diff options
Diffstat (limited to 'old/68192-h/68192-h.htm')
| -rw-r--r-- | old/68192-h/68192-h.htm | 4998 |
1 files changed, 0 insertions, 4998 deletions
diff --git a/old/68192-h/68192-h.htm b/old/68192-h/68192-h.htm deleted file mode 100644 index a0add69..0000000 --- a/old/68192-h/68192-h.htm +++ /dev/null @@ -1,4998 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2022-05-28T17:30:36Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> -<title>David Malan: Een verhaal uit den Grooten Trek</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="D’Arbez [Pseud. van Johan Frederik van Oordt (1856–1918)]"> -<link rel="coverpage" href="images/front.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> -<meta name="DC.Creator" content="D’Arbez [Pseud. van Johan Frederik van Oordt (1856–1918)]"> -<meta name="DC.Title" content="David Malan: Een verhaal uit den Grooten Trek"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */ -html { -line-height: 1.3; -} -body { -margin: 0; -} -main { -display: block; -} -h1 { -font-size: 2em; -margin: 0.67em 0; -} -hr { -height: 0; -overflow: visible; -} -pre { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -a { -background-color: transparent; -} -abbr[title] { -border-bottom: none; -text-decoration: underline; -text-decoration: underline dotted; -} -b, strong { -font-weight: bolder; -} -code, kbd, samp { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -small { -font-size: 80%; -} -sub, sup { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -} -sub { -bottom: -0.25em; -} -sup { -top: -0.5em; -} -img { -border-style: none; -} -body { -font-family: serif; -font-size: 100%; -text-align: left; -margin-top: 2.4em; -} -div.front, div.body { -margin-bottom: 7.2em; -} -div.back { -margin-bottom: 2.4em; -} -.div0 { -margin-top: 7.2em; -margin-bottom: 7.2em; -} -.div1 { -margin-top: 5.6em; -margin-bottom: 5.6em; -} -.div2 { -margin-top: 4.8em; -margin-bottom: 4.8em; -} -.div3 { -margin-top: 3.6em; -margin-bottom: 3.6em; -} -.div4 { -margin-top: 2.4em; -margin-bottom: 2.4em; -} -.div5, .div6, .div7 { -margin-top: 1.44em; -margin-bottom: 1.44em; -} -.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, -.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { -margin-bottom: 0; -} -blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, -.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { -margin-top: 0; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -margin-top: 3.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -border: none; -border-bottom: 1px solid black; -width: 45%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -} -hr.dotted { -border-bottom: 2px dotted black; -} -hr.dashed { -border-bottom: 2px dashed black; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.42em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.84em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -span.accent { -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base { -line-height: 0.40em; -} -span.accent span.top { -font-weight: bold; -font-size: 5pt; -} -span.accent span.base { -display: block; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { -color: #660000; -} -.fnreturn { -color: #AAAAAA; -font-size: 80%; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -a { -text-decoration: none; -} -a:hover { -text-decoration: underline; -background-color: #e9f5ff; -} -a.noteRef, a.pseudoNoteRef { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -top: -0.5em; -text-decoration: none; -margin-left: 0.1em; -} -.externalUrl { -font-size: small; -font-family: monospace; -color: gray; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { -float: left; -margin-left: -0.1em; -margin-top: 0.9em; -min-width: 1.0em; -padding-right: 0.4em; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -.apparatusnote:target, .fndiv:target { -background-color: #eaf3ff; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -white-space: nowrap; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -vertical-align: bottom; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.index p { -text-indent: -1em; -margin-left: 1em; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.splitListTable td { -vertical-align: top; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0 7em; -padding: 5em 10% 6em; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 1.7; -margin: 2em 0; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -tr, td, th { -vertical-align: top; -} -tr.bottom, td.bottom, th.bottom { -vertical-align: bottom; -} -td.label, tr.label td { -font-weight: bold; -} -td.unit, tr.unit td { -font-style: italic; -} -td.leftbrace, td.rightbrace { -vertical-align: middle; -} -span.sum { -padding-top: 2px; -border-top: solid black 1px; -} -table.inlineTable { -display: inline-table; -} -table.borderOutside { -border-collapse: collapse; -} -table.borderOutside td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -} -table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.borderOutside .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft { -border-left: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight { -border-right: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside { -border-collapse: collapse; -} -table.verticalBorderInside td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -border-left: 1px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft { -border-left: 0 solid black; -} -table.borderAll, -table.rtlBorderAll { -border-collapse: collapse; -} -table.borderAll td, -table.rtlBorderAll td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -border: 1px solid black; -} -table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop, -table.rtlBorderAll .cellHeadTop, table.rtlBorderAll .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellHeadBottom, -table.rtlBorderAll .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.borderAll .cellBottom, -table.rtlBorderAll .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellLeft, -table.borderAll .cellHeadLeft { -border-left: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellRight, -table.borderAll .cellHeadRight { -border-right: 2px solid black; -} -table.rtlBorderAll .cellLeft, -table.rtlBorderAll .cellHeadLeft { -border-right: 2px solid black; -} -table.rtlBorderAll .cellRight, -table.rtlBorderAll .cellHeadRight { -border-left: 2px solid black; -} -tr.borderTop td, tr.borderTop th, th.borderTop, td.borderTop { -border-top: 1px solid black !important; -} -tr.borderRight td, tr.borderRight th, th.borderRight, td.borderRight { -border-right: 1px solid black !important; -} -tr.borderLeft td, tr.borderLeft th, th.borderLeft, td.borderLeft { -border-left: 1px solid black !important; -} -tr.borderBottom td, tr.borderBottom th, th.borderBottom, td.borderBottom { -border-bottom: 1px solid black !important; -} -tr.borderHorizontal td, tr.borderHorizontal th, th.borderHorizontal, td.borderHorizontal { -border-top: 1px solid black !important; -border-bottom: 1px solid black !important; -} -tr.borderVertical td, tr.borderVertical th, th.borderVertical, td.borderVertical { -border-right: 1px solid black !important; -border-left: 1px solid black !important; -} -tr.borderAll td, tr.borderAll th, th.borderAll, td.borderAll { -border: 1px solid black !important; -} -tr.noBorderTop td, tr.noBorderTop th, th.noBorderTop, td.noBorderTop { -border-top: none !important; -} -tr.noBorderRight td, tr.noBorderRight th, th.noBorderRight, td.noBorderRight { -border-right: none !important; -} -tr.noBorderLeft td, tr.noBorderLeft th, th.noBorderLeft, td.noBorderLeft { -border-left: none !important; -} -tr.noBorderBottom td, tr.noBorderBottom th, th.noBorderBottom, td.noBorderBottom { -border-bottom: none !important; -} -tr.noBorderHorizontal td, tr.noBorderHorizontal th, th.noBorderHorizontal, td.noBorderHorizontal { -border-top: none !important; -border-bottom: none !important; -} -tr.noBorderVertical td, tr.noBorderVertical th, th.noBorderVertical, td.noBorderVertical { -border-right: none !important; -border-left: none !important; -} -tr.borderAll td, tr.borderAll th, th.borderAll, td.noBorderAll { -border: none !important; -} -.cellDoubleUp { -border: 0 solid black !important; -width: 1em; -} -td.alignDecimalIntegerPart { -text-align: right; -border-right: none !important; -padding-right: 0 !important; -margin-right: 0 !important; -} -td.alignDecimalFractionPart { -text-align: left; -border-left: none !important; -padding-left: 0 !important; -margin-left: 0 !important; -} -td.alignDecimalNotNumber { -text-align: center; -} -.lgouter { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -display: table; -} -.lg { -text-align: left; -padding: .5em 0; -} -.lg h4, .lgouter h4 { -font-weight: normal; -} -.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum { -color: #777; -font-size: 90%; -left: 16%; -margin: 0; -position: absolute; -text-align: center; -text-indent: 0; -top: auto; -width: 1.75em; -} -p.line, .par.line { -margin: 0; -} -span.hemistich { -visibility: hidden; -} -.verseNum { -font-weight: bold; -} -.speaker { -font-weight: bold; -margin-bottom: 0.4em; -} -.sp .line { -margin: 0 10%; -text-align: left; -} -.castlist, .castitem { -list-style-type: none; -} -.castGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.castGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.castGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pageNum { -display: inline; -font-size: 8.4pt; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -letter-spacing: normal; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 3%; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -width: 11% -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink::after { -content: "\0000A0\01F4D8"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.catlink::after { -content: "\0000A0\01F4C7"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { -content: "\0000A0\002197\00FE0F"; -color: blue; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { -text-align: left; -} -.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */ -.small { -font-size: small; -} -.large { -font-size: large; -} -.center { -text-align: center; -} -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.xd31e105 { -text-align:right; -} -.cover-imagewidth { -width:511px; -} -.titlepage-imagewidth { -width:476px; -} -.p080width { -width:458px; -} -.p106width { -width:463px; -} -.p124width { -width:461px; -} -/* ]]> */ </style> -</head> -<body> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of <span lang='nl' xml:lang='nl'>David Malan</span>, by D' Arbez</p> -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: <span lang='nl' xml:lang='nl'>David Malan</span></p> -<p style='display:block; margin-left:2em; text-indent:0; margin-top:0; margin-bottom:1em;'><span lang='nl' xml:lang='nl'>Een verhaal uit den Grooten Trek</span></p> -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: D' Arbez</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: May 28, 2022 [eBook #68192]</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p> - <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg (This file was produced from images generously made available by The Internet Archive)</p> -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl' xml:lang='nl'>DAVID MALAN</span> ***</div> -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="511" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 frenchtitle"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first center large">DAVID MALAN. -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 advertisement"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"><i>De volgende boeken behooren tot de</i>: -</p> -<p>ZUID-AFRIKAANSCHE HISTORIE-BIBLIOTHEEK. -</p> -<p>Prijs per boek 2/9 per ex. -</p> -<div class="table"> -<table> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft cellTop">I. </td> -<td class="cellRight cellTop"><b>De Familie van den Ziekentrooster.</b> Een verhaal van de aankomst der Fransche Vluchtelingen en de stichting van „Stellenbosch” -door <span class="sc">Simon van der Stel</span>.