; denkt Peter. Wat dee ze die -koffie handig ien ’t kêtelje. Toen ze ’t woater uut den grooten kêtel, -die boven ’t vuur hieng, d’r ien schonk, en zoo vlak bij hem sting, -toen had ie hoar wel is êfkes ien den molligen erm willen kniepen, -moar—den oome met zien lange tronie zat d’r vlak tegenover. Kiek, wat -goeng dat alles vlug van de hand; hoe veurnoam: ’en wit servet op ’t -klap van de toafel; de mik, ’t roggebrood, de botter, alles d’r op -gezet; vief, gezwiend!—Harrejennig, ’t is hum nou niet genogt dat ie -Moor, die hum ’t köpke op de knie lei, langs de oor’ streelt.... - -„Wa’k zeggen wou, Jan-boer,” zeit Peter, asof ie uut ’en dreum kumt: -„’k heb wel is geheurd da’j ien vroegere joaren, toen ie nog ien de -harbarg kwiem, da’j toen zoo mooi den bromvlieg en de mug’ kost -noasoezen; dat mot heel oarig gewest zin.” - -„Och nee—joa—wat za’k zeggen,” hakkelt Jan-boer, en bloast groote -wolken tabaksdamp um zich heer: „dat het zoo’n voart niet geloopen.” - -„Joa, ’t mot toch méér as natuurlik gewêst zin,” zei Peter, „en dukkels -he’k gezeid, ’k gaf ’r ’en verrel tabak veur, a’k dàt is heuren kos.” - -Jan-boer striekt de beie hand’ over de broekspiepen hen en weer; kiekt -strak ien ’t vuur, en bescheielik sprêkt ie: „Och, in mien jonge -joaren.... moar nou.... ’k zal ’t stik zin vergêten.” - -„Nee, dat kan niet woar wêzen,” zeit Peter, en dan, as ie opstaat, tot -Grietje die mik snijdt: „Wat zeg gij d’r nou toe....?” - -Grietje wordt rood en smuuspelt: „Nee, dat gleuf ik ook niet.” - -Zóó, zoo’n bietje bedeesd, wat is ze dan oarig! Peter wordt arg -verliefd. Tot Jan-boer die mot bezwieken: „Och, a’j ’t moar is êfkes -prebieren woudt....?” - -Jan-boer weet niet.... en grunnikt moar.... as ie Peter die zoo -vrindelik was, doarmee plezieren kos, dan.... hie zal ’t prebieren; mot -niet ten kwoaje rêkenen as ie ’t vergêten is. - -„O nee, volstrekt niet!” - -Jan-boer steet langzoam op; leit ’et piepke op de toafel; geet zoo lang -as ie is, met ’en bietje kromme rug noar ’et roam; striekt zich bedeesd -over ’t hoar; kniept duum en vinger asof ie ’en kluutie zal nemen: -kucht twee—drie keeren; zeit nog ens dat ie ’t verechtig vergêten is; -moar, as Peter: „Nee toe moar!” gezeid het, dan geet ie met de geknepen -vingers langs de gloas’ van ’t roam, noar boven en onder, op zied en -achteruut; en klinkt er—arg kunstig—’et soezend gesnor van den -bromvlieg, en ’t kloagend getjieng van ’et mugske, dat ’et ’en wonder -in oe oor is. - -A’j goed hadt geluusterd en gekeken dan ha’j nog méér kunne heuren en -zien. - -Nou Jan-boer met den rug noar hum toesting, nou het Peter zien oarige -Grietje ien de boutjes gevat; en—wat ze ook stribbelt—as Jan-boer krek -duut asof ie den bromvlieg al vatte moar dat ie weer vortvloog, dan is -’t metterdoad dat Peter al drie vliegkes van ’en zacht brommend munje -gesnapt het: hie kos ’et wat gauwer as Jan-boer. - -Moar vrêmd! ’t is krek alsof dat eigenste munje niet lachen meer wil. -Peter begriept niet woarom, en as ie allinnig op Grietje moar let, heur -ien de donkere eugskes kiekt, en meint dat er treunjes ien springen, -dan markt ie te loat dat Jan-boer zien bromvlieg veur ’t spiegel nog -noazat, en, ’t stoan van heur bei met ’en oogslag gezien het. - -Asof ’t getooverd was, sprong Peter van Grietje weg. Moar -Jan-boer—alschoon ien ’t zwak gegrepen, en meuglik ien nog wat anders, -lienks onder ’t wammes, Jan-boer was veuls te goejig—en nou ook -verlêgen—um te sprêken van wat ie gezien had; alêvel ien ’t brommen en -piepen had ie geen oarigheid meer en schee d’r mee uut. Toen Peter hum -vrindelik dankte veur ’t oarige spul, toen zeidie, arg goejig: „’t Is -tot oe dienst gewêst.” Zie, zóó begreep ie’t. Moar Peter, hie vuult en -begriept ook, dat: toen ie um Grietje is beet te pakken, oome Jan beet -nam, moar de spiegel hum beet kreeg, dat ie toen ’en lomp en oaverechts -feguur het gesloagen. - -Um ronduut over Grietje te sprêken is ie hier gekommen, en nou—wat most -den goejigen Jan-boer nou denken van ’t lakspul! - -Grietje vol schoamte is met de schort veur ’t gezicht uut de keuken -geloopen; moar Peter, as Jan-boer zien piepke weer opstêkt, dan trooit -ie toe um ook Jan-boer te zeggen, wat ie erst gemeind het allinnig veur -’t heugste gezag te motte bewaren, moar—krek as ie sprêken wil, dan -geet de deur boven ’t keldertrap open, en kumt Sanne-meu langzaam de -trooi van ’et kelderluuk af. - -’En ummezienje geduld. Jan-bruur eiges keek d’r beduusd van. Moeders -trouwjapon van gruune sergie, ’en arfstuk bijkant tachtig joar oud, met -kort en lêg uutgesnêje bovenlief, krakte zuster Sanne um de magere -lêjen, aldat ie krek as ’en zak hieng; op ’t schêve heufd sting de -neiste kniepmuts met rood en gêl gemoesd lient d’r um, da’j schêf en -drêjerig wier a’j ’t oanzag. Den boot met dijemant—woar Bram ens -honderd doalder veur geprezentierd had—hieng heur op ’t gemoed. Bruur -begreep d’r niks van, moar dat hoefde ook niet. Nou Sanne zoo’n bietje -groacelik den Peter het gegroet, nou smuuspelt ze op zied tegen -Jan-bruur; en Jan-bruur begreep ’et, went, hie knikte zes- zeuven keer -achter mekoar; sting op, en goeng met zien dood-goeje lief de deur uut. - -Peter was opgestoan toen de juffer binnenkwiem. Moor het de tand’ loate -kieken: moar as Peter: koest! tegen Moor, en: gemergen! tegen de juffer -het gezeid, dan houdt ie de pet veur zien mond, en ’k weet niet of ’t -bleuheid of lachen is. - -Nee, bleuheid is ’t niet. - -„Hei’j goed gesloapen juffer Goesterman?” zeit Peter met ’en knikske: -„’k Most êvel is komme zien of alles nog fris en gezond was noa -giesteroavend.” - -Och, wat was den Peter bij daglicht ’en knap mins; veul knapper van -dichtebij as op ’en distansie. - -„Joa, Mullenk,” is ’t antwoord, „wat za’k oe zeggen; d’r zin -umstandighêjens dat ’en mins die sloapen zou willen, geen oog kan -dichtkriegen.” Met ’en knikske: „Ge bint giesteroavend wel vrindelik -gewêst....; ’k had niet gedocht, went....” - -„Joa, ’k weet wel juffer da’j altied, um ouwe onneuzele proatjes ’n -weerzin tegen voaders huus het gehad,” zeit Peter as die juffer op -Jan-boers ploats bij ’t vuur goat zitten: „Moar ’k docht ook: siends -giesteroavend da’k oe van dienst mocht wêzen, zu’j zeker wel heelegoar -oan geen proatjes meer gleuven.” - -„Och nee!” smuuspelt Sanne: „d’r is zoo veul blammoasie ien de wereld; -moar van ou of oe voader he’k toch eigenlijk nooit....” ze zweeg en -keek ien’t vuur. - -Peter is heel blied dat ie dat heuren mag. Niewoar, ’t was oakelik -genogt dat de minsen ien dezen tied nog zoo bijgeleuvig woaren; juffer -Sanne was ook veuls te verstandig; en—as ie dan van mergen ook al -doadelik was gekommen um de juffer te prezentieren wat ze verloor.... -Peter ziet rond, en veur en achter zich, en—as ie den hond, die juffers -stoffeschoen het beet genomen en d’r krek mee oan ’t plukhoaren is, ’et -ding met ’en ruk uut den bek het getrokken, en wiejer den arg -vertrampenierden schoen, woar Moortje nog noar opspringt, ien de hugt -houdt, dan kiekt ie de juffer oan asof ie wil zeggen: Zie, da’s nou -spietig! - -Moar o, die schoen: ’t had niks te beteikenen. - -Joa juffer, da’s nog zoo zeker niet, a’j moar oan veurteikens hecht. - -Alêvel of ’t ook spietig is, Peter kan ’t niet gebêteren. Moortje -kriegt ’en tik,—erme dier! - -„Van mergen,” zeit Peter, „bin’k al vroeg de deur uutgegoan um den -schoen te zuuken, moar joa—goed Bêtuws, goed rond: de schoen is -eigenlik de sleutel gewêst um hier in huus te kommen.” Gemuuizoam: -„Juffer Sanna, ’k bin.... verliefd, arg verliefd!” - -Och lieven heere, doar ha’j’t al! - -„Siends da’k Grietje ’en joar gelêjen, veur ’t erst hier ien ’t darp -zag,” vervolgt Peter met klem: en sleet met de schoenzool op toafel, -„he’k bij mien eiges gezeid: die mot ’t wêzen, die en geen ander!” - -De juffer schrok, vreeselik arg, asof z’n weerwolf gezien had; -misschien wel van die zoolslag op toafel, en ze kiekt naar umlêg onder -de schorsteen, en trapt met heur voet tegen ’t houtvuur, dat ’et -heelegoar deur mekoar velt. - -„’t Was, toen’k bij domenei de doalioa’s zou opbeinden,” proat Peter -weer: „toen was ’t dat ze mien met heur vroolikke snuutje veur ’t erst -ien ’t gemoet liep. Hou! zei ik. Nee, zei ze. Joa! zei ik, en zóó goeng -’et, totdat domenei, woar ze ’en schelharst gebrocht had, uut de deur -kwiem, en—vort was ze. Juffer Sanna, ’t was altied gestribbel van -Grietje umda’j met voader.... ge weet wel.... En van mien was ’t -geploag en gevrij um ’en huukske; moar nou, niewoar, siends da’k oe -giester met die hand deur ’et huuf van de kar, misschien arg heb loate -schrikken, zu’j ’t wel gevat hebben; juffer Sanne ’k bin zoadoanig -verliefd op Grietje d’k verechtig....” - -Moar wiejer spreken kan Peter niet, went krek as ie met ’en zoolslag ’t -slotwoord verstarken wil, en Moortje nog ens opspringt noar den schoen, -dan ziet Peter juffer Sanne opvliegen van heur stoel, en, as ze rukt -oan ’t mooie japon, dan heurt ie heur gillen en schráuwen; „Help, help! -ik stoai ien de vlam, heelegoar ien de vlam!” - -En juffer Sanne as ze den zoom van ’t japon, die zeker deur ’en -vlammend op zied gevallen stuk hout ien brand kwiem, met heur hand wil -uutdooven, en zich doanig de vingers brent, dan gilt ze al starker en -starker; loopt Peter, die toeschiet, hoast t’onderstboven; vliegt, -altied schrauwend, met onzinnig geweld de dêl op, en Moortje, de -dartele Moor—wat Peter ook roept, hie vliegt heur schel blaffende noa. - -En zie, as ’t wonderspektoakel de kiep doet uiteenstuuven op de dêl, en -de duufkes die op de deur zoaten, vortvliegen noar heur til, en de -verkens uut ’t binnenschot noar buuten joagt—zóó hoastig, dat ze met -heur drieën te geliek ien ’t nauwe deurke blieve stêken, dán, dán heurt -Jan-boer ’t vremde geweld en ’t wekt hum uut ’en triestige moalerij. - -Krek sting ie te kieken naar den grooten parzik, die giester nog zoo -mooi tussen de gruune bloai’ te kleuren hieng, en woar ie nou zag dat -deur zoo’n stomme lillikke wisp ’en gat as ’en duum ien gevrêten was. -Zie, doar vloog de wisp met zien goudgêle lief d’r weer op toe, um ’t -hart d’r oan op te hoalen. ’t Zou niks, niks geen muuite wêzen um den -dief dat spulleke betoald te zetten, en ’em veurgoed te leeren dat ie -zien snoavelje had kunne thuus houen, moar.... wie kos nou eksplesieren -dat zoo’n parzik niet krek zoo goed veur den wisp as veur hum, veur -Jan-boer was geschoapen! Hie zou den beest moar met vrêje loaten, -went—Grietje most ook eiges weten.... - -Hoe Jan-boer van den parzik ien ens op Grietje kwiem, dat wiest ie niet -krek, moar nou—nou het ie ’t lêven van zuster geheurd, en ziet ie heur -gunds bij de put stoan, met ’en spektoakel asof ze den duuvel op ’t -lief had. - -En joa, dát had ze. Dat ie heur beet nam dat vuult ze en weet ze zéker, -aldat ze ’t niet uutsprêkt. En toch, zie, den eigenste die ’t heur had -oangedoan, ’t was toch ook den erste, die heur ’en emmer met putwoater -over ’t brandende kleedoazie, en den blaffenden hond ’en eindwêgs op -zied smeet. Nee, ze weet niet of z’em vluuken of danken mot, went, nou -bruur Jan arg goejig steet te vroagen: of heur hand geen zeer deejen, -en of ie ook helpen kos, en hóe of ’t gekommen was—nou komt Peter, die -heel gauw noar binnen is gegoan, met Grietje uut ’t achterhuus al -weerum; boakert de lillik gebrende vingers ien döpkes van watten, en as -ze nou harder schráuwt van de pien, dan is ’et toch weer den eigenste -Peter die heur loat drinken uut den nap, die met ’en ketting oan de put -hieng. Joa joa, ze vuult ’et wel dat „de vijand” die volgens ’t planêt -ien den steenbok, „bij heur tabernoakelde”—onder den schorsteen—en heur -heel anders as ze gemeind had „ien vlam zette”, die ’en kiend vrijde -ien stee van hoar, dat ie heur toch ook goed was, went, hie steunde -heur onder den erm, en hielp hoar—nou ze op bezwiemen af is—met Grietje -’et huus in. - -Da’j oe lillik de vingers kunt branden a’j onverstandig ien ’t vuur -tast—doar kreeg Moortje bij vergeliek ’en kloar begriep van, went, toen -ie de drie, met Jan-boer d’r achter, noar binnen zag goan, toen snapte -ie noar ’en vliegske dat ien de hugt hum veurbijstreek, en stiet zien -neus tegen den post van de schuurdeur. - - - -En eer dat Peter noar huus trok, goat ie nog êfkes ien den moes- en -blomhof. - -A’j d’r niet tegen kunt um ’en oarig boerinneke met heur mollige frisse -wengske tegen den schouwer van ’en knappe krullekop te zien leunen, as -ze ielkreis de donkere oog’ deur de lange zwarte weimpers noar ’em -opsloat; a’j d’r niet tegen kunt um heur henje,—zoo grof niet a’j -meint,—deur de forse warkhand van den blonden krullekop te zien -drukken, as ie meteen, zoo af en toe, op ’t veurheufd van ’t lieflikke -dernje zien reine lippen zet; a’j d’r niet tegen kunt um ’t oan te -zien, dan mo’j moar krek doen as Moortje, die oan de vuut’ van zien -boas leit en de oog’ het dichtgeknepen. Alêvel ge kunt toch heuren. - -En Peter Mullenk, hie zeit tegen ’t oarige zwart-eugske: joawel, dat -’et heel best zal goan. Wat ie met redenoasies zeker nooit had -verwonnen, dat het ie grif metterdoad verkregen. Tante Sanne zal joa -zeggen, went, zoo woar as ie Grietje hier op ’t tipke van d’r neus -kust—Moortje kniept êfkes met de oog’—zoo woar is ’t ook, dat ’en mins -den angst veur andermans ziel loat stêken—aldat ie ’em duuvels -gleuft—as ie ’em goed het gedoan en hielp bij okkoazie van nood. Joa, -’t kan best woar wêzen, dat Grietje geliek had, toen ze van mergen -meinde, dat Sanne-meu nog eiges ’en leintebluumpke op ’t platte gemoed -wou, en dat ’en woarzeggerij van jonge joaren hoar nog altied beruurde; -moar, zóóveul is óók zeker, dat ze bij ’et ploatvuur over Peters -beduuling geen ummezienje ien de moaling is kunne blieven. Stil het -ze’t oangeheurd, en ze wiest nou sekuur, dat niks anders as mooi lief -hartewiefke troef was. Moortje kniept weer met de oog’. „Joa, zelfs,” -zeit Peter al wiejer, „toen ik straks de juffer g’endag zei, en -bêterschap wunste, toen het ze heel vrindelik, dag Mullenk en dank oe -gezeid, went—ook de road van de watten was goed gewêst, en ’t woaren -heur eigen watten, woar niks geen duuvelsspul mee kos gebeurd zin.” - -En nou, nou mot Peter ’t liefste snuutje g’endag zeggen. Watblief....? -Of woarzeggerij wel altied leugen zou zin? Of Peter d’r nooit oan -geleuft.... Wel zeker, lief dierke, hie gleuft er wel oan. Weet ie -wanneer? A’j op de vingers kunt noarêkenen dat ’et uutkommen zal; -beveurbeild: oan ’et proffecie dat ie mergen noar B. zal goan um erst -is met Grietjes moeder te proaten; en beveurbeild: dat ’et oarige -zwart-eugske zien lieve wiefke zal worden, as ze moar tied van lêven -het: en..... dat ie heur zeker tien munjes weerum zal geven als zij hum -d’r één gêft. - -En joa, ze duut ’et; en Moortje kan ’t niet loaten, um heelegoar noar -den boas en zien zwart-eugske op te zien; en hie kumt overeind, went de -boas kniept met de vingers en noojt ’em: „Kom Moortje, kom!” En Moortje -loopt de boas achternoa, ’t hek uut, lochtig en opspringend noar de -klappende vingers totdat ze soam al heel gauw vergoan veur ’t gezicht -ien ’t dicht gebloart van den grooten bongerd. - -En Grietje—zie, ze blieft doar allinnig bij ’t hekke stoan, en as ze -tuurt naar den bongerd, en niks.... niks meer ziet, dan is ’t heur toch -asof ze dat lillikke wief weer ziet, en dan heurt ze nóg ens dat woord, -dat harde woord.... - -Moar nee, ’t woaren leugens, allegoar leugens! „De heerlikheid van den -oogst zou ze zien, de kou van den weinter zou ze vuulen, en de -leintebluumpkes zou ze weer ruuken; moar, aleer dat ’en nije oogst -kwiem, en de twoalfde moand van heur achtiende joar zou voleind wêzen, -most ze afvallen van ’t lêven as ’en korn-oar veur ’t sikkel!” Watte -proatjes! Peter zou d’r zeker um lachen as ie wist dat ’et wief zóó -veurspeld had. En toch—doar springen ien ens weer heur ooglee ien -troan’..... Peter het gezeid dat ze zien wiefke zou worden as ze tied -moar van lêven had; en Grietje, ze zucht veur zich uut: „Joa Peter, -joa—a’k tied maar van lêven heb!” - - - -As Grietje moar tied van lêven het! - -Siends den frissen September-dag, toen we ’s mergens ien den blom- en -moeshof van ’t Heunings-arf woaren, is ’t nog frisser geworden, en niet -gering. Erst, totdat de eerdappels uut den grond woaren, het October -zoo’n bietje kiekeboe met ’et zunneke gespeuld; moar op ’t letst het ie -heelegoar wolken veur ’t zunneke gebloazen, dat ’et ’en arg spul veur -de appel- en perenplokkers ien den bongerd is gewêst, um den oogst -buuten ’t nat en de kramp buuten de vingers te houen. Wat ’et moantje -belangt, ’t is deur den October, ien ’et letste veural, met vrêje -geloaten, en de druufkes oan de kleine wingerds ien ’t derp die niet -ziek woaren, ze hebben ’t letste zuut van ’t moantje gekregen. Grietje, -alschoon dat ’et fris ien den bongerd was, ze het toch tot ’et letste -toe mee appels geroapt, en ten einde toe gezien: „de heerlikheid van -den oogst;” zuute druufkes geproefd dat het ze niet; op ’t Heunings-arf -was de ziekte d’r ien. - -November is lillik oan ’t roazen gegoan, en met zien kouen oajem het ie -al vroeg, en krek in één nacht, de doalioa’s glad verflenst, dat ze -groezelig zwart woaren en slap hiengen as ’en voatdoek. Keuning Doaved -had ook de mooie kleurige spullekes uutgetrokken, en zou moar sloapen -totdat ’et weer leinte was. - -En December, aldat ie ook met zien kille hand af en toe de klisse klei -op de wêgen ien steen het veranderd en witte bluumkes op de gloas’ -geteikend, en ’en dun vluurke asof ’t ’en spiegel was over woaien en -sloot’ het getrokken.... de Rien en de Woal tot stoan te kriegen, dat -het ie oan Jannewoarie te doen geloaten. - -En Jannewoarie, met scharpe noagels het ie ’et altied hollende tweespan -ien d’r neusgoat’ gevat, en Rien en Woal zin op d’r achterste been’ -goan stoan, en hebben geschuumd en gesloagen tegen kribben en diek. -Goddank niet óver den diek. - -En Febrewoarie, as ie van voader ’t bestier had overgenomen, dan het ie -’et tweespan weer losgeloaten, en Rien en Woal zin weer lieberkes oan -’t loopen gegoan; krek as ’t minsdom doar buuten weer toog oan zien -wark. - -De weinter was koud gewêst. Grietje had „de weinterkou gevuuld;” moar -de leinte is gekommen, en wermte en wasdom het ze gebrocht, en ’t korn -ien halm gezet, en den bongerd ien mooie bluumkes. - -A’j Grietje op ’t Heunings-arf zuukt dan ku’j nog wel twee uren wiejer -goan. - -Al vief moand’ umtrent—went we schrieven nou bluuimoand—is ze niet meer -bij Oome en Sanne-meu. Van lieverlee het z’en starke verzuuking noar -moeders huus gekregen, zóó stark, dat oome Jan op ’en kouwe dag ien -December, de kar moar iengespannen, en heur noar B. het gevoaren. -Sanne-meu hadden de troan’ ien de oog’ gestoan toen ze Grietje g’endag -kuste. Och! had ze niet alles gedoan um Grietje te plezieren? Op ’t -gefleem en geproat van den Peter, woar ze toch ’t rechte niet van -had—zoo’n vremde spitskieker as ie was—op ’t gefleem en geproat had ze -gezeid: „Nou as ’t dan mot, dan mot ’et met Grietje en ou.” - -Moar ’t joa is d’r pas uut gewêst, of Sanne-meu het zooveul berouw -gekregen as hoaren.... nee van d’r hoaren sprak ze niet, ze het arg -berouw gekregen, went, toen ’t dan vroolikheid most wêzen, toen was ’t -van dag tot doage alles oakelikker en stiller geworden. Ien stee dat -Grietje vrijde noar beheuren, zat of liep ze heele doag’ zonder lach of -proat; zelfs as Peter kwiem dan was ze zóó wonderboarlik roar, dat -Sanne d’r geen begriep van kos kriegen en in Grietjes ploats heel -anders zou gewêst zin. Ien stee dat Grietje zich ’s Zundags opkleidde -noar beheuren, had ze dukkels ien’t warkendoagse jak en rok geloopen, -zonder noar de kark te goan; en, dat ze moager en bleik wier, dat zag -ielkeen die heur tegenkwiem. Moar Grietje niet allinnig, ook Jan-boer, -altied zoo goejig, is sikkeneurig en stil geworden; heele oavends had -ie in ’t vuur zitte kieken, en, as zuster nog is prakkezierde van -sukkeloai te drinken, woar ie altied zoo opgemonterd bij was, dan dronk -ie ’t wel, soms twientig kummekes, moar—niks geen vroolikheid. - -Oan eigen gemoed het Sanne-meu al heel gauw gemarkt, dat er ’en zwarte -roaf over ’t huus was gekommen, en al kort, noadat Peter dat joa kreeg, -het ze kloar gevat, hoe ze: erst um eiges, en toen ter liefde van -Grietje zich deur den booze liet strieken. Wat ze vroeger glippen liet, -dat het ze weer beet gegrepen: die Peter die heur allen beruurde was -duuvels, en met den duuvel speulde ie koart. Gerr’t de veldwachter had -toch ook eiges gezien hoe Peter verleden joar bij burgemeister ien stee -van mest, zout bij de sparzieplant’ had gedoan.... zout! hoe ie de -boom’ met ’en vremdsoortig woater had gewasschen; boom’ te wasschen! en -stuufzwoavel over den wungerd had gestreujd dat ’et ’en schand was! Wie -van z’n lêven had van zukke duuvelskunsten meer geheurd! Joa, -burgemeister had van alles volop ien den hof gehad, moar watblief.... -dat zien jongste dernje hoast deur ’t achtereind van zoo’n sliersparzie -ien’t kêlje, gestikt is.... watblief, ge most moar onneuzel genogt -wêzen um ’t verband niet te zien! En—„dat den Peter krek as zien voader -ook weerwolft,” had Gerr’t gezeid, „’k bin niet bang veur geen mins, -moar a’k ’em ’s oavends ien’t vezier kreeg dan druk ik de hand op mien -soabel en sloai ’en kruus.” Gerr’t was Rooms, juffer Sanne -Griffermierd, en alschoon de juffer niet begriepen kos hoe ’en mins zoo -onneuzel kos wêzen um oan de macht van zoo’n kruussloan te gleuven, -asof ’t biebelboek ten binnenste buuten zetten niet heel wat bêters -was, ze gleufde toch krek as Gerr’t—dat Peter weerwolfde en heur heele -huus had beweerwolfd. - -Hoe ’t wêzen mocht—Grietje had gegreind toen Sanne-meu heur het -oangemoand um Peter zien woord weerum te geven, moar wonder bóven -wonder, gevroagd of gesproken het Grietje niks, heelegoar niks. Niks -het ze geproat, moar op ’en goejen dag dat ze Peter gesproken had, toen -het z’em zeker effektief de woarheid gezeid, went—’s oavends lei ze -lankuut met begoaves op den grond, en „de vluuk” is niemeer op ’t arf -gezien. - -Moar, aldat Jan-boer ook weer ’en bietje tieriger is geworden, Grietje -niet. Sanne had dukkels oan Grietje gevroagd, of ze wel is ’en gevuul -had asof heur ’en groote kat op den rug sprong....? Nee!—„Met de -veurpoot’ hier, um de strot van de kêl heer....?” Nee! „’En koud gevuul -achter over de ruggegroat, krek eender asof ’en kelderslek d’r langs -heer kroop?” Nee, dat had ze nooit gevuuld. „En geen kiepevel ook niet -gekregen as ze met ’t lienkeroor ’s oavends ien’t kussen lei....?” Nee! -nee! Op alles was ’t nee gewêst. Nee, Peter wou ze niet weerzien. -Domenei d’r over sprêken, nee, dat kos.... en den dokter hoalen dat zou -iens geheel niet. Ze mankierde niks; ’t was heelegoar niks; heur, ze -zong al; zie, ze goeng al oan ’t wark ze.... Moar, goandeweg is ze zóó -vremd geworden, en gestoag het ze toch zóó dukkels van moeders huus -gesproken, dat Sanne ien’t eind, hoast oakelik van Grietje geworden -most toestoan en hêt oangezien, hoe ze, bleik en ontdoan, deur -Jan-bruur niet de kar wier weggevoaren. - - - -En nou, nou is ’t ’en mooie vroege Zundagmergen ien de Meimoand. A’j -over den Rien-diek goat en bij ’t darp kumt woarachter ’t Heunings-arf -leit, dan mo’j toch êfkes stoan blieven zoo vrêjig en lieflik as ’t d’r -uutziet. Hier tussen de harbarg en ’t bakkershuus ien, loopt den afweg -noar umlêg, en vort met ’en kronkel langs domenei’s arf noar ’t -lindenbuschke woarboven de torn van ’t karkske uutstêkt. De blauwe -leikes gliensteren ien ’t zunneke, krek zoo blank as de blauwe leikes -van ’t kleinere karktorntje doargunds met ’en groot kruus d’r op. - -Lienks en rechts, en overal ku’j ’t korn- en weiveld tussen de hoeven -zien uutblinken. Over ’t grauw plankenschutting van domenei’s arf doar -zie’j de gouwe-rêgen, de volle sering en de witte sneeböllekes tussen -de gruune bloai oan ’t lachen, en—of ’t van dóár kumt of van de -hoagedorn bij ’t bakkershuus of van de lindes gunds, ’t ruukt.... ’t -ruukt zoo zuut en lieflik da’j de neus nog wiejer ien de locht -veuruutstêkt. Ge zoudt ’en uur stoan kieken, ten mienste a’j niks -anders heurde as ’t zacht gegons um de oor’ en ’t zuut gefluut ien de -boom’, en ’t hoanje op ’t arf, en ’t oarig geklank en geklep uut de -torns; hier, zes uur ien den mergen, dóár nooiend ter vroegmis. - -Moar nou, nou tuur ie noar wat anders. Gunds op den diek doar geet ’en -stofwölkske op. ’t Is ’en jong vrouwmins dat hoastig naar deez’ kant -veuruut kumt. Heur rok’ en schoen’ zin arg bestoven; zoo af en toe vêgt -ze den neusdoek deur ’t geloat, went de zweitdroppels glijen heur ’t -halsduuksken ien. Ze mot wel wied en hard geloopen hebben dat ze nou al -zoo werm is. - -Woar ze vandoan kumt, en wie of ze wêzen mag....? Stil, doe moar asof -ie Grietje niet kent. Joa, eiges weet ze ’t wel dat ze bleik en moager -is geworden, oakelik, heel oakelik. Ze vuult wel dat ze hoast geen -kracht en geen oasem meer het um hoastig heurs wêgs te goan; maar toch, -tóch wil ze veuruut. Woar ze wêzen mot doar zal ze zin véúrdat ’et -karkvolk hoar ien ’t gemoet kumt. Nee, de dokter bij moeders huus hie -zou niet geleuven dat ’en mins met de têrink nog zoo wied loopen kos. -Eiges begriept ze ’t ook niet; al um drie uren is ze stillekes -opgestoan, heel stillekes, went, Peter zou ze toch weerzien, en de -bluumkes die ie heur gaf, en de duufkes op ’t til aleer dat ze -stierf.... O lieve God! wat griept heur dat woord ien de borst: -Starven! - -En wiejer loopt ze, tot hier bij de harbarg. Den afweg mot ze af. Van -de blom’ die over domenei’s schutting hangen ziet ze niks, moar ze -ruukt toch.... wat zuute locht! Niewoar.... „de leintebluumkes zou ze -weer ruuken, moar, eerdat ’en neie oogst kwiem en de twoalfde moand van -heur achttiende joar....” ’t Klamme zweit striekt ze vort van ’t -vurheufd. - -Zie, nou steet ze stil; ’en scharpen blik sleet ze óp noar de roam van -’t domenei’s-huus; de gardien’ hangen glad veur de gloas’; met ’en -zwonk schiet ze ’t hek van den hof ien. Achter ’t schutting, ien de -schauw van ’t sering en ander blomhout schuult ze weg, en tuurt en -kiekt onder de bloajers deur, ’et sliengerpad ien, ’t pad, woar ens, -veur ’t allerêrst den blonden krullekop bij ’t doalioaspark heur -toesprak van joa en van nee, met heur dolde en.... - -Zie, nou trilt ze ien al heur lêjen. Gunds uut ’t kleine deurke van de -steenen trekkast, kumt ’en manmins noar buuten; de bruuiroam’ zet ie -open....; lienks kiekt ie en rechts; noar de locht kiekt ie, en noar -umlêg op ’t park, woar nog heel kleine plant’ stoan bij hooge -doalioastokken; ’en vroolik zwart hunje lekt hum de hand en hie strêlt -’et den kop. - -En.... ’et sliengerpad kumt ie af; zie.... recht op heur toe;.... ’t -blomhout veurbij, en—’t blomhout dat ritselt, as ’t kloagt: „Peter, -Peter!” - -En Peter ontruurt en blieft stoan; moar, goeje God! mot dát Grietje -wêzen, zoo bleik van wang en hol van oog; kan ’t meugelik zin dat -lieflikste dernje? Moar joa, ze is ’t; ’t is Grietje die hum verstiet, -en zie, ze stêkt de bêvende hand’ noar ’em uut, en smuuspelt nog ens: -„Och Peter, mien Peter!” - -En Peter, aldat ie hóár Peter niemeer is; aldat ook ’en kouwe weinter -hum ’t hart het bevroren, hie kumt toch noader, en as ie tegen Moortje, -die blafte: koest! het gezeid, dan vroagt ie heel koel en bedoard: - -„Woar kom ie vandoan Grietje? Ge bint ziek, ik kan ’t oe oanzien. Wat -doe’j hier zoo vroeg ien den hof?” - -Zie, ’en schuwen blik sleet Grietje noar ’em op, moar sprêken kan ze -niet; heur oajem is beklemd; ’t hart sloat heur hoog ien de kêl! -Niewoar, alles wou z’em gezeid hebben; alles wat ze vroeger niet -durfde: dat ze hum afstiet ien ’t droeve gevuul hum nooit te beheuren; -van ’t wief, dat heur woarzei den dag van heur starven; van den angst, -die op stond hoar beruurde, aldat ze ’t niet geleufde; van ’t langzoam -gevuulen, van ’t zuutjes vervallen, en ’t bijkant niet sloapen, van -alles! van alles!! went nóú, niewoar, nou zou er den Peter, den -liefste, niet lachen um ’t bijgeleuf: nóú zou ie ’t wél geleuven as ie -heur zag, en zeker niet kwoad zin op Grietje, die starft ien heur -schoen’. - -Moar nou—zoo strak sprêkt ie heur toe, en antwoord geven dat kan ze -niet. ’En lange hokkende snik glijdt heur weg van ’t gemoed; ’en stroom -van troan’ schiet heur vort uut de donkere oog’, en Peter, hie griept -noar heur hand, went ze duuzelt zoo vremd asof ze zou neersloan. - -Peter is stark; met ielke hand honderd pond te geliek op toafel te -zetten, doar moalt ie geen spier um, en as ’t gewed was dan zou ie -Grietje best van hier noar ’t Heunings-arf droagen; moar nou, wat zou -en wat kost ie nou doen? Tussen heur bei’ was alles gedoan; doarveur -het dat malle schoap van ’en Sanne gezurgd, die zeker nee meinde, toen -ze joa zei van Grietje en hum; die altied valse laffe proatjes gesteund -het van voader en van hum.... dat vervluukte bijgeleuvige wief! Stil -Peter, ie meugt niet vervluuken. Nee, goeje groote God ’t is wel woar, -moar a’j de proatjes ien ’t darp hadt geheurd, en ’t sloan van ’et hart -ien de borst, en gevuuld wat ie um Grietje gevuuld het van ’t weinter, -dan—dan zou j’et begriepen, en begriepen óók: dat ’et nou heelegoar uut -is met hum en met Grietje, en dat ie met hoar niet kan droagen deur ’t -darp. - -Woar mot ie noar toe? Ze zakt hoast ien zien erm....? Och Heere, wat -kiekt ze hum lief nog ien ’t oog; wat drukt ze nog oarig zien hand.... -Moar nee, ’t spulleke van liefde is uut, heelegoar uut! En, as ie -beroait en dan sprêkt asof ie niks vuulde: „Ge bint muu Grietje, en -ziek; ’k zal oe bij Trien ien domenei’s keuken brengen, dan bêft ze en -steunt ze; „Nee Peter, nee, nee!” - -Peter wier kwoad, dat wier ie meesttijds as ’en ander zou schrikken. De -hoefslag van ’en peerd het ie in ’t griend op den afweg geheurd; boven -’t schutting van den hof uut, zag ie ’en manskop veurbijschieten. De -manmins het Peter gezien met ’en vrouw in zien erm, en Peter het Oarie -herkend, de bruur van Grietje. En Peter fronst het veurheufd en zeit: -„Kom Grietje, ge most goan; oe bruur is op ’t peerd veurbijgerêjen, -licht dat ie oe zuukt, wat mot ie wel denken da’j hier zoo bij mien -stoat!” - -Moar Grietje, ze klemt zich oan Peter vast; ze kan, nee ze wil niet -noar huus. En zie, oan ’t hek ien de schutting steet Moortje tegen ’en -vremde te blaffen. ’t Is Oarie—’en groote kerl. Oarie houdt zien -dampende peerd bij den toom en stêkt ’en geschild stuk wilgenhout, dat -zien rijzwiep is, noar veuren. - -Of ie asteblief is weten mocht wat of den Peter op Zundagmergen, hier -met zien zuster van doen had? - -Niks. - -En wat of ze dan hier dee? - -Dat most ie moar oan zien zuster vragen. - -Of ie niet zag dat ze ziek was en muu? - -Dat kos ’en stêkebliende wel zien. - -Moar of den Peter niet begreep dat moeder ien droeven angst zat; of ’t -geen schand was, um ’en doodzwakke dern twee uren wied van d’r ziekbed -te lokken? - -„Lokken!” roept Peter, en trooit met den voet veuruut. Starke Oarie, -veul grooter as Peter, trekt ’et heufd ien, en zeit zuutjes: „Kom -Grietje, kom mee!” - -Moar Grietje kan Peter niet loslaten, en ’t smêkt van heur lippen: „Och -loat mien bij Peter: veur ’t letst mo’k ’em sprêken!” - -Oarie’s moeder en Sanne-meu woaren kienders van dezelfde vrouw, van -hóár, die ’t Oracúlen-buukske ien d’r kammenet had; was ’t wonder dat -den Oarie ’en vremd gevuul kreeg, nou ’t scharpe oog van den Peter hum -altied moar oankeek. Had Sanne-meu eiges geen brief geschreven, dat de -heele ziekte van Grietje niks anders kos zin as dat den weerwolf van -Peter hoar ploagde, joa, dat Peters weerwolf heur uut ’t bed gehoald en -noar hier had gesleupt, ’t was kloar en bewezen. - -Bij heurluu ien ’t darp ha’j óók zoo’n nietsige kerl, den Hannes Blits, -die weerwolven kos. Dukkels had Coarel Hout hem gezien dat ie veur dood -ien ’t heuj lei, en dan kroop hum ’en heel klein dierke den mond uut, -krek ’en speldeknop groot, en ’t liep al wiejer en wiejer, en ’t wier -al grooter en grooter,—of ’t ’en slengske of ’en duuvelje was, dat ko’j -met ’t bloote oog niet gewaar worden, maar wél wist ie, dat ’t op ’en -weerwolf goeng lieken, en dat ie dan beesten en minsen temtierde van -geweld. As ’t voorders was uutgeroasd, dan kwiem ’et ding den eigenste -weg weerum, en ’t wier al kleiner en kleiner, en kroop den mond weer -ien, woar ’t uut was gekommen, en de kerl wier wakker en was stik -veralterierd. Ens had Coarel Hout d’r oarigheid ien gehad, um ’t dooje -lief van den Blits ’en heel eind wiejer te sleupen, moar dat was -spektoakel! ’t Klein ding kwiem weerum op de plek woar Blits gewêst -was, en drêjde en drêjde ien ’t ronde, en, as hie hum toen niet krek -had gelegen op ’t stee woar ie êrst lei, dan was ’t nog de vroag of den -weerwolf niet altied d’r buute gebleven en Blits wel ooit weer was -lêvend geworden. - -En met zulke dinger ien ’t heufd, was ’t dan vremd dat Oarie die -Grietje op ’t Heunings-arf had willen zuuken—dat Oarie heur nou rukken -wou uut den duuvelsklauw woarin ie heur vond? ’t Zou laf wêzen as ie -terug trooi, en heftig zeit ie: „Ge zult mien zuster losloaten of -anders....!” en griept noar Grietjes erm, en sleet den Peter onwillens -met de zweip ien ’t gezicht. - -„Oarie loat stoan! Ik kan en ik wil niet!” kloagt Grietje. En Peter—al -’t leed dat ie droeg, hie vuult ’et niemeer; dat Grietje hum nóg en -verechtig liefhet, dát griept hum ien ’t hart, en alschoon ie ook -mistast, hie meint nou heel zeker: dat bijgeleufsdwang van stêkebliende -moagschap heur liefde versmoorde en ’t wit op heur koak’ lei: - -„Nee! Grietje zal blieven, as ze eiges niet goan wil!” - -En Oarie met duuzenden noald’ ien de oog’: „Dat, dát veur den weerlich! -dat zal ik is kieken!” - -En kiek dan, rukkende met de linkerhand oan ’t halstertoom van ’t jonge -peerd, dat—altied oangeblaft deur Moortje—hoog met zien kop ien de -locht, achteruut trekt, griept Oarie nog ens met de rechterhand noar -zien zuster. - -Peter houdt den erm as ’en schild veur trillende Grietje en trooit -achteruut. - -Oarie, den toom arg gerekt, duut ’en stap noar heur toe. ’t Jonge peerd -sleet den kop al hooger en meer ien den nek, en—zie dan, doar knoept ’r -’en riempke van ’t heufdstel, en ’t heufdstel dat glijdt er den kop van -’et peerd af, en—Oarie ien’t trekken, hie smakt er veurover. Zie, ’t -peerd loopt ien run, met ’en drêj, weer den diek op; den Oarie springt -vluukend—zoo kwoad—overeinde, en vliegt dan ’et springende peerd -achterna, ’et peerd dat ie leende van Knilles zien buurman. - -Ge kunt wel begriepen dat ’et volk uut de harbarg en ’t bakkershuus -noar buuten is gegoan, um met Oarie ’t peerd te vangen; moar, ge weet -niet woar Peter met Grietje noar toe is. - -Loop den griendweg moar af tot ’et lindenbuschke; ’t karkske en ’t -karkhof langs, tot oan ’t eind van ’t eerdappelland; veurzichtig ’et -vonderken over, den bongerd deur, dan kom ie van eiges ien ’t huus van -Peters voader. - -Ien ’t heldere licht van de zon, woar ’t lieflik ien ’t kämerke speult, -zitten Grietje en Peter bij ouwen Mullenk oan de toafel. Grietje het -twee kummekes varse room gedronken, en as Peter heur drong, het ze ’en -sneedje brood gegêten. Ze zit ien den ermstoel van ouwen Mullenk, en -Peter het heur ’en kussen ien den rug geleid, went, eerdat ie hoar noar -’t Heunings-arf kos brengen, most ze erst wat tot oajem kommen; slap -was ze, arg slepkes. - -Ze sloapt. Peter kiekt heur oan. Erm kiend! Ze het hum alles gezeid, -alles! en joa, dat ze mergen verjoart, en hoe den angst hoar nou -starker beruurde. - -Ze sloapt. Erm kiend! Had ze moar vroeger gesproken. Zeker, Peter zou -hoar de leugens uut ’t heufd hebben gejoagd. Moar, wat zeuven moand’ -lang heur kneep ien de borst, dat het heur ’en têrink gezet, en—de -heldere lichtstroal van Mullenks huus hie kos er de duustere stee -niemeer kloaren.—Joa, ze het wel begrepen wat Peter en ouwe Mullenk -heur zeiën, dat er moar Een, één Eenige was die ’s minsen lêftied -bepoalde en ’t uur van zien starven; alêvel, da’j zieners hadt, dien -angst, dien angst kos geen mins hoar verjoagen, en ook.... Moar, -zuutjes, en ielkreis zin heur ooglee gezonken totdat ze ien sloap viel, -en Mullenk en Peter ze proaten niemeer, moar schudden ’et heufd: „Erm -kiend, erme Grietje!” - - - -’k Heb ’en nachtstukske. Niewoar, ’t stuk speult arg ien ’t duuster! - -’t Is denzelfden Zundag, elf uur halftwoalf, en, ’t zou niet zoo heel -arg duuster wêzen—went de moan steet ien ’n erste kertier—moar ’t -rêgent ’en bietje, êvel zonder veul weind. - -A’j ien ’t ronde kiekt dan zie’j niks anders as grauwzwarte boom’ en -hofstêjen tegen den voalen hemel uutkommen; van onder—hier en -doar—zie’j ’en rood fonkellichtske deur de roam’ noar buuten blinken; -en, a’j oan oe voet kiekt, dan zie’j ook ’en glimpke, ’en glimpke van -’t gliemwurmpke ien ’t natte gres, as ’t stillekes proat: da’j licht -mot geven, veural ien ’t duuster. - -Ge stoat op den griendweg die langs ’t Heunings-arf noar ’t darp en den -diek geet. Lienks bij de wilgen doar hei’j ’en vonder, en a’j ’t -overgoat dan is ’t ’en smal poadje dat vortloopt tusschen ’t rieshout -van ’en tabaksland, en ’t elzenhout op den kant van ’en sloot, en ook -de naaste weg noar de kom van ’t darp is. - -Pas kort gelêjen zin vier mansluu zonder lanteern of lichtspul, ’t -vonderke zuutjes overgegoan. ’t Leek wel asof de erste ’en polsstok en -de tweede en darde ielk ’en goavel of mestgreep ien de hand hadden. -Méér ku’j niks onderscheien. Gunds oan ’t eind van ’t poadje stoan ze -stil. Luuster: - -„Alla, veuruut Sander! we kommen niet vort,” proat zuutjes de tweede; -en ’t liekt wel asof ’t de stem van Oarie, Grietjes bruur uut B. is. - -„’k Zal ook niet langer veuruutloopen!” fluustert Sander, die zeker -Sander de errebeier van ’t Heunings-arf zal wêzen; en angstiger proat -ie nog zachter: „Doargunder, doar he’k wat gezien.” - -„Woar?” - -„Gunder—dóár; heel ien ’t duuster.” - -„Nee, dat kan niet woar wêzen,” klinkt ’et schor uut den mond van den -achtersten man: „we motten veul wiejer; bij ’t griffermierde karkhof. -Toe Sander, veuruut!” - -„Nee, dat verdrêj ik!” zeit Sander, want hie zweit, aldat ’et niks werm -is, en weer tot zien volgman: „Toe Oarie, loopt gij moar veuruut -asteblieft?” - -Moar, dát was onneuzel, den Oarie uut B. hie kende hier êvel den weg -niet. - -„As we ook moar weerumgoengen,” fluistert doodgoejig de langste, die -nommer drie van de vier loopt: „Sander schient ’en bietje bang te -wêzen, en.... ’t is zoo duuster da’j hoast niks zien kunt.” - -„Nee, veuruut!” bromt Oarie: „wou’j dan mien zuster, ’t erme kiend, nog -langer ien den duuvelsklauw loaten!” Tot Sander: „Alla! laffe -schoapskop, goa gij noar achter. Hier Gerr’t, kom gij hier!” - -Nee, most niet kwoalik nemen; veur den doalder dee Gerr’t heel veul, -moar veuruutgoan.... nee; as burgemeister ’t gewoar wier, dan kos ie as -veldwachter zien paspoort wel kriegen; burgemeister gleufde niet ens -da’j weerwolven hadt; asof d’r zelfs geen vurige veldspoken woaren! wat -blief!? Moar nee, veuruutgoan dat kos ie niet, went.... met zien -soabel, en.... burgemeister! Hie zou wel kommandieren van achter. - -Oarie geet nou veuruut. Ge kunt straks niemeer heuren wat ze proaten, -went, as Gerr’t de veldwachter krek as ’en kerperoal gekommandierd het: -„Nou lienks den hoek um; dan schuuns bijhouen, ’t Willemsbroek en de -heining ó.... vér!” dan goan ze ook lienks den hoek um; de langste -toezoers zien oog’ op de breeje rug van Oarie, die ie nog êfkes zien -kan; de veldwachter dicht achter den lange, zóó dicht, dat de lange -doodgoejig vroagt, of Gerr’t hum asteblief niet op de hakke zal -troojen—hie dee ’et al dukkels. - -Sander de errebeier geet nou achteroan, en—krek prakkezierde ie: wàt -gevoarlikker zou wêzen, um d’r bij te blieven, of moar stillekes alleen -noar huus te drossen, toen ie ’en lilleke vloek vluukte, went ’en natte -elzetak, door Gerr’t op zied gehouen, sloeg hum vlak ien ’t oangezicht. -Och mins, was dat schrikkes! - -Tien menuten loater stingen de drie veursten op zied van ’en stuk -eerdappelland, tussen ’t schoolhuus en de griffermierde kark ien, -achter ’t uuteinde van ’en hoagedorn en dicht bij ’t vonder, woarover -Peter en Grietje ’s mergens noar ’t Mullenks-huus liepen. - -Woar Sander was gebleven dat wiesten ze niet.—Ze stoan te kieken, stil, -doojelik stil. Ze hebben wat gezien.... ’t kwiem den hoek van den -karkmuur um. Één sleet de hand oan zien soabel en prêvelt wat tussen -den board. De langste drêjde ’t heufd noar ’en anderen kant. O lieven -heer! ’t was ’en heks met vurige oog’; hie zou roajen weerum te goan en -’t ding te loate loopen. - -Moar nee, de veurste het bêter gezien; ’t gif sprong hum ien ’t gemoed; -dóár ha’j den duuvel, die ’t hart van zien erme zuster beruurde. Zie, -’t schuffelt hoastig langs de eerdappelplant’ op ’t vonder oan. ’t -Is.... Joa.... zeker! „Toe dan, veuruut!” smuuspelt ie zuutjes; -moar.... hie vuult zich trekken oan ’t pand van zien jas en ’t bêft ien -zien oor: „Oarie, Oarie! kom, loawwe goan!” - -’En snijend en sissend gefluut schiet gunds uut de lucht, en—van de -karkmuur sist ’et weerum. - -Zie, doar vliegen twee manskerls—één lange en één met ’en soabel—as -doojen van ’t hagedorn vort, achteruut.—Één blieft er, en schiet er -noar véúr; den iesderen mestgreep houdt ie met kracht bij den houteren -stêl. Een—twee trooi duut ie nog wiejer veuruut; de mestgreep smakt -vort, en—roak boort ie gunds met den drietand ’et lief in! - -En ’t gefluut schiet weer deur de locht, en ’t sist langs de karkmuur, -en ’en oaklik gegil snijdt mee ien ’et ronde. - - - -Gunds veur de deur van voaders huus steet Peter Mullenk. Hie heurt wel -’en vremd geschrauw, moar hie fluut toch nog ens en alweer op de -vingers, en ’t liekt asof de muur van de kark ’et hum noaduut. Moortje -lupt tegenswoordig wel is wat wied van huus as ie ’s oavends is -uutgeloaten. Moar nou: ’en dof gejank kumt uut den bongerd al noader en -noader en klienkt hoe langer hoe zwakker aldat ’et toch noader kumt. -„Zou Moortje....?” denkt Peter. Efkes loopt ie den kleinen hof ien, en -roept er: „Moortje! psst, Moortje, kom hier!” - -En ’t hunje, half blaffend, jankt starker. Niemeer zooas anders springt -ie op vlugge peutjes zien boas ien ’t gemoet; nee, hie sleupt zich -veuruut, ielkreis vallend op zied. Erm hunje, goed dierke! - -Ien ’t rêgen, die starker wordt, ku’j heel niks zien. - -Nou, binnen ien ’t koamer wel. Doar stoan ouwe Mullenk en Peter bij ’t -stoel, woar ’t anders zoo vroolikke dierke, met drie diepe goat’ ien -’et lief, heel oakelik op neerleit. - -’t Zou oe oandoen a’j ’t hunje zoo zag. Voader Mullenk, die veur alles -de beste road weet, umdat ie van jongs af gemeind het, dat verstandige -boek’ en schriftures toch óók veur den boer zin, en misschien wel -dóároan ’en deil van zien kwoaje noam te danken had, Mullenk het gedoan -wat ie kos, en biendt nou den doek nog vaster, die ie um ’t erme dierke -gesloagen het. Och, ’t goeje Moorke, wat het ie gejankt en gekarmd, -joa, hoast ook gebeten. Moar nou as Peter, van arge kwoadheid bekommen, -de troan’ ien de oog’ stoan, en, streelend zien köpke: „Mien oarige -vroolikke hunje,” kniezelt, dan geet er dat steertje toch êfkes nog hen -ende weer, en zien ook die kniepende eugskes nog êfkes noar Peter op -asof ze doar proaten: Boas, moed houen, boas! - -Alêvel de boas, wàt kos ie nog moed houen....! Nee, erm vroolikke -hunje, èn Grietje—èn gij weg!” - - - -Grietje! nee, ’t nachtstuk is nog niet uut. - -Noadat Peter hoar ’s mergens ien domenei’s hof gevonden en heur ien -voaders huus wat verkwikt had, het ie hoar noar ’t Heunings-arf -gebrocht. Toen ze d’r oankwiem is ze van al d’r vermuujenis buuten -kennis geroakt. Sanne-meu, die d’r niks van begreep, het met arg veul -misboar geroasd, dat Peter zou weggoan, en geschráuwd dat Grietje d’r -uutzag asof z’ien de kiest most. Loater was ze met Jan-bruur en Sander -den errebeier krek oan ’t beroajen gewêst wat nou toch te doen, toen -Oarie-nêf—die ’t peerd ien ’t einde weerum had gekregen—de hofstee -kwiem binnengerêjen. - -As Sanne-meu heur Grietje, van klein kiend afoan, net zoo lief had -gehad, dan zou ze ’t nou zeker niet gepermetierd hebben, dat ze weer op -heur vroeger zolderkämerke ien de bedstee geleid wier. Ze was oakelik -van Grietje; en niemand kos d’r kwoalik nemen dat ze heur met geen hand -of vinger oanruurde. Maar ook ’t was meer as tied dat ’r ’en eind oan -kwiem. Den dokter!....? Wát den dokter! die kos dranken geven en pols -vuulen, moar van zukke diepere dinger doar had ie geen onneuzel begriep -van. Gerr’t de veldwachter most noa karktied moar is komen: die wiest -’et. En Gerr’t is gekommen, en met héúr en Jan-bruur en Oarie-nêf, het -ie lang beroaid, en ’t besluut is genomen veur de weerwolvenjacht; en, -ge weet hoe ’et gegoan is. - -Sanne-meu weet ’et nog niet, went ’et mansvolk kwiem nog niet weerum, -alschoon ’et ook loat is. Veur de sekurigheid het ze Nol den -errebeier—’en kerl as ’en boom—bij zich ien de keuken genomen, went ge -kost niet weten: met Grietje ’t behekste, ’t beweerwolfde kiend hier -ien huus!.... - -Joa, Grietje leit ien heur bedstee en sloapt. Van twee uur ien den -middag het ze gesloapen, aldat ’et dukkels was asof ze wakker wier, -went, dan proatte ze allerlei vremds deur mekoar, heel duk met de oog’ -hallef open, en smeet zich op zied, nou rechts en dan lienks, dat ’et -noarigheid was. - -Krek op d’ eigen stond dat ’en vremd geluud doarbuuten ien ’t darp -klienkt, striekt Grietje heur moagere hand langs ’t bleike gelaat, nòg -bleiker, nou heur glanzige zwarte hoaren, onder ’t mutsken uut, um de -sloap’ van ’t heufd zin gevallen. - -Langzoam geet ze ien ’t bed overeind zitten. - -’t Schiemert hoar ien ’t heufd dat ze lang, heel lang het gesloapen. - -’t Liekt wel asof ’t twee daag’ gelêjen is dat moeder heur goeje nacht -zei. - -Wat was ’et mooi ien den blomhof hê!! en de duufkes, ze pikten ’t korn -uut de hand’, en Peter.... - -Moar zie, hoastig schrikt ze op, sleet de hand oan ’t gardien, trekt -’et los.... O God! woar is ze....!? - -Joa joa, nou weet ze’t, ze weet ’et weer alles. Niet in moeders huus, -moar op ’t Heunings-arf is ze; op hoar ouwe zolderkämerke;.... en van -mergen het ze Peter gezien: toen was ze bij hum; en hie het heur gezeid -dat ’et niet woar was van ’t gêle wief.... Nee! nee!! ’t zal niet woar -zin! As ’t woar was, dan most ze nog starven ien deez, deez eigenste -nacht. Nee, ’t kan niet wêzen! ’En mins dat starf wier koud oan de -been’, en ze gluujt, ze gluujt heelegoar. Ze zou, op Peters road, moar -goedsmoeds wêzen en vertrouwen dat God, en Hij moar alleen.... Joa, -zie, ze is bedoard, niks bang.—Ze zal nog ’en bietje goan liggen. - -Phu! de bovenste dêken van ’t werme dek smiet ze op zied. - -Zóó, met ’t heufd oan de buutenkant van de bedstee, dan kan ze de voale -glimp van ’et roam zien. De oog’ zal ze open houen, wied open, went de -dood, hie kumt as ’en dief ien de nacht. Hu! ien de nacht!—Ge most -woaken en bidden. - -Bidden, joa! Kom, bidden! - -Moar—o God! nou vuult ze zoo’n vremde, zoo’n wondere kou ien heur -been’.—De bovenste dêken trekt ze weer over zich heer. Moar die kou, ze -vuult ’em; joa, en ’t meist ien de knie’: „Moeder, Peter!” roept ze: -„as ’t êvel toch woar wier! Starven! „Help minsen!” Wat wordt ze roar, -zoo wonderlik roar. Ien de bedstee, hoe duuster, hoe oakelik duuster! -Nee, nee! nee!! ze wil nog niet starven; ze is nog zoo jong, zoo -kienderlik jong: „Moeder! Peter!—Peter!! Moeder!!” gilt ze al starker, -en de bedstee vliegt ze uut, en vort op ’et roam toe.... Lucht! phu! -lucht mot ze, lucht!! - -Moar, zwakke kiend! heur kracht’ zin verlamd; dóár, met ’et heufd op -’en stoel, doar leit ze bij ’t roam op den vloer; doar leit ze, erm -Grietje! bijnoa as ’en dooje. - -En—hoe lang ze doar leit, dat weet ze niet. - -Van ’t rumoer ien huus, as ’t mansvolk weerum kumt, heurt ze niks. - -Van ’t rêgengekletter tegen ’t vensterroam verneemt ze geen spier. - -Ze ziet niet hoe ’t moanje nog êfkes kumt deurbrêken en lichten ien ’t -kämerke véurdat ’t weggeet. - -’t Erste hoanengeschoater van hoeve tot arf, treft heel niet heur oor. - -De mergen zuutjes zien oanlichten, dat kan ze niet, nee, went ze leit -doar nog altied zoo stil as ’en dooje. - -En ’t vögeljesfluuten op ’t dak, en ’t gekor van de duufkes veur ’t -roam, ze heurt.... - -........Joa, zie: ’en heel licht lachske speult um heur mond. De -zwarte weimpers goan êfkes noar boven; straks dicht en weer open. - -’t Gefluit en gekor.... nou heurt ze ’t.... welzeker, nou heurt ze ’t; -moar toch, ien ’t erst ze begriept en ze weet niet van woar....? - -Alêvel, nou weet ze ’t: Joa zie, heur donkere oog’ goan flikkrend ien -’t ronde, hoast angstig zoo wild ien verrukking; uut heur borst -ontsnapt er ’en snik, hoast oaklik van vreugde. De erste -mergen-zonnestroalen ze hebben ’t hoar toegefluusterd. Ze vuult, ze -weet ’et: Die letste nacht van heur achttiende joar is veurbijgegoan! O -lieve goeje groote God, en ze lêft nog! Heur heufd is verward, en heur -lêjen zin muu, moar tòch—joa ze lêft!!—de toal van dat wief is leugen -gewêst. Zóó, met de hand op ’t gemoed, zóó vuult ze heur harteklop, -joa! O lieve goeije groote God, krek zeuven moand’ lang met dien angst -ien dat hart. Moar nou.... - -Zie, doar steet ze overeinde; ’t zoldervenster stoot ze van ’t grundel -los en noar buuten. ’En volle frisse zuute Meilocht stroomt heur met -kracht te gemoet ien de hijgende borst! Heur achttiende joardag—ze het -hum begroet; en de bluumkes ruukt ze—o, krek as ’et joar nog te veuren, -en de duufkes ziet ze, en de boom’ en de bloai’, en de blauw-blauwe -locht, alles, alles ien ’t ronde; en heur tand’ ze kleppren opeen, en -heur oog’ ze schieten ien troan’, ien bêvende, dankende troan’.... God -wiest ’et alleen, en God most ze danken! - - - -Moar stil, aldat ’et zunneke op dien ersten dag van Grietjes -negentiende joar wel vroolik blinken mocht, toch zal ’t geen vroolikke -joardag wêzen. - -As ’en felle en lange sturm den stengel van ’t jonge beumpke ter eerd -het gezwiept, wat mein ie, zal één enkele stroal van ’en lieflikke -Meizon hum starkte weergeven! Nee, en toch niewoar, ’t zunneke mocht -vroolik blinken, went ’t darp en den heelen umtrek kreeg nog ’en andere -stroal van licht—as van ’t zunneke eiges. - -Hier en overal! op ’t veld, ien de schuur, oan den heerd, ien de -warkploats, overal, is ’t proatje volveerdig over Grietje en Peter en -Moortje—den ermen weerwolf!—Over Jan-boer die op den hoal is gegoan, en -zoo lang as ie was ien ’en sloot is gevallen. Over Gerr’t de -veldwachter, die van burgemeister geen kienderachtig repplement het -gekregen, en gekommandierd is, um uut eigen zak den veedokter te -betoalen, die ie heel handig bij ’t erme Moortje hoalen most.... of -anders.... rechtsumkeert, marss! - -Zij hebben geproat en gelachen, allemoal—zelfs Sander de errebeier, die -’s nachts van den angst de koorts op ’t lief het gekregen,—gelachen, -hoe d’r minsen zoo dom kosten wêzen um oan woarzeggerij van zoo’n -zwêvelwief, en ’t geweerwolf van ’en mins te gleuven. Joa, ze hebben -geproat en gelachen, en er oarigheid ien gehad dat toch ’en vremde, den -Oarie uut B. en geen uut eigen darp, ’t onneuzele stuk had bestoan. Ze -zouen hum rekommandieren as juffer Sanne nog ens zoo’n weerwolf had -dood te stêken. ’s Middags op ’en karsenverpachting woa ielkeen Peter -de hand geven, dan kos ie zien dat zelluu niet zoo dom woaren as ander, -die zukke dinger geleufden.—Wat er bij veul van die lachers nog ien de -huukskes zat, doar wiwwe moar niet noar vroagen, en ook niet of ze dien -eigen oavend weer van die vremde verhoaljes hadden, die zij niet -geleufden, moar die voader of moeder of wie ook, toch eiges belêfd had; -we willen moar allinnig vroagen, of ’t zunneke op Grietjes joardag niet -vroolik schienen mocht, nou dokter—bekend met den aanleg van ’t -kwoad—oan ’t ziekbed van Grietje geroepen, heel goeje moed gêft; nou ’n -stroal van hooger licht over ’t darpke heerblonk, en prêkt: dat meer te -kunne geleuven as ’en ander gleuft nog altied geen wiesheid is; en, dat -’en mins arg mistasten kan zoolang ie ien ’t duustere tast. - - - -En nou, nou mo’j nog is êfkes mee op ’en boerenwoagen. ’t Is ’en werme -zomer gewêst, ’en weldoajige zomer. - -Alschoon ’t ook half September is, de kleiweg die van ’et darp, woar -Grietjes moeder woont, langs den Roojen Toren noar den diek goat, bleef -nog zoo hard as ’en bikkel. Met twee beste jonge peerds er veur, rolt -en doavert de boerenwagen, da’j ’em op ’en kertier afstands wel heuren -kunt. - -Hoast krek ien ’t eigenste kleedoazie as ien den nacht toen we heur op -deez’ weg veur ’t erste zoagen, zit juffer Sanne van ’t Heunings-arf op -’t achterste benkske met Grietjes moeder, heur zuster Leene, noast -zich. Bij vergeliek ku’j oe nog bêter begriepen woarum zuster Leene ien -jongere joaren, zuster Sanne met den rechten Jozef is veurgegoan; ’t is -’en knap slag van ’en vrouwmins, en a’j goed kiekt, dan is ’t krek asof -Grietje heur van ’t geloat is geteikend. - -Grietje.... joa, op ’t middelste benkske, doar zit ze, oan de -linkerzied van ’en jong manmins, hand ien hand met mekoare—woar -Sanne-meu onwillens den heelen tied noar kieken mot. Doar zit Grietje, -en ge zegt bij oe eiges: Verdrêjd, wat ziet ze d’r lieflik uut. ’En -blank streujen huudje met rooje en witte bluumpkes d’r ien, steet boven -’t plooimutske op ’t zwart glanzig hoar, en met ’en wit striekske is ’t -onder ’et kinneke vastgemoakt. Nee, ’t is geen ermoei; en op heur -lieflik geloat is ’t ook geen ermoei meer. Toen de angst, die heur glad -van de boan bracht, had uutgeroasd, toen is ze noa drie wêk van ziekte -zoo zuutjesoan weer in d’r fleur gekommen; en Peter, as ie heur -oanziet: dan kan ie ’t bij al ’t gedender van ’t boerengerij niet -loaten um zien lieve fleurige zwart-eugske is êfkes tegen zich oan te -drukken.... zóó, dat Sanne-meu op de achterste bank d’r roarig van -wordt; went, aldat ze ’t Oracúlen-buukske en al heur planet’, op -Jan-bruurs goejig verzuuk oan domenei het gegeven, en wel geleuven wil -dat al die woarzeggerij zundige leugen is, zoo meint ze toch dat ’en -mins van vieftig joar—asteblief—toch ook nog de minste niet was, as de -rechte moar kwiem. - -Véur op de woagenkist zit ’en lang mins met ronden rug, die êvel met -vaste hand’ de peerds ien toom houdt; noast ’em zit ’en oud man met ’en -zwart hunje op schoot dat hum ielkreis de hand lekt. - -En—ien vollen draf geet ’et de lies- en rietstreek veurbij woar de -Rooje Toren gewêst is. Of ze proaten of niet....? met al dat -woagengedender, en ’t geklepper van de vlecht’, en ’t gerengel van ’t -achterstuk oan de kettings, ku’j d’r hoast niks van heuren. Alêvel, as -’t zoo vortjoagt, den Roojen Toren langs, dan ku’j toch zien; zien hoe -Sanne-meu—alschoon ze óók wil gleuven dat al ’t geproat over dien toren -moar zundige gekkeproat is, dat ze toch ongevuulig ’t schêve heufd—nou -ze doar veurbijsnort—wat dieper ien de schouwers trekt: dat Jan-boer -arg wied van den slootkant afhoudt, went, „van ’en sloot doar het ie -genogt van”. Ge kunt toch zien, nou de peerds al wiejer met spitse oor’ -en gestrekte been’ ien vollen run den opweg opjoagen, dat Peter -achterum kiekt noar Sanne, en met ’en ondeugend kniepeugske noar de -schoen oan heur voet wiest; en dat Sanne-meu half verknepen lacht, en -dat Peter en Grietje en moeder Leene ook lachen; en joa, a’j goed -luustert dan ku’j toch heuren ook, heuren hoe Sanne-meu tegen ’t -woagengedender ienschreeuwt: dat ’t toch geen wonder is da’j ’en schoen -verliest a’j ien de klesse klei trooit. - -Nee, dóar zal Sanne-meu wel geliek in hebben. Alêvel, ’en verstandig -mins.... Moar stil, geen zêjeprêkskes op ’en boerenwoagen. - -En de woagen jakkert over den hoogen grienddiek da’j de volgeloajen -appelboom’ oan weerskant, van ’t stof dat opvliegt, hoast heel niet -zien kunt. ’t Schuum broest de peerds onder heur tuug’ uut. ’t Snort -doavrend al wiejer, en ’t snoatert starker as ’t langs de huus’ goat -die tegen den diek stoan. - -’t Liekt wel of Jan honger het, zoo joagt ie. Moar ho! Bij den afweg -tussen ’t bakkershuus en de harbarg ien, doar kan ie niet wiejer; ’en -voerbak is er midden dwars ien ’t spoor gezet; ’k weet niet hoeveul -jongens en dernjes uut de buurtschap, met Grietjes bruurs en zusters, -die veuruut zin gevoaren, of doar bij mekoar stoan. - -Twee flinke jonge kerls houen de peerds vast, went de peerds kieken ’en -bietje schichtig noar de groote vlag, die ’en ander ien de hand houdt. - -En—’t kan niet gebêteren: Grietje en Peter ze motten de woagen af. - -Wel heere minsen, wa’n spektoakel! D’r af, d’r af-kommen dàt motten ze! - -Hier—veur ielkeen is ’en blomruuker, van asters en rozen en doalioa’s -en eliantrops.—Wat ruuken ze lekker! - -En Peter kriegt ’en segoar, zoo groot as ’en halven erm, van Bêtuwsch -gewas, met lienten d’r um; went, Grietje—’et oangenomen kiend—het van -oome Jan en Sanne-meu ’en tabaksploats gekregen, woar Peter zal boas -zin. - -En Geurt de harbargier schenkt rooje wien met sukker veur ’t jonge -poar, dat beheurlik te B. deur burgemeister en domenei is iengezêgend. - -En zie, doar goan ze, Peter en Grietje ien ’t midden van ’t jonge volk, -de groote vlag en ’t Wien Neerlandsbloed op ’en hand-harmonikoa -veuruut, met hoezees! en hoeroas! dat Jan-boer wark het um zien -tweespan op den afweg ien toom te houen.—Kiek kiek is! hoe die jonge -peerds met de oor’ speulen; nou spits veuruut en dan ien den nek. - -Doar beneeje den afrit, woar de weg wat breejer is, doar snort Jan-boer -’t jongvolk veurbij. Sanne-meu kiekt van den woagen nog is um. Moortje -springt van ouwen Mullenks knie op den grond dat ie hoast onder ’t rad -kwiem. ’t Kleine weerwolfke—met drie koale plekskes op ’t lief—wil nou -toch liever bij den jongen boas wêzen; en Jan-boer het vree dat ’et -hunje weg is: „’t Is toch geen mooi hunje ook niet!” - -En de boerenwoagen verdwient um den hoek. En bij ’t domenei’s-hek steet -’et jonkvolk stil. Domenei—niks bekanterig dat Grietje ien moeders darp -wou trouwen—kumt met de juffer en kienders noar buuten, en hie duwt -twee oarige dernjes ien witte jurkskes noar veuren um Mullenk—die -domenei’s blomhof niet zal vergêten aldat ie getrouwd en tabaksboer zal -wêzen—um Peter ’en ruuker te geven en ook een oan Grietje. En Peter -bedankt; en Grietje—as ze de kleintjes gekust het—dan sleet ze ’en -schuunsen blik ien domenei’s hof. Nou vief moand’ gelêjen toen stond ze -doar, dóár achter ’et blomhout, den dood op de koak, en nou.... - -Moar ’t geet weer veuruut, en ’t Wien Neerlandsbloed schoatert—wat -anders kos dikke Hein niet speulen—en niemand ziet de troan, die uut -’et zwart-eugske op Peters hand velt, de hand die ’t dwoalgeleuf zal -keeren van Grietjes pad, zoo goed as ie ’t onnut placht te keeren -tussen de bluumkes. - -En veuruut goat ’et; ’t schoolhuus langs—’t schoolhuus woar goed zoad -gestreujd den vetsten akker vindt—lienks den rijweg, de iep’ en ’t -karkske veurbij, en ’t karkhof óók, woar de weerwolf van ’t darp -veurgoed ien begroaven leit; al wiejer en wiejer; straks ook met -vroolik gezang, tot gunder oan ’t Heunings-arf. - -En doar, dóár motte ze wêzen! Doar stoan de toafels gedekt en -volgeloajen met eerdappels, stokvisch en riestebrij. Zie, bij ’t hek -doar steet Gerr’t de veldwachter ien groot pontefikoal, en ’t allererst -neemt ie den hoed af veur—Moortje, die, ’t voandel veuruut, hum veurbij -holt. - -En, vroolikheid zal ’t wêzen op ’t Heunings-arf tot loat ien den nacht. - -Jan-boer zal ’t ziene d’r ook toe bijpassen. Siends den mergen, dat ie -Grietje zoo wonder met Peter ien ’t spiegelglas zag, van dat oogenblik -afoan het ie vast besloten den bromvlieg nooit meer te vertoonen; moar -nou, op Grietjes brulloft, nou ’t jongvolk zoo drong en zoo nooide, nou -wou ie ’t dan êfkes nog wel is prebieren. In zien jonge joaren toen kos -ie ’t veel bêter, moar.... Joa, joa, hie zou ’et prebieren, en—doar -bromde en soesde ie weer; alêvel, veur ’t spiegel doar bleef ie veur -weg, went oog’ ien de rug dat was overdoajig. - -En Sanne-meu is ook vroolik. Joa en da’s vremd genoeg: ’en brulleft te -vieren op ’t Heunings-arf ien heur eigen gedoei, ’en brulleft van ’en -ander!!.... Stil, ’k wiest wel da’j lachen zoudt over ’t malle -bijgeleuvige trouwlustige mins; moar nou—a’j goed van hart bint, dan -zu’j ze nou meeliejend oankieken, dát wiest ik wel zeker. Sanne is óók -jong gewêst.... en—as heur ien ’t duuster de weg is gewezen, en veur ’t -jonk en ontvanklik gemoed de woarzeggerij ’en minnespiegel het -opgehangen, wat mein ie, zal ’t lêven bij ’t altied weer zien en niet -griepen, geen kwellingen boaren en doojen ’t verstand? Wat den iendruk -kan hechten, dat, dát hei’j toch oan Grietje gezien.—En Sanne-meu is -vroolik. Niewoar, Grietje was ook heur liefste. Of ze êvel ien ’t korte -verloop heel heel kloar ziend’ is geworden....? Ik weet ’et niet zeker, -ze smuuspelt: dat Grietje gelukkig zal wêzen, went, dat ’et heur -trouwdag mooi weer is gebleven. - -Op ’t oogenblik is Grietje geen klein bietje gelukkig. ’t Spiet heur -wel dat Oarie, heur oudste bruur, de eenige is, die stillekes te B. -bleef, went, siends ie den weerwolf zoo dapper versloeg, het ie ’t -verdrêjd um ooit weer ’en voet hier ien ’t derpke te zetten; ’t spiet -Grietje wel, moar toch—ze vuult zich zoo arg en zoo oaklik gelukkig; -niewoar, heur onspoed was leerink veur eigen en ander gewêst; heur -Peter, den liefste, hie nuumt hoar zien wiefke, en zal heur bescharmen -zoolang as ie oajemt. - -En—zie, nou ie is êfkes met Grietje ’t gejoel ien de schuur is ontgoan, -de schuur woar Grietje de wroak van dat lillikke wief most betoalen; -nou ze soam ien den hof bij ’t volle moanlicht veur ’t blomparkske -blieven stoan, en Grietje te midden van ’t liefdegefluuster, de plek -wiest woar ’t gêle wief heur vast het beluusterd, nou vuult er den -Peter nog ’en andere liefdegloed. Zie, doar trekt ie den mooisten -Keuning Doavid, de forse blom van ’t doalioastruuk, en—„dat ’en mins as -dié woar de bluum noar genuumd wier, nog ens kos opstoan, met ’en -slienger ien de hand, en ’en meulesteen d’r ien, en alle dwoalgeleuf de -harsens d’r mee plette!” dat wou en dat bad ie, nou ie de blom plant op -Grietjes boezem. - - - - - - - - - -BELLA ROEL. - - -’t Is ien de Mei; veurmiddag; zoo’n bietje deinzig. A’j langs den -Riendiek kiekt, zoo wied a’j kunt, dan zie’j niks.... as ’en volle -pracht van de appelbloesems; rechts lienks, rood-wit, jong zoo mooi, -da’j d’r verliefd van zoudt worden; en ’t ruukt.... Meiachtig, van -d’appelbloesems, meidoorns, sering’.... ’k weet niet wat. - -Zie, nou ’t zunneke êfkes deur de deinzigheid brêkt, en ’en stroalje -glimt op de volle bloesempracht, nou is ’t um te lachen zoo mooi; en ’k -denk oan de vier modes van dat geboomt; Ien ’t zomer, gruun; ien den -harfst bruin, ge weet wel met rood er tussen; ien den weinter, krek -andersum as de minsen—die dik ien ’t pak stêken—of ien ’t wit, vol -smeltende diamant; en dan ien de Mei, zoo as nou.... Harrejennig! - -Luuster!.... Wat klinkt doar van verre? Is ’t meziek?.... Ge kunt niet -onderscheiden.... Heur!—Nee, ’t is alweer uut. - -Luuster hier, da’s ook ’en oarige meziek van de mus’ en spreeuw’ ien ’t -rond.—Snoaks!—Joa, alles op z’n tied; moar, as zoo’n mus of spreeuw ’s -oavends as de nachtegoal sleet, meinde dat ie mee kon -doen....!?—Complement! - -Kiek, nou zwiebelt heel in de verte ’en droaiwölkske stof.—’t Kumt -noader en noader. ’t Hinnikt en briest doargunder. ’t Kleppert.—Meziek -klinkt. Luuster, ’t snoatert en schoatert al harder. Rood wit en blauw -zwiert onder ’t wit van de appelbloesems.—’t Is ’en stoet die al noader -kumt. ’t Geet ien gestrekten draf vort over den diek. De -peerdspooten—wel honderd—spitsen neer, en spatten ’t keizand -umhoog.—’En knappe jonge boer die met ’en oranjesjerp um ’t lief, op ’t -veurste peerd zit, zwoait met de vlag, en as ie zien vlugge bruine ’en -bietje loat kapriolen en altied zwiert met de vlag, dan roept ie ’en -jongeren rijer toe: - -„Borst veuruut! Ge zit as ’en zoutzak! Alla jongens, toeter op! Hiep -hiep hoeroa! Lêve onze neie Burgemeister!” - -En ’t getoeter, en ’t hiep! en ’t peerdsvolk ien run en de roai van ’en -rietuug knoerpend ien ’t zand, schiet joelend veurbij, en—veur ’t stof -kneep mooie Bella, die ter helft van den diek achter ’en appelboom -sting, heur oogen dicht; joa, heur gemoed schoot vol.... moar schreien, -nee dát dee ze niet. - -Bella Roel drukte de beide handen vast voor ’t gelaat. Dan ziet ze op, -en naar ginder waar de stoet verdwijnt. Bittere droefheid spreekt uit -haar donkere zielvolle oogen, en starende naar de zij waar nu het -volkslied zachtjes wegsterft, lispt ze: „Goed zoo! lochtig en vroolik -moar Govert, welzeker! Ik bin moar ’en erme wees! Is er dan geen -woarheid meer! Most ik dát ondervienden! O God, zóó te motten lêven; -zóó, zonder....” Eensklaps ter zij van den dijk staart ze strak voor -zich uit.—Zie, gunds blinkt de zon ien ’t blauw van de diepe -woaikolk,—Och wóárum niet?—Bij voader en moeder zal ze -doarboven....—Vort, joa zeker, vort!—En den boezelaar trekt ze los; en -den halsdoek van den boezem; en.... doar is ie de woai, de groote en -diepe plas.—O goeje God! - - - -Een half uur later zit Bella Roel onder een wilg aan den oever der -kolk, met de beide ellebogen op de knieën, en ’t hoofd in de handen. -Goddank! Heur vroeg gestorven voader had hoar toegeroepen: - -„Bella, Bella, niet doen! Bella, ’t is slecht!” - -Heur lieve moeder ien den Hemel had heur ien ’t hart gegrepen, en -teruggetrokken, en gefluusterd: - -„Mien beste kiend, lêven zu’j zoo lank as God wil!” - -En heur voader nog ens: - -„Ik docht dat ons goeje kiend stark zou wêzen, zooas heur moeder stark -was toen ze achterbleef ien kommer en ellend.” - -Moar, hoe kwiem Bella Roel dan ien d’ellend? Luuster: Al doagen lang -was ’t heele darp in rep en roer. D’r is ’en veurnoame heer in ploats -van den veurigen burgemeister benuumd; en, umdat Govert Ros van ’t -Hoenderveld d’r ’en poar honderd gulden extra veur over had, en, umdat -die neie burgemeister ook goed ien de moppen zit en zeker óók wat zou -doen, wou ’t jongvolk hum ienhoalen, noar den eisch. Nou, as Govert met -z’n centen oan ’t roer sting, dan was er geen kwoad bij, en hoefde geen -mins over ’en eereboog meer of min te prakkezieren! Govert was de -riekste boer uut den omtrek; pas vier en twintig joar, en—nog vrijgezel -ook. Dat was ’en goeje okkazie. Joa, en oogen had ie as kwik, en ’en -pestuur as ’en prins.—Veul zin er ook die Govert—’t liefst as ie d’r -bij is—vol verstand en wiesgeleerdheid nuumen, omdat ie wel is zoo’n -soort van fransig woord nuumt, en altied weet te redenieren; en veural, -omdat ie veur de vuust weg en veers kan dichten, of ten minste wel drie -keer achter mekoar ’en regel kan zeggen dat ’t riemt; bijveurbeeld lest -nog ien Bella’s oor: - - - „Gijs de Rooje, is uut ’t darp van allemoal de roojste, - Dooje Doan uut de Roskam de doojste, - Moar gij lief dierke, gij blieft van allen de mooiste.” - - -En, in die veerzerij—veural ien verband met dat letste—dóárin zat nou -krek heur ellend. Niet dat ze zoo gern de mooiste wou wêzen. Nee, moar -dat Govert heur dát en nog zooveul méér gezeid het—alschoon ze moar ’en -loontrekkende op ’en andere hofstee was—dat ie hoar hart had weggenomen -en bijkans heur eer, dát was ’t; went luuster: Toen ie giester zou -uutsprêken wie ’s oavends nóá den ienhoal—as burgemeister de schoai -weerum, gaf—bij ’t zingen van ’t welkomstlied, den mooien blomruuker -zou geven—die hij betoalde—toen had ie Bella veurbij gezien, en Leene -Braks benoemd, zonder blikken of blozen. - -O, met zien veerzerij kon Leene hum vleien en ien de locht stêken; zij, -moar dat kan Bella niet; went—behalve um dat ééne veerske misschien—het -Bella dukkels over die prulveerzerij heuren lachen, en zeggen dat ’t -noarigheid was. En nou.... - -Stil, ziet ze goed? Kumt doar....? Joa Heere, hie is ’t! Ien ’t -feestlikke pak; bestoven van ’t riejen.—Bella sleet heur hand’ veur de -oogen. - -„Groote hemel! Bella, zit ie hier zoo alleen bij de woai?” roept Govert -reeds van verre, en naderkomende: „Iedereen vroeg woar mooi Belleke -was, en ’k wiest ’t niet.—Bella, woarum zit ie hier? Woarum?” Hij wil -haar hand vatten. Zij weert hem zachtjes af: - -„Woarum Govert? Umdat er geen twee op dezelfde ploats kunne zitten.” - -„Kemprie!” roept Govert Ros: „Joa wel, da’s ’en doorn van den -blomruuker, welzeker! Moar Bellekelief, mo’j doarum nou kwoad zin? -Luuster, ge weet ’et: Meister Lucht wou met alle geweld dat Leene—zien -appel van goud—’et peket van oavend oan burgemeister zou geven. ’k -Lachte wat ien meister Lucht, en zei: Bella zal ’t doen.—Nou kom ik -eergiesteroavend thuus, en ’t veers, da’k van oavend veur ’t festijn -most kloar hebben, ’t wou moar iens-geheel niet vlotten. Heur ’t begon: - - - „’k Bespan de cyther met de snaren - Ik zing een lied ter uwer eer - Ik zing den neien burgervader - Ik zing Wilhelmus v. d. Neer. - Ik roem hem als een man vol stoacie - En met veul duiten in de kast. - - -„Moar zie je, toen zat ik met stoacie en kast. ’k Was ’et riem -kwiet.—Goeje road was duur. Ik noar meister Lucht.—En joawel, hie ree -oardig op zien peerdje. Kemprie! ’k Most niet denken umda’k Govert Ros -van ’t Hoenderveld was, zei die, da’k doarum ’en oud man, die mien had -„zien leeren brood êten” ongemoeid zou achteruutzetten. Albeneur Bella, -’t was niet anders; hie wou dat z’n kleindochter Leene ’t peket zou -geven, of.... joa.... luuster: of boer Govert Ros, zoo dreigde ie, zou -zoo lang hie lêfde, nooit lid van de kark- of gemeinteroad worden, niks -nimmendal.” - -„Precies! en toen?” komt Bella. - -„Nee Belleke, stil, niet en toen; begriep ie dan niet da’k lillik ien -de knooi met ’et veers zat. Lucht keek as ’en spin, ’en ouwe!” - -Bella ziet eensklaps op: - -„En toen hei’j uut valse glorie—um met geleende veeren te kunne -pronken, toegestoan dat ’en ander zou doen wa’j mien vrijwillig hadt -toegezeid.” - -„Noe! of ik begriepen kos dat ’t geven van die blommers zoo’n groot -plezier zou wêzen, en da’j dóár zóó op gesteld was!—Kom liefke, gêf -mien de hand?” - -„Nee! Ge hebt oe woord gebroken. Ge hebt hóár liever dan mien.” - -„Hoar!? Kom Belleke, ’t is kienderachtig. Um den ouwe plezier te doen -he’k Leene benuumd.” - -„Nee Govert, niet um meister Lucht te believen; moar um oe veers kloar -te kriegen, doarum hei’j mien vergêten en achteruutgezet. Loop! ik -veracht oe!” - -„Da’s stark! Jongens, ’k mot zeggen da’j vast in oe schoen’ stoat.” - -„Dat he’k oe al meer geteund.” - -„Belleke, ik heb oe lief!” - -„Dat geleuf ik niet.” - -„Meer as één ien de wereld!” - -„Dat hou ik ’en leugen!” - -„Bella, zoo wreed? Zou’k dan mien liefke, noa den woeligen rit van drie -uren, zuuken; ’k weet niet hoe lang, overal, as ze mien onverschillig -wier; zou ’k hoar zuuken as ’k niet verliefd op hoar was; as ’k haar -niet stelde bovenoan.... Bella....?” - -„Bovenoan Govert? Boven Leene, goed! Moar ’k weet niet, bovenoan!?” - -De jonge boer valt op één knie, ter zij van zijn liefke, vat haar om ’t -middel.... Nee ze weert hem toch niet af. En hij luider: - -„Niet weten! Ondervinden zu’j ’t, joa, zeker! Ielkeen zal ’t zien dat -Govert Ros van ’t Hoenderveld ’t woord dat ie gaf weet te houen. Gij -zult van oavond den blomruuker geven, gij, en geen ander: de melkbooi -van de hoeve De Eendenkooi!” - -Terzelfder stond ziet Bella hem vorschend aan: - -„En oe woord dan Govert oan meister Lucht? Is dàt woord te brêken nog -niet arger dan ’t woord oan mien, a’j nou te schand zoudt stoan veur ’t -heele darp?” - -„Moar ik lach ien ’t heele darp. Ik wil ou, Bella, en goedmoaken wa’k -misdreef; lieve dierke!” - -Bella trekt haar blozend hoofdje ter zij: - -„Govert, as ’k geen arme wees was op de wereld, dan sprak ik anders -misschien; moar nou, as de riekste jonge boer uut den umtrek de liefde -wil van een die veur loon dient, dan mot heur noam in zien hart stoan, -as ’en noam op ’en zark.” - -„Moar Bella, zoo is ’t!” - -„Kus mien niet Govert: erst wi’k de woarheid: Hei’j niemand liever dan -mien op de wereld?” - -„Niemand! zoo woar as God!....” - -„Vluuk niet. Ik ken toch een misschien.” - -„Éen! wie durft dàt zeggen? Mein ie Leene toch weer?—Nog ens ik zweer -oe!” - -„Nee, moar die, die doar!” en met den vinger op hem wijzende ziet ze -hem aan. - -„Nou, da’s ’en mooie!—Joa, ’k weet wel da’k ’en knappe jong bin: moar -verliefd...! Harrejennig, nee, dat bin ’k op ou; deur vuuren za’k veur -oe vliegen.” - -„Ge bint al te veul ien feeststemming Govert. Luuster kalm: Ik wil oe -gleuven, joa, went ik had oe ook wel lief, al was ’t umda’k niet vergêt -wa’j ien ’t letst oan mien erme moeder gedoan hebt. Moar toch, ’k wil -nou ’t bewies van oe liefde.” - -„Vroag op, lieve snuutje.” - -„Ik wil dat van middag op ’t feest alles zal goan zooas bepoald was, -moar één ding niet.—Nee, niet te hoastig.—De blomruuker zal Leene -geven, dát blieft bepoald; moar gij Govert: gij houdt oe veers ien den -zak!—Joa, kiek, dat wou ik....” - -„Moar da’s ’en roare vroag. ’t Veers is....” - -„Hei’j dan zelfs oe veers liever dan mien?” - -„Liever!—Noe!” Na een oogenblik stilte, met verruiming: „Zeg, a’j mien -nou is fleurig woudt oanzien; a’j mien nou is kneuterig um den hals -woudt pakken, dan....” - -„Nee Govert, erst oan mien veur den ontrouw ’t bewies van trouw weerum -geven: Oe veers—of eigenlik ’t veers van ’en ander—blieft ien den zak!” - -„Van ’en ander! nee dat is ’t niet! ’En poar regels, noe joa; ’t veers -is van mien! Verechtig!” - -„Zooas gezied is: ’t blieft ien den zak den heelen oavend; bij ’t noar -huus goan krieg ik ’t van ou as ’en mooie herinnering, en ’k geef oe -den zoen die ’k nou niet kan geven.” - -En Govert, als hij Bella eensklaps vast aan ’t hart drukt, en bij -verrassing zoent op die donzige wang, dan roept hij: „’k Zou mien veers -liever hebben dan mien schat, mien liefste op de wereld! Nee Goddank! -’t Veers zal kapot zoo gauw a’k thuus kom!” - -„Ik zeg Govert: ien den zak mot ’et veers, en dan niet er uut!” - -„Ien den zak!? Nou albeneur, lieve kleine Koeje neur! Joa, gij kunt den -boas speulen over Govert Ros van ’t Hoenderveld. Moar—niemand zal ’t as -mooi Belleke alleen!” - -Geen boas speulen wou ze; nee zeker niet. Alêvel hum kussen.... doar -kwiem niet van in, neen, nóu nog niet. „Moar,” fluustert ze: „’k gleuf -toch wel da’k oe nog liefheb Govert, joa, ’k gleuf ’t wel.” - - - -Tegen zes uur in den middag was ’t dorpsfeest in vollen gang. De nieuwe -burgemeester, die des morgens met zijn jonge vrouw feestelijk werd -ingehaald, en over bloemen, door de jeugd gestrooid, zijn woning was -binnengetreden, had na ’t beantwoorden van de welkomstgroeten der -burgerlijke en kerkelijke autoriteiten, den vrienden een tot weerziens -in den middag toegeroepen, en—men wist wat dat beduiden moest. - -’t Was alles van te voren zoo wat „bestoken”.—De ouwe meister Lucht was -ien ’t geheim, en Doan uut De Roskam was ook ien ’t geheim, van wegens -de tien groote kêtels koffie met zuut, en de zes voatjes bier, en de -drie mandes wien; bakker Wullings van wegens ’t wittebrood en de -krientebreudjes en de tullebands, en Dries uut de koomenij van wegens -de keeze, en de halve piepkes en de verrels tabak, alles noar den oard! - -„Ik zeg, ’t is niemeer as rezenoabel dat ie zoo duut,” zegt dampend een -boer, die ’t gejoel zijner jongere medegasten op ’t ruime veld achter -’t burgemeestershuis met welgevallen beschouwt: „Govert Ros het zeker -’t grootste part van den ienhoal bekostigd, moar, ’t het mien alêvel -toch drie en twintig centen oan gruun moaken van de letste eereboog, en -negentien en ’en halve cent oan ’t opsieren van Dorus’ peerd gekost. Ik -zeg da’s toch soamen twee en dartig en ’en halve cent, niewoar? Nee, -dat ie ons nou traktiert, da’s niemeer as rezenoabel zeg ik.” - -„Welzeker!” klinkt het uit bruin merrinos aan zijn zij: „’en mins is -zóó niet of wil de schoai wel gern is weerum hoalen; moar ’k moet dan -ook zeggen ’t is meer as oarigheid! Kiek, da’s al mien vierde -krientebreudje, en straks zeidie tegen mien: Kom juffrouw, u moet moar -toetasten: Op z’n Hollandsch, zie; moar vrindelik!—Luuster! heur!” - -„Zeker hebben ze gunds met mastklimmen den heugsten pries gehoald. Kom -loawe es kieken.” - -„Nee man, nee, loa wij hier bij de befettoafel blieven; ’t zeggen is -dat straks hier de tullebands kommen.” - -Dat was oarigheid; ze wisten er allegoar van, allinnig burgemeister en -z’n jonge vrouwke niet. Doar kwiem ze oan: De winteroavend zangschool -met den ouwen meester Lucht en drie ekfetieve meziekanten veurop. -Behalve Lucht, de directeur, allemoal jong spul—boven de vieftien, -ongetrouwd.—Kiek, ze trekken tot bij de plek woar burgemeister met de -doames, en domenei, en de pastoor en notoabelen bijmekoar zitten. En, -ien ’en halven cirkel steet nou die zangschool; de boerinnekes -veurop—twee zin er bij die d’r al heel liefkes uutzien. Achter de -meiskes stoan de jonge kerls. Zie, allegoar he’n ze ’en pampier ien de -hand. - -Meister Lucht, neemt met de lienkerhand den hoed af, sleet met den -veursten vinger van de rechter noar boven, en dan met kracht noar -umlêg,—’t klinkt verechtig lieflik rein: - - - „Welkom in de vruchtbre dreven, - Die in d’ arm van Waal en Rijn, - Nog van ’t eerste Oud Neerlandsch leven - De onverpoosde tolken zijn. - - „Welkom, welkom in deez’ oorden, - Waar de lachende oeverboorden, - Saam, als met een krans van blâren - Tooien malsche koren-aren. - - „Welkom, waar de vette klei, - ’t Rund doet tieren ien de wei, - Waar het goudgele akkerzaad, - Schittrend als een zonne staat.” - - -Ja „Welkom, „Welkom!” zoo ruischt het steeds voort: „Welkom in het -goede land, waar trouw en eenvoud wonen, waar men de grijsheid eert, en -liefde ’t cement blijft, waarmee men zijn huisaltaren bouwt.” En als nu -ten slotte den jongen burgervader nog uit volle borst een heilbee wordt -toegezongen; den wensch: dat hij de schoonste bloemen zal plukken in -den gaard van zijn ambts- en huwelijksleven: - - - „Echt Betuwsche rozen; jasmijns, anjelieren, - Lieflijk van kleuren; - En, met haar geuren - Zoet, als wanneer haar de dauwdroppels sieren.” - - -dan wuift meester Lucht, steeds de maat slaande—met den vinger tevens -naar de zij van een mooi blond boerinnetje, en, Leene Braks—meesters -kleindochter—verstaat dien wenk: - -Een groote bloemruiker, dien ze onder haar hagelwit voorschoot -verborgen hield, te voorschijn halende, treedt ze—vluchtig blozend—uit -den kring naar voren, en biedt den jongen burgervader, met een soort -van schok—die voor dienaresse moet gelden—de bloemen aan, terwijl de -slotregels van het lied nog krachtig en welluidend klinken, en het -welkom, welkom herhalen. - -Natuurlijk, men zag slechts naar burgemeester, die van mooi Leentje met -zichtbare ontroering de bloemen aannam, maar, als men op sommige leden -van ’t koor in dat oogenblik tersluiks een blik had geworpen, dan.... - -Op ’t gelaat van den ouden schoolmeester-directeur was een trilling van -victorie te zien, terwijl zijn wijsvinger het laatste woord der hulde -met een vervaarlijken ruk als naar zich toehaalde. Leenes broeder, -bijgenaamd Zwarte Jan—kon ’t niet loaten um gluups, links, ’en oog te -sloan op Govert Ros, die oan d’andren kant bij de bassen sting. Ros -eiges keek schuuns langs ’t meziekblad noar Bella, die êfkes ’en -pijnlik trekske um den mond kreeg, moar toch vigelant veur zich uut -zag; krek asof er ’s mergens niks nimmendal gebeurd was. - -Moar luuster: Nou de zang gedoan is, en burgemeister met ’t groote -peket ien de hand stoat, nou drêjt ie zich zoo’n bietje um; kucht; -kiekt nóg ens um; kucht ook nog ens, en—luuster, luuster, hie sprêkt: - -„Edele dorpelingen! Jongelui! Toen Zijne Majesteit onze geëerbiedigde -Koning, mij tot burgemeester van uwe gemeente benoemd had, -toen—ofschoon ik het zelf gewenscht had—toen bekroop mij allengs toch -de vrees dat ik mij—en vooral met mijn geliefde, die zich door den -teedersten band aan mij verbinden wilde, in uwen kring niet tehuis zou -gevoelen, omdat.... omdat....” - -De jonge burgemeester hokt en kucht.... - -—Drommels! hij kon toch niet zeggen: Omdat ik hier een troep lummels en -pummels dacht te vinden; een troep schaapskoppen en ezels; volk dat -rechts niet weet dat links aan den anderen kant is; vrouwen als koeien; -en boerinnekes tot geen hooger trap van beschaving te brengen dan tot -„een schotsche drie op de hakken”. Sapperloot!—En hij herhaalde: -„Omdat....—Ik zeg.... omdat....” Maar hij was de kluts kwijt, en -kuchend stampt de jonge burgervader—die van z’n leven toch zoo menigen -gloeienden toost had geslagen, met den voet; en nu hij de meisjes -daarginds om zijn confusie de oogen ziet neerslaan—sommigen met een -ternauwernood bedwongen glimlach, sommigen blozende uit meelij, nu -voelt hij al zijn veerkracht wegzinken. Zijn handen beven en zijn -knieën klapperen zóó geweldig dat hij een stoel moet vastgrijpen om -zich te kunnen staande houden. Maar hoor, zijn jong vrouwtje met een -hoogroode kleur, fluistert hem angstig toe: „Omdat ik niet gedacht had -hier al dadelijk zooveel liefde te vinden.” - -—Och hemel ja, ’t was dood eenvoudig. Hij herstelt zich: - -„Omdat....” - -„Joa we begriepen ’t best! Schei moar uut a’j beteuterd bint,” valt nu -eensklaps Govert Ros uit: „Burgemeister had niet gedocht dat ’t -boerenvolk zooveul stoacie zou sloan. Nou, ’t is niks; we begriepen oe -wel.—Alla jongens: Lêve de neie burgemeister! Hiep hiep hoeroah!” - -Zoo iets moest den jongen Van der Neer wel totaal genezen. Welk een -vernedering. Een boerenknul zal hem zóó den mond stoppen!? Ha! nu zal -hij toonen wie hij is, en terwijl plotseling de student in hem opleeft, -wenkt hij gebiedend dat men zwijgen zal, en spreekt dan, ofschoon nog -klam van het angstzweet, dat hem straks heeft uitgebroken, en inwendig -bevend, een gansch kwartier lang zooals een student dat boven op een -tafel zou gedaan hebben. De woorden: Tot heil der burgerij. Heerlijke -Betuwsche dreven. Inspanning van alle krachten, en Jongste snik, zijn -de hoofdbestanddeelen der nu vloeiende improvisatie; maar, als ze -geëindigd is, en een driewerf herhaalde juichtoon moet zeggen: „Je hebt -het netjes overgedaan!” en de leden van den Raad en de notabelen, en -dominee en de pastoor, hem weer de hand drukken, maar—zooals Van der -Neer meent—er allemoal zoo’n valsch lachend bakkes bij zetten, dan is -er maar één, die het heele Betuwsche dorp met al zijn bewoners op de -Mookerhei wenscht, en dat is de jonge burgemeester in eigen persoon. - - - -Weinige minuten later stond Govert, met Leene Braks en Zwarte Jan en -nog anderen, achter in den boomgaard, waar zak werd geloopen.—Zwarte -Jan speulde veur kemiek. Hie trok ’en gezicht asof ie ’en gluujenden -eerdappel had iengeslikt, en keek benauwd—kemiek—krek as burgemeister -toen ie er straks niet uut kon. - -Al ’t jongvolk lachte dat ’et schoaterde. - -„Schei uut!” riep er een: „’t is um te bezwieken!” - -Jan trok nog gekker gezicht en knikte krek as burgemeister met de -knieën. - -„Hou-op! Ik stik van de lach!” klonk het weer. - -„O lieve mins, as Govert Ros hum niet op z’n plaats had gezet, dan -stond ie er nog met z’n totteloazie!” riep Leene Braks. - -En Govert van ’t Hoenderveld keek heur oan—ze was toch mooi—en hie zei: - -„Ja ’k wou ’em is teunen dat welluu hier ook niet van giesteren zin as -’t um ’en oanspraak te doen is. Ik zei ’t hum netjes niewoar? -Ekfetief!” - -„Nou dat zal woar wêzen!” riep Leene: „En wa’n kienderachtig stemmeke -het ie! Toen gij goengt sprêken, toen was ’t krek asof ’t karkurgel -tegen ’en krekel begon.” - -Govert lachte tevreden. - -„Heur ie wel Bella, hoe Leene Govert ien de locht stêkt?” fluistert -molenaars Driekske, die Bella’s liefste vriendin is. - -Bella keert zich van Driekske af en ziet gunds ’en jong die zakloopt -keukelen, en dan—’en bietje loater Govert oan den erm trekkende: - -„Govert, heur is.” - -„Zoo lief bekske, bin ie doar.” - -„Joa, luuster is êfkes.—Kom mee?” - -„Meegoan?—Allo, waar mowwe noar toe?” - -„Govert, ’t is in mien oog, van Zwarte Jan ’een loensche streek, um den -mins te bespotten woar we nog pas dat welkom oan zongen.” - -„Och, oarigheid moar.” - -„Nee, da’s geen oarigheid; da’s valsch!” - -„Noe!.... ze zeiën niks anders as dat hie ’en kikkert in de -redenierkunst, en ikke hum wiedweg de boas was.” - -„Zóó! Hebt gij dan een toesproak gehouen?” - -„Wat blief! Toen ’k hum zoo netjes op zien plaats en op z’n gemak heb -gezet!” - -„Nuum ie dat ’en toesproak!? Nee, ’t speet mien Govert, da’j doar, bij -al die grootheid—en domenei en allegoar—de mins ien ’t geloat sloeg.” - -„Ikke?” - -„Zeker!” - -„Jandorie dern, a’j niet zoo’n duuvels mooi snuutje hadt, en ’k oe nog -drie keer liever as ’en ander had, dan....” Eensklaps ernstig: -„Belleke, zeg: ’k heb oe zoo lief; moar gij—as ’en ander d’r wat opdoet -dan kniep gij d’r altied weer ’en stukske van af. Da’s niet oarig -Belleke, went ze zegge allemoal dat ikke nog veul bêter burgemeester -dan hie zou wêzen.” - -„Zeg Govert, as ’en mus meint dat ie ’en nachtegoal is, wát zou’j dan -zeggen?—Kom! wês wiezer.” - -Govert vuulde ’en heeleboel kruuzen en krieskrassen over de borst en -deur ’t hart goan. Wat weerlich, allegoar zeien ze toch dat hie.... -Moar verdrêjd, as ie dat snuutje oanziet, harrejennig! Én, ze het zich -eiges toch goedgehouen aldat Leene ’t peket had gegeven.... Alêvel ’t -is ook woar: umdat Leene dat gedoan het, mot ’t veers nou ien den zak -blieven!—Anders, joa ’t zou nou nog ’en ander effect moaken as veur ’t -geval dat burgemeister niet was blieve stêken.—Jong!—Moar nee, Belleke, -z’n lieve dierke mot toch ’en teiken hebben dat ie hóár en geen ander -lief het. - -Heur, doar klinkt de meziek. ’t Is ’en Schotse Drie!—’t Soa!—Hij pakt -heur vast in de boutjes!—’En kus?—Nee, nóg ens nee! die geeft ze nog -niet; moar de Schotse Drie, albeneur! En Govert Ros en Bella Roel ze -zwieren mee met de bonte paren die wielen op ’t malsche grastapijt. - -Zwarte Jan speult niemeer veur kemiek. Hie stoat noast zuster Leene -achter ’en appelboom onder de volle bloesems. Straks, toen Govert en -Bella samen apart goengen sprêken, toen is ie heur zuutjes noageloopen, -en het ie heur ongemarkt beluusterd. - -„Kiek, nou dansen ze alweer,” zegt Leene: „Ik gleuf toch niet Jan, dat -Govert ’t op mien het.” - -Jan geeft geen antwoord en kiekt op den grond. Hie en Leene, alschoon -ze van moeders kant, grootvoader tegen meister Lucht motte zeggen, ze -zin toch ekfetief van de boerendêl; moar—vetpot was ’t bij voader op -den kleinen pachthof niet; en.... - -Jan sting nou met Leene achter den boom, en hie zag Govert met Bella -dansen, en.... O! wat gluujde ’t hum van binnen: as rieke Govert Ros, -Leene tot vrouw nam en zien zwoager wier, en as Belleke met heur mooie -oogen dan in zien armen lee. Och Harrejennig! - -„Geen nood Leene, da’s moar dansen veur ’t fatsoen. Ou het ie ’t peket -blommen loate geven; da’s genogt, en—zoowoar as ze mien zwartkop -nuumen, zóó woar zulde gij boerin van ’t Hoenderveld wêzen.” - - - -’t Was wat later. Zwarte Jan hield Govert Ros vertrouwelik bij den arm -vast, en zei: - -„Wel Heere-minsen! zou’j oe veers niet veurdroagen! Moar dat zou zunde -en schand zin! ’t Is ’en pracht, verechtig!” - -„Joa wat dát betreft! Moar.... Nee! ’k zeg nee! ’k Heb er mien -redenoasie veur!” - -„’k Weet niet Govert-boer of ie ’t niet verplicht bint.” - -„Ikke?” - -„Zeker! As ze stommerikken en stotteroars hier as burgemeisters sturen, -dan motten ze niet denken dat welluu hier ezels zin!” - -„Nee, dat motte ze net niet! Doar zouwe ze nog ’en punt oan kunne -zuugen.” - -„Grootvoader Lucht zei giester nog: Jong, ’t is toch jammer dat boer -Ros niet op studie is gewêst.” - -„Zoo! zeidie dát?” - -„Joa Govert. Nou! en ge weet ’t ook eiges wel. Gij schudt ze uit de -mouw. Grootvoader zeit dat gij, a’j veerzen moakt, net zooveul mans -bint as hie eiges.” - -„Joa, wat ’t kunnen betreft....! As ’k op streek bin dan is ’t -oarigheid! ’k Mot soms wel is lank prakkezieren eer ’k ’t riemwoord kan -vienden; moar, soms ook smiet ik ze zoo uut de mouw.... vrouw, dauw, -lauw, bouw, trouw, zou.... Heur ie? ’t Kan mien niks schêlen, al wou’j -d’r nog tien!” - -„Nou da’s oarigheid! Moar van vrouw en trouw gesproken Ros, ’k gleuf -verechtig da’j ’en goed oog op Belleke het. ’t Is ’en oarig kiend.” - -„Nou! en niet kienderachtig!” - -„Nee zeker niet. Moar of ze ou ien alles verstoat!?” - -„Wat mein ie?” - -„Begriept ze oe veerzen Govert? Ku’j met er proaten over de -versefecoasie zooas grootvoader ’t nuumt?” - -„Dat he’k nooit geprebierd; moar....” - -„Nee, dat gleuf ik toch niet. ’t Is ’en mooi en lief dernje, aldat ze -arm en ’en wees is—doar niet van—moar ’t verstand! Grootvoader zei -letst nog dat ’t verwonderlik was hoe twee uutersten mekoar zoo -opzochten; toen sprak ie van ou Ros, en van Bella Roel.” - -„Noe! dat ze ’t groot op veerzen en wiesgeleerdheid het, dat za’k óók -niet zeggen; ten mienste....” - -„Watblief?” - -„Ten mienste.... Joa, ze het mien eiges gevroagd ’t veers ien den zak -te houwen.” - -„Wat zeg ie doar!?” zegt Jan—krek asof ie straks niet geluusterd had: -„Het ze dàt gevroagd! Moar da’s te arg, da’s.... Goeje God as boer Ros -van ’t Hoenderveld zich zóó koejeneeren loat!” - -„Koejeneeren! Nee zie.... moar ’t was, umdat....” - -Ros stond nou ook—krek as burgemeister straks, noar ’t woarum te -zuuken. Hie kon toch oan Jan de woarheid niet zeggen. En Jan, snel -invallende: - -„Allemoal ’tzelfde wóárum! moar ik zeg, da’s te arg!” en roepende noar -de zij van een paar jonge boeren en boerinnen—waarbij zuster Leene zich -bevindt: „Wat deksel; mag boer Ros ’en veers dat ie eiges gemoakt het, -moar zonder veurdracht loaten!?” - -En Jan trekt Leene oan heur jekske; en Leene, zacht kleurende: - -„Wel zekerlik niet! ’t Woar zunde en schande!” - - - -’t Wier donker. - -„Joa zunde zou ’t zeker wel wêzen! dát mot de jonge boer van ’t -Hoenderveld zich eiges grif akkerdieren; moar.... Nee, ’en geldig -„maar” is er toch niet. Jan het geliek: ’t Is geen mooie trek van mooi -Belleke: Uut wroak dat ie Leene—’t kleinkiend van meister Lucht ’t -peket liet geven, mot Govert nou ’en stuk ien den zak houen woar ie wel -dartig dagen op gedicht het. - -Govert staat eenige oogenblikken later—onbespied, en nabij een papieren -lichtballon—met zijn gedicht in de hand. Zachtjes de lippen bewegende, -leest hij. En dan: nee ’t was toch onverstandig van Belleke um zóó te -willen regieren. Belleke most begriepen dat ze geen cent ien de wereld -had, en dat Ros.... Noe joa, moar aldat Ros nóg zooveel had, en Belleke -geen joa wou zeggen, dan kon Ros nog voor tienmaal zooveul geen Belleke -oan zien hart drukken. - -....Nee! Da’s woar! Verdrêjd!—Vort met ’t ding, vort er mee! Zie zoo! -’t kan loater bij ’en andere okkoazie nog wel te pas kommen. As ie ’t -bijveurbeeld veur ’en trouwerij of ’en begroafenismoal wat veranderen -kos....? Loa’s kieken! - -’t Veers weer ien handen, tuurt Govert er in. En ’t is toch jammer; ’t -slot was óók zoo mooi; krek asof ’t ’en ekfetief gedrukt veers was: - - - „En leeft gij samen onvermeden. - - -Onvermeden, joawel, dat wil zeggen da’j alles vermeejen hebt of -vermijdt.... van noarigheid, begriep ie: - - - „Ien eendracht, vreugd en nog veul meer, - Dan zal ik steeds den dichter wezen, - En zing Wilhelmus Van der Neer.” - - -Nee, veur ’en andere okkoazie zou ’t toch slecht te sjanzieren -zin.—Noe!—as ’t op ’en verjoardag van den ouwen Vermeer kos wêzen; of -op den vief en twientigjoarigen dienst van den domeneer. Joa, t woord -is domenei, moar as ’t um de moat en ’t riem zoo wêzen most, dan ko’j -ook zeggen: domeneer. Meister Lucht sprêkt altied van dichterlijke -vrijhedens. - -En dan—zoo prakkeziert Govert al wiejer, dat ik nou geen ens de -dichterlikke vrijheid zou kunne gebruuken, um met dit veers den stadsen -kwiebes is te loate zien, wát er ien ’en boerenkop kan stêken. Och -harrejennig, ik moak en ik brêk ’em; dát he’k allang begriepen.—’t Is -vremd da’k niet eerder op ’t adee kwiem dat ze mien hier burgemeister -hadde motte moaken. As ’t gewed was dan dee ik ’t op riem; ten mienste -de trouw-redenoasies. Noe, dat zou oarigheid zin! Jong! Mien Belleke -burgemeistersvrouw!—En dan... soamen ien de dubbele karkbank. -Harrejennig!—Joa, as ik mien veers nou veurdroeg, dan kwiem ’t -misschien wel bij ’t verslag van burgemeisters ontvangst, ien de krant; -joa! En dan, as ze ’t lazzen, dan zou zoo’n govverneur, en zoo’n -menister ien Den Hoag, zich ook nog wel is achter ’t oor krabben, -en.... - -„Wie roept doar?” - -’t Is Jan. En Jan zeit dat ’t onvergeeflik en onbegriepelik was zooas -Ros noar zich wachten liet. Allegoar wisten ze ’t nou dat ie uut noam -van ’t jongvolk—nee van ’t heele darp—den neien burgemeister ien -dichtmoat zou toesprêken, went—Govert most niet kwoalik nemen—zoo’n -bezonderheid uut ’en boerenmond doar hadden Jan en zien zuster Leene -niet van zwiege kunnen: en kiek, nou ielkeen gespannen was, nou bleef -ie weg: „Kom Govert-boer, kom mee?” - -En Govert-boer keek nóg ens noar ’t licht ien den papieren ballon, -en—volgde Jan. - -’t Was eenige minuten later. - -Bij en onder de veranda van ’t burgemeestershuis zat de grootheid, met -de voornoamste en oudste boeren van ’t darp, ien ’t licht van ’en -oarige illemenoasie. - -Ge kondt wel marken dat burgemeister op alles gepreparierd was gewêst, -en dat ie van klienktum had!—Noe, d’r was getraktierd, en geklonken, en -gedanst, en zie, boer Govert Ros, sting boven op ’en stoel, en Zwarte -Jan op ’en andere noast ’m, met ’en brandende vetkeers op ’en flesch -ien de hand. - -En Govert, met ’en rooje kleur—went ien ’t letst was ie oarig oan de -natte gewêst—Govert riep met ’en handzwonk noar umlêg: - -„Alla, stil dan jongens!” En verder met ’en forsche stem: „Proaten is -proaten, moar ieder mot de eere hebben, die ’em toekumt; en as ik den -neien burgemeister zooveul as vereerd heb met ’en dichtstuk te moaken, -dan zeg ik: dan ie dan alêvel de eer zal hebben ook!” - -„Goed zoo! Lêve Ros den dichter!” krijschte Zwarte Jan zwaaiend met de -kaars, zóó dat ze bijkans uitging; en ’t jongvolk riep mee: „Lêve Ros -den dichter! Hiep hiep hoeroah!” - -„Doar niet van,” vervolgde Govert: „moar die ’t licht het, die mot ’t -loate schienen zeg ik!” - -„Krek zoo, dát mot ie!” gilde Jan en hij zwaaide zóó dat de vetkeers -uitging. Zuster Leene stak ze weer aan, en met de hand er voor, gaf ze -de kaars aan Jan terug, terwijl Govert vervolgde: - -„Sprêken is niks; moar zooas Keuning Doaved bijveurbeeld of voader -Cats, of domenei Ten Koate die te Hemmen ien de leer is gewêst, op riem -dat ’t klapt—zooas wij zeggen—da’s de boas! En, alda’j veur prefester -in de wieg bint geleid, moar da’j geen heufd veur verssefekoatsie hebt, -dan bi’j nog heel wied van de heugste wiesheid af, went de heugste -wiesheid had Soalemo, en Soalemo het ’t Hooglied gedicht. Zoo is ’t er -mee. En nou, nou za’k niet weerstoan as ze mien de eere geven; went ’en -mins die zich verhooveerdigt op geld of goed is dwoasheid, moar die de -wiesheid eert zal wandelen. Doarum bij ’t vreugdevolle drinken, zal ik -mien gedicht loate klinken!” - -„Broavo!” riepen de meesten; en de grootheid glimlachte bemoedigend. -En zie, domenei en de pastoor ze nammen—asof ’t afgesproken was—te -geliek ’en snuufke, ielk uut z’n eigen deus, en keken toen mekoar ien -’t geloat, asof ze zeggen wouen: „Hé, doet uwe d’r ook aan!?” - -Meester Lucht sprak met de jonge burgemeesters-vrouw; en het vrouwtje -vernam natuurlik in ekfetief Hollandsch—dat de dichtkunst van dien -jeugdigen grondeigenaar wel niets beteekende, maar dat hij een zeer -edelaardig karakter bezat, weshalve hij—meester Lucht—dan ook niet -aarzelachtig was om hem zijn kleinkind tot vrouw te geven. - -—Of Leene dan al met Govert Ros....? - -Luuster: - -Op dit oogenblik trekt Bella’s beste vrindin, Driekske van den mulder, -den jongen boer van ’t Hoenderveld bij zien jas, en Govert kiekt noar -under: - -„Wat blief?” - -Driekske fluustert: „Of ge niemeer oan Bella denkt?” - -„Oan Bella? Wel zeker! Moar....” - -„Ge hebt Bella oe woord gegeven da’j....” - -„Kom wat leuter ie toch!” roept Zwarte Jan en zwaait met de vetkaars -langs Driekjes hoofd: „Veuruut er mee Ros, ze kieken oe allegoar oan! -Lêve de burgemeister! Lêve de dichter Govert Ros!” - -Den jongen boer van ’t Hoenderveld is ’t ’en oogenblik asof ie begoaves -kriegt. ’t Suuzelt hum ien ’t heufd; ’t is hum asof al de grootheid met -de veranda en de heele illemenoasie met erms en been’ ien de locht -stoan! - -—Lêve de burgemeister, lêve Govert Ros....! - -Wie, wie is hier dan de burgemeister? Wie te deksel mot dan teunen dat -ie méér is as ’en domme boer? Allo Govert! ’t was ’en kienderachtigheid -van Bella. Wat!! Steet ze doar? doargunder....? met de troan’ in de -oog’?.... hum smêkend: Govert dóárdeur zou’j mien bewiezen da’j niemand -liever hebt op de wereld....?—Moar veur den weerlich! is ’t dan geen -gekheid da’j nog zult bewiezen wat geen bewies meer neudig het! En -ziedér, ’k stêk veur Belleke ’t heele Hoenderveld ien brand as ze d’r -schik in het. Moar alêvel, um zoo’n veers, da’j eiges gemoakt het, ien -den zak te houen as ze oe allemoal zoo oankieken. Nee! - -Dat alles is Govert ien ’en zwonk deur ’t heufd gegoan, en toen: - -.... Nee tóch niet! Verdrêjd! Nee! Ien één sprong was ie den -stoel af. ’t Veers zou d’r in blieven! Zeker! - -Moar—Jan en Leene woaren d’r ook nog. En, ’k weet niet, d’r kwiem toen -zooveul lêven, zooveul rumoer. En hie pruufde nog ens. En, hoe ’t zoo -liep wist Govert ook niet, moar.... ’en klein bietje loater toen sting -ie weer op den stoel, en—joa dan; ’t veers zal ie veurdragen. As ie -stark prakkezierde dan kos ie ’t wel van buuten. Luuster.... Nee, erst -begon ie met ’en roadselje: - -„Noe! ’t zal der uutkommen en toch d’r inblieven. Roaje-roaje wat is -dat?” - -Jan en allemoal hadden ’en schik van geweld. De jonge burgemeister -kneep zien gezicht asof ie óók lachen most. En Govert begon, uut ’t -heufd: - - - „’k Bespan de cyther met de snaren - Ik dicht een lied ter uwer eer - Ik zing den neien burgervader - Ik zing Wilhelmus Van der Neer. - Ik roem hem als een man vol stoacie - En met dik duiten in de kast, - Al met een vrouw, alsook vol stoacie - Moar nog geen kienderkroost tot last. - - -’t Goeng best zoo. En Belleke: Joa ’t veers bleef ien den zak. Nou -wiejer, met ’en ophoal: - - - „Ik zing den man, die ons zal leien - Gelijk een hond den blindeman - Die anders wied van ’t spoor zou glijen - En zonder hum niet loopen kan. - Ik zing.... - - -„Ik zing.... Wat duuvel! Ik zing. En zonder hum niet loopen kan.—Ik -zing.... Wel verdrêjd!” - -„D’r uut er mee! Ik zal ’t oe veurlêzen!” klonk ’t bij de vetkeers. - -—Jong dat was ’en goed addee! Moar—’t most dan tóch den zak uut. Alêvel -dat zou sikkepittig wêzen: ’t zat ’m toch niet ien dat ien den zak -blieven, moar wél ien ’t veurlêzen. - -En ’t veers kwiem er uut, en Zwarte Jan las, en fluustert: - - - „Ik poot tabak en....’” - - -„Nee, doar is ’t niet!” zegt Govert. En Jan weer: - - - „Eerdappels ien de klei gestoofd.” - - -„Nee nee! hooger.... Ik zing....” - -„O!” - - - „Ik zing de goedheid die noar ’t klein tracht.” - - -„Dat steet er niet.” - -„Joa wel! Zie moar.” - -„Nee, weg er mee.... Ik zing....” En Jan weer: - - - „De goedheid....” - - -En Govert met kracht: „Nog ens, ik zeg nee! Zoo is ’t niet!” - -„Nou lês ’t dan eiges. Wie kan ’t bêter as gij.” - -En Ros?—Wat weerlich zal ie zóó nog langer veur gek op den stoel -stoan!—Zie, hij grijpt het papier, en vuurrood geworden, galmt hij nu: - - - „Ik zing de goedheid die zich klein acht.” - - -Ik.... IK en nog vijftigmaal IK; en als ’t gedaan is, en de vetkaars -halve cirkels van vreugde door de lucht beschrijft, dan galmt het nog -sterker dan vroeger: - -„Lêve de burgemeister! Lêve de dichter Govert Ros!” - - - -Bella Boel, de wees, die haar loon op de groote boerenhoeve De -Eendenkooi trok, en dat loon méér dan waard was—umdat er geen tweede -zoo veur de melkerij bekwoam wier gevonden—Bella is den dag na ’t feest -al heel vroeg opgestaan. - -A’j niks geweten of begrepen hadt, dan zou’j oan Bella ook niks gemarkt -hebben. - -Erst—zooas altied—goeng ze noar ’t land um te melken. Ien ’t veurbij -loopen, bij ’t goan en weerkommen, keek ze ’en poar keer strak noar de -woaikolk. Nou, ’en mins mag toch wel noar ’en woaikolk kieken. Wat zou -dat!—Ien ’t melkhuus gekommen, schonk ze de melk ien de vleuten; dee -dit en dat, en trok toen ’t bovenjekske uut om oan ’t karnen te goan. - -Mooi is ze. Zoo, wat minder stief ien ’t kleedoazie, en met de beie -hand’ oan den karnboom, dan is ’t oarigheid veural, en wel begriepelik -dat zelfs de rieke Govert Ros.... - -Nee, kiek moar, ze denkt niet oan Govert. Ze het er zich overheergezet; -heelegoar; zie moar.... Jong wa’n kracht! Tjieng-tjoeng-tjieng-tjoeng; -altied moar vort. Kiek, nou zakt ’t heufd wat umlêg. Altied karnend, -tuurt ze nou stief op de rooje vloersteenen van ’t melkhuus. Zie, -ienéns geet ’t heufd weer noar boven, met ’en lach, moar ’en schampere -lach; en—altied karnend, klotst ’t nog starker ien ’t karnvat, en piept -en snauwt ’et scharnier van den karnslinger met geweld, en jankt heur -toe asof ’et heur uutlacht.... - -—Uutlachen! dát, nee dat kos ze niet verdroagen. Nee, dan schiet heur -de kracht toch tekort. De karnslinger glipt uut heur hand’, en jankt en -grienst nog êfkes; en, as ie stil is, dan.... Och zie—met ’en slip van -’t bonten boezeloar op de mooie donkere oogen gedrukt, schreit Bella; -joa! veur ’t erst sedert voader- en moeders dood. Erm kiend, wat -schreit ze! Joa goeje God, ze was wel stark, moar toch niet van iezer -of steen. - - - -Govert Ros zag Bella wel, al zag zij hum niet, en al is ’t ook pas -zeuven uur ien de vroegte. Toen Bella straks van ’t melken weerum -kwiem, en langs de kolk goeng, tóen zag ie hoar al.—Hie wou noar heur -toeloopen.... Moar nee.—Wóarum niet?—Joa hie durfde wel veul, went op -’en roazende stier was ie ens iengevlogen, en had ’em den kop met ’en -kartouw gestriekt; en, twee ienbrêkers had ie ens van ’t Hoenderveld -afgesmeten dat heur ’t karkas had gekroakt; moar nou—noar mooi Belleke -toe te goan........ nee! - -Achter ’en plankenschuurke het Govert gestoan toen Bella -veurbijliep.—’t Was.... onneuzel; moar toen ze op geen tien passen -afstand schuuns langs hum heer kwiem, toen zelf het ie geen koeroazie -gehad um Belleke toe te sprêken.—Wát! zij, zoo’n erme simpele melkbooi; -en hie, Govert Ros van ’t Hoenderveld, de darpsdichter, de....—Lêve de -burgemeister! lêve de dichter Govert Ros! hebben ze giester geroepen. -Joa, dat most de meining zeker gewêst zin: Lêve de burgemeister-dichter -Ros! Natuurlik a’j zoo uutblinkt! - -En toch—nou, hie durfde niet ens noar Belleke toegoan.—Zie, doar goeng -ze ’t hek van de hofstee De Eendenkooi ien.—Nou lupt ze noar ’t -melkhuus.—De glimmende koperen kan op heur rug blinkt en flikkert ien -de zon asof ze roept: „Kom moar; Belleke zal ook wel lachen a’j ze weer -helder ien de oogen ziet.”—Moar nee, ’t was toch noarigheid; hie vuult -dat ’t stark spektoakel zal wêzen. Hie wil.... - -Op dit oogenblik stoat Govert aan den achterkant van ’t melkhuus op een -hoogen hoop takkenbossen, met den neus tegen een klein verweerd -tuimelvenster gedrukt. Door ’t grauw-groen-roodachtig glas, vol spinrag -in de hoeken, tuurt en kiekt ie.—Zie, heur jekske geet uut. Och -harrejennig!—Nee, ge kunt niks geen verdriet oan d’r marken; niks, geen -spier.—Ze karnt.—Kiek; forsch!—’En goeje boerin! Noe!—’t Is wel zeker -dat ze d’r niet meer oan denkt; went zie, jong, wat karnt ze! Kloek! -egoal!—Moar, ’en burgemeistersvrouw, wat zou die oan de -karn!—Burgemeistersvrouw! Alêvel, Govert zou nou wel is vieftig -rieksdoalders wille geven as ie wiest woar of Belleke nou krek oan -denkt.—Jong jong, wa’n oarig pestuur! En wa’n bekske! Och harrejennig! - -Met ’en schrik trekt Govert eensklaps het hoofd terug. Bella keek naar -boven. Had ze hum gezien? Zou ze gevuuld hebben dat hie.... um -hoar....?—Nog êfkes, heel êfkes mot ie kieken: - -De karn steet stil.—En, och lieve God, is ’t woarheid; ziet ie goed -deur dat hoornige glas: Steet Belleke doar met de boezeloar veur -d’oogen, ien weemoed te schreien? - -—Vort, vort, da’s ’en oakelik gezicht. Vort! - - - -Bella schrikt. D’r wier op de deur geklopt. - -„Wie is doar?” - -„Ikke. Govert.” - -Bella vliegt noar de deur.—Zóó, met éen knars dan sleutel umgedrêjd ien -’t slot! - -—Ze was oan d’r wark en veur niemand te sprêken. - -—Moar hie most heur vragen; hie moet heur toch zeggen.... - -—Stil! Bella Roel most hum zeggen, dat alles uut was finoal! Ze had ’et -allang zoo veurzien. - -Terwijl Bella sprak, wischte zij zich haastig de tranen af; liep snel -naar de pomp; drukte met kracht den slinger omlaag, en, als nu de -zilveren straal naar beneden schiet, dan vangt ze dien op in de volle -hand, en verdrijft met het ijskille water het laatste spoor van een -dwaze weekheid.—Nu zegt ze luider: - -„Nee Govert Ros, ik spreek oe niemeer. Nog ens: ’t is uut!” - -En Govert?—Hie wil hoar toch zien en sprêken. Hie mot heur de troanjes -wegkussen uut d’oogen. - -„Dat mag doen wie God wil,” roept Bella: „moar gij Govert, nooit!” - -Kiek, dóar was ze bang veur gewêst: Nou steet ie veur ’t venster; -schuift ’et roam op; en—eerdat ze ’t gebêteren kan, is ie ien ’t -karnhuus gesprongen: - -„Liefste Belleke, ik heb oe zien schreien!” - -„’k Zou niet weten woarum boer Ros; of ’t most um de anstrantigheid -wêzen da’je deur dat roam hier binnenkumt.” - -„Bella, ik heb oe toch verechtig lief.” - -„Da’s niet woar; en al was ’t zoo, IK heb ’t oe niet.” - -„Och Bella, toe, vuul nog is êfkes oan ’t hart.” - -„Met ’en zwak mins hei’j deernis. Oe vrouw wor ik nooit!” - -„Bella, sprêk rezenoabel; was ’t niet te kienderachtig van ou, um zoo’n -eisch te doen!? Is ’t kwoad of zund dat ’en mins d’eere kriegt die ’em -toekumt. De eere is ’en heerlijkheid woar we zelfs den Heer mee dienen. -Nou, en as zoo’n stadskiend van ’en burgemeister—woar ik nog ’en halve -zak guldens veur wegsmeet—stêken blieft as ’en kiend, dan....” - -„Dan hadt gij toch motte onthouen d’j oe woord gaf oan mien.” - -„Moar zou ’k oe dan tóch niet trouw blieven ien der eeuwigheid!? Och -Belleke, gij vuult niet wat de eere is. Toen ik mien veers had -veurgelêzen, riepen ze allegoar asof ze ien den darden hemel woaren; en -ielk die me nou tegenkumt ziet me zoo verheerlikt oan, asof ze denken: -doar hei’j ’em nou.... hum!” - -„De gek.” - -„Watblief?” - -„Ze denken: doar hei’j nou de gek. Joawel, zoo is ’t! Doarum he’k oe -gewoarschouwd. Mein ie niet da’k allang geheurd heb dat ze oe uutlachen -met oe prulveerzerij.” - -„Bella!” - -„Joa! Ik zeg oe, zoo is ’t! Die oe verheerlikken, ze doen ’t um oe room -en oe wien; um oe gunst en oe geld! Van Leene wi’k niet spreken; ’t is -natuurlik dat ze gern oe vrouw wil wêzen, en ’t vleien leert van zoo’n -luupert as Zwarte Jan.—Moar zeker is ’t, joa ze lachen oe uut!” - -„En ik zeg, die oe dat wies moakt is ’en leugenoar. Heb ik geen duuzend -bewiezen veur één, da’k ze allegoar beteuterd heb. Mien veers was zelfs -bêter as ’t lied dat we zongen; dat zei Jan, en dat zeien ze allegoar.” - -„Welzeker! Bêter as ’t Welkomstlied, dat meister Lucht niet ens -heelegoar eiges dichtte, moar deur z’n nêf ien Den Hoag, van een, die -altied ekfetieve drukveerzen moakt, ien de moat brengen liet.” - -„Ik zeg oe, ’t miene was bêter. Ze schrauwden wel éns zoo hard toen ’et -uut was!” - -„Umdat ’t uut was.” - -„’k Had nooit gedocht da’j zoo stêkelig woart, Bella.” - -„De stêk van ’en wesp is venijn moar ’en dokter kan ook ien ’en wond -stêken ten nutte.” - -Bella opent nu de deur, die ze straks heeft gesloten; en dan: „Moar ’t -past niet da’j hier nog langer ien ’t karnhuus van De Eendenkooi stoat. -Goa weg Ros; ’t is uut! ik heb ’t oe gezeid.” - -Govert Ros was wit, spierwit. As ’en ander zóó gedoan had, dan zou die -ander allang met den neus op de rooje steen hebbe gelêgen. Nou sprêkt -ie: - -„Bella, wie anders as gij kos tegen mien moar de helft zeggen van ’t -geen da’j gezeid hebt. En nou, nou wies ie mien nog ’t gat van de deur. -Weet ie wel wie da’j dat gedoan hebt?” - -„Dat he’k ’en mins gedoan die de koei vergêt, die ien de sloot viel, en -loat starven umdat ie de geleerdheid en de stadslui zit noa te knooien -um gedichtstukken te moaken? dat doe ’k ’en mins, die tweemoal op één -dag loat zien dat ie uut malle glorie zien liefste ontrouw kan wêzen—en -wel ien de doagen van ’t dolst verlangen; ’en mins die liegt; die -alleen zien lust wil koopen deur ’en trouwwoord op ’t roadhuus en ien -de kark; ’en mins die gek is umdat ie z’n eigen zottetoal veur de -heugste wiesheid houdt.” - -Ros was nog witter geworden. Zoo as ’t hum nou ien de borst krabde en -schrijnde, had ie ’t nog nooit gevuuld.—Bij God ien den hemel! was er -dan grovver toal te heuren!