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">II. </td> -<td class="cellRight"><b>De Strijd om Recht.</b> Bevattende een verhaal van de beroeringen onder Gouverneur <span class="sc">Willem van der Stel</span>, en voornamelijk van hetgeen in Stellenbosch geschiedde.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">III. </td> -<td class="cellRight"><b>Aan Tafelbaai’s Strand</b>, <i>of Twintig jaren uit het leven van een Kapenaar 1791–1811</i>.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">IV. </td> -<td class="cellRight"><b>Liefde en Plicht.</b> Een historisch verhaal uit de jaren 1815–1816, eindigende met „Slachtersnek.”</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">V. </td> -<td class="cellRight"><b>David Malan.</b> Een verhaal uit den grooten trek.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">VI. </td> -<td class="cellRight"><b>Tusschen Berg en Zee.</b> Een verhaal uit den strijd der Boeren in Natal van 1838–1842.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">VII. </td> -<td class="cellRight"><b>Voor Land en Volk.</b> Een verhaal uit de jaren 1842–1848, eindigende met den slag van „Boomplaats.”</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">VIII. </td> -<td class="cellRight"><b>Zwart en Wit.</b> Een verhaal uit den Vrijstaatschen Basuto-oorlog, eindigende met den dood van <span class="sc">Louw Wepener</span> op Thabo Bosigo.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">IX. </td> -<td class="cellRight"><b>Een Vader des Volks.</b> Een verhaal uit den Oranje-Vrijstaat van de jaren 1869–1872. De hoofdpersoon in dit -verhaal is President <span class="sc">Brand</span>.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">X. </td> -<td class="cellRight"><b>Macht en Recht.</b> Een verhaal uit den Transvaalschen Vrijheidsoorlog van 1880–1881.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft">XI. </td> -<td class="cellRight"><b>Onder de Vierkleur.</b> Een verhaal uit den tijd van den Jameson-inval.</td> -</tr> -<tr> -<td class="xd31e105 cellLeft cellBottom">XII. </td> -<td class="cellRight cellBottom"><b>Mooi Annie.</b> De hoofdpersoon in dit verhaal is een klein meisje, door <span class="sc">Held Woltemade</span> van het schip gered. Het verhaal beschrijft voornamelijk het leven in de oude Kaapstad -der 18<sup>de</sup> eeuw.</td> -</tr> -</table> -</div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="476" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="seriesTitle">ZUID-AFRIKAANSCHE HISTORIE-BIBLIOTHEEK.</div> -<div class="volumeTitle">No. V.</div> -<div class="mainTitle">DAVID MALAN.</div> -<div class="mainTitle">Een verhaal uit den Grooten Trek</div> -</div> -<div class="byline">DOOR<br> -<span class="docAuthor">D’ARBEZ.</span></div> -<div class="docImprint">UITGEGEVEN EN VERKRIJGBAAR BIJ:<br> -HOLLANDSCH-AFRIKAANSCHE UITGEVERS-MAATSCHAPPIJ<br> -V/H <b>JACQUES DUSSEAU & Co.</b><br> -<i>Amsterdam.—Kaapstad.</i></div> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb1">[<a href="#pb1">1</a>]</span></p> -</div> -<div class="body"> -<div id="ch1" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch1.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK I." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK I.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Op de groote vlakte tusschen de plek, waar tegenwoordig de Wets Dorp staat en den -trotschen berg Thaba ’Nchu, bewoog zich op den 2<sup>den</sup> April 1837 een lange trein wagens. -</p> -<p>Voorop reden een tiental ruiters, allen met het geweer op den zadelknop rustende, -terwijl kruithoorn en kogeltasch hen over de schouders hingen. Dan volgden de wagens, -zoowat veertig in getal; zware, logge gevaarten, doch ijzersterk, en sommige bespannen -met zestien, andere met achttien langhoornige ossen, welken laatsten men het kon aanzien, -dat zij zware vrachten trokken. Ten laatste volgden <span class="pageNum" id="pb2">[<a href="#pb2">2</a>]</span>er een tal van beesten, paarden en schapen, gedreven door kleurlingen, sommigen te -paard, anderen te voet, terwijl ook eenige blanken te paard links en rechts van het -vee reden, evengoed gewapend als zij, die de voorhoede vormden. De weg was droog en -zanderig, en de wielen der wagens sneden er diepe sporen in. Een eigenlijk gebaande -weg was er niet; slechts een paar wagensporen slingerden zich door het hoog wuivende -gras. -</p> -<p>De geheele omgeving bewees dat men zich in een woest, half bewoond land bevond; ja, -men zou bijna zeggen een geheel onbewoond land. Geen enkele menschenwoning vertoonde -zich aan het oog; slechts hier en daar zag men eenige oude, verwoeste Kaffer-kralen, -waarbij dikwijls menschelijke geraamten of beenderen lagen. Die geraamten waren de -overblijfselen der bewoners dier Kaffer-kralen, welke de slachtoffers geworden waren -van de woeste krijgers van Moselikatse, den geduchten koning der Matabeles. Waar diens -benden strooptochten hadden gehouden, werd geen menschelijk wezen meer gevonden; slechts -dood en verderf lieten zij achter zich. Verder zag men niets dan hoog opwuivend gras, -en ontelbare troepen van wilde bokken van allerlei soort. Dáár pronkten duizenden -van springbokken; hier weidden een dertigtal gemsbokken, die nu en dan, als uit <span class="pageNum" id="pb3">[<a href="#pb3">3</a>]</span>nieuwsgierigheid hunne koppen optilden, zoodat hunne lange horens op hunne ruggen -lagen; daar weder stond een troepje blauwe wildebeesten, bewaakt door een paar oude -bullen, die er norsch en kwaadaardig uitzagen; en wat verder stapten met statigen -tred een tiental elanden, met eene houding die duidelijk te kennen gaf, dat zij van -dat „kleine wild” geen notitie namen. -</p> -<p>Maar er was ook ander wild van min vreedzamen aard, dat zich echter thans niet vertoonde, -doch zich schuilhield totdat de duisternis de aarde zou bedekt hebben. Indien gij -daar langs die spruit ging, zoudt gij den leeuw, zijne echtgenoote en zijne welpen -zien, uitgestrekt op den grond tusschen het hooge riet, uitrustende van den nachtelijken -strooptocht. En daar, in die groote gaten in den grond, houden zich de wolf en de -jakhals op, wachtende tot het vallen van den avond, om de overblijfselen te genieten -van den maaltijd van den koning der dieren. Gras, steeds gras, van allerlei soort -en grootte, dat is wat het landschap u aanbiedt, behalve de tot vijf voet hooge mierenhoopen, -die bij duizenden het veld bedekken, en het voedsel verschaffen aan het aardvarken. -In de verte, ten noorden, verheft zich <span class="corr" id="xd31e265" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> als een reusachtig rotsblok grijs-blauw afstekend tegen den donkerblauwen hemel. -<span class="pageNum" id="pb4">[<a href="#pb4">4</a>]</span></p> -<p>Doch laten wij de natuur, en wenden wij ons tot den mensch, en wel tot die twee mannen, -die daar op de wagenkist van den eersten wagen zitten. De eene is een jong man, van -zoo wat 20 jaren. Zijn baard begint uit te komen, en op zijn bovenlippen merkt gij -een dun snorbaardje. Hij is een ferme jonge Afrikaner, sterk en krachtig gebouwd, -en hoewel zijn gelaat er zeer goedaardig uitziet, zoudt gij toch liever met hem samen -eten dan samen vechten. Hij heeft een geweldig langen zweepstok in zijne handen, met -de zweep waarvan hij soms klapt, dat de lucht er van davert, en de springbokken er -van schrikken, en nu en dan roept hij uit: „Zwartland! Donkerland! Wildeman! trek, -kerels; nog een paar dagen, dan kan jullie rust.” En de ossen, die zijn stem kennen -en hem duidelijk verstaan, versnellen voor een oogenblik hunnen stap, om dan weder -zwoegend en blazend hun ouden tred aan te nemen. -</p> -<p>„Stadig maar, Abraham” zegt de man, die naast hem op de wagenkist zit, „die pad is -zwaar, en dit is opdraans.” -</p> -<p>De spreker is heel wat ouder dan de jonge man, dien wij zoo even beschreven hebben. -Blijkbaar is hij een man dicht bij de vijftig, en tusschen de gitzwarte haren van -zijn zware baard en snorbaard, vertoont zich hier en daar een grijs haartje. Maar -<span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span>zijn gestalte is nog forsch en krachtig, en zijne schitterende zwarte oogen zijn levendig -en vol vuur, en schijnen geen oogenblik stil in hunne kassen te staan. Zijn voorhoofd -is hoog, doch gerimpeld, of laat mij liever zeggen, saamgetrokken tusschen de wenkbrauwen, -want die rimpels zijn niet het gevolg van ouderdom, maar van zorg en zware gedachten. -Tusschen zijn knieën houdt hij een geweldig groote „Sanna” vast, een dier roers, die -kogels van zes op een pond schieten, en die gewoonlijk gebruikt worden om groot wild -te schieten. Kruidhoorn en kogeltasch hangen ook hem over de schouders, maar niettegenstaande -dit, dampt hij rustig voort uit een groote steenen pijp, waarvan het mondstuk kunstig -uit hoorn gesneden is. -</p> -<p>De jongere man is Abraham Greyling; de oudere is zijn oom Pieter Retief, de leider -van dezen trek, en voor ik verder ga, moet ik u het een en ander mededeelen van dezen -man; want elk Afrikaner, wiens hart op de rechte plek klopt, kan niet anders dan met -eerbied den naam van den grooten aanvoerder der Boeren noemen. Pieter Retief werd -geboren op eene plaats nabij Wellington, en was een afstammeling van de oude Hugenoten -of Fransche Vluchtelingen, die in 1688 naar Zuid-Afrika kwamen. Doch het stille bedaarde -leven in het Westen <span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span>viel niet in den smaak van den rusteloozen, moedigen jongeling, en reeds vroeg trok -hij oostwaarts en vestigde zich in de buurt van het tegenwoordige Grahamstown, en -daar woonde hij toen in 1820 de Engelsche Settlers in Algoa Baai landden. Retief zag -toen kans om geld te maken, en verkreeg van het Gouvernement het contract om de Settlers -met de noodige voedingsmiddelen te voorzien. Niet alleen slaagde hij er in om een -aardig sommetje hiermede te verdienen, maar hij geraakte ook in nadere aanraking met -de Settlers, en won heel spoedig hunne achting. Ongelukkig echter waagde Retief zich -aan bouwspeculaties. Hij kocht erven in de nieuw aangelegde dorpen der Settlers, bouwde -er huizen op, maar verloor veel geld op deze wijze. Daarna verkocht hij zijne woonplaats -en vestigde zich in 1830 in de Winterbergen. Ongetwijfeld zou het hem hier goed zijn -gegaan, ware het niet dat in 1834 de Kafferoorlog uitbrak, die allen grensbewoners -groote verliezen toebracht. Retief werd, bij het uitbreken van den oorlog, dadelijk -gekozen tot Kommandant van zijn district, en zijne dapperheid en beleid bewezen dat -zijne medeburgers geene slechte keuze hadden gedaan. Toen de oorlog voorbij was, was -Retief armer dan te voren. Viel dit hem zwaar, nog zwaarder was het hem om te zien -welke schandelijke politiek de Engelsche <span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span>regeering voerde tegenover de Kaffers, die den oorlog hadden veroorzaakt. De belangen -en rechten der arme grensboeren werden geheel verwaarloosd, en in plaats van de Kaffers -op hun plek te brengen en hun hun land te ontnemen, gaf het Gouvernement integendeel -hun nog een strook grond, die reeds jarenlang aan de Kolonie had behoord. Retief begreep -dat zulk eene handelwijze geheel verkeerd was tegenover de Kaffers, en dat noch leven -noch eigendom der grensboeren op die wijze sekuur was. In overeenstemming met zijn -gevoelen schreef hij een brief aan den Luitenant Gouverneur, den heer Stockenström, -de gevaarlijke gevolgen van zulke politiek aanwijzende. Op dien brief ontving hij -een scherp, onbeleefd antwoord. Juist in dien tijd hadden een aantal Winterbergsche -boeren het plan opgevat, om evenals Potgieter en Maritz, hun geluk te gaan zoeken -aan de andere zijde van de Oranjerivier, buiten de grenspalen der Kaapkolonie; en -Retief verbolgen over de hem aangedane beleediging, besloot zich bij hen aan te sluiten. -Dadelijk koos men hem als leider van den trek. Voor zijn vertrek deed Retief een document -optrekken en in de <i>Grahamstown</i> Journal publiceeren, waarin hij kort en duidelijk de redenen uiteenzette, waarom -de Emigranten de Kolonie verlieten<span class="corr" id="xd31e283" title="Niet in bron">.</span> In het laatst van Januari 1837 begaf hij zich <span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span>op weg met zijne metgezellen; tellende de trek 108 blanke personen, en een aantal -gekleurde dienstboden. -</p> -<p>Aldus kwam het dat wij Pieter Retief en zijn neef Abraham Greyling op den wagen vonden -zitten in de grasvlakten aan gene zijde van de Oranjerivier. -</p> -<p>Het was reeds laat in den namiddag en de zon daalde snel naar het westen. Retief begon -dan ook rond te zien naar een geschikte plek om den nacht door te brengen. -</p> -<p>„Abraham, daar ander kant de spruit bij die doornboomen zal ons uitspannen,” zeide -hij tot zijn neef en zijn stem verheffende, riep hij luid: „David.” Op dit geroep -kwam een jong man, die in de voorhoede bij de andere paardenruiters reed, snel aangereden. -</p> -<p>„David, rijd een beetje naar voren, en kijk of daar bij die klompie boomen water in -de spruit is. Als daar niet water is, moet jij langs de spruit rijden, en kijken of -jij niet een gat water ziet. Ons moet daar ergens uitspannen.” -</p> -<p>David Malan, een flinke jonge kerel van 19 jaar, liet zich dit niet tweemaal zeggen, -maar zijn paard de teugels gevende, reed hij zijne makkers snel voorbij en bracht -binnen tien minuten de tijding terug, dat kort onderkant de doornboomen er een groot -gat water stond. -</p> -<p>De wagens waren spoedig de drift der spruit door, <span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span>en daarop werd uitgespannen. Terwijl de arme ossen naar het water liepen om hunnen -dorst te lesschen, gaf Retief de order: „Lager maken.” Daarop volgde er een bezige -drukte. Met vereende krachten werden de wagens in een grooten kring getrokken, zoo, -dat de disselboom van den eenen wagen onder den daarvoor staanden wagen terecht kwam. -Wel is waar vreesde Retief geen aanval van vijandige Kaffers, maar men was in een -vreemd land en moest voorzorgsmaatregelen nemen, en bovendien had men ook rekening -te houden met de wilde dieren des velds. -</p> -<p>Toen het lager gevormd was, klommen de vrouwen en kinderen uit de wagens; water werd -uit de spruit gehaald, en een hoop takken uit de doornboomen gekapt voor „vuurmaakgoed.” -Een halfuur daarna kookten de koffieketels en verspreidde er zich een aangename geur -van gebraden wildvleesch. -</p> -<p>Terwijl de vrouwen hiermede bezig waren, gingen de mannen naar het vee. Beesten, paarden -en schapen werden gedrenkt, en toen bij elkander gejaagd. -</p> -<p>„Kerels,” zeide Retief, „jullie zal van avond goed wacht moeten houden. Daar is niet -hout hier om een kraal te maken, en die vee zal zoo buiten moeten slapen. De eene -helft van het volk zal moet wacht houden tot twaalf uur, en twaalf van jullie <span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span>kerels zal met hen moeten opzitten; de andere helft van het volk en nog ander twaalf -van jullie zal hullie dan moet aflossen tot dagbreek. Maar jullie moet oppassen dat -jullie die vee bij malkaar houd, want anders is die leeuwen van nacht tusschen ons. -En om die vee moet jullie groote vuren branden. Een spul van die volk moet gaan houtkappen -bij die klompie doornboomen. Neef Stefanus (dit tot Stefanus Viljoen) ga jij toch -een beetje met die volk samen, en laat hen net zooveel hout kappen als hullie kan. -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e304" title="Niet in bron">„</span>Oom Piet (dit tot Piet Greyling, die als een soort veldkornet ageerde) stel een beetje -vierentwintig man aan om van nacht wacht te houden.<span class="corr" id="xd31e306" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Kort daarop was het volk hard bezig om de doornboomen kort en klein te slaan, en Oom -Piet Greyling riep vierentwintig namen uit, en verdeelde ze in twee wachten. „Hans,” -zeide hij tot een vreeselijk langen kerel, die dan ook den bijnaam van Lang Hans Malan -droeg, „jij is van avond korporaal van die eerste wacht en Frans Joubert, jij is korporaal -van die tweede wacht. En jullie past net op dat die gedierte niet tusschen die vee -komt, anders zal de Kommandant leelijk met jullie raas.<span class="corr" id="xd31e310" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>De zon was een half uur daarna onder, en wierp hare laatste stralen op een niet onaardig -tooneel. Binnen in het lager zaten of lagen de mannen koffie <span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span>te drinken en vleesch te eten. Vorken waren niet volop, maar dat kwam er ook minder -op aan; de jongeren namen het vleesch tusschen hunne vingers, sneden dat met hunne -zakmessen in reepen, of kloven de soppige ribbetjes af. De vrouwen zaten daartusschen -op veldstoeltjes of bedienden de mannen, en hier hoorde men: „Tante Anne, geef me -nog een ribbetje,” terwijl een ander zeide: „Mika, schenk nog koffie, kind; ik heb -banja dorst.” -</p> -<p>Het begon juist te schemeren, toen Piet Greylings stem, als een bazuin gehoord werd, -zeggende: „Toe, jullie kerels van die eerste wacht, dit is jullie tijd.” En de eerste -twaalf grepen hunne geweren, kruid en kogeltasch, vulden hunne tabakszakken, staken -toen een pijp op, en begaven zich op hunnen post. Korporaal Hans Malan wees ieder -zijn plek aan, en waarschuwde hen om op het volk te passen, dat rondom een twintigtal -helder brandende vuren zat, en het vee binnen den kring hield. Het stomme vee was -echter aan deze behandeling gewoon, en alsof het wist, dat er buiten den kring gevaar -voor hun leven bestond, legde het zich rustig neder. In het lager werd alles langzamerhand -stiller en stiller, en eindelijk hoorde men niets anders dan het knetteren van het -brandende hout, het proesten van het vee en het snorken der in de wagens slapenden. -Doch <span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span>op eens deed zich een gebrul hooren als van een ver rollenden donder, hetwelk gevolgd -werd door nog één en nog één. De leeuwen waren ontwaakt en trakteerden nu de trekkers -op een brulconcert. De wachten gaven het volk order om de vuren helder in brand te -houden, en hielpen om de beesten, die thans verschrikt opgesprongen waren, binnen -den kring te houden. Boms! daar klonk een schot. „Wat is dit? Wat is dit?” klonk uit -de wagens van veertig stemmen. „Dit’s niks nie, Oom Pieter,” riep David Malan, die -ook in de eerste wacht was; <span class="corr" id="xd31e320" title="Niet in bron">„</span>dit’s net een leeuw wat wou inkom. Maar hij het die kogel.<span class="corr" id="xd31e322" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>En hij stapte naar den dooden dierenkoning, die in werkelijkheid den kogel had, dwars -door het hart. David had hem door het lange gras zien kruipen, dicht tusschen twee -der vuren, op nog geen tien treden van hem, en in het onzekere licht had hij hem het -doodschot gegeven. -</p> -<p>Hoewel de leeuwen nog steeds brulden, en de wolven en jakhalzen in het concert samenhuilden, -waagde geen der dieren dien avond meer een aanval, en toen de opkomende morgenster -den aanbrekenden dageraad aankondigde, was er zelfs niet een schaap verloren. -</p> -<p>Hoe menigen nacht, angstiger en banger dan deze <span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span>hebben die dappere voortrekkers niet doorgebracht! En wij, die thans rustig in onze -bedden slapen in het land door hen voor ons bewoonbaar gemaakt, hoe weinig denken -wij er aan, wat onze voorouders geleden en hoe zij gestreden hebben! -<span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch2.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o014.png" alt="HOOFDSTUK II." width="640" height="199"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK II.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Op den 5<sup>den</sup> April 1837, laat in den middag trok Retief de Kafferstad van Maroko, aan den voet -van <span class="corr" id="xd31e340" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> binnen. Maroko, het opperhoofd der Barolongs was in dien tijd de groote vriend der -Emigranten, en eere zij zijne nagedachtenis, hij is dit altijd gebleven tot aan zijnen -dood. Bij verschillende gelegenheden had hij reeds bewezen, dat hij het goed meende -met den blanken man, vooral ten tijde dat de Emigranten vermoord werden nabij Sandrivier -door een <i>impi</i> der Matabeles in Augustus 1836. Hij en de eerwaarde Archbell, de zendeling te <span class="corr" id="xd31e345" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span>, leenden toen hunne ossen om Potgieters menschen naar <span class="corr" id="xd31e348" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> <span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span>terug te brengen, want deze waren zonder eenig vee, daar de Matabeles alles weggenomen -hadden. -</p> -<p>Maroko ontving Retief vriendelijk, en zeide hem dat, zoo hij verkoos, hij eenige dagen -te <span class="corr" id="xd31e356" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> kon blijven. Maar Retief was haastig om nog wat verder te gaan. De oudere Emigranten -onder Potgieter en Maritz, bewoonden toen de vlakten tusschen <span class="corr" id="xd31e359" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> en Vetrivier, en Potgieter zelf had in de buurt van deze rivier een kamp gevormd -en het den naam van Winburg gegeven naar aanleiding van de door hem behaalde overwinning -op de Matabeles in Januari 1837. Retief wenschte de andere Emigranten te zien, en -reeds den volgenden dag brak hij weder van <span class="corr" id="xd31e362" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> op, en vier dagen later bereikte hij Winburg. -</p> -<p>Er was groote vreugde onder de Emigranten over de aankomst van Retief, wiens naam -bij de meeste hunner welbekend was. Reeds den volgenden dag werd er eene vergadering -van de leiders en kommandanten gehouden, en met algemeene stemmen werd Retief gekozen -tot Kommandant-Generaal van alle Emigranten, die toen meer dan duizend zielen telden. -</p> -<p>De partij van Retief had op een kleinen afstand van Winburg een lager gevormd, dicht -bij de wallen <span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span>van Vetrivier. De wagens waren, zooals altijd, in een kring getrokken, en binnen in -de ruimte waren eenige tenten opgeslagen. Aan een van die tenten, namelijk die van -Pieter Retief zelve, zullen wij eens een bezoek gaan brengen. Het is den avond van -den 12<sup>den</sup> April. De zon is juist ondergegaan, en de avondwind waait heerlijk en koel. De koffieketels -staan op het vuur, en men ziet, dat de tantes en nichtjes bezig zijn, om het avondeten -klaar te maken. Voor de tent van den Kommandant-Generaal zitten vier mannen. De een -is Pieter Retief; gij kent hem reeds; aan de andere drie moet ik u nog voorstellen. -Die oude man van ruim zestig jaren, die echter nog zoo rechtop als een boom op zijn -veldstoeltje zit, is Charel Cilliers. Geen dapperder man vindt ge in het geheele kamp -der Boeren maar tevens ook geen grooter Christen. Is er te vechten dan is Oom Charel -de eerste; is er te bidden, of is er een voorganger noodig voor het houden van den -godsdienst op Zondag, dan is het Oom Charel, die in den naam van allen den Almachtigen -God om Diens zegen smeekt. Een voorbeeldig man in alle opzichten; een man voor wien -elkeen, ja zelfs elk kind den grootsten eerbied koestert. Naast hem zit een groot -sterk gebouwd man van zoowat veertig jaren. Een zware snorbaard en dikke baard omgeven -zijn <span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span>gezicht; zijne wenkbrauwen zijn op ernstige wijze saamgetrokken en zijne donkerblauwe -oogen, en vastgesloten mond bewijzen den man van vastberaden doch haastig karakter. -En in der waarheid is Andries Hendrik Potgieter, Kommandant der Colesbergsche Emigranten -iemand van heftigen en zeer oploopenden aard en daarbij eer- en heerschzuchtig. -</p> -<p>Aan den anderen kant zit een kort, eenigszins dik man. Zijne haren worden al grijs, -en hij is dan ook al diep in de vijftig. Over zijn gelaat ligt een uitdrukking van -weemoed, maar toch zoudt gij u sterk vergissen, als gij meendet dat Gert Maritz zoo -heel zachtaardig van aard was. Hij is een man van een eigenaardig vast karakter, maar -is daarbij zeer verstandig. Als krijgsman staat hij voor geen der andere Kommandanten -achter, want Gert Maritz is Kommandant van de Graaff-Reinetsche Sectie der Emigranten. -Hij is bijna acht maanden later dan Potgieter de Oranjerivier overgetrokken, en kwam -juist bij tijds om dezen te helpen den stoutmoedigen Moselikatse te straffen. -</p> -<p>De vier mannen zijn in een levendig gesprek gewikkeld. -</p> -<p>„Neef Hendrik,” zegt Retief tot Potgieter, „je moet niet vergeten, dat Oom Gert je -eens van grooten <span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span>dienst geweest is, toen jij en jou menschen bij Vechtkop in ergen nood zaten.” -</p> -<p>„Ik zou wel klaar gekomen zijn zonder Oom Gert,” is het parmantige antwoord van Hendrik -Potgieter. -</p> -<p>Retief trekt de wenkbrauwen samen en zwijgt. -</p> -<p>„Een mensch mag niet ondankbaar wezen,” zegt Charel Cilliers. „Kijk, neef Hendrik, -je weet dat wij oude vrienden zijn; ik ken je al jarenlang en zelfs je overleden vader, -dien goeden ouden man, heb ik gekend, toen ik een kind was. Neem het mij dan niet -kwalijk, als ik nou ronduit spreek, en ik hoop neef Gert zal het mij ook niet kwalijk -nemen. Ik denk, daar is fout aan alle twee kanten; de een van jullie was te haastig, -en de ander had ook bedaarder kunnen wezen. Maar jullie is twee van onze voormannen -en die menschen zien naar jullie op voor leiding. En als nu jullie voormannen onder -elkaar ruzie maken, wat zal dan ons publiek denken. De Heer heeft ons geboden elkander -lief te hebben, en wij moeten elkanders fouten met den mantel der liefde bedekken, -zegt de apostel Paulus. Dit is van groot belang, dat er eensgezindheid onder ons is. -Neef Pieter is nu gekozen als Kommandant-Generaal, maar jullie begrijpt toch zelf, -dat hij zijn plicht niet kan doen, als jullie hem niet bijstaat met raad en daad. -En hoe kan jullie dit doen als jullie onder malkaar ruzie maakt. <span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span>Toe nu, ik smeek jullie, maakt deze zaak uit de wereld, en geeft malkaar de hand.” -</p> -<p>Charel Cilliers spreekt deze woorden op gevoelvolle wijze, en wij kunnen zien dat -zij indruk maken. Een tijdlang wordt het zwijgen bewaard. Gert Maritz laat het hoofd -nadenkend zakken, Potgieter ziet met opgeheven hoofd naar hem. Daar staat Maritz op. -</p> -<p>„Neef Hendrik,” zegt hij, „ik is ouder dan jij, maar ik erken van mijne zijde, dat -ik wat haastig geweest ben. Oom Charel heeft gelijk; geef mij de hand en laat ons -deze zaak uit de wereld maken.” -</p> -<p>Met deze woorden steekt Maritz zijn rechterhand uit. Potgieter aarzelt een oogenblik, -als met zich zelven in tweestrijd. Dan staat hij op, en de hand van Maritz nemende, -zegt hij: „Nou ja, Oom Gert, misschien was ik ook een beetje verkeerd.” -</p> -<p>„Zoo is dit recht, kerels,” roept Retief op blijden toon uit, „jullie het mij een -groote vriendschap bewezen.” -</p> -<p>Het gesprek loopt nu over allerlei onderwerpen, totdat het avondeten gereed is, en -daarop gaan de vier mannen de tent in en zetten zich aan tafel. Charel Cilliers doet -een kort gebed, en Retief helpt daarna zijne gasten. Na genoeg te hebben gehad van -den lekkeren elandsbout, en van de door tante Annie ingeschonken koffie, gaat men -nog een tijdlang een <span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span>pijp rooken en wat meer praten. Cilliers, Maritz en Potgieter laten daarop hunne paarden -halen, zadelen op, en vertrekken naar hun eigen kamp, dat maar een half uur ver is. -</p> -<p>Pieter Retief was dien avond zeer tevreden met het door hem gedane. Er was reeds lang -een twist aan den gang tusschen Potgieter en Maritz, en daar elk dezer mannen een -sterken aanhang had, was die twist gevaarlijk voor het welzijn der Emigranten. -</p> -<p>De oneenigheid was, zooals dikwijls gebeurt, uit een nietig dingetje ontstaan; in -der waarheid echter waren de twee Kommandanten jaloersch op elkander en vooral Potgieter, -die zooals wij zeiden, zeer heerschzuchtig was, kon het niet mooi verdragen, dat Maritz, -die een tamelijk rijk man was, zooveel invloed verkreeg, want Maritz’ trek alleen -telde meer dan honderd wagens. -</p> -<p>Voor wij het kamp van den Kommandant-Generaal dezen avond verlaten, waarde lezers, -wil ik u nog even meenemen naar een andere tent, daar ginder aan de andere zijde van -het kamp. -</p> -<p>Zacht, een deel der bewoners slapen er reeds. Kijk eens eventjes om den hoek van de -tent. Wat ziet gij? Een jongeling en een meisje, heel dicht bij elkaar gezeten op -twee veldstoeltjes. De jonge man <span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span>slaat zijn arm om den hals van het meisje, en—kust haar. De liefde openbaart zich -overal in de wereld, en zelfs hier op de wallen van Vetrivier, in het Emigrantenkamp -hebben jongens en meisjes elkander lief. De jonge man is David Malan, dezelfde die -eenige nachten geleden bij de spruit den leeuw doodschoot. Zoo’n fluksche kerel verdient, -dat een meisje hem lief heeft, en Martje Joubert heeft hem dan ook werkelijk lief. -Zij zijn oude bekenden, reeds uit de Winterbergen. Martje’s vader, Frans Joubert, -bewoonde een plaats naast aan die van Willem Malan, Davids vader, en reeds als kinderen -speelden David en Martje met elkander. Een dag toen zij met elkander zaten te spelen -met ossen, dat wil zeggen met dol-ossen, zeide de zevenjarige David op zeer ernstige -manier: „Martje, ik heb jou lief, en als ik groot ben, zal ik je trouwen.” Het kleine -meisje scheen dit idee zeer aardig te vinden, en zoende haar toekomstigen man. En -nu hij groot is geworden en zij thans een meisje van zeventien jaar was, en daarbij -zeer mooi, hebben zij woord gehouden, en hebben elkander nog meer lief dan in hunne -kinderjaren. Ja, dit gebeurt soms wel meer, dat van „kinderspulletjes” ernst wordt. -</p> -<p>Hunne ouders weten al lang van de zaak af en laten de jongelui hun gang gaan, want -zij weten, <span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span>dat zij vertrouwbaar zijn. David heeft nog niet formeel „ouders gevraagd.” Zoolang -al dat rondtrekken aan den gang is, begrijpt hij, dat er geen sprake van trouwen kan -wezen, en bovendien is David nog niet rijk genoeg om eene vrouw te onderhouden. Hij -heeft slechts een paar honderd schapen, een zestal ossen, vier koeien, zijn rijpaard, -en twee merries, en hij meent te recht, dat hij nog wat meer in de wereld vooruit -moet komen, voor hij Martje tot zijne vrouw kan maken. -</p> -<p>Maar ook Martje heeft een goede oorzaak om te wachten. Hare moeder, tante Lettie, -is ziekelijk, vooral in den laatsten tijd, en Martje moet het huishouden waarnemen. -Wel heeft zij nog eene zuster, Mimi, maar deze is eerst veertien jaren oud, en nu -meent Martje, dat het niet gaat om hare moeder te verlaten, alvorens Mimi groot genoeg -is om hare plaats in te nemen. Dit vindt ge mooi van Martje, denk ik? Maar Martje -is dan ook een eerste klas meisje, bij wie het hart op de rechte plek zit. -</p> -<p>Wij zullen de twee geliefden nog wel meer ontmoeten, in dit verhaal, want zij spelen -een hoofdrol daar. -<span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch3" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch3.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o023.png" alt="HOOFDSTUK III." width="640" height="187"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK III.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Omtrent vier dagen later stond David, vroeg in den morgen bij zijns vaders wagen, -bezig om zijn geweer schoon te maken, en er een nieuwen vuursteen in te zetten, toen -iemand hem kwam zeggen, dat de Kommandant-Generaal hem wilde zien. De jonge man zette -dadelijk zijn geweer neder, en ging naar Retiefs tent, voor welke hij dezen zag staan -met een half dozijn andere Emigranten. -</p> -<p>„David,” sprak Retief, „ik ga morgen op reis naar kapitein Sikonyella en van daar -naar Moshesh. Ik wil een man of wat samen nemen als escort, en jij moet een van hullie -wees. Oom Frans Joubert <span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span>gaat samen, en Lang Hans Malan ook. Maar als jij liever wil thuisblijven, kan je zoo -zeggen.” -</p> -<p>„Neen, Oom Pieter, ik zal samen gaan,” riep David uit, blij om een kans te krijgen -om wat rond te rijden en de wereld te zien. Voor geen geld ter wereld had hij willen -thuisblijven, alsof hij een lafaard was. -</p> -<p>„Morgen ochtend dagbreek rij ons hier vandaan,” vervolgde Retief, „je moet voor minstens -acht dagen brood of beschuit samen nemen. Vleesch zullen wij wel op pad kunnen schieten. -Zorg, dat je geweer in orde is, en dat je kruit en kogels genoeg heb.<span class="corr" id="xd31e423" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>David beloofde daarvoor te zorgen, en ging daarop Lang Hans opzoeken, die niet alleen -zijn neef was, maar ook zijn boezemvriend, zoodat men hun dikwijls de namen gaf van -David en Jonathan. Hans wist reeds, dat hij met Retief moest samengaan, en hij had -er even veel plezier in als zijn neef. Beiden waren den geheelen morgen bezig om hunne -geweren in de best mogelijke orde te brengen, en een aantal kogels te gieten. Toen -gingen zij naar hunne paarden kijken, zorgden voor hunne zadels en toomen, en gingen -dien avond vroeg naar bed, ten einde den volgenden morgen met uitgerust lijf den langen -rit te aanvaarden. Martje was echter niet in haar schik met de zaak. Haar Pa moest -met Retief samen, en <span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span>nu nog David ook. Zij zeide dan ook, dat zij dit glad niet mooi van Oom Pieter vond, -om beiden samen te nemen. Waarom moest David altijd samen, wanneer er gevaar was? -En dan was David zoo onverschillig en was voor niets bang. Zij pruttelde op die wijze -voort, geheel en al ontevreden, en voor zij David dien avond den vaarwelkus gaf, moest -deze met hand en mond beloven, om toch voorzichtig te wezen, en zijn leven niet bloot -te stellen. Wel lachte David om al die vreesachtigheid van het meisje, maar om haar -gerust te stellen beloofde hij alles, wat zij wou hebben. -</p> -<p>Den volgenden dag, bij het eerste licht des dageraads trok een kleine stoet van vier -blanken en drie kleurlingen het kamp te Vetrivier uit, en reed langs de rivier in -eene oostelijke richting. Daar er geen pad was, ging het dwars door het veld, waarop -sommige plekken het gemboks gras vijf voet hoog stond. Vooraan reden Pieter Retief -en Frans Joubert, Martje’s vader, een fluksche Afrikaner, die in den oorlog van 1834 -aan Retiefs zijde had gestreden, en reeds jaren lang diens grooten vriend en helper -was. Als Retief raad noodig had, was Frans Joubert de eerste man tot wien hij zich -wendde, en de raad, die hij dan ontving, was dan ook altijd zoo verstandig en degelijk, -dat hij nooit verder behoefde te <span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span>gaan. Een twintig treden achter hen reden David en Hans en waarlijk, zij sloegen bij -elkaar zulk een snaaksch figuur, dat men niet helpen kon er over te lachen. David, -hoewel breed van schouders en sterk gebouwd, was een beetje kort. Hij reed op een -klein, vast paard, uit dat oude geslacht der Kaapsche „ponies,” dat thans helaas, -bijna geheel uitgestorven is, doch wier kenteekenen waren: een ontembare moed en een -ontzaglijke gehardheid tegen vermoeienis. Walton, zooals Davids paard heette, was -dan ook nog nooit in zijn leven „flauw” geweest, niettegenstaande hij menigen dag -van zonop tot zononder onder den zadel was. Lang Hans verdiende zijn naam eerlijk. -Zijne lengte was zes voet acht duim, maar bij verre het grootste gedeelte hiervan -kwam voor rekening zijner ontzettend lange beenen. Dit maakte dat hij een groot paard -noodig had. Inderdaad reed hij dan ook op een dat zeer hoog was en wit van kleur, -hetgeen echter niet belette, dat zijne beenen niet meer dan twee voet van den grond -hingen. Het contrast tusschen die twee was dan ook zeer wonderlijk, zooals een ieder -zal kunnen begrijpen. -</p> -<p>Achter Hans en David reden drie kleurlingen, ieder met een handpaard, dat beladen -was met brood en beschuit, koffie, suiker, tabak, een keteltje, een rooster <span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span>en dergelijke benoodigdheden meer. Een pakpaard droeg vier overige geweren, en een -voorraad kruit en lood. Een dier kleurlingen verdient een woordje van ons. Het is -Willem, de trouwe dienaar van Pieter Retief, nu reeds meer dan vijftien jaar in zijnen -dienst. Willem was een Basuto van geboorte. In zijne jonge jaren had hij zich verhuurd -aan een Engelsch jager, die groot wild was komen schieten ten noorden van den Oranjerivier, -en met dezen was hij teruggegaan naar de Kolonie. Na eenig rondzwerven was bij eindelijk -naar Grahamstown gekomen, en werd hier door Retief gehuurd. Eerlijk en getrouw, was -hij vooral thans van groot nut voor Retief, want hij sprak niet alleen de Basutotaal, -maar ook de dialecten der Baralong en der Batlokua, Kaffers tot welken laatsten stam -Sikonyella behoorde. De vier blanken waren allen gewapend, en ook Willem had een geweer -met toebehooren. De andere kleurlingen hadden geen wapens, behalve dat zij ieder een -korte bijl aan den zadel gesnoerd hadden, die eigenlijk bestemd was om hout te kappen, -maar in tijd van nood een zeer handig wapen kon zijn. -</p> -<p>Wij zullen Retief en de zijnen hunnen weg laten vervolgen en eerst onze lezers iets -verhalen omtrent den rooverkapitein Sikonyella en het Basuto-opperhoofd Moshesh. -<span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span></p> -<p>Sikonyella was de zoon van Mokotsho, het opperhoofd der Batlokua, die toen aan den -bovenloop der Vaalrivier woonde. Daar zijn vader stierf, toen hij nog klein was, werd -zijne moeder Ma Ntatisi regentes over den stam. Zij was eene heldhaftige vrouw, die -allen ontzag inboezemde. Toen Sikonyella omtrent 18 jaar oud was, werden de Batlokua -door een vijandelijken stam verdreven uit hunne woonplaatsen en trokken daarop naar -het noorden van de Vaalrivier. Na eene groote slachting onder de stammen aldaar aangericht -te hebben, werden zij door de Bangwaketsi verslagen en wendden zich daarop Zuid-Westwaarts. -Hier echter leden zij een nieuwe nederlaag van Adam Kok, het hoofd der Griquas, waarop -de bende zich in een aantal kleinere deelen opsplitste. Ma Ntatisi en Sikonyella keerden -met één deel terug naar de Caledon, en vestigden zich in het tegenwoordige district -Bethlehem, niet ver van den oorsprong der genoemde rivier. Daar zetten zij zich neder -op een bijna ontoegankelijken berg, en van daar gingen de Batlokua steeds op rooverstochten -uit, steelden wat er te stelen viel. -</p> -<p>Zijn groote vijand was Moshesh. Deze werd met een deel van zijn stam van de Tslotsi -Hoogten verjaagd door Ma Ntatisi en nam toen met zijne volgelingen de wijk naar den -berg Thaba Bosigo, <span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span>een sterke en bijna onneembare rotsvesting. Moshesh was toen een man van zoowat dertig -jaren, in de volle kracht des levens. Een uitmuntend krijgsman, geslepen van aard, -doch tevens gematigd en met een zeer gezond verstand begiftigd, gelukte het Moshesh -binnen kort den grondslag te leggen van den later zoo machtige Basutostam. Vluchtelingen -van andere stammen vonden bij hem een welkom, en geheele kleine stammen erkenden hem -als opperhoofd ten einde onder zijne bescherming te staan. Op den tijd waarvan wij -thans spreken, was het geheele tegenwoordige Basutoland en een groot deel van den -westelijken Oranje-Vrijstaat onder zijne macht. Het grootste deel hiervan was echter -eene woestenij, want de Basuto’s woonden allen rondom Thaba Bosigo, waar de vruchtbare -dalen hun rijkelijk mielies en kafferkoorn verschaften en waar hun vee welig tierde. -In 1833 kwamen er twee Fransche zendelingen bij Moshesh<span class="corr" id="xd31e445" title="Niet in bron">.</span> Hij ontving hen zeer vriendelijk en gaf hun eene vruchtbare vallei ter woonplaats, -omtrent vier uur te paard van Thaba Bosigo gelegen. Hier stichtte zij de Zendingsstatie -Morija. -</p> -<p>Wij keeren thans tot onze reizigers terug. Na een uur of twee gereden te hebben, kwamen -zij aan een boerenlagertje en hier verfrischten zij zich met een lekker „breakfast”. -Dit was het laatste boerenkamp <span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span>en zij gingen nu letterlijk een graswoestijn in. Tegen den middag schoot Retief een -prachtigen gemsbok-ram, die dan ook kort daarop een dinner verschafte, ten minste -een bout er van. Het andere vleesch werd bewaard voor den avond en den volgenden morgen. -Men had nu Vetrivier verlaten en reed recht tegen het Oosten op. Dien avond werd er -dicht bij een spruit overnacht en ieder hield op zijn beurt met een van het volk de -wacht bij een groot vuur. Wel hoorde men de leeuwen brullen, maar hinderlijk was het -gedierte niet. Den volgenden dag ging men weder verder. Dien middag tegen twaalf ure, -juist toen men een groote spruit was doorgereden, sprong het paard van Retief met -zulk geweld plotseling op zijde, dat het zijn ruiter moeite kostte in den zadel te -blijven, en het paard van Joubert deed kort daarna hetzelfde. De dieren blaasden en -waren blijkbaar erg verschrikt. -</p> -<p>„Wat is dit, Oom Pieter,” riepen David en Hans als uit eenen mond, en zij galoppeerden -zoo snel zij konden naar de anderen, die zoowat veertig passen voor hen uit waren. -</p> -<p>Voor Retief antwoord kon geven, deed een geweldig gebrul zich hooren, en uit een bosch -hoog gras sprong een geweldige leeuw, een mannetje, te voorschijn van de soort die -men „zwartmanen” noemt. Het paard van Retief was nu zoo onhandelbaar dat zijn <span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span>ruiter niet in staat was af te klimmen. De leeuw scheen zich voor een tweeden sprong -gereed te maken, maar voor hij dien kon doen, dreunde er een schot, en de leeuw zakte -ineen met een kogel in de hersenen. Het was Hans Malan, die bliksemsnel van zijn paard -was gesprongen, en den leeuw den kogel tusschen de oogen had gejaagd. -</p> -<p>Toen Retief zijn paard tot bedaren had gebracht steeg hij af, gaf de teugels aan Frans -Joubert en liep naar Hans toe. „Kerel, Hans, je hebt mijn leven gered, en ik ben je -er dankbaar voor. Was jij niet zoo gauw geweest, dan was de leeuw zeker op mij of -mijn paard gesprongen. Je hebt crediet van dat schot,” zeide hij, op den leeuw afstappende, -die geheel levenloos daar lag. -</p> -<p>„Ja, Oom Pieter, die schot was een beetje banja haastig, maar dit was al kans, die -ik had, want hij draaide net even zijn kop recht naar mij toe.” -</p> -<p>Na een poosje reed men verder, en op den morgen van den vierden dag wees Willem in -de verte een hoogen berg, waarop, zooals hij zeide, Sikonyella’s stad lag. Tot hiertoe -had men de paarden gespaard, doch nu ging het in flinken galop voorwaarts en om drie -uur in den middag was men bij den voet van den berg, waar eenige Kafferkralen stonden. -Willem moest nu vooruitrijden om als gids te dienen. <span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span>Hij reed een steile kloof in, langs een voetpad, dat zoo nauw was, dat men de één -achter den ander moest rijden. De kloof werd al nauwer, en de berg werd aan weerszijden -al stijler, totdat de rotswanden honderden voeten aan weerszijden zich loodrecht verhieven, -en er van de blauwe lucht niets meer te zien was dan een dun streepje. Het pad was -nu zoo steil en klipperig, dat de paarden nauwelijks op hunne pooten konden blijven. -Willem steeg dan ook af, en leidde zijn paard, een voorbeeld, dat door al de anderen -gevolgd werd. Men was bijna boven op den berg en het pad begon iets wijder te worden, -toen plotseling vier Kaffers, met assegaaien hoog opgeheven, achter een vooruitstekende -rotspunt uitsprongen, en in hunne taal eenige woorden uitriepen. Deze plotselinge -verschijning deed onze Boeren naar hunne roers grijpen, maar Willem riep luidkeels -eenige woorden tot de aanvallers, en wenkte toen zijn baas om met de anderen te blijven -waar hij was, terwijl hij een twintig treden nader bij de nog steeds dreigende Kaffers -ging. Er volgde toen een lange woordenstrijd en veel gebaar tusschen Willem en de -vier aanvallers, die dan ook spoedig hunne assegaaien tot rust brachten. Na zoowat -een kwartier liep een der Kaffers weg, en Willem wenkte, dat de anderen hooger op -tot bij hem konden komen. -<span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span></p> -<p>De eene Kaffer is Sikonyella gaan vertellen, dat de kapitein van de Boeren hem zien -wil, en als Sikonyella gewillig is ons te ontvangen, zal hij een van de onderkapiteins -zenden, om ons naar zijn kraal te brengen. -</p> -<p>Na verloop van zoowat twintig minuten kwam de boodschapper terug, vergezeld van een -anderen. Deze laatste was een der onderkapiteins der Batlokua en nu ontstond er weder -een gepraat tusschen hem en Willem. Daarna zeide Willem dat men te paard kon stijgen -en hem volgen. Eenige minuten later was men op den top van den berg en hier deed zich -een aardig gezicht voor. De berg was boven bijna geheel vlak. Op omtrent vierhonderd -treden afstands van den pas of de kloof lag de stad van Sikonyella uit zoowat duizend -ronde Kafferhutten bestaande. Daarachter was een groote pan, vol water, en aan den -anderen kant van deze pan een groote vlakte waarop paarden, beesten en bokken in menigte -weidden. De twee geleiders liepen recht op de stad af, voorbij een aantal hutten en -hielden eindelijk stil bij een hoogen ronden muur. Hier gaven zij Willem te kennen, -dat hij en de anderen moesten wachten, waarop zij door den ingang verdwenen. Eenige -oogenblikken later kwamen zij terug en begonnen weder een gesprek met Willem. -<span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span></p> -<p>„Hulle zeg, baas” zeide Willem tot Retief, „dat die wit menschen kan ingaan, maar -die paarden moet hier buiten blijven, en die bazen moet ook hulle roers hier laten.” -</p> -<p>Misschien zou Retief dit werkelijk gedaan hebben, maar Frans Joubert dacht er anders -over. Hij had geleerd om nooit een Kaffer te vertrouwen, en hij zeide dan ook aan -Willem: „Zeg aan hulle dat onze paarden hier zullen blijven, maar dat ons nergens -gaat zonder onze roers.” -</p> -<p>Dit antwoord scheen de twee Batlokua niet te bevallen, en zij verdwenen weder door -den ingang. Ditmaal bleven zij meer dan een half uur weg, doch toen zij eindelijk -terugkwamen, gaven zij Willem te kennen „dat die Boeren konden binnengaan met hulle -roers.” -</p> -<p>De vier Boeren stegen toen van hunne paarden af en met Retief voorop en hunne roers -in den arm, gingen zij den nauwen ingang binnen. -</p> -<p>Binnen den ringmuur stonden negen Kafferhutten, grooter dan de andere van de stad, -en voor die in het midden zat een sterke, groote en pikzwarte Kaffer. Dit was Sikonyella. -Langs hem zat een oude Kaffervrouw, niemand anders dan de eens zoo gevreesde Ma Ntatisa, -Sikonyella’s moeder. Aan weerszijden van hen, gehurkt op den grond, was er een twaalftal -<span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span>van Sikonyella’s raadslieden, en achter hen stonden een honderdtal Batlokuastrijders -met schild en assegaai. -</p> -<p>Retief en de andere drie bleven een paar schreden voor Sikonyella stilstaan, en daarop -zeide Willem in de Batlokua taal: -</p> -<p>„De kaptein der Boeren groet den grooten kaptein der Batlokua.” -</p> -<p>„Dit is goed,” antwoordde Sikonyella, „ik groet den kaptein der Boeren. Maar wat komt -de kaptein hier maken en wat wil hij van mij hebben.” -</p> -<p>Willem vertaalde dit aan Retief, die antwoordde: „Zeg aan kaptein Sikonyella, dat -de Boeren hier in het land gekomen zijn in vrede en in vrede wenschen te leven met -al de stammen, die in dit land wonen. Zij willen met kaptein Sikonyella een verbond -van vriendschap aangaan, en daarvoor hebben zij mij, hun grooten kaptein, gezonden.” -</p> -<p>„Waar wonen de Boeren?” vroeg Sikonyella. -</p> -<p>„Wij wonen niet ver van Thaba ’Nchu, bij de Vetrivier,” antwoordde Retief. -</p> -<p>„Dat is niet mijn land, maar hoort aan Moselikatse, en zoolang zij daar blijven zal -ik de Boeren niet hinderen. Maar in het land waar ik woon, zullen de Boeren niet komen. -Mijn land is klein, en mijn stam is groot, en ik zal niet toelaten, dat de Boeren -mijn volk hinderen.” -<span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span></p> -<p>„Zeg aan kaptein Sikonyella, dat de Boeren geen strook gronds van hem zullen nemen. -Hun plan is om te blijven wonen waar zij zijn, want daar is veld genoeg voor hun vee.” -</p> -<p>Dit antwoord scheen Sikonyella te bevredigen, en zijn eenigszins stoutmoedige houding -begon te verdwijnen. -</p> -<p>„Als ik een verbond van vriendschap met de Boeren maak, zullen zij dan mij tegen mijne -vijanden helpen?” vroeg de slimme Kaffer-kapitein. -</p> -<p>Retief zag echter door de strikvraag en antwoordde: „Als kapitein Sikonyella’s vijanden -hem aanvallen, zullen de Boeren hem zekerlijk helpen.” -</p> -<p>„Zult gij mij tegen Moshesh helpen,” was de volgende vraag. -</p> -<p>„Wij zullen niet toelaten dat Moshesh u aanvalt. Doet hij dit, dan zullen wij hem -straffen.” -</p> -<p>Sikonyella deed een tevreden <i>Hm!</i> hooren, alsof hij gerustgesteld was. -</p> -<p>„Ik zal een vriendschapsverbond aangaan met de Boeren,” vervolgde hij na eenig stilzwijgen: -„op deze voorwaarde dat zij mij zullen helpen tegen mijne vijanden, en ik hen tegen -de hunne.” -</p> -<p>Toen dit aan Retief vertaald werd, zeide hij aan David om de geschenken te halen, -die hij medegebracht had, en David ging toen naar buiten en kwam <span class="pageNum" id="pb37">[<a href="#pb37">37</a>]</span>spoedig terug met een geweer, een zakje <span class="corr" id="xd31e502" title="Bron: kruid">kruit</span>, een zakje kogels, en een doek, waarin iets gewikkeld was. -</p> -<p>Retief nam het geweer, het <span class="corr" id="xd31e507" title="Bron: kruid">kruit</span> en de kogels, en zeide tot Willem: „Geef dit aan kapitein Sikonyella als een geschenk -van mij en als bewijs van ons verbond.” -</p> -<p>Sikonyella was opgetogen van blijdschap, toen hij dit geschenk ontving, want een extra -goed geweer, zooals dit er een was, had hij al lang begeerd. -</p> -<p>Op een wenk en een paar woorden van hem, sprong een der raadslieden op, en liep een -der hutten binnen en kwam terug met een prachtige Karros van tijgervellen. -</p> -<p>Sikonyella overhandigde die aan Willem: „Geef die aan den grooten kapitein der Boeren, -en zeg hem dat Sikonyella trouw zijn verbond zal bewaren.” -</p> -<p>Retief had nu den doek losgemaakt en haalde er een halssnoer uit van groote kralen -van allerlei kleuren en dit gaf hij aan Ma Ntatisi ten geschenke. De oude vrouw greep -gretig naar het snoer, en deed het dadelijk om haar hals, waarna zij opstond en de -hut aan de achterzijde inging, zeker om haar kostbaar geschenk aan Sikonyella’s vrouwen -te gaan wijzen. -</p> -<p>Tot op dit oogenblik waren Retief en zijne volgelingen staande gebleven; maar Sikonyella -liet nu matten voor hen spreiden, om op te zitten. Ook zond <span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span>hij eenige Kaffers om voor de paarden te zorgen, en het goed op de paarden te bergen -in eene daartoe aangewezen hut, en verder gaf hij last om aan de dienstboden der blanken -het noodige voedsel te verschaffen. -</p> -<p>Er vond toen nog een lang gesprek plaats tusschen Retief en den Kafferkapitein. -</p> -<p>Een hut werd daarna den Boeren aangewezen, waar zij konden overnachten, en daar de -hut nieuw en schoon was, was het volstrekt geen slechten slaapplek. Ook zond Sikonyella -een slachtbok, melk, mielies en „juala” of Kafferbier, dat, zooals Hans zeide, glad -niet slecht smaakte. -</p> -<p>Den volgenden morgen vertrok Retief en de zijnen, na Sikonyella gegroet te hebben, -en vervolgden hunnen weg naar Thaba Bosigo. -</p> -<p>Ook Moshesh ontving hen goed, en trad ook in een vriendschapsverbond met de Emigranten. -Retief was zeer in zijn schik met den uitslag zijner reis, en toen hij, na tien dagen -weg te zijn geweest, weder te Vetrivier terug kwam, kon hij zijne vrienden aldaar -verzekeren, dat zij voor de naburige Kaffers niet behoefden te vreezen. -</p> -<p>Kort na Retiefs terugkomst kwam er een nieuwe trek der Emigranten, onder aanvoer van -den ouden patriarch Jacobus Uys. Zij kwamen uit het district <span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span>Uitenhage, en waren een groote aanwinst voor de Boeren, vooral in den persoon van -Peter Lavras Uys, den zoon van den ouden Jacobus. Deze had in den Kafferoorlog van -1834 aan de zijde van Retief gestreden en zijne dapperheid en krijgskunde waren hoog -geroemd, zoowel door Engelschen als Afrikaners. Zulke mannen had men noodig en het -was geen wonder, dat Pieter Lavras Uys, kort na zijn aankomst, gekozen werd als een -der kommandanten. -<span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch4" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch4.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o014.png" alt="HOOFDSTUK IV." width="640" height="199"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK IV.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het zou, geachte lezer, inderdaad een lang verhaal wezen, wanneer ik u hierin <i>alles</i> ging vertellen, wat er in de jaren 1837 en 1838 met de Emigranten gebeurde, en bovendien -zou het u misschien beginnen te vervelen. Wanneer gij van de geschiedenis dier jaren -meer wilt weten, dan recommandeer ik u ten sterkste het lezen van het uitmuntend werk -van den heer Dr. G. M. Theal, getiteld: „Geschiedenis der Boeren in Zuid-Afrika,” -een boek dat elk rechtgeaard Afrikaner in zijn huis behoorde te hebben. Ik ben echter -verplicht om zekere feiten over te slaan, teneinde den draad van dit verhaal niet -te verliezen. -<span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span></p> -<p>Het was steeds den wensch der Emigranten om een zeehaven van hun eigen te hebben, -daar zij alsdan geheel onafhankelijk van de Kolonie en de Engelschen konden zijn, -en vrijen handel konden drijven met andere Europeesche natiën. Retief zag dan ook -in, dat men niet kon blijven, waar men thans was, en met dit doel sloeg hij het oog -op Natal. Doch Natal was in de macht van Dingaan, den koning der machtige Zulu-natie, -en de eerste zaak die dus moest verricht worden, was het oprichten van een verbond -met Dingaan. Ten einde dit te doen, besloot Retief, om zelve een reis naar Natal te -doen, en den Zulu-koning een bezoek te brengen. -</p> -<p>In October 1837 vertrok Retief met een klein escort. Frans Joubert, Abraham Greyling -en nog zes andere Emigranten begeleidden hem als escort, en verder nam hij een achttal -kleurlingen mede, waaronder natuurlijk den trouwen Willem. Hoe het met die reis afliep, -zullen wij later uit Retiefs eigen mond vernemen. Wij zullen hem dus niet vergezellen, -maar bij het kamp te Vetrivier blijven. -</p> -<p>Het is de 18<sup>de</sup> November 1837, ’s avonds om negen uur, en inderdaad een prachtige avond. De dag was -heet geweest, doch nu woei er een zachte koelte, en de bijna volle maan scheen helder -aan den wolkeloozen <span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span>hemel. Buiten het kamp, bij de kralen, brandden er een aantal vuren, want de leeuwen -zijn nog steeds brutaal en zouden, zonder zulke voorzorgen, licht een half dozijn -ossen in het stof doen bijten. Derhalve is er ook steeds een wacht van eenige blanken -bij de kralen, behalve verscheidenen van het volk. Op dezen avond is David Malan een -van de wacht, en op het oogenblik stapt hij met het geweer op den schouder en een -pijp in den mond rustig op en neer, tusschen het kamp en de kralen. Maar toch heeft -hij ooren en oogen open, en het fijnste geritsel in het gras wordt door hem gehoord, -en zelfs de vleermuizen ontsnappen zijne scherpe oogen niet. In het kamp is alles -blijkbaar doodstil; hier en daar brandt nog een licht in een wagen, maar dat is dan -ook al. -</p> -<p>Daar hoort David den zachten tred van iemand, die door het gras uit de richting van -het kamp komt. Hij laat echter zijn geweer rustig op den schouder rusten, want aan -den voetval weet hij wie het is, en spoedig in den helderen maneschijn ziet hij een -vrouwelijke gedaante naar hem toekomen. -</p> -<p>„David,” roept eene zachte meisjesstem, en David blijft stilstaan. Een oogenblik later -is Martje aan zijne zijde, en heeft hij haar een hartelijken kus gegeven. -<span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span></p> -<p>„Mensche!” zeide David, „ik dacht dat je van avond niet zou komen, Martje. Jij hebt -mij lang laten wachten.” -</p> -<p>„Ik kon niet eerder komen, want Ma was nog niet aan slaap, en ik heb Mimi gevraagd -om zoo lang op te zitten tot ik terug kom.” -</p> -<p>De twee geliefden liepen op en neder onder allerlei zoet gekeuvel. -</p> -<p>„Ik wonder wanneer Pa en Oom Piet komen,<span class="corr" id="xd31e554" title="Niet in bron">”</span> zeide het meisje. „Ma is al recht angstig en ik word ook bang, dat hullie misschien -een ongeluk is overgekomen.” -</p> -<p>„Och wat,” zeide David lachend, „jullie vrouw-menschen wordt ook zoo gauw bang voor -niks. Oom Pieter is zeker opgehouden in Natal, en het zal mij niets verwonderen, als -hij ons goede tijding brengt, wanneer hij terugkomt. Ik wou dat ik met hem samen gegaan -was.” -</p> -<p>„Jij hebt ook geen stuk rust, David,” hernam het meisje. „Je wil altijd rondrijden -en werkschaften.” -</p> -<p>„Je wil toch niet, dat ik, net zooals een jong meisje, altijd bij het vuur moet zitten,” -was het lachende antwoord van den jongen man. „Stil,” riep hij toen, „ik hoor iets.” -</p> -<p>Beiden luisterden. „Dit is paardenruiters,” riep David, „en ik wed dit is Oom Pieter.<span class="corr" id="xd31e562" title="Niet in bron">”</span> -<span class="pageNum" id="pb44">[<a href="#pb44">44</a>]</span></p> -<p>Het paardengetrappel kwam nader, en spoedig, in het maanlicht, zag men een troepje -ruiters die snel naar het kamp toekwamen. -</p> -<p>Martje was thans weggesneld, zoo gauw hare beenen haar konden dragen, en David, zijn -geweer in gereedheid houdende, riep: „Wie is daar?” -</p> -<p>„Goede vrienden,” was het antwoord van eene zware mansstem, die David dadelijk herkende -als de stem van Pieter Retief. -</p> -<p>„O, is dat jij, David,” zeide de Kommandant-Generaal, toen hij nader kwam, en hij -boog over den nek van het paard en schudde den jongen man de hand. „En hoe gaat het -hier, nog alles frisch?” -</p> -<p>„Ja Oom, dit gaat nog alles goed,” antwoordde de jongeling: „ons begon net bang te -worden dat daar iets met jullie een ongeluk gekrijg had, omdat jullie zoo lang weg -bleef.” -</p> -<p>Tegen dezen tijd waren de andere wachten ook op de plaats aangekomen, en groetten -de ruiters. Oom Jan Greyling, een goede, oude dikke kerel, was zoo verblijd, dat hij -den Kommandant-Generaal weer zag, dat hij, uit pure opgewondenheid, zijn geweer in -de lucht afschoot, en daarop ging het boms! boms! uit de andere drie geweren ook. -In een oogenblik waren de lichten in het kamp aan het branden, en een twintigtal Boeren -kwamen hard aangeloopen, <span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span>met een angstig: „Wat is dit? Wat mankeer?” Toen zij uitvonden, wat het was, volgde -er nog een aantal geweerschoten, en toen begeleidden allen de aangekomenen naar het -kamp. -</p> -<p>Nu vond er een gegroet en gezoen plaats, en een gevraag en gepraat, dat een mensch -hooren en zien verging, en toen de vrouwen vernamen, dat de ruiters nog niet dien -avond gegeten hadden, werden er vuren aangestoken, ketels gekookt en vleesch gebraden. -</p> -<p>Het was Retief en de zijnen onmogelijk om op alle vragen te antwoorden, en hij zeide -dan ook, dat hij overmorgen eene volksvergadering bij elkaar zou roepen en behoorlijk -verslag geven van zijne reis, en tot zoolang moest men maar een beetje geduld hebben. -</p> -<p>Dien avond was het over twaalven, toen er weder rust in het kamp was, en toen David -kort daarop van zijne wacht afgelost werd, waren allen reeds in slaap, en kroop hij -stilletjes in den wagen naast zijn neef Lang Hans, die reeds hard aan het snorken -was. -</p> -<p>Den volgenden morgen was het levendig in het kamp. Een aantal jonge Boeren, en ook -eenige ouderen waren reeds vroeg bezig hunne paarden op te zadelen, teneinde kennisgevingen -aan de verschillende <span class="pageNum" id="pb46">[<a href="#pb46">46</a>]</span>kampen te brengen, dat den volgenden dag om één uur in den namiddag, er een groote -vergadering zou plaats vinden te Winburg. Een tal van anderen waren gereed om het -veld in te gaan, om wild te schieten, want natuurlijk moest er voor kost gezorgd worden -voor allen, die de vergadering bijwoonden. Derhalve waren de vrouwen dan ook hard -bezig met broodbakken en andere noodige toebereidselen te maken. -</p> -<p>Dien dag verloor David Malan bijna het leven en wel op de volgende wijze<a class="noteRef" id="xd31e584src" href="#xd31e584">1</a>. Hij was gaan jagen, en zag op een afstand een klein troepje mooie koodoo’s waarvan -hij er graag een wilde hebben. Daar echter de koodoo’s zeer fijn zien en tamelijk -wild waren, zag David rond naar eene gelegenheid om hen te bekruipen. Niet ver van -hem was eene diepe sloot, die naar het scheen dicht achter de koodoo’s liep, en dit -was dus eene schoone kans. David daalde dan ook met paard en al den steilen wal der -sloot af, en bond toen zijn paard aan een sterken wortel vast. Hij zag naar zijn geweer, -deed nieuw kruid in de pan, en sloop toen behoedzaam in de sloot voort, nu en dan -voorzichtig over den wal loerende, <span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span>om te zien hoever hij nog van het wild af was. Toen hij dit de derde keer deed, vond -hij, dat hij nog meer dan driehonderd treden van hen af was, en dit was een veel te -lang schot voor zijn ouden Sanna. Hij wilde juist weer in de sloot afdalen, toen hij, -met het omdraaien van zijn hoofd, iets zag dat voor een oogenblik zijn bloed in de -aderen deed verstijven. Op veertig treden afstands, tusschen het hooge gras lagen -een zestal leeuwen, drie mannetjes en drie wijfjes. Zij lagen met hun achterlijf naar -David toegekeerd, en schenen vast in den slaap. De naaste leeuw, een groot mannetje, -lag half op zijne zijde. Zooals ik zeide, schrok David voor een oogenblik, maar dadelijk -daarop kwam zijn jagersgeest hem te hulp en dacht hij, dat er hier een kans was om -een leeuw te schieten, zoo prachtig als hij het maar ooit kon hebben. Hij sloop dan -ook voorzichtig tegen den wal der sloot op, en mikte toen zeer precies op den naastbijzijnden -leeuw. Het schot dreunde, en David gleed dadelijk den wal af, en laadde zoo snel mogelijk -zijn geweer. Niets hoorende, kroop hij weder den wal op en loerde. De leeuw waarop -hij korrel gevat had, lag roerloos dood, de andere vijf waren opgestaan, doch niet -wetende, waar het schot vandaan kwam, stonden zij nog met hunne koppen van David weggekeerd. -Op omtrent vijftig treê stond een ander <span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span>mannetje, den kop hoog opgeheven, en de lucht insnuivende om den vijand te ruiken, -doch gelukkig woei de wind in de richting van David. De jonge man legde zich bedaard -op de knie en vuurde, korrel vattende op den achterkop des leeuws. Weder knalde het -schot, en weder liep David den wal af en laadde zijn geweer. Doch nu schoot hem plotseling -de gedachte in het hoofd, dat wanneer de leeuwen omsprongen en naar de sloot kwamen, -hij een verloren man zou zijn, want tegen vier leeuwen op eens was hij niet opgewassen. -Deze gedachte deed hem langer in de sloot blijven, dan hij anders zou gedaan hebben. -Toen hij echter na verloop van vijf minuten niets zag of hoorde kroop hij nogmaals -den wal op. Daar lag de tweede leeuw in den doodsstrijd, en gaf juist de laatste stuiptrekking, -terwijl de vier andere leeuwen bezig waren om met groote sprongen zich te verwijderen. -David keek hen na, totdat zij goed en wel achter een hoog randje verdwenen waren. -Toen stapte hij naar de twee doode dierenkoningen en begon hen zoo snel mogelijk de -huid af te stroopen, iets dat hem een volle twee uur bezighield. Toen hij dien avond -thuis kwam in het kamp, bracht hij geen ander wild mee dan één springbok, maar in -de plaats daarvan had hij twee prachtige leeuwenvellen. -</p> -<p>Toen Martje van haar geliefden diens avontuur <span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span>hoorde, was zij erg kwaad op hem voor zijne onvoorzichtigheid, maar die boosheid was -spoedig over, toen zij hoorde dat een ieder, en zelfs haar vader den jongen man prees -voor zijne onverschrokkenheid. Toen was zij, in plaats van kwaad, trotsch op haren -jongen minnaar. En welk rechtgeaard Afrikaner meisje zou dit niet wezen? -<span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div class="fndiv" id="xd31e584"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e584src">1</a></span> Het volgende is een werkelijk gebeurd feit, mij eens door een ouden geloofwaardigen -voortrekker verhaald, die zelf de hoofdrol er in speelde. <a class="fnarrow" href="#xd31e584src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="ch5" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch5.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK V." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK V.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">„Het volk is koning,” dat hoort men nog heden dikwijls zeggen in de beide Republieken -van Zuid-Afrika. Is dit in zekeren zin nog een waar woord, in den tijd van den Grooten -Trek was het ongetwijfeld waar. Geen belangrijk besluit werd genomen zonder dat men -het volk raadpleegde, en elke man, van 18 jaar en daarboven, had een stem in de Volksvergadering. -Op zulk een Volksvergadering wil ik mijne lezers nu brengen, en dat wel op die, welke -te Winburg gehouden werd twee dagen na de terugkomst van Pieter Retief van Natal. -</p> -<p>Winburg was toenmaals nog geen behoorlijk opgemeten dorp. Het was nog een boerenkamp, -maar er <span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span>waren reeds verscheidene hartebeest huisjes opgetrokken, en er stond een aantal tenten. -De wagens stonden in een wijden kring om het dorp, niet in echt lagerfatsoen, maar -zoo, dat in een korten tijd men ze in een lager zou kunnen vormen. -</p> -<p>Heden echter had men de wagens in een nauweren kring, buiten het eigenlijke kamp getrokken, -en binnen de ruimte door hen ingesloten, zou de Volksvergadering plaats vinden. Er -was een groot aantal Boeren aangekomen uit de omringende kampen, en Winburg was bijzonder -levendig. Om tien uur vond er eene bijeenkomst plaats van de leiders, waarop men besprak, -wat men voor het volk zou brengen, en welke plannen men ondersteunen zoude. Kommandant -Potgieter was echter op deze vergadering niet tegenwoordig; hij was naar <span class="corr" id="xd31e606" title="Bron: Thaba’ Nchu">Thaba ’Nchu</span> geweest en kwam eerst om twaalf uur te Winburg aan. -</p> -<p>Om twaalf uur gingen allen het middagmaal gebruiken, en toen men eenige pijpjes gerookt -had, luidde er een klok om de menschen bij elkander te roepen, en spoedig was het -in den wagenkring stampend vol. Een aantal Emigranten zaten op veldstoeltjes; de jongeren -stonden meest. Op de voorkisten der wagens zaten de vrouwen en meisjes, die, hoewel -zij niets te zeggen hadden, toch erg nieuwsgierig waren. -<span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span></p> -<p>Aan de eene zijde van den kring stonden eenige tafels met stoelen er bij. Aan den -eenen kant van die tafel stond een „tamai” inktkoker, waarbij een dozijn ganzenvederen -lagen, die voor pennen moesten dienen, want stalen pennen waren toen nog niet in Zuid-Afrika -bekend. -</p> -<p>Juist om half twee trad Pieter Retief den wagenkring binnen, gevolgd door de Kommandanten -Hendrik Potgieter, Gert Maritz en Piet Uys, en door de leden van den Volksraad Jan -Gerrit Bronkhorst, Christiaan Jacobus Liebenberg, Pieter Greyling, Daniel Kruger, -en Stephanus Janse van Vuuren. -</p> -<p>Deze namen aan de tafels plaats, slechts den middelsten stoel onbezet latende. -</p> -<p>Toen zij plaats hadden genomen en er eenige stilte was onder het publiek, stond Gert -Maritz op en stelde voor, dat de heer Charel Cilliers als Voorzitter zou worden gekozen. -Dit werd behoorlijk gesecondeerd door den heer Pieter Greyling, en met handengeklap -aangenomen. -</p> -<p>Oom Charel trad toen voor uit het publiek en nam den Voorzittersstoel in, dat wil -zeggen den middelsten stoel. -</p> -<p>Daarop werd voorgesteld, gesecondeerd en aangenomen, dat de heer Alfred Smith als -Secretaris zou worden aangesteld. Deze was een schoolmeester, die <span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span>met Pieter Retief was samengekomen, en ook als private Secretaris van dezen ageerde, -zoodat hij onder de Emigranten de vaardigste met de pen was. Hij was reeds een bejaard -man van omtrent zestig, en toen hij nu vooruittrad naar de plek waar de groote inktkoker -en de pennen stonden, kon men zien, dat zijne haren reeds spierwit waren. Een der -jongelingen haalde toen op zijn verzoek een half dozijn vellen blauw papier, voor -het opschrijven der notulen. -</p> -<p>Charel Cilliers gebood nu stilte, en zeide: „Laat ons den Heere Zijnen zegen afsmeeken.” -</p> -<p>De mannen stonden op, en daar in de woestijn ging een gebed op tot den grooten Jehovah, -Hem smeekende om wijsheid en leiding. Waarlijk onze voorouders waren niet ongodsdienstig, -en niet ten onrechte vergeleken zij zich zelven met de Israëlieten van ouds. -</p> -<p>Toen het eenigszins lange gebed geëindigd was met een krachtig „Amen,” begon de Voorzitter -het doel der vergadering uit te leggen. Hij zeide, dat de <span class="corr" id="xd31e626" title="Bron: Kommandant Generaal">Commandant Generaal</span> onder de leiding des Heeren veilig en gezond was teruggekomen van zijne reis naar -Natal, en nu daarvan verslag zou doen. Hij verzocht allen om ordelijk te zijn en goed -te luisteren, en na daarop Retief opgeroepen te hebben, ging hij zitten. -<span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span></p> -<p>Retief stond op en begon. -</p> -<p>„Vrienden en burgers! ik zal u zoo kort mogelijk vertellen van mijne reis. Zooals -gij weet verliet ik mijn kamp op den 3<sup>den</sup> October, in gezelschap van een escort. Wij reden hiervandaan over de Drakensbergen, -waarover wij met groote moeite een pas vonden. Toen wij den berg aan den anderen kant -afgingen vonden wij voor ons een geheel andere wereld, veel prachtiger dan deze, volop -water, prachtige rivieren, heerlijk gras en blijkbaar wonderlijk geschikt voor groot -en klein vee. Op den 19<sup>den</sup> kwamen wij aan te Durban, dat aan de zee ligt. Hier wonen omtrent dertig Engelschen, -die er een dorp aangelegd hebben, en verder een aantal kleurlingen. De Engelschen -hebben ons bijzonder goed ontvangen, boden mij een adres aan, en waren erg in hun -schik, toen zij hoorden, dat wij van plan waren ons in Natal te vestigen. Zij zonden -dadelijk een boodschapper naar Dingaan om hem te doen weten, dat ik hem kwam bezoeken, -en eenige dagen vertoefden wij toen te Durban. Op den 27<sup>sten</sup> gingen wij op weg naar <span class="corr" id="xd31e642" title="Bron: Umkungunhlovo">Umkungunhlovu</span>, de groote kraal van Dingaan, en twee der aanzienlijkste Engelschen, de heeren John -Cane en Thomas Holstead begeleidden ons als gidsen en tolken, hetgeen ons zeer te -pas kwam, daar zij goed met Dingaan bekend waren. Na eenige dagen reizens <span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span>door een prachtig land kwamen wij bij de kraal van den Zulukoning. Dingaan ontving -ons uitmuntend goed. Hij zeide dat hij blij was dat de blanken in zijne nabijheid -zouden komen, en op mijne vraag, om ons dan een stuk grond bij de rivier de Tugela -te geven, beloofde hij ons binnen een paar dagen een antwoord hieromtrent te geven, -en verzocht ons zoolang zijne gasten te zijn. Gedurende dien tijd behandelde hij ons -goed. -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e648" title="Niet in bron">„</span>Hij liet zijne regimenten krijgsdansen voor ons uitvoeren, en naar schatting waren -er zeker twintigduizend man. Het snaakste van die krijgsdansen was, dat omtrent tweehonderd -zwarte ossen met de regimenten samendansten, en net alles deden wat de krijgers deden. -En wat mij zeer verwonderde was, dat Dingaan ons een honderd en tien schapen teruggaf, -die hij zeide aan ons behoorden en die hij van Moselikatse had afgenomen, en aan de -merken was het ons duidelijk, dat dit een deel van onze schapen was, die de Matabelen -van onze menschen hadden geroofd. De schapen heb ik te Durban verkocht, omdat wij -ze niet zoo ver konden aanjagen. -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e651" title="Niet in bron">„</span>Op den 8<sup>sten</sup> November liet Dingaan ons roepen door een zendeling, Owen genaamd, die bij hem woont. -Hij liet toen den heer Owen een document aan ons voorlezen, waarin hij erkende gewillig -te <span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span>zijn, ons het gevraagde land te geven, op voorwaarde, dat wij het vee, dat sommige -van de Emigranten van hem gestolen hadden, zouden teruggeven. Ik vroeg toen Dingaan, -hoe hij wist dat het van onze menschen waren, die zijn vee gestolen hadden, en hij -zeide, dat eenige der wachters de roovers hadden gezien, dat zij op gezadelde paarden -reden en gekleed waren zooals blanke menschen, en ook geweren hadden. Ik antwoordde -dat ik zeker was, dat geen onzer menschen aan den Natal kant van de bergen was geweest, -maar Dingaan beweerde, dat als wij onschuldig waren, wij het gemakkelijk zouden kunnen -bewijzen, en dat hij dus niet het land zou geven, voor hij het vee terug had. De heer -Owen wilde toen, dat ik het document moest teekenen, maar zooals het luidde, wilde -ik zulks niet doen, omdat ik daardoor erkend zou hebben dat onze menschen roovers -waren. Na eenige woordenwisseling veranderde de heer Owen, de woorden „Boeren” in -„menschen, die er uit zagen als de Emigranten,” en daarop teekende ik het document, -voornamelijk omdat ik Dingaan niet wilde kwaad maken. -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e659" title="Niet in bron">„</span>Dienzelfden dag keerden wij terug naar Durban, en gingen van daar op onzen weg naar -huis. Kort aan de zijde van de Drakensbergen is er een kamp van eenige onzer Emigranten, -waar Jan Meijer de <span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span>kommandant van is. Oom Jan vertelde mij, toen ik daar den nacht doorbracht, dat eenige -maanden geleden een troep volk zijn kamp voorbij kwam, met een spul Zulubeesten. Hij -liet vragen, wie zij waren en zij zeiden, dat zij volk van Sikonyella waren en toen -hij hen liet komen naar het kamp, en vroeg, waar zij die beesten kregen, zeiden zij, -dat de beesten verdwaald waren geraakt, en dat zij hen van de andere zijde der bergen -hadden gebracht. Oom Jan had sterke suspicie, dat die beesten gestolen waren, maar -hij meende, dat het hem niet aanging, en dat hij niets te maken had met de ruzies -tusschen de Kaffers zelve, en hij liet hen dus rustig met de beesten gaan. Toen Oom -Jan mij vertelde, dat partij van die volk geweren hadden, en broeken en baatjes droegen, -en ook op gezadelde paarden reden, toen wist ik, dat Sikonyella de dief van de beesten -van Dingaan was. -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e664" title="Niet in bron">„</span>Nu ik terug ben, meen ik, dat het onze eerste plicht is, om aan mijne belofte aan -Dingaan te voldoen, en dit is nu aan de vergadering om te beslissen, wat ons met Sikonyella -zal doen, en hoe ons Dingaans beesten zal terugkrijgen. Krijg ons hulle, dan ben ik -zeker, dat Dingaan ons een stuk grond zal geven, en doet hij dit, dan zijn wij verzekerd -van rustig en goed in Natal te kunnen leven. Wij zullen <span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span>dan ons eigen haven hebben en zijn dan geheel onafhankelijk van de Engelschen in de -Kolonie.” -</p> -<p>Na deze lange aanspraak, die ik hier zoo volledig mogelijk heb teruggegeven, ging -Retief zitten. Charel Cilliers zeide toen, dat een ieder, die iets wenschte te zeggen, -thans kon spreken. -</p> -<p>De haastige Hendrik Potgieter was in een oogwenk op zijne beenen, en begon: -</p> -<p>„Vrienden, ik denk wij zijn allen dankbaar aan den Kommandant-Generaal voor de fluksche -wijze waarop hij zijne reis volvoerd heeft. Alleen lijkt dit mij, dat hij Dingaan -te veel vertrouwt, en ik voor mijn part, ben niet zoo zeker, dat de Zulukoning zijn -belofte zal houden. Ik heb nog nooit een Kaffer vertrouwd en ik vertrouw Dingaan ook -niet. Wat Sikonyella aanbetreft, zal ik voorstellen, dat wij dadelijk een commando -afzenden naar hem, om die beesten op te eischen en als hij ze niet opgeeft, moeten -wij hem maar goed op zijn baatje geven, en het vee afnemen. Spulletjes maken met Kaffers -geloof ik niet aan.” -</p> -<p>Frans Joubert stond toen op en sprak: „Ik geloof dat Kommandant Potgieter een beetje -te haastig is. Wij hebben nog maar suspicie op Sikonyella, maar geen vast bewijs. -Als Sikonyella die beesten niet heeft, wat vang ons dan aan. Om een vijand te gaan -<span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span>maken van Sikonyella voor niets, dat zal niet gaan, want dan halen wij ons net moeilijkheden -op den nek. Oom Hendrik was niet op Sikonyella zijn berg. Ik was daar, en ik kan hem -verzekeren, dat er vele van onze menschen zullen vallen, voor wij die sterkte genomen -hebben.” -</p> -<p>Charel Cilliers nam toen het woord. „Ik stem geheel met den heer Joubert samen, en -ik denk, dat ons eerst zachte middelen met Sikonyella behoort te nemen. Misschien -heeft de Kommandant-Generaal een plan.” -</p> -<p>„Ja,” zeide Pieter Retief, „ik heb een plan, en dit zal ik voorstellen. Ik zou een -paar onzer mannen naar Sikonyella willen zenden om hem te zeggen, dat ik hem graag -wil zien en hem verzoek naar ons kamp te komen. Ik ben zeker, dat hij komen zal, en -als hij hier eenmaal is, dan weet ik wel raad met hem; ik zal hem doodeenvoudig hier -houden, tot hij de beesten afgeleverd heeft.” -</p> -<p>Pieter Uys ondersteunde dit voorstel, en nadat eenige verdere sprekers hunne goedkeuring -er aan gehecht hadden, werd het dan ook met algemeene stemmen aangenomen. Aangezien -er niets meer te doen was, verzocht de heer Charel Cilliers aan den schoolmeester -Alfred Smith om de notulen voor te lezen, en toen deze in orde werden bevonden, werden -<span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span>zij door Voorzitter en Secretaris geteekend. Daarna sloot de Voorzitter de vergadering -met een ernstig gebed, den Heer dankende voor Zijnen bijstand en Hem biddende dien -nog verder te verleenen aan Zijn volk. -</p> -<p>Tien minuten daarna was de wagenkring ledig en stonden de Emigranten overal in het -kamp Winburg in groepjes met elkander te praten en koffie te drinken. -<span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch6" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch6.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o023.png" alt="HOOFDSTUK VI." width="640" height="187"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK VI.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Den volgenden morgen, bij het krieken van den dag, waren Lang Hans Malan, en Johannes -Joubert, Martjes oudste broeder, op weg naar Sikonyella om Retiefs boodschap over -te brengen. Willem, de getrouwe van Retief, was bij hen als tolk. -</p> -<p>Zes dagen later waren zij terug, en brachten de tijding, dat Sikonyella zou komen. -En werkelijk, op den 2<sup>den</sup> December zag men een groote troep ruiters in een stofwolk gehuld, op het kamp te -Winburg aanrijden, en men zond dadelijk kennis aan Retief, die dan ook een uur daarna -Winburg inreed aan het hoofd van een veertigtal der zijnen. -<span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span></p> -<p>Sikonyella was vergezeld van twee zijner „induna’s” en een dertigtal volgelingen. -Retief liet hem weten dat hij en zijne twee „induna’s” binnen het kamp konden komen, -maar de volgelingen buiten moesten blijven. Ten einde echter den Kafferkapitein niet -onnoodig achterdochtig te maken, liet Retief een tafel en eenige stoelen brengen, -dicht bij het einde van het kamp, waar Sikonyella zijn volgelingen kon zien. Deze -waren van hunne paarden afgeklommen, die zij toen kniehalterden, terwijl zij zelven -in een klompje op hunne hurken gingen zitten. Allen waren met schild, assegaai en -strijdbijl gewapend. -</p> -<p>Piet Retief nam plaats aan de tafel, tezamen met Piet Uys en Charel Cilliers, terwijl -de andere Emigranten zich achter hen schaarden. Ter rechterzijde van de tafel, op -een distantie van vijftig treden, stonden een dertigtal jonge Boeren, met het roer -in de hand. -</p> -<p>Sikonyella en zijn twee „induna’s”<span id="xd31e699"></span> naderden tot op een voet of twaalf van de tafel, en zetten zich toen neder op een -vel, dat voor hen op den grond was geplaatst. -</p> -<p>„Kapitein Sikonyella,” begon Retief, „ik heb u laten roepen en ik ben blij dat gij -aan mijn verzoek hebt gehoor gegeven.” -</p> -<p>Willem, die weder als tolk ageerde, vertaalde dit. -<span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span></p> -<p>„Wat wil de groote Kapitein der Boeren van mij hebben, dat hij mij zoo’n langen weg -laat rijden?” vroeg Sikonyella, die blijkbaar erg gestoord was. -</p> -<p>„Sikonyella, dit is een zeer ernstige zaak waarover ik u wil zien. Gij weet, dat eenigen -tijd geleden ik een verbond van vriendschap met u gemaakt heb en nu vind ik uit, dat -gij geen vriend der Boeren zijt.” -</p> -<p>„Wat heb ik gedaan, dat de groote Kapitein zoo iets kan zeggen?” vroeg Sikonyella -op een zeer verbaasden toon. -</p> -<p>„Gij hebt vee van Dingaan gestolen,” vervolgde Retief, „en om suspicie op de Boeren -te gooien hebt gij die beesten langs een onzer kampen gedreven.” -</p> -<p>„Ik heb geen vee van Dingaan gestolen,” zeide Sikonyella op brutale wijze. „Hoe zal -ik, een arme kapitein, het wagen om iets te nemen van den grooten, machtigen Dingaan,” -vervolgde hij op den meest onschuldigen toon. „Ben ik dan de eenigste kapitein hier; -zijn daar niet Maroko, Tawane en Moshesh. Misschien heeft Moshesh dit gedaan; hij -is een machtig Kapitein, en is niet bang voor Dingaan. Ik weet van Dingaans beesten -niets af.<span class="corr" id="xd31e712" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Retief riep den heer Jan Meyer, om wien hij gezonden had, en deze verhaalde het gebeurde -met Sikonyella’s volk. Zijn verklaring werd woord voor woord aan den Kaffer-kapitein -door Willem vertaald. -<span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span></p> -<p>„Wat zegt gij nu, Sikonyella?” vroeg Retief, toen de heer Meyer alles verteld had, -wat hij wist. -</p> -<p>„Ik kan niet daarvoor, als ander volk zeggen, dat zij tot mijn stam behooren. Hoe -weet die baas, dat het Batlokua waren.” -</p> -<p>„Sikonyella,” zeide Retief op scherpen toon, „dit helpt u niet om te liegen. Het spoor -van het vee is gevolgd tot bij uwen berg, en gij hebt het vee van Dingaan. Dingaan -heeft mij gelast, dat vee terug te krijgen, en ik eisch het van u op.” -</p> -<p>„Ik heb geen vee van Dingaan,” zeide Sikonyella op stoutmoedigen toon, en hij stond -op met zijn „induna’s<span class="corr" id="xd31e722" title="Bron: ”.">.”</span> -</p> -<p>„Grijpt ze,” was het korte bevel van Retief en voor de drie Kaffers wisten, wat er -gebeurde, waren zij tegen den grond geworpen en met riemen werden hunne handen op -den rug gebonden. -</p> -<p>Sikonyella stiet een Kafferkreet uit, en zijne volgelingen sprongen op. Tot hunne -verwondering vonden zij zich echter plotseling omringd door de dertig jonge Boeren, -die bedaard en stilletjes hen omsingeld hadden, zonder dat zij het bemerkt hadden. -Dertig geweer-monden waren op hen gericht, en zij deinsden verschrokken terug, buiten -staat hunnen Kapitein te helpen. Retief had zijne plannen goed beraamd en uitgevoerd. -<span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span></p> -<p>„Bindt den Kapitein en de induna’s daar aan dien wagen vast,” beval Retief, opstaande. -</p> -<p>„Willem, zeg aan Sikonyella, dat ik hem prisonnier zal houden totdat hij gewillig -is Dingaans beesten af te leveren. En een