—Wat hum ’t liefste was, stond doar as de -nijdigste, de alleen ongeleuvige, de tegenstander; as één tegen duuzend! - -—Bedoar Govert, bedoar! vermoant ie zich eiges: Ge kunt zoo’n mooi -kiend den hals toch niet brêken. Redenier as ’en wies mins tegen ’en -dom mins. Bedoar!—Joa mooi is ze, moar.... met zóo’n onverstand en -onbegriep te lêven op den duur.... nee, da’s onmeuglik!—Wát is ’en -vrouw die geen verstand en geen wiesheid het, en veural geen vereering -veur d’r man, as ie zóó bij ’t heufd is! bedoar Govert Ros! - -Eensklaps vast besloten um de dwoasheid veur de wiesheid te loaten; nóg -spierwit, moar ook—joa verechtig, niet zonder weemoed, zal ie in alle -woardigheid en bedoardheid ’t weerwoord geven: - -„Bella, ’t is zeker, ’en gek mins kan met ’en wies mins niet lêven. Wie -’t gekke mins van ons beien is doar za’k niet op antwoorden. Ik veur -mien doei iemand niet gern zeer ien ’t gemoed. Moar as ik oe dan deur -dát gat van de deur zal verloaten, dan he’k oe niks anders te zeggen as -wa’k ien de letste woorden van zoo’n gekkeveers—niewoar heb gezeid, ’en -veers, woarvan Jan en allegoar, zeien dat ze ’t nooit zoo geheurd -hadden. Luuster: - - - „Moar ik zeg, albeneur, in de wiesheid is ’t gelêgen; - De Heer schiep de zon, en de Heer schiep de rêgen.” - - -Ien ’en schoaterlach is Bella losgebarsten toen ze Govert met z’n -wiesheid van zon en rêgen zag vortgoan. - -Moar die lach.... Nee.... En toch.... O God! ze most zoo lachen; zóó, -dat heur de oajem beklemd wier: zóó dat ze te stikken docht....! Zóó, -dat ze zich noar de borst greep.—En zie, woar ze stond op de rooje -steenen, doar lag nou Bella neer; witter dan Ros, toen ie goeng met z’n -wiesheid van zon en van rêgen. - - - -Toen de boer van ’t Hoenderveld thuus kwiem—op z’n stedeerkamer! toen -was ’t al oavend.—’t Heufd het ’em ien de loatste doagen zoo roar -gesoesd; moar, ien de Roskam en oan ’t veerhuus—en ook wiedweg oan -gunne kant van ’t darp ien de Zwarte Moor, doar had ie oarig verzet -gehad, en veul vrindschap en erkenning genoten van wat ie—ook met zien -gedichtstuk—veur ’t heele darp gewêst was, zoodat ie met plezier -getraktierd en had vrijgehouen. - -Woest was ie op ’t loatst ien ’t heufd gewêst, moar ook—zooas Lucht -zeit: zénioal! Joa, went toen er één ’t glas had genomen en geroepen; -„Ik drink de gezondheid van boer Govert Ros van ’t Hoenderveld met z’n -liefke mooi uut De Eendenkooi”, toen was ie ienéns opgestoan, en had ie -zoo moar veur de vuust weg gedicht: - - - „Dóárop drinken? - Za’k verzinken! - Belleke - Kan veur mien part blieve melleke!” - - -Toch, nou ie thuus kwiem, was ie vremd en roar.—Hie kos nog niet -gleuven dat ’t uut was met dat lieve snuutje.—Lief....?—Nee, nijdig, -zonder verstand. En ’t mooie oog? Nee, eigenlik dof; joa, dof. - -—Prulveerzerij! Wel Heere bewoare! as dàt zoo was, dan zou die heele -grootheid en veural de ouwe Lucht hum niet zooveul eere hebben -toegezwoaid. - -’t Is zeker, ’en poar van ’t jongvolk het ie ’s oavends bij ’t -veurdroagen, zien smuuspelen en lachen, alêvel dat was geen uutlachen, -moar um de oarigheid van ’t gedicht gewêst. Zeker! - -Ros werpt zich in den stoel voor zijn toafel; trekt de la open, en -neemt er eenige papieren uit. Op één er van blijft hij turen.—Zou zóó’n -veers niet goed wêzen! zóó’n veers!—Riemt ’et niet allegoar? -Schoot-dood; man-kan, mins-kind.—Mins-kind? Watblief?—Joawel, -mins-kind.—Welzeker!—Wacht êfkes.... mins-prins zou toch bêter zin. -Krek, mins-prins dat riemt sekuur. As ’k nou van dat kind ’en prins kos -moaken....? Joa woarum niet!—Moar.... ien ’t gedicht kamt heel niks -prinseliks ien.—Hoe ’em der bij te kriegen?—Kiek, da’s den -dichterskunst da’j d’r krek van moakt wa’j wilt. - -Moar verdrêjd, mins, dat mot eigenlik op z’n goed Hollandsch mensch -wêzen, en.... dán kan ’t weer geen prins worden. Noe joa, zóó ku’j wel -oan de gang blieven! Wat weerlich! - -Hos valt met den elleboog op de tafel dat ’et dreunt; en, met het hoofd -in de hand blijft hij voor zich heenstaren. - -„Bella!—Prulveerzerij!” zegt hij overluid, en nog eens: „Bella!” - -Wat heurt ie?—Kiek, doar vliegt Zwarte Jan de koamer ien; ’en groot -pampier houdt ie in de hugt. ’t Is ’en krant. - -De jonge boer van ’t Hoenderveld ziet ’et, en wordt zoo rood as ’en -hoanekam. Hij begriept; hij vuult ’et: doar mot zien noam ien gedrukt -stoan! - -„Luuster!” roept Jan: „Luuster is Govert.” En Govert luistert met -opgespalkten mond noar ’t lêzen van Jan.... den kleinzeun van meister -Lucht: - -„„Voor weinige dagen werd in het naburige E. de nieuwbenoemde -burgemeester Mr. W. Van der Neer feestelijk door de gegoede bevolking -ingehaald en ontvangen....”” Sprekende: „Nou kumt er ’en heele boel -woar we niks oan hebben. Wacht, hier he’k ’et: „Onder de dorpelingen, -die wel voornamelijk den dank van denzelven”—dat sleet op den -burgemeister—„verdienden, moet in ’t bijzonder worden gerekend den Heer -Govert Ros, vermogend grondeigenaar, die....”” - -„Steet er dat....!?” - -„Zeker! Kiek moar.” En wijzende met den vinger: „„die niet slechts op -de meest onbekrompene wijze uit deszelfs eigen middelen, eerebogen en -een eerewacht had daargesteld, maar ook deszelfs dichttalent in een -sierlijk en diepgevoelig lied had neergestort.”” - -„Nee Jan, nee! bi’j gek; dat steet er niet.” - -„Hier, gedrukt ien de krant!” Weer lezende: „„Algemeen was de -opgetogenheid toen dezelve had geëindigd. Den dank werd hem van alle -zijden toegebracht, alsmede dewijl hij de schoonste onder de jeugdige -vrouwelijke feestgenooten, eene kleindochter van den straks genoemden -onderwijzer Lucht, Helena Braks, in staat had gesteld om den nieuwen -burgemeester een bouquet te overhandigen die inderdaad prachtig mocht -genoemd worden. Dat behalve de nieuwe burgemeester, de genoemde heer -Ros en mejuffrouw Braks verder de middelpunten van des burgemeesters -avondfeest waren, zal niet vermeld behoeven te worden, en evenmin dat -door allen, bij wie de herinnering aan het gevierde feest levendig zal -blijven, de wensch werd geuit: dat de heer Ros zal kunnen besluiten -zijn gedicht door den druk voor de feestgenooten verkrijgbaar te -stellen, met welken wensch wij ons, voor de ingezetenen van E., ten -volle vereenigen.”” - -Govert Ros wist niet krek woar ie was.... wat ie dee: „Zal ik die krant -hebben?” zei ie ten letste met bevenden greep noar het blad.—En Jan: - -„Joa wat za’k zeggen, over ’en half uurke wacht grootvoader de krant, -en....” - -Govert wist nóg niet wat ie dee. Hie keek op z’n gouwe harlozie, moar -zag eigenlik niet hoe loat dat ’t was: „Zal ik die krant hebben?” zei -Govert nog ens met ’en schorrigheid ien de kêl; en—nee, hie wiest ien -’t geheel niet wat ie dee, te geliek stak ie ’t harlozie oan Jan -toe.—En Jan: - -„Wat! Veur mien!?” - -„Noe! Wat kan ’t schêlen! kunt wel houen. Gêf mien, gêf mien die krant -moar.” - -’s Anderendaags toen de dorpsklok tien had gebromd, zaten de -loontrekkenden van ’t Hoenderveld aan de avondpap, en gedurig was ’t -’en verknepen gelach um te stikken: Veurtoan mosten ze den boer,—zoo -had ie gezeid—menheer nuumen. Hie sting—zeidie—zooveel as op de -nommennoaise veur burgemeister; en—as ’t op wiesheid oankwiem dan sting -ie ien ’t gelid van de keuningen Doaved en Soalemo. - -’t Booienvolk lachte. En Ros: Hie zat weer op z’n stedeerkoamer, en hie -kos ’t niet loaten um zien gedichtstukken nog is noa te kieken. Zie, -veural ’t pronkdicht op den keuning van Holland. Jong, dát was toch -oarigheid. Luuster, nee maar luister: - - - „O Sire Majesteit - Die in heerlijkheid - Met uwes gemalin - En Sire’s kinderen - Als zonen van Oranje, - Die vochten tegen Spanje, - Op ’t Loo en ien den Haag - Gezeten zijt, welaan, - Ten troon verheven vorst - In goud en zij gedost, - O vaar des vaderlands - O spruit eens dooden thans - O Konink Majesteit - U zij mijn lier gewijd. - De boer zaait rog en weit - Maar uwe heerlijkheid - Oogst lauwers, roem en glans. - De mol die wroet en graaft - De ezel zwoegt of slaapt - Elk zingt zoo op zijn wijs; - Maar komt een adjedant - Die zeit de boer is dom - Dan zeg ik ezel kom - Eens op met jou verstand; - Dan roep ik Majesteit - Kom met uw heerlijkheid - Ook eens bij Govert Ros - En voor een groots bestaan - Zeg jij is hij bekwaam - En dichter is zijn lot, - Zoo leef dan Koning vorst - Ten troon nog lang gedost - En met zijn krijgsgeluk - En hoor wat ik je zeg - Jaag alle ezels weg - Een boer die heeft zijn nut.” - - -„Nou, dat was toch niet kienderachtig, en dat eigenste veers, jong, -doar zou ie plezier van gehad hebben as ie ’t den keuning bij ’en -woatersnood had kunne voorlêzen; moar ’en woatersnood was er ien de -Bêtuw niet gekommen. Alêvel nou, as ie ’t den keuning stuurde.... joa -met de krant er bij woar zien noam in sting! Jong! jong! - -Ros gronnikte, en dan, dan lachte ie êfkes da’j ’et heuren kos. - -Nou kiekt ie op. - -Zie, doar geet ie noar ’en kleerkast; ’en laai trekt ie open; ’en witte -doek kriegt ie er uut en vouwt ’em als ’en halsdoek.—Zóó, tweekeer geet -de doek um den hals. Nou deftig ’en knoop er ien.—Hie kiekt in ’t -spiegel. Harder lacht ie. Hoa....! Dichter-burgemeister! De heer Govert -Ros!—Alles ien éénen oajem met Mejuffrouw Helena Braks. Hoa....! En -wijzende naar den spiegel: Kiek, en dat bin ik. Dichter Burgemeester! -Dat is die—die doar. ’t Steet ien de krant! Hoa!........ alles ien de -krant! - - - -Toen Ros ’en groot uur loater sliep, vast sliep, toen sloeg buuten in -’t essenhout de nachtegoal lieflik. Moar toen Ros ’s mergens wakker -wier, en de krant onder ’t heufdkussen uuttrok, en er doadelik ienkeek, -toen.... toen piepten en sjielpten de musschen en spreeuwen op ’t dak -van geweld: Of ze hum uutsjielpten, dát zeien ze niet. - - - -En dien zelfden morgen toog Bella Roel weer vroeg naar ’t melkland. ’En -frissche wiend woei deur de locht, en koelde den gloed van heur wang, -went gesloapen had ze niet. Toen ze de kolk veurbij goeng.... nee, toen -keek ze niet noar de kolk, nee, went ze zag de witte bluumpkes afwêjen -van de appel- en peerbooms langs den diek, en ze heurde nog ens de stem -van heur lieve moeder ien den hemel: „Schrei niet um de bluumpkes die -vallen, den oogst zal ’t goedmoaken.” En nog weer, heur trouwe vader: -„Wês kloek en stark mien liefste kiend, zooas oe Moeder stark was, toen -z’ alleen bleef ien kommer en ellend.” - - - -Moar driemoal ien’t verloop van den ganschen zomer en ’t noajoar er -bij, zag Bella Roel den jongen boer van ’t Hoenderveld. - -De erste keer was ’t op ’en vroege mergen toen ze mee ien ’t heujland -hielp.—Zie, doar gunds doar ree ie over den hoogen diek ien de fergon -met twee peerden.—Zwarte Jan zat noast ’em. Govert had ’en hoed op; -stads!—geen pet—en uut z’n das stakken oan weerskant spitswitte -boorden, zóó dat ie zich niet drêjen kos of hie prikte zich eiges. - -Derk van De Eendenkooi wist wel woar dat noar toe most. Noar stad. Doar -goeng ie tegenwoordig krek alle doag’ met Jan noar toe, went ze woaren -er doende um al zien gedichten ekfetief te drukken. Jan had dat veur -achthonderd gulden geakkerdierd, moar dan mosten ook al die exemplaren -met gouwe letters buutenop uut de pers kommen, krek as van de dichters -ien stad, en eenige nog mooier veur den Keuning ien Den Hoag en voorts -veur de menisters en de govverneur van Oarem! - -Zie, doar ree ie! Govert Ros.—Bella leunde op de hark, en keek ’em -noa.—Toen ie uut ’t gezicht was toen gleejen heur oogen gunds over de -weilanden, die allemoal van Ros woaren, moar woar ze geen volk tussen -de heuj-oppers zag, alschoon ’et heuj toch krek als hier diende -geburgen te worden umdat er verandering van weer oan de locht was. - -Bella keek nóg ens noar den kant woar Ros verdween, en nóg ens over -zien heujvelden, en—ze schepte diep oajem, en toog weer oan ’t wark. - - - -De tweede keer dat Bella Govert-boer zag, dat was ’en heele boel -loater, op ’en karmisoavend ien September, toen Govert veur ’t erst met -Leene Braks oan den erm ien ’t pebliek langs de kroamen kuierde. - -De jongens oan de koekblokken keken-um, en lachten. Ros was ien ’t -spiksplinternei, en alles neimodisch deur Limpers de darpskleermoaker -noar ’en ekfetieve modeploat van zestien joar vroeger, gesneejen en -gemoakt. De jas was rejoal lang—’en verrel over de knie; soepjees had -ie onder de leerzen: ’en wit vest had ie oan—’t zeggen liep umdat ie -geheurd had dat Voader Tollens ien ’t bosch bij Rotterdam óók ien ’t -wit goeng.—Nou, de jongens lachten; geen wonder, went boer Ros had ’en -knêvel loate stoan, en ’t gekste was nog dat ie vergêten had um uut z’n -ooren de zilveren ringkes te doen, die toch niet pasten onder den -glimmend zieden hoed en de spitse boorden. - -De jongens lachten en wezen naar de bovenste verdieping. - -Bella lachte niet.—Ze stond achter ’t zeil van ’en koekkroam. En -Ros—zonder dat ie Bella zag—bij ’en Neurenberger speulkroam. - -Zie, Leene Braks had ’en zwart zieden japon oan; en rood lient op hoed -en gemoed. Moar, heur gezicht was ook rood. Ze keek zoo schuchter, asof -ze bang was dat iemand heur vragen zou van ’t een of ander; en van de -okkoazie—ge weet wel. - -Bella zag Govert: moar hij zag hoar niet. En Ros vroeg noar ’en -handharmonikoa, went hie wou de schoone kunsten ien de hand warken. -Keuning Doaved speulde ook op de harp, zeidie; en ’en oogenblikske -loater vroeg ie oan den koopman: of ie wel wiest met wie ie de eer had -te sprêken?—„Nee;” zei de koopman. Ros hoalde toen uut den achterzak -van z’n lange jas ’en buukske met gruunen umslag en gouwe letters d’r -op—hie had er altied bij zich—en gaf ’et den koopman met dichtgeknepen -oogen, en sprak: - -„Nou weet ie veurgoed met wie da’j de eer hebt te sprêken.” - -„Ja kind,” zei de kramer tot een klein meisje, terwijl hij meteen het -exemplaar, getiteld: Kleibloesems en Vruchten aannam: „Ja dat vogeltje -kost ’en stooter; a’j d’r van onder op drukt dan zingt ’et.” - -’t Kind drukte. ’t Vogeltje mauwde. - -„Net ’en kat!” zei het kind, en liep lachende heen. - -Govert zag Bella niet.—En Bella? Bella Roel gieng noar huus; en toen ze -thuus op haar bovenkämerke was, en ’en halfuur lang met de kin ien de -hand veur ’t kleine venster ien de locht had zitte kieken, toen sprong -ze op, en proatte bij zich eiges: Moar as z’em dan gek moaken, gek: Mot -ik dát oanzien.... dát!?—O goeje God, joa. Wat kon ze!—Ze most ’et! - - - -En de darde keer dat Bella hum zag. Luuster: - -’t Was ien October, nacht, stikduuster. Bella sliep niet, went, over -drie doagen dan zou ’t wêzen; ge weet wel van Govert en Leene Braks.—’t -Zeggen was gewêst dat er zwoarigheid tegen heurluu trouwerij had -bestoan, umdat Govert zóó vremd en wonderboar handelde da’j denken -zoudt dat ’t ien ’t heufd niet pluus bij ’em was; althans, hie zou ’en -stuk bij den notoaris hebbe wille teikenen, woarbij ie Jan Braks, -Zwarte Jan, veur z’n heele lêven tot z’n secretoaris benuumde „met den -uutkeer doarveur,” zoo had ie gezeid, „van z’n halve koninkrijk.”—Och, -dat halve koninkrijk—had Jan gegronnikt—dat was moar ’en oarigheidje -van den boer; zie, hier stond ’t bêter beschreven.—De notoaris had ’et -gezien, moar van onderteikenen was toch niks iengekommen, en, ’t -oarigheidje was oarigheidje gebleven. - -Alêvel, wat er ook van Goverts verstand wier geproat, zóóveul was -zeker, dat ’t overmergen wêzen zou, van hum en Leene. - -En Bella lei nou te bed, en, as ze uut ’t bed noar de donkere glimp van -’t roam leit te kieken—went sloapen dat kan ze niet—zie, dan is ’t krek -asof ze rooje slengskes en ook somtieds ’en rosse gloed veur d’oogen -kriegt.—Och, bij ’t noar bed goan toen is ze nog êfkes kienderachtig -gewêst; en nou, van ’t lange kieken ien ’t duuster, niewoar?—Alêvel.... -was dat verbeilding....? Starker tuurt ze. Die slengskes....? Die rosse -gloed....? Nee zie, die gloed is buuten; gunds ien de richting van ’t -Hoenderveld. - -In één oogwenk is Bella het bed uut. - -Weer tuurt en tuurt ze.... En: „Joa, God, zoo is ’t!” - -Ien ’t zelfde oogenblik het ze wat kleeren oan ’t lief: - -„Op! Op!!” roept ze: „Brand ien ’t darp. Brand op ’t Hoenderveld!” - -Eer nog iemand op de hofstee De Eendenkooi kon gereed zijn, was Bella -al ter deure uit op weg naar ’t Hoenderveld. De nacht was donker en -koud. Het dorp sliep. Er waakte geen Wacht. Die kwam eerst met -November. - -Toen de dichter Ros er van ’t zomer voor zorgde dat zijn: Kleibloesems -en Vruchten werden verduurzaamd; toen lette boer Ros niet op ’t -avondrood, of op ’t roepen van den koekoek, of op de slakken om te -weten of ze kropen met zand of ’en streujken op den steert.—’t Letste -heuj dat ien ’t darp wier binnengehoald was ’t natte heuj van den -dichter van ’t Hoenderveld.—En toen? Ien de bargen was ’t geloajen en -broeiig hadden de heujbargen wel geroken, moar—geen mins docht er -giesteroavond oan dat de broei zoo stark was. - -Ge weet ’t, as ’t zoo arg broeit ienwendig, da’s verrotting, en as ’t -op z’n strafst kumt dan sleet er de vlam uut.—Da’s ’t verhoalje van ’t -helsche vuur misschien. - -En o God! de vlam sloeg nou den heujbarg uut met geweld; en tussen den -heujbarg en ’t roam van Goverts sloapkoamer is krek zooveul breedte dat -er ’en kar kan stoan moar ook niks meer. - -Bella op de bloote vuut’—wat schêlt ’t hoar—is ’t erf van Govert -opgevlogen. - -Alles is er in diepe rust. Alleen de vlam is wakker, en uut den barg -spitst ie de tong noar ’t vensterluuk woarachter de dichter sloapt. - -Bella beukt op de deur der hofstee.—De honden blaffen binnen en buuten. -„Brand, brand!” roept Bella. - -—De kalkoenen beginnen te schoateren, en de hoan krêjt van geweld; -alêvel de minsen doarbinnen droomen wel dat er onroad is, moar blieven -sloapen. - -Ien ’t eind doar geet ’en bovenluuk open. En gunds, zie, deur ’t hek, -doar kommen ze ook al oan met lanteerns en emmers en slangen en hoaken -en ’k weet niet wat. - -En ’t klotst doargunder op klompen; en ’t roept en schrauwt. En ’t vee -loeit ien den bongerd. En de honden roazen jankend, met den neus’ ien -de locht. En ’t woater knettert al ien den brand; moar de heujbarg -sleet twee armen vuurs uit, die de hoeve ien gloed zetten.—En ’t vuur -lacht um ’t woater en stêkt er al sissend z’n gluujende tong tegen -uut.—Luuster, nou bromt ook de brandklok. - -En binnen de opkamer, Goverts slaapvertrek? Ros sliep er.... Nee.... -hie zat er noast Keuning Soalemo op ’en troon, net as er ien den -ploatenbiebel sting; en Ros speulde op ’en trom.... bom bam, bam bom—’t -was de brandklok doarbuuten—altied deur bam bom, bom bam bom.... veur -’t plezier van Keuning Soalemo.—En de zon scheen fel—gluujend fel; moar -hie kon toch oan Keuning Soalemo z’n gedicht Op den Keuning van Holland -veurdroagen. ’t Was ’t erste uut de Kleibloesems en Vruchten. - -En Keuning Soalemo, en al ’t volk, dat al gedurig onder ’t lêzen had -gejubeld—altied met de Turksche trom er tusschen—ze hadden toen ’t uut -was, losgebroken, met ’en geweld asof ze ’t heele kastêl—went ze woaren -ien ’en kastêl met piloaren, net as ien den prentenbiebel sting—asof ze -’t kastêl met den troon en alles ten onderstboven schupten; jong, zoo’n -lêven!—En Goverts noam hadden ze gegild; en gebeukt op de piloaren; -moar ’en ander dan hie eiges sloeg nou de trom: luuster, veel starker: -boem bam boem bam.... - -Zie Leene en Jan stonden gunds ielk op één been boven op ’en kolom met -’en soabel ien de hand’ en ’en tulleband op ’t heufd. Zie, en ienéns -wieren ze zoo rood as vuur, en ’t donderde overal; en de bliksem -schoot, en de trom sloeg moar altied deur; en.... O God! ienéns smakte -Keuning Soalemo van den troon, en, Ros met ’em mee. - -Govert ontwaakte: Woar was ie? Wat was er?—Deur ’en benauwden damp zag -ie nou gloedrooje randen flikkeren um ’t venster, en de halve moantjes -ien ’t midden, goud-rood as ’en felle oavendzon. - -Wat, wát was er!? Heur, ’t gilt: „Ros, wor wakker! Op! Brand!” En op -d’eigen stond krakte de deur met donderend geweld, en stormden twee -mansluu de kamer ien. - -’t Was Goverts manier dat ie ’s oavends de grendels van binnen -dichtstreek veur venster en deur, went dóár ien ’t kammenet doar had ie -z’n geld ien. Alzoo, die buuten woaren hadden de deur motte stormloopen -en brêken. Nou grepen ze den boer bij den erm en riepen: - -„Ien Godsnoam, kom mee; ’t beschot van de bedstee steet al ien gloed!” - -Govert was nog sloap-suf, went.... niewoar, keuning Soalemo.... en.... -’t kastêl, en.... luuster moar, hier sloeg toch de trom nog: boem -bam.... En zie, doar was Jan de secretoaris ook. Joawel! Ros wreef zich -de oogen: „Brand!? wát brand!?” roept ie: „’t Is werm ien ’t Oost en -keuning Soalemo....!” - -Weinige oogenblikken later terwijl Govert door de forsche hand van zijn -bouwknecht was buiten gebracht, stond de slaapkamer in -lichtelaaie.—Maar toch waren Ros en zijn bouwknecht niet de laatsten in -’t vertrek geweest. - -Geen seconde was er voor Zwarte Jan te verliezen. Hij heeft Ros met den -bouwknecht in den rook zien verdwijnen. Hoa! ’t brêkiezer het ie nog -ien de hand. Behalve de specie lee doar ien dat groote kammenet wel -veur anderhalve ton oan alderlei pampier. De secretoaris wist ’et! Hoe -was ’t meuglik dat Ros dat alles vergêten kon. Jan vergat ’et niet: -Lienks ien de loai.... Krak krak! Harrejee! - -Wezenloos, als versuft zat de jonge boer van ’t Hoenderveld buiten -tusschen eenig uitgedragen huisraad neer, terwijl de vreeselijk door -den wind gesarde vlammen, steeds woester om zich heen grepen. - -’t Werd ontzettend, dat vuur. Ook de tweede hooiberg was door den -eerste in laaie vlam gezet. ’t Gekraak binnen de hoeve: ’t Gerakkel der -pannen: ’t Gesis en geknap van spek aan balken en in schoorsteen; ’t -ontploffen van eenig buskruit, ’twelk de kast waar het inlag deed -uiteenslaan; dit alles, vermengd met den naren brul- en janktoon der -dieren en het geschreeuw der toegestroomde helpers en kijkers, ’t moest -wel in ’t hart grijpen.—En dan, rood was alles! Rood de appelbongerd -gunds; rood de donkere hemel—helsch ien vuur—en ’en rood geflikker was -’t mee op al die gezichten, ook op ’t geloat van Govert, dat nog altied -as wezenloos stond, als verlamd deur den schrik. - -En zoo, zóó zag Bella hum veur den darden keer. - -Moar kiek, ienéns vliegt de jonge boer uut de bedwelming op; ze hadden -hum gevroagd: Woar z’n geld lee. Ze zouwen ’t nog zien te redden as ’t -ien ’t achterhuus was....?—Zie nou vliegt ie overeind, en springt half -op een stoel, en half op een neergeworpen klaptafel. Zijn oogen -fonkelden akelig, vuurrood in den gloed van den fellen brand.—En -luuster.... nou gilt ie, terwijl ie ’t rooie peerdedek, dat z’em straks -over de schouders sloegen, vast um zich heer klemt: - -„Begriep ie dan niet woar mien schat brandt!? Helpt! helpt! ’t Vuur -vliegt er op oan! Helpt! Ze branden! Al de zeuventig banden -Kleibloesems en Vruchten branden! Help minsen, helpt!” - -Met akelig krijschenden kreet het laatste herhalende, springt Ros -vooruit en over de hindernissen heen; werpt twee mannen ter zij, die -hem weerhouden willen: „Vort, vort! Zie je niet dat ik de keuninklike -dichter bin!?” - -O God, dat mot z’n dood wêzen! As roazend vliegt ie ’et brandende huus -in. Joa roazend, krankzinnig is ie, wel zeker. Wie zal ter redding -meevliegen in dien helschen gloed!? Niemand, nee! Heur, ’en dikke -stroal woater sist ’em noa; nog een; en nog een! Alêvel wat zal ’t -boaten! - -„O Heere, Heere!” roept Leene Braks: „de arme gekke mins!” - -„Stil, geen nood meer!” fluustert Jan: „Hier Leene, hier he’k den oap. -Loat hie moar zuuken, de gekke mins!” - -Alêvel, op d’eigen stond trilt Zwarte Jan deur al zien lêjen. - -Wie houdt ’em vast ien den erm as ’en knieptang....? - -Wie dondert hum in ’t oor: dat de dief noar den toren mot....? - -Steet ie doar de neie burgemeister, de stotteroar....? Moar gekscheren -is ’t niet.... en, wat ie ook spartelt—de veldwachter kumt er nog -bij—vort mot ie, vort, noar den toren! - -Moar de erme gekke mins?—Joa ’t is nou zeker wat allang ’t geproat was, -erme Govert-boer!—Roazend mot ie wel wêzen. ’t Brandend stuk hout, dat -ien de huusgang noast ’em neersmakt, ziet ie niet. Den smook en damp en -gloed hie markt en vuult ze niet. Doar gunds ien z’n stedeerkoamer, -boven ’t melkhuus, doar liggen ze, de zeuventig banden! Zou dan de -schat van zien harsens ien damp vergoan! Zou keuning Soalemo ien de -hand hebben geklapt as Jehova niet wou dat zulke bloesems en vruchten, -krek as de Psalmen en ’t Hooglied, ien den biebel kwammen, en de -dichter eiges op ’en troon van goud, met ’en harp ien de hand, krek as -keuning Doaved boven op ’t urgel ien de kark? - -Vort! geen nood! Dat vuur doar, da’s ’t Dichtervuur!—Moar ’t vuur sleet -hum ien ’t oangezicht.—Hie heurt ’t sissen van zien hoaren. Hie -vuult.... - -Nee, vort mot ie! Redden zien schat! - -Alêvel, nog êfkes blieft ie stoan.—Ziet ie goed....? Steet doar, doar -gunds ien ’t luuk van ’t melkkelder.... den Engel Goabriël?—Zal die hum -helpen?—Nee! Jehova eiges mot ’em bijstoan. De hits gluujt te stark; de -oajem.... Alêvel Vort, vort! Zien schat mot ie redden! Vort! - -En, de brandende koamer wil ie invliegen. Erme krankzinnige mins!—Moar -zie, de Engel Goabriël—heelegoar ien wit gewoad—kumt veuruut: - -„Hier gauw! Kom mee!” roept ie wenkend: „’k Heb den schat al gered! -Zie. Kom mee Govert Ros?” - -En Ros? Joa, zoo is ’t! De engel het de Kleibloesems en Vruchten zeker -geburgen toen Govert eiges nog bij Soalemo was. Kiek moar: Ien den -grooten zak doar het ie al de exemploaren bijeen. En Goddank dat den -Engel hum ’en anderen weg wiest; went, vanwoar Govert straks noar -binnen kwiem, sloeg ’t vuur nou met heele balken kroakend en spattend -neer.... En de oajem.... en ’t gevuul........ - -„Hier, hier!” riep den Engel Goabriël. En met Ros oan de hand vloog ie -de keldertrappen van ’t melkhuus af.—En doar? Joa, de borst wier er -minder beklemd. En straks op ’en oanrecht geklauterd, en dan ’t kleine -losstoande keldervenster uutgeklommen, zin ze buuten, buuten! Goddank! - -En Ros, as ie doar steet en oakelik rondziet, is ’t zeker, dan oajemt -ie ruimer! Moar o God, die pien overal; en ’t suust ’em deur ’t heufd, -en hie zakt ien de knie, en hie smakt.... - -Nee, ge begriept ’t; ’t was Bella die ’em ’t erst mee opving en -steunde. Heur inval, um oan den achterkant van ’t huus deur ’t kleine -roam van ’t melkkelder noar binnen te goan, en hum met ’en zak vol -boonen die ze vond—echte kleivruchten—te lokken, die inval had hum ’t -lêven gered. Eh och, ze kos ’et niet loaten, straks zonk ze noast hum -op de knieën neer, en dankte God: en ’en troan blonk ien heur eug: O -goeje hemel! den erme krankzinnige Ros! - - - -Er is een nacht, een sombere nacht gevallen over ’t leven van den boer -van ’t Hoenderveld. Schrikkelijke pijnen heeft hij geleden. En, toen ze -voorbij waren... och, toen duurde de nacht toch voort. - -Nee, hie was niemeer woar ie vroeger lêfde. Heel andere minsen zag ie -rondom zich, in ’en groot huus ien stad; veul vremds, veul droevigs. -En, geen korn, of weiveld zag ie hier; noch koeien of schoap’; en de -forsche rozen niet in den hof; en ook niet.... den Engel Goabriël....!? -Watblief? Wie was dat.... de Engel Goabriël? - -„Stil Govert Ros, ge bint nog zwak en verward; moar luuster. De -kleibloesems en vruchten ze kommen uut den grond en oan de boomen -niewoar? En de boer is geen Keuning, niewoar?” - -„Nee, nee!” - -„En de boer die zien wark loat verloopen, en dicht en meint dat ie -dichter is....” - -„Nee, nee! Moar den Engel Goabriël dan? Zou die, zou dat....? Joa, die -was er toch gewêst, niewoar....? Dat was zij. Zij.... Belleke!.... -Joa!!!” - -En zoo, zóó is dan langzoam, heel langzoam de zon weer oan den hemel -gekommen. - - - -’t Was op ’en oavend, ’en groot joar loater. - -Veur de nei opgebouwde hoeve ’t Hoenderveld zoaten er twee, alleen met -z’n beien, ien ’t kamperfoeliepriëel. De zon ging lieflik onder, -glanzend over de gelpe weit en peerse kleevervelden. En ’t kamperfoelie -rook.... o zoo zuut.... Zóó zuut da’j—ge weet wel! - -Nou ’t was dan ook liefde in ’t priëel, reine klinkkloare liefde! - -Met heur erm om zien hals, kuste ’t wiefke den lieven man, nou heel uut -zich eiges. - -En Ros? Hie vlocht zien hand met die van Bella ineen; en dan met de -andere hand gestrekt naar de rosse akkers: - -„Dat zin de echte kleibloesems en vruchten, mien beste wiefke.” - -En zij, noa ’en knikske: - -„Heur Govert, hoe mooi dat de nachtegoal sleet.” - -En Govert met zachte stem: - -„En de musch, hie spielt en piet niemeer, umdat—niewoar m’n engel—umdat -ie begriept, dat toch ’en wies mins”—hie kust hoar,—„met ’en gek mins -niet lêven en kan.” - - - - - - - - - -’T HART OP DE VÊLUW. - - -Phu! zoo gluujend was ’t ien doagen niet gewêst. Wie over den Rien -voer—van de Bêtuw noar de Vêluw, of andersum—die most, as mins, al z’n -verstand gebruuken om niet over den rand van ’t bootje as ’en rot ien -’t water te springen, went die zon.... neemoar die zon, ze stak as ’en -noald! Wiend? Zelfs geen onneuzel trekske liep er over ’t woater. - -As Bram Oarends, uit de Bêtuw, niet zoo arg verliefd was gewêst, dan -zou ’t hum zeker berouwd hebben dat ie zich met zóó’n hits noar de -Vêluw liet overzetten.—Brams voader zei giesteren da’j van zoo’n hits -heelegoar versmelten kos, krek as ’en keers deur de vlam.—Nee, gekheid! -Alêvel, ’t is toch gluujend op den Rien. - -Bram streupte de mouwen van zien Zundagsche jas op, en sliert de beie -hand tot over de polsen deur ’t woater. Moar wat helpt ’et! ’t Water is -zoo werm dat de boars d’r wel goar ien mot wêzen.—Phu! wat ’en hits! - -Nou, ’t lupt op ’en eind; de boot kumt ’t kribhout al noader. Teun de -veerknecht zeit: „Goddank!” Bram griept ’en tak van ’t rieshout oan den -Vêluwschen oever; zeit: „G’endag soam!” en stapt dan de boot uut. - -Teun de veerknecht brendt zich bijkans de vingers oan den ketting van -’t oakske dat ie vastleit; kruupt onder ’en wilgeboom; bloast tegen de -knoas’—’t klein gediert’—dat ’em ien de oog’ wil vliegen, en gluurt -toch Bram noa; Bram, die nou al gunder oan ’t eind van de wei, de -zwoare eikenloan ienstapt, woaronder ’t zwart ziet, arg -lommerig-duuster, met kleine glimpscheutjes van de zon d’r deurheer. - -Teun kiekt ’em noa, en gronnikt met ’en bezonderen gloed ien ’t oog. -Hie weet er meer van! Bram Oarends het niet zwiegen kunnen. Bram het -’en liefke op ’t Hoog. Moar sjuut! d’r kos niks van ienkommen; went, -a’j zooas Brams voader groote gloas’ ien oe hofstee, en dik duiten ien -’t kammenet het zitten, dan zu’j ’en erm kiend van ’en tolboas toch -krek zoomin oanzien as ’en verloopen schoenzool. - -—Alêvel, wat schêlt ’t mien, denkt Teun, en kiekt nog lilliker: ’t -Geval is er veur mien niet te slechter um. Aldat Oarends en de vrouw ’t -goedvonden; Nolleke Janssen zal in ielk geval as roazend wêzen. Van -kiends af oan woaren Bram en Nolleke oan mêkoare toegezeid. De Janssens -en Oarends zin altied koek en ei.—Joa, Nolleke zal schuumen van -kwoadheid; en ikke...... Wel deksels ding! doar was hum en knoaske vlak -ien ’t oog gevlogen; hie drukte ’t dood, en ’t beet hum ien ’t -oog.—Zu’k duuvels gediert’! - -’En klein bietje loater kwam Teunes hoastig onder den wilg uut, en -stapte weer de boot ien.—’t Woater liep ’em met heele stroal’ langs de -hoaren, went hie roeide zoo hard as hie kos noar de Bêtuw weerum, veul -harder dan straks met Bram noar de Vêluw. - -Teun had ’en adee gekregen; ’en ienval, sekuur! Hie zou ’en brief -schrieven op den noam van ’en ander. - -Toen ie straks thuus en op zien kämerke kwiem, toen nam ie uut de loai -van z’n loaitoafel, ’en gruune portefeuille; scheurde ’en blad er uit, -en schreef met potlood: - -„Mejuffer Nolleke Janssen! - -„Wetende dat UE in de rechtveerdigheit zeit, en geen verdraaijing of -logentoal duldende, zoo heef ik UE kennis te geven alsdat UEdles -uitverkorene, vol haat en tegenstand, schandelijk leugens tegen UEdele -uitbroeit als een kiep z’n eiers. Hij heeft UE. smadelik verraaijen als -een Judas Iscariot, want ofschoon UE meer as meer zijt van aanzien en -biên, zoo heef hij zich eiges verslingerd aan een vrouwspersoon dat -krek zooveul as niks is. - -„Als UE. daarvan meer wil weten dan heef ik UE. bloot den noam van een -manspersoon te noemen die....” - -Teun scheurt opnieuw een blaadje uit de portefeuille en schrijft dan -verder: - -„.... die altijd zeedig en onbesproken van handel en wandel, er niks -geen belang bij zou hebben om UE tegen het adder op te stoken, maar hem -over het water mot schipperen als hij zijn eigen op Het Hoog gaat -verslingeren. Deze persoon, zijnde Teunis Van Vlot, veerknecht, raai ik -UE aan van denzelven de waarheid en niks dan de waarheid te goan -vernemen. Deze persoon is een vriend van mij, ofschoon hij niet -wetenschappelijk is dat ik UE deze schrijf, moar ikke weet dat hij u -ganschelijk vereert omdat UE de eerste uut de Bêtuw zijt van aanzien en -biên. Wetende alzoo dat alles in de overtuiging is gelegen, en van niks -geen nietsigheid, eindig ik met de pen maar niet met het hart, mejuffer -Nolleke Janssen, zijnde ik uw Vriend....” - -Even hield Teunes op; zag eenige oogenblikken naar boven; en schrijft -dan: „Jan Peper.” - -Teun lachte, ’t was goed geprakkezierd: Jan Peper! Zoo’n mins was er -geen ien ’t heele darp. - -—Zie zoo! Nog ’en dubbel blad uutgescheurd; nou ien ’t vierkant -gevouwen, den brief er iengeleid; ’t adres er buuten op; ’en rood -ouweltje d’r tussen; zes keer den duum met den noagel er op gedrukt.... -Kloar is ie! - -Omstreeks denzelfden tijd zat Wouter Arends, de dikke boer van de hoeve -’t Rijnland, onder de linden aan de schaduwzij van zijn schoone hoeve, -puffend en blazend zijn portie bier te verorberen. - -Arends zag er al heel welvarend uit.—Moar, zeit ie: schien bedriegt. -Zooas ie hier bijveurbeeld op deze bank zit, is ie nog goed genogt um -’en oog over ’t volk te houen; welzeker, en um van doag met ’t -ienvoaren van ’t heuj toe te zien of de vrachten, die ’t hek -binnenkwammen, en langs hum heer noar den heujbarg reejen, wel goed zin -geloajen of krek genogt op tied kommen, moar, och nee, met den -oardschen tabbernoakel was ’t anders noarigheid!—Loopen, dat goeng al -bijzonder slecht; wiejer as de harrebarg kwiem ie niet mekkelik. Joa -wel, zeker, hie kon wel loopen, moar ’t dee hum kwoad; ’t loopen parste -hum altied ’t bloed noar ’t hart, en doar ko’j ’en hartteering van -kriegen had den ouwen dokter gezeid. Den ouwen dokter had er bij -gelachen; moar dokters worden op den duur ook wreed van gemoed. Geen -wonder a’j alle doag’ ermen en beenen afzoagt asof ’t um ’en sneedje -Dêventer koek was te doen. - -Wouter-boer is niet in ’t beste memeur. De knoas’ zin lastig; de wispen -snorren hum langs ’t geloat; en ’t is ’en hits um iemand, die toch niet -te best is, heelegoar van de been’ te smieten.—’t Zou bêter zin as ie -stillekes wat kos goan liggen. As ’en mins sloapt dan rust ’t bloed. -Natuurlik!—Moar hie kan ’t volk op den dag van ’t heuj ienhoalen toch -niet heelegoar oan zich eiges overloaten.—’t Was ook ’en miesderoabel -onneuzel ding dat Bram ’t krek nóu ien ’t heufd het gekregen um noar ’t -Hoog te goan. Moeder Lina had ’t niet permetiere motten. Phu! - -Wouter-boer vat nu langzoam de kruik; schenkt zich het loatste glas -bier in; ledigt het glas; steekt dan zonder om te zien, den duim noar -achter, en tikt, twee, driemoal tegen het vensterglas. - -Vrouw Lina wist wat dit beduiden moest. - -Uit den kleinen voorkelder haalde ze aanstonds een versche kruik bier; -ging er mee naar buiten; kwam ook êfkes phu tegen de zon, die heur ien -’t geloat sloeg; ging toen onder de lindes, en zette de volle kruik, in -plaats van de leege, op tafel. - -Vrouw Lina was ’en heel knap mins,—’en bietje te schroal veur ’en vrouw -van ien de veertig, zei Wouter, moar zei Wouter ook: wat nog ’t argste -was, de vrouw mankeerde nooit niks, en doarum had ze geen begriep van -andermans leed, en nooit geen woord van beklag. - -„Kh’m! Ik begriep toch niet Liene, da’j Bram vandaag naar ’t Hoog liet -goan.” - -„En hie het van mergen oan ou zelf gevraagd, Wouter.” - -„As ’k joa heb gezeid, dan he’k eigenlijk nee willen zeggen,” is -Wouters antwoord: „As ’en mins sloapt, dan is ’t onverstandig um te -vroagen, Liene.” - -„O, ’k docht da’j den heelen nacht geen oog had dichtgedaan, Wouter?” - -„Den heelen nacht! kh’m, nee geen half oog, went, as ik ’s nachts op de -rechterzied lig, dan begint de linker milt altied op te speulen van -geweld, en a’k dan op de linkerzied keer, dan begint de rechter milt -weer van veuren af oan da’k er oakelik van wor; en joa, dan soezel ik -’s mergens wel zoo’n kertierke, moar sloapen, nee!” - -Of Wouters rechter milt weer begon op te speulen? althans, ter wijl hij -in een enkele teug het nieuw ingeschonken glas verdwijnen deed, trok -hij een leelijk gezicht, en zei toen blazend: - -„Moar sloapen of niet sloapen Liene, ik weet dat Bram noar ’t Hoog is. -Met lammers of schoap’ het ie nou niks van noode; en a’j mien niet -heelegoar ziek en dol ien ’t heufd wilt moaken, zeg dan wát ie d’r doen -is?” - -„Moar Wouter hoe zou ikke....” zegt vrouw Lina, en ze draait zich wat -ter zijde, want ze vuult dat ze verschiet ien ’t geloat. - -„Hoe zou ikke! k’hm! Hoe zou ikke!” herhaalt Wouter: „Komplotjes! -Iemand ziek, iemand gek moaken! Hoe zou ikke....! Wát ikke? Woarum is -ie noar ’t Hoog, zeg?—Geen antwoord? O God, a’j is vuulde hoe ’t bloed -mien noar ’t hart schuumt. Mo’j zóó oe man liefhebben Lina?—As ’k -denken most dat Bram um die gekkigheid naar ’t Hoog was gegoan!—Wat -blief? Denkt ie oan ’t kiend dat ie ien De Pauw zag? Sprêk! O Heer, a’k -met de teerink of ’en verval van krachten lig, dán zu’j sprêken, dán, -as ’et te laat is!” - -„’k Weet niet Wouter woarum ie weer zoo woest bint! Noe joa: en aldat -Bram dan nou is ’en gekkigheidje ien ’t heufd had; aldat...” - -„Aldat!” roept Wouter-boer zoo rood als ’en kreeft: „Aldat! ’t Mot een -spichtig ding wêzen. Hei’j plan um oe zoo tegen oe wettigen man te -verzetten? Is de jong verechtig doarum noar ’t Hoog toe! Dát zal m’n -dood wêzen, went, wát heb ik anders op de wêreld as dat eenige kiend! -Niks geen spier! En as ’en moeder dat kind dan opzet um zich eiges te -versmieten; en vergêt dat we hum oan de Janssens hebben toegezeid!—O -God, a’k ’en hartsteerink krieg dan bin gij d’r schuld van, zeker!” - -Vrouw Lina zweeg: nam Wouters rooden zakdoek, die op de tafel lag, en -wischte er hem de zweetdroppels mee van het volle gelaat—Ze heeft -alweer gehoord: Wouter had niks, volstrekt niks anders op de wêreld as -zien eenig kiend!—O, ze wist ’et allang. Vroeger kon ze schreien as ze -’t heurde, moar nou, nee, ze had er zich overheer gezet; ze zou er wel -oan wennen ien ’t eind. - -„Ge mot oe niet kwoad moaken, Wouter; ge kriegt ’t toch al zoo werm van -’t bier,” zegt ze een oogenblik later. - -Van ’et bier!—Wouter bloasde.—Hie zal moar zwiegen. Dommer proat was er -niet te heuren. Asof de wermte van ’t bier en niet van de zon kumt! -Welzeker van ’t bier, went ’et bier kost ’en bagatel geld, doarum! En -dat eigenste bagatel zou ze liever oan ielk ander as oan hum gunnen. As -Lina moar ’en kriezeltje verstand had, dan zou ze begriepen dat zien -lêver ’t best bij ’en gluujende ploat is te vergelieken: kwiem d’r niet -ielkreis ’en afkoelsel op, dan sloeg de brand noar ’t hart, en: genacht -soam! - -Wouter dronk. Sprêken, nee, dat dee ie niemeer. Hie vuult dat ’et hum -kwoad doet.—Met vrouw Lina is toch geen verstandig woord te redenieren. -Moatregels zal ie nemen!—As ’t jungske ’en oaverechts adee het, en deur -zien moeder bedurven en verleid wordt, dan zal ie met geweld ’en -stökske d’r veur stêken, en zeggen: D’r uut er mee jungske! A’j -gekkigheid ien ’t heufd het, stêk dan oe kop ien ’en kuup koud woater; -en bi’j verliefd da’j ’et trouwen ien ’t zin kriegt, neem dan ’en -dernje van pestuur en fatsoen, zooas we allang veur ou destenierden; -zeg oan Nolleke dat ’t meines wordt en.... - -Zie, of ’t was afgesproken, doar kwiem Nolleke krek ’t kleine hek van -den bloemhof ien. - - - -Nolleke kon ’t hek hoast niet deur, zoo breed van heup as ze was; en -bukken most ze ook um onder den pompoen deur te kommen, die ien den -boog boven ’t hekske hing. - -Jong: wa’n stevig Nolleke! ’En breeje rand van ’en bruin streujen hoed -dekt heur geloat veur de zon, moar as ze ien de schauw van de lindes -kumt, en „g’endag soame” zeit, dan zet ze bloazend den hoed af, en a’j -ze dan goed ien ’t rooje ronde geloat hebt gezien, dan ku’j zeggen: zie -zoo dat he’k gezien. - -„Complement van voader en moeder en of Bram van middag mee -spekpannekoek kwam êten? Hie lust ze zoo gern.” - -Dat Nolleke ’en liefelikke stem het, doar ku’j ook niet in roemen. - -„Bram is noar ’t Hoog toe,” zegt vrouw Lina. - -„Noar ’t Hoog! Wat duut ie op ’t Hoog?” vraagt Nolleke, die den -valschen brief van den pseudo Jan Peper eerst bij haar tehuiskomst zal -vinden. - -„Kh’m! Lammers koopen,” zegt Arends; en dan: „Lust ie bier Nolleke?” - -„Nee, bier lust ik niet.” - -’t Is toch ’en lomperd, denkt vrouw Lina en gaat naar binnen. - -„Wanneer kumt ie weerum?” vraagt Nolleke. - -„Wanneer? ’k Weet niet,” zegt Arends met dichtgeknepen oogen. Een -oogenblik later: „Kom is êfkes hier bij me zitten?” - -Nolleke zat al. Dat wil zeggen, niet op de bank naast Wouter-boer, maar -met één been half op de tafel, zoodat de tafel onder Nolleke krak zei. - -Wouter-boer schenkt zich in, en dan: - -„’t Is te werm um druk te proaten, en êvel ’k heb toch al te veul -geproat Nolleke. Bram is ’en goeje jong, niewoar? En gij—kh’m, gij bint -as melk en bloed!” - -Nolleke wier nog roojer; moar, dat sjapieter doar had ze wel oarigheid -ien. Ze smiet den elleboog op de knie, en ’t heufd ien de hand: - -„Goddank, ik bin gezond van harte.—Bram ’en goeje jong.... Wat zou -dat?” - -„Nou, niewoar, ge meugt ’em gern?” - -„Bij de oor’ trekken, zeker.” - -„En op spekkoek traktieren?” - -„Noe joa, as we eiges genogt hebben.” - -„’t Most er moar gauw toe kommen Nolleke.” - -„Met watte?” en ze trekt een blad van den boom, en haalt een wesp, die -in Wouters glas viel er mee op ’t droge: „Stom ding! Vort! Zie, doar -snort ie.” - -„Met watte!?” herhaalt dikke Arends: „Wel met de groote sprong van oe -beien.” Zachter: „’t Wordt tied Nolleke.—’t Geet met mien achteruut. -Joa zeker, ’t is niet richtig met mien. Bij veurbeeld, ge ziet da’k -bier drink, moar da’k dorst heb, nee, dat kan ’k niet zeggen, en da’s -’en slecht teiken.” - -Nolleke gronnikt. - -„Ge ziet er anders nog al welvoarende uut boer Oarends.” - -„Kh’m! dat zeggen ze; moar ’en mins vuult z’n eiges ’et beste.” -Geheimzinnig: „’s Oavonds geen êtlust Nolleke. As ’k drie sneêen mik -met ’en eindje worst heb gegêten dan, ’k weet niet, dan gêf ik um de -dikke melk geen spier meer.” - -„En loatst zag ik oe twee borden met smoak d’r op toe êten.” - -„Kh’m! joa; moar, alle goeje dingen bestoan in drie, Nolleke.—Nee: ’t -wil niet meer, en doarum,—ge zult ’t alêvel verstoan: ’en voader wil -z’n kiend dan toch nog gern gelukkig zien.—Nou! Bram is stil van memeur -en koerakter. Heur is: ’k zal ’em zoo gauw as ie thuus kumt bij oe -oansturen.—Gij Nolleke, bint meer mans as hie; ge mot ’em moar ’en -bietje ien ’t gevlei kommen....” - -Nolleke springt in ’t zelfde oogenblik van de tafel; en dan, in haar -volle breedte er voor, met de handen in de zij, roept ze: - -„Zou ik ’em oanlonken!? Nee Wouter-boer; a’j denkt da’k doartoe -kapoabel bin, dan hei’j de rechte niet veur.” - -Arends wischt zich onrustig de zweetdroppels van ’t voorhoofd. Nolleke -vervolgt in éénen adem: - -„Da’k nee zou gezeid hebben as ie ’t heel gern wou, dat gleuf ik niet, -went goed is ie; en ook, as gelluu kumt te vallen dan zit ie dik ien de -moppen. Hoe meer bij mekoar hoe bêter; ’en mins kan ze gebruuken. -Moar....” - -Arends schuift heel onrustig op de bank heen en weer, zoodat de bank er -van kraakt. Nolleke kos zoo oakelig rondborstig wêzen.—Goeje hemel: as -gelluu kumt te vallen! Wouter het geen dreuge droad oan ’t lief; en -Nolleke proat al wiejer: - -„Moar a’j meint da’k ’em op spekkoek zou traktieren um ’em met stroop -te smêren, zie, ’k smeet húm en oú en oe allegoar nog liever met ’en -gluuiende spekkoek vlak ien ’t oangezicht.—Goeje mergen!” - -Wouter-boer was er perplekst van. Doar liep ze vort, dikke Nolleke; ’t -hekske met muujte weer deur, zich bukkende veur den grooten -pompoen.—Vort was ze!—Nee moar, Wouter-boer was er kapot van! ’t Zou -hum kwoad doen, opbrêken, zeker! Wa’n bretoale mond kos dat Nolleke -opstêken. En toch,—as Bram zich eigen oan ’en spiering op ’t Hoog -versmieten goeng—Nolleke.... wa’n keurlik pestuur! - -Wouter-boer wischte zich nog eens de zweetdroppels van ’t gelaat, en -toen, toen stak hij zonder om te zien den duim weer naar achter, en -tikte op het venster, om—z’n darde kruuk bier. - - - -Inmiddels heeft Bram Arends aan de overzijde van den Rijn, onder ’t -dichte eikenloof zijn weg vervolgd. - -Bram wist het: hier, bij den grooten plas, waar de laaghangende takken -zich in den donkeren spiegel baden, hier moest hij rechts het tamelijk -steile grauwgele zandpad op—Vóórdat Bram echter den Veluwschen bergrug -beklom, blijft hij nog even staan. Z’n hart begon zoo wonder te -kloppen. As ie boven op den barg is, en dan ’en goed eind deur ’t bosch -en ’t akkermoalshout loopt, met nog ’en klein eindje rechts den -stroatweg, dan zal ie heur lêvende snuutje al vlak veur zich zien, -dan.... Och lieve deugd, ’t hart klopt ’em as ’en gek, as ’en harlozie -dat gauw geet. Moar toch, hie kan ’t lachen niet loaten, joa lachen mot -ie. Och hie is zoo verliefd. - -Nou schept Bram oajem, en zie, doar geet ie ’t pad van den barg op. - - - -In de deur van een klein huisje met een tolboom aan den straatweg, -stond terzelfder tijd Driekske van oome Thijs den tolbaas—die vroeger -schaapherder was. Ze stond er in de schaduw. Natuurlik, went ie zolle -niet gleuven zoo werm as ’t binne in ’t tolhuusken was.—Oome Thijs had -gelachen, dat Driekske ’t opgemoakte brood niet noar den bakker hoefde -te sturen, went dat ’et nou van eiges wel bakken zol.—Oome, och -joa—oome is zoo’n beste vroolikke mins! Was er wel één dien ze liever -had op de wêreld! Moar ’t is toch vremd, denkt Driekske al verder: -siends da’k de veurige wêke met de mart ien stad was, ben ikke lank zoo -vroolik niet meer, en—nee, zoo goed veur oome ook niet.—’t Was ’en -vriendelik jungske; heel vrindelik! Moar ’t zou bêter gewêst zin as ie -met den martdag uut De Pauw te Oarem was weggebleven, went, nou kumt ie -mien ielkreis weer veur den oandacht: en, dan zeit ie: Zóó, bin ie ’en -dochter van den tolboas Witte? En zoo al wiejer.—Wat ie mien loater zoo -heel zacht ien ’t oor fluusterde, loa’k doar niet oan denken. De -Bêtuwsche boerkes zitten zoo vast ien de vette klei; en ikke....? O -foei! ’k bin oomes kind, en oomes zuster, en oomes vrouw. Kom, loa’k -liever is zingen, ’t is bêter as prakkezieren. - -En heur stem klonk as ’en klökske; zóó rein, dat ’en eekhornje ien den -beukeboom bij ’t tolhek, z’n snuutje um den boom stak, en luusteren -bleef. - -Heur, nou begint ze: - - - „’t Was lieflik en stil in den oavendstond, - De veugeljes zongen heur liedjes ien ’t rond, - De moan blonk ien ’t bosch en ze lachte vol vree; - En Elsje, mooi Elsje, die dee ’t met heur mee. - ’t Was lieflik ien ’t bosch en geen bloadje bewoog, - De nachtegoal zong, en de moan lachte umhoog, - Nou, lachen, dat mocht ze; moar Elsje nog meer, - Went—koozend zat Reindert ien ’t mos bij heur neer.” - - -Of ’t eekhornje boven ien den beukeboom meinde dat er onroad was.... -Vort wipt ie van tak op tak ’t bosch ien. - -Driekske had bij ’t letste woord dat ze zong noar den hoek van ’t hout -gezien woar de zandweg op den stroatweg uutkomt, en—’en kleur as vuur -had ze gekregen. Krek geliek dat den eekhorn ien ’t bosch sprong, is -zij met ’en zwonk de deur van ’t tolhuusken iengevlogen. - -„Wel mien snuusken, loat ie Reindert en Elsje moar zoo ien ’t mos -zitten! Woarum vliegt dat zoo pardoes den tol ien?” zegt Thijs de -tolbaas, die ’en wollen sok zit te breien, en lachend den blik naar ’t -meisje wendt. - -„Ik kreeg ’t zoo werm, oome.” - -„Van ’t zingen? Dóarum doen de nachtegoals ’t misschien as de zon ien -’t west is,” lacht Thijs: „Van den kuulen oavend te zingen a’j ’t zoo -werm hebt, kan anders geen kwoad. Zie, ’t frischt mien op da’k grovve -wollen sokken brei; noe denk ik oan den winter as ’t kolde is, en hoe -we dan met ’en roojen neus noar ’t zunneken uutkieken.” - -Driekske hoorde maar half wat oome verder sprak; ze keek naar de deur; -zette een stoel recht; nam haastig een paar voorwerpen van de tafel, -die er anders volstrekt niets misdeden; trok even aan haar heldere -mutske, en—’t was wel ’en wonder van Driekske—êfkes, zoo heel êfkes met -’en zwonk keek ze in ’t kleine spiegel. - -O Heere, doar was ie! - -Bram Arends stond op den drempel. - -Bram had allegoar zwarte en rooje sterrekes veur de oogen; misschien -umdat ie pas uut de felle zon kwiem. - -„Is doar iemand?” vroeg Thijs, terwijl hij toch Bram met zijn groote -blauwe oogen vierkant aankeek. - -Bram had iets vremds ien de kêl dat ie niet proaten kos; alêvel ’t -antwoord was toch ook niet neudig, went de kleine mins keek ’em vlak -ien ’t oangezicht. En,—Och lieve heer, dóár was zij! - -„’k Zeg, Driekske, is doar iemand?” herneemt Thijs iets luider, en ziet -nu ’t meisje vragend aan. - -—Joa, d’r was iemand.—Wat ie wol dat.... nee, dat wist ze -niet—Misschien wol de vrindschap is opstéken? Misschien....? - -Bram Arends begriept dat ie toch zoo niet kan blieven; went die groote -blauw oogen van den sokkenbreier zien hum moar altied stief oan, en hie -zeit: - -„G’en dag soame boas Witte; ikke bin ’et.” - -„Ikke!” lacht Thijs, „da’s sekuur genoeg. ’k Weet niet of er drie of -vier millioen ikkes in ’t lieve land zin. Wês welkom ikke. Goa er -zitten. Daar steet ’en stoel.” Thijs wees waar de stoel stond. - -„A’k me niet bedrieg,” herneemt Thijs, „dan he’k ’t plezier ’en -manspersoon van jonge joaren veur me te zien....?” - -—Nou da’s en mooie! denkt Bram, zou de tolboas meinen da’k en verkleed -vrouwspersoon was.—Efkes ziet ie naar Driekske: Och goeje hemel, zóó as -ze doar steet, schuchter met den veurscheut zoo half ien den mond, nou -is ze nog honderdmaal fiener en mooier as loatst te Oarem ien ’t -lozement De Pauw.—’t Was krek ’en engeltje van ’t urgel ien de kark; -moar met kleerkes oan en ’en frisse kleur zonder bazuun. - -Bram had ’et vreeselijk warm, moar hij verstout zich. Schuins naar ’t -meisje ziende, gaat hij een schrede vooruit, steekt den tolbaas de hand -toe, en zegt: - -„Ik kom kennis moaken boas Witte. ’k Weet da’j vroeger schêper bin -gewêst, en umda’k lammers wou koopen, zoo docht ik da’k hier wel road -zou kriegen.” - -’t Was vremd, Bram hiew de hand al veuruut, moar Thijs scheen er geen -trek ien te hebben. - -Bram wier nog wermer; de mins keek hum toch zoo wonderlik oan.—Zou ie -’t begriepen wát lammeke hum noar ’t Hoog had geroepen? Zou ’t ook van -dien mins ’et ooilam wêzen dat ie hoalen wou noar de Bêtuwsche klei? - -„Oome is blind, heelegoar blind,” fluistert Driekske met meewarige -stem; en luide: „Oome hie stêkt oe de hand toe.” - -—Die blauwe heldere oogen, blind, stêkeblind! Dát greep Bram diep in ’t -hart, en hij drukte de hand, die nu veuruut was gebracht. - -„Da’s te zeggen, krek blind bin ik niet,” valt Thijs in: „went a’k nou -moar wete, hoe da’j d’r zoo wat uutziet kammeroad, dan zie ik oe m’n -heele lêven zoo goed as ’en ander.” - -Driekske heeft den boezeloar al loaten glippen, ze leunt nu op den -schouder van Thijs, en—toch zoo’n bietje schuchter zegt ze, terwijl ze -zoo half-oogig soms noar ’t Bêtuwsche jungske ziet: - -„Blonde hoaren Oome. ’En knap rond veurheufd. Oogen licht blauw, -kleur.... as van de bluumkes op ’t porselein. Knappe neus.” - -„Groote neus?” vraagt Thijs. - -„Nee,” zegt Driekske, „volstrekt niet; noar den oard oome.” - -Bram meinde dat z’n neus groot was: alêvel as dat snuutje ’em noar den -oard vond, dan zou ’t wel zoo wêzen.—Bram keek strak veur zich uut. -Luuster, ’t mooie kiend teikende wiejer: - -„Ooren half onder ’en blond vlökske hoar, dicht bij ’t heufd; niks -rood; zonder ringskes. Kin rond; zoo’n klein bietje veuruut. En frisse -kleur. Blauwloakensch pak; bruin vest met botten knoopen, en....” - -„Ho, ho!” roept Thijs: „Niet te hoastig snuuske; ie hebbe nog niks van -den mond ’ezeid.” - -Zou Driekske ’t vergêten hebben? Ze kreeg een kleur as vuur; en Bram -die ’t met ’en schuunsch oog gewoar wier, kreeg van de weerstuut d’r -een as ’en zon bij ’t ondergoan. En Driekske zei zuutjes: - -„De mond oome—o, dat schikt genoeg: ’en knappe mond oome.” - -„Rooje lippen?” vraagt Thijs. - -Bram—’t was oarig—Bram kon dien eigensten mond niet stilhouen; ’t -woater kwiem ’em oan de lippen; hie dee heel zuutjes ’en stap noar -Driekske veuruut, en—nee, met ’en schuunsch oog zag ie noar den blinde; -nee, ’t zou gnieps en slecht wêzen, met zoo’n erme mins; en Bram trok -den roojen neusdoek uut den zak, en wischte zich eiges er mee deur—’t -pertret. - -„Best zoo snuuske!” valt Thijs nu in: „Nou zie ik hum goed. Driemoal -knap niewoar? Wi’k oe zeggen wie ’t is? ’t Is ’et jungske van den -veurigen martdag uut De Pauw te Oarem.” - -Bram meent dat het onweert bij zonneschijn. Wat deksel! hoe kon de -blinde dat weten! - -Driekske is er kloar van geschrokken: hoe kon ie ’t zoo roajen! - -„Joa, kammeroad,” herneemt Thijs: „da’j zonder licht ien de oogen, zien -kunne, dat begriept niet ielke mins; moar ’t is zoo.—Eén dink is jammer -veur oe; ’t lammeke zal van heur schêper niet af willen, aldat zelfs de -schoapskooi in oe vette Bêtuw wied veur d’r open stoat.” - -—Och, Thijs weet wel bêter, as ’t er op oankumt dan zal zelfs ’t lieve -Driekske, „heur driemoal knappe jungske, met ’en mond noar beheuren” -niet veur den blinden oom ien de stêk kunnen loaten; da’s den amoer; -moar tegenstand uut de Bêtuw dóár is ie bang veur. Alêvel op d’eigen -stond as Thijs van ’t lammeke sprak dat heur schêper niet zou willen -verloaten, is ’t hart van Driekske oan ’t kloppen gegoan, zóó dat heur -willens of niet de trönjes ien d’oog’ zin gesprongen. Ienéns, pardoes, -doar lei ze um den goejerd zien hals. Zou ze húm, den stakker, den -besten, den vroolikken blinde verloaten! - -„Nee oome, nee! van oe afgoan dat doe’j ’k niet; nooit van z’n lêven!” -roept ze, en verbergt haar lief gezichtje voor de oogen van dat knappe -Bêtuwsche jungske, oan oomes trouwe borst. - -Bram Oarends was d’r beduusd van geworden. Onderwêg had ie straks wel -honderd keer bij zich eiges gerepeteerd hoe ie met zien amoer veur den -dag zou kommen. Hie had gemeind dat ’t wel oavend worden kon eer ie ’t -woord ronduut tegen dien oome over de lippen zou hebben. En nou, ’t is -nog geen tien menuten dat ie binnen den tol was, en—zonder dat ie één -éénig woord had gesproken, was ’t al alles d’r uut; en—’t leek zoo te -wêzen—al uut er mee ook. - -Alêvel da’s toch als-tee gezwiend! Bram had ’et werm; moar, luuster, -dom is ie niet: - -„Da’s gauw begrepen boas Witte, en gauw besloten van ’t lief Driekske -ook. Nou, ’t verlocht mien da’j alles geroajen hebt; en ’t duut mien -ook goed dat Driekske oe zoo lief het, en oe nooit wil verloaten. Da’s -een goed teiken boas Witte.” - -Driekske zag op, en noar ’t Bêtuwsche jungske. Och, wat sprak ie oarig. -Moar kiek, hie wischte zich ’et geloat. Och heere, hie zou wel dorst -hebben, en wel muu zin van ’t loopen ook.—Alschoon ze oome nooit -verloaten wou, ze kon ’t jungske, dat heur ien De Pauw te Oarem zoo wat -oarigs ien ’t oor het gefluusterd, toch wel ’en goed hart gunnen;—en -’en stoel geven;—en ’en glêske suukerwoater met en scheutje azien -prezentieren; woarum niet; ’t azienwoater zou hum verkwikken; bêter -drank is er met de wermte ien de heele wêreld niet te prakkezieren: -„Niewoar oome Thijs?” - -„Wel zeker snuuske,” zegt de blinde, en Drieksje ruurt met een pleeten -lepeltje in haar Veluwsche limonade; en Bram, as ie ’t glas neemt, dan -zeit ie: „O!” went hie had die kleine pink er hoast bij genomen. En as -ie den drank drinkt, dan zou misschien ’en ander ’en zuur gezicht -hebben getrokken, moar hie—nee, nooit had ie zoo’n verfrissing -gepruufd, en nooit had ie eugskes gezien, die hum zóó lieflik vroegen: -of ’t hum goeddee, en of z’em ook nóg op zoo’n glêske traktieren -kos.—Noe joa, ’t glee toch zoo koel noar binnen, en: „Geen nood boas -Witte, te gauw drink ik niet.” - -Hoe ’t zoo geloopen was kos Bram zich eiges niet verkloaren, moar, met -’en wondere franse slag had die tolboas hum tot den aftocht bewogen. -Nee, ’t hoefde met dat liefke niet UUT te wêzen had ie gezeid, en -Driekske toen ze hum bij ’t afscheid die kleine hand gaf, toen het ze -ook gefluusterd: „Oome verloaten doei ik wel nooit, moar ou -vergêten.... ’k zou niet weten woarum.” Alêvel ’t was hum toch wat al -te gauw huus-in huus-uut gewêst; en, hie zou dan nou weer alleen.... - -Zie, dát was wonderboarlik! Toen Bram den blinde ’en hand tot afscheid -wou geven, met de belofte dat ie erst met voader en moeder zou sprêken, -toen het de blinde gezeid, dat ie ’en goed eind meeging um Bram ’t -allernoaste pad over den barg deur ’t bosch te wiezen, went de rechte -weg, niewoar, was toch altied de kortste, en hier óók de beste. - -’t Was al heel wonderboarlik: Thijs Witte wou niks van geen vasthouen -weten: ’En dun hoagedorn-stökske had ie ien de hand en doarmee spitste -en tikte ie veuruut en op zied—krek as ’en peerd met de oor’ speult. -Joa, asof ie ’t heele landschap ien ’t heufd had, zoo sprak ie van de -hei op zied, en ’t beukenbosch gunds, en ’t deurzicht op de Bêtuw; en -de bremstruuken hier en de wilde eerdbêzen doar ien ’t gres.—En op ’t -smalle poadje deur ’t hout, liep ie Bram veuruut; niet te hoastig moar -heel sekuur. Zeker, ’t was ’en miroakel! - -As Bram ’t niet eiges gezien of geheurd had, hie zou niet geleufd -hebben dat ’en blinde zich zoo redden en op ’t gevuul af kieken kos, -moar nog minder dat ie vroolik zou proaten as de kloarziendste mins, -alschoon de heldere gruune zomerdag, toch stikduustre nacht veur ’em -was. - - - -Terwijl de beide mannen nu juist bij een kromming van het smalle pad, -den heuvel afdalende, achter het struikgewas verdwijnen, heeft er aan -de Betuwzij nabij de rivier, een ander tooneel plaats. - -Nolleke Janssen, die pas nietsig van kwoadheid over de proat van boer -Oarends was thuus gekommen, het deur ’en errebeiers kiend ’en brief -gekregen; den brief deur Teunes geschreven. - -Nolleke het den brief gelêzen, en, van vuurrood is ze spierwit -geworden; heur dikke hand’ het ze tot vuusten geknepen; ze is zich goan -wasschen oan den put; en boven op heur cel het ze oan ’t -loddereindeuske geroken. Maar nou—weg met die gekheid! Zoo, nou vuult -ze zich stark. Vort mot ze noar ’t veerhuus! - -Teun de veerknecht lei oan ’t woater platweg achterover op den grond, -ien de schauw van ’en rietmat. Toen ie Nolleke van verre zag oankummen, -toen kneep ie de oogen dicht.—Hij sliep.—Doar kumt ze. En dan, as -Nolleke al veur de darde keer zien noam het geroepen, en êfkes met heur -voet hum ’t wakker worden meklik moakt, dan zeit ie verwonderd: - -„Hê, wie is doar?” - -Nolleke wou wel is weten of Teun bevrind was met ’en mins die Jan Peper -heitte? - -Teun was al opgestoan. - -„Bevrind,—nee, moar ik ken ’em van oanzien; hie kumt zoo’n enkelen keer -hier over ’t woater. Wat zou dat juffer Janssen?” - -Nolleke kiekt ien ’t ronde.—Niemand ziet ze. - -—Of Teun dan is êfkes deez brief wil lêzen? - -Teun sprak gemuujzoam: - -„Nee, mot niet kwoalik nemen, andermans brieven.... nee!” - -Nolleke stampt met den voet. Ze wil dat ie den brief zal lêzen. - -En Teun, as ie dan tóch zoo asstrant most zin!.... Hie lêst; en as ie -’t gedoan het dan kiekt ie beschoamd, en zeit: - -„Och, wat za’k oe zeggen juffer Janssen: ’t is woarheid, zeker!” - -„Wát is woarheid vroag ik?” stampt Nolleke weer. - -Teun ziet heur oakelik oan: - -„Och juffer Janssen, ge weet niet hoe ’t heele darp oe beklaagt.” - -„Bekloagen! Mien!? ’k Wil weten woarum!?” - -Teun wijst naar den brief, en dan: - -„Moar ’t most er van kommen.” - -„Mins ik stik! Sprêk, wat mein ie?” - -„Ien de wieg oan mekoare gekoppeld! Och heere, den amoer as ’en leske -van buuten geleerd! Ielkeen juffer Janssen, bekloagt oe; schoon kiend -as ge bint!” - -Nolleke bijt zich de lippen in bloed. Teun vervolgt: - -„Joa juffer, noe den vremde oe ’t oog het doen opengoan, nou, ’t mot -gezeid zin: ’t is ’en schandoal!” - -En Nolleke forsch: - -„Wat weet ie van Bram Oarends? Allô!” - -—Och! Teun wou er liefst niet van sprêken. Peper had zwiege motten; -moar, nou Peper zoo’n brief had geschreven, en as ’t dan zoo wêzen -most, dan zou ie ’t heur zeggen—Teun zag noar den opweg en voorders ien -’t rond.—Joa, dan zou ie d’r moar veur uutkommen, dat Bram, krek as ien -den brief sting, z’n eigen had verslingerd oan ’en licht vrouwspersoon, -woarmee ie te Oarem kennis had gemoakt en nou op de Vêluw in ’t geniep -verkeering hiew. - -„En dat weet ie sekuur?” zegt Nolleke met vlammen in ’t oog. - -„Zóó sekuur as dat de zon oan den hemel steet,” zegt Teun: „en krek zoo -zeker as dat ’et God gekloagd is dat zoo’n melkmuul ’t welgeschoapenste -kiend uut de Bêtuw—gekoppeld of niet—zoo schandelik vergêt.” - -Nolleke Janssen kon niet spreken. Zóóveul leed en op zoo’n wermen dag; -en zóóveul loopen; en a’j zóó zwoar van pestuur bint!—Ze snakte noar -oajem.... - -„Bewiezen!” zegt ze: „Ik vroag noar bewiezen?” - -Teun kumt noar heur toe; vat—alsof ’t zoo van zelf sprak—heur hand; en -dan.... - -Moar Nolleke—klets!—„Handen thuus houen; vort! Ik vroag oe bewiezen! -Wie het ’t oe gezeid?” - -Teun begriept dat ie te gauw van wal is gestoken.—Alêvel, noe zal ie -hoar dan ook bescheielik de moat volmêten: - -—Al dukkels, en ’t meest bij oavend en ontied, zei Teun, had ie Bram -motten overzetten; en, Bram had de reden woarum ie noar ’t Hoog goeng, -niet kunne verzwiegen. Teun had hum toen ’t verkeerde kloar veur oogen -gesteld, en op juffer Nolleke gewezen—die toch meer as meer was. Moar, -fluite! niks had geholpen. Gek was ie noar dat vrouwmins, stoapelgek! - -—Of Teun hoar kende? - -—Wel zeker, hie kende hoar best. - -—Of ze groot van pestuur was? - -—Joawel, groot en permantig; moar veural ’en valse tronie; gouwe -bellekes ien de oor’. Schandoalen, schandoalen! O! En rauw ien d’r -mond! Juffer Janssen zou ’en kleur kriegen as ze ’t alles noar woarheid -vernam. Moar, dat den kwiebes weerd zou wêzen, dat ’en lieflik kind as -Nolleke, nog zie zóóveul van ’em weten wou, dát nee,” zei Teun, „da’s -krek zoo onmeugelik asdat ik oe kan oanzien zonder.... Och Heer!” kwiem -ie toen met ’en diepen zucht, en nóg ens: „Och Heer!” - -Nolleke wist niet wát Teun in ’t letste gezeid het. Wark het ze um hoar -troan’ te bedwingen. Ien éns had ze gevuuld dat Bram hoar toch diep ien -’t gemoed lei.—Och, ’t was altied, van klein kiend af oan, zoo’n oarig -jungske gewêst!—As noaste buren woaren ze krek as van éénen heerd! Woar -was de tied dat ze soam den grooten karnhond veur de prikslee spanden, -en ielk verzet op de slee goenge zitten; toen ze soamen mussen ien de -knip vongen; en witte konien’ hiewen, niks as witte, wel vieftig, met -rooje oogen! - -Nolleke vermant zich nou ze oan rooje oogen denkt. Den Teun zal niet -marken hoe’n slag ze op ’t hart kreeg. Moar, Teun sprak onwoarheid! ’t -Kon zóó niet wêzen!—Had ze dan geen gevuul veur Bram asof z’em -lêvenslank op de spekkoek met stroop wou traktieren; en hie, het ie -zelfs nog loatst niet gezeid, dat geen mins ze zoo lekker kon bakken as -zij? - -Nolleke vuult dat ze wit wordt. Bij al wat heur lief is, as ’t woarheid -mot wêzen, dan zal ie ’t onderveinden dat Nolleke zich niet bespotten -loat! Dan zal ze zich wrêken!—Alêvel, zekerheid wil ze.—En tot Teun.... -Nee, erst, nógens—klets! Weg met die hand!—Luuster: „A’k zekerheid -kreeg dat ie zich oan zoo’n slecht vrouwmins kon versmieten....” - -„Dan was ie weerd,” valt Teunes in, „dat ie den hals brak, juffer -Janssen.—As Bram ’t woater weer overkumt, dan za’k ’em zeggen dat ie op -d’eigen stond noar oe toe mot um zich vrij te sprêken; of—en zoo zal ’t -wêzen—as ie ’t niet durft, en j’em loater met blauwe oogen en ’en -dikken neus deur ’t darp ziet goan, denk dan moar dat Teunes Van Vlot -niet zal verdroagen dat ’et liefste kiend uut de Bêtuw, bespot en -vertrampt wordt; en.... Och juffer Janssen!” - -Nolleke kwiem nog êfkes, klets, met de hand op Teunes’ hand, moar niet -zoo straf as de twee erste keeren. Heur gemoed was overvol. As ’t -uutkumt dat Bram zich eiges en hoar vergat, dan.... O! ze kan ’t niet -langer uuthouen; heur oogen schieten ien troan’. Oan Teunes drêjt ze -den rug toe. En, vort is ze, den weg op noar huus. - - - -Een klein uur later heerschte er bij boer Arends op ’t Rijnland de -grootste ontsteltenis. - -Zoo even was er van de overzij der rivier een boodschap gebracht, dat -Bram niet thuis kon komen, want, dat hem op ’t Hoog een overval had -getroffen,—waarschijnlijk van de warmte of te sterke verkoeling—en, dat -hij nu bij Witte den tolbaas, in huis lag. - -—Bij Witte den tolbaas! ’En overval! O God, dát het boer Oarends wel -altied gedocht!—Moeders onverstand zou ’t verdarf van ’t kiend wêzen; -’t ongeluk van ’t heele huus!—’En overval!.... Starke -verkoeling!—Arends schoof het volle bierglas ter zij: ’t Was dom en -onverstandig van Lina dat zij ielkreis de kruuk moar weer vulde; ’en -mins die dorst had, dronk toezoers deur, moar dat most ’en mins die -geen dorst had, tegengoan. ’t Was meer geluk as wiesheid dat hie eiges -ook in geen overval lei. - -„Wouter, ik wil terstond noar ’t Hoog,” zegt vrouw Lina: „En gij....?” - -„Ikke noar ’t Hoog!” roept Arends: „Zeg Lina, is ’t oe niet genoeg da’j -oe kiend tot schande oanzet en doardeur Gods wroak op ’t lief hebt -gehoald?” - -Lina vermant zich: - -„Wouter ik loat de sjês ienspannen; te loopen dat duurt te lang.—O, -mien erme kiend!” - -—’t Erme kiend! Joa, denkt Wouter, vrouw Lina mot opstond noar ’em toe, -went geen is er zóó ree um iemand bij te stoan; moar, ’t peerd en de -sjês, en—ge kost niet weten: as hie eiges d’r tegen den oavend noar toe -wou: - -„’t Is bêter da’j te voet goat Lina; gij vuult niet wóárum, moar ’t is -zoo.” - -„En as er gevoar bij was, zou ’t erme kiend starven zonder zien -moeder!” roept de vrouw. - -Wouter-boer wordt wit: - -„Starven!—Wat mein ie, Bram starven!—Moar dóár is toch geen denken oan. -’t Zal zoo arg niet wêzen. Weet ie wát Lina: we loaten ’t -speulwoagentje ienspannen, dan voar ik tóch met oe mee, en kunnen we -Bram ienloajen ook. Moar starven....” Haastig: „’k Wou da’j van die -dinger niet sprak.” - -Moeder Lina is reeds verdwenen. Geen tien minuten later staat het -bruine kapwagentje voor de deur der hoeve. Dikke Wouter-boer heeft de -leidsels en zweep reeds terhand genomen om na vrouw Lina in te stappen; -de bouwknecht geeft den boer een steun onder den arm. De rechterveer -van het wagentje vertoont een sterke drukking.—Arends roept zwaar -blazend: „Vort Piet.” Breede rimpels plooien den bil van het bruine -paard. Arie de bouwknecht licht de pet op; en—’t echtpaar rijdt het -witte met hooivlokken beslingerde hek der hoeve uit. - - - -Teunes de veerknecht zou er niets van vernemen dat de boer en de boerin -van ’t Rijnland met het kapwagentje naar de overzijde der rivier -gingen.—Arends vond het bêter over Oarem te goan. Dóár ha’j de -schipbrug; en hier oan ’t veer was ’t met ’et ienvoaren van de gierpunt -gevoarlijk veur ’en mins, die zoo zwoar van pestuur was. - -Vrouw Lina is er niet in geslaagd om hem van besluit te doen -veranderen. ’t Was voor haar om te schreien. Meer dan twee uren te -moeten omrijden; en niet uit den wagen te mogen springen; en haar -jongen ziek te weten bij vreemden, misschien gevaarlijk ziek! „Och,” -heeft ze nog eens gezegd: „loat mien dan over ’t veer goan, en loopen -Wouter. Wat zou ’t wêzen as ik te loat kwiem.” - -„Hum!” heeft Wouter gekucht: „Te loat! Ik zeg oe nee!” En dan: „As oe -eigen man onderwêge ’en ongeluk kreeg, niewoar, dat dee d’r niet toe; -die zou j’ ien de stêk loaten! Watte gekheid, te loat!” - -Te Arnhem over den Rijn, en alzoo op den Veluwzoom gekomen heeft -Wouter—weinig bekend met de wegen aan gene zij der stad, en met een -toestemmend antwoord op de weinig doordachte vraag: of die stroatweg de -stroatweg noar ’t Hoog was—in plaats van den Utrechtschen weg, den weg -naar Apeldoorn gereden. Vrouw Lina had al gezegd, dat ’et niet in de -richt was, maar Wouter had beweerd dat de weg toch hoog-op liep. - -Aan den eersten weg heeft hij zijn dwaling vernomen; langs een -binnenweg, dien men hem aanwees zou hij nu—ofschoon het een heele reis -bleef—toch eerder op den rechten weg komen dan wanneer hij over Arnhem -terugreed. Men moest bij den Lichtenbeek nog den Amsterdamschen -straatweg passeeren en dan maar rechtuit rijden: „Goeje middag!” - -Goeje middag! Jawel, maar ’t was al avond toen Bruin met schuim -overdekt het speulwagentje met een paar schokken uit een der zandwegen -op Utrechtschen straatweg terecht bracht. - -Vrouw Lina’s onrust heeft geen grenzen gekend, en, Arends zelf, heeft -Goddank! gezegd, want Lina’s sombere voorspellingen op dien langen -tocht, hadden hem bij de inspanning van het hortend en stootend dwalen -op zulke vreemde wegen, gedurig het angstzweet doen uitbreken, en, -eerst tegen half zeven in den avond bereikten de echtgenooten den tol -van baas Witte. - - - -Teunes de veerknecht had intusschen zijn besluit genomen.—Hoe ie ’t ook -prakkezierde, ’t stond bij ’em vast dat—mocht Bram ook jollen en dollen -met ’en liefke op ’t Hoog, ’t spul toch zekerlik met ’en trouwerij -tussen Bram en Nolleke z’n beslag zou kriegen. De duiten! niewoar, de -duiten!?—En zie, as ’et zoo loopen most, dan was en bleef die Bram -Oarends—hoe ’en mins ’t ook berêkenen wou—niks meer as overkompleet. - -’t Is toch vreeselijk donker in ’t hart van Teun den veerknecht -geworden. - -Hie prakkezierde! ’t Schee-mes da’k altied op zak heb, is scharp -genoeg; moar—bloed is ’en helle kleur.—Watblief? ’t Blauwe diepe woater -op ’n sturmdag?—Nee, sekuur was dát niet. Schippers oan den oever, en -’t volk ien de weerden kosten ’t verroajen.—’t Bosch?—Joa, ’t bosch oan -d’overkant van ’t woater!—Zoo’n bosch is ’s oavends duuster. Wie zal -doargunder op ’t Hoog adee op Teun den veerknecht kriegen; doar zin -streupers en polderjongens: kwoad volk dat loert op ’en vette beurs uut -de Bêtuw. ’t Gebeurde soms dat dóár iemand verdween zonder dat ie ooit -weer terecht kwiem. Bram Oarends is ’en kiend, ’en zwêvelstökske! ’t -Kos alles in ’en ummezien geschied zin! - -—’t Zal wel loat worden eer ik weerum kom, had Bram gezied. Nou, de -moan is dan in ielk geval wel onder, en ’t bosch goed duuster.—Ze -zeggen ien ’t darp dat Nolleke Janssen meer wicht ien goud het te -wachten as ze zwoar van pestuur is.—Ei wat verspeult de Bêtuw oan Bram -zoo’n wittebroodskiend? En ikke!? As ik ’en mol stêk, of ’en hoas -striek, dan zeggen ze, knap zoo. Wat oe ien de weg stoat—vort er mee! -krek as van rupsen en al zu’k gesnor; dat steet ien den almenak.—’En -liester ien ’t strik drêj ik den hals um. Domenei zei letst ien ’t -predekoatsie, dat ’en mins zelfs nog minder as ’en vogel was, went ’en -vogel kon vliegen en dat kon ’en mins niet. En bijveurbeeld, as zoo’n -voader en moeder van Bram dat kiend heelegoar niet gekregen hadden dan -was ’t er ook heelegoar niet gewêst, niewoar? Of, as ’t ien de luiers -gesturven was.... Welzeker! - -Teunes Van Vlot heeft toen eenige oogenblikken met de hand onder de -kin, voor zich heen zitten staren. Toen heeft hij rond gezien.... en -even ’t mes uit de schee naar boven gehaald; maar, ’t ook aanstonds -weer laten zakken.—Scherp was ’t genoeg; giester het ie ’t nog -geslepen.—Stil!—ze zouen oan ’t strak kieken kunnen marken dat ie wat -ien ’t adee had.—Trek ien ’t êten....? nee trek het ie niet. Boven op -zien cel doar het ie ’en fleske met kloare; hie zal d’r ’en kluutje -goan vatten; joa, twee of drie as ie nóg ens zoo gek is um zich te -verbeilden dat ie Bram al heurt schrauwen. Nou, as Bram moar ens ien ’t -bosch onder d’ eerd leit, dan, och God, dan krêjt er geen hoan noar. - -Buuten krêjde de hoan, moar, Teunes Van Vlot hie heurde ’et niet, en, -dronk zien darde glas kloare. - -Nolleke Janssen is arg dik, alêvel d’r zit stoal en iezer in. - -Tegen zessen is ze—’en goed half uur hooger op ’t revier—in heur -voaders visch-oak gestapt, went Janssen had oalskurven in den Rien. Met -de roeispoan’ kos Nolleke krek zoo goed overweg as met de -riestenbrijlêpel.—En nou, ze was ien spanning d’r bij. Weten zou ze ’t! -Rust had ze niet.—Klets, kloeng! ’t Woater spatte heur somtieds ien ’t -gezicht, moar ’t oakske vloog toch deur ’t nat, en Nolleke—as ze oan ’t -overkant van den Rien de boot oan ’en kribpoal het vastgebonden, dan -trekt ze wel ’t halsdoek af, en wischt ze zich ’t rooje geloat, moar, -vigelant stapt ze toch deur de weies op den barg met z’n bosch toe. - -Veurzichtig had ze uutgevischt woar ’t slechte vrouwmins kos wonen, en, -ze geleuft wel te weten, woar ’t jong zal te veinden zin. - - - -’t Was omstreeks acht uren in den avond en heel donkere onweerslucht. - -Driekje van baas Witte heeft er niet eerder aan gedacht om de tollamp -buiten bij ’t koninklijk wapen te ontsteken, want de spanning, waarin -men binnen den tol verkeerde, was sedert den middag schier van -oogenblik tot oogenblik geklommen. - -—Zie, doar lei ’et knappe jungske uit de Bêtuw, karmend en kloagend en -somtieds gillend, zoo wit zoo doojelik wit ien Oomes bedstee.—En zij, -Driekske, zij het er schuld oan: Joa alle schuld! Och, as zij den azien -met suukerwoater moar niet had gegeven! Hie was te werm gewêst.—En nou, -doar leit ie!—Onderwêges met Oome toen had ie ’t gekregen.—Oome het -zelf den dokter uut ’t darp goan roepen, moar, wat dokter veurschreef -het goar niks geboat. En nou, sinds de dikke boer en z’n vrouw uut de -Bêtuw der woaren, was ’t heelegoar oaklikheid. - -De dikke boer had gevroagd: „Hoe geet ’et Bram? Wat is oe overkommen, -en hoe kwiem ie hier?”—Moar Bram had niks gezeid, en alleen -gekarmd.—Toen is de dikke boer op ’en stoel goan zitten, en het zich -gedurig met ’en roojen neusdoek deur ’t geloat gestreken en gekarmd -asof ie ’t eiges in ’t lief had. - -En de moeder? Goed mocht ze wêzen, moar bitter ook; och heere zoo -bitter! Toen ze ’t heurde van ’t azien met woater, toen het ze Driekske -oangekeken met oogen as vuur, en gezeid: „Oanlonken en vergift in ’t -lief gieten! Beest!” - -—Beest! het die moeder gezeid. Dat was oakelik. Goeje God,—beest!—Moar -oome het Driekske in ’t oor gefluusterd: „Stille moar kiend, as den -emmer vol is dun lupt ie over.” - -„O God!” steent de moeder, terwijl alle hulp weer vruchteloos bleek: „O -God, hie zal ’t bestarven.” - -In een vreeselijken aanval van pijn hief de arme jongen nu de handen -als radeloos ten hemel, en dan, terwijl hij zijn moeders hand greep, -sloeg hij meteen den matten blik op het van verre staande meisje, en -riep op droeven toon: - -„Driekske, hier kommen! Lieve Driekske!” - -In ’t zelfde oogenblik is Driekske schreiend toegesneld, en ligt om -vrouw Lina’s hals. - -Hoe! schreit dat kiend oan héur borst?—Dát most wel ien ’t hart -griepen.—As dat dernje slecht was, dan zou ze niet zoo snikken; dan zou -ze niet um moeders hals zin gevallen. - -„Nee kiend, nee, beest dat he’k niet gezeid, nee, onverstandig he’k -gezeid van ’t azienwoater; moar nee, gij kondt niet weten dat ’t Bram -zou kwoaddoen.—Zeker liefste jong, ze gaf ’t oe uut bestwil, moar.... -’t was niet goed da’j ’et dronk.—Nee kiend, nee, beest dat he’k niet -gezeid. Nee; God bewoare!” - -Geen vijf minuten later was de toestand van den armen Bram zoo -zorgwekkend, dat moeder Lina in de hevigste onrust haar ingeslapen man -wakker schudde, en drong om oogenblikkelijk nog eens den dokter van ’t -naaste dorp te gaan halen. - -Wouters paard was in het kleine schuurtje gezet, en het wagentje stond -er nog buiten. - -„Ikke.... de dokter....?” soesde Wouter ontwakend, en in den aanvang -niet wetende waar hij zich bevond: „Joa, allang gezeid; ’k heb ’en -zwelling noar ’t hart.... Watblief, veur Bram den dokter -hoalen?—Ikke?—Bi’j gek Lina; ikke?” - -Maar ’t was geen gekheid. - -Er was de grootste haast bij. En wie anders zou ’t moeten doen! De -moeder zelve? Het jonge meisje? De arme blinde misschien? Voort moest -Wouter op d’eigen stond. - -—Moar ’t was buuten zoo duuster, en Wouter kende hier op ’t Hoog den -weg niet; zonder lanteernspul kos ie ien geen geval voaren deur ’t -donkere bosch.—’t Zou met Bram wel zoo arg niet wêzen; en luuster: -buuten roasde de wiend; ’en hoagelslag kletterde tegen de gloas’; ’en -schel licht glansde langs de luuk’ en onder de reet van de deur; ’en -roatelslag van geweld knetsknatste vlak boven ’t huus; en.... O God wat -zou doar wêzen....? ’t Bonsde op de deur, en ’t schrauwde doarbuuten: - -„Doe open! Doe open!” - -Dikke Nolleke Janssen kos goen oajem meer kriegen. Ze had geen lid oan -d’r lief dat niet trilde.—Stoapelgek was ze gewêst om zoo’n aventuur te -riskeeren! Wat goeng ’t hoar alêvel ook oan of Bram hier op den -Hoogkant noar ’en andere vree!—Bram—zoo’n kiend! zoo’n zwêvelstok! Nee, -liefde had ze nooit veur ’em gevuuld: ’en oarigheid ’en roarigheid, noe -joa, moar niks meer.—As ze ooit had geweten dat ze deur hum in zoo’n -onweer en nood zou kommen, dan had ze hum liever as kiend zien stikken -ien ’en gluujende spekkoek....—nee dát toch niet: moar zóó te motten -dwoalen ien ’t bosch; en dan die bliksem, en donder, en hoagel! ’t Is -asof heur ’t heele geloat met gluujende spiekers geprikt is. - -„Doe open! doe open!” roept ze nog ens, en al weer: „Ik zeg doe open!” - -Driekske keek naar buiten. De wind sloeg den hoagel noar binnen, en te -geliek met ’en zwonk, dikke Nolleke mee de koamer ien. - -As er met Bram niet zoo’n nood en ermoei was gewêst, dan zou vrouw Lina -van Nolleke geschrokken zin. Arends schrok nooit, behalve as ie den -Dood zag, en—Nolleke was de Dood niet. Nee ’t lêven! ’t Was ’en -bestierink van God: de liefde veur Bram zal Nolleke noar ’t Hoog hebben -gejoagd toen ze van ’t overval heurde; en uutgemoakt was ’t nou meteen -wie den dokter kos hoalen. O liefde Gods nooit recht geprezen!—„Kom is -hier Nolleke?” - -Moar Nolleke—toen ze den hoagel uut d’r hoaren en rokken geschud, en -woater uut de oog’ had gewreven, toen keek ze asof ze betooverd was. -Van ’t ongeval had ze niks geheurd, en nou.—Zag ze goed! Zat doar dikke -boer Oarends van ’t Rijnland? En stond doar zien vrouw? En gunds, lei -Bram doar karmend ien ’en bedstee!? - -Woar was ze dan?—Toen ze buuten, ien de bosschen verdwoald, zoo angstig -vortjoeg noar ’t rooje lanteernlicht van den tol, dat ze deur de -bloajen zag gliensteren, hoe kon ze toen denken dat ien dat eigenste -huus ’t heele Oarendsnest uut de Bêtuw bijeen zou wêzen.—Of ’et -toevallig was?—Geen spier, a’j nog weet dat de tol bij ’t bosch ’t -eenige huus was da’j op ’en verrel uur afstand ien ’t ronde zou -vienden.—Moar toch, a’j van droomen sprêkt: en van wakker worden, en -niet weten van hóé en van wát, dan mo’j nog altied bie Nolleke Janssen -wêzen. - -„Bi’j boer Oarends van ’t Rijnland, of bin ik duuvels geworden?” zegt -Nolleke op haar krachtigsten toon. - -—Ho! Nolleke most stil wêzen. ’t Noodweer had hoar zeker versuusd; ’t -was mooi van hoar dat ze ook was gekommen. - -„Mooi! Wát mooi!?—Is er met Bram ’en ongeluk gebeurd?” Ze begriept er -nog niks van.—Ze hadden hoar gezeid dat Bram bij ’en schêper ien ’t -bosch met ’en slecht vrouwspersoon vree. Dát had ze willen zien; moar, -zuukend noar ’en schêpers-huus, had ze gedwoald ien ’t groote bosch. En -’t booze weer was heur overvallen; en, toen ze noar dees kant ’en licht -deur de bloaj’ had zien gliensteren, toen was ze d’r op toegeloopen. -Zie, zóó kwiem ze ’t bosch uut, op den stroatweg, hier oan den tol. - -Alêvel Nolleke zou toch uut den droom kommen. - -Al kwam ze nog niet op ’t adee dat ze hier bij dien eigensten schêper -met ’t slechte vrouwspersoon was, woarvan Teun heur ’t heufd zoo werm -het gestookt, ze begriept toch wat er gebeurde, en, dat de ouwers uut -de Bêtuw noar ’t Hoog geroepen, ien angst en ien zurg zin. Moar ’t was -niet meuglik Nolleke nóú alles uut te leggen, went op dat eigenste -oogenblik ha’j ’en konsternoasie van geweld.—Moeder Lina riep: „O -Heere!” went ze zag heur erme lieveling, krimpende van pien, met de -peerels op ’t gelaat! - -Nolleke had nog niet begrepen dat ’t zóó arg was; moar nou, op de -bedstee toegeschoten, greep ze ’s jungskes hand en riep: - -„Bram, hei’j’t zoo kwoad? Stumper! Stakker da’j bint! Kumt dat van ’t -loopen noar ’t Hoog! Zoo’n schoelje van ’en vrouwmins!” - -Bram trok oakelik met de oogen. Nolleke lei hum de hand op ’t -veurheufd.—Maar Bram: „Phú! die werme dikke hand! O God! benauwd!”—Hie -smeet zich um, en gilde van pien. - -Zie, doar kwiem de dochter van ’t huus—went Nolleke hiew Driekske veur -’t kiend van den tolboas—doar kwiem ze met ’en wermen drank—zóó werm -dat de woasem heur as ’en glimp veur ’t gezicht stond, en ze fluusterde -met ’en stemmeke as suuker: - -„Hier jungske, wês noe moar stille; ster-annies en vlier is d’r ien. -Oome zei dat ’t goed was; en as de dokter dan kumt....” - -Dat letste gaf vrouw Lina ’en schok. Hoe! kos ze ’t nog oanzien dat -heur ooilam stuuptrekkend was, en dat z’n eigen bloeds-voader, zonder -hart, as ’en os ien den stoel lee: - -„Zal dan niemand, niemand noar ’t darp goan um den dokter te hoalen!? -Man! mins! Wouter! a’j nog langer zuumt en oe eiges ’t noaste bint, dan -bin gij voor God en de minsen Brams moordenoar!” - -„Ziede roazende gek Lina! Wie sprêkt er van moordenoar? Zou ’k veur -Bram niet alles doen; moar a’j zoo as ik, ’en zwelling noar ’t hart -hadt met ’en gevuul as van ’en kronkel ien de moag; as ’t oe krek was -as vuur en vlam ien de harsens....” - -„Mins goai, of ik goai!” roept de moeder. - -Arends was zoo rood als ’en kreeft toen hij opstond. - -—Moar luuster—asof ’en engel hum op ’en kouwen dag ’en glêske annies -had geschonken, zoo glee hum ’t stemmeke van Driekske as ’en werme -gloed deur de nieren: - -„Blief ie moar stille boer Oarends; Oome Thijs is al ’t achterhuus uut. -Oome hoalt den dokter; en—’t ster-annies en ’t vlier zal goeddoen nog -eer ie d’r weer is.” - -„Wat! de blinde?” roept Arends. En dan, neervallende in den stoel: „O -goedheid Gods....” went zeker, as hie had motte goan, ’t zou z’n dood -zin gewêst! - -Ook Nolleke was er beduust van. Hoe! was die tolboas, met z’n groote -blauw oogen, ’en blinde? - -„Wel Heere mirakel!” roept ze: „’En blinde met zoo’n noodweer op ’t -pad!” - -En Nolleke ziet de achterdeur open, en—van heur hoastigen stap trillen -de kummekes op den siffenjeere; en met heur breeje heup schuuft ze -dwars deur ’t smalle deurke ’et achterhuus in.—Dien kant had ze den -tolboas zien weggoan, en van doar zou ze hum volgen. - -Maar Driekje volgt háár. - -Een oogenblik later stonden dikke Nolleke en ’t slanke Vêluwskiend -achter buuten den tol. - - - -’t Onweer had uutgeroasd. ’t Rêgende êfkes, moar heerlik was ’t, en, ’t -rook noar denne-noalden zóó frisch asof ’t brulloft ien ’t bosch was. - -’t Goeje hart had Nolleke gedreven, moar hoe ze den blinde ien ’t -duuster zou gevolgd zin, dat wist ze niet.—Goed zoo, nóú had ze ’t -verstoan: d’r was geen gevoar veur den blinde. Oome kende den weg; en -veur hum was ’t altied nacht, of altied dag, krek zooa’jt nemen -woudt.—Nolleke begriept niet alles, moar ze vroeg noar wat anders. Ze -zou wel gern is weten hoe Bram Oarends ien den tol was gekommen, en -woar hier op ’t Hoog ’t slechte vrouwmins zou wonen die Bram—zooas ’t -proaten was—met de grootste schandoalen noar de Vêluw had gelokt? - -Driekske is arg van die vroag geschrokken. Zou ’t zóó zin geschoapen! -Wier d’r al zóóveul van hoar en van ’t jungske geproat! En was dan deze -misschien ’en vroegere liefde? Gelukkig—die ’t gevroagd het, kan niet -zien dat Driekske zoo’n kleur kreeg. - -„Joa kiend,” herneemt Nolleke: „hier op ’t Hoog mot ze zitten; bij ’en -schêper ien ’t bosch. ’En groot permantig vrouwmins. Eén van ’t slag -uut de stad; ge weet wel; met ’en lonkig oog, en gestolen goud ien de -oor’. ’k Was roazend toen ’k ’et heurde, en ’k wil dat vrouwmins de les -lêzen, dat ze ’t kiend van ’en jong zuukt te verdarven.—Woar stêkt dat -kat van ’en wief—rechts, lienks: woar woont die schêper met ’en slang -in z’n huus?” - -Driekske was er beduust van. Moar, nou schrok ze van wat anders. - -’t Akelig smartgeschrei van den armen Bram klonk tot buiten den tol. - -„O Heer!” roept Driekske, „zou ’t zóó arg zin!” - -Weg is ze noar binnen, en, Nolleke heur achternoa. - -Joa, ’t leek wel of ’t met ’t Oarendskiend op ’en eind zou loopen. As -’en dood mins die nog lêft, zóó lei Bram in moeders arm; moeder Lina -gehurkt oan de bedstee.—Wouter-boer sting d’r bij met soamgeknepen -handen.—Hie wiest bêter dat ’t geen starven was. Starven dat was geen -ding, dat zoo moar ieder oogenblik gebeurde; verechtig niet! Dat was -’en ding van wiedweg, ien ’en duusteren hoek; ’en ding veur den -ouwerdom. Joa ’t gebeurde wel op jonge joaren, moar altied bij andere -minsen; en ’t was ook meer ien ’t adee, went behalve ’t gelui van de -karkklok wier ’en mins, die verstandig thuusbleef, d’r niks van gewoar. -Ien ielk geval zou ’t al ’en duuzendste tref wêzen, dat krek nou, dezen -eigensten oavend, ien ’n vremd huus, zien eenige kiend.... Nee! uut! -hie mag er niet oan denken.—En, as ’et toch zoo wêzen most! Moar nee, -’t zou, ’t kos, ’t mocht niet zoo wêzen. De blinde zal wel opstond met -den dokter weerum kommen, en dan.... - -„O, man, da’j zoo rustig kunt stoan!” schreit de moeder. - -„Watblief....? Ikke? Rustig!” - -„Woater, azien! Gauw! Hie starft!” roept vrouw Lina een oogenblik -later. En boer Arends hie karmt: „O God!” en sleet de beie hand’ veur -de oogen. - -Maar Driekske, ien één zwonk het ze ’t gevroagde bij moeders hand; en -Nolleke, as ze ’t oankiekt en bij zich eiges vluukt: „’k Zou ’t wief -kunne vermoorden die ’em lokte en zóó ien den duuvelsklauw brocht,” dan -ziet ze ’t slanke dernje, met troangeglienster in ’t oog, neervallen -bie de bedstee, en de handen vouwen; en de lippen van heur kleine munje -ziet ze bewêgen ook, moar—dat ze bidt: „Och Heere God, loat ’em lêven -veur z’n moeder, en ook veur mien,” nee dát heurt Nolleke niet. - -Alêvel, Nolleke kreeg veur dat dernje ’en gloed ien d’r ziel; en heur -mollige hand lei ze op Driekskes heufd, en fluustert: - -„Goed zoo kiend; doar kan onze lieve Heer geen nee op zeggen. Zie moar, -’t schoap van ’en jong, ’et erme kiend leit al stiller; zie, Goddank!” - -En Arends: - -„Watte? Stiller? Wordt ie bêter? Joa, ’k wiest ’et wel zeker. Moar -zeker wiest ik ook dat er niemand oan mien zou denken. ’k Smoor van den -angst en den dorst. Woater! ’k zeg woater—of bier. ’k Heb ’en brand op -de moag da’k mein te stikken.” - -Maar, bier kwam er niet, en Arends bleef blazen en steunen. Wat hie -niet most uutstoan, dat geleufde geen mins. - - - -Thijs Witte vond ook dat ’t heerlik buuten ien ’t bosch rook. krek as -op ’en keunings ientocht in stad. De koekoek wist van geen uutscheien, -en de veugels kosten den sloap niet vatten, went, ’t was zoo lekker en -malsch asof ’et ien ’t prilst van de Mei was.—Moar toch, ’t onweer -dreef nog niet glad van de locht. - -Thijs stapte zoo hard as ie kos ’t pad dat ie kende, en tikte met zien -stökske, rechts-lienks om sekuurder te loopen.—Heur, heur de nachtegoal -is sloan!—Och goeje God, wat is ’t toch mooi in Oe groote huus, denkt -de blinde: Heur moar, de krekeltjes kunnen d’r ook niet van zwiegen. -Tot half tien mot de moan ien ’t erste kertier boven de hei stoan. ’k -Wed dat de duuzende rêgendröppeljes ien ’t bosch gliensteren as ’en -Friezin die de bruud is.—De bruud!—Driekske?—Och joa, as alles ten -beste nog keerde, as den dokter met Gods hulp nog road en doad had; as -’t pak van ’t hart was dat Driekske, met heur drank, dat jungske den -dood dee; en.... as ze verechtig ien ’t eind nog de knie noast ’em boog -ien de kark, dan.... Witte schudde het hoofd: Och, ’k was heur dan -kwiet, heelegoar kwiet!—Nee, den ouwe Vêluwschen boom zou ien de -Bêtuwsche klei niet oarden en wassen.—Lief kiend; zuut snuuske!—Toen -mien Turk dood was—den goejen hond! toen docht ik: Uut er mee; geen -schoap en geen hond meer. Moar, postorie! ’k zag ’em nog alle doag’. -Joa ’k zie ’em zelfs nou weer: Gunds snuffelt ie bie de bremstruuk; hie -zet de kroag op; nou rent ie den troep noa; d’r veur; d’r achter; -opzied; jong wat loopt ie!—Hier Turk! Kieviet! Beste jong, woar is de -hond dan!—Moar as Drieksken weg was, dàt zou toch anders—heel anders -wêzen! Turk sprak geen woord. Driekskes babbelmunje steet niet stille; -en as ze mien „genacht oome” kust, och lieve Heer, al kos ’k vier oogen -weerum kriegen, ’k zou er den mond niet veur missen willen. Mien lieve -snuuske; Zoo’n hart motte missen!.... Watblief? As ’t jungske uut de -Bêtuw starf, zou er dán geen nood wêzen dat Driekske heur oome -verliet....? - -Witte schrok van zich eiges. Had zoo’n adee hum ien de olde harsenkast -getrommeld? Wel deksels, as de nachtegoal ’t wiest dan schee ie d’r uut -met z’n zang, Fie! slechte mins! Allo, veuruut! Ku’j niet wat harder -loopen? Mot dat Bêtuws-jong starven umda’j ien ’t gniep oan oe eiges -prakkeziert—umda’j dat kiend wilt bewoaren? Fie, ouwe zelfzuchtige -mins! ’En mond noar beheuren! da’s wat bêters veur ’t kleine snuutje as -oe griezen board. En as die mond dan nou dichtgoeng.... veur -altied!—Vort Witte, vort luie domme gekke slechte mins!—Rechts ’en tik -op ’en tak; links ’en klats tegen den ouwen mos-tronk.—Veuruut! Hier is -de steenen jachtpoal. Nog driehonderd-vieftig trooi tot onder den barg -ien de eikenloan, en dan nog ’en duuzend tot den meulen bie ’t darp. -Vort ouwe Thijs! Die zieke jong da’s de liefde van ’t -snuuske...................... Moar stil: wa’n geritsel; wa’n roar -gesnirp.—Nóg ens—Sjrrrt!—Luuster!— Nee, nou is ’t alles weer stil. - -Wat het geweest is? - -In het dicht gebladert’ ter zij van het boschpad, heeft zich een hert -gedurende het onweer schuil gehouden. Naderende voetstappen troffen -zijn oor. Met den fijnen snuit naar boven en het fiere gewei in den -nek, heeft het een wijle geluisterd. - -Het hoort een klits-kletsend geluid door het slaan van den blinde op de -natte takken veroorzaakt. Zijn lichaam trilt. De slag op de steenen -jachtpaal heeft het bloed als kwik door de aders gestuwd. Het spant de -spieren. Een zwaai van ’t gewei, en de takken en blaren wijken van een. -Een rasschen sprong, en het snirpt door de bramen en heesters. Zijn -voet drukt het boschpad.—Weer staat het en luustert. Van de hooge zij -dreigt het gevaar.—Voort! Als een kever door de lucht, zoo snort het -langs ’t hellend pad naar omlaag.—En, of de nachtschaduwen zijn ranken -bouw en gevleugelden voet ook verbergen: het nat gewei glinstert in het -snel doorbrekende licht der maan, en flikkert langs de struiken en -stammen, terwijl zijn oog bij ’t angstig voorwaarts jagen, vonken -schiet van een koortsig vuur. - -—’t Mot ’en hert of ’en ree zin gewêst, denkt de blinde, en alsof hij -werkelijk meent dat de oude hond aan zijn zij loopt, fluistert hij: -„Hier Turk, koest! d’r achter, stille, d’r achter!” - - - -Een paar uren vroeger stapte Teunes de veerknecht op Veluwschen bodem -het bosch in. - -Wat ie van plan was dat wist ie; en dat ’et geen kwoad was, doar had ie -nou heelegoar zekerheid van. Toen ie te middag nog soesde en bang veur -de doad wier, toen had ie ien den koeistal, bloot toevallig, ’t oog op -’en spin gehad, en ’t onneuzele mugske dat ien ’t web vloog, was deur -die eigenste spin uutgezogen, zoo netjes as ’en mins ’en glêske rood -deur ’en piepestêlje opslurpt. Zie, en as dan den een ien de wêreld ’t -lêven van den ander niet nemen mocht, woar bleef ie dan met de spin en -de mug en met Gods eigen uutvindsels? En ook—was ’t niet asof God zelf -den road gaf: A’j in oe eigen belang mot agieren o mins, zie noar de -spin, die kruupt óók in de hoeken en goat’. - -—Welzeker. En wat de natuur zeit, dat is de natuur. Geen mins zal zich -eiges ongestraft zien goed loaten ontstêlen; dóárveur het God de messen -en vuurwoapens ook ien de wereld geschoapen. En zou zoo’n kwiebes van -’en jong dan mien pestuur ien den weg stoan!—Wês geen kiend Teunes; as -gij ’t mugske niet vangt dan geet die jong ien ’t eind toch met Nolleke -strieken, went, die vlocht noar den Hoogkant da’s geen Oarendsvlocht; -doar zouwen de ouwen op ’t nest toch sekuur ’en stökske veur stêken. -Kortwieken, Teunes, dat er geen kop of steert van te zien blieft! - -—Luuster, wat was doar? - -—Niks; ’en dood stuk hout dat langs de bloai op den grond viel.—Arg -onneuzel um dóárvan te schrikken. - -’t Is al schiemerig ien de zwoare allee.—Kumt doar van verre ’en kar -oan?—Joa, ’en kar met ’en os bespannen.—Vort dan, de loan uut, over de -kleine beek gesprongen: den barg op!—Pad of geen pad, dat duut er niet -toe.—Hier, op de helling, achter struuk’ en sparreboom’, kan geen mins -hum zien. As de kar beneden veurbij is, dan zal ie ’t wark noast ’et -boschpad beginnen. Joa, ’t kleine klauw-iezer het ie hier onder ’t -wammes. Geen mins zou er arg ien hebben.—Wat zoo’n kar met ’en os -langzoam veuruut geet! ’t Kumt niet noader. - -Nou heurt ie toch ’t knoerpen van de roajen ien ’t spoor. - -„Vort os! Hört!” roept de boer. En alweer roept ie ’t; en ’t geknoerp -wordt starker.... En harder klinkt ’et, veul dichter bij: - -„Hört ze’k! Vort!” - -Heere, wat schrok ie! Teunes’ hart sleet fel tegen ’t klauw-iezer -oan.—De boer had ien ’t veurbijvoaren, noar dezen kant den barg -opgekeken. - -Heere bewoare, wa’n schrik!—Laffe jong, denkt Teunes: Die boer kos niks -zien, geen spier. En is ie bêter as gij? Nee, ’k zeg nee.—Heur, nou -roept ie weer: Vort os! Hört ze’k! en ’t erme beest sleet ie met z’n -zwiep op den pokkel. Zou den os niet liever één por veurgoed, as dag op -dag ’t geturf op zien moagere ribbenkast hebben!? Temtieren is ’t, -doagen en jaren lang. Moar wat ikke wil, da’s ien ’en ummezienje -gedoan. Die dood is, het er êvel geen weet van; en.... Dikke Nolleke -zal mien wêzen, joa, met heur centen d’r bie! - - - -Een paar uren later, toen Teunes op een kleinen afstand van het -kronkelend boschpad, achter een braamstruik zijn werk reeds lang -voltooid had, toen is hij bij ’t wachten op den armen Bram, van het zoo -plotseling losbarstend onweer wel geschrokken, doch angst voor donder -of bliksem kende de veerknecht niet. Dat onweer zou hem zelfs -verfrisschen en moed geven. Niewoar, de Heer was óók zoo kienderachtig -niet. As ’en huus of ’en mins of ’en beest den Heer ien den weg stoat, -dan smiet Ie den bliksem d’r in. Noe, het de mins, die noar Gods beeld -is geschoapen, geen donder of bliksem in zien macht niewoar, dan neemt -ie ’en mes of wat veur de hand leit. De vroag blieft moar of ’et ten -nutte en veurdeil is; en—doar ku’j over rêkenen: Nolleke Janssen.... -bóven bidden en wunsen! - -—Geduld dan Teunes, zoo denkt de veerknecht voort: ’t schoap van ’en -jong mot dezen weg afkommen. Geduld!—As ie kumt za’k ’em erst met ’en -proatje.... Nee, niks geen proatjes, went ze zeggen wel dat de bosschen -ooren hebben. Och, gekkeproat!—Moar, boschnimfen die alles -afluusterden, die zin d’r toch vroeger wel gewêst. Joa, krek zoo goed -as de weerwolven bie ons ien de Bêtuw. Van witte wieven he’k dukkels -geheurd, die kommen moar zoo uut den grond....—Kom jong, bi’j gek!—En -toch, as er nou een, zoo ien éns uut den grond kwiem—hier uut den -kuul.... - -Teunes streek zich het uitbrekend angstzweet van ’t gelaat. En dan zich -vermannende: Nou, woarum niet! ’k Zou zeggen: Wel juffer hoe geet ’et? -Kom hier ’en bietje bij me zitten a’j plezier d’r ien hebt. A’j meint -dat Teunes Van Vlot bang veur ’en vrouwspersoon is, dan bi’j van de -wies af. Alêvel a’j soms streken ien ’t zin hebt, dan za’k van den -amoer niet gediend wêzen, en, woar oe dan zoo’n bietje veur Teunes, -went hier het ie ’en dingske van stoal, zoo scharp as ’en noald. - -Moar zu’k heksenvolk doar hei’j geen tast en geen vat oan. Ze drêjen -’en mins den hals um eer dat ie ’t markt.—Alêvel ’t is loarie! Moar, as -’et toch woar was dat zu’k gespuus.... Nee, niet woar! Kienderproat, -allemoal gekketoal! Loat ze kommen veur den duuvel....—Duuvels? da’s -geen gekheid; boschduuvels die zin er, da’s heel zeker!—Peter Knoop het -er een gezien, zwart as de nacht, met bokspooten en horns op den -kop.—’k Zou op den duur niet ien ’t bosch willen wêzen; veural niet -zooas nou met zoo’n duustere locht.—’t Schoap van ’en jong, woarum komt -ie nog niet?—Luuster, ik heur wat.—Nou zal ’t er op los goan.—Stil; -achter den boom.—Zoo! As ie krak veurbij is, dan griep ik ’em vast ien -den strot.—Heur! Wa’n roar en snorrend gedreun? Zou ie den uutvoart -zingen?—Kom moar menneke, ’t mes zal geliekweg de moat sloan.... - -En de veerknecht tuurt en tuurt langs de donkere struiken van ’t -boschpad noar boven; hij tuurt en luistert; zijn polsen slaan sterker; -zijn hart bonst geweldig. En nu, ’t was alsof men den gorgel hem -dichtkneep. - -„O Harre Jezus!” heeft hij gegild.—Doar kwiem ie, den duuvel; doar was -ie; zwart as de nacht met gluujende oogen en vlammende horns op den -kop!—„O Harre Jezus, vort, vort!” - -En geen twintig schreden van den boom waarachter de veerknecht zich -schuil hield, blijft het hert, plotseling zijn vogelvlucht stuitende, -als roerloos staan. De ranke voorpooten gestrekt, snuift het de lucht. -Zijn gewei flikkert. Een sprong rechts, en, in ’t hout langs de -struiken en stammen, is het spoorloos verdwenen. - - - -Thijs Witte heeft een angstkreet gehoord. - -—Wat ’et wêzen zol? Misschien ’en sprokkeloar, die veur ’t weer het -geschuuld en van ’t hert is geschrokken. Dat er ’en hert gepassierd is, -dat kan ie ruuken. - -’En eindje wiejer gekommen, roept Thijs: - -„Is hier iemand op ’t pad?” - -Geen antwoord. Alles blieft doodelik stil.—Watte? zou ’et verbeilding -gewêst zin? Krek op ’t oogenblik toen Thijs dien angstkreet heurde, -toen docht ie oan Driekske. Had ie misschien den schrauw in zien -binnenst geheurd? Was ’t ook de stem van ’t snuuske gewêst die ’em -toeriep: Oome, loop harder. O mien erme jungske! Toe vort, eer ie -starft! - - - -En ien den tol was ’t alles ermoei en wanhoop. - -Nolleke kos ’t niet uuthouen. Zoo’n oakelikheid had ze nooit ien de -wêreld belêfd. - -En boer Arends: - -„Ik starf! Ik kan geen lucht kriegen!” had ie den heelen tied geroepen. - -„Kom dan noar buuten,” had Nolleke gezeid, en ze had Oarends met de -vuust ien de zij gestooten, went, woedend was ze; woedend dat de dikke -kerel zoo’n voatdoek was, en—dat ze eiges geen hand ten nutte verruuren -kos. - -Zie, buuten was ’t weer donkere locht, rêgen en wiend. En ien de verte -klonk ’en posthoorn.—Ien ’t eigenste oogenblik vloog ’t kiend uut den -tol óók noar buuten. Den tolboom smeet ze open. - -„Och!” zucht Driekske, „wa’n duustere locht!—Ho! volk veur den woagen!” -riep ze op d’eigen stond. - -„Ho!” riep Kees op den bok; en de dillezjanspeerden stonden as kalvers; -en de lanteerns schoten kriskras blinkende stralen deur den woasem die -er afsloeg. - -—Gauw! Met één slag den tree neer; ’t portier open!—Klats! Weer dicht. -En—krek toen de voerman: „Hiep, Hurt!” zei, viel dikke boer Oarends al -steunend en zuchtend in ’t kussen van den stootenden snorwagen neer. - -’t Was van Driekske ’en ienval en ’en bestiering gewêst.—As oome—zoo -had ze gedocht, den dorpsdokter wel meugelik niet thuus had getroffen, -of ook met dien donkeren onweersoavend ’en bietje in ’t ongereede was -geroakt, hoe licht kon ’t lêven van ’t erme jong d’r mee gemoeid zin! -Zoo’n vader die niks dee, dat mocht toch niet wêzen: Allo dan; en vort! -hie most noar de stad. - -Dikke Oarends schommelde en soesde en steunde ien den woagen; moar -Nolleke—toen de dillezjans al bolderend wegschoof ien de natte -donkerheid, toen beet ze zich eiges ien de karsrooje onderlip. Ze zag -’t ranke dernje uut den tol, weer vlug as ’en huusmus noar binnen -wippen. Nee zóó’n gezwiendheid en zóó’n overleg en zóó’n dressuur—zelfs -over den puffenden Oarends—doar had ze geen begriep van.—Nou, Nolleke -kreeg ook ’en ienval. As ze oan moeders huus de slacht deejen, dan zou -ze zes dikke metworsten noar den tol sturen, ielk zoo lank as ’en arm. - - - -Om de streek van tienen stond oome Thijs op heete kolen ien ’t -doktershuus. Ielk oogenblik kos dokter weerumkommen zeien ze, moar -Thijs most wachten, altied wachten, al kreeg ie den kriewel in ’t lief. - -Eindelik doar was ie. Goddank! - -En Thijs wol dat dokter noe op stonde zol meegoan, went, noar alle -berêkening was er uuterste nood. Alêvel, dokter—die den dokterstitel -moar oannam, aldat ie niks meer as ’en plattelands heelmeester -was—dokter had er geen trek ien. - -—Thijs most begriepen—zoo had ie gezeid, dat ie krek schunnig nat was -thuus gekommen. ’En dokter was óók ’en mins. Allinnig wie met ’en -rietuug of ander gevoar kwiem, kos op doadelik meegoan rêkenen. Nou de -moan op ’t ondergoan was, kon er êvel—met zoo’n duustere -onweerslocht—oan geen voaren op den boschweg gedocht worden, en oan ’t -loopen op ’t kronkelend boschpad nog veul minder. - -—Moar dokter kos toch ’en luchte—lanteern—nemen, had Thijs geroajen, en -gedrongen had ie met klem: „Kom dokter, ik bid oe eer ’et te loat is?” - -Ien ’t lange letste doar woaren ze dan met heur beien op ’t pad. En -joa, alschoon de lucht zoo zwart as ’en moor was, deur ’t darp en langs -den meulen goeng ’t alles best, Moar dan! den barg op, en wiejer ’t -boschpad onder de zwoare beuken en loariks, jong, ’t was veur dokter -’en spul van belang! - -„Ho! hei!” riep dokter opéns, want en snijjige wiend had zien licht -uutgebloazen en stond ie pal ien ’t pikzwarte duuster. - -Heel stil bie zich eiges, most Thijs d’r um lachen; zoo’n helderziende -mins wiest geen road! - -„Kom moar zuutjes-oan hier dokter,” zoo riep ie: „Geen nood! Joawel, -vat ie den slip van mien olde schêperskiel moar. Zóó, op ’t sleuptouw -achter mien oan; krek as de scheep’ achter de stomboots op den Rien. -Joawel, bestig! Met alle plezier!” - -En ’t wier doar oarigheid op ’t boschpad. Boven de dichte bloaren en -denne-noalden, joeg ’en lucht as inkt, en d’r onder doar wees ’en -stêkebliende oan ’en helderziende den weg. - -„Joa bestig,” zei Thijs, „dokter mot zoo ien den pas moar meeloopen. -Zie je; hier is de rooje steen; hier hei’j den doojen tronk:—klats, ’en -tik op den jachtpoal; wat wiejer ’en slag op den beuk met z’n knoest as -’en wrat—tante Koatje genuumd.—En zoo goeng ’et al wiejer; en -Turk—schoon al drie joaren dood—toch d’r achter, krek ien den pas, niet -te gauw, moar sekuur. - -„Heere bewaar ons!” riep de dokter. - -„Watblief?” vroeg Thijs. - -„Zoo’n bliksem!” was ’t antwoord: „en dat onder die hooge boomen!” - -„Bliksem? Ei! Dan zuwwe ’t best doen um gauw uut ’t bosch op den -stroatweg te kommen. Gunds zie ik ’t licht van den tol al; went -hier—klats! hier he’k mien witte schoap, den berkeboom. Kom, ’k heur -den hoagel van verre weer soezen, en, de erme jong leit te wachten. Kom -dokter, vort!” - -’En oogenblik loater toen Driekske „Goddank” riep, umdat ze oome met -dokter den tol zag binnenstappen, en krek ook toen de hoagel suuzend en -kletterend neersloeg ien den umtrek van ’t boschpad; rakk’lend op de -lanteern en de roams van ’t tolhuus; springende, neerspattende op den -stroatweg, en dáár, deur den joagenden wiend gezwiept ien witten glimp -langs den duusteren berm,—op dien eigen stond, klonk er van den -bargrug, niet ver van ’t pad, woar ’t jungske ’s mergens zoo vigelant -gepassierd was, ’en akelik gesteun en gekarm. - -Teunes Van Vlot, die den boarlikken duuvel gezien had, met horns en -bokspooten en vuur ien de oogen, Teun lag nou met de erms slap, en met -’t heufd op ’en dikken boomwortel, star ien ’t duuster te -kieken.—Vluchtende van ’t zandpad, is ie bij ’t afjagen van den -bargrug, uutglitsend op de gladde denne-noalden, tegen den grond en met -’t heufd op ’en afgehakten sparreboom gesmakt, dat ’et gedreund had: „O -God!” had ie geschrauwd, en loater was ’t stil geworden, oakelik stil. - -Toen ie veur ’t erst de oog’ weer opsloeg, was ’t al ’en goed uur -gelêjen. Teun meinde dat ie met zwoare hoofdpien te bed lei. Luuster! -De wiend sloeg deur ’t open roam, en de gardien van de bedstee -fladderden en moakten spektoakel asof er ’en hoagelslag op ’t dicht -gebloart’ van ’en bosch viel.—Nou schrikt ie op.—Wat was dat? Sloegen -de hoagelsteen’ deur ’t bedstee-zolder hum op ’t gluujende heufd? Hie -kiekt; hie speurt, en tuurt.... - -—Heere God, woar was ie!? Joa, zie, nou weet ie ’t; hie lee ien ’t -groote bosch. En gunds, doar gunds—zie je’m niet? doar, achter ’t -dichte hout, doar steet den boarlikken duuvel! O Heere! O God! - -En de hoagel grienzelde langs den bargrug. En Teunes, hoast bezwiemende -van smert oan ’t fel gesmakte hoofd, zocht tastend den weg noar umlêg. -Angstig gejoagd, kwiem ie in ’t eind bij de boot oan den Rien, en -uutgeput viel ie ien ’t oakske neer, nog karmende en kreunende: „O -Heere! O God!” - -En terwijl zijn eigen duuvel den veerman nog steeds in ijlende droomen -vervolgt, is ’t binnen den tol met Bram Oarends op ’t argste -geschoapen. - -—Neen, ’t zou zeker niet lang meer duren heeft dokter gezegd. Er was -geen pols meer te voelen. Wat hij nog verzonnen en gedaan had om de -levensgeesten op te wekken, ’t was vruchteloos geweest: „Ja, tegen Gods -wil en tegen den dood moeten wij ’t opgeven,” had hij ten laatste -gemompeld, en daarbij de wenkbrauwen opgetrokken als wilde hij zeggen, -dat zulks voor de faculteit en inzonderheid voor een -plattelandsheelmeester bepaald onaangenaam was. - -„Wees bedaard vrouwtje,” sprak hij iets later tot de luid snikkende -moeder, die hem, in haar smart, zijn onmacht verweet: „En bedenk dat ik -meer voor je gedaan heb dan men billijkerwijs van mij kon verlangen. -Een blinde te volgen, nietwaar.... in een noodweer? En, na een -vermoeienden dag zijn rust geheel en al op te offeren.... me -dunkt....!” - -Thijs begreep dat die moeder ’t niet langer kos oanheuren. Hie troonde -dokter mee ien ’t kleine achterkämerke.—Zie zoo, hier kon dokter wat -eten en drinken, en sloapen ook as ie ’t wol op den streuzakke -doar.—Zie zoo! En zelf goeng Thijs weer hoastig noar veuren. - -’t Was noarigheid; luuster, moeder Lina schreide nog starker; en och, -nou roasde ze woest: „Mien kiend, mien lieve jong! Zien oogen stoan -stief; zien oasem is weg! O God.... die ’t gedoan het die is....” - -„’En kiende met ’en hart zoo kloar as gewassen schoapswol,” fluistert -Thijs: „dat zeit oe ’en bliende, die ’t schouwspel taxieren kan, juffer -Oarends.” - -En Nolleke—straks lodderoogende op ’en stoel, moar nou weer vlak op de -been’, ze kos ’t niet verdroagen dat ’et vlug spichtig ding geblamierd -wier: - -„A’j ’t kiend de schuld gêft, dan mo’j ’t liever Hum doen, die ’t kiend -het geschoapen! Wat er gedoan wordt dat duut de Heer!” - -’t Was er bie Nolleke moar zoo uutgerold. Of ’t krek woar was of niet, -dat, dee d’r niet toe. Moar bij die moeder was ’t roak gewêst. Zie, dat -de Heer ’t bestuur ien de hand hiew, dat was veur hoar ’en woord as -zalf. En ’t wier weer kalmer ien ’t joagend gemoed. Alêvel dat heur -eenige kiend, hier op den vremde, starvende was.... en dat heur leven -en vreugd met zien letsten oajem veur altied vervloog.... O, ’t dee -heur de handen wringen en karmen: „Heere God, neem mien; moar hum, loat -’em lêven!?” - -—Nee, zoo was ’t niet besloten. Zie moar.... die oogen, ze brêken; de -kleur wordt voaler en witter. Geen oajem is meer te heuren. - -„Heere Jezus!—Kiend, liefste kiend!” gilt vrouw Lina: „Dokter! -Hier!—Woar is z’n voader?—O bermhertige God!” - -’t Was goed dat Nolleke Janssen ’en stevig pestuur had: vrouw Lina, die -in mekoar zonk, ving ze op; en ’t spichtige dink, die wit as ’en doek -op den dooje sting te kieken, gaf ze ’en stoot met den zwoaren -elleboog, en zei: - -„Toe, bi’j noe de kluts kwiet! Gauw ’en emmer koud woater, doar mot ze -met ’t heufd ien!” - -„Wàt Driekske..... dood?” fluistert oome. En Driekske al snikkende: - -„Joa oome, joa, DOOD!” - -Moar luuster, ’en kar of ’en woagen houdt krek veur het tolhuusken -stil. Thijs Witte is al buuten de deur. Den tolboom smiet ie open. Dat -voartuug kan met ’en boodschap noar stad, wel meuglik van dienst -zin.—Moar, heurt ie wel goed? Mot dat hier wêzen? Is de man, die -bloazend de tree van ’t rietuug doet kroaken, de dikke boer uut de -Bêtuw? En, brengt ie ’en dokter nog mee uut de stad? - -—Groote hemel, denkt Thijs, as die voader verneemt wat al geschied is, -dan zal ’t ’en uutbarsting worden. - -„Bin ie boer Oarends? Wacht êfkes. Ik mot oe sprêken,” zegt Thijs. - -„Wachten? Zou ’k dóárum den dood te gemoet zin gegoan?” roept Arends al -blazende: „He’k niet den hemel oan ’t weerspannige jong verdiend! Zie, -den dokter is al de deur ien.—Loat me, went a’k geen rust krieg dan -sloai ik d’r neer as ’en steen. ’t Karkas is mien krek as gekroakt!” - -En de dokter uut stad was al oan ’t bed van ’t arme Oarendskiend. - -Moeder Lina zag schichtig op, en streek zich langs ’t veurheufd. En ’en -oogenblik loater ging er ’en schok deur de koamer. Moeder Lina riep: „O -God van genoade!” ’En gluujend rood vloog Driekske langs ’t wit van de -koaken. De blauwe oogen van Thijs ze gliensterden fel, asof ie kloar -ien de zon zag. En Nolleke, voal peers verschoten, plofte ze ’t heufd -ien de handen, en riep dan: „Miroakel! ’En dood mins weer lêvend! -Miroakel van God!” - -Dat de dokter uut de stad, met ’en simpele loating, den ander van ’t -darp ’en bril op den neus had gezet, dat most moar ien den tol blieven, -zei Thijs, went de mins had kienders.—Wat ie vroeger verordineerd had, -’t was toch alles richtig gewêst; en—wie ien ’t duuster, ’en ander die -zien kan, nog moar vastholden wil, die is nog zoo kwoad niet. - - - -Krek twee moanden noa den nacht ien den tol, ha’j op de hoeve ’t -Rijnland ien de Bêtuw, ’en andere okkoazie. - -Wat er te doen was, da’s ’t allererste op de hofstee van Nollekes -voader te heuren. - -Nolleke is zoo rood as ’t kalkoensch gebroed dat buuten op ’t arf moar -altied schrauwt, omdat ’t ielkreis klinkt asof er op ’t Rijnland ’en -deur wordt dichtgesloagen. - -Of ’et doargunder geweerschieten is, en—of ’t van de kalkoenen lachen -of kwoadheid zou wêzen....? Nolleke weet ’et niet. Ze kiekt ien ’t -spiegel:—Nee, dat ze geschreid het van nacht, en straks ook nog, dat -ku’j niemeer zien. Wat vlamt heur ’en gloed ien ’t geloat! Boe! ’t -zwart zieden kleed zit heur veuls te strak um ’t pestuur. Phu! ’t is um -te bersten. Vort er mee!—Zóó, ien ’t gruune japon met de roode bluumkes -kan ze zich ruuren. Welzeker, vigelant mot ze wêzen. Vader en moeder -het ze belêzen um zonder hoat en nêteligheid, mee noar de Oarends’ te -goan. As Nolleke nou eiges ’en strak gezicht zette dát zou gladweg -verkeerd zin. - -En toch, ’t schiet heur weer noar de oogen: Nou ’t er op oankwiem, nou -vuult ze toch meer as meer dat Bram nog diep in heur hart lei.—Krak, -zei ’en stoel, went Nolleke viel d’r op neer.— - -Joa, diep ien ’t gemoed!—Zekerlik—as ze noadenkt—’t was gekheid gewêst, -groote gekheid, went heur spichtige jungske was nooit met woord of doad -uut den hartshoek gekommen. Kontroarie! Ens zeidie—toen ’t op ’en -oavend wat gekkigheid wier: „Ge bint zoo zwoar van pestuur Nolleke.” En -dan nog den dag veur ’t geval op den Hoogkant, toen zeidie: „Nolleke, -weerd bi’j da’j gelukkig ien trouw wordt, moar, met pestuur van ’s -gelieke. - -—Lief kneuterig jungske....! En luuster, doar schrauwen de kalkoenen -weer umdat ze schieten ter eere van hum en dat Vêluwsche kiend.—Dank -God, spichtig schroal kerlje, dat ’et zoo’n lieflik dernje was en geen -ander; dank God dat den Teunes Van Vlot.... Stil, de gekke mins is ’t -niet te wieten dat ie onwoarheid en zottetoal sprak; en.... Nou schrok -ze. - -„Nolleke! Kom ie? As we goan zullen dan wordt ’et hoog tied!” Nolleke -vloog op. - -„Joa,” riep ze: „Joa!” En den palmdoek sloeg ze um ’t zwoare pestuur; -en den streujen hoed met rooje en blauwe kornblommer zette ze op; en de -neie zêmleeren handschoenen greep ze; moar zie, met den hoast berstten -ze heur van de hand’.—Alêvel wat schêlt ’et—as d’r tóch zooveul berst -ien de wêreld!—Vort nou noar ’t Oarendshuus, um er zêgen te wunsen oan -’t jong en zien Driekske. - - - -’t Was er opgetuugd, heur! Toen Nolleke achter voader en moeder Janssen -de mooi gesierde pronkkoamer van ’t Rijnland ientrooi, toen kon ze ’t -niet gebêteren dat ze oan weerskant van de deurposten ’en vlerk van de -gruune slingers met zich meezwiepte. Alêvel, ’t kwam geliekweg weer ien -’t fatsoen. - -En Janssen en de vrouw, ze zeien tegen heur buren,—de Oarends’—alschoon -d’r ’en koeligheid zat: - -„Gods zêgen d’r op!” En tegen ’t jong met z’n fienneuzig bruudskiend: -„Gods zêgen d’r op!” En tegen ’en mins, met groote blauw’ oogen, die -stief veur zich uutkeek en zeker de bruuds-oome was: „Gods zêgen d’r -op!” - -Zag Nolleke goed? Nee ’t was geen vergissing: die strakke groote blauw’ -oogen sprongen êfkes ien troan’. - -Nolleke zag ’t. En, doar begon ’t weer te kloppen ien heur gemoed: moar -toch, asof er ’en wicht van heur hart viel.—Erme mins! ’t was zien -ooilam, dát had ie gezeid! ’t Licht in zien duusteren nacht.... - -Nolleke kos soms zoo wonderlik uutpakken. Met den streujen hoed ien de -ééne, en de vastgegrepen hand van den tolboas ien de andere hand, zei -ze met ’en stamp op den grond: - -„Zie, as ’et bruudskiend troanen in die oogen weerd is, dan kan ze Bram -Oarends wel op den deurslag d’r bij kriegen! Gods zêgen d’r op!” - -Bram is de wêreld te riek! As Nolleke van kiend afoan wat minder -breed-moederke had gespeuld, nou ens sukkerzuut; hum droagende, -sussende, traktierende; en dan weer, kletsende um de oor’: hier jong! -zêk! Kommandieren asof ’t den hond ien den karnmeulen was, misschien -zou Bram dan wel gemarkt en zelfs geleufd hebben dat Nolleke meer veur -’em vuulde as buurmanskiend. Moar ’t was hum nooit ekfetief ien de -harsens gekommen dat één enkel mins, ien woarheid, aan Nolleke en hum -as man en vrouw kos denken.—Voader? Noe joa, um ’t pestuur. Alêvel, -noar ’t veurbeeld van voader en moeder had ie zoo’n adee, dat ’en -honderdvieftig pond overwicht oan den één of den anderen kant, nou krek -geen noodzoakelikheid veur den balans ien ’t huwelijk was. - -Bram denkt er niet oan dat Nolleke veur hum op dit oogenblik nog wat -anders vuult as ’t pleizier dat ie weer vigelant op de been is; en dat -ie zoo’n schoapske van ’t eigen pestuur z’n wiefke mag nuumen. - -En Nolleke, nou ze Bram Oarends de hand drukt—wa’n andere hand as van -’t oarig fien snuuske, denkt Bram—nou zeit ze kelant: - -’t Was verdiende loon gewêst a’j van ’t gulzige drinken gekrepierd -woart. Oan dát kind hei’j noast God ’t behoud van oe lêven te danken. -’k Zal ’en oog op ’t arf houen da’j goed veur d’r blieft! Sprêk van -geluk da’k geen slecht, permantig vrouwmins met gestolen goud heb -gevonden! Nou, ’t zal zoo wêzen met oe beien! Gods zêgen d’r op!” - - - -En ’en half uurke loater zoaten ze allegoar, met nog anderen meer, oan -den grooten disch. Stokvisch was nommer één; riendvleisch met grauwe -erwten nommer twee; ham met groote boonen nommer drie; riestenbrei met -sukker nommer vier en spekkoek met stroop nommer vief. - -„Êt ze met smoak en tot verzoadiging!” - -Toen ’t hoast zoo wied was gekommen, schonk boer Oarends zien hooge -bierglas vol wien. Hij dronk, zeidie, allereerst op ’t jonge poar—noar -den eisch; moar dan—dan dronk ie op zich eiges; went êten en drinken -was niks, en, dat ’en moeder ’en kiend kreeg, dat was noar ’t bestoan -van de vrouw, moar, dat ie metterdoad as voader z’n eenigste kiend van -den dood weer lêvend had gemoakt, en dat zonder zien voart met de -dillezjans ien zoo’n noodweer noar stad! geen miroakel oan Bram zou -geschied zin, dát kos iedereen getuigen: zoodoende dat ie dan dronk op -de liefde van zich eiges veur zien jong, en dat de Heer hum nog lange -joaren den dank van dat kiend as ’en arfdeil zou schenken, ien breedte -en overvloed! - -Bram trok ’t lieve snuutje noar zich toe. Hie wist wie ’t bestier had -gehad.—En oome Thijs die noast zien snuuske zat, hie heurde zoo’n roar -geluid, en zuutjes zeidie: - -„De pertretten die zuuken mekoar. Hê snuuske: ’en mond noar beheuren?” - -„Mien goejerd!” zeit Driekske, en as ze den erm um oome z’n hals sleet, -dan: - -„Hier hei’j d’r ook een.” En, ’t klinkt as ’en klökske. - -Toen ’t spekkoek op tafel kwiem, en de stroop ien stroalen d’r op wier -gekringeld, toen kreeg Nolleke ’t weer te kwoad; moar, ze vermande -zich. Ho! ’t was nou krek den tied om heur plan te besloan. Ze stond -op, en, met ’en kleur as.... boer Oarends, zei ze: - -„Ik moet ook wat zeggen: Die ien ’t vette zitten, motten oan ’t -schroale denken.—Ielkeen weet dat de veerknecht Teunes Van Vlot op den -oavend dat Bram veur dood ien den tol lei, ’t verstand verloor. Zeker -het ie ien ’t bootje—wachtende dat Bram zou kommen—’en slag of ’en -schrik van den bliksem gekregen.—’t Is ’en oakelik ding a’j altied -meint dat de duuvel oe achter de vodden zit.—Phu!” kwiem Nolleke d’r -tussen: „En dóárum vrinden en brullofstgasten, um den ermen mins noar -eisch te besteën, mot er ien den buul getast.” - -Van overspanning liepen Nolleke de peerels langs ’t geloat; moar, ze -kreeg zêgen op den ienval: de erme krankzinnige mins, die—zoo docht -ze—zeker al vroeger niet snik was gewêst, hie zou deur voader Janssen -en ’t heele Oarendsnest, en nog anderen, gesteund en gestut worden. - -Op ’t zelfde oogenblik dat Nolleke van den duuvel sprak, lei ’t hert op -den Hoogkant goed verschanst ien den kuil, die Teunes Van Vlot er op -dien oavend had gegroaven. En as et doar rustig herkauwende—moar toch -altied luustrende, neerleit, te midden van de dorre bloai, die de -harfst ien den kuul het gestreujd, dan denkt het zeker niet, dat ie ’en -trouwe blinde mins misschien veur ’en wreejen oanslag het bewoard. Ien -’t duuster toch, zou Teunes den blinde welzeker veur ’t jungske hebben -gevat.—En vast denkt ’et hert met zien mooi gewei, al krek zoomin, dat -’et ’en zundig mins, veur heel zien lêven, as duuvel deur de harsens -zal speulen. - -Toen de trouwfeesten uut woaren, goeng ielk noar zin eigen huus. Bram -met zien wiefke noar de neie hoeve De Hartenkamp. Dat er ’en hart van -’t Hoog ien ’t spul was gewêst dat kos ie niet weten, moar dat zien -hart heelgoar op ’t Hoog was gewêst, dát wist ie sekuur. - -En Thijs, den ouwe Thijs Witte?—Wat Driekske ook gevleid en geschreid -had, hie most noar den tol op den Hoogkant weerum. Met ’en olde nichte -zol ie er ’t lêven prebieren. ’t Was bêter, veul bêter. En Driekske -most zwiegen.—Noe, goed dan, prebieren! - -Moar nog geen joar noa de trouw, zat Thijs al veurgoed bie Bram en -Driekske op De Hartenkamp. Doar, oan den heerd zou ie ’t werme huukske -hebben, zoo lank as ie lêfde. Al had Driekske—dat handige vlugge wiefke -oan Bram ’en best en trouw jungske, toch kos ze den blinde-kloarziende, -niet missen, ien ’t lêven. En nóu—lieve mins, wat zou ze nóu zonder -oome gewêst zin! - -Driekske zat, met ’en kussen ien den rug, halverwêge overeind ien de -bedstee. Oome stond er veur met de blauwe oogen star op heur mond. Zien -kos ie niet dat Driekske ’en heel klein köpke met ’en pluummutske ien -den arm oan heur borst hiew; moar, heuren kos ie, o zoo best, Luuster: - -„Joa, allerliefst ziet mien kleine mol d’r uut oome,” zegt Driekske; -„En hoe? Kiek, blonde hoarkes, zilverig, glanzig, krek as zien oome. ’t -Veurheufd breed, en blank as ’en spiegelje. Oogen? blauwe kroaljes, -ondeugend, o zoo ondeugend! ’En kinneke as ’en albaster. Wengskes, -rond, licht rooje bollebloazers, och zukke oarige wengskes!” - -„En ’t munje Driekske? Noar beheuren?” - -„Nee oome, nee! ’t onderlipke krek ’en zuute meikars; en ’t -bovenlipke.... de vleugels van ’en engelje!—Dot!” zei Driekske en ze -mokkelde ’t kienje. - -„’t Is ’en pertret van mien engel heelegoar!” zei oome: „God gêf dat ie -wordt zóó as zien lieve moeder.” - -Doar kwiem volk. - -Of ’t zoo afgesproken was: voader en moeder Oarends kwiemen te geliek -met de Janssens de koamer ien. - -Nolleke gaf bie ’t binnenkommen voader Bram—’t was um te lachen, die -spichtige jong nou al voader!—noe, ze gaf hum ’t allererst ’en -elleboogstoot; en dan: - -„Pak oan! ’En mik van vieftien pond zwoar; ’k het er raziens ien -gebakken, die lust ie zoo gern.—Noe, met den pluummuts: Gods zêgen d’r -op!” - -De mik plofte hoast op den grond, toen Bram ’em oannam uut den -geknupten doek; zóó zwoar had ie d’r nooit een gezien. - -Moeder Lina, och, ze schreide van vreugd toen ze ’t kleintje ien den -erm had. En Oarends?—Hie was te vrêjen zeidie. De roem was uutgesloten, -moar—al dat heil hadden ze metterdoad oan hum te danken, went, niewoar, -as hie niet met de dillezjans.... - -„Bekend!” zei Nolleke. En dan: „’t Geet oe goed niewoar boer Oarends?” - -Oarends zat op ’en stoel te bloazen. Nou trok ie ’en bedenkelik -gezicht, en zuutjes: - -„Niemand markt ’et Nolleke; moar, da’k tegenswoordig zoo wel bin, en -zelfs zoover loop, da’s niet goed; da’s ’en slecht teiken. Ik gleuf oan -’en sukkerterink; erst alles zuutigheid en overvloed en dan Nolleke, -PAF, GENACHT SOAM!” - - - - - - - - - -KRUUZEMUNTJE. - - -Daar blinkt een vroolijk zonnetje op het geveltje eener kleine -armoedige hut. ’t Is een zeer armoedig bouwvallig huisje. ’t Geveltje -is van steen. Ja, maar hoe ze op elkander blijven de steenen, dat -begrijpt zoomin de storm, die in het najaar giert, als de kou, die ’s -winters door de open voegen, haar scherpe pijlen in het hutje zendt. - -’t Is erg bouwvallig dat huisje. ’t Lage stroodak dat rust op vermolmde -binten, is groenachtig zwart en schier geheel vergaan. Als ’t regent, -dan drupt en lekt het water langs de ingezakte stroowisschen op het -lage zoldertje, zoodat de binnenmuur heelemaal nat wordt, en de -bedsteden ook, en—da’s arg; Arie kan d’r wel tegen, moar veur ’t kleine -ding en veur grootmoeder is ’t noarigheid. Grootmoeder is rimmetiek, -veur de ouwe ziel is ’t al heel arg! - -Maar zie, ’t zonnetje blinkt nu vroolijk op het geveltje, en ’t -geveltje ziet er in zijn zomertooi zelfs bevallig uit. Immers de slanke -wingerd zendt zijn sierlijke ranken naar het stroodak heen, en -beschauwt met zijn hel verlichte frischgroene blaren, ten deele het -oude dak en het geveltje, en ook het grauwe schuinsgezakte venster met -zijn verweerde ruitjes, door welke ruitjes op dit oogenblik klein -Anneke naar buiten ziet. - -„Kom grootmoeder, loawe noar buuten goan, kom, o ’t is zoo lekker -buuten grootjelief,” vleit Anneke. - -„Joa lieve dernje, joa, grootmoeder zal meegoan; wacht, grootmoeder mot -erst de eerdappels ien den bak doen; wacht, hier he’k den emmer.—Anneke -kan wel ’en emmer woater uut de zeeg scheppen, is ’t niet Anneke?” - -„Nou! al zoo dukkels he’k woater geschept grootmoeder! Zie zoo, ’k zal -moar vast veuruutgoan en ’t woater buuten neerzetten bij ’t benkske; en -dan za’k oe veurlêzen grootje, uut ’t boek, woar van den prins, en den -ezel, en den dief iensteet, van alles.” - -„Goed, liefke, blond muulpeerke, kleine prefester,” zegt grootje. En, -Anneke is al de deur uut, en grootmoeder Bette doet ’en schoonen -boezeloar veur, en goat dan ook noar buuten. - -Anneke heeft een emmer water uit de zeeg geschept—halfvol, moar, toch -genoeg voor de aardappels, die grootje zal schillen; en grootje zit nu -op ’t bankje voor het hutje, en Anneke zit vlak naast haar met een -boekje in de hand; en, ’t is lekker buiten, zoo recht zomerachtig; ’t -zonnetje is warm, en de schaduw van een pruimeboom—waarin de geelachtig -witte pruimen al mooi glanzen—die schaduw doet goed. - -„Woar was j’ ook weer gebleven Anneke?” vraagt grootmoeder. - -Anneke met een soort van verslikkende verrukking: „As dat de prins -tegen den boer zei, dat z’n eigen voader ’en keuning was; en toen nam -de boer z’n hoed af, en toen bakte de boerin spekpannekoeken, en toen—” -Annekes oogen glinsterden.... „en toen kreeg de prins ’en kummeke -stroop bij de pannekoeken, joa, umdat ie zooveul as prins was, -grootmoeder.” - -„Joa krek, nou weet ik ’et weer, en toen kwiem er ’en os....” - -„Nee grootje, nee.... da’s ’en ander verhoalje, nee; en toen ne.... -toen de prins dan genogt had, toen schonk de boer ook nog ’en glêske -bier oan den prins; went prinsen drinken nooit schoon woater—is ’t wel -grootje....? en toen ie dat ook óp had, toen gaf ie den boer en de -boerin de hand—dat was vrindelik niewoar? en zei, dat ie ze nooit zou -vergêten, en....” - -„Moar hoe was die prins met zoo’n honger bij den boer gekommen, klein -klapheuveltje....?” zegt grootje weer en ziet Anneke vragend aan, -terwijl zij een geschilden aardappel in den emmer laat vallen dat de -waterpereltjes er glimmende in ’t zonnetje, van opspatten. - -„Wel, dat ie verdwoald was op de hei.... de hei, ge weet wel zooas oan -d’ overkant [1] achter Oosterbêk grootje.” - -„O krek krek! nou weet ik ’et, klein meisterke. En toen....?” - -„En as dat de prins, toen z’n voader starf, en de prins ienéns van -prins tot keuning wier, dat ie toen op ’en goejen dag ’en erm mins oan -den weg zag liggen die blind was, en niet zien kos, begriep ie -grootje?” - -„Ja prefesterke.” - -„En dat ie toen afstapte uut de koets umdat ie.... en dóár wasse we -gebleven grootje.” - -„Krek zoo Anneke, lês dan moar wiejer.” - -En Anneke, terwijl zij met haar wijsvingertje de woorden uit het boekje -volgt, leest eenigszins hikkend en wel wat eentonig, maar toch op z’n -boers-Hollandsch, en met het aardige stemmetje niet onwelluidend, het -slot der vertelling: - -„En dé koning steeg uit dé koets, en terwijl dé paarden stonden te -trappelen, en al de kamerheeren van des konings hofstoet en al het -gevolg er naar keken, ging hij op den armen blinde toe, gaf hem de hand -en zeide: Mijn vriend, sta op, ik zal u eere geven en alles wat gij -behoeft; en tot zijn kamerheeren zeide hij: „Plaatst dien armen man in -mijn rijtuig....”—Hê grootmoeder, in ’t rietuug van de keuning!” - -Grootmoeder hield op met schillen en bleef verbaasd naar het wonderboek -staren: „He’k z’n lêven.” - -En Anneke las weer: „Dé kamerheeren waren, evenals het gansche gevolg, -ten hoogste verbaasd dat dé koning zulk een bedelaar in zijn eigen -rijtuig wilde nemen; doch de brave koning dit ziende, zeide zoo luid -dat allen het hooren konden: „Ja mijne heeren, toen ik dezen man -beschouwde, herkende ik hem terstond voor den gullen landman, die mij -eens, toen ik vermoeid en afgedwaald was, gastvrij in zijn woning -ontving, en mij alles gaf wat zijn woning opleverde. Een mensch mag de -weldaden niet vergeten, die hem door zijn evenmensch zijn bewezen, en -een koning mag dat het allerminst!” - -„En toen....?” zei grootmoeder. - -„Nou is ’t uut grootmoeder; da’s spietig hê?” - -„Wel he’k z’n lêven! ien de koets van de keuning!” zei grootje, terwijl -ze nog altijd met een ongeschilden aardappel in de eene, en het -mes—waarvan het heft op de knie rustte—in de andere hand, naar het boek -zat te staren: - -„En goeng ie toen met de keuning noar ’t kastêl? en zou ie doar -gebleven zin en krek as de keuning gegêten en gedronken hebben....?” -vorschte grootje. - -„Dat weet ik niet grootmoeder; moar al die verhoaljes zin zoo opéns -uut, en dan is ’t gedoan; dan heur ie d’r voorders niks meer van. ’t Is -moar ’en vertelselje, zie.” - -„Nou dat was oarigheid Anneke! ’En mins kan d’r veul uut leeren; ’t is -wiesgeleerd zeg ik.” - -„Dat zeit meister ook grootje.” - -„Ik vuul ’em best: goed doet, goed ontmoet! zeit ’t sprêkwoord; zie dát -is ’t: Voader en grootmoeder en meister en allegoar, die goed veur ou -binne, ook altied liefhebben, heur ie.... en God bovenal!” - -„Joa zeker grootje.—Za’k nóg eentje lêzen....?” - -„Nee kiend, nee, ’t zal te loat worden; zie da’s de leste eerdappel; ’t -is al halftwoalf op de zonneploat van den toren, en as voader thuus -kumt motten de eerdappels kloar zin. Heur is....”—terwijl zij een -vinger lang wijst—„’k het nog zoo’n stukske spek van ’t breien -verdienst; mergen met den Zundag dan zal grootmoeder is keuninkske -speulen, heur ie. Joa klein babbelmunje, mergen zal grootmoeder ook is -op spekkoek traktieren; zoo erm bin ik niet, of ’en moatje mêl zal -mergen met mien stukske spek toch de pan ien! Zie zoo, kom....” en -omziende naar den rijweg, die langs het hutje loopt, zegt ze tot een -man die voorbijgaat: „Dag veldwachter!” - -En Anneke, die nog in ’t boek tuurt, ziet ook op, en zegt met de hand -boven de oogen—de zon is zoo straf: „Dag veldwachter.” - -Een keelgeluid zonder woord klinkt van de wegzijde. - -„Wat kiekt ie lillik, grootmoeder.” - -„Misschien weer wat veul in ’t glas gekeken.” - -„Bêter in ’t boek kieken grootje?” - -„Nou, sneu-dingske! nou!” - -Grootje is binnengegaan, en Anneke, die nog wat lezen blijft, springt -eenige minuten later haastig van het bankje op, en loopt zoo snel zij -kan een man te gemoet, die met een spa over den schouder van de -dorpszijde komt aanstappen. ’t Was aardig om te zien hoe de arme -daglooner, wiens gelaat door de zon was verbrand, en wiens handen door -den arbeid waren vereelt, het achtjarige dochtertje streelde en -liefkoosde, om in ’t einde hand aan hand met zijn eenig Anneke het -armoedig erfje te betreden. - -„Kiek is voader wat die pruum’ al mooi worden!” zegt Anneke, terwijl ze -naar den boom wijst dien ze voorbijgaan. - -„De pruum’! nee dernje, riep zin ze nog niet.” - -„Nee, allemoal niet voader, moar die en deez; zouwe die niet riep -wêzen, voader....?” - -Arie schudde aan den boom: „Ze zitten nog te vast, d’r velt er geen -een!” - -„Joawel, kiek.... doar velt er een tusschen de koolplant: kiek.... -kiek, en doar ook een.... kiek.” Anneke zocht en vond de pruimen: „doar -nóg één, dat is drie; één veur grootje, één veur voader, en één veur -Anneke.” - -„Kom dingske! kom, nou ’et huus ien!” - -Arie bukte zich, en—terwijl Anneke hem volgde, ging hij door de lage -deur zijn hutje binnen. - -t Was een sober maal. Grootmoeder had wat onriepe afgevallen appels -deur de eerdappels gemoesd; met ’en lengsel van mosterd en zout was ’t -smoakelik genogt, en ’en snee roggebrood met wrungel—gestremde -karnemelk—smiekt best veur ’en noahap. - -Moar Anneke had nóg wat—veur ielk ’en pruum. Joa, ’en bietje zoer -woaren ze wel, moar ’t smiek toch pruums, en de pruumboom was ’en -beste! - -Grootmoeder zette den boel aan kant.—Arie hikte zoo’n bietje véúrdat ie -z’n half uurke goeng sloapen; en, Anneke ging haastig naar buiten, went -ze heurde gerij.... de koets van ’t kastêl kwiem den darpskant af. Vlak -zou ie langs ’t huuske kommen. Zie, grootje kwiem óók buuten: ze sloeg -’en poar natte voatdoek’ over de kleine doornheg, die ’t erfke van den -landweg schei, zette toen de linkervuust op de heup, en hield de -rechterhand boven de zestigjoarige oogen.... ’t spul zag ze groag, en -van mergen, met dat verhoalje, had ze ’t rietuug van ’t kastêl den -heelen tijd in de verbeilding al veur zich gehad. - -„M’nheer Van Zwiet het er de jonge peerds veur,” riep Arie die ook naar -buiten kwam. - -„Mooie peerds voader,” zegt Anneke: „Ze loopen zoo krul en kroms met -den nek!” - -’En bietje schichtig, meent grootmoeder. - -„Vurigheid!” zegt Arie: „Drie joar oud. Ze kosten viefhonderd zei de -koetsier.” - -„Viefhonderd! hê!.... Zou m’nheer Van Zwiet net zoo riek as de keuning -zin?” vraagt Anneke. - -„De keuning! nee, die is altied ’et riekste van allemoal,” antwoordt -grootje. - -„Wat speulen ze met de oor’!” zegt Arie, naderbijkomende. - -Het rijtuig nadert al meer en meer. - -„Da’s oarig: de peerds kieken noar ons!” zegt Anneke. Maar—terwijl Arie -de pet van het hoofd neemt, en Anneke, evenals grootje, naar de lui in -’t mooie spul kiekt.... spitsen de jonge bruintjes sterker de ooren; -zien met schuwen blik langs de ooglappen naar de zij van ’t hutje, en -dringen eensklaps, met een rukkende beweging, naar de andere zij van -den weg waar een breede sloot loopt. - -Een luide kreet in het rijtuig doet het dagloonersgezin ontstellen. -Arie vliegt den weg op. In ’tzelfde oogenblik dat het bijderhandsche -paard slechts een voetstap van den slootkant is verwijderd, grijpt Arie -den vanderhandschen bruine bij den toom. Met krachtige hand dwingt hij -het paard naar het midden van den weg. Terzelfder tijd doet een -duchtige zweepslag van den menner den bijderhandsche vooruitschrikken. -Nog één zweepslag klinkt er. Een „Dankje, laat los!” klinkt mede.... -en—met de wijd gesperde neusvleugels schier tegen de borsten, de ooren -scherp vooruit, rent het den weg op.... „Harrejennig!” zegt Anneke. -„God bewoare!” zegt grootje: „’t Is niet alles in zoo’n rietuug; ’t lee -doar hoast ien de sloot.” - -Geen twintig schreden van Winkels hutje en schuins er tegenover, stond -Bol de veldwachter op den drempel van zijne kleine woning. Eer hij den -heer Van Zwiet kon te hulp komen, snorde het rijtuig hem reeds voorbij; -maar, de heer Van Zwiet, of althans diens echtgenoote in het rijtuig, -moest zijn ijver bemerken. Zie, met een dreigend gebaar wijst hij naar -Arie’s hutje, en, als het rijtuig reeds om den hoek in een stofwolk is -verdwenen, dan treedt hij met een kwaadaardige uitdrukking op het -gelaat, en met den veldwachtersstok naar de doornenhaag wijzende, op -Arie toe: - -„Mo’j met dat lorretuug op de heg te hangen, m’nheer Van Zwiet ien de -sloot joagen? Altied schorremorrie oan de weg!! Nog ens, heur, dan zu’j -met burgemeister te doen hebben!” - -„Nou Bol, moak moar zoo’n lêven niet!” zegt Arie bedaard: „hoe kos -moeder denken dat die jonge peerds veur ’en onneuzel duukske den angst -zouwe kriegen.” - -„Dat kos ze best begriepen as ze niet kiendsch is!” roept Bol met een -leelijken vloek. „Pas op!” En weer met een vloek: „Die Bol zuukt, zal -’em veinden ook!” - -Anneke keek grootje angstig vragend aan, en grootje zag haar zoon aan: -Hoe de veldwachter zoo kwoad kwiem? - -Toen Bol met een gesmoorde verwensching op de lippen naar zijn woning -was teruggekeerd, haalde Arie de schouders op en zei: „Joa zoo is de -mins: a’j iemand de woarheid zeit—al is’t ien z’n eigen belang, dan -geet ie ’t oe wrêken.” - -„Zeg Oarie, hei’j Bol de woarheid gezeid.... en wát hei’j gezeid?” -vischte grootje. - -Maar Arie zei: „Och ’t was zoo arg niet.” En grootje vischte nog wel, -en Anneke keek ook wel met spitse eugskes; maar Winkels trok de pet op -den neus, um nog ’en kertierke te sloapen. Niemand had er mee van noode -dat ie Bol van mergen had gewoarschouwd, arnstig gewoarschouwd; umdat -ie ’em giesteroavond stomdronken noar huus had zien goan. - -’t Is drie uren den middag. Winkels is al lang weer naar zijn werk. -Anneke heeft een mooien bos goudsbloemen met een paar boerentuin-rozen -en wat vlierloof er tusschen bijeengeplukt,—veur mergen as ’t Zundag -is,—en grootje zit zoo’n bietje te dummelen achter ’t verweerde -roamglas. - -Grootje dummelt onrustig, heel onrustig. Telkens komt er een pijnlijke -trek op haar goedig gelaat, en nu en dan klinkt er door ’t kleine -vertrekje een kreuntje of zucht. - -Zeer zachtjes komt Anneke met den bloemruiker in een waterkan binnen, -stillekes, went grootje sloapt. Nee, grootje sloapt niet: - -„Da’s mooi Anneke! heel mooi!—Och heere!” zegt grootje en trekt bij die -laatste woorden weer een pijnlijk gezicht. - -„Och heere....!? Wat is ’r grootje?” - -„Niks kiend, och niks! ’en bietje ien ’t lief.” - -„Ien ’t lief? Hei’j kramp ien ’t lief, goeje grootje?” - -„Joa blombluumke joa!.... O lieve heer wat kniept ’et!” - -„Misschien van de pruum grootje,” zegt Anneke. - -„En de appels en wrungel, alles bij mekoar,” steunt grootje: „O minsen, -minsen!” - -Anneke streelt grootje de wangen; maar, dat helpt haar niet. Wat zou ze -doen? ’En bietje woater ophangen en ’en kummeke werme koffie -zetten....? - -„Woater ophangen? Joa da’s goed, dierke.—O lieve heere!—Moar koffie, -nee.—Ai!—Heur is Anne.” - -„Watte grootje?” - -„A’j is ’en bietje kruuzemunt woudt hoalen, en....” - -„Bij den dokter grootmoeder; moar dat duurt wel ’en uur zoo wied as ie -woont.” - -„Nee proatgauwke nee, niet bij den dokter.—O heere! nee.... ge weet -wel.... toen we lest langs den diek goengen....—O!” - -„O joa, joawel grootje, bij ’t veerhuus niewoar? bij de hofstee van -boer Vledder?” valt Anneke in: „Joa, toen hei’j mien de kruuzemunt -gewezen, die doar allegoar ien ’t wild oan dien diek gruuit. Joa, die -za’k hoalen, dat was goed veur pien ien ’t lief hei’j toen gezeid, en -zoo’n bloadje smiek lekker ook. ’k Zal loopen wa’k loopen kan beste -grootje;” en, zonder meer wipt het vlugge ding het hutje uit, en ziet -grootje—krampschommelende met ’et lief—deur de ruutjes heer hoar -hartlepke noa, die den weg oploopt, noar den diek—zoo gauw as ’en -hoaske! - - - -Hijgend, gansch amechtig—met de woaterpereltjes onder ’t kleine -neuske—komt Anneke, geen kwartier later in ’t hutje terug. - -Grootmoeder had ’et arg te kwoad. Af en toe was ’t minder gewêst, moar -dan weer.... O harrejennig! - -Geen nood! nou zal ’t gauw bêter goan. Kruuzemunt het ze ien overvloed; -en ze is straf genogt, joa hoast zoo straf as ’en pêpermunje.—Wacht, de -bloadjes van de stengeljes afgestreupt. - -„Best zoo dingske,” knikt grootje hoofdschuddende van pijn.—Ziezoo, al -die bloadjes ien ’t kêtelje gedoan.... zooveul as ’t moar kos. - -Veurzichtig met den zwoaren woaterkêtel; ’t is kokend, dingske, pas op! -O lieve deugd!” komt de oude er weer tusschen.—Geen nood, ’t hengsel -blijft aan den kettinghaak hangen; Anneke behoeft de tuit maar te -richten, en zie.... ’t kokende woater kumt ook krek met ’en vollen -stroal ien ’t kêtelje, en—’t ruukt al kruuzemundig! - -’t Is alsof de reuk grootje al goed doet; misschien ook werkt het -gezicht van Anneke mee; ’t keteltje zet zij op ’t vuur: - -„’t Mot trekken, zie. Niewoar grootje?” - -„Zeker liefke!” - -„As ’t getrokken is dan zal ’t krek zoo goed as en drank van den dokter -wêzen, niewoar grootmoeder?” - -„’t Zal best wêzen Anneke.” - -Annekes oogkes blijven strak en vol blijde hoop op het keteltje staren: -„Zou ’t al goed zin grootjelief....?” - -„Nog niet kiend!” - -„Wacht, zal vast ’en kummeke kriegen. Ziezoo... Nou zal ’t wel goar zin -grootmoeder; kiek moar, de woasem kumt al de tuut van ’t kêtelje uut.” - -„Nou dingske, toe dan!” - -Met het boezelaartje ’t warme hengseltje vattende, schenkt Anneke een -kommetje van ’t groene vocht voor ’t lieve grootje in; en grootje, als -zij blazende telkens een teugje neemt, knikt ze tevens Anneke toe, want -Anneke ziet haar aan met een gezichtje, dat geheel en al de vragen -teekent: „Doet ’et goed grootje? Ku’j’t al vuulen? Zou ’t bêter goan?” - -En ’t goeng bêter, en een half uurtje later zei grootje: „Joa, klein -dokterke, ’t is bêter, Goddank!” En, als zij haar mokkelt en zoent, dan -heeft grootje voor ’t kleinkind haar duizend en eersten naam, en zegt -ze: „Heel bêter, mien lief, mien oarig Kruuzemuntje!” - - - -Een week verliep en ’t is weer Zaterdag. Zaterdags wordt er geen school -gehouden, en Anneke die weer vrij heeft, zal heden een plan ten uitvoer -brengen: ’en mooi spulleke dat ze eiges geprakkezierd het.—„Zoo’n wies -dingske!” heeft grootmoeder gezegd. - -Grootje staat in de schaduw van den pruimeboom, en Anneke treedt door -het kleine hek in de lage doornenhaag den landweg op; ziet nog eens om, -en knikt grootje toe, grootje die wuift met de hand; en dan stapt ze -met iets gewichtigs in haar tred meer voorwaarts, terdege den zak -omklemmende, die haar over den schouder hangt, maar, ze ziet alweer -eens om, en roept zoo hard als ze kan: „Dag grootjelief! dag!!” - -Grootje wuift nog van verre, maar Anneke verstaat niet best met waffer -bijnoam grootje heur noaroept. - -Bij ’t bruggetje gekomen, waar de zeeg onderdoor gaat, kijkt Anneke nóg -eens om, heel ien de verte ziet ze nog wel ’t peerse jak van -grootmoeder, moar, grootje geet krek de deur van ’t huusken -ien.—Grootmoeders oog’ zin niet zoo stark as de hoare. - -En Anneke stapt sneller voort. In een uur tijds zou ze terugwezen. -Iedereen die ze tegenkomt zegt ze g’n dag, met ’en knikske, en -allegoar—zelfs boer Balders van ’t Bijenveld—zeggen weerum: „Dag -Anneke!”—De kwoaje schepershond van ’t Gouwe-erf, die heur met den -schoapstroep veurbijkumt, grumt geen spier, moar striekt met z’n kouwe -neus of natte tong—Anneke weet eiges niet wat—langs heur kleine hand, -asof Filax heur kussen wou. - -„Gemergen scheper!” - -„Zoo Anneke.... goa’j gres snijen....?” - -„Nee scheper, kruuzemunt!” - -„Kruuzemunt.....? Zoo!—Goeje mergen!” - -„Goeje mergen scheper.” - -Ja, Anneke gaat kruizemunt snijden. Dat was een heerlijke inval -geweest: kruuzemunt was goed veur de krampen in ’t lief. Bij ’t -veerhuus bezijen den hoogen Riendiek doar sting kruuzemunt, ’en -heeleboel; nooit wier ze afgeplukt.... „en”—had ze heel zachtjes in -grootmoeders oor gefluisterd: „as we dan ’en heele zooi bij mekoar -hebben grootje, dan zuwwe ze dreugen op de vuurploat, en oan den dokter -verkoopen; en veur de centen ’en tabaksdeus veur voader koopen as ie -joarig is, en—moar dat zei ze niet: ’en neië snufdeus veur grootje -d’rbij.” - -’t Is een belommerd gedeelte van den hoogen Rijndijk nabij het -veerhuis. Aan weerszijden van den dijk staan, ongeveer ter halverwegen -van de glooiing, flinke appelboomen vol pardiezen en rabouwkes, moar, -riep zin de appels nog bij lange noa niet.—Even beneden de appelboomen -aan de buitenzijde van den dijk is een rasterwerk, waarachter de vette -ossen in de heerlijke uiterwaarden grazen tot op den oever van den -frisschen Rijn; en evenzoo bevindt zich ter halverwegen van de -dijkglooiing aan de binnen- of Betuwzijde, een rasterwerk ter -verbinding van een op onregelmatigen afstand gescheurde doornenhaag, -welke haag mét rasterwerk, de hoeve van boer Vledder—aan de -dijkzijde—bepaalt. - -En hier is het dat Anneke den zak van den schouder glijden en haar -oogen met blijdschap over de kruizemunt-pollen weiden laat. De pollen -zien d’r hoast als pollen brandnêtels uut, moar ze hebben kleinere -donkerder bloadjes, en—prikken, dat doen ze niet. - -Wacht—grootjes kniepmeske uut den zak gehoald, opengedoan, nou oan ’t -snijen. - -’t Geet langzoam, moar ’t geet toch. - -„Zoo druk aan ’t wark Anneke?” roept Truitje van ’t veerhuis, die met -de glimmende koperen roomkan op den rug, en een emmer aan den arm, in -de hoogte op den dijk voorbijgaat. - -„Joa Truitje, en ’t is werm, zelfs hier in de schaduw van den -appelboom,” roept het kleintje weerom. - -„Wi’j ’en munje vol room, Anneke?” - -„Nou! asteblief,” zegt Anneke. Ze steekt haar mes ien den grond; klimt -de glooiing op, en als zij boven is gekomen dan bukt zich Truitje, -en—Anneke mag het holle deksel uut de koperen kan trekken, en uut den -emmer volscheppen, en dan lêgdrinken, heelemoal lêg. Jong zoo -lekker!—„Dank oe vrindelik Truitje!” zegt Anneke, en de blanke room, -die nog om ’t munje glimt, striekt ze weg met den rug van ’t kleine -henje. - -„Tot oe dienst Anneke. Ziezoo!” De koperen stop steekt weer in de kan, -en, als Truitje haar weg vervolgt dan glimt de kan nog een poosje in -Annekes oog, totdat ze haar mes weer opzoekt en met vernieuwden lust -aan ’t werk gaat.—De zak is nog geen darde deil vol; ’t geet langzoam, -moar ’t geet toch. - -Twee hoogbeladen hooikarren knarpen door ’t kiezelzand al nader en -nader op den Rijndijk. Anneke ziet even naar boven. Zij ziet karraderen -en paardepooten en menschebeenen, maar voor het stof knijpt ze de oogen -dicht. - -„Zoo, bi’j oan ’t appels zuuken!” roept een mansstem van boven: „’t -Spul is niet riep,—Mot er geen êten, klein ding!” - -„Nee! ’k bin oan ’t kruuzemunt snijen!” roept Anneke. - -Of ’t niet verstaan was? althans de stem klinkt weerum: - -„Wacht, hier hei’j ’en bêtere. ’t Is ’en vroege renet; a’j ’em nog ’en -poar doag’ ien den zak houdt dan zal ie zoo mul zin as koek.” En—op -’tzelfde oogenblik ziet Anneke ’en appel, niet ver van heur af, op de -diekhelling neerkommen, en, rollen noar lêger.... onder de rastering -deur—’en heil eind wied, in den bongerd van boer Vledder. - -„Wat zoo’n appel kan loopen, en zonder been’ oan ’et lief!” roept het -van boven op wat verderen afstand. - -„Dank oe!” zegt Anneke, en luider vraagt ze: „Zou ’k moar deur de -rastering goan?” - -„Woarum niet!” klinkt het nog eens, maar meer uit de verte, en—de -wielen der hooggeladen karren hoort ze steeds minder en minder kraken -in ’t kiezelzand; maar ze volgt ze niet met de oogen, want ze tuurt -naar de plek waar ze meent dat de appel in ’t gras ligt. - -Nog maar half besloten, staat Anneke eenige oogenblikken met den voet -op den ondersten legger der rastering; maar dan—woarum niet....?—dan -bukt ze ’t kleine köpke umlêg; ’t rugske krom; ’t eene beentje zet ze -over ’t hout, ’t andere beentje hoalt ze met de rökskes noar zich toe, -um hoastig noar de plek te loopen woar de appel leit, moar—de appel -leit er niet. Hier niet, doar niet, woar is ie gebleven....? - -Da’s spietig!—Anneke kan ’em niet vienden. - -Nou meent ze.... moar nee, ’t is ’en roodachtig kleiwortelbloadje—Doar -ziet ze.... nee, ’t is ’en kleine paddestoel tussen ’t gres. Hier.... -nee, dat gruune appelje kan ’t niet wêzen, da’s afgevallen van den -boom. Wacht.... doargunder....!? - -„Wel doe bliksemsding! mo’j appels streupen in boer Vledders bongerd!? -Herruut ze’k! herruut!” - -Met een vuurrood gezichtje schrikt Anneke op. Zoo’n stem had ze nog -nooit geheurd; de beentjes trillen heur onder ’et liefke. Boven op den -diek steet de veldwachter, en hij kiekt zoo iesdig kwoad, en hie dreigt -met den stok noar veuren, krek as loast bij voaders huuske: alêvel, -toen woaren voader en grootje d’r bij, moar nou.... O lieve heer! doar -kumt ie den diek af.... altied den stok noar veuren. - -„Zu’j d’r uut! kleine feeks van ’en dief! zeg?” schreeuwt Bol de -veldwachter opnieuw: en Anneke ziet hem, o goeje hemel! de rastering -overklimmen, en wordt zoo wit als een dooje! - -„Moar.... moar.... ik zocht....” brabbelt Anneke angstig. - -„Appels stêlen! veur de galg opwassen! lui dievenpak!” schreeuwt Bol, -steeds naderkomende en nog altied den dreigenden stok vooruit: „Herruut -ze’k! Allo!” - -Maar Anneke—in een wip heeft zij de klompjes van haar voetjes gesmeten, -vort! en.... loopen doet ze, loopen wat ze kan, harrejennig zoo’n -viefke!—Bol is woedend. - -„Hier ze’k! hier!” schreeuwt hij het vluchtende haasje na, en als hij -zich mede in de vaart zet om spoedig het kleintje te achterhalen, -dan.... dan zwakt hij en zwikkelt, en smakt ie voorover.—Anneke ziet -even angstig om. Woar was ie?—Maar zie, doarginder wordt het kleine -klompje van Anneke luide verwenscht, doch door het ongeval nog meer -verwoed, weer overeind gesprongen, vliegt Bol opnieuw het meisje na, -dat intusschen een goed eind op haar vervolger heeft voorgekregen. - -„Zu’j stoan! zu’j stilstoan....!?” schreeuwt Bol; maar Anneke den man -weer ziende, snelt opnieuw weder voort, en ofschoon ze verbijsterd van -angst niks, nee hoast niks meer ziet: loopen kan ze nog, loopen best! - -Moar o heere! ienéns mot ze stilstoan, pal ienéns veur de breeje -sloot;—en—doar kumt ie....! Zal ze rechts, zal ze lienks....? O heere -doar kumt ie! ’t Schiemert heur veur de eugskes: ze sleet er de henjes -veur; nou ziet ze niks meer, moar eindelik doar was ie, en ’t was hoar -alsof ’en knieptang heur vast ien den erm kneep. - -„Zoo kwoaje dern! he’k oe doar! Wou’j mien ontloopen zeg! Allo -veuruut!” bijt de veldwachter het bevende kleintje in ’t oor, en met -forschen ruk dwingt hij haar terug te keeren op haar pad, tot bij de -plek waar haar klompjes liggen, ’t eene klompje van boven gebersten, -straks deur den voettrooi van Bol. - -En of het arme Anneke met bevend piepend stemmetje al roept dat ze niks -gedoan het, en dat ze kruuzemunt snee—met al die leugens het de -veldwachter niks van noode: „Vort! allo vort!” - -Arm klein dingske! de leelijke veldwachter, die haar den zak heeft op -den schouder gelegd, duwt haar met forsch geweld de glooiing op, en -dwingt haar op den dijk voor hem uit te gaan. Met de punt van zijn stok -stoot hij haar boosaardig van tijd tot tijd in de lenden, en zegt dat -ze wat gauwer mot loopen. Maar Anneke kan niet gauwer, want het -gebersten klompje doet haar bij iederen voettred zoo zeer op de wreef: - -„Ik kan niet veldwachter, ’t vuutje duut mien zoo zeer!” - -„En ik zeg oe: veuruut: doe luiwoammes,” roept Bol en stoot haar -opnieuw met den stok in de lenden. - -Anneke begint bitter te schreien. Ze had toch niks geen kwoad gedoan, -en woarum dat de veldwachter dan zoo wreed was? Nooit van d’r lêven was -iemand zoo kwoad tegen hoar gewêst; en wat zou grootje wel zeggen dat -hoar klompje kapot was. En, woar zou ze noar toe motten; woar....? - -„Och veldwachter, loat mien asteblief noar huus goan?” zegt ze -snikkend, terwijl de tranen haar over de mollige koontjes biggelen. - -Maar de veldwachter heeft een duivelachtig genoegen in de vrees en -smart van het lieve kind. - -Arie’s vermaning steekt hem in de borst, en die moet hij wreken; de -lafaard! De postbode, die op eenigen afstand naderde, moet het hooren -dat die kleine schavuut ’en appeldievegge is. - -„Wat! Slim Anneke van Arie Winkels?” zegt de bode, die nu zijn -geregelden tred vervolgende, het tweetal is genaderd en nu voorbijgaat: -„Za’k ze dan moar mee noar stad nemen veldwachter? Doar hei’j ’en huus -met dikke troalies.” - -„Dát was niet kwoad bode, moar hier onder den toren hewwe ook goed -lozies, en ’t is zoo duuster as ien de hel, en rotten zin d’r.... -Atjuus, plezierge wandeling.” - -„Atjuus!” - -Anneke voelde haar knietjes knikken: - -„Nee, nee! niet onder den toren veldwachter; nee!” roept ze angstig en -onder het schreien door. - -En weer krijgt ze een duw met den stok, en zegt de nijdige lafaard: -„Allo ze’k! veuruut!” - - - -De burgemeester van het dorp is een dikke heereboer met een rond rood -en vol gezicht. Hoe het mogelijk was dat hij burgemeester is geworden -begrijpt hij zelf niet, want van de ambtsbezigheden weet hij bijna -evenveel als de ganzepen, waarop hij altijd kauwt indien hij een -moeielijk geval heeft; en „alle gevallen” zijn in het oog van den -ronden burgemeester, „moeielijk, zeer moeielijk.” Het allermoeielijkste -van alle gevallen is de omstandigheid, dat juffrouw Lus—zijn -echtgenoote—niet verkiest dat manlief voor het burgemeesterschap -bedanken zal. - -Eén ding is gelukkig voor burgemeester Lus: hij heeft een uitmuntenden -secretaris, en de secretaris is altijd present—want burgemeester is -roojaal—dat is ie! Ook Bol de veldwachter is een zeer bruikbare vent. -Niet alleen dat Bol altijd met plezier boodschappen voor de juffer van -den burgemeister doet, beveurbeeld visch uut stad hoalen, of wijn -bestellen, maar hij is ook „slim op z’n vak” zeit de burgemeester; -jammer dat ie een bietje veul „klaart en rooje-jenevert”, maar anders -best en actief—soms al te actief. - -Klein Anneke staat voor een tafel, waarover een groen lakensch kleed -ligt, en waarop een hooge looden inktkoker met dito zandkoker staat. -Achter die tafel zit Lus de burgervader. De secretaris Hoefzoetnagel -zit aan een kleinen lessenaar bezijden de tafel, zóó dat Lus hem zien -kan als hij zich even ter zij wendt. - -De veldwachter staat naast Anneke. - -„Zoo, heb jij appels gestolen, zoo!” zegt de burgemeester: „Zoo, heel -goed! Ahja.... hoe is je naam?” - -„Nee nee!” schreit Anneke: „nee burgemeister, zoo woarlik nee!” - -„Zu’j stil wêzen,” zegt de veldwachter: „Heur ie niet dat burgemeister -vroagt hoe da’j heit?” - -„Anneke, burgemeister!” - -„Anneke? Zoo, heel goed. En je ván?” - -„Ván....? van voader burgemeister. Moar appels gestolen dát he’k zoo -woarlik niet!” - -„Zóó, maar je voaders naam wou ik weten.” - -„Arie Winkels, burgemeister.” - -„Winkels. Zóó, heel best! Ouderdom?” - -„Watblief burg.... meister....?” - -„Hoe oud da’j bint!” snauwt de veldwachter. - -„Ikke.... tien joar burgemeister.” - -„Beroep.... of nee.... Watblief secretaris?” - -Hoefzoetnagel is den burgervader met een papier genaderd; wijst er met -een vinger op, en fluistert meteen den edelachtbare wat in ’t oor. - -Lus knikt, en zegt van tijd tot tijd zachtjes: „Jawel.... Ja -Ja!—Sjuust! Dunkt mij ook....! Docht ik net al!” - -De secretaris zit weer voor zijn lessenaar. - -De burgervader knauwt op de veder van zijn pen, en, straks op den -looden inktkoker turende zegt hij: „Een moeielijk geval! hum!” Dan -eensklaps tot Anneke: „Zul je ’t nooit wéér doen, zeg?” - -„Nee burgemeister, nee! moar ik heb niks gedoan.” - -„Zu’j den mond houen met de leugens!” grijnst de veldwachter: „Zeg, -zu’j!?” - -De ronde blozende burgervader is te goedaardig dan dat hij—vooral na -het fluisterend gesprek met zijn secretaris— geen medelijden met het -lieve schreiende kind zou hebben. Den veldwachter vindt hij een beetje -erg actief, ja barbaarsch.... Tedeksel.... baars....! Daar valt hem wat -in. Als hij ’t vergat dan zou vrouwlief zenuwachtig worden: „Och Bol, -zou jij de baars ’reis eventjes uit de kaar willen halen; we zouen ’en -sausbaarsje hebben van middag. Wil je?” - -„Tot je orders burgemeister, moar met je permissie burgemeister, zou ik -dat galgen-oas hier, niet erst is veur ’en uur of wat onder den toren -zetten? ’t Is van ’t repalje, burgemeister.” - -Lus ziet toevallig naar zijn secretaris. Hoefzoetnagel is druk aan ’t -werk, maar zijn neus wijst in de richting van de deur. - -„Veldwachter!” herneemt Lus deftig, en voegt er nu eens in het volle -besef zijner edelachtbaarheid bij: „Vertrek!” - -„As je kleine dieven loopen loat dan worden ze as groote gehangen!” -grauwt Bol, met den duim op Anneke wijzende: „En as burgemeister zoo -weinig um peliesje geeft, dan kan Bol wel goan hengelen in ploats van -z’n eigen dood te loopen.” - -De neus van Hoefzoetnagel wijst nog spitser in de richting van de deur, -terwijl ’s mans oogen onveranderlijk op zijn schrijfwerk zijn -gevestigd. - -„Bol, geen praatjes. Dat voegt.... dat past.... niet. Ik ben -burgemeester, en jij veldwachter, weet je,” zegt Lus. - -De vleugels van Hoefzoetnagels neus applaudiseeren. - -„Ja dat weet ik best!” zegt Bol: „moar as de secretaris z’n eiges met -de affeeres bemoeit”—en hij werpt beurtelings een nijdigen blik op den -schrijver en het kind—„dan motten ze hem moar in jou plaats zetten, af -anders veur mien het dievenpak achter de vodde zitten.” - -Een kleine tien minuten later is Anneke op vrije voeten. Zij is nog erg -beverig op de beentjes, en de oogen doen haar zeer van ’t schreien, -zoodat zij ze haast niet kon openhouden in de felle zon. Maar toch, zoo -snel als ze op het geborsten klompje voort kan, stapt ze den dijk over -tot bij den afweg die, langs kerkje en schoolhuis en kleinere woningen, -naar vaders hutje voert. Gelukkig heeft burgemeester haar den zak met -kruizemunt weeromgegeven, maar bitter leed doet het haar dat -burgemeester, die toch op ’t laatst zoo vrindelik was, niet gleuven wou -dat Bol onwoarheid sprak; ’t was slecht van Bol, heel slecht! - -„Wat schêlt er oan, klein blauweugske?” zegt een blonde krullebol van -dertien jaren omtrent, die in ’t gras naast het kerkhof köpken-over -heeft gekeukeld, en nu met een paar luchtige sprongen op het kleintje -toeschiet. - -Willem krijgt een kleur van kwoadheid nu Anneke hem alles heeft -verteld, en zegt dat die Bol ’en gemeene vent is, en dat ie den hals -moar had motte brêken toen ie over d’r klumpke viel, en, joa, dat ie -voader centen zal vroagen om veur Anneke ’en poar neië klumpkes te -koopen. Anneke most maar goedsmoeds wêzen. Wacht! hij zal den zak veur -hoar droagen; ze was ’en oarig dingske, dat zei meister ook, en dat -zeiën ze allegoar! - -Och lieve minsen, wat hêt grootje in den angst gezeuten! Om negen uur -is ’t kleine liefke de deur uutgegoan, en nou, op slag van twoalven -doar kumt ze pas oan. Goddank dat ze d’r weer is! Wel heere m’n tied! -zoo’n veldwachter! Ze zal ’t oan Oarie vertellen, hoe ie ’t lief en -oarig kruuzemuntje getemtierd hêt. „Lief klein hertelepke!” en grootje -kust Anneke wel tien keer achter mekoar, zóó, dat Willem ook hoast trek -kriegt um ’t blondje te kussen, moar nee: G’endag soam!—Noar huus loopt -ie zoo hard as ie kan: um vader en moeder wat centen te vroagen, en -t’oavend de klumpjes te brengen. - -Nee grootje! nee, niet oan voader zeggen, nee! As voader kwoad was dan -kon ie noa ’t êten niet sloapen; en grootje zei: „Krek zoo!” En voader -mocht ook niet weten van ’t kruuzemunt um den verjoardag en de neië -piep.—Net zoo, denkt Anneke en........ de snufdeus voor grootje. - - - -De zomer is voorbij. De tabakslanden zijn kaal geplukt. De appels en -peren—zelfs de heele late—zijn alle van de boomen; in één woord, de -oogst is binnen. Hoe rijker de menschen zijn hoe meer dat ze lachen -kunnen. Vooral de burgemeester Lus; boer Balders van ’t Bijenveld; -Romein de vetweier en niet ’t minst m’nheer Van Zwiet kunnen lachen. -Hun schuren en bergen zitten vol, en—’t vee is duur, en ’t koorn is -duur, en veur de tabak hebben ze al twintig gulden geboojen, eerd- -best- zandgoed-lompen, alles deur mekoar. Twintig gulden de honderd -pond! „Wat zukke minsen riek worden!” zegt grootje. - -Grootje is niet jaloersch, „nee, moar ’t is toch vremd ien de wereld,” -denkt ze: „de rieken lupt alles mee, ze kriegen meer as meer, en de -erme zal nog onspoed hebben ien ’t geringe.” ’t Was niet anders! ’t -Klein bietje eerdappels dat ze te roojen hadden was niet meegevallen, -en dan—’t was moar ’en onneuzel ding—moar, ’t kruuzemunt woar ’t kleine -dernje zoo’n zoeren oogst oan gehad had, geen tien stuuvers.... geen -dubbeltje.... geen rooje cent had ze bij dokter der veur kriege kunnen. -Alles wat dokter ien de apteek noodig had, dat kreeg ie uut de stad -zeidie; en zoo had Anneke met heur kruuzemunt weer aftrekke kunnen. -Dokters juffer had heur wel noageroepen, en heur ’en poar zuute -kuukskes gegeven, moar ’t kleine ding, die ze veur grootje en voader -bewoarde, had ze zeker ien ploats van ien ’t zekske te stêken, der -noast gestoken, went, toen ze thuus kwiem had ze geen centen en geen -kuukskes ook. ’t Liep alles zoo tegen. ’t Was noarigheid! - -Maar op zekeren morgen had Anneke toch een kleur van plezier. Aan ’t -geval met Bol den veldwachter dacht ze niet anders dan wanneer ze hem -met een norsch gelaat voorbij zag gaan, of ook, als ze somtijds naar -het geborsten klompje keek, dat de klompenmaker met ’en klein houten -beugeltje gemaakt had. Willem Stoete had zeker geen centen kunne -kriege, went neië klumpkes had ie niet gebrocht, en, sinds dien morgen -had ze hum niet gezien, went bij m’nheer Van Zwiet was ie tuinjongen -geworden, en Willems voader woonde oan gundsen kant van ’t groote Van -Zwiets-huis. - -Moar nu—zie, nú heeft Anneke ’en kleur van plezier. Met twee schoentjes -in de hand staat ze bij grootjes stoel aan de kleine klaptafel. De -schoentjes zijn niet nieuw, nee, alles behalve, maar ’t zijn leeren -schoentjes, zie moar, en krek zoo groot as heur vuut’! En Willem Stoete -steet vlak tegen heur over; en hie kiekt er noar hoe Anneke ’t zool -onder tegen ’t vuutje past; en z’n oogen gliensteren ook van plezier, -went.... Mie de kindermeid had ze oan Herm den „hoazenvilder” verkocht -met ouwe linten en ’en kniepmuts en kersjet; en toen, toen het ie de -schoentjes van Herm veur ’en dubbeltje weerum gekocht—dát was z’n halve -wêkloon;—um ze oan Anneke te geven; went—vergêten had ie Anneke en de -belofte niet; en: „Niewoar, schoentjes zin nog zachter as klumpjes?” - -Als Anneke wat kreeg van voader of grootje, dan kuste ze voader of -grootje altied. Nou had ze Willem ook wel willen kussen; moar, Willem -sting oan den overkant van de klaptoafel, en Anneke kuste grootje; en -grootje zei dat Willem ’en beste jonge was; en Anneke knikte van joa! -en trok de schoentjes aan, en liep—zoo zacht asof ze op de kousevuut’ -liep—met een vaart naar het lage houten broodkastje; trok een bovenla -open; nam er wat uit; stopte het Willem met een zenuwachtig schokje in -de hand, en—voort was ze op haar schoentjes de deur uit. - -„’En vuursteen!” zegt Willem en ziet grootje half vragende aan. - -„Meugt ’em best houen jungske!” knikte grootje: „’t klein ding het ’em -eiges ien ’en griendhoop gevonden; ’en vuurkei kent ze best uut -duuzenden steen’!” - -En als Willem heengaat met den ruwen steen in den zak, dan ziet hij ’t -hutje nog eens rond, maar, Anneke ziet hij niet.—En grootje, als ze -Anneke straks noar binnen roept, dan denkt ze: ’t Kiend is krek as de -keuning uut ’t verhoalje: Goed veur goed gift ze weerum, heel anders as -Bol, die gaf kwoad veur goed, en heel anders as de rieke Van Zwiet, die -niks dee, en toch ien de sloot had gelêgen as Oarie z’n peerd’ niet ien -’t spoor had gehouen. - - - -De herfst werd nat, heel nat. Overal was ’t soeperig en klesserig: op -de kleiwêgen, ien ’t broek, zelfs op den grinddiek, overal. ’t Kwiem -zeker van de nattigheid, meende grootje, dat zij weer zoo rimmetiekig -was, en ’t kwiem ook zeker van al die natte vuut’, dat d’r zooveul -krampziektes in ’t lief woaren; ze had al heure proaten dat de vrouw -van Roelvink.... - -„Nee moeder nee! d’r wier d’r eentje verwacht,” zegt Arie: „en toen ’t -kleintje d’r was, toen....” - -„Och lieve heer.... is Willemke Roelvink zóó heergegoan.... Krek as -Annekes moeder, mien beste Hanske!” Grootje veegt met haar boezelaar -een traan weg. - -Arie kan bij dat sjepieter niet lang stilstoan, dat moakt ’em altied -zoo kienderachtig. - -„En ’t geval bij m’nheer Van Zwiet, Oarie! Is de koetsier dan -niet....?” - -„Nee moeder, allegoar proatjes! Die kerl het z’n eigen overvrêten, dát -het ie. Met de andere booje had ie gewed dat ie ’s middags ’t spek veur -z’n vieren heel allinnig zou opêten en nog drie dikke weitemêls-koeken -d’r bij. Toen ie den darden koek zoo gluujend noar binnen had, doar -zakte ie in mekoar, en, veur húm had de dokter veur niks de wiesheid -geleerd; dood was ie, stik! as ’en plank! Joa, ’t is wel zundig dat ’en -mins ’s Heeren goeje goaven zoo dierlik misbruukt.—Wiwwe bidden....?” - -„Joa!” zei grootje met een zucht, en ze vouwde de handen, liet het -hoofd zoo’n beetje op zij zakken; sloot de oogen, en dacht—„En welluu? -welluu hebben niks as eerdappels met ’en klein bietje azienreuzel!” - -Arie drukte de pet voor de oogen, en zei ’et: Onze Voader! En Anneke, -Anneke zat haast krek as grootmoeder; maar, toen ze: ’t Heere zêgen, en -wat er meer volgde tusschen de roode lipjes gepreveld had, en naar de -aardappels zag, die in den rooden schotel dampten, terwijl de azijn met -het weinigje reuzel zoo lekker rook, toen zei ze zachtjes zoo in haar -eenvoud: „Wij zullen ons niet doodêten, Goddank!” - -’t Was dien zelfden avond al heel vroeg donker en erg donker ook. Het -eenige licht dat er op den dorpsweg viel—waar ook Winkels’ hutje -stond—kwam uit de kleine smidse. ’t Was een mooi gezicht voor de -kinderen in de buurt; dat rooje vuur, en dat gloeiende ijzer, en Paul -de smid met zijn bloote armen zoo hel verlicht; en dat afspatten van de -vonken als hij op het ijzer sloeg: Hê, smid worden! dacht Anneke, die -er ook naar keek: „as ik ’en jongen was dan wier ik ’et zeker!” Paul -wischte zich juist met den ruigen blooten arm de zweetdroppels van het -voorhoofd. ’t Was niet alles dat warken! - -Maar toch, Paul werkte stevig door, en bemerkte niet dat Anneke en de -andere kinders, die buiten stonden, de hoofden van hem hadden afgewend. -De lichtglimp, die uit de smidse kwam, gleed den weg over, juist tot -aan de woning van Bol den veldwachter.—Wat was doar te doen? Telkens -zag Anneke in ’t glimplicht minsen hen en weer schieten, en as Paul ’en -oogenblik ophiew met beuken, en de bloasbalk niet soesde, dan ko’j -duudelik heuren dat er druk wier geproat. - -’t Was erg klesserig op den weg, en de klompjes bleven haast steken, -maar Anneke, die ’t veldwachtershuis toch voorbij moest, liep de andere -kinders na, en stond weldra onder meer anderen, aan ’t eind der lange -glimp uit de smidse, voor ’t veldwachtershuisje. Maar, Anneke kon niet -te weten komen wat er eigenlijk te doen was. „Watte....?” zei ze een -paar keeren achtereen. Maar een groote man riep: „Vort! de kinders -motten noar huus toe!” - -Ja, Anneke begreep ook dat ze noar huus most, went ’en schel klökske -klonk in ’t veldwachtershuus, en sloeg hoastig zes. Moar ze wou toch -wel weten of Bol ’en ongeluk het gekregen of wat ’et is....? Achter -haar zegt een vrouw op gejaagden toon tot een andere—Anneke kan niet -zien wie het zijn: „Ja ijselik is ’t! Um schiemeroavend is ie noar Van -Dulms harbarg gegoan; ien de gelagkoamer het ie ’en munje vol gepruufd; -toen ien ’t veurhuus riest en kluutjes gekocht en ook ’en flesch -jenever. Onderwêge noar huus, mot ie weer arg trek ien ’en slukske -hebbe gekregen, en de flesch oan den mond gezet.” - -„Zoo’n zuuperd!” zegt de andere. - -„Joa mins, doar hei’j wel geliek in,” herneemt de eerste: „en dát mot -God bêter’t op oe en mien en ander volk passen dat zuinig en altied -bekwoam is; moar ik zeg die God hebben wil die kan ie wel kriegen ook!” - -„Nou, dat geleuf ik mins, of ie!” - -„Joa, as drek en modder viel ie in mekoar. Gillend en roazend is ie bij -Limpers op ’t brugske ieneengezakt, en hebben ze hum gevonden met ’en -flesch vol fijtriool noast ’em; de slok fijtriool is as gluuiend iezer -noar binnen gekommen. Luuster moar, luuster, nog ku’j ’em doarbinnen -heuren karmen van kramp en van pienen in ’t lief.” - -„Heere bewoar ons! Geen wonder, geen wonder!” - -Tien minuten later staat er al meer volk voor de woning van Bol. ’t Is -natuurlijk dat ze er blijven staan, want—de veldwachter zelf is nu niet -present om zoo veel belangstelling met zijn stok uiteen te drijven. - -„Nou wat mo’j, zeg! mo’j ’en mins de rok van ’t lief trekken, zeg!? ’t -Onmundig spul mot tegenswoordig ook al overal met den neus bijwêzen. -Goa sloapen, da’s bêter as neisgierig de oogen ien ’t vuur te stêken!” -Zoo snibt en snauwt een klein vrouwmensch en stelt zich vierkant in de -groep, om met haar breede figuur een kind dat haar ter zijde trad, den -doortocht te beletten. Maar het kind heeft de onvriendelijke rede niet -eens ten einde gehoord; bij de eerste tegenkanting is het al aanstonds -zijwaarts omgegaan, en nu, zie—’t licht in ’t veldwachtershuisje -teekent even de kleine schaar, die wauwelt voor de deur, want het licht -gleed naar buiten, omdat het kind naar binnen is gegaan. - -„Da’s zeker Mareitje, die noar dokters huus is gewêst,” zegt er een uit -de nu weer duistere groep. - -„Nee nee.... ’t is Anneke; Anneke Winkels!” roept een jongensstem. - -Anneke hoort niet wat Willem Stoete en de anderen nog meer zeggen; de -deur is achter haar dichtgevallen. - -Daar staat Anneke in het kleine vertrek. Anders is zij zoo bang, zoo -bleu en bang; moar nou, ’t is heur krek asof de man met de holle oog’, -die in de bedstee krimpt en karmt van de pien, asof ie heur voader is, -en krek asof d’r geen andere minsen ien de koamer zin: - -„Hier! hier he’k kruuzemunt vrouw Bol.... hier!” zegt ze met een -hijgend stemmetje, dat van de haast getuigt waarmee zij den tocht heeft -volbracht: „Da’s goed, o zoo goed veur de krampen ien ’t lief.... Mo’j -thee van zetten vrouw Bol.... veul kruuzemunt en weinig woater zei -grootje,” en den vollen boezelaar met het gedroogde kruid schudt ze op -den stoel naast de bedstee, en.... Bol ziet heur oan met die holle, van -pien zoo oakelikke oogen, en smiet zich um ien de bedstee, en karmt: „O -Heere! o God!” - -En Anneke—ienéns wordt ze bang, bang en beduusd. Wat ze zeggen dat -heurt ze niet, en.... dat ze buuten gekommen ’t gebeugelde klumpke ien -de klei loat zitten dat vuult ze ook niet, moar thuus velt ze um -grootjes hals, en bêft ze asof ze kwoad had gedoan. ’t Was oakelik -gewêst, arg, vreeselik arg! - -Onneuzel klein dingske! Kruuzemunt brengen oan ’en mins die zóó te pas -kwiem as Bol! - -Ja klein blondje, er zijn er die gelachen hebben toen ze ’t hoorden: -Kruuzemunt! De veldwachter had ’et gerij niet kunne zien, en gewezen -dat ze ’t weg zouwe doen. Wat zou kruuzemunt veur zoo’n pien! Moar -vrêmd, loater het ie steunend en karmend um ’en tekske gevroagd en hie -het ’et ien de hand genomen, en—’s andren doags lei Bol met de oog’ -star en stief noar boven, en ien de vuust die op de borst lei, zat nog -’t tekske kruuzemunt, vast, heel vastgeknepen. Nou—’t was geen kwoad, -en ’et tekske kon d’r wel in blieven ook. - -„Arg onneuzel!” zei het dikke korte vrouwmensch, dat zich ’s avonds zoo -vierkant in Annekes weg had gesteld: „Arg onneuzel!” zei ze toen ze ’t -vernam: „Doar mo’j kiend veur wêzen!” - -Krek, breed, dik, klein vrouwmins! doar mo’j kiend veur wêzen. Ge kent -de geschiedenis niet, en doarum begriep ie ’t niet, moar, alda’j z’ook -kon weten, dan begriep ie ze nog niet: Mo’j kiend veur wêzen, breed, -dik, klein vrouwmins, kiend! - -Willem Stoete had ’et begrepen. ’s Nachts kon hij er bijna niet van -slapen. Drie- vier- vijfmaal is hij de bedstee uitgesprongen; maar in -’t laatst van November komt de zon zoo vroeg niet. ’t Was of ie de -rooje lipkes van Anneke zag toen ’t rood oan den hemel kwiem; en ’t -blauw dat woaren d’r eugskes, en—maar rust had hij niet, en, fluks in -de kleeren, is hij al de deur uut, opweg noar.... neen—niet naar -Anneke, maar op weg naar ’t groote Van Zwiets-huus, reeds lang vóórdat -de zon door de openstaande bedsteegordijntjes, Anneke met een helder -blinkend straaltje op het gladde voorhoofdje wakker kust. - -’t Was maar goed dat ze nog wat geslapen had het lieve kind. D’r heeft -een loftrompet geklonken zoo hard dat men ’t misschien in ’t hutje had -kunnen hooren. - -En grootje, als ze ’t kleintje daar nog slapen ziet, dan veegt ze zich -een traan weg, en fluistert Arie toe, terwijl ze hem ’en kummeke koffie -bij ’t morgenbrood schenkt: „Oarie, zóó’n kiend is er geen tweede ien -de wêreld,” en als Arie knikt met een Goddank in ’t hart, dan zegt -grootje nog bij zich zelve: „Goed voor kwoad! As zóó een ien ’en koets -kwiem te zitten dan zou’j zeggen da’s rechtveerdig.... as ’t zoo wêzen -kon!” - -Harrejennig wat had Willem gebloazen en getoeterd; ’t heele Van -Zwiets-huus op de been; zóó hard en zóó mooi dat de jonge freulekes de -troan’ over de wengskes liepen, en m’nheer Van Zwiet ’em oankeek asof -Willem ’en toovenoar was, die op de hark—woar ie mee in de hand -stond—’en engelenzang had geblazen. - -En m’nheer Van Zwiet had gevroagd woar of dat Anneke woonde; en Willem -had gezeid: „Ien dat hutje ien de darpsstroat m’nheer, woar ie van ’t -zomer hoast met de jonge peerds ien de sloot had gelegen.” En m’nheer -Van Zwiet had lang noar den grond gekeken en niks meer gezeid.... - -Nou, ’t was ook zoo vremd niet dat ie ’t vergêten had. - -Maar ook, nog denzelfden dag, stond m’nheer Van Zwiet met de mevrouw en -de twee freulekes half en half buiten het hutje.—Grootje was d’r -verlêgen mee. Verlêgen met zooveul grootheid.—Willem sting bij den -pruumboom, die koal was; en de freulekes hadden ’en mooie pop en ’en -groote koek veur Anneke, moar, Anneke begreep d’r niks van, en begon -hoast te schreien zoo beduusd as ze was. En mevrouw Van Zwiet proatte -met grootje—die zich schoamde umdat ze geen stoelen veur al die -grootheid had en volstrekt ’en kêtelje koffie wou zetten, en.... van de -twee rieksdoalders veur ’t oarig kruuzemuntje ook schiemerig ien de -oogen wier. - -En m’nheer Van Zwiet sting met Winkels bij de heg te proaten. Winkels -met de pet ien de hand; en Winkels zei: „Joa m’nheer ten mienste—as -boer Limpers de jonge peerds veur den boerenwoagen prebieren wil, dan -het ie altied gern da’k noast ’em veurop kom zitten; zie m’nheer, de -eene mins—wi’k is veronderstellen—het ’en handigheid met ’en spul, en -’en ander zoo niet!” - -’t Was al schemerdonker toen in den omtrek van Winkels’ hutje, en -vooral bij de smidse, het groote nieuws wordt verkondigd en bebabbeld: -„Winkels kumt ien de grootheid, en misschien wel in ’t livverei van den -dikken koetsier, die zich eiges te bersten at!” - -Tien blijde lentes hebben sedert dien natten herfst het Betuwsche -dorpje verjongd, maar—grootje is van al dat verjongen niet jonger -geworden.—’t Kan d’r spieten, arg spieten dat heur lêvenstied zoo -opkort. Ze het ’et zoo best, zoo kostelik best gehad in die leste tien -joaren. In ’t linkervleugel van ’t Van Zwiets-huus—eigelik ’et -tuinmans-gedoei, moar nou, umdat de tuinman ’en eenloopend mins is: ’t -koetsiershuus—in dat knappe spul woont ze met Oarie en Anneke ien ’t -vette der eerde, jong zoo’n lêven! Jammer is ’t dat die tien joaren -vervlogen zin, arg spietig! - -Anneke kan ’t zoo spietig niet vinden. Willem Stoete ook niet. Loat er -één kommen, die zeit dat Anneke niet ’et knapste, mooiste, liefste -bekske van ’t heele darp is. Och verdrêjd, ’t is zoo’n oarig blumke van -twintig joar, dat blonde kruuzemuntje! En, as ze hum kust met die rooje -frisse lipkes, en as ie hoar ien de eugskes kiekt, en as ie heur hartje -oan zien borst vuult kloppen, dan.... - -Stil, grootje dribbelt onrustig heen en weer: Joa ’t zal d’r toe kommen -vandoag; vandoag toe kommen; joa! Kruuzemuntje zal ien ’en koets voaren -en grootje ook. M’nheer Van Zwiet zal ze met de mooie koets noar ’t -roadhuus en noar de kark loate riejen. Willem en Anneke noast mekoar, -en Oarie en grootje ook noast mekoar. Buys de bouwmeister zal veur deez -keer koetsier wêzen. Al z’n lêven! Doar kwiem de koets al.—En—doar geet -’et. Grootje kiekt asof ze eiges ten trouw voart, en is den keuning te -riek af. Ien ’en koets! en Anneke hoast as ’en juffer ien ’t pak! En -Willem de goeje jong zal straks ook hoar kleinkiend wêzen; en allebei -blieven ze op ’t Van Zwiets-huus, went, Willem zal d’r over drie doag’ -tuinboas ien ploats van tuinknecht zin;—en—as ’t nog ens zóó wied kwiem -dat grootje óvergrootje wier!!! Och harrejennig! En—zie, allegoar die -ze voorbijriejen blieven stoan; sommigen nemen den hoed af, en ander’ -kieken asof ze denken: Kiek, grootje ien ’en koets!—Joa minsen: grootje -ien ’en koets en met al wat heur lief is op de wêreld. - -’t Gaf Anneke ’en vremd gevuul toen ze doar nog ens veur de gruune -toafel kwiem, woarachter burgemeister Lus zat—’en bietje ouwer—moar -anders nog krek as tien joar gelêjen, en de secretoaris Hoefzoetnagel -oan den lessenaar, zoo’n bietje schuins op zied. - -En ’t scheen ditmaal voor burgemeester Lus geen „moeielijk geval” te -zijn; ten minste zijn aanhef luidde: „’t Is mij een aangename taak om -u, o edel bruidspaar, die de genoegens des huwelijks met elkander -wenscht te smaken, bij dezen in den zaligen echt te vereenigen!” - -Hoefzoetnagel kwam met ’en boek en wees met zien neus woar Anneke -schrieven most, vlak onder Willems noam, tot twee keer toe. - -En de karkklok luidde, en ien de kark wier ’t alles bezêgeld: maar, -toen de goeje brave dominee, die zoo’n bietje van den ouwen stempel -was, onder veel dat gepast en hartelijk mocht heeten, toch ook als naar -gewoonte van de eeuwige verdoemenis sprak, en de harten zijner kudde -bij steenen vergeleek—toen dacht Willem aan den steen, die ie van -Anneke kreeg en altied op zak had, en had wel willen roepen: Moar ik -heb ’en vuursteen dommenei!—Alêvel te roepen dat goeng niet, maar -hebben is hebben en dat is ’et veurnoamste! - -En bij ’t thuuskommen, toen ze uut de koets stapten, toen stonden de -lui van ’t huus allegoar met blommen ien de hand, en hing er vlak boven -de deur van ’et tuinmanshuus ’en loofkrans, woar binnen ien geschreven -stond: Leve Willem en zijn Kruuzemuntje. - - - - - - - - - -’T REUSKE VAN ’T DARP. - - -’t Is ’en September-oavend, en volle moan. Arg droomerig is ’t; en -veural, umdat kleine zwarte wölkskes af en toe veurbij ’et moanlicht -joagen. - -A’j van de donkere lindeloan, bezijen ’t karkhof op den grooten weg -kiekt, dan zie je den veurgevel van ’t witte schoolhuus ien ’t volle -licht; en lienks—oan den schoaduwkant—doar hei’j twee strepen met -rossen gloed.—’t Zin de roams; en de rosse gloed kumt van ’et -lamplicht, dat nog ien de school brendt. - -Joa, alschoon ’t geen schooltied is, ’t mot tóch nog schooltied wêzen. -Luuster! Doar klinkt ’en lied; en de stemmen zin krachtig; en moatvol -is ’t; en, a’j scharp luustert—misschien umdat ze de schooldeur al -opendoen,—dan heur ie nog kloar de slotwoorden van ’t lied in diepen -moar vreugdvollen toon: - - - „Want des werelds hoogste goed, - Is de vree van ’t rein gemoed.” - - -Heur! Nóg ens die regels, en nou is ’t uut. - -Van half acht tot negen duurde de Zoaterdag-oavond zangschool, en hoog -boven de lindes gromde de karkklok, dat ’et ook lang genog, en krek -tied van uutscheien was. - -Of de karkklok soms van ’t jongvolk, as ’et noar huus goeng, dinger zag -of proatjes heurde, woar ie—veural zoo kort tegen den Zundag—geen vree -mee had;.... ’k weet niet, moar zooveul is zeker, dat de karkklok nooit -zoo hoastig en korzelig bromde, as Zoaterdags oavends noa ’t -zangles.—En dan, van negen tot tien; ’t was krek asof dat ouwe domme -ding van ’en klok ’t er op gezet had um van ’et mooiste uurke niks meer -as ’en klikke te moaken. - -Dat vond Dorus Roelfsen: en terwijl het zanglievend, altemaal volwassen -jongvolk het schoolgebouw uit, en de frissche avondlucht te gemoet -stroomt, fluistert Dorus, die onzichtbaar een kleinere hand in de zijne -houdt: - -„Kom Janna, wij goan lienks. Onder de lindes bij ’t karkhof is ’t -duuster en ziet ons geen mins.” - -Janna zei niks; heur hand had ’et antwoord gegeven. - - - -En um den schoaduwhoek van ’t schoolhuus zin ze al heel gauw verdwenen. -’t Was ’t duuster, droomerig duuster onder de lindes, en op ’en enkel -ploatske moar, speulden iele bloadjes lochtig kantwark tegen de -helblanke moan. - -In zoo’n glimpke, gunds bij de steenen hekposten, staan Dorus en Janna. -Alêvel ’t licht loat Janna’s mutske wel blinken asof ’t moanlicht op -sneeuw was; moar, ’t snuutje dat blieft toch in ’t duuster. - -„Och, loa’k oe joa nóg ens heuren Janna, ’t klienkt mien zoo zuut en -zoo oarig!” - -„Malle jong! Joa blieft joa, tot ien ’t lest van ons lêven.” - -„O Janna, a’j nou is vuulde hoe lucht mien hart sleet! Giester, joa -zelfs van oavend ien’t zangschool, toen ha’k nog duusterheid en bange -klopping ien de borst. Ielkreis a’k Willem of Gijs of Govert noar ’t -mooiste en ’t lieflikste kiend zag kieken, dan was ik pardoes de moat -kwiet! en, a’k dan docht hoe d’r dukkels over oe gesproken wier, en -Willem nog letst zei dat gij ’t lievenheerskuukenje van ’t darp woart, -en dat ie oe zeker allang veur den prêkstoel zou hebben gehoald, as ge -niet....” - -„A’k niet van ’en arg schroale bouwing was,” valt Janna in: „en ook, as -ik húm gewild had!” - -„Joa krek Janna, als gij hum gewild hadt; en—as er geen ander was -gewêst die nou de wereld te riek is!” - -’t Bleef toen een heele poos stil. - -Of de moan was verloopen, of Janna’s mutske ’en bietje verschoven -misschien? althans de lichtglimp, deur de bloajers, blonk nou op Dorus -vurheufd. - -—Kloeke kop! had meister altied gezeid;—en ’t was zoo. Moar zie, ook -ien d’eigensten stond blonk nóg ens ’et hoagelwit mutske, krek bij dat -kloeke vurheufd; en.... ÉÉN gromde de torenklok. - -Janna was er van geschrokken. Halftien! Ze kan ’t zich niet begriepen -dat ze hier al ’en half uur getoefd het. - -„Al halftien,” zegt ze zuutjes: „Kom nóu dan ’t geheim Dorus, went -moeder zou ongerust worden.” - -„’t Geheim Janna? Och, ge weet ’et da’k voader niet van mien liefde -veur ou of van trouwen dorst sprêken, umdat ie mien nog te min veur ’et -smidswark acht. Moar, zeker, ’t zal nou mergen wêzen.... Alêvel Janna, -’t geheim most zoo lang tussen ons nog moar geheim blieven ook.” - -„Ge proat zoo vrêmd Dorus. Ik zou ’et weten en zien, a’k oe mien joa -had gegeven?” - -’t Kloeke vurheufd en ’t mutske ze glommen weer êfkes te zoamen ien ’t -licht; en joa dan, ’t geheim zou ze weten; z’n leven; z’n liefde; z’n -wiefke! - -Arm in arm, de handen ineen, zoo gingen nu de gelieven voorbij de kerk, -die pas hun ja had gehoord, en traden op een achterweg toe, die de -Waaistraat genoemd wordt. - -In de zeer verspreide meestal kleine huizen, brandt ginds en her nog -een lichtje, doch ook hier voert de maan zacht glanzend gebied: ze -blinkt in de rimpels, die ’t koeltje blaast op ’t effen vlak der -waaikolk achter die huisjes; ze speelt met de zilveren blaadjes der -slanke schotwilgen omhoog, en wiegt met blauwe glimpglanzen in de -wingerdblaren langs de lage gevels, of hier en daar in de moesplanten -der tuintjes, terwijl ze matte vonken schiet—ginds op een sterk -bedauwde roos, en op goudsblommen hier, die ook nú nog „Oranje boven” -roepen. Straks een smaller zijpad inslaande is Dorus al spoedig een -klein tuinhek binnengegaan. In ’t smalle paadje met maagdenpalm -bezoomd, kunnen ze niet naast elkander loopen. Toch houdt Dorus Janna’s -hand in de zijne, als vreest hij dat de pas verworven schat hem nog als -een droombeeld ontvluchten zal. - -En Janna volgt met kloppend hart;—went, toen ie hoar ’t allererst van -liefde had gesproken, toen het ie hoar meteen ’en roadselje ien ’t oor -gesuusd: - -Van kiends af oan was Janna zijn liefde, en altied zou ze ’t -blieven—zoo had ie gezeid: moar, voader, schoon braaf en goed, was -korzel van oard; en Dorus, dorst hum—ge weet ’et—van geen liefde te -sprêken, eer ie—noar voaders begriep—bekwoam veur ’et smidswark zou -zin. Dát kos nog lang, nog heel lang duren, went, de grofsmeejerij was -meer ’en arbeid veur hand as veur heufd; en as voader de hand niet -krachtig oan ’t werk zag dan sprak ie van soezen en droomen en -onbekwoam! - -Moar luuster: schoon de hand toch ook zoo zwak niet was bij ’t -doageliks wark, ’t heufd had ien ’t droomen nog wat anders gearbeid. -En, as dát ien’t licht kwiem, dan zou voader den droomer, dien ie toch -liefhad, ook as warkman erkennen, en Janna zou ie mee liefhebben as z’n -eigen kiend. Méér had Dorus toen niet gezeid. Moar nou, nou zou ie ’t -roadsel verkloaren. - - - -Aan den voorkant van een tamelijk groote woonstee is de smederij van -Dorus vader. Door het tuintje bezijden het woonhuis gaan de gelieven -langs de achterzij naar een schuurtje, ’twelk zich op slechts weinige -schreden afstands van de woning bevindt, en waarvan de lage deur geen -vijf voeten van een planken stap aan de waaikolk is verwijderd. Twee -breede holle knootwilgen baden er hun takken in den vloed. - -„Wat was doar?” zegt Janna, en ziet naar de wilgen. - -„’t Zal de koater gewêst zin,” meent Dorus: „hie zit gern ien den -wilg.” - -Janna ziet nog eens om; maar Dorus, die de deur van het schuurtje reeds -heeft ontsloten, vat haar bij den arm, en dwingt haar met zacht geweld, -hem te volgen, waarna hij haastig de deur achter zich sluit. - -’t Was arg duuster. Janna kos niemendal zien.—Ze was niet bang; moar: - -„Wat mot ik hier in dit schuurke, en heelegoar ien ’t donker?” zei -ze.—Nee, ze wist wel dat Dorus geen kwoad wou; moar as heur iemand -gezien had! Ze meint toch vast dat de schoaduw van ’en mins langs den -wilg bij de woai was gevlogen. - -„’t Zou misschien bêter zin gewêst Dorus, a’k op kloarlichte dag met oe -mee was gegoan. ’k Wiest niet dat oe geheim ’en geheim achter slot -was.” - -Een oogenblik later was Janna gerustgesteld.—Met ’en striekzwêveltje -had Dorus ’en olielempke oangestoken, en met ’en kus hoar gezeid, dat -mooie snuutjes niet altied onroad ien ’t duuster motte zien. - -Zóó was ’t dan goed!—En ’t geheim niewoar?—As Janna nou asteblief moar -êfkes wou meegoan, en achter dat planken beschutsel kieken. -Veurzichtig, ze moest niet vallen over die houten, en zich niet stooten -oan de warkbank of ’t blok. - -„Zie, doar steet ’t!” zei Dorus heel zacht: „en zoo woar a’k oe liefheb -Janna, zóó woar bin gij, op Thom noa, de eenige die ’k er van sprak, en -’t nou ook te zien geef.” - -„Wátblief! Wat is dat?” zei Janna, toen Dorus, met ’t lampje omhoog, -naar een voorwerp wees, ’t welk, oppervlakkig beschouwd, wel eenige -overeenkomst met een scharenslijp had. - -„Wát dat is?” zegt Dorus nog zachter, terwijl zijn oogen nochtans bij -’t lamplicht flikkeren: „Wat dat is!?—Da’s wark van den droomer!—Twee -joaren lang he’k er op gezonnen en figelierd Janna; maar nou, Goddank, -nóú is ’t ien de wêreld!” - -’En bietje loater lei Janna met ’t köpke oan Dorus borst. Alles het ie -heur uitgeleid en verkloard. ’t Was ’en haksel- of streu-snijer zooas -er nog geen gemoakt wier. As ’en veerke licht ko’j ’et groote rad -drêjen, en, deur de vangers hier, schoven de garven vort en goeng ’et -hakmes op en neer, krek zoo gauw as ’t rad moar snorde.—Wát ie doarmee -veur had?—Zie, ’t was ’en stuk veur de Landbouw-Tentoonstelling; en de -droomer zou dan is kieken of voader ook wonder zou stoan, as ’t -onneuzele wark—alschoon lang niet volmoakt—toch met eer wier -genuumd.... joa, misschien zelfs bekroond! - -En Janna rustte nog aan Dorus borst, moar—toen ze noar ’em opkeek, toen -zag ze dat Dorus niet, zooas straks, op heur „fleurig snuutje” tuurde, -moar, dat ie noar dat ding zag, noar dat ding van iezer en hout, totdat -ie ien ’t einde hoar stoan liet, en weer d’r op toetrooi, en keek, en -drêjde, en nog êns prebierde, umdat—zooas ie bemerkt had—’en -kleinigheid nog niet ien den hoak was. - -Toen Janna zei dat ’et meer as tied wier noar huus te gaan, toen schrok -Dorus ’en bietje, en liet op stond z’n uutvindsel voaren.—’t Was vremd: -zoo gauw as ie bij ’t ding kwiem, kos ie de hand’ er niet afhouen; moar -nou was dat toch te gek, niewoar? - -„Joa liefke, hier bin ik. Wat zeg ie nou, hê?” - -„Ikke.... dat ’et tied wordt noar huus te goan Dorus.” - -Dat dee hum zeer. Geen enkel woord van zien vinding; zien wark; zien -schat! - -„Hoe liekt oe ’t geheim Janna? ’t Is toch oarig niewoar? En a’k er ’en -pries mee behoal....” - -„Heel oarig!” zegt Janna. En dan, as ie ’t liefke weer vast oan ’et -hart drukt, dan fluustert zij nog: „Joa Dorus, heel oarig; alêvel....” - -„Alêvel?” - -„Alêvel,” zegt Janna: „Ik had toch gedocht dat ’et wat anders zou zin.” - -Janna had gedocht dat ’et geheim wat anders zou wêzen. Wát, dat wist ze -niet. Ze had wel zoo’n adee gehad; beveurbeild dat Dorus van zien -voader de smeejerij alvast present had gekregen; of dat ie van zien -moeders versturf ’en schenking veur hóár bewoarde; of, dat ie misschien -’en heuge ien de lotterij had gespeuld. Toen ze straks ien dat schuurke -goeng, toen het ze op ’t allerminst oan de gouwe grenoatring gedocht, -die Dorus moeder vroeger gedroagen had. Moar,—krek zoo riek as ze d’r -iengoeng was ze d’r weer uutgegoan. Niet dat ze begeerig was; -alêvel.... ’en streusnijer! ’en uutvindsel zooas geen mins ’t nog -gebruukte! ’t Was dwoasheid; zoo’n dink dat hie had geknutseld, doar -zouen ze hum op de Toonstelling ’en pries of medalje veur geven! Dát -ko’j begriepen! - -’En oogenblikske loater was ’t weer duuster ien ’t kleine schuurke. -Gunds op de breeje stroat, ien ’t volle glans van de moan, doar goan -Dorus en Janna. - -Moar,—tussen de wilgen en de kolk, ien ’t schoaduw van ’t schuurke, -doar sting er een die ze noakeek. - -Alschoon ’t ’en frisse oavend was, had ie ’t zoo oakelik werm. Met -oanstoande karmis was ’t krek ’en joar gelêjen, dat ie noast ’t mooie -kiend ien die mallemeulen rondgedrêjd en hum alles veur de oogen -geschiemerd had. ’t Urgel speulde ’en „Schotse drie”, en de trom -donderde d’r tussen da’j ’t gelach en getier van ’t jongvolk niet -heuren kos; moar, dat Janna toen,—zoo’n bietje karmismuu—met heur köpke -hier tegen zien schoer het gelegen, en niks, goar niks geroasd het toen -ie, bij ’t uutstappen, êfkes heur wengske beruurde, joa, dat wist ie, -en dat vergêt ie nooit zoolang as ’t hart hum ien ’t lichoam zal -kloppen. - -En—wat ie deez oavend noa ’t zangschool bespeurde, most dát de -genoadeslag wêzen!? As ie den ersten oandrift gevolgd had, dan zou ’t -moanlicht nou zeker zoo vroolijk niet blinken op de diepe kolk. -Goddank, dat ie dien oandrift weerstond. Alêvel, ’t geen ie, turend -deur ’t kleine venster van ’t schuurke, kos zien, dát het nog ’en -uutzicht gegeven: - -—Joa, Dorus Roelfsen, zoo peinst ie: d’r is nog wat anders da’j -liefhebt: liever misschien as hoar die oe ’t joa gaf; en, Janna Peters, -ik gleuf niet dat gij oe veur altied loat binden met zoo’n pronkstuk -van iezer en hout! - - - -A’j ’s and’rendaags ’s mergens zoo vrindelik wilt wêzen ’t kleine -boeren-erfke van Peters binnen te goan, dan ku’j mooi Janna nog is -bêter bekieken. - -’t Is een frisse September-mergen. De schoaduws van den appelboom -buuten, speulen en dansen op de blankgeschuurde tafel bij ’t roam. Zoo -êfkes het Janna ’en mandje met parziks op die toafel gezet; parziks die -oe toelonken da’j ’t woater d’r van ien den mond kriegt.—Toen Janna de -parziks oan ’t schutting had geplukt, toen het ze alleen moar gekeken -of ze riep woaren; moar nóu neemt ze, ielk verzet, nog ens ien de -handen, en kiekt noar ’t blank en rood, en noar ’t donzige vel. - -Zie: ien ’en lichtstroal van de schommelende bloaj’ is ’t köpke van -Janna nou krek as ’en glans ien de koamer geteikend. As ze de lange -donkere weimpers opsloat en oe oanziet, dan bi’j d’r beduust van; stik -beduusd! ’t Is, asof ze oe al ’t moois van de wêreld opéns loat kieken. -’t Heele köpke is ’en fleurige meidag, en heur oogen zin blauw—diep -blauw, as ’en hemel. - -Jammer dat er zoo gauw wolken oan den mooisten hemel kommen! - -Alêvel nou zin d’r geen wolken. Sinds giesteroavond was ’t alles -kloarheid en licht. Dorus had hoar zoo lief. En of ’t geheim ook was -misgevallen, hie had heur toch loater ’en ringske beloofd. Nee, schriel -was ie niet. - -—Wat zullen de vrinden wel zeggen as ze ’t heuren! denkt Janna: Tien -tegen één dat Willem en Gijs en Govert ’en gek gezicht zullen zetten. -Eigen schuld mennekes! Proaten met complementjes is goed; moar, -ekfetief van wal stêken, dá’s bêter.—Ge bint krek ’en parzikske, zei -Govert nog giester.—Jammer dat den parzik nou veur den stille zal wêzen -die ’t erst van allen geen gekheid sprak. Noe, ’en parzik kan ook niet -altijd oan de schutting blieven! - -Janna keek noar de deur; nam toen den fleurigsten parzik uut ’t mandje; -trooi hoastig op ’t kleine spiegel toe, en hieuw, met ’en gliemlachend -lonkske, den parzik noast ’t mooie köpke. En—’t was gekheid van Govert; -ze zou zich schoamen as ze zoo gruunachtig gêl was, en heur wang zóó -rood.—Donzig; noe joa, donzig dát was ze. - -Doar wier de klink van de deur gelicht. Janna wist niet hoe gauw ze van -’t spiegel zou wegkommen. Zie, voader en moeder kwiemen de keuken in. - -„Wacht êfkes kiend!” zei moeder, die zag dat Janna met de parziks, oan -den overkant wou weggoan. - -„We motten oe spreken,” zei voader. - -Janna begreep ’et.—Ze keken zoo vrindelik.—Dorus had zeker zien voader -gesproken, en ook hier al ’t oanzuuk gedoan. Misschien sting ie wel -achter de deur; misschien.... - -Moar ’t was misgeroajen. Terwijl voader Peters noar den heerd stapte, -en met ’en diepzinnig gezicht ’en lêpel vuurgloed schepte, zei moeder: - -„Ikke en voader woaren gerezelevierd Janna, um de parziks oan de -Meermans te sturen.” - -„Oan Huibert-nêf?” vraagt Janna verbaasd. - -„Woarveur langer hoaken en oogen!” zegt Peters, die den kop van ’t -pijpje op ’t vuur drukt. - -„Joa, kiend,” herneemt moeder Steyntje: „ge weet wel, nêf zou met de -Toonstelling keurmeister van ’t vee wézen; en umdat voader zien schoap’ -wou sturen....” - -„Bi’j gek Steyntje!” roept Peters: „Nee, doar zou ’k niet oan denken; -moar as de prêkstoel liefde gebiedt, en zukke parziks ien stad nog grif -vier stuuvers ’et stuk doen, dán zal ie’t wardieren, zeg ik!” - -„Moar met de Toonstelling kos ’et toch boaten, hei’j gezeid!—Begriep ie -Janna, veur ’en goeje ploatsing en ’en pries zou ie voader zeker ien -gedachte houen.” - -„’k Zou zukke gekke toal niet uutsloan Steyntje! Janna weet bêter. As -recht recht blieft, dan zal krom den pries niet hoalen. Van proaten of -dinksigheden met keurmeisters heb ik geen oard; moar, vrede is vrede; -en doarum Janna, most gij oe moar ’en bietje opmoaken, en met de -parziks Huibert-nêfs kwaadheid noar den diek joagen.” - -„’k Begriep er niks van,” zegt Janna: „A’j ien woarheid geleuft voader, -dat recht recht zal blieven, dan hei’j geen vrindschap te zuuken met -’en mins, die zich tegen ons opzet, umdat ’t jongvolk nou eenmoal wat -meer noar de arme Janna, as noar zien eenige rieke hartelap kiekt.” - -„Viezevoazen!” zegt Peters. - -„Ei! Het Nela niet gezeid dat welluu geen pertuur veur den boer van ’t -Hemelrijk woaren! Ik geleuf voader, dat de noam van de hofstee heurluu -zoo gek moakt, en ze meinen dat Nela ekfetief al ’en engel is! Nee, a’k -noar ’t Huiberts-huus goeng, ’k zou mien schoamen, went den lesten keer -he’k Nela rondeman gezeid, da’k heur hoogmoed verachtte, en God dankte -da’k nog ’en klein bietje meer oanlokkigheid had, as den engel met heur -spitse neus.” - -„’k Wil niet zeggen Janna, da’j ongeliek hebt,” zegt Peters: „’t -onderscheid tussen ou en hoar is te groot. Alêvel kiend, de Liefde, en -de Verdroagzoamheid en ’t Oordeil!” - -„Krek Janna, ’t OORDEIL: As Huibert keurmeister is, en voaders schoapen -’en goeje pries zulle kriegen, dan mot gij....” - -„Steyntje, ge most liever oan ’t wark goan. Ge begriept mien niet. A’k -van ’t oordeil sprêk, dan sprêk ik van ’t Oordeil Gods.” - -„Ien dat geval voader, za’k in oe eigen belang geen parziks noar ’t -Hemelrijk brengen, went ’k gleuf niet dat ’t oordeil Gods d’r arg mee -gediend zou wêzen.” - -Peters was tegen de toal en de oogen van ’t mooie kiend niet -opgewassen; tóch zou ie ’t nóg ens prebieren. Alêvel, krek toen ie ’t -woord ien den mond nam, toen goeng de klinkdeur open, en vroeg ’en knap -jonkman, half heers half boers van kleedoazie, of ie d’r ien mocht? - -Of ie d’r ien mocht!!! - -As den geluks-uiver, ien ’t vroegjoar, veur ’t erst um ’et nest vliegt; -as ’t klein wölkske oan den gluujenden hemel met frisheid en wasdom -kumt opdoagen; as de volle kornvracht van ’t land veur de open -schuurdeur steet.... watblief of ze d’r ien meugen? - -Janna had ’en scheut deur de borst gekregen, dat ze d’r rood en wit van -geworden was. Voader Peters nam ’t piepke uut den mond, en moeder -Steyntje sloeg ’t slip van heur veurschoot noar boven. - -Zoo’n vremde kazjeweeligheid ha’j nooit belêfd! Op d’ eigen stond dat -er van de Meermans gesproken wier, sting doar Meermans Leendert, asof -ie uut de locht kwiem vallen. Vief joar lang was ie buuten ’t darp bij -’en oom ien de Neer-Bêtuw op ’en steenoven gewêst en pas sinds twee -dóágen was ie d’r weer, ook umdat ie met de Toonstelling ien ’t bestuur -was. - -’t Is niet vremd dat Janna ien ’t erst wat beteuterd kiekt.—Leendert -was ’t! Leendert, die heur as kiend al dukkels had oangekeken asof ie -wat vremds oan d’r zag.—Nóú weet Janna ter deeg wát dat vremde gewêst -is—alschoon ze ’t niet zeggen zou. - -Dukkels nog had ze oan de mooie oogen gedocht, die heur dan zoo -oankeken; moar, Leendert zag ze in al die joaren niet; went met de -karmis, as hie thuus kwiem, dan was zij altied bij grootmoeder onder -Nimwêgen gewêst.—En, zoo zuutjes-oan is de bekanterigheid tussen Nela -en hoar ien de wêreld gekommen; nooit van z’n lêven zou Janna d’r weer -’en voet in huus zetten! - -—En nou, zie—dóár sting Leendert. - -Toen Leendert—noa de familie te hebben gegroet, Janna oankeek, toen was -’t asof er ’en vroege zon langs zien knappe geloat streek. - -—Zou ie ’t al wete kunnen van Dorus en mien? denkt Janna; en,—dat ze ’t -denkt dóár stêkt toch geen kwoad in. - -Moar, Janna kos d’r ooren niet geleuven. Asof er geen koelheid, geen -hoat zelfs gewêst was, zoo sprak ie: - -—Ze mosten allegoar de complementen van voader en van Nela hebben. - -—De complementen!!? - -Joa, voader en Nela begrepen eigenlik niet woarum de familie zoo nooit -meer is oankwiem? - -—Niet begriepen!! - -—Alêvel, nou hie—Leendert—d’r weer was, nou kwiem ie dan zelf moar is -oan; en ook, ien de erste ploats, um nicht Janna, noamens ’t Bestuur -van de Tentoonstelling ’en groot verzuuk te doen. - -’En groot verzuuk!!? - -„Goat ’r zitten Leendert-nêf. Alles welvoarend?—Wel mins wat zie je d’r -kostelik uut!” zoo sprakken voader en moeder. - -Janna zou van dat loatste geen nee zeggen; moar ze het gezwegen. -Niewoar, veur ’en streeling as heur nóú over ’t gemoed kwiem most de -sproak wel zwiegen. - -De Landbouw-Tentoonstelling—zoo had Leendert gezeit: zou deur ’en prins -van ’t Koninklik huus bezocht worden. ’t Liefste wat ’en prinsenoog op -zoo’n Toonstelling zag, dat woaren de mooiste bluumpkes van ’t land; -en, uut noam van ’t Bestuur had ie Janna te verzuuken: één van de drie -te wille wêzen, die et prinselik bloed, noamens de Bêtuw met krans en -zêgen begroeten zou. - - - -Niet lang nadat Leendert vertrokken was, zat Janna op haar kamertje. - -Alschoon ’t moar ’en zolderkämerke was, ’t was toch ’en vrindelik dink. -De mooie donkere loajtoafel met al die puppekes en pronkkummekes er op, -’t was ’en pracht. Moar, ’en pracht was veural de spiegel die d’r boven -hieng! Zóó’n spiegel was er zeker geen op ’en zolderkämerke ien de -heele Bêtuw. Eiges het z’em veur d’r spoargeld gekocht. En zie, ’t ouwe -heel kleine spiegel ’t hieng doar ook nog, bij ’t roam.—Die ’t niet -uutvond kos zeker niet begriepen hoe’n vremdigheid ’t is, a’j twee -spiegels krek over mekoar hebt. - -Ens, heel toevallig dat ze ien ’t kleine keek, het ze zich finoal van -achter ien de groote gezien, krek asof z’n ander gewoar wier. Erst was -ze d’r puur van ontdoan; moar loater, toen het ze d’r o zoo’n oarigheid -ien gehad. En, kemiek was ’t, a’j ’t kleine spiegel ien de hand nam, en -oe drêjde.... drêjde, dan ko’j oe eiges bekieken, rechts, lienks, oan -alle kant. Joa, die erste keer het ze heel lang gekeken, en ’t mutske -afgezet, en d’r hoaren los loate vallen. Ze had nooit die hoaren van -achter gezien. ’t Was oarigheid! - -Op dit oogenblik zit Janna met ’t ronde kinnetje in de hand. - -—’t Is toch bezonder, denkt ze: dat ikke van ’t heele dorp en den -umtrek, nou krek één van de drie bin die veur ’en prins kan -bestoan!—Eén van de drie!?—Janna keek êfkes ien ’t spiegel.—Hoe oarig -had Leendert gefluusterd: „Niet één van de drie; moar van de drie -nommer één!”—Nou, ze wiest ’t ook wel; en dan as ’en mins as Leendert -’et zei, zou ’t êvel wel waar zin. Moar ook, wie had ooit durven denken -dat ’t oordeil zóó rechtveerdig zou wêzen! En Nela—die ze verdocht had -van kwoadheid en jaloezie; Nela zelf had heur loate groeten, en vroagen -of ze ’t oavend maar sito op ’t Hemelrijk wou kommen um—over ’t -kleedoazie te proaten. - -—Wat kosten de dinger toch in ’en ummezien verkeeren, went, zóó woar en -zoo kloar as de hooge kornbarg doar gunder fonkelt tegen de helblauwe -locht, zoo woarlik het Leendert heur de erkenning van ’t Bestuur en -zeker ’t goedvinden van de heele Bêtuw gebrocht—alschoon ze toch erm is -van huus en van hof. - -En as Janna nog tuurt, dan vuult ze zich zoo.... ’k weet niet, zoo -licht en zoo lucht. Met den zwoaluw, die langs den kornbarg scheert, -zou ze wel vliege kunnen.—Prinselik uutverkoren, niewoar!? Joa joa, dát -was ze!—Vremd, wonderlik vremd kos alles sjanzieren: t’ Oavend zal ze -noar ’t Hemelrijk goan; en de parziks zal ze meenemen. Noe, woarum -niet, as Huibert zoo vrindelik is, en ’t voader plezier duut. - -Haastig overeind gekomen, beziet Janna zich even van nabij in den -spiegel; en als ze vroolijk neuriet, dan trekt ze de laden van haar -latafel één voor één open, bekijkt vluchtig ’t Zundags merrenos -bluumpke, en ’t gries perremattem japon met bajees, en.... - -—Nee, ze het geen rust meer. Over ’t kleedoazie zal ze t’ oavend met -Nela en die andere proaten. Nóú wil ze êfkes goan kieken of Dorus hoast -kumt. Joa, ze mot hum nou zien, en hum vertellen van de eer die hoar -wacht.—Wat zal ie gruts wêzen!— Noe! op nommer één van de drie! - - - -As er nog iemand ien ’t darp was die nooit van Doavid en Jonathan -heurde, zeker was er geen kiend, dat niet proatte van Dorus en Thom. - -Dorus Roelfsen het ’en kloeke kop;—dat he’j al ien ’t moanlicht gezien; -moar, aldat ie niet fors veur ’en smid is, wat ie ien handen kreeg dat -liet ie niet los, zoo min as z’n joa of z’n nee. - -Op ’en harfstoavend, toen Dorus ’en elfjoarig jungske was, toen het ie -met kleine Thom Brasser, achter voaders huus ien ’en bootje op de kolk -gespeuld. Hoe ’t krek gegoan was, dat wiest ie niemeer; moar, ’t -glanzig gêle hoar van Thom had ie met ’en glimp zien zwenken langs den -rand van ’t bootje, en ’t opspatten van ’t woater had ie gevuuld. ’t Is -hum toen gewêst asof er ’en helft van hum eiges met tol en toom en -knikkers noar beneejen goeng. En ’en klitskou het ie gevuuld, en ’en -suuzing ien ’t heufd en—niks meer. Allinnig van loater weet ie dat de -zon hel rood was toen ie noast Thom, kletsnat bij ’t stap onder de -knotwilgen stond, en—dat ie toen oan Jonas ien den walvisch het -gedocht, en Thom met ’t heufd in moeders arm het gezien. Moar op -d’eigen stond had ’en vuur hum op ’t oor gegluujd: en: „Weerlichse -bengel!” had ’et geroasd. - -En ’en lange nacht is er gevolgd; moar loater toen de hoan al dukkels -op ’t arf had gekrêjd, toen het ie van voader ’en hand gehad, zonder -ripplement; en moeder had hum gekust—die goeje moeder—wel tien keer -achter mekoar. - -’t Was oarig, toen Dorus op dien morgen Thom had weergezien, toen het -Thom van niks gesproken; moar hie zelf het de troan’ ien de oog’ -gekregen. En ien ’t school—as ie niet schrieven most, had ie Thom egoal -bij ’en punt van zien boatje vastgehouen, asof ie bang was dat Thom nóg -ens noar Jonas ien den walvisch zou goan. De kouwe grauw-erten die ie -stillekes meenam, had Thom één veur één onder toafel gevat, en met ’en -zwonk ien den mond gestoken zonder dat meister zag dat ie ’en vim -verruurde. - -Och, ’t was zoo’n slim handig jonk, dat Thumbke. Oanhankelik zonder -veurbeild; en gedienstig!.... ’t was hum krek allins of ie zuut of zoer -tot loon kreeg, went êvel was ie Dorus altied op zied. - -Joa, a’j Dorus zag ko’j vast rêkenen da’j ook Thom gewoar wier, moar, -Thom meesttieds op Dorus rug; of, ien ’t melkwoagentje as Dorus d’r -véúr liep. Loater bij ’t appels streupen, dan woaren ze óók bij mekoar, -moar, Dorus ien den boom en Thom d’r onder. Dorus kon ’t zich duk niet -begriepen dat ie beneden zooveul minder mooie appels vond as ie meinde -noar umlêg te hebben gegooid; moar, ens op ’en keer, toen ie gewoar -wier dat ’en poar van die mooie uut Thoms broekpiepen rolden, toen het -ie meeliejen gekregen, went Thom was arg beduusd gewêst, moar had -gezeid dat ie ze veur ’en erm ziek kiend uut de buurt wou bewoaren. -Och, ’t was zoo’n goeje, zoo’n beste jong! - -Siends z’n tiende joar was Thom—de wees,—op Dorus’ veursproak bij -voader en moeder in huus gekommen, en altied bleef ie de makker van -Dorus; z’n trouwe vrind. Twee keeren moar—’ens, met ’en meske dat weg -was en in Thoms zak wier gevonden, en ook op den letsten karmisoavend, -toen Thom hum met zoo’n vremde boodschap noar huus had getroond zonder -dat ’et was neudig gewêst—het Dorus ’t gevuul gekregen asof er ’en -dwarshout tusschen hum en Thom was gekommen. Moar, Goddank: Misverstand -is duuvels rechterhand; zeit ’t sprêkwoord. En, ’en vrind mo’j op ’t -woord geleuven. ’t Eigen oog kan bedriegen, moar de woare vrindschap -niet. - -Zóó had Dorus ’t begrepen. - -En Thom? Thom van zien standoasie redenierde: dat de vrindschap ’en -kostelik ding is, mits d’aj d’r wat van hoalen kunt. - - - -Zelfs bij klaarlichten dag heerscht er iets schemerigs in de geheime -werkplaats van Dorus. - -Geheime werkploats? Nee, boas Roelfsen, de forse Bêtuwse smid, wiest -wel dat de jong altied wat prakkezierde en knutselde.—Hie had er ’en -hêkel oan, umdat er al genoeg fratsen en kunsten ien de wêreld zin. -Moar, wat zal ’en mins z’n eigen ’t lêven muuj moaken! As de jong -optied z’n wark dee, en liever in ’t schuurke knooide in ploats van te -rusten—albeneur! - -Nou in den letsten tied is Roelfsen alêvel korzeleurig geworden. Die -gekkigheid van zoo’n Landbouw-Tentoonstelling most hier op ’t darp ook -al vertoond worden. Vermuujing was ’t, en tarting van Gods bestel, niks -anders! Proalerij van mooi en mooier! ’t Minsdom noar Gods beeld -geschoapen, ’t brood uut den mond stooten, en op zied joagen deur -massinies van stoom en allerlei domme kracht! Roelfsen wou wel is weten -woarum er ielkreis wat nei’s most wêzen! Was ’en ploeg, woar ze altied -mee ploegden, nou minder goed as in vroegeren tied? Was ’t geen domheid -en onverstand um van ’en smid—die toch z’n ambacht versting—ielkreis -road en doad te verlangen, as er oan zoo’n neimodies onding van -buutenslands, nou dit en dan dát overstuur was? - -Roelfsen was korzeleurig; misschien ook umdat ie ’t nou, met die -Toonstelling, wat al te volhandig kreeg. En a’j dan genog hebt um van -te lêven, en ’t vet toch tegenwoordig heelegoar van de kêtel roakt! - -„’t Is asof ze denken da’k honderd handen te geliek heb,” bromde de -smid, terwijl hij het gloeiende ijzer deed rondspatten. - -„Dorus kumt loat van mergen,” zei Thom, die den bloasbalk liet soezen: -„’k Begriep er niks van, went altied is ie present.” - -„Zóó, begriep gij d’r niks van; da’s ’en mooie!” zei Roelfsen: „’k Heb -’t allang gemerkt: d’r wordt ien ’t schuurke weer meer geknutseld as -rechtuut is; en altied het ie wat roars ien de smeejerij.” - -„Och, ’k zou niet weten....” zegt Thom: „Moar....” - -„Moar! As Dorus niet op tied kumt dan za’k er me mee bemuujen. Alla, -kom d’r uut! Wat warkt ie?” - -„As ’t geen vrind as ’en bruur was, boas Roelfsen, dan zweeg ik; moar -a’j mien zoo vroagt en zoo dringt, dan was ’t de vrindschap smoren a’k -oe geen uutsluutsel gaf. ’k Liep er doagen mee rond; en ’t mot er nou -uut, in zien eigen belang.” - -En Roelfsen vernam wat ie al lang had geroajen, moar nooit van -gesproken had. - -Dorus had ien ’t schuurke ’en dink geknutseld, ’en soort van -hakselsnijer, woar ie wonder verwachting van had en die—alschoon ’t -niet veul zoaks kos wêzen—met noam en schrift noar de Toonstelling zou. - -„Noar de Toonstelling! Wel Heere bewoar ons!?” had Roelfsen -geroepen.—Moar zeker, Thom kos gerust wêzen; voader Roelfsen zou niet -verroajen dat Thom uut bestwil gesproken had. - -„’k Weet niet boas, of ’t wel striekt meer neudig is da’j ’t spulleke -tegen houdt,” had Thom nog ten letste gezeid: „went zie, van nacht met -die weind, zin twee drie pannen uut ’t dak op ’t dink gevallen, en ’t -zag er van mergen beroojelik uut.” - -Ja, zelfs bij klaarlichten dag is ’t schemerig licht in Dorus’ geheime -werkplaats. Nu echter komt er een helle straal van boven, door een -breuk in het lage dak. - -Op een hakblok gezeten, den elleboog op de knie, en de vuist aan ’t -hoofd, tuurt Dorus reeds sinds geruimen tijd op de verwoesting, die ’en -onneuzele weind in ’t losse dak, hier op zien warkstuk gemoakt het. - -Noa den zuuten oavend ien ’t moanlicht, was ie zoo tevrêje goan -sloapen, en zoalig had ie gedreumd: Janna gaf hum ’en eerepries en—’en -kus, zóó hard, dat ie d’r wakker van schrok.—Toen, nee, toen het ie -geen sturm of zelfs geen weind vernomen. Moar, Thom het óók wakker -gelegen, en Thom het gezeid, dat ie duudlik ’et loeien van den sturm -het geheurd. - -—En doar liggen die pannen d’r noast en d’r op!—A’j ’t niet zag, dan -zou j’ niet geleuven dat zu’k spul zoo krachtig kos neersloan: Twee -stukken uut den bak asof ’en minsenhand met den beitel ’t er uut stiet; -en, ’t rad stik oan twee; zelfs ’t iezer gebogen asof ’en hoamer ’t -gezwiept had. - -Dorus Roelfsen vergeet dat het uur verstreek, waarin hij bij zijn vader -aan den arbeid moet zijn. Nú denkt hij er aan.—Alêvel wat roakt hum die -warkplaats! Wat roakt hum ’et doageliks eenerlei van voaders handwark! -En—woarum bonst hum toch ielkreis ’t hart as ie oan voader denkt? Thom -het de sturm geheurd. Moar as Thom ’em niet geheurd, of ’t zich ien den -sloap moar verbeild had!—O God, as ’t woar kos wêzen dat ’en minsenhand -met veurdacht ’et stuk verminkte, woar hie doagen en nachten op zon, en -zoo bloejig oan warkte! - -—Voader!?—Nee, wie sprêkt er van voader?—Moar toch, as Thom de weind -niet geheurd had, zou ’t dan onmeugelik wêzen?—Aldat ie er nooit van -sprak, voader wist dat er in vrijtied ien ’t schuurke gewarkt wier, -joa, ens zelfs het ie ’t smeejen van ’t hakmes ien de warkploats -gezien. - -Alêvel, as ’en voader—hoe dwoas ook—zoo’n arbeid tekeer wou, dan zou ie -den dag, en de deur wel gebruuken; dan zou ie toch niet as ’en dief ien -den nacht deur ’t dak komme brêken, um zoo’n wark en de lust van z’n -kiend te verdarven! - -„O God, as ’t woar was!” zoo trilt nu Dorus’ stem overluid; en de vuist -klemt zich vaster.—Moar, Thom het de weind geheurd! Wel zeker hie het -’t gezeid; ’En sturm van geweld! - -Eensklaps sprong Dorus overeind. Er was op de deur geklopt. - -Dorus begreep ’et: ’t Is wel ’en half uur noa schofttied. Voader zuukt -’em!—Goed! vierkant zal ie hum ien de oogen zien, en vroagen, of dát, -die schending dóar, ’et wark is van God, of wel van ’en mins. - -Heur, nóg starker geklop. - -„Joa, voader, ik kom!” De deur grundelt ie open; en: - -„God Janna, bin gij ’et!” - -Joa, ’t liefken ze was ’et! - -O lachend snuutje, doar lei ze in zien erms; nou klopte heur hartje -gejoagd oan zien borst; nou rustten heur lipkes zoo zuut op de zien’. -O, hoe kos ie’t vergêten: wat geen vrind mee kan droagen, dat droagt er -de Liefde! - -„Het Thom ’t oe gezeid, mooi snuutje, mien Janna?” - -„Thom? Nee Dorus; en ’k gleuf zelfs niet dat hie ’t kan weten. Moar ie, -ie heurde dan al dat Leendert....?” - -„Watblief!?”—’t Most ’en misverstand wêzen. - -„Kiek Janna, dóar, dát het de nacht gedoan! Mien wark; mien vinding!” - -Janna’s mooi oogen zwonken noar ’t punt, dat Dorus heur oanwees: - -„Kapot! Ei, da’s spietig. Ge hadt er zoo’n oarigheid in.” - -Goddank! Ze vuult ’et! - -„Janna, nooit he’k geschreid as bij moeders graf; moar nou, as ’t bloed -weer vervloeit dat ielkreis noar ’t heufd vlamt, dan worden de ooglêjen -zwoar en dringt er ’en troan naar de oog’.” - -„Mot toch niet kienderachtig wêzen Dorus. Wie ’en breistêk loat vallen -die roapt ’em weer op. ’t Is êvel goed da’k nou weet wát oe in huus het -gehouen. ’k Had vast op oe komst bij voader gerêkend; en, da’k toch -hier kwiem, ’t is wel ’t bewies dat ie mein bovenste bint. ’k Heb oe -wat moois, wat meer as oarigs te zeggen. ’t Zal oe heelegoar opfleuren. -Roaje, wat is ’et?” - -„Wat oarigs? Mien opfleuren?” zegt Dorus verstrooid, terwijl hij op -zijn werktuig tuurt.—Straks het Janna gezeid: Wie ’en breistêk loat -vallen die roapt ’m weer op!—Weer oproapen! Hoe zou ’t meuglik -wêzen!—Al den volgenden mergen heel vroeg mot alles op die Toonstelling -bezurgd zin; en de dag, die hem nauw veur ’en darde toekumt, wat was ie -tegen ’en arbeid zoo bitter en groot! - -Luuster, Janna proat.—Grooter eer en fleur kos heur nooit -weervoaren....—Waffer eer?—Heur dan: - -„En a’j bedenkt Dorus, dat ikke precies zoo dicht bij den prins zal -stoan, a’k nou hier bij ou stoai.” - -„Bij den prins? ’k Weet niet Janna, hoe da’j oan ’en prins kumt?” - -„Nou Dorus, a’j doof bint! ’k Zei oe toch da’k den prins zal begroeten -as ie op de Toonstelling kumt.” - -—As de prins op de Toonstelling kumt!—Dus zou ’et dan toch woar wêzen -dat de prins noar hier kommen zal, denkt Dorus: En as de hakselsnijer -op de Toonstelling gewêst was, dan zou ook ’en vorst uut ’t huus van -Oranje hum beschouwd hebben; dan zou die prins misschien noar den -moaker hebben gevroagd, um de warking te beoordeilen! dan zou die prins -hum misschien ’en hand gegeven en.... - -„Watblief Janna?—Joa, joa, m’n liefke,” herneemt Dorus met verruiming: -„ik weet ’et; ’t was den toeleg da’k van mergen oan oe ouwers’ huus zou -kommen; alêvel ik kon toch voader ’et stuk niet toonen. Maar nou, zoo -gauw as et kloar is, dán kum ik um ’t joa te vroagen. Och Janna, ik was -zoo mistroostig; moar gij m’n liefke, ge hebt mien heelegoar -opgefleurd.” Met vuur: „As ’en stêk is gevallen dan roap ie ’em op! -Dank hartje, veur ’t woord. Joa ’k mot oan den arbeid.—Heb ik geen dag, -ik heb er mien nacht toch vrij. Nóu Janna, mo’j’ goan; moar nóg ens: As -’t wark is hersteld en bezurgd, dan sprêk ik met voader en vroag um oe -hand, en druk m’n dierke nog vaster oan ’t hart. Dan, dán zal ’t ’en -leventje zin. Moar, ge begriept ’et: nóu he’k geen menuut te verliezen. -Tot weerziens; ik mot oan ’et wark.” - -En de letste kus was hoastig gewêst. - - - -Met de oogen naar den grond, keerde Janna huiswaarts. Toen ze van het -achterpad op den dorpsweg kwam, toen trad haar van den waaikant een -bekende ter zij. - -„’En wandeling gedoan?” vroeg Thom met ’en soort van bedrukking: „Zou’k -oe alêvel meuge fillesisteeren Janna?” - -„Woarmee?” - -Thom wees in de richting van ’t schuurtje; en zei weer:—„Joa, ’t zou -wel schand wêzen a’k de liefste niet oan den beste gost.” - -„’k Weet niet wa’j’ gekketoal proat!” - -„Gekke toal! ’t Heele darp zeit da’j met Dorus....” - -„’t Heele darp is zoo wies as Soalemons kat!” - -„Doar hei’j geliek in Janna; alêvel ge weet ’et, Dorus is m’n vrind, en -van hum he’k geheurd dat ie oe giesteroavend gevroagd het. Moar.... of -gij joa hebt gezeid....! ’k Docht bij m’n eiges! ’t zal te bezien -stoan.” - -„Te bezien stoan! Woarum?” - -„Dat ’r ’en bêter mins ien ’t heele land is, dat geleuf ik niet; moar -’t is bekend, dat wie te straf noar eigen wark ziet, geen oog meer veur -Gods wonderen het.” - -„Gods wonderen! Wat mein ie doarmee?” - -„Hei’j nooit ien ’t spiegel gezien?” - -„Noe joa, ik weet niet wa’j proat.” - -„Luuster Janna: Ens, ien de mallemeulen he’k oe gezeid, da’k twee joar -van m’n lêven gaf veur één lonkske uut oe vrindelik oog; moar nóu zeg -ik: a’k met beie been’ ien ’t helse vuur lei, en oe alleen moar -oankieken mocht, dan zou ’k nóg ’en loflied zingen; ziedér!” - -„Zukke proatjes doar hou ik niet van. ’t Is God gelasterd!” - -„Och, loat ’et dan niet gezeid zin Janna.—Zie, ’t mooiste, ’t liefste -bin gij op de wêreld; en a’k toch weet da’j veur mien niet beschoren -bint, dan gun ik oe zeker oan den besten vrind die er lêft. Joa, wat ik -ook sprêken mocht, ik weet ’et: veur ou zal ie deur de vlammen goan; -veur ou smiet ie z’n wark, z’n geknutsel ien ’t vuur. Z’n eer, z’n -glorie bin gij. Nou, was ’et ook anders, hie zou oe niet weerd zin.” - - - -—Z’n eer, z’n glorie bin gij. Veur ou smeet ie z’n geknutsel ien ’t -vuur!—Dát klonk as de toal van ’en vrind. Alêvel Janna had ’et anders -gemarkt. - -Toen ze een oogenblik later alleen langs het kerkhof naar huis -ging—toen scheen ’t hoar asof ’t moanlicht van giester ’en kloarlichte -dag was gewêst, en de heldere zon van deez middag ’en schiemrige oavend -is: - -—Niewoar, Dorus was niet gekommen; z’n eigen voader had ie nog van -niks-niet gesproken; en as zij ’t dan woagt en hum angstig opzuukt, um -toch heur eer en vreugd ’et erst oan zien borst te genieten, dan—dán -het ie bijkans geen oogen veur hoar, moar—’en troan glimt in zien oog -um zoo’n dink, zoo’n onneuzel verzinsel!—’t Is woar, denkt Janna voort: -’t is niet oarig a’j zoo’n moaksel overstuur ziet; moar op de -kortegesoatie leerde domenei de spreuk: „Wat God doet is welgedoan!” ’t -Was misschien um Dorus te leeren dat ie met al die prakkeziersels glad -van de wies is.—Wonder, dat ie zoo bot bleef bij ’t heuren wat eer mien -te beurt viel!—’En ander in Dorus’ ploats zou mien hebben oangekeken, -um de wardiering. Moar niks! zelfs geen woord! - -Janna’s oog viel in ’t voorbijgaan op een wilde klaproos, die hel -fonkelde tegen ’t wit van één der kerkhofposten. - -Efkes zag ze rond; en toen: Ruts, de klaproos was geplukt.—Van -prakkeziersels gesproken: A’j zoo’n blom op de wang of de lippen fien -wreef, dan leek ’t zoo natuurlik.—’En mins had z’n doagen niewoar! En -dan op den dag van zoo’n prins, as ’t dán is neudig was! Moar.... As de -prins heur bijgeval langs de kin streek?—Nee ’t gaf niet af. Alêvel, -langs de kin strieken? Wel zeker, as prinsen dat doen da’s vereering. -’En ander, die zou d’r van lusten!—Jong, en as de prins ’s oavends ook -ien den hof van de Roskam bij ’t meziek en den dans kwiem!—Jong! - -„Mooi weer Janna!” roept een bekende: „Ge lacht zoo vroolik.” - -„Ikke! Noe joa, ’k gleuf da’k er okkoazie toe heb.” - - - -Dien zelfden dag omstreeks zeven uren stapte Janna vaders woning uit. -Peters en moeder Steyntje deden haar uitgeleide tot achter de -zonnebloemen bij ’t kleine zomerpriëel, dat krek oan den weg lag. - -„Ge zult Huibert-nêf veural de complemente doen Janna,” zei Peters: „En -zeg hum da’k geen mins te kort wil, moar dat mien schoap’—al mochten ze -minder op ’t oog wêzen, honderdmoal beter d’r Engelsch sprêken—van vet -en van vacht—as eenig schoap ien de Bêtuw.” - -„En Janna, zeg ’em dat ’s minsen oordeil rechtveerdig mot zin, krek as -’t oordeil Gods,” zei moeder: „Zurg veural da’j de parziks niet knutst; -en, wacht, den deze met ’t kleurke ’en bietje noar boven, went ’t oog -wil óók wat;—doar weet ie van mee te proaten, niewoar.” - -Janna was in ’t Zundagse pak, en dee nou ’t mandje onder ’et mooie -vurschoot. - -„G’endag!” zei ze, en hoastig trooi ze toen vort. - -„Zeg nog oan Huibert, da’k ’em vast op de slacht hoop te zien, en da’k -óók nog ’en kertierke rooje wien ien de vleutkelder heb....” - -Janna hoorde ’t niet meer. En ook—heel van verre zag ze Leendert van -Huibert-nêf ien den bongerd op heur toestappen. - -—Dát was oarig: Straks bij heur gekommen, moakte ie met ’en -vriendelikheidje rechtsum-keert, en liep met heur mee. Wel zeker, hie -was krek gestuurd um Janna te hoalen. Zuster Nela, en Driekske van boer -Woesting, ze zoaten al meer as ’en kertier met de koffie paroat. - -„Moar zeker,” zei Leendert: „wa’j mot achten dat loat zich wachten.” En -dan, nóg ens, dat ie niet zwiegen kos zooas Janna siends de joaren dat -ie heur niet zag, was veranderd. Mooier snuutje—joa zelfs nou ze -bloosde—was er vast niet in ’t heele land—alschoon Leendert hoar toch -’en pestuurke kos toonen, woar zeker ’n prins óók den hoed veur afnemen -zou. - -—Wa’n oarige vrindelikke jong toch die Leendert, denkt Janna; zoo’n -fors moar toch zoo’n oolik gezicht; zien hand—toen ie heur ’en hand -gaf—vuulde lang zoo grof niet as Dorus hand. Leendert zag heur ielkreis -oan as ie sprak;.... dat dee Dorus ook niet; en.... - -„Ei, wa’k zeggen wou; van ’en prins gesproken Leendert; ie weet niet -bij waffer noam da’j zoo’n grootheid betieteleeren mot?” - -„’En prins?—Hoogheid—Majesteit; welzeker U Moajesteit.” - -„Krek Moajesteit,” zei Janna, en ze knikte ien gedachten met ’t -bovenlief, en nóg ens, met ’en glimpke zei ze: „Prins-Moajesteit!” - -Weinige seconden later betreden Janna en Leendert den drempel der hoeve -’t Hemelrijk. - -’t Was Janna arg vremd dat ze, zoo lachend en luchtig veur ’t erst weer -op dat arf kwiem, alschoon ze dien eigen mergen nog zwoer dat ze ’t -nooit met den voet meer beruuren zou. Niewoar, van erm en ongezien, was -ze zoo met ’en zwonk, ien eere en oanzien gekommen. ’t Scheen heur asof -de deur van ’t Hemelrijk verechtig ’en hemelpoort was, zoo hoog en zoo -ruum. - -En Janna zei nou dat ’t heur plezier zou wêzen as ze Huibert-nêf êfkes -kos te woord stoan. Ze most hum van voader en moeder deez parziks -geven.... - -Moar van Huibert-nêf sprêken en parziks geven, zou niks ienkommen. De -deur boven ’t kelderluuk ien ’et veurhuus goeng al open; en ’en poar -fleurige snuutjes, de eene bruin,—zoo’n bietje noar den -kastanje-kant—en de andere blond, ze stingen doar boven, en riepen: -„Zoo Janna bi’j doar? Ei, kom moar gauw hier!” - -En Leendert riep ook wat; en de meiskes doarboven alweer wat. En Janna, -ze wiest niet woar ’t mandje met de parziks zoo gauw gebleven was. Met -’en stut ien de leinden vloog ze de trappen van ’t kelderluuk noar ’t -kämerken op. En toen,—toen zag ze de deur dichtsmieten; en de meiskes -d’r tegenoan,—went Leendert wou d’r mee iendringen. Nóg ’ens open; nog -’ens dicht; en nou—Nela drêjde de sleutel um: Mis was ’et, ei!—Leendert -kos wandelen goan. - -Janna begreep ’et: Dat Leendert zoo gedrongen had, ’t was um hoar.—Of -’t spietig was?—Och, bêter jong as Dorus, was er zeker niet. Boven al -’t jongvolk had ze hum lief. Moar, wa’j niet kos tegensprêken, ’t was -da’j van Leendert toch meer zoo ongezocht is ’en oarig woord -heurde,—’en woord dat êvel geen geld kost.—’t Zou zeker arg spietig -veur Leendert wêzen as ie ’t nou op hóár had veurzien. Noe, hie mocht -zich troosten, went of Dorus dan ook z’n hakselsnijer boven hoar stelt, -Janna zal ’t bewiezen dat ze hum trouw blieft, heur lêven lang. - -Terwijl Janna ’t stroohoedje afzette, en ’t kleedoazie veur ’t spiegel -wat terdeeg brocht, was heur dat letste as ’en vlucht deur ’t heufd -gegoan. - -De drie boerinnetjes zitten nu om de ouderwetsche eikenhouten tafel, -die met zwart uitgetand leer is bekleed. - -Nela met het groote koffieblad voor zich, laat het bruine vocht uit de -hooge zilveren kan driftig in de porseleinen pronkköpkes vloeien, en -met den zilveren schepper—lêpelt ze room in de koffie met zuut: - -„Asteblief!” - -„Dank oe,” zegt Janna: „Enne.... de Road van de Tentoonstelling het -mien zoo met oe verkoren!” - -„Da’s te zeggen, de Road! ’k Geleuf dat ’et ’en addee van burgemeister -Janssen was; en voader zei tegen hum, toen ie d’r over sprak: Goed, -Nela ku’j kriegen, moar as ’t er drie zulle zin, dan mowwe Janna niet -passieren—Hei’j wel sukker genog?” - -Janna had sukker genog. - -Met ’en snuuperig lachske en bloazend in heur koffie zegt blonde -Driekske: - -„Gelluu hadt hoaken en oogen, niewoar?” - -„Hoaken en oogen! ’k Zou niet weten woarum,” antwoordt Nela: „D’r kwiem -wat distantie; niewoar?” - -„Joa krek, d’r kwiem wat distansie,” zegt Janna. Goeje God, wa’n spitse -neus had die Nela. A’j ’em in lang niet gezien hadt, dan viel ie d’r -over. - -„Voader zei: met zoo’n feest, motten alle scharpe punten d’r af,” -hernam Nela. - -—Dat zou niet kwoad wêzen, denkt Janna, met ’t oog op dien neus. - -„En doarum,” vervolgde het ondeugende—toch wel fleurige nichtje: -„doarum zei ik: Best! Leendert zal ze verzuuken; en we doen asof er van -distansie geen sproak kos wêzen.—Toe, neem ’en sneetje Dêventerkoek; -z’is niet van de karmis, moar heel echt uut stad.” - -„Dank oe!” - -„We zouwen over ’t kleedoazie proaten, niewoar? Dorus zei dat ’t ’en -bietje stadsig most wêzen.” - -„Dorus!! Wat Dorus!!” riepen de twee te geliek, en lachten en -griensden, en brendden zich hoast oan de koffie. - -Janna zat toevallig tegenover ’t spiegel, en zag dat ze nóú den -klapreus niet neudig had. - -„’k Meinde Leendert,” sprak ze zoo’n bietje verlêgen. - -„Dorus! Joawel!” roept Nela; „Woar ’t hart van vol is, doar lupt de -mond van over. Nou, ik zeg ’en smid is nog zoo slecht niet, as er moar -zeep en woater ien de wereld blieft.” - -Janna kreeg het te kwoad: - -„’k Geleuf dat ’en mins zich toch wel versprêken kan,” zegt ze: „’k -weet zooveul van Dorus as gij!” - -Toen ’t ’en bietje loater was, gluujde Janna heelegoar. Wat al gekheid -was er—nóá dat ze ’t alles ontkende—van Dorus geproat: van z’n -smids-henjes; van z’n gesoes; van z’n dwoas geknutsel; joa van ’en -iezeren kooi die ie geprakkezierd had um er mettertied z’n vrouw ien te -bewoaren.—Ielkreis had Janna wille sprêken, moar ook ielkreis was er -’en prop ien der kêl. Joa, as ien ’en oven gluujt ze, went, toevallig -het ze ien ’t spiegel gezien dat ze óók lachte toen d’r gezeid was, dat -Dorus zelfs t mooiste snuutje toch altied veul minder as Thom, z’n -ros-loensen vrind, zou achten, en, dat ie hoar zeker ien ’t vuur zou -loaten as ie—al was ’t moar ’en gluujende spieker d’r uuthoalen most. - -—Goddank, ’t gelach was veurbij. - -—Nela het de groote Engelse lamp opgestoken. ’t Licht schient de drie -meiskes vlak ien ’t geloat. Ze proaten over ’t kleedoazie. - -„Moeder zei dat oranjelient over ’t gemoed, en ook over de muts niet -kwoad zou wêzen,” zegt Driekske, die wel veel heeft gelachen maar nog -weinig gepraat. - -„Joa, zoo’n heel klein strikske op de borst, dát kan wel,” zegt Nela: -„moar ’k zal oe verzuuken te zurgen dawwe geen sierkronen veur de -tabaksplant worden! Ons eiges met verguld- en sits papier te behangen, -dóár zou ’k veur bedanken.” - -Dát was Janna heelegoar ’ens. - -„Nee, ’k heb ’t stuk al met Jans de nêjster besproken, en zij roajde, -dawwe as de bruuds van de modeploaten moste wêzen. Ze had nog krek -zoo’n ploat in huus.” Nela haalde een oude modeplaat onder het -koffieblad te voorschijn: „Zie, hier he’k ’em.—Die lange falie over ’t -heufd koste we wegloaten, zei Jans, moar anders was ’t krek noar -beheuren.” - -„Heelegoar ien ’t wit! Wat zullen de Bartels en Hoakvelds wel zeggen,” -riep Driekske. - -„En wat kan proaten ons schêlen!” zei Nela: „we doen ’t zooas beheurlik -is, en—met z’n drieën! Voader en Leendert, die ook van de Commissie -zin, zeien dat we in ielk geval krek allins moste wêzen; de versiersels -die loat ik berusten; moar anders allins: wit van kleedoazie; wit van -schoen’, krek as de ploat. Voorders: blauw lienten strikskes op ’t -gemoed; blootshoofds; de hoaren deur Van Wels uut Oarem ien ’en bussel -gedrêjd: wit glaszieden handschoenen oan, en voorts ’en neusdoek van -geborduurd ien de hand.” - -’t Wier Janna hoast te machtig. Ze keek met ’en geflikker ien ’t oog -da’j ’t heele witte gewoad d’r ien blinken zag.—Joa, joa! ze had zich -eiges gezien, in al de proal en pracht van ’en bruud ien stad; ien al -de glans van zoo’n.... modeploat! - -En—as Nela’s eigen bruur het gezeid, dat ze nóg de kroon van ’t darp -zou wêzen, aldat hoar köpke uut ’en mêlzak gluurde; en as ze zelf ook -vuulde dat ze die andere twee—wat ’t oanschien betrof—wel moaken en -breken kos, noe, hoe zou ze met zoo’n kleedoazie niet veurstaan en -blinken in ieders oog! - -Moar luuster, Nela sprêkt wiejer: - -—Wat ’et kloarkommen van ’t goed betrof, dat zou geen zwoarigheid -wêzen, zeit ze. Ien stad was ’t zelfs in vier en twintig uren geknipt -en oan ’t lief. De kosten zouwen, volgens Jans, veur ielk, zoo’n dikke -vieftig kommen: „En wat de versiersels belangt,” joeg Nela voort: „gij -Driekske, kunt oe goud met de grenoatjes best gebruuken; en ikke, ik -bin kloar met de dyamanten boot en de oorbellekes van moeders verstarf. -Wal ou betreft Janna, oe voader mot moar is goed over de brug kommen. -Alêvel gij zult road weten, niewoar?” - -En Janna, ze vuulde ’t opéns dat hoat de toeleg van Nela was. De brug, -die ze bouwde, most veur ’t erme Peters-huus te hoog worden. Over zóó’n -brug kwiem voader nooit: nooit van z’n lêven! Zie, wa’n neus; ’en neus -as ’en noald! - -Alêvel Janna zou „road weten”. Joa road weten, zeker, al kwiem de brug -tot aan den hemel. De erste zal ze wêzen veur ’t heele darp en veur ’t -huus van Oranje! - - - -Toen Janna een goed kwartier later het Hemelrijk verliet, zie, toen was -de vroolijke Leendert haar weer ter zij gekomen.—Hie had, zoo zeidie, -noar ’t opklimmen van de moan stoan wachten, um er z’n liefke in te -zien. Nou Janna êvel deur den duusteren bongerd noar huus most, nou zou -ie ’t liefke en de moan moar ’en ummezienje in de stêk loaten, en Janna -veilig over ’t vonder noar huus helpen. - -’t Was erg vrindelik! Op ’t vonder hieuw Leendert hoar zóó muujzaam oan -den arm vast, dat ’en ander—met gekkigheid ien ’t heufd—allicht ’en -achterdocht zou gevat hebben. Moar met gekkigheid het Janna zich nooit -afgegeven; en ook: Dorus is heur lieve, heur beste jong! - -’k Weet niet wat Janna op dat smalle vonder—toen Leendert heur -vasthieuw—nog meer deur ’t heufd vloog. - -—Vieftig gulden veur ’t pak! En nog de versiering!—Ze zag voader zooas -ie den letsten merktdag op moeder roasde umdat ze, tegen die -Toonstelling, voaders hoed veur zes stuuvers had loate opstrieken, en -veur zich zelf en Janna—óók um de Toonstelling—ielk ’en poar katoenen -handschoenen had gekocht.—Ze zag Dorus, as ie heur toelonkt en drukt -oan ’et hart; moar ook, ze heurt wat ie giesteroavend nog zei eer ie -vortging: as ’t geheim wier bekroond en Janna ’t verkoos, dan kos ze -goud en zied droagen zoo goed as de riekste boerin!—As ’t geheim wier -bekroond! - -Nou dat ko’j op de vingers noarekenen: zoo’n lomp stuk wark van ’en -boerensmid zou uutblinken boven ’et groot fabrikoat! Moar al zou ’t zoo -wêzen, Dorus riekdom van straks, kos nóú niet boaten; en.... was ’t -niet of Onze Lieve Heer hoar toefluisterde: Janna, wie oe zoo over ’t -vonder helpt, zal ’t oe ook gerust over de brug doen. - -—Moar nee, nee, Janna schrok van dat woord. Zou ze Leendert um geld -veur ’t kleedoazie oanspreken; zou ze zich zoo verloagen tegen hum, den -rieken boerenzeun, die heur zoo hoog stelt en bovenst vereert! - -—En alêvel, nou Leendert mee oan voaders woonhuus is gekommen, en wel -gern zou binnengoan as ie niet ien den Toonstellingsroad most wêzen, -nou ie heur hand vat en ’en oogenblik vasthoudt asof ie nog wat mooiers -wou zeggen as ’t geen ie al zoo dukkels gezeid had; toen ie heur êfkes -heel zacht ien den erm kneep, en zei, dat ’en nêf van ’en nicht toch -zeker wel wat pretendieren mocht, toen,—ofschoon Janna de hand met -forsie terugtrok, toen had ze óók ’t begriep dat eigen fremilie toch de -noaste tot hulp blieft. Welzeker ze zou!.... Kom, kordoat! - -„Leendert, heur is....” - -„Ei wat, prinseske?” - -—Prinseske!—Lieve Heer! en um vieftig gulden zou ’t prinseske hum -vroagen!—Nee, nee! Vort! ze zal wel road weten; en—die hand mot ie -losloaten, went Dorus, den goeje, het ze lief; joa hum en geen ander: - -„Wát ik zeggen wou Leendert.... Ge mot oe moar niks ien ’t heufd -hoalen, went Dorus van den smid.... Noe, g’en oavend.—Ik dank oe!” - -Toen Janna al in huis was, keek Leendert nog ’en ummezienje noar de -deur. - -—Ge mot oe moar niks ien ’t heufd hoalen!—Watblief!? Had ie zich dan al -zóó doen verstoan? Had ie ’t lief köpke, dat ielken oavend uut de -Neer-Bêtuw, op ’t eigen uur noar de moan zou kieken, dan nou al -verroajen!?—Veurzichtig Leendert; zoo moant ie zich eiges: Veurzichtig; -’t hart is as zwam, en ’en vonk die’j niet dooft, kan ’t al heel gauw -verteren! - -Toen Leendert door den boomgaard terugging, toen zag ie, langs de -duustere stammen, boven ’t dauwgrauwe weiveld, ’en rosse stroal; en ’en -ummezienje loater, kreeg de dauw ’en zulver en goudachtig woas, en de -groote rooje moan kwiem stoatig noar boven. Zuutjes-oan klom ze al -hooger, en wier al blanker en kleiner. Toen ze nog rood was, zag -Leendert ook rood. Hie had weer oan Janna gedocht: Mooi prachtig -snuutje! Eén kus van heur lipkes....!—Moar nee, nee, nee!—Kiek, al -hooger klom de moan, en al blanker wier ze; en zie,—’t was den -afsproak—Leendert plooit den mond noar boven, noar ’t ronde -moangezicht, en met ’en zwonk van de hand zeit ie muujzoam: „Nacht -liefke, sloap wel!” - - - -Janna kan niet slapen.—As ze de oogen dicht had dan spoekten heur de -vieftig guldens van ’t kleedoazie en de versiersels met allerlei andere -dinger gestoadig deur ’t heufd. ’t Was oakelik zooas ze die guldes -ielkreis zag tuulen over de toafel—hard, harder, as roazend ien ’t -rond; en, as ze de hand d’r noar uutstak, dan vlogen ze, met ’n vlocht, -van de toafel op den steenen vloer, ien ’en slier, as ’en zulveren -slang; en de slang zat dan gunds ien den duusteren hoek op de punt van -haar steert, en siste heur toe, dat ze schrok—wakker schrok, alschoon -ze niet het gesloapen. - -—Kiek, doar viel ’en dyamanten kruus uut de locht. Jong, jong, wat -blonk ’et vol pracht! - -Luuster: ’En bietje noa hoar thuuskomst, toen ze nog êfkes noar buuten -gong, was Thom—heel toevallig—veurbijgegoan. Hie had heur nog -toegesproken, en weer alles ten beste van Dorus geproat; zoo goed en -zoo trouw as ie was. Moar toch—had Thom ook ten letste gezeid: Al was -Dorus hart ook van goud, nooit zal ie ’t woare begriep van de liefde -kriegen; en veural niet, wat ’en reuske as Janna—de pronk van de Bêtuw, -met recht en met reden verwachten kan. - -Zie, zóó had Thom gesproken, heel goejig en wóár, en ook, zonder -kunsten of gekkigheid. En toen,—Janna weet zelf niet hoe ’t kwiem—toen -het ze oan Thom verroajen wat ze oan Leendert niet zeggen kos, en oan -Dorus niet zeggen zou willen. - -En Thom had met den voet ien ’t kleizand geschreven, en strak gekeken. - -En loater, toen het ie van geld en van ’en dyamanten kruus gesproken, -dat van smid Roelfsens vrouw veur Dorus ien ’t kammenet wier -bewoard.—Joa, hie kos en hie zou, ’et oan Dorus goan vroagen.... En—weg -was ie gewêst. - -Dat Thom zou sloagen en nog dien eigen oavend weerum kommen, Janna -gleufde ’et niet. Moar—nou ziet ze dat kruus. ’t Is Thom—Dorus -vrind—die ’t in de hand houdt. En ’t kruus wordt al grooter; wonder -groot; en ’t bovenst dyamant schittert met ’en lichtstroal ien ’t rond; -en as ze tuurt dan wordt ’et kruus zoo zuutjes oan.... zwart, heelegoar -zwart, en zie,.... ’t is den Heere Jezus, die hoar oankiekt van ’t -kruus, en.... Nou schrok ze toch doanig wakker, alschoon ze nee, weer -niet gesloapen had. - -Een oogenblik later was Janna het bed uit. - -—Of dat ’en bestierink was gewêst!? ’t Letste gezicht het hoar op ’en -ienval gebracht, went Thom zou heur toch niet helpen; dat weet ze: - -—Oan ’t karkboek van grootmoeder Peters, dat voader heur bij ’t erste -nachtmoal gaf, zitten twee zwoar gouwe klampen.—Ens zei dommenei dat de -woare godsdienst niet besting ien de proal van priester of kark, ien -sieroad van zulver en goud, zoomin veur tooiing van kruusbeeld of -altoar, as van proalerij met kostlik metoal oan ’t woord van God. De -tooi mocht veur de wereld wêzen, zoo zei die: veur den godsdienst was -ie ’t niet. - -Janna’s kämerke is blank verlicht deur de moan. Met grootmoeders biebel -steet ze bij ’t roam. - -—’t Most wel veur zestig gulden oan goud wêzen, had voader gezeid.—Moar -’t zal lillik stoan as die klampen d’r af zien; en ook, ’t zou ’en moet -op den umslag wêzen. Alêvel ’t kos gereparierd worden; en, niewoar, ien -’t oog van God is ’en biebel zonder klampen veul mooier as met ’en -pronk van goud. - -—Wacht! met de punt van heur tornmes zal ze prebieren die pinnekes los -te kriegen.—’t Is oarig, nou die kleine sterrekes ien ’t goud heur ien -’t oog blinken, nou kiekt ze hoastig noar de deur. Onneuzel! ze duut -toch geen kwoad. ’t Is heur eigen goed. - -Nog harder drukt ze; moar, ’t mes schampt af met ’en kras. - -—Wonder dat ze dóár zoo van schrok. Joa as ze verstand gebruukt, dan -was ’t arg kienderachtig!—Alêvel nou ’t moanlicht weer flikkert ien de -sterrekes van ’t zwoare beslag, nou is ’t heur krek asof ’t nog de -Zundag-mergen is dat ze veur ’t erst met ’t boek ien den schoot, oan ’t -nachtmoal zat. ’t Stukske brood het heur geplekt ien den mond, en heur -hand het getrild toen ze den zwoaren beker most oanvatten; en wat -domenei sprak, doar het ze niks van geheurd; moar met ’t oog noar -umlêg, het ze diezelfde sterrekes zien blinken, en,—toen het ze de mus’ -en de spreeuw’ buuten de kark heuren tjilpen van geweld, went alles d’r -binnen was nou stil as ien ’t graf. En wat die sterrekes blonken, joa, -dát weet ze nog goed. Op de veurste bladzij stond ’et te lezen: - - - „’t Liefde-woord van God geschonken, - Ook in ’t hart met goud beklonken.” - - -—En zou ze Gods woord dan berooven veur eigen glorie en proal!? Nee, -nee! Grootmoeders karkboek—’en sieroad van bêtere doagen—zou ze ien -eere bewoaren. En Janna streek met de vlakke hand over de messchramp op -’t binnenstuk, en sloot toen de klampen. - -Nou tuurt ze op ’t buutenwark. Tussen de sterrekes ien ’t goud woaren -bluumpkes geteikend; en ’en troan blonk heur ien ’t prachtig blauw oog: -’t Was toch arg, en ’en roadsel niewoar, dat ’en blom—’en roos en ’en -lelie, zooas ien dien eigensten biebel sting,—deur God zoo mooi en zoo -kleurig woaren getooid, en, dat ’et mooiste boerenkiend, die ’t reuske -van ’t darp wier genuumd, nog minder as ’en onneuzele blom ien den hof -is, en zelfs geen tooi of versiering kan kriegen!—Bidden?—Nee, Janna -gleuft niet dat ’et helpen zal.—Alêvel, umdat ze ’t karkboek niet -schond; en.... as Thom dan toch.... ’t kruus liet blinken.... en met de -gouwe tientjes rammelde.... hoog ien de locht.... Wie weet! - -’t Mooie köpke had driemoal geknikkebold. Op den stoel veur ’t roam was -ze ien sloap gevallen. - - - -Op ’t oogenblik dat ’et mooiste kind uut de Bêtuw oan Thom heur nood -het gekloagd, en bij hum—den verschopte—te biecht most kommen, toen het -hum ’t hart gebonsd ien de kêl. - -—Moar veurzichtig! De verzuuking most ie weerstoan. Erst de boan nog -gevêgd en ’t lokoas gewonnen! - -Bij ’t schuurtje aan de waaikolk gekomen,—het ie geluusterd. Zachte -hoamerslagen het ie geheurd. De vrind was oan ’et wark. - -Thom most erst nog ens oajemhoalen.—Toen is ie binnengegoan. - -Dorus zag op. ’t Lampje aan den muur verlicht zijn kloeke voorhoofd, -dat nu toch gefronst is.—Bijkant den ganschen dag had ie gewarkt ien -voaders smeejerij, snakkend noar de schofturen, en—noar den oavend -veural, went God was ’t bekend hoe ’t stuk nog gereed kwiem! - -Met ’en duisteren blik kiekt Dorus noar de deur. Hie wist dat Thom zou -kommen, en doarum liet ie de deur open; alêvel ielkreis docht ie oan -’en voader, die—veur ’t oog as gewoon—toch niks te goed is um ’t wark -van z’n kiend te verdarven. - -O, Dorus geleuft ’t nou zeker, ’t was voader die ’t dee. Geen lêvende -ziel het den sturm ’s nachts geheurd.—Thom, joa, Thom alleen. Um voader -te spoaren misschien. - -—Zie, doar was ie, den beste! - -Toen Dorus zag dat ’et de vrind was, toen hief ie den hoamer weer; went -vortmoaken mot ie, alschoon ’t ook lapwerk zal blieven. - -„Janna gesproken?” - -„Wel zeker; de groeten weerum.” - -„En?” - -„En.... dat ’t goed was.” - -„Goed!?” - -„Joa, goed of niet goed.... Wát zal ik oe zeggen!” - -„’k Docht wel Thom, dat ’t heur verdrietig zou moaken. ’t Treft ook zoo -kwoad as ’t kon. ’k Wou hoar, en geen mins—zelfs ou niet van ’en -joawoord sprêken eer ik heelegoar kloar was; en zie, nou ’k hoar -giesteren vroeg....” - -„Wil ik oe wat zeggen Dorus? ’En mins die moar één fout het, het ’en -groote.” - -„Wat zou dat?” - -„Wie van Janna ’en woord ten kwoaje dorst sprêken....” - -Dorus kiekt êfkes op: - -„Die zou met mien te doen kriegen!” - -„Natuurlik! èn met mien. Moar is ’t óók kwoad dat Janna weet dat ze -mooi is?” - -„Wat mein ie doarmee?” - -„Ik mein Dorus, da’j geen koek mot verliezen a’j ze eiges wilt êten. -Luuster: met die prinsenbegroeting hebben ze Janna ’t heufd doen -drêjen. Zie Dorus, ze had op ou gerêkend veur bijstand en versiering; -maar nou gij geen tied hadt um er over te sprêken, en hoar van mergen -zoo bot liet weggoan, nou most wel ’en ander....” - -Dorus’ oog vonkt omhoog. De hand met den hamer blijft roerloos. - -„’En ander! Wát zou hoar ’en ander!?” - -—Moar Dorus most bedoard blieven. Den angst dat ie mergen niet bijtieds -met ’t stuk kloar zou wêzen, de woeling ien ’t hart dat zien voader hum -’t leed had gedoan, dat miek hum wat koortsig. - -„Misschien,” hernam Thom: „was ’t bêter a’k gezwegen had Dorus. Alêvel, -wa’k denk dat ze ou misdoen, dat hebben ze mien misdoan.” - -„Moar wat dan, um Gods wil!?” - -„Noe, bedoard! ’t Was zoo arg niet.—Leendert Meermans is sedert ’en -poar doag’ ien ’t darp. Um ’t vertoon van den prins het ie Janna noar -’t Hemelrijk getroond, alschoon ’t met Nela kwaad bloed was ien ’t lest. -’t Mot doar ’en vroolikke oavend gewêst zin: went, toen ik met ou -boodschap dat Janna moar wat geduld most hebben—oan ’t Peters-huus -kwiem, toen zag ik.... Maar nee, nee! ’t Was al wat duuster, en....” - -Dorus vuult dat ’t bloed hum noar ’t hart sloat; alêvel kienderachtig -was ie nooit; den drift mot ie verwinnen: - -„En ie hebt toen gezien....?” - -„A’k zeker wist da’j ’t Janna niet wieten zoudt?” - -„Ik vroag oe, wat hei’j toen gezien?” - -„Ien ’t schemerduuster zag ik heur soam den bongerd uutkommen, en Janna -geleund ien Leenderts erm. ’t Scheen wel asof er bij Meermans zwoar -getraktierd was, went over ’t vonder het Leendert heur stik gedroagen; -en bij de deur, nou, doar most ie toch ’t loon hebben, zeidie, en toen -kuste ie hoar.” - -„Gelogen! zoo’n kiend te besmêlen!” roept Dorus. - -Thom keek beduusd. - -„Ge loat iemand niet uutsprêken Dorus. Wie zeit er ’en woord ten kwoaje -van Janna! ’t Erm kiend—alschoon ien ’en soezing, ze weerde hum af, en -zei dat ie goan most.” - -Er klonk een geweldige slag. Met kracht had Dorus den hamer van zich -weggeslingerd. - -—O God, zoo’n wicht wier te zwaar!—Wie, wie durft hem noast ’t kiend -van zien harsens, ook ’t kiend van zien liefde verdarven!—Vort! Thom -mot op zied! Den oaterlink zal ie sprêken. Met deze hand hier, zal ie -hum de harsens klooven, as ie ’t zou woagen nog ’ens ’en oog op zien -liefke te sloan! - -Alêvel Thom is Dorus’ beste vriend; en Thom brengt hum tot bedoaren. -Niewoar, ’t was veur Janna ’en verzuuking gewêst, woar Dorus, deur ’t -wark dat hum dien dag, noa zoo’n joawoord! ien huus hieuw, toch ook -onwillens toe had bijgedroagen. Moar luuster, ’t woord dat Thom heur -ien ’t oor het gesproken, dàt had heur tot troanen geruurd. Den toeleg -van Leendert, ze had hum verstoan en veracht. „Trouw was ze,” zei Thom: -„en trouw zal ze blieven: Zeg oan Dorus, zoo sprak ze bij ’t einde: -da’k zien komst en zien road wel geerne gewild had; moar nou, loat hum -warken met spoed, dat ’t kostelik stuk nog bijtieds wordt geleverd.—Zóó -sprak ze Dorus, dus, blief nou moar rustig oan ’t wark; a’j zuumt dan -kwiem ie heel zeker niet kloar. Voorts, denk van oe voader geen kwoad; -maar ook, denk oan den nood die Janna mien kloagde. Wat gij niet hebt, -dat ku’j oe voader vragen. Gij Dorus, gij bint er zeker de noaste wel -toe.” - -Toen Thom was verdwenen, goeng Dorus toch êfkes noar buuten. De frisse -oavendlocht most hum ’en oogenblik speulen langs ’t gluujende heufd. -Ien de richting van Janna’s woon spitst ie den blik; en ’t hart klopt -met sloagen. Of ’t Hemelrijk meuglik zien hel ook zou wêzen! Maar nee! -Wês rustig Dorus; a’j toegaf oan ’t koken van ’t bloed, dan was ’t met -den arbeid verloren. Janna blieft oe toch trouw. Het ze ’t niet eiges -gezeid: „loat hum warken met spoed, dat ’t kostelik stuk nog bijtieds -wordt geleverd.” - -—’t Kostelik stuk!—Bijtieds!—en mergen, klokke zes ien de vroegte, mot -alles wat meedingt op ’t letste bezurgd zin! En behalve den bak mot ’et -rad nog gemoakt en besmeed worden, èn, al ’et beschoadigde met vuurlak -beschilderd! - -—Luuster: de toren sleet negen.—Dus ook nog negen uur tied!—Negen, niks -meer!—Dorus’ hand drukt het kloppende hoofd.—Moar toe dan: die gloed -zal bedoaren.—Zie, ’t lichtje ien ’t schuurke ’et roept as ’t -flikkert.—Toe dan! Veur tweeën mot ’et houtwark kloar wêzen, zal ie ’t -rad nog bijtieds in voaders warkploats besloan. - -Nou is Dorus weer binnen. - -En in de stille warkploats doar heurt de doalende nacht, bij poozen, -den beitel en schoaf, of ook ’et snorrende drêjwiel; of—weer den hoamer -die klinkt. - -Twoalf brommende sloagen dreunt de karkklok. - -—Al twoalf! En ’t rad nog oan stuk! - -—Wie was doar? Wie vluukt hem den ganschen tied in ’t oor dat ie niet -kloar kommen zal? Wie zeit hum dat zoo’n gelapt stuk wark toch niks as -’en vod zal wêzen!?—Joa kiek, ’t is woar, dat hout zit niet hoaks; de -bak veur de garf, leit op zied; zie, ’t heele ding slingert en drêjt -van hum af.—Moar nee, da’s verbeilding.—En Janna en Leendert ze goan -ook niet soamen doargunder over ’t vonder.—En voader gluurt niet deur -de reet van ’t beschot. Nee, ’t is alles de gluujing van ’t heufd.—Kom, -’t oog flink geopend, de hand weer oan ’t wark. ’Et stuk mot gereed! -Deur ’t wark zal Dorus toonen wát ie vermag—al het ie geen hand of geen -kracht as zien voader. - -En de nacht vervliegt, ’et drêjwiel snort, en.... - -Twee bromt de karkklok. - -—Luuster: ’en kiend schreit van verre. Nee, ’t is de nachtwiend die -suust ien den wilg bij de kolk.... En, nog giesteroavend stond ie doar -buuten bij die kolk; met zien Janna; hoar kussend op ’t Mei-zuut -geloat. En nou!.... Joa toch, ze schreit: - -„Woarum schreit ie Janna? Da’s niet oarig. Zie moar, zie: ’t drêjrad -snort; en de beitel het geen rust. Is ’t niet veur ou m’n liefke! m’n -lêven!” - -En Dorus oogen zijn dolken op ’t werk bij ’t flikkerend kwijnende -lampje. ’t Was twee, en nog was ’et houtwark niet kloar. En.... Drie, -bromt de toren. - -—Goddank! met het voltooide rad en den gebogen ijzeren hoepel oan den -arm, snelt Dorus nu de kleine werkplaats uit. ’t Vuur dat hem in de -aderen brandt jaagt hem voort. Joa, hie zal toch nog kloar kommen, joa! -Of ’t heufd ook geet bersten, zien wark zal voltooid en véur zessen -bezurgd zin! - - - -Ien den oavend is smid Roelfsen arg onrustig gewêst. Dat Dorus siends -lang as dwoas het geknutseld, dat begreep, dat wiest ie.—Gekheid, -domheid was ’t.—Alêvel te roazen met oe eenigst kiend, ’t was muujte en -last; en—toen Anneke nog lêfde, toen was ze toch ook zoo gek met den -jong! - -—Loat ’em, loat ’em! had ie nog ’s mergens gedocht! as Dorus gewoon -zien plicht duut, ien Godsnoam, dan loat ’em! - -Moar ’t oavend is smid Roelfsen onrustig geworden. Dorus had den heelen -dag bij ’t wark niet gesproken. ’s Middags oan toafel het ie geen spier -gegêten! En siends den oavend,.... a’j zoo’n kiend dan niet ziet, en -noar zoo’n schuurke niet goan wilt; en as zoo’n dink dat ie moakte, dan -toch—zooas Thom het gezeid—kapot is gesloagen. En ook, a’j van vremden -mot heuren, dat zoo’n jong zich eiges tegen ’en erm iedel dink -verproatte.... niewoar....? - -Roelfsen was onrustig en arg korzeleurig geworden. - -— Nou, as ’t kuuken wiezer as de hen wil wêzen, en ie niemand, zelfs -geen voader van nooi het; loat ’em dan, loat ’em! Moar—toen Thom hum, -al vrij loat genacht zei, toen vroeg ie toch asof ie ’t niet bêter -wiest: - -„Dorus nog zeker noar ’t darp toe? Wat blief?” - -Dát was veur Thom ’en okkoazie! Joa, siends giesteroavond dat hum ’et -woord van Janna oan Dorus verraste, kookte hum ’t bloed as ’en hel, en -het ie gezworen dat ’t kiend, dat hum op den letsten karmisoavend—al -was ’t ook onwillens—ien zoo’n wonderen hemel brocht, de zien niet zal -wêzen, al zou Gods vuur heur soam ook te pletter sloan, en hie eiges -’en Judas worden. - -—Joa dit was den okkoazie! De trom van de mallemeulen en de schotse -drie van ’t urgel, ze bonsden en snerpten hum ien ’t oor: Wie niet -stark is mot slim zin. - -„Dorus noar ’t darp boas! God gaf dat ’et woar was.” - -„Woarum?” - -„Boas Roelfsen, a’k oe niet alles verplicht was, ’k zou zwiegen! moar -och, d’r bruujt wat kwoads, ’t is met Dorus niet goed.” - -„’k Zou niet weten woarum.” - -„Moar ik des te bêter.” - -„Nou d’r uut as te blief!” - -„Och, ge begriept ’t zelf: Dat Dorus buuten oe um bleef warken,—ien -Godsnoam! En, dat ie zich eiges versmeet oan Janna van Peters, das -droevig, heel droevig.” - -„Nóg ens, veuruut; en kort as te blief!” - -„’k Zal ’t wêzen boas Roelfsen, ien Dorus’ belang: Dorus het geld -neudig; geld veur ’t stuk dat ie moakte en betoalen mot eer ie ’t -lêveren mag, en geld ook veur z’n liefke, dat ze met de erste -Toonstellingsdag, zied en goud kan droagen, ten pronk veur de Bêtuw en -’t Koninklik huus.” - -„Geld veur zoo’n dink; zoo’n knooisel!” buldert de smid. „En geld ook -veur pronk van ’en dern, die hum striekte met lokkende oog’! Geld! dát -vroagt ie van mien, van mien!” - -„Nee, ik vroag ’et veur hum, boas Roelfsen: A’k moar één honderd gulden -kos kriegen, zei Dorus, dan was ik geburgen.—Nou boas, nou weet ie ’t; -en, ’k zei ’et oe vrij veur de vuust.” - -’t Was genoeg. Thom had ’et goeje woord veur Dorus gesproken. - -En de uutwarking?—Of er nog twiefel kos wêzen. Smid Roelfsen had -geweerlicht met de oog’; en ’en bons op de toafel had Thom de deur -uutgejoagd. - -Toen Thom vort was, is Roelfsen—ien stee van noar bed te goan, oan de -klaptoafel, ien ’t lamplicht goan kieken. - -En—ien ’t rooje vlemmeke het ie ’en snuutje gezien, zoo mooi as van -zien Anne, die nou al krek tien joaren dood is; en joa, ’t was ook ’t -geloat van klein Doruske; krek, op ’en prik, op ’en hoar. - -—Kleine roerdomp; ’t pluummutske trekt ie van ’t heufd; de zwarte -flikkerende eugskes zuuken noar ’t licht; en, as ze ’t licht niet -zuuken, dan zuuken ze moeders borst. - -’t Was Roelfsen asof ie kienderachtig wier; en dat was ie anders nooit; -hie wreef de handpalm langs ’t oog. - -—Dorus, Annekes spiegelbeeld; Annekes glorie! zucht hij hoorbaar; en -dan weer zacht: ’t Most altied méér dat jong; altied wat bêters; en -uutblinken!—’k Weet niet woarum de leem wiezer as de pottenbakker mot -wêzen.—En dat geknutsel zou noar de Toonstelling motten! Moar nee, ’t -zal niet woar zin!........ - -—En toch, as zu’k geknutsel—’en haksel- of streujsnijer, zei Thom—dan -tussen al dat buutenlands spul parrierde, veur ’t oog van ’t darp; van -de Bêtuw; joa zelfs van ’t vorstelik huus! - -Steeds starende in ’t flikkerende licht, ziet Roelfsen plotseling weer -een tafreeltje uit den tijd toen zijn Anna nog leefde: - -—’t Klein jong had ’en poort van turven en koartpapier gebouwd, met ’en -toren d’r noast. ’t Stuk stond midden ien de keukenkoamer, en ’t was -oarig misschien. - -—Moar, as ’t dan werm is, en druk ien de smeejerij! Roelfsen was -korzeleurig gewêst, en had ’et dink uut den weg geschopt, dat de -torenkroon met den uutgesneejen en vergulden hoan, op de ploat en ien -’t vuur was gevallen. - -—’t Wier toen een middag van opstand en troanen. Moar ’s oavends, toen -moeder Anne met rooje oogen hier oan deez’ eigenste klaptoafel zat, en -’t jong d’r noast sting, toen het voader ’t beste wiefke langs ’t -kinneke gestreken, en ’t jong ’en dubbelje ien de hand gestopt, voor de -kosten van ’t goudpapier van den verbranden torenhoan.—En toen, toen -het ie vier oogen zien glinsteren, en bij zich eiges gezworen, dat ie -’t gebouw en geknutsel nooit meer verschoppen zou; nooit, nooit! as ’t -jong moar leeren wou, en z’n plicht doen, en ’en smid worden, zoo ree -as zien voader. - -En turende ien ’t vlemmeke, bleven de vier oogen gliensteren, en keken -hum vroagend oan. - -—Of ie den hakselsnijer zien wou?—Nee, loat ’em, loat ’em! Wat Dorus -buuten zien voader bestoat, doar blieft ie ook buuten. - -—Alêvel, as toch meugelik zoo’n dink wier bekroond! ’t Wark van Dorus -bekroond!!! ’t Wark van Annekes kiend!—En as ’t jong dan nog geld mot -betoalen eer ie ’t bezurgen kan; en nou ien verlêgenheid zit! - -Smid Roelfsen tuurde nog altijd in ’t licht.—D’r zat ’en dief oan de -pit. Hie kneep ’em d’r af.—Zóó’n dief, dat was geen zwoarigheid. -Moar....—Roelfsen keek angstig.—Hoe lang ie zoo zat, en of ie ook -dummelend insliep, hie wist ’et niet. Ien ’t einde, opgestoan, liep ie -van de klaptoafel noar de deur, en van de deur weer noar de klaptoafel. - -—Welzeker, as Dorus hier veur ’em stond, dan zou ie hum vroagen: -Wóárum, wóárum ook alles buuten voader gedoan? Woarum, ook nooit, nooit -geproat: alschoon ikke niet proat!—’En eigen uutvindsel, woar ie zelfs -op de Toonstelling mee parrieren kunt, da’s nog wat anders as ’en poort -van turven, of knutseloarij.—En,—’t mooiste darpskiend—as ze niet -dwoaselik is, wat roakt ’et of ze geen geld het! Had oe moeder geld -toen ’k ze op den neijoarsoavend, achter de smidse veur ’t erst ien den -erm hiew, en heur zei da’k er nooit een zou liefhebben as hoar! Geld! -wat wiest ze van geld! Heur voader was ’en arbeidsmins; moar oogen had -ze as krôalen, en, gluujend kosten ze stoan van liefde veur mien -en—veur ou! Geld! woarveur had ze geld neudig?—Wou ze uutblinken? Nee! -Moar ik, ik wou ’et. Met de karmis zou ’t wêzen. Ielkeen zou ’t weten -dat de grofsmid den goudsmid regieren kos. - -—Geld! Versiering! - -Met de forsche hand op de klaptafel geleund, staat nu smid Roelfsen een -oogenblik stil. - -—Of ’t weer een dief is, die aan het flikker-licht vonkt? ’t Besluit -schijnt genomen.—’t Is alles rustig in huis. Thom, en de knecht, en -Hanne de dienstbooi, ze gingen sinds lang al naar bed.—En Dorus?—Noe, -loat ’em, loat ’em! - -’t Vuur aan den haard is uitgedoofd: smid Roelfsen steekt een -gereedstaand lantaarntje aan; dooft het lamplicht, en verlaat de -keukenkamer. - -De koekoek slaat vier. - -—Vier! dan mot ie toch straks wel gesloapen hebben toen ie Dorus op ’t -kelderkämerke bij Annekes kammenet zag stoan, en ’t gekras van de -ringsleutels ien ’t slot geheurd het; toen ie ien d’ eigen stond, -moeder—den engel—op ’t jong zag toeschieten, en drukken oan ’t hart, en -kussen op ’t veurheufd; toen ie zag dat ze ’t kiend uut die kast ’en -zak gaf met spoargeld, en ook heur dyamanten kruus, heur erste -kleinood. Joa zeker, toen het ie gedreumd, lang en zwoar. - -Moar nou, nou ie deur ’t veurhuus getroojen, de keldertrappen is -opgegoan woarlangs zien engel op den kouwen wientermergen—nog killer as -’t ies ien de kolk—wier afgedroagen; nou ie ien ’t holst van den nacht, -de deur losduut van ’t kämerken woar grooter schat ging verloren dan -die er veur Annekes kiend blieft bewoard; nou is ’t ’en suuzing, die -den forsen smid op den durpel beruurt. - -—Dat ie nóu woakt, dat weet ie; moar, t oog spitst ie veuruut.—Wat ie -ziet, hie begriept, hie geleuft ’et niet: ’En moanglimp, deur ’en hart -ien ’t vensterluuk, speult op ’t blanke linnen van Annekes losstoand -kammenet.—Is ’t ’en schim, ’en spoeksel misschien?—Moar nee, zie! En -ijlings toegetroojen, steet ie as ’en bargroei stief, en vliegt hum ’et -bloed met woestheid noar ’t heufd. ’t Kunstig slot is verbroken! - -—Bij God ien den hemel, z’n kiend wier ’en dief! Annekes eenigst.... -gebrandmarkt veur hier en veur ’t eeuwige lêven! - - - -En bij ’t venster ien ’t moanlicht met grootmoeders karkboek op schoot, -sliep Janna, ’t mooi reuske van ’t darp. - -En de moan ging zuutjes passieren. - - - -En binnen smid Roelfsens smederij brandde omstreeks hetzelfde uur—het -vierde na middernacht—de kleine katrollamp; en soesde de blaasbalg; en -vonkte het kolenvuur aan de smidse, alsof ’t overdag was. - -Dorus is er aan ’t werk. - -Gezwiept en met jachtigen angst—ielkreis luusterend, en vluchtig -opziende noar de binnendeur ien den hoek, het ie den dunnen hoepel veur -’t rad van zien warkstuk gesmeed.—Met de bouttang gevat, en ’t iezer um -’t rad gesloagen, gluujt den vurigen ring oan ’et hout; moar—starker -zien heufd. - -—Alêvel veuruut!—’t Deksel van ’t woaterluuk noar boven gehoald. ’t Rad -noar beneden.—Heur, ’t sist in de diepte....., as ’en slang; as ’en -voader die hum ’t wark wil verdarven! as ’en spoeksel dat grienst: ’t -Is al muujte vergêfs!—Moar toch veuruut! As ’t stuk niet kloar kwiem -dan woar den uutzicht verloren. Voader zal hum ’en droomer en -knutseloar nuumen—onbekwoam veur ’t wark; en, Janna zal wachten.... wie -wist hoe lang. - -—Gezwiend, ’t rad noar boven gehoald; op den vloer getuuld; met nêgels -beklonken! - -—Moar groote God: of ’t hout gezwollen, of ’t iezer te klein was, de -band is geborsten; ’t wark van ’en uur leit onnut; verbroken—o God! - -En na ’t koortsig gejaag van den vroegen morgen tot nu in ’t holst van -den nacht, nu dreigt het hart hem te bersten in de hijgende borst, en -glijden de zweetdroppels hem tappelings van ’t breede voorhoofd langs -de slapen. ’t Is een aanval van koorts, die hem schudt en -tandenklapperend doet rillen als een paard in ’t gareel. - -En op d’ eigen stond, riep de koekoek ien ’t achterhuus vier, en bromde -de karkklok ’t heur noa. - -Nog twee uren het Dorus veur ’t wark; twee uren; niks meer! - -—Moar luuster, buuten krêjt de hoan. - -Of ’t vroeg, of ’t loat ien den nacht is, as de hoan krêjt dan sprêkt -ie van lichten ien ’t Oost, van lêven en frisheid. - -En Dorus, alschoon de oajers hum zwollen, en de erms zin gekneusd! en -de hand’ zin verlamd; alschoon ’t rad veur zien oog’ ien stroalen -verschiet, en krimpt, en weer klinglend uiteenspat. - -„Moed, moed!” zoo sprêkt ie.—En, wiejer krêjt weer ’en hoan—wel meuglik -op ’t arf van Janna, zien liefde!—Moed Dorus, moed, en oan ’t -wark!—Veuruut! Den geborsten band mot ielings van ’t rad gedoan, en ’en -neie gesmeed!—Woarum kwiem Thom niet helpen? Vremd dat ie kos sloapen -deez’ nacht. Nou, loat ie sloapen den goeje! Oan Dorus’ wark mocht toch -geen ander de handen sloan. - -En de moat van ’en neien band is genomen. En de bloasbalg soest; en ’t -vuur vonkt weer op.—Moar luuster.... Wat klonk er in huus?—’En slag van -’en deur; ’en dreun....! - -Met de hand aan den blaasbalg, en de pook in den gloed, staren Dorus’ -glinsterende oogen naar de binnendeur der smederij. - -„Wie is doar? Wie!?” zoo roept hij. - -En de deur geet open; en doar gunds ien den grauw duustren hoek, zie, -doar stoat de mins, die hum ’en droomer en onbekwoam veur ’et smidswark -nuumt, die ien ’t einde ’t geknutsel muu, bij ontied en nacht zien -vinding te verdarven zuukt. - -Strak, onbeweeglijk steet Dorus. - -Smid Roelfsen op den dorpel, houdt zien lanteern ien de hugt. - -’En oogenblik mot ie bezinnen en oajemhoalen. Alschoon ie ’t gedreun -van den hoamer geheurd had, ’t verraste hum toch den dief hier oan ’t -warken te zien. - -Nou steet ie veur ’t kiend: - -„Dief! wat doej’ hier! zeg, wát veur den bliksem!” - -Of er ’en donderslag volgde op ’t vuur: Dorus heurde ’em niet. - -De bliksem was iengeslagen. - - - -Toen de morgen grauwde, en de Betuw nog onder ’et dek van den -herfstdauw lag, sloop Thom haastig door de achterdeur van het smidshuis -naar buiten. - -Z’n oogen stonden rood, asof ie niet veul had gesloapen. Ien den zak -scheen ie wat wichtigs te droagen,—hij hiew er de hand tegen: en -ielkreis zag ie noar achter, asof ie meinde dat iemand hum noaliep. - - - -’En goed uur vroeger was Janna, bij ’t roam woar ze in sloap viel, weer -wakker geworden. Gedreumd het ze niks, moar, toen ze ’t karkboek zag -toen wist ze weer alles, en kreeg ’en gevuul asof ’t vremd was dat onze -Lieve Heer—um ’t sparen van ’t karkboek—heur niks ien den sloap had -gestuurd. - -—Moar nee, ze wist wel bêter; zukke dinger gebeurden niet; alêvel dat -ze die spoaring beloond zou kriegen, dát was heur geleuf:—’t geleuf oan -Gods goedheid. - -Van ’t sloapen op den stoel is Janna rillig en schuuverig geworden. ’t -Was buuten nog duuster, en ze wil dus wel gern nog ’en bietje noar bed -goan. - -’En goed uur loater wier Janna wakker. Ze dreumde krek dat Dorus heur -uutlacht, umdat ze ’t kleedoazie wil oantrekken moar niet kloarkommen -kan; en dat ie nog harder lacht, alschoon ze grooten hoast moakt, umdat -ze roepen dat de prins al ien ’t darp is.—’En kanonschot ter eere van -den prins dee heur opschrikken. - -Janna wreef de oogen. - -—Bons! Nog ens, bons!—Van buuten wier d’r zeker met ’en stoak of ’en -dink tegen ’t venster gebonsd. - -„Joa, joa! Wacht!”—Ze mot zich toch erst ’en bietje oantrekken.—Van -jachtigen hoast kan ze de hoaken van ’t jak bijkant niet dicht kriegen. - -—Geduld dan, geduld!—Zou ’t Dorus met ’t geld en z’n moeders -versiersels nog wêzen!? Joa, nou ’t mergen is en z’n wark misschien al -bezurgd, nou komt ie op stond en brengt wat hie toch ook ’t best oan -zien Janna kan geven. - -Nou is ze kloar, en vliegt noar ’et roam.—’t Is nog groezelig buuten; -moar zien kan ze best. - -—Umlêg steet Thom Brasser. En Thom, as ie Janna gewoar wordt, dan -telegrafiert ie met allegoar vremde teikens, en wil ’en leer tegen ’t -dakvenster zetten. - -Janna tikt tegen ’t glas, en schudt van nee. - -Thom knikt van joa; moar zij, nóg ens nee, en in ’en ummezien is ze -benêjen; en van de deur schuuft ze de grundel los, en stêkt ’t mooi -snuutje ien den frisschen mergen. - -—Wel zeker,—alschoon ’t Janna arg tegenviel dat ’et Thom was, ze wil -gern weten wát ie hoar te zeggen het. Moar nee, hum binnenloaten, dát -kon ze niet doen. Ielk oogenblik kos voader opstoan, en wát zou ie wel -denken as ie Thom hier in huus zag! - -—Moar, Thom het wat wichtigs ien de hand:—„Noe, gauw dan!” - -Ien ’en wip was Thom op de dêl—en,—geen tien menuten later stond Janna -versuusd. Wat Thom heur zei, dat het heur ien ’t hart gegrepen.—Nee, ze -kan ’t niet geleuven. Dorus had gezeid dat Janna, as ze hum verechtig -liefhad, die dwoasheid van den prins te begroeten uut ’t heufd most -zetten. ’t Was iedele proalzucht, had ie gezeid! en bovendien, ze wist -wel dat hie geen geld000000000000000 had, en ’t voader noú ook niet -vroagen kos. Janna zou verstandig wêzen; Dorus’ eer most hoar glorie -zin, en niet de proal van gekken en dwoazen. - -Toen Thom had gezwegen, keek Janna strak noar den grond. - -—Nee, as Dorus haar verechtig liefhad, dan zou ie zóó niet sprêken. Dan -zou ie ien stee van Thom met zoo’n boodschap te sturen, nou ien de -vroegte toch êfkes zelf zin gekommen. - -—Gekken en dwoazen! Was ’t ook dwoasheid misschien dat ze heur -trouwwoord gaf oan ’en mins, die volgens zien eigen voader, nog -onbekwoam was veur z’n handwark; dwoas, dat ze ien d’erste vervoering -van eer, noar ’t schuurke vloog um met Dorus heur vreugd te beproaten. -En, was ’t ook dwoas, dat ze ’t woord niet weerum gaf, toen ie oan niks -docht as eigen glorie, en zien liefste,—’t mooi reuske—as ’en erm kiend -liet goan? - -„En wat hei’j doar ien de hand?” vraagt Janna, nu ze eensklaps opziet, -en met geweld een traan terugdringt. Misschien was ’t nog ’en -bepruuving, dat Dorus tóch ’t geld oan heur stuurde. Ge kost niet -weten; ’t was êvel zoo’n wakkere jong; en, zien oog blonk zoo trouw op -dien oavend! - -„Joa, wa’k hier ien de hand heb, Janna!” zegt Thom zoo’n bietje -schuchter; en als hij haar zeer nabij komt, dan vervolgt hij snel, -terwijl hij haar een zak met geld in de hand drukken wil: - -„Wie oe lief het die kan geen troan’ in oe eugskes zien. Hier neem ’et! -Joawel Janna; ’k zou Dorus’ vrind niet wêzen, a’k, bekend met oe nood, -oe toch ien de stêk liet. ’t Is mien spoargeld Janna; en woarveur zou’k -nog langer spoaren op de wêreld, nou ie oan Dorus oe woord hebt -gegeven! Toe Janna, neem ’et! ’t Woar eeuwige schand, as gij, met de -komst van den prins, niet de kroon van ’t darp woart.” - -Moar Janna kos de hand niet uutstêken um ’t geld te vatten.—Zeker, Thom -is Dorus’ vrind—zien eenigst en trouwste: En zie, veur Dorus’ beminde -acht ie z’n spoargeld um niet.—Alêvel, wat kiekt ie heur oan! Zoo vremd -stoan zien oog’! Weet ze ’t niet meer wat ie vroeger, en nog giester -gezeid het.... van ’t helse vuur, woarin ie wou branden veur ’en eenige -lonk uut heur oog’? En, hoe kwiem den erme smidsknecht oan zooveul -geld!? Kan dat zien spoargeld wel wêzen!? - -—Luuster, hie zeit dat ze soamen noar stad zullen goan, um alles en ’t -mooiste te koopen. ’t Is merktdag; licht kan ze bij voader en moeder -’en veurwendsel zuuken. - -Janna wordt angstig.—Die grauwe oogen ze gliensteren zoo fel.—Soamen -noar stad!—Wat proat ie wiejer? - -—Luuster: woarheid mot woarheid blieven, zoo zeit ie. Bêter mins as -Dorus lêft er niet; moar—woater en vuur die blussen mekoar, en ’en mooi -vuurke as Janna, mot hout hebben, joa, al is ’t ook moar sprokkelhout. - -In de tamelijk donkere ruimte, waar ’t aanbrekende daglicht slechts de -reten der groote deeldeur zoomt, staat ’t mooi bluumke van ’t darp ien -’en glimp van dat licht, en, wat er streed in heur borst, dat wisten de -veugeljes niet, die buuten van Gods liefde zongen. - -—Of die jong met zien grauwgêle hoaren en mopse neus, hoar duuvel zou -wêzen!? Zooveul is zeker, woar de duuvel ooit kumt doar het ie zien -lokoas. - -’t Is ’et geld in Thoms hand. - -—Van wie kos Janna ’et anders verwachten! Oan wie kos ze ’t vroagen; en -wie zou ’t heur geven!? Ze kriegt ’t benauwd. De dêldeur duut ze -los.—Zóó, nou vuult ze zich stark um ’en dolheufd met één smak noar -buuten te sloan.—Moar toch dat geld!—En overmergen zal ’t de -begroetingsdag wêzen; en—as heur goed dan niet kloar kwiem! - -Thom smuuspelt weer, dat gunds veur de harbarg de merktwoagen wacht. - -„Woarum niet op stond noar de stad?” zoo vraagt ie: „’t Is toch alles -verrassing niewoar? Kom Janna, gezwiend! a’j oe hoastig wat oantrekt en -meegoat, dan bi’j véúr den middag present weer in huus!” - -’t Kwiem goed dat de mergenwiend zoo fris was. Janna gluujde. In de -grauwe oogen van Dorus’ vrind doar het ze gelêzen, wat de gêlwitte -weimpers bij ’t neersloan, veur hoar niet koste bedekken.—Moar toch, -dat geld!—Alêvel, as ’t ’ens gestolen was!!!—O God loat ie -goan!—Gestolen!—Woarum kiekt ie anders zoo schuuns en zoo dukkels noar -buuten; woarum smuuspelt ie dan zoo vremd en gejoagd!? - -—Moar, Dorus’ vrind kan toch zoo’n slechtoard niet wêzen. Nee zeker, -gestolen is ’t niet. In elk geval, wat schêlt ’t hoar! Geld blijft -geld; en, as ze woar veur dat geld gêft, wie zou ’t hoar betwisten! - -En van verre glimmen weer de sloten van grootmoeders kerkboek.—As ze ’t -karkboek oan Thom gaf; ien leen; ien pand! zoo vleit ’t van binnen. - -En Thom Brasser? Duustere ziel! Wist ie zelf wat hum dreef? Is ’t ’en -vlam van ’et hart; ’en minnige zucht noar de fleur van ’t darp; of,—’en -kanker van helsen gloed; ’en wangunst van kiendsbeen af oan; ’en -ik-zucht ten koste van ’t edelst gemoed, van trouw en van mildheid, -joa, ten koste van den vrind, die as kiend, hum ’t lêven gered had!? - -Duustere ziel!—Toen—lang verleên—de vrind hum vertrouwde dat ’t Janna -zou wêzen, toen gloorde op stond de vonk, die nou tot ’en vlam was -geworden. - -En de vlam sting op ’t uutsloan.—Moar, Thom zal ’em nog ienhouen. ’t -Liep alles noar wensch, alschoon ie ’t straks niet gedocht had. - -Zie, Janna bedenkt zich. Nou neemt ze ’t besluit. - -„Wacht êfkes!” zoo sprêkt ze;—en vort is ze noar ’t achterst van de -dêl, en doar de trapleer van heur kämerken op. - -Thoms oog blinkt heur noa. Dan kiekt ie noar buuten. De merktwoagen -steet nog veur de harbarg. - -—As Janna moar spoed moakt, zoo denkt ie, en kiekt weer noar binnen. - -—Moar zie, boven alle begriep kumt ze nou al de trapleer weer af. - -Thom markt niet dat Janna weerum kwiem zóóas ze gegoan was, zonder -hoed, zelfs zonder mantel um ’t sierlik pestuur.—Hie kiekt noar den -woagen. Ze mag niet zien hoe ’t hum verrukt dat ze vast ien den strik -lupt. - -En Janna, die met spoed kwiem geloopen, vertroagt den voettrooi, went: - -—Nog ’ens zingen de veugeljes doar buuten.... van ’en gelofte oan ’t -erste nachtmoal.... - -—Moar, ’t boek dient as pand; wel zeker, niks meer. En noar den afkomst -van ’t geld het zij niet te vroagen. - -Nou steet ze bij Thom. - -En Thom, ’t allererst dat ie Janna ien den erm wou vatten, is ie -geschrokken.—Wát hum beruurde dat wist ie niet. Spierwit was ie -geworden. Hie heurde weer ’en urgel, maar nou ’en karkurgel speulen. -Hie zat tussen Dorus en Dorus’ moeder ien de karkbank, en wermde de -vuut’ op vrouw Anna’s stoof; en ze gaf hum ’en cent; en de knoop, die -ie ien ploats van de cent ien ’t zekske wou geven, gluujde hum ien de -hand, went van den prêkstoel klonk ’en stem met geweld: Verloren! Voor -eeuwig verloren!—Moar.... de knoop gaf ie toch: alêvel de oog’ dorst ie -niet opsloan; en onder de bank en op vrouw Anna’s karkboek het ie -gekeken, hie wist niet hoe lang. - -„Ik zeg, loat mien boek ’en pand veur oe geld zin,” dringt Janna. - -—Nee, Thom wiest wel, dat dát boek niet ’et karkboek van Dorus’ moeder -was; moar hie heurde nog altied ’et karkurgel; en vuulde vrouw Annekes -stoof: de gluujende stoof; en nog ens klonk die stem:—Verloren, voor -eeuwig verloren....! - -—Onneuzel! ’t was Thom niet doenlik dat karkboek te vatten. Moar -eindelijk, hie dee ’et. En,—toen ie ’en ummezien loater noar huus liep, -toen had ie, tot loon veur den roof van zien weldoeners geld, ien stee -van ’t mooi reuske van ’t darp, ’en karkboek—zoo’n oakelik boek, vol -van God en van Dood! - - - -Nog nooit sting er boven de Bêtuw ’en harfstlucht zóó strak -glanzig-blauw, as op den ersten dag van de groote -Landbouwtentoonstelling, die ’t darp, met klapperend rood wit en blauw, -van vroegs-oan al vierde. - -Op ’t breeje plein achter de kark en over ’t Roadhuus, ha’j de groote -loods, woar de heele verbouw van ’t vette land met keur en sier was -uutgestald. - -Langs de wanden, onder de slingers van ’t vlagdoek, glommen de zakken -en moaten met ’t kostelik zoad, van allerlei oaren. Gunds ha’j de gelpe -wortels, bieten en knollen; monsterkôalen, rooje en witte; eerdappels -as vuusten! Ien ’t midden op ’t lange oanrecht, was alles van vruchten -uut bongerd en hof geranzierd; kiek, noten as beugelballen, appels as -keezen; druuven as pruums; tot zelfs de loate wienterperen en appels -die—zooas ’en boerin zei: geen pries moste hebben, umdat ze d’r -eigenlik nog niet koste wêzen. - -En noast en tussen de vruchten, blozend en lokkend, doar stoan de -blommer—’k zeg niet van ’t erste premjee, moar lachend toch ien ’t -gruun oan den stam, of—in pracht van peketten. En dan die keezen—jong! -zuutemelks met komijn; hoast zoo vet as die botter in potten en -kluuten. - -Moar stil, oan ’t eind doar hei’j wat anders: ’t Is ’en eereboog van de -tabaksplant, met vlaggen en kronen, woar alles van den -arbeid—kruiwoagens, spijlen, klauwiezers—alles oan bijgebrocht is. Zie, -zelfs de meskes ontbreken niet, woar ze de ruggen van ’t breeje -gebloart mee snijen, um de bloaj’ te stêken oan spijlen, en te hangen -ien schuren hoog en dreug. De pinnekes woar Hannes Lamers de slekken -mee stêkt [2], die zitten er achter misschien. Moar de forse planten -met heur gruune bloajer ien ’t rond, en de mooie zoadblommen ien top; -de bussels gedreugd, oan den voet—lichtbruin en donker; en ien ’t -midden ’et borstbeild van Keuning Willem den darde met ’t joar van den -Watersnood d’r onder, ’t is alles te zoam—op ’t kwiestigst getooid—de -glorie van de Tentoonstelling, en proalt as ’en wonder ien ’t goud van -de lachende zon. - -Alêvel buuten, noast de loods tot bij de lindes, doar hei’j óók wat te -zien: Onder ’en afdak stoan de boerenwarktuugen ien ’t groot en klein: -spoajen, grepen, schoefels, goavels, ploegen, eggen, meer as meer. En -al wiejer de massinies van neie vinding: karnen, melkkoelers, -wanmeulens, streujsnijers, hooischudders, veul niet genog. - -En dan, zie doar rooken, dampen, snuuven en stampen de hooge -stoommassinies, die den dood oan de zeissen en dorsvlêgels doen. - -En, kiek, gunder, doar hei’j nóg wat anders: Oan lijnen en reepen, in -vakken en hokken en kurven, is ’t lêvend gedierte bijeen, t Geblêr en -gesnoavel, ’t gegrom en geknur, ’t geloei en gehinnik, ’t klinkt as ’en -arke van Noach. - -De kiepen en kalkoenen, de schoapen en kalvers, ze hadden ’t al lang -gemarkt dat ze noar de Toonstelling zouwe goan. Veur plezier? Dát -vonden ze niet toen ze ien den nacht op de kar mosten. Alêvel ze woaren -toch neisgierig wát zoo’n Toonstelling zou wêzen, en wat ze te zien -zouwe kriegen.—Nou, ze hebben ielk dan ’en ploats—wel wat benauwd, moar -genog um te zien. - -Deur de poort—ien ’t afschutsel van planken en touw, woarboven ook -vlaggen ien ’t zonlicht speulen, doar kumt den heelen troep van ’t -minsdom noar binnen. Ze hebben zich veur mekoar op ’t mooiste -gedost—Alêvel, ’t stomme vee let op de kleedoazie niet. Zie: - -—Doar hei’j’ de karkmeister Bolmans, die ien den biebel lêst, en—zooas -de hoan deur ’t venster zag—de kat ien ’t duustere kniept. [3] - -—En de pauw met z’n mooie steert, kent Hannes Balders, en Govert Ros -wel, aldat ze—deur umval en brand, heur steerten verloren. [4] - -—En de duufkes stêken d’r köpkes umheug, went gunder ien ’t bonte -gewoel kumt mooi Grietje van ’t Heunings-arf, die ze wakker riepen toen -’t dwoalgeleuf heur ’t wit op de koak had geleid. [5] - -—Moar ook, Grauwke spitst de ooren veuruut: Doar ha’j ze soam met heur -beien, Joapik en Hanske; Joapik d’ onneuz’le ien ’t kwoaje, en Hanske -die trouw bleef en rein. [6] - -—En ien ’t kommen en goan, bij ’t lachen en proaten, bij ’t stoan en -kieken, doar ha’j d’r zooveul nog: Mansvolk, dat liever, as ’t vee, -schoon woater most drinken: en vrouwluu, die de kienders noar school -moste sturen, liever as ’t vee loate ploagen. - -—Ook oarige kiender, en—frisse dernjes; pestuurkes, mild met handen vol -garst en hoaver, die zingen bij ’t wark, en—kussen bij ’t vrijen. - -Noe, da’s geen kwoad. Ielk duut ’t op zijn manier: De lemmekes kussen -moeders uier: en de koe duut ’et den ouwen man—as ie hum lekt met de -raspige tong, langs de hand die hum welduut en krauwt ien ’t kroezelige -kophoar. [7] - -—Wel zeker, as de lig- of stoanploatsen moar wat ruimer woaren, en ’t -geredeneer niet zoo druk was, dan zou ’t vee zoo’n Toonstelling veur -’en keer nog wel is oarig vinden. Ge ziet er van allerlei slag en -pestuur: schoapen en lemmekes, duufkes en gouwe hoantjes, eenden en -ezels, koeien en bokken, ossen en verkens—zooas ze zich onder mekoare -duk nuumen; moar allegoar met ’en karmisgezicht, en zóó vrindelik, asof -ze zelfs niet weten dat er zwiepen en allerlei messen en vals tuug ien -de wêreld bestoan. - - - -Aan den uitersten hoek van de afdeeling werktuigen, niet ver van eenige -schapen—die door de keurmeesters zonder eenig beraad zijn -voorbijgegaan—staat Arie Peters, Janna’s vader. - -De parziks, die Janna mee noar Huibert-nêf nam, hebben niks uutgewarkt; -en, as ie met ’en lonks oog gunder de schoap’ ziet, die den ersten -pries kregen, dan pruttelt ie: A’k de mien ook moar duurder betoald en -starker gevoerd had, dan woaren ze zeker nóg mooier gewêst. - -Alêvel wat Peters hier tekort kwiem, dat zou ie te middag op ’t -Roadhuus weer winnen! - -De gevel van dat Roadhuus is met loof versierd, en de vlag, die d’r -uuthangt, is zóó breed, dat ie bijkans ’t halve Roadhuus bedekt. - -—En doar gunds, bij die stoep, zal de prins uut z’n woagen stappen, en -de road zal hum begroeten; en,—ook Janna zal tegenover hum stoan. En -zeker, dan zal de prins oan heur vroagen hoe dat ze heit. En dan zal ze -zeggen: Janna Peters, mienheer Hoogheid. Noe, en wie weet of deur zoo’n -reloasie nog geen mouw oan die schoapen te passen is. Veur ’en darde -pries; ’en getuugschrift. Wie weet! - -Kiek, doar steet de smid.—’t Is hum wel oan te zien dat de proatjes -niet uut den wolk zin getast. A’j van ’en eenigst kiend—noar dat ie zoo -pas heurde proaten—zóóveul leeds hebt, al bi’j dan ’en mins as smid -Roelfsen, dan ku’j nog ’et lachen wel loaten. Goddank, dat Janna zich -nooit met den Dorus het afgegeven,—zooas óók al geproat wier. Hie, -Peters, kan ’t getuugen, dat ’et kiend zelfs nooit den noam het -genuumd. Goddank! In stee van voaders smidswark noar eisch te doen, had -dien Dorus ook altied wat vremds en onneuzels ien ’t zin. En den -ouwe—zwakheufdig—het hum z’n gang loate goan. Moar nou, zoo êfkes had -Peters vernomen, dat de smid zien jong opderdoad het gegrepen, toen ie -’s nachts zien eigen voader bestal, en dat ie hum toen ’en rib ien de -borst kapot het gestooten. ’t Wier stil gehouen, heel stil. Geen -wonder. En, al zou ’t geval van dien rib overdrieving wêzen—went dat -proaten ien ’t darp ’t is altied geweldig—dat den dokter d’r twee keer -per dag is gewêst, dát was hum secuur pas veur woarheid verteld.—Kom, -ik punder ’em êfkes aleer ik den keur van de peerds goai bezien. - -„Gemergen smid! Met Dorus’ verkoudheid wat bêter? ’t Is jammer dat hie -den Toonstelling, en veural vandoag met de komst van den prins, niet -bijwonen kan. Ge weet ’et misschien, mien Janna zal ien de stoasie -wêzen. Erst hadden de drie meiskes besloten as modeploat te goan, moar -Leendert van Huibert-nêf het doar ’en stökske veur gestoken. Hie lachte -toen ie ’t heurde, en ik zei óók: Wel kiend, wie zou ’t betoald hebben! -went op zoo’n prins ku’j niet rêkenen, en op geen Road en geen -keurmeisters ook niet. Moar zie, alschoon ze nou simpel ien ’t Zundagse -pak zullen goan, ’k wed toch dat de prins d’r van opkieken zal. ’k Zeg: -Jammer van Dorus; zoo’n trouwe, zoo’n eerlikke jong!” - -Zie, ’t was of de smid nog witter wier; moar z’n oogen keken zoo zwart -as de nacht. - -Erst zeit ie niks; moar dan, aleer ie zich umdrêjt en hoastig weggeet: - -„Wil ik oe wat zeggen Peters? Ik geleuf dat ’en iedele deern den -eerliksten jong op ’en dwoalspoor kan brengen; en, dat gij, as ge noar -zeker geld woudt zuuken, ’et meer as gemekkelijk vinden zoudt.” - -—Goeje God! Peters was een stap achteruut gegoan. Hie begreep er niks -van, verechtig niet. - -Nou ie opkiekt, nou ziet ie smid Roelfsen niet meer. En,—wat roaken hum -nou nog de peerds, die gunds op den karkweg zoo lustig veur de -keurmeisters op en neer droaven; en de vette ossen, wat moalt ie d’r -um!—„Iedele deern!” En, „zeker geld dat ie mekkelik zou vinden!” Wat -beteekent ’et. Wát!? - -En smid Roelfsen? De letste woorden hebben hum gekrabd ien de borst -aleer ie ze sprêken kos. - -Siends den nacht dat ie deur Annekes kiend zoo fel op ’t hart was -getrapt, en Dorus—„zien schuld bewust”—bij voaders komst ien de -warkploats is neergesloagen, sinds dien stond was hum ’t lêven as -iezer, nóú rood en gluujend, dán zwart en koud. - -En sinds dien stond lei Dorus met dolle koortsen te bed;—en altied as -voader toefde bij Annekes jong, dan zag ie hóár, en ook—’en dief, die -noar ’t spinhuus gebrocht wier.—O God, zoo oaklik! - -Alêvel behalve met den dokter, en ook met Thom—die arg kapot was -gewêst—het Roelfsen, van ’t hoe en van ’t wat, met niemand -gesproken.—Dorus had de koorts! niks meer. - -Moar bij al ’t donker gevuul het toch nog ’en stroaltje van licht -geschenen: - -Toen Dorus in dien nacht deur voader te bed was geholpen, is smid -Roelfsen, nog eer ’t dag wier, met ’t kleine rad, dat ie in de -smeejerij vond, noar ’t schuurke gegoan. - -En lang, heel lang het ie gekeken.—Ien ’t letst, toen het ie ’t rad oan -dat warktuug gepast, en, joa, zelfs geschroefd, en—toen ie goeng drêjen -oan ’t rad, toen zei ie: „Wel weerlichs!” - -Wát Roelfsen geprakkezierd had um dat ding—zonder zien toedoen of weten -natuurlik!—nog noar die Toonstelling te kriegen, dat kan ie niet -zeggen. Moar Thom, die arg kapot was, het zooveul verstoan, dat ie—heel -uut eiges, joa zelfs dat de boas ’r geen schoaduw van markte,—’et stuk -d’r noar toe het gekroojen. - -’En beste jong, die Thom; altied meegoande, en, arg met Dorus bewogen, -alschoon Thom toch z’n botterram at. Zie dát was z’n oard: Êten kos ie -altied. Zelfs dee ie ’t op den starfdag van Anneke, die toch meer as -’en moeder veur ’em gewêst was. - -En nou, deez’ mergen dat die Toonstelling geopend wier, is smid -Roelfsen meer as onrustig gewêst. Veur de smeejerij het ie geen heufd -gehad; dóár moesten de knechts moar zurgen. En oan Dorus bedstee had ie -ook geen rust gevonden. ’t Was hum ielkreis asof ’et dooie geloat van -zien Anne genoade vroeg veur—den dief! - -En dan, Thom had hum almee onrustig gemoakt. Wat Dorus misdreef, zoo -had ie gevleid, dat most de boas hum moar kwietschelden. ’t Was alles -ontstoan deur de iedele deern. Och, de boas most er moar geen woord van -sprêken as Dorus, met Gods hulp, weer bêter wier, went, dat zou hum -heel zeker den dood op ’et lief joagen. Vergeven en vergêten, dat sting -in den biebel! - -—Nooit van sprêken! Vergeven en vergêten! Smid Roelfsen het niks -gesproken. Woar bemuujde die Thom zich mee! ’t Was goedheid, joawel, -moar ’t miek ’en mins, bij zoo’n stoat, korzeleurig. - - - -Smid Roelfsen was arg onrustig gewêst. Ielkreis had ie op de klok en op -’t harlozie gekeken, vroeger het ie gezeid dat ie niet noar die -Toonstelling wou; die fratsen en neie kunsten ’t was niks as -verzuuking. Alêvel nóú,—hie mot er uut. Joa, de zurg veur den zieke -blieft veilig oan Hanna, de dienstbooi, vertrouwd.—Hie mot er op -uut!—Noar die Toonstelling? Nee! Moar hie mot er op uut! - -En,—een van de ersten die onder de kroonvlaggen deur, die Toonstelling -binnengoeng, ’t was boas Roelfsen de smid. - -Of ie niet wou gezien wêzen? althans, heelegoar is ie achterum -geloopen; en van ’t rumoer ien ’t darp had ie weinig gezien: zelfs niks -van den oploop bij de Roskam, woar Tols de kastelein—zooas geproat -wier—’en jonge kerl die met vals geld wou betoalen, uut de deur had -gegooid. - -En ien den achtersten hoek, woar bijna geen volk kwiem, doar was ie -verbleven, totdat Janna’s voader hum ’t bloed oan de kook brocht, en, -noar den veurkant verjoeg. - -Moar ’en klein bietje loater was Roelfsen alweer in dien achtersten -hoek. Hie steet er bij ’en schoapshok te kieken. Alêvel ’t oog gluurt -op zied, en toeft op ’en duustere zee. Dóár, bij eggen en ploegen en -streujbrêkers, doar stoan nóg de massinie-keurmeisters. Ze zin oan ’t -eind van heur wark.—Roelfsen kiekt strak noar de schoap’.—Hie heurde -gelach.—Luuster, ’t geproat ku’j verstoan. - -„’En onooglik ding!” zeit er één. - -„Nommer Honderd en drie. ’En hakselsnijer. Inzender fabrikant: Thomas -Brasser.” - -Smid Roelfsen keek zóó vremd noar de schoap’, dat ze allegoar soam noar -den kant van ’et afschutsel drongen—Thom Brasser!!! - -—En gunder wier alweer gesmuuspeld, en gedrêjd oan ’en rad da’j ’et -rakklen kos heuren; en,—weer wier d’r gelachen. - -Roelfsen kos ’t niet loaten êfkes noar die keurmeisters te kieken.—Bij -den hemel! dat lachen ’t was niet te verdroagen!—En zijn oogen vonkten -nóg ens noar dien hoek, en toen, toen liep ie weer onder den -vlaggenboog deur, en bromde ien stilte: - -„Vervluukt geknutsel! Moar, joa, joa! Thom is ’en goeje; met zien eigen -noam het ie den smidsnoam gedekt!” - - - -Ien ’t zolderkämerke van Janna Peters speulde ’t zunneke op den ersten -Toonstellingsdag zóó vroolik, asof er ien de letste drie doag’ geen -troan was geloaten. Moar, ’t spiegel wist ’et; rood zin ze gewêst die -mooie oogen; rood, zóó rood, dat bijkans geen woater ’t het kunne -verjoagen. - -’t Was ook hard gewêst.—Van Dorus het ze heel niks vernomen. En dan, -asof ’t niet genoeg was dat ze, op ’t punt um noar stad te goan, ten -einde tóch veur dat geld ’t kleedoazie te koopen, ’en booi most kriegen -dat die begroeting moar simpel ien ’t Zundagse pak zou wêzen; nee, hoe -hard ook, ’et argste dat kwiem nog: Op den loaten oavend van -dienzelfden dag was hoar ’en briefke gebrocht, en wat er ien stond, dat -trof as ’en hoamer. Luuster: - - - „Liefste Janna! - - „Deze schrijf ik u omdat Dorus u afvallig is. Maar als hij zelf u - losloat, dan gunt hij u aan den vriend, aldat ik schuldig staai, - want ik was blind van liefde, zoodat het ienstee van mijn spaargeld - het spaargeld van vrouw Anneke was. Maar de daad is geen daad. - Zoudende vrouw Anna mij zeker meer als dat verleend hebben, daar ik - alles van haar gedaan kos kriegen. Doch alschoon ik mijn gading - nam, en wat mijn as rechtveerdig toekomt, de minsen zin dwars. Als - ze weten dat ik den zak met geld uut het kammenet kreeg,—aldat het - dyamanten kruus bleef liggen umdat ik het niet vinden kos—dan - pakken ze mien, en gleuven aan niks meer. - - „Nu, mijn geliefde, deze is dienende om u te verzuuken, alsdat mijn - oog op u geslagen, niet mag verriwweneerd worden, maar in genade, - omdat ik goed voor m’n brood bin, en een tiende in de loterij - speul. En in den biebel, die gij mien op pand hebt gegeven, steet - argens,—maar ik kos ’et niet vinden: Deze twee zullen zalig zin. - Dat waren de moordenaars aan ’t kruus. Zoo zeg ik Janna, zal er - geen scheiding zijn tusschen ons; en wie ’et geld uut vrouw Annes - kammenet ontving, en ’et karkboek op pand gaf, die zal veur den - rechter toch wel in alles met Thom Brasser geliek staan. Nou Janna, - en daarum moet u dit in gedachtenis houwen; en zie, as gij zelfs - alleen den avond van ’t meziek ien de Roskam met mijn woudt wezen, - dan zou alles goed zin; en van ’t geld geen spraak, nimmendal! - - „In de hoop op minzaam, en dat wij samen voor eeuwig vereenigd - zijn, verblijve uw eeuwige minnaar: - - „THOMAS BRASSER.” - - -Joa, rood, bloejig rood het Janna heur oogen geschreid toen ze dat -schrift had verstoan. - -—O! ’t Was dan woarheid: dat geld wier gestolen! - -Ien den ersten oanval van angst is Janna op de knieën gevallen, en het -ze gesnikt: „Nee goeje God, Gij weet ’et, kwoads dee ik niet, ’en ’k -stoai niet geliek met ’n dief as Thom Brasser.” En terzelfder stond -wier ’t noar zoo oaklik benauwd, dat ze de oogen weer losdee.—As ze -Thom afstoot, dan zou ie heur oankloagen en ien ’t verdarf brengen.—O -lieven Heer! zou zij veur den rechter stoan; zou zij ien ’t -gevangenhuus zitten! achter troalies en slot! Zij, ’et bluumpke van ’t -darp!?—Nee, zie moar, ielkeen knikt heur toe; ’t jongmansvolk -fluustert: Mooi Janna! Zelfs ’t riekvolk gêft heur de hand; en, wat -heur benijdt, ’t mot toch êfkes heur oanzien. - -—En, nóu keeren ze de heufden van heur af.—O, woarum kwiem Dorus ook -niet! Woarum liet ie heur los? Woarum gaf God heur de eer en den ermoei -er bij? - -—Moar geen nood! Had ’et heur droef gestemd dat ’et geld ongebruukt -most blieven, nóú is ’t en zêgen. Dóár in de loajtoafel, doar leit ’et -zóó as ze ’t ontving.—Ze zal zich opmoaken. Ze wil noar ’t smidshuus, -en oan Dorus ’t geld weerumgeven. Ze zal hum vroagen van ’t wát en -woarum; en zeggen hoe ’t alles geschied is. - -—Alêvel, noar ’t smidshuus!?—Al was ’et niet woar dat Dorus heur -losloaten wil, toch boog ie as kiend veur den grommenden voader. En de -smid zal heur vatten in den iezeren vuust; en hie zal heur stellen veur -Thoms gezicht. En, as zij den schender verroajt, dan zal ie liegen, en -zeggen.... dat Janna hum drong tot de doad, en dat ze heur grootmoeders -karkboek verkocht.—En, o lieven Heer, dan gleuft hoar geen mins, en -brengen ze heur weg, op den dag van dat feest, as ’en schande van ’t -darp! - -Dóár kreeg ze ’n ienval: ’t Geld begroaven ien den grond! Of, den zak -ien de woaikolk smieten, bij oavend achter de elzen, oan den anderen -kant van ’et smidshuus! - -—Moar, ien den hof zullen ze heur zien; en ’t ploffen ien ’t woater -zullen ze heuren; en, Gert de veldwachter zal achter ’en schutting of -boom stoan, en heur griepen.... O lieve God, wat benauwdheid! - - - -’s Anderendoags was Janna veul kalmer, en het ze zich goed gehouen. -Niewoar, ze dee toch geen kwoad—behalve van ’t karkboek.—Ze most -redenieren.—As ze Thom ’en bietje te vrind houdt, dan zal ie heur ’t -karkboek—veur ’t geld, dat ze toch niet van nooj het,—wel weergeven; -en, eenmoal zoo wied, dan loat ze hum trekken, den valse!—Joa zeker: -den valse! - -—Moar toch, as ze rechtveerdig is dan mot ze ’t erkennen: Wat ie -misdee, dat dee ie veur hóár. Die bedreiging in den brief, ’t kan deur -den gloed van zien liefde wêzen.—En, of ie tóch slecht is, wat geet ’et -hoar oan! ’t Zal zich alles opkloaren ien ’t eind. En zeker! dwoas zou -’et wêzen zich de vreugd en de eer van zoo’n dag te verdarven. - -—Wie weet, wie weet zelfs, of Dorus ien ’t letst nog niet opdoagen -kumt! ’t Kos wel alles onwoar wêzen wat Thom heur berichtte. Onwoar, -dat Dorus zoo streng had geschimpt tegen de eerebegroeting en „’t iedel -gepronk van gekken en dwoazen”. Onwoar, dat er um ’t stuk van zien -moaksel, en zien liefde veur hoar, al bloedige ruzie op ’t smidshuus -gewêst was.—Joa, Janna zal redenieren. Nou ’t geld onoangeruurd bleef, -nou is ze toch vrij, en kan ze doen woartoe de wardiering heur -riep.—Welzeker, ze zal niet beangst zin, zij—Janna,—Nommer één van de -drie! - - - -Maar in weerwil dat Janna aan den avond vóór het groote Landbouwfeest -met zulke gedachten was ingeslapen, zoo stonden haar mooie oogen bij ’t -ontwaken toch lang zoo fleurig niet as ’t zunneke oan den hemel. - -—Blij-angstig, wonderlik vremd, klopte heur hart. ’t Zag er buuten uut -asof ze noar de Nimwêgse karmis most; en de veugels ien de boom’ veur -’t roam, ze sjilpten en zongen alsof ’t meziek van den oavend alvast -was begonnen. Moar toch, Janna’s oog vloog ielkreis weer noar die -onderste loaj van de loajtoafel, woar, ien den achtersten hoek, onder -prullen en dinger, dat zekske met specie verburgen lag. - -—Noe, ze wil er niet meer oan denken; ze zal lochtig wêzen. Niewoar, ze -het zoo verlangd noar den stond dat ze zich opmoaken kan en zich -tooien, um „’t pronkstuk te wêzen van ’t Toonstellingsfeest.” - -Alêvel, ’t is nog te vroeg, veul te vroeg. Thom het gedrongen dat ie -hoar noar ’t Roadhuus zou riejen.—Noe ’t was goed. As ie ’t karkboek -meebrocht, het ze gezeid. Ze most hum winnen niewoar? En moeder zou -meevoaren ook! Zoo had ze besloten. D’r zou veur moeder nog wel ’en -ploatske op ’t Roadhuus wêzen; wel zeker. - -—’t Sloeg tien: um twoalf zou Thom met z’n kerreke kommen. En -Janna—onrustig—het nog gedurig oan de huusdeur gestoan.—Och, as ze -rechts en links kiekt, dan het ze toch ielkreis zoo’n stille hoop of -Dorus nog kommen mocht. - -—Maar nee; hie kumt niet. Ontrouwe oan ’t woord! Afhankelik kiend! As -Leendert ’t moar wiest, hie zou heur roajen en steunen, en vast -verlossen uut den strik, die den loensche heur spant.—Och, voader en -moeder te sprêken, ’t is heur niet meuglik gewêst. - -Zie, een oogenblik later staat Janna’s lief gezichtje weer minder -bedrukt.—Boven de lindes van ’t karkhof flappert ’et rood wit en blauw -heur zoo vroolik toe; en luuster, ’t gegons van lêven en vreugd ’t -klinkt almee uut de verte. - -—Spoed dan Janna, spoed! Oe kroon mo’j niet missen! Noar ’t kämerken, -vort! - -En op heur kämerke had Janna nog warks genog. Toen ze in ’t gries -parremat met bajees veur den spiegel zich eiges terdeeg bekeek,—joa, -toen mocht ze ’t priezen. ’t Hartje van ’t wit sjemizet,—noar de mode -ien stad—doar zullen de andere twee geen gedachte op hebben. -En,—moeders grenoatslot is wel niet zwoar of groot, moar—’en halske zoo -poezel en blank zullen Nela en Driekske niet toonen. - -—’t Is vremd, hoe dukkels het ze niet vroeger ’t klein moedervlekske -hier oan de kin met ’en bietje kriet of witkalk bestreken; moar, siends -Leendert hoar eergister zei, dat ’t stads was, en ’t kinneke nog ronder -en blanker miek, nou mot ze bekennen:—’t steet oarig! - -—Alêvel wat ’et heele geloat belangt, as ze goed kiekt dan is ze toch -bleêker as anders.—Van al den onrust misschien.—Wacht, de klapreus die -ze bewoarde kan ’t licht verhelpen. Zóó, tussen duum en vinger gemurwd, -mot z’m êfkes moar drukken op ’t donzige vel. - -—Te stark!—Ze kan ’t wel verdrieven.—Moar kiek, nóu is’t weer te min. -Janna kan niet best zien of ’t op ielke wang wel allins is. - -Met ’t kleine spiegel ien de linkerhand kiekt ze van rechts ien den -groote; moar—de groote koatst glanzig de zon die krek op ’et roam -steet. Ze mot den groote ’en klein bietje van den muurkant afdrêjen. -Zóó!—Joa, ’t kleurke oan deez kant is goed; moar hier? Den spiegel kan -nog wel ’en zierke op zied noar veuren. - -Alêvel, op stond dat Janna den spiegel nog wiejer van den muurkant -drêjt, keert ongemarkt de spieker ien den lossen kalkmuur den kop noar -umlêg. - -—Zóó, nog ’en kriezelke dwarser getrokken, dan kan ze meteen zich eiges -van achter bekieken. - -En de spieker grienzelt en sukkelt al wiejer ien de kalk noar buuten; -alêvel, zien kromme punt houdt nog vast oan den muur, en ’t dik eindje -touw bewoart nog heel êfkes ’t verband tussen ’t glas en den spieker. - -—Bestig! Nou kan Janna zich heelegoar zien; van veur en van -achter.—Niewoar, as Dorus heur nou toch ens zag!—Moar, wat denkt ze oan -hum! As Leendert, de Road, ’t heele darp, joa zelfs de prins hoar zóó -zien zal. - -Janna vuult toch êfkes ’en scheut deur de borst; went krek zoo noabij -as ze zich eiges nou ziet, zal straks de prins tegenover heur -stoan.—Moed Janna, en begriep wie da’j bint! Zeker, wát ook gromt en -bloast ien ’t lêven, veur mooi geet alles op zied; en, of ze ’t, -wangunstig, vergankelik nuumen,—ien de kark da’s wat anders—gegroet, de -druif zin te zoer, zei de vos. - -Nog met de hand aan den grootsten spiegel, ziet Janna nu luisterend op. - -Ze heurde rumoer onder ’t roam, en drukte en lêven in huus. - -O! as ’t de veldwachter was! Moar nee, ’t zal Thom alvast met ’t -kerreke wêzen.—Och, as ’t Dorus nog wêzen mocht!.... of, Leendert!—Nee -luuster, ’t is moeder die roept: „Kom Janna, kom gauw!” - -—Joa! Janna kumt.—’t Blauw strikske op ’t gemoed mot erst nog ’en -bietje terdeeg gedoan. Moar,—’t spiegel, die wel wat stark noar veuren -helt, wordt zwoar in heur hand. Ze drêjt hum weer hoastig terug noar -den muur. Alêvel,.... woar schiet plots ’et licht met de koamer noar -toe! „Help, help!” ’t stuk zwiept veuruut. Vuur spat uut heur oog! En -sterker gilt zij: „Help, moeder, help!” - -En vrouw Steyntje, versuusd en gejoagd deur ’en toestand umlêg, -woarveur ze heur kiend kwam hoalen, schrikt bij ’t ienkommen, en roept: -„God, Janna wat doe’j!” en griept noar den spiegel, die ’t kiend langs -’t geloat streek. - -Eén oogenblik wist Janna van hemel noch eerde. Moar toen—toen zag ze -met ’en zwonk heur moeder, en ook ’en groote, heel groote oranjekokarde -op moeders borst; en—ze wist zelf niet woarum—toen begos ze te lachen, -hard, oaklik, en zonder begriep. - -Moeder wier kwoad. Den spiegel van boven tot onder geborsten!—En -beneden zoo’n toestand! En dan zu’k onzinnig geschater! - -„Ge most liever schreien!” zoo roept ze: „Joa schreien, ’t was bêter. O -God, wat ellend op deez dag!” - -En—veur Janna was er niks méér neudig. Bij den letsten schoaterlach zag -ze moeders duuster geloat; en ook bij ’en glimp van de zon, de loaj -woar dat geld in lag, en—met de hand oan ’t geloat, zeeg ze plots bij -heur moeder neer; bleek, maar zonderling rood gevlekt, losberstende ien -troan’, en kloagende: „Nee, moeder, ik dee toch geen kwoad! nee, zoo -woarlik as God!” - - - -Terzelfder tijd dat Janna—aleer ze zich kleeden ging—aan de huisdeur -tuurde of de ontrouwe nog komen mocht; in den eigen stond lei Dorus ien -koortsgloed te bed. - -Ge weet ’et: smid Roelfsen was naar de Toonstelling; en Hanna zou goed -oppassen, en ’t medicijn geven; dát het ze gezeid. - -Toen Hanna bij de bedstee ’en bietje getoefd had, en Dorus—zooas ze -begreep—heel rustig sliep, toen is ze moar opgemarsierd, went, met -zoo’n drukte ien ’t darp is ’t natuurlijk dat ’en mins liever ’en keer -oan de stroatdeur steet as ien ’en dompig kämerke bij ’en zieke te -zitten as ie toch niks van nooj het. - -En terwijl Hanna aan de deur stond, kwiem aan den achterkant van ’t -smidshuis, langs het schuurtje bij de kolk, een welbekende schier -ademloos aangeloopen. ’t Was Thom.—Bij de achterdeur gekomen, staat hij -even stil; luistert; wischt zich het zweet van ’t gelaat, en sluipt dan -zachtjes het huis in. - -Weinige oogenblikken later bevindt hij zich in het kleine vertrek waar -Dorus te bed ligt. ’t Is vrij donker in dat benedenkamertje naast het -groote keukenvertrek, en vooral aan den kant van ’t afhellend dak waar -zich de bedstee bevindt. - -Thom, op een stoel neergevallen, snakt naar adem. Van ’t vreeselijk -loopen is hem de borst als dichtgeschroefd, en gloeit hem een vuur in -de keel. - -—Vervluukt! Dat geld, dat verwunste geld zou ’t alles bedarven! ’t Was -’en zeeuw, ’en ongangboare munt, had Tols ien de Roskam gezeid.—Thom -had gedocht dat ’et ’en groot soort ouwe rieksdoalders woaren. Wie had -er z’n lêven van zeeuwen geheurd! - -—Moar zeker, domheid was ’t gewêst um ’t meeste geld veur zich eiges te -houen.—Alêvel, as de nood oan den man kumt, dan zal ’et karkboek -bewiezen veur wie ie ’t gedoan het.—De nood zal êvel niet kommen. Geen -zurg! ’t Zal alles veur Dorus’ rekening blieven. Joa zeker, dát mot -’et! - -Nu voor het eerst ziet Thom naar den vriend. - -—Kiek, hie krenzelt zoo roar, en proat zoo onrustig. Zie, hie wil zich -oprichten ook. - -Thom was geschrokken. - -Krek toen ie ’en zekske met vieftig stuks ouwe zeeuwen langs Dorus -heufdkussen achter ien de bedstee liet glijen, en één van de losse -geldstukken zoo’n bietje hooger tussen den peuluw en ’t kussen had -gewarkt, toen zag Dorus hum heel oaklik oan, en vroeg met wild en -angstig geboar... of ’t stuk was bezurgd en, of Janna d’r bij stond. - -Thom Brasser wist niet wát ie antwoorden zou. ’t Was ’en iezig gezicht! - -En op d’eigen stond klonk buuten ’t geschetter van stroatmeziek. ’t -Woaren de blauwjassen, die ook ’s oavends ien de Roskam zouwe speulen. - -Hanna, oan de deur, had er schik af; en zie, de buren die nog thuus -woaren, kwiemen óók noar buuten. - -Toen het schetterend geluid Dorus oor trof, toen was ’t alsof hum nóg -ens ’en „bliksem” deur ’t heufd sloeg.—Wat ie zoo dukkels ien ’t -droomen gezien had, da’s woarheid. Zie moar:—De vlaggen wappren; de -peerds runnen op en neer. ’t Schoatert alles van vreugd.—En hie zelf -zit naast Janna boven op ’en kar; en ’t warkstuk steet veur hum, met -’en pries en ’en kroon. En heur dan: op de moat van ’t meziek danst ’et -volk; en—voader dondert op de pannen van ’t schuurke,—Thom leit ien ’t -woater: - -„Help, minsen, help!” - -„Wat is er Dorus; zeg, wat schort er nou oan?” - -Wat er oan schortte!? Of Thom ’t niet begreep dat de zieke in ielkoorts -wou opstoan; dat ie noar ’t wark wil, noar de Toonstelling misschien; -dat ie Janna ziet, oan den erm van Leendert; en Thom.... in ’en diepe -kolk....!? - -Of Thom ’t niet begreep? Toch kriegt ie deernis: - -„Wês rustig Dorus,” zegt hij gejaagd: „Ge bint ziek; ge meugt nou niet -opstoan.” - -Maar, buiten klinken steeds luider klarinet- en trompettonen; en of ze -den lijder den lang met angst verbeiden feestdag voor den geest -tooveren, zijn jagende onrust klimt met elke seconde. - -En Thom; as Dorus hum altied nog oakelik oankiekt, dan is ie -wit—spierwit geworden: Hie docht oan ’en zonnigen oavend, toen twee -jungskes speulden ien ’en boot, op de kolk woarin ’t zoo zwart en zoo -duuster was. En ook—hie zag den biebel weer, die ie van Janna ien ruul -veur dat geld het gekregen! - -Moar,—duustere ziel!—of ie ook deernis gevuuld en wat bêters gewild -had, doar sprêkt weer met kracht z’n duuvel ien ’t hart: - -—Zeker, Dorus’ hakselsnijer steet op den noam van Thom Brasser. En -Janna zal ie met ’t kerreke ook van ’et Roadhuus weerum hoalen! En, -woarum zou Thom—as oangenomen kiend—niet heelegoar ien Dorus z’n ploats -stoan! Zie dát letste veural, ’t was ’en licht met ’en tooverslag: - -—Wil ’en zieke, ielkoortsig ’et bed uut, de stroat op, en ’t einde -verhoasten, wie zal ’et keeren!—En dan, met Dorus’ dood wier ’t alles -en alles begroaven!—Smid Roelfsen geleuft oan zien schuld,—en ’t geld -ien de bedstee zal ’t noader bewiezen. Niewoar, wie zal ’en mins in -ielkoorts weerstoan, as God zelf ’em losloat! - -En de muziek in de dorpsstraat speelt lustig nog scheller „Die Wacht am -Rhein!” Maar Hanna, die de wacht aan ’t ziekbed zou houden, stond aan -de deur,—en mocht wel luustren, niewoar, as alles ien rust is. - -Thom was toch goed veur den vrind! ’t Was hoast boven macht dat ie hum -nog wat kleeren oan ’t lief kreeg; zie, went woest vloog Dorus op; en -woest vloog ie weg.... de achterdeur uut; ’et schuurke en de kolk -langs. - -Toen Thom Dorus noazag met ’t plan um loater te volgen,—asof ’et -gebeurde toen niemand d’r bij was—toen wier ’t hum toch roar um ’t -hart.—Moar stil, stil, as ’t alles van hum is, en ook Janna de zien dán -zal ie ’t goed moaken, ien de kark, joa, zeker, dat zal ie! - - - -Smid Roelfsen bespeurde weinig van de drukte in ’t dorp, toen hij zich -van het feestterrein weer naar zijn woning spoedde; maar te midden van -al het verward rumoer, dat hem in de ooren klonk, hoorde hij gedurig -dat lachen,—dat hels en soaters gelach, bij ’t stuk, dat de jong had -geknutseld. - -Roelfsens krachtige werkhanden waren tot vuisten geknepen: - -—Zu’k lachen! Vervluukt, dát was dan ’t loon veur al z’n -toegeeflikheid! Met hand en tand had ie dat fiezevoazen motten te keer -goan. Dan, dán zou ’et jong nou ’en smid zin gewêst as z’n voader, en -zich niet deur dwoas getoover, en ’t gevlei van ’en iedele deern, tot -’en dief verloagd en den dood op ’t lief hebben gehoald!—En altied -heurt Roelfsen dat lachen, dat soaterse lachen! - -Bij ’t inslaan van de Waaistraat klinkt hem het schel getoeter der -straatmuzikanten als duivelsgeschater in ’t oor.—Een eindweg -voortgegaan, kiest hij het kleine zijpaadje, dat hem op den achterweg -brengt. Nu hij het losstaande tuinhekje wil binnengaan, ziet hij langs -den knootwilg aan den waaikant eensklaps iets donkers in Dorus’ -schuurtje verdwijnen.—’t Leek wel of ’t Thom was. - -—Thom had het met angst verwacht: Roelfsen dee, wat ie nooit had -gedoan, hie keek ’in ’et schuurke. - -„Bin gij doar Thom? Woarum toef ie hier?” - -„Och, as ’en mins geen rust het, niewoar! Zoo’n beste vrind!” zegt Thom -en ziet naar den grond. - -„Thom, ge bint altied Dorus’ vrind gewêst.” - -„En bêtere zal ie nooit kriegen, boas.” - -„Ik gleuf ’et; moar nou ’t zoo wied is gekommen, nou vroag ik, wóarum -he’j’t verwunst geknutsel niet zuuken te keeren? Gij wiest da’k er ’en -hêkel oan had.” - -Thom begreep den ummekeer niet, en keek verwonderd. - -„Gij hebt hum geroajen; geholpen. Watblief?” hernam de smid met -dreigenden blik: „Dorus was zelfs niet ien stoat um ’t rad grif noar -eisch te besloan. ’t Is meuglik dat ie dat ding prakkezierde; moar ’t -wark, dát dee gij veur ’et meest? Ik zeg ’et. Watblief?” - -’t Was Thom asof ie ’n zon zag opgoan: - -„Och boas, wat za’k oe antwoorden! As ’et toch ’en vrind is, niewoar?” - -„Dan knooi ie dinger zonder verstand; ruw, onooglik! Ik zag ’et stuk -ten schand op de Toonstelling stoan. En dat was ou wark! Dank God da’j -eerlik bekent, en zurg dat ’et nooit van z’n lêven weer onder mien oog’ -kumt.” - -Smid Roelfsen hield de vuisten nog saamgeknepen toen hij de achterdeur -van zijn woning inging, en al spoedig daarna de kleine ziekenkamer -betrad. - -Hanna was er niet. Een ongewone verwarring heerschte er in het -vertrekje. - -Haastig op de bedstee toegetreden, wierp hij den blik er in. Bij ’t -halfdonker in het kamertje wist Roelfsen niet terstond of hij wel goed -zag. - -„Dorus! woar bin ie!?” zoo roept hij angstig, en tast op het kussen, en -werpt de dekens ter zij, en rukt de peluw omhoog.—Doch, ’t eenige -antwoord, dat hij ontvangt, is de doffe klots van een neerploffenden -geldzak, en de helle klank van een muntstuk, dat hem rolt voor den -voet. - -—O God, woar is ie!? schreit de smid onhoorbaar, terwijl ’t geklank van -dat geld hem slechts vluchtig ontroert. En dan, luide en luider roept -hij den naam van zijn kind, en ook den naam der ontrouwe aan wie de -wacht aan het ziekbed was opgedragen. - -In den vreeselijksten angst wordt nu het gansche huis en de werkplaats -doorzocht. - -Hanna bevende—bevreesd dat het onweer over haar losbarsten zal—ontwijkt -gedurig haar meester, telkens herhalende: „Moar hie sliep, verechtig; -hie sliep zoo gerust.” - -De knechts uit de smederij zijn mede toegesneld, maar doen niet veel -meer dan den jammerenden vader bij zijn onderzoek volgen en nóg meer -beangsten: God wist, of Dorus niet in ielkoorts noar buuten gevlogen en -ien de kolk zich eiges verdoan had. - -Smid Roelfsen breekt het angstzweet uit, terwijl hij naar buiten snelt. -Alêvel de kolk was vlak, zonder rimpel. En Thom, die nog buuten bij ’t -schuurke stond, wier arg wit toen ie ’t heurde van Dorus; moar—gezien -had ie niks, dat kos ie bezweren. - - - -Omstreeks het middaguur van dienzelfden dag trokken eenige jongens -onder den toren het klokketouw. - -Als kikkers dansten ze lustig op en neer, en de klok dreunde dan ook -zóó vroolijk, dat iedereen heuren kos, dat ’et geen begroafenis of roep -noar de kark was, moar, dat ’en prins van ’t vorstelik bloed ten feest -kwiem ien ’t Bêtuwse darp. - -’t Was ’en drukte en volte zooas ’t nooit wier belêfd. Oan alle -harbargen stonden de uutgespannen woagens en kerrekes, en de -peerdstallen woaren zóó dicht bezet dat de muns’ goenge loopen. - -Op de Toonstelling ha’j ’en gejoel en gegons dat ’t vee d’r genog van -goeng kriegen; en bij ’t Roadhuus was ’t ook ’en gedrang, dat de kerl -met ’t urgel bijkans ien de sloot roakte, en Piete-Leen met heur mandes -ploatkoek en Nimwêgse moppen zich heel niet kos ruuren. - -De groote vlag van ’t Roadhuus hing zóó deftig en breed dat ie ’en -schoaduw ien de roadskoamer gaf. Burgemeister Janssen, die niet zoo -heel best meer zag, en toch z’n bril niet gebruuken wou, was bang dat -ie z’n toesproak niet zou kunne lêzen, as ie soms hoaperen mocht en ’em -nog zou motte inkieken: „Geëerde Prins uit het hoog vorstelik en -dierbaar stamhuis van Oranje. Uw komst, o Prins, in ons midden op deze -handboog-ten....” Doar ha’j ’t weer! Verdrêjd, hoe kwiem ie toch -ielkreis oan handboog ien ploats van landbouw! - -Burgemeister was zenuwachtig. Hoe loat was ’t al?—Halféén!—Um één uur -zou de prins met den commesoaris uut Oarem kommen oanriejen,—op -verzuuk, zonder stoasie of ienhoal.—Moar, op ’t Roadhuus most dan alles -ook kloar, en vierkant present zin. En.... - -„Is Janna Peters d’r nóg niet?” - -„Nee burgemeister.” - -„Goejen Heer!”—Burgemeester Janssen ziet onder en langs de groote vlag -naar buiten.—Hemel wa’n minsen! Natuurlik ien dat gewriemel zou ie heur -toch niet onderscheien. Moar, as Janna Peters niet present was, wat -most er dan van zien toesproak worden! Met noam en toenoam kwammen de -drie boerendochters d’r ien; en ’t reuske van ’t darp zou veuroan -stoan,—ook umdat ze ’t langst van de drie was.—As Janna mankierde, dan -zou ie zeker ien de war roaken, went, met drie stoelen had ie ’et thuus -terdeeg bestudeerd. - -Burgemeester kreeg het benauwd in zijn hooggevouwen witte das; en aan -Leendert Meermans gaf ie ’en wenk, en verzocht hum, zoo gauw as ie kos, -noar Janna te goan en heur noar ’t Roadhuus te hoalen. - -—Joa, Leendert begreep ook dat ’t tied wier. Alles was present, en de -zes kleine dernjes ien ’t wit, die op de stoep zouwe streujen, stingen -ook al paroat ien de gang.—Maar er was nóg een reden waarom Leendert -wel gaan wou: ’t Liefste kiend dat ie—met ’t oog op de moan—zoo duk had -genacht gezeid, ze was giesteroavend, um ’t feest mee te vieren, ien ’t -darp gekommen. Ien voaders huus zou ze den prins zien passieren; moar -Leendert had gemarkt dat ie hoar nog best ’en ploatske op ’t Roadhuus -bezurgen kos. Erst zou ie êfkes langs ’t Hemelrijk loopen—’t was -dichtebij—en dan, dan kon ie met zien Treeske Janna goan hoalen. Zie, -Janna most toch weten hoe ’t met zien hart was gesteld, en, dat ie—al -was ie wat jolig gewêst—ien woarheid van dat hart geen moordkuul wou -moaken. - - - -Al luider en luider klonken de vreugdetonen uit den anders zoo -grommigen toren. - -De prins was in aantocht. - -Langs ’t smalle kerkpad, dwars door de akkers, renden eenige jongens -naar het dorp terug, en gilden: dat ie d’r oankwiem, en dat z’m al -hadden gezien krek bij den meulen, ’en half uur van ’t darp. - -’t Werd hoog tijd dat Leendert het erf van Peters bereikte, want met ’t -afhalen van zijn „blond moantje” heeft hij zich langer opgehouden dan -strikt noodzakelijk was. - -„Joa zeker liefke, op zoo’n vonder kan ’en mins ’t al licht is te kwoad -kriegen; alêvel nóú hewwe geen nood,” zegt Leendert, terwijl hij zijn -Treeske—lief stadsig kiend—met vaste hand over de smalle slootplank -helpt. - -Slechts weinige oogenblikken later hebben de jongelieden de woning van -Peters bereikt. De huisdeur staat open. Ze gaan naar binnen.—Leendert -steekt het hoofd om den hoek der keukenkamer; maar, er is niemand. Hij -vermoedt dat allen reeds vertrokken zijn, en men elkaar heeft -misgeloopen. Toch roept hij: „Hei, hola!” maar krijgt geen antwoord. - -Nadat Leendert nog vruchteloos een onderzoekenden blik op de deel heeft -geworpen, komt hij weer haastig naar de voordeur, waar Treeske is -blijven staan, en bij ’t naderen ziet hij haar—met den blik naar -buiten—zichtbaar ontsteld, een schrede terugwijken. - -En Leendert, nu mede buiten gekomen, kan zijn oogen niet gelooven: Was -dát ’et mooi reuske van ’t darp? ’et lieflikke kiend, dat hum onwillens -zoo zwak miek toen ie hoar op ’t vonder ten steun was!? - -„Janna! um Gods wil, wat schêlt oe?” zegt Leendert: „Ik kwam met mien -liefke um oe noar ’t Roadhuus te hoalen; moar nou, wat hei’j? Die -bloejige schram! ’t Gezwollen oog en geloat! Wat is hier gebeurd?” - -Janna was niet goed bij ’t heufd.—Toen ze zoo êfkes wegvlood uut ’t -zomerpriëel, toen.... zag ze de wereld vergoan! - -Dat de spiegel heur fel ien’t geloat schond, dat weet en dat vuult ze -niet meer. O, toen ze, nog geen kertier gelêjen, ien’t priëel is -gekommen, toen het ze ’t begrepen wóarum moeder heur—noa ’t geval met -den spiegel—toch niet met vree het gelaten.—Joa, die ze doar vond, ’t -was Dorus gewêst, al kos ze ’t ook zelf niet geleuven. - -„Dorus, Dorus!” het ze geschreid; en de oakelik woeste mins, die vlak -bij ’t priëel oan den weg wier gevonden, en bijwijlen niet te regieren -was, hie had heur oangekeken, lang en strak, en heur noam genuumd, en -was toen plotseling ineengezakt met brêkende oog’. - -En, op d’eigen stond had van den toren „’en droeve doodsklok” -geklonken. - -Janna weet niet hoe lang ze, met geborsten heufd, ’en dooje ien heur -erm het gehouen; en getuurd het op lippen zoo iezig blauw. - -En nou; strak ziet ze noar Leendert, alschoon er heel êfkes ’en vonk -ien heur oog glom bij ’t zien van die ander...., met lieflik deelnemend -geloat. - -Leendert en Treeske zijn hevig ontroerd. Maar of ze vragen, Janna kan -hun geen antwoord geven. - -—O, toen ze doargunds ien ’t priëel den ermen vrind oan ’t hart lag, en -kloagde dat ook niemand, niemand heur zei dat ie ziek was; toen ze -trilde ien ’t gemoed umdat zij hum van ontrouw verdocht—den -stakker,—die zelfs nog in ielkoorts noar Janna kos kommen; toen ze oog’ -had noch oor’ as veur den zwakken oajem, die ze stoag wou voejen met -eigen oajemtocht; joa, tóen was ’t wel duuster moar nog niet heelegoar -donker gewêst. Toen het nog ’en stem geklonken dat er hoop bleef -bestoan, en dat dood, hier nog geen dood kos wêzen! - -Moar toen! Was ’t niet heur eigen voader, die met smoad en hoon kwiem -toegetroojen, en verbooj den zieke ien ’t woonhuus te brengen, die -Janna terugtrok, schimpende, dat de nijdige smid hoar ’en iedele deern -en ’t ongeluk van z’n kiend het genuumd! - -En loater: wat dol getier vol gramschap, bij kloaglik karmen is ’t toen -geworden. - -Angstig zuukende, is ’en voader van ’t smidshuus oangesneld.—Wat ie -wou—joa, dat wou Janna ook: den trouwe, den beste veur ’t lêven -bewoaren. - -—Moar nee, den smoad dat zij de vluuk en de dood van z’n kiend zou -wêzen, dien laster verduurde ze niet.—’t Was natuurlik, niewoar, dat ze -vortvlood as de wêreld vergoat? - -En as Leendert heur wil vatten ien den erm, umdat Janna kiekt asof ze -zal neersloan; dan.... siddert ze; en.... griept naar ’en ander. - -„Janna, lieve kiend, gij, slecht! Nee, nee, dat kan niet woar zin!” -schreit die ander; en, ’t mot wel heur moeder wêzen, went ’en moeder -geleuft niet oan ’t kwoad van heur kiend. - -—Slecht! Dat woord wekt Janna uit haar vernietiging op: Slecht!!! Dat -woord het ’en klank, boos en onrein; rauw, oakelik rauw. - -En zie, daar komt weer leven in ’t oog.—Slecht! Moar wat misdreef ze -dan toch, dat zoo’n woord het geklonken? Dóaroan het ze zelfs niet -gedocht toen die hooveerdige smid heur de moat ten boorde toe vulde. En -nou, wat roakt heur ’et sarrende spoeksel van ’t geld in heur loaj, en -van ’t pand dat ze gaf; wat roakt heur de smoad van iedel en -proalzucht. Slecht! bij God, dát was onwoarheid! - -En de bloedige schram langs Janna’s gezichtje wordt vinnig rood.—Schier -in ’t zelfde oogenblik vliegt ze nogmaals naar ’t zomerpriëel. - -De ijzeren smid staat er gereed om zijn afgetobd kind naar het -smidshuis te dragen. Al is hij beducht voor ’t leven van Annekes jong, -toch zal ie niet rusten in ’t huus woar ’en iedele deern hum van God -vervreemdde, en tot ’en dief het verloagd. - -Janna kan bijna niet spreken. - -„Wat, wát denk ie van húm en van mien!” zegt ze met bevende stem. - -„Loat me met vree, en goa vort!” roept de vader. - -Maar Arie Peters—nou ie Janna zoo ziet, nou schiet hum ’t gemoed toch -óók vol. As alles hum tegensloat—van de schoap’ en van alles,—dan wil -ie z’n kiend toch bescharmen. - -„Sprêk Janna, en zeg dat Dorus niet stal um ou te believen. Toe zeg -’et, sprêk woarheid.” - -„Wát! Dorus!?” schreit Janna op d’eigen stond: „Wie zeit, wie geleuft -dat van Dorus? Was dát ’t slechte van hum en van mien! Nee; zoo woarlik -as God, hie is onschuldig!” - -Janna tast naar haar berstend hoofd nu ze ijlings opziet.—’t Gekners -van ’en kerreke op den grindweg had geklonken. Op den hoek van ’t huus, -heel êfkes ien ’t zicht, hiew ’t stil. Thom Brasser sprong er uut.—’t -Is Thom, joa, um Janna noar ’t Roadhuus te hoalen. Ze weet ’et. - -Alêvel, of Thom—nog half achter de doalioa—heur niet doadelik zag, -Janna ziet hem terdeeg, en spitst den vinger noar ’em toe; en ’t stokt -ien heur kêl: - -„Den dief! Doar, dóár, dat is ie!” - -Thom, die met veurdacht bezijen ’et huus was gereejen, had er niet op -gerêkend hier zoo’n alteroasie te zien. - -Straks, „um Dorus te zuuken” is ie mee ’t darp iengegoan; moar êfkes -buuten ’et oog, toen is ie hoastig noar de kleinere harbarg Ien ’t Hert -geloopen um er nog sito ’en voartuug te hoalen.—Zich ien den umtrek van -de Roskam te vertoonen dat vreest ie niet meer, went zelfs Tols zal met -zoo’n drukte niet oan dat vodzige geldstuk denken. - -—Moar hier; ’t peerd steet pas stil, en pas is ie van ’t voartuug -gesprongen, of de feestklok van ’t darp klinkt hum mee as ’en doodsklok -ien ’t oor. Van ter zij, en op zoo’n afstand zag ie niet hoe Janna ien -’t geloat was geteisterd; moar Dorus zag ie in smid Roelfsens erm, en -Peters en Leendert met nog andren d’r bij, en—Janna, nou opziende met -vlammend oog, den vinger as ’en dolk noar ’em toegespitst. - -Boas Roelfsen keek verbiesterd. Bij Janna’s vrijsproak van Dorus, zag -ie hóár van ’en slang ien ’en engel herschoapen. - -„Mien jong! mien eenigst! Onschuldig; geen dief!” sprak ie smuuspelend -zuut in verrukking: „Dorus, o Dorus!” En hie kuste hum; och God hie -kuste hum zoo! - -—Moar zou ’t meuglik wêzen! Was dat den booze woar Janna op wees! Thom, -Annekes pleegkiend? Nee, nee, dat kos niet woar zin. Zie moar, nog eer -’en ander kos weten dat den zieke noar hier was gegoan, is Thom al met -voartuug present um ’t kiend weer noar huus toe te hoalen!—„Zou dát den -dief wêzen!” zegt Roelfsen: „Nee, hie at van vroeg-oan ons brood....!” - -„En toch van mergen wou ie oe zeeuwen verbrassen,” zei Leendert: „Ik -heurde ’t zoo pas ien ’t darp. Moar loat ’em goan met zien woagen. En -spoed! Droag Dorus hier vortweg ien huus. ’t Geärmoei hier buuten -duurde al veul te lang.—Loa’k oe helpen boas Roelfsen. En gij Peters en -vrouw, neemt Janna onder den erm; ’t kiend is nog witter as wit, ze kos -’et bestarven!” - -Smid Roelfsen wist niet recht wat ie dee; moar hie begreep wel dat den -tocht noar ’t smidshuus te wied, en kalmte veur Dorus ’en dringende -eisch was.—En wóárum zou Dorus nou niet ien ’t Peters-huus rusten? Joa, -wat nog duuster bleef ’t wordt zuutjes oan licht. Heur moar, nou ’t -alles ien huus is geschikt en bezurgd, nou zingt nog de engel heur -lied: Janna zal Dorus onschuld bewiezen!—Luuster: Thom had hoar -misleid, en gedrongen zien spoargeld te nemen—zooas ie ’t genuumd -had.—Moar onoangeruurd bleef ’et; en—dat ze heur karkboek ten pand gaf, -’t was iedel misschien, moar, ook zeker heur vrijsproak meteen. - -Toen Janna ’t alles bekend had, toen schreide ze snikkend. Ze vuulde ’t -zoo diep: Al had ze zich zelf gerechtveerdigd, heur woord van trouw had -ze toch ien ’t iedel gebroken. En hij? Nee, zelfs in ielkoorts kos ie -zien Janna niet vergêten.—En dat kloeke heufd ’et lei nou doargunds zoo -oaklig, zoo droevig wit, misschien wel ien d’erms van den dood! - -Smid Roelfsen staart nog op Annekes kiend, zien jong, zien eenigst! O, -wát Dorus veurtoan ook doen wou of drieven, ’t was alles um ’t êven, as -God hum moar spoarde! - -Moeder Steyntje het óók ’en kiend te verzurgen. Woater was ze goan -hoalen en balsem meteen: - -„Kom, Janna, loa’k oe helpen,” zoo sprêkt ze; en zacht richt ze ’t -köpke umhoog. - -Janna zag op;—veur zich uut. En ze schrok. ’t Kleine spiegel ien de -keukenkoamer, woarveur ze nog korts den fleurigen parzik bij ’t -oangezicht paste, die spiegel het hoar op ’t grimmigst de woarheid -gezeid. - -—Groote God! was dát heur eigen geloat! ’En schrijnende pien het ze -bijtijen gevuuld; moar, kos ze ’t geleuven—dat oaklik gezicht: -geschramd, gezwollen, bebloed! was dat Janna Peters, ’t mooi reuske van -’t darp!? - -En buiten luidde de feestklok nog altijd voort, en riep: „De prins kumt -ien ’t darp; doar is ie de prins!” - -Treeske, die toch veur ’t feest noar ’t darp is gekommen, trok Leendert -oan ’t pand van zien jas. ’t Was hier droevig niewoar; en a’j dan de -minsen niet kent, en toch ook geen nut duut. Luuster, ’t klonk zelfs al -starker tot hier ien ’t vertrek: Doar kumt ie, doar is ie! Lang lêve de -prins! - -’t Mocht van Treeske verbeilding wêzen; moar rumoer was er zeker ien -huus. - -Burgemeister Janssen was méér as onrustig geworden. Toen de klok is -begonnen—op ’t sein dat de prins bij den meulen, nog ’en half uur van -’t darp, was—toen liep ie oaklik klam op en neer, en keek noar buuten -en noar binnen; en zag ien ’t spiegel noar z’n das en dan weer op ’t -gouwe harlozie, en schimpte gedurig: „Dat vrouwvolk; dat vrouwvolk!” al -was ’t niet wellêvend. - -Burgemeister kos er geen begrip van kriegen dat Janna zich zoo wachten -liet, en dat zelfs Leendert niet weerum is gekommen: - -„Alla,” zoo riep ie: „nóg ’en booi d’r noar toe! Piet Mast, as de -weerlich!” - -En Piet Mast, „de roatel”—afsloager en umroeper, hie liep wat ie loopen -kos. - -Bij ’t huus van Peters vond ie Thom met ’t kerreke stoan. - -Thom had krek besloten um—bij alles wat spoak liep, den domme te -speulen. En eigenlik, wat, wát misdreef ie!—Dat ie Janna hielp, en dat -ie heur met voartuug afhoalen wou, was dat zoo’n misdoad! - -—Moar zie, ’t kos nooit gevalliger treffen: Um Dorus te hoalen is ie -nou met ’t voartuug gekommen; wel zeker! - -Joa, rumoer was er in huus. De roatel bleef geen oogenblik stil. Thom -had ’t alles bij de voordeur ienéns vernomen: - -—D’r kost niet gewacht worden op ’t Roadhuus. Janna most doadelik mee. -De prins was zeker al lang oan ’t West-eind van ’t darp. Burgemeister -wist geen road. Alles was present en paroat; zelfs de Keurmeisters -woaren met de liest van bekroning al binnen; en ze zeien.... - -„Wat blief?” riep Thom Brasser. - -Moar de roatel, die ’t al gezeid had, was de deur van ’t woonhuus al -ien; en, umdat ie van onheil of zieken geen spier geheurd had, zoo riep -ie um den hoek van ’t keukenvertrek met ’en stem van geweld: - -„Toe Janna, kom vort! Burgemeister wacht. De prins is ien ’t darp. Lang -lêve de prins!” - -Thom Brasser was meegegoan, en sting achter Piet Mast.—Misschien zou ie -’t alles nog winnen! - -’t Onverwacht alarm van den roatel mocht ielkeen ien ’t keukenvertrek, -ter wille van Dorus, ’et vurheufd doen fronsen, Janna Peters was ’en -mes door de ziel gegoan. Moar op d’eigen stond mocht ze toch vuulen dat -er nog een andere balsem as moeders spiekerzalf was! - -Smid Roelfsen het hoar de breeje hand op den schouwer geleid; en -zuutjes, zoo heel anders as vroeger, het ie gesproken: - -„Ik geleuf Janna, da’j nóú liever noar Dorus as noar ’t Roadhuus wilt -goan.” - -Meer had ie niet gezeid; moar den schouwer had ie nog ens muujzoam -gedrukt, asof ie wou zeggen: Wij zullen ’t wel vienden, as God moar -mien eenigst ien ’t lêven bewoart. - -En Janna was noar de bedstee gevlogen: en schreiend het ze bij ’t -kloeke vurheufd gefluusterd: - -„Hier bin ik, mien Dorus, mien beste, mien trouwe!” - -Roerloos lei Dorus; moar, bij ’t wonder gebons van mokers en hoamers, -en ’t snorren van drêjwiel en ’t sissen van ’t gluujende iezer ien ’t -woater, doar heurt ie toch.... Janna, en ziet hoar as ze fluustert, -heel zuutjes, bij ’t moanlicht: Hier bin ik, en ’k blief oe mien lêven -getrouw. - -Moar sprêken, en heur oan ’t hart drukken dat kan ie niet.... Nee, nee, -hie mot warken, want zie moar, ze hebben zien vinding vernield. - -Ja, roerloos ligt Dorus. - -Maar Janna—terwijl ze zijn magere hand heeft gevat, richt ze zich -eensklaps ten halve overeind. Ze keert den blik naar de deur. Piet Mast -zou z’n bevinding op ’t Roadhuus berichten, zoo had ie gezeid.—Moar de -vroag, die ie dee; wat wil die, wat mot die!? - -„Ze zeggen, boas Roelfsen, dat ’t stuk van Thom, op de Toonstelling, ’t -wark is van Dorus. Noe, gij zult ’et weten....?” - -Loodachtig grauw zag de smid.—Dat soaterse lachen van ’s mergens, hoe -kos ie ’t vergêten! Zal Annekes kiend, oan den rand van ’t graf,—deur -zin eigen voader verdocht en belasterd;—zal ie óók nog ten spot zin van -klein en van groot!—Wat ie met Thom, den adder, het uutstoan, dat kumt -veur loater!—Hum oanzien, dát kon ie niet; en z’n noam nuumen, ook -niet, moar—met ’en wenk van de hand sprêkt ie dof: - -„Wie wark stuurt, die miek ’et.—Doar steet ie! Vroag ’t hum zelf; hie -zal ’t oe bekennen.” - -„Joa, zoo verechtig as God!” roept Thom, zóó hard dat vrouw Steyntje -verschrikt, en met een „Ssst!” naar de bedstee wijst; went, zie moar, -den bloed was ’r mee van geschrokken. - -Ook Janna heeft het gehoord, en kent zich zelve niet meer. Als een -aangeschoten ree stoof ze op; en als ze in ’t zelfde tijdstip, met -opgeheven hand, voor Thom staat, dan zegt ze zacht, maar met snijdende -stem: - -„Ge liegt! Zeg wou’j hum ook zien wark nog ontnemen! Thom Brasser, ge -liegt!” - -Thom ging een stap achteruit. ’t Was hum asof ie nóg ens de doodskou -ien de woaikolk vuulde. Moar nou—nou was er geen Dorus, die hem de -reddende handen toestak. - - - -En bijna in d’eigen stond was ’t ien ’et droevig vertrek, asof er de -karkklok toch ook nog ’en feesttoon dee klinken. - -—Bekroond! zoo klonk ’et: Dorus’ warkstuk bekroond met ’en bronzen -medalje; ’en darden pries! - -Boas Roelfsen! hei’j ’et geheurd? Nou stoa’j beschoamd veur oe leugen; -nou stoa’j beschoamd veur oe dempen van oanleg. Boas Roelfsen hei’j ’et -geheurd! Annekes kiend wier bekroond! - -En Janna lag veur de bedstee geknield; en weer lei heur mond bij dat -kloeke vurheufd, en—Dorus’ ooglêjen zag ze opgoan; en ’en zucht kwiem -er over zien lippen, went, zuutjes het ze gefluusterd: - -„Dorus, oe hakselsnijer wier bekroond, met ’en bronzen medalje, met een -darden pries!” - - - -Licht als ’en vogelvlucht, óf as wolken gezwiept deur den sturm, zoo -vliegen, veur ’t minsdom, de doagen en moanden. - -Nou is ’t bluujmoand. - -Ver noar achter in ’t verschiet leit de dag woarop de vlaggen wapperden -ien ’t darp, en burgemeister Janssen hoast is gestikt in zien halsdoek. - -Ge weet ’et dat de Betuw nooit zoo mooi is as met de bloesems van ’t -oofthout. - -En zelfs nou, bij oavend, glimmen de zwoare kronen as bruudskransen ien -’t zulveren moanlicht. - -’t Is stil ien de darpsstroat; moar zoo pas was ’t er anders. ’t -Jongvolk stroomde noar ’t schoolhuus, went, ’t was Zoaterdag-oavend; -en.... „Zoeteliefsviering” meteen. - -Joa, dát was ’t akkoord: Wie van ’t jongvolk ien ’t bootje goeng -stappen, die most traktieren bij ’t zangles op sukkeloaj en -krientebrood. - -’t Was ’en vrolik gezicht; zoo’n vreugd en zoo’n fleur; en tussen de -zangstukken in, was ’t ’en geproat en gelach da’j d’r oolik van wier. - -En de groote bloajen met kummekes sukkeloaj goengen—soms hoog -geheven—ien ’t rond; en bovenop dreven de vellekes.... - -„Bruin en gerimpeld; ’k hoop da’j d’r lang veur bewoard zult blieven!” -zei ’en jolige klant tot ’en oarige bruinoog, en snapte ’en hap uut -heur breudje woar ze krek in bieten wou. - -„Wat kiekt Willem van den mulder sikkeneurig,” zegt het bruintje. En -hij: - -„Geen wonder, as oe ’t reuske vlak veur den neus wordt weggekoapt. -Moar, zóó zin d’r meer. Ik geleuf d’r woaren er wel tien die drêjden en -droalden totdat Dorus ’t mooi snuutje veur altied gesnapt had. Lijen -was toen ien last. Moar zie—de sukkeloaj smoakt er nou niet minder um.” -En de proater, hie dronk. - -„Da’s te zeggen, Thom Brasser het ’et zich eiges toch arg -oangetrokken.—Dat ie niet langer ien ’t smidshuus en ien ’t darp wou -blieven, en dat ie ook oan Janna nog zoo’n mooi karkboek mot hebben -gegeven, da’s wel ’et bewies. Joa ’t is droevig veur hum geloopen, went -ze zeggen toch ook, dat ie meer doad oan dien hakselsnijer had dan -loater is toegestemd. In ielk geval is ’t vremd dat de smid, erst nóa -de bekroning van ’t warkstuk, wou weten dat Dorus ’t gemaakt had.” - -„Noe, Thom Brasser zou ’en mooi pertuur veur Janna gewêst zin! ’t -Blieft mien altied ’en roadsel dat Dorus zoo’n zwak op ’em had.” - -„Moar, dat ie op verzuuk van den smid zien noam oan den streujsnijer -gaf, dát was toch wel vrindschap.” - -„Zeker, as ie d’r niet veur betoald wier. Smid Roelfsen had ’em ten -mienste—wis bij vergissing—’en oud geldstuk gegeven, dat de smid loater -eiges bij Tols het gewisseld.—Dorus zelf bleef altied arg op Thoms -hand, moar, ’t was toch verminderd ien ’t letst, zei de metseloar, -nadat er—ik weet niet woarum—bij ’t leggen van pannen op Dorus’ -schuurke, ’en lap van Thoms buis oan ’en spieker wier gevonden.—Pak-oan -Geurtje, en werm kummeke veur oe. As we noar huus goan dan zu’j ’t mien -betoalen.” - -„Nommer drie! Ut, mi sol ut!” stemt de meester. De kummekes worden -neergezet, en de monden afgevêgd. - -„Ut, mi, sol, ut!” herhaalde de meester. En ’t lied klonk helder en -kloar; en de slotregels woaren: - - - „Streeft naar rijkdom, roem en eer, - Rustig, werkzaam, zonder meer; - Steeds tevreden in het Heden, - Want des werelds hoogste goed, - Is de vree van ’t rein gemoed.” - - -Bijkans allemoal hadden ze gezongen uut volle borst, zonder bij ’t -woord te denken. - -Moar, twee handen op de veurste bank, drukten mekoar zoo wonderlik -vast, en ze wiesten wel soam wat ’et beteikenen most. - -Toen ’t lied was gezongen, hieuw meister nog ’en toesproak. Moar de -vrinden hadden hum al zóó dukkels geheurd, dat ’t doavrend geklap en -hoerah al inviel nog eer dat ie ’t uut had. Bij ’t noar huus goan was -’t ’en oavend as ’en toovernacht, vol glanzen en geuren. - -Zijwaarts afgedwaald, gaan Dorus en Janna het hek van het kerkhof -voorbij. Ze hoeven nou niet te schuilen veur ’t oog van de minsen. -Maar.... - -„Hier was ’et Janna,” zei Dorus. - -„Joa Dorus, hier was ’t,” fluisterde Janna. - -En toen ze ’t zei, toen sloeg ze de oogen neer: - -Zie, ’t klaprozen-plantje in den engen hoek had ook dit vroegjaar weer -’en blom geschoten, en de moan dee ’et vonken. Moar, hooger was Janna’s -blos. - -Alêvel, die blos was weer vervlogen toen Dorus heur êfkes tot stilstoan -riep. - -„Mien schat; mien heugste pries!” zei ie met den erm um heur hals -gesloagen. - -En de moan blonk weer op ’t kloeke vurheufd en ’t hoagelblank mutske -vlak bij mekoar. En Dorus roemde zien Janna nóg ’t reuske van ’t darp, -went, goed was heur hartje, en mooi; joa mooi bleef toch heur snuutje, -al trok ook de spiegel ’en streepke d’r deur. - - - - - - - - - -INHOUD. - - - Bladz. - - ’t Kriekende Kriekske 1 - ’t Pauweveerke 28 - Op de Kniehorst 57 - Bruur Joapik 90 - ’t Blinkende Hoanje 120 - Oan ’t kleine Revierke 157 - Grietje op ’t Heunings-arf 191 - Bella Roel 224 - ’t Hart op de Vêluw 254 - Kruuzemuntje 289 - ’t Reuske van ’t Darp 309 - - - - - - - - - -AANTEEKENINGEN - - -[1] Op de Veluwe, aan de overzij der rivier. - -[2] Betuwsche vertelling: Bruur Joapik. - -[3] ’t Blinkende Hoanje. - -[4] ’t Pauweveerke, en Bella Roel. - -[5] Grietje op ’t Heunings-arf. - -[6] Bruur Joapik. - -[7] Oan ’t kleine revierke. - - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OVERBETUWSCHE NOVELLEN *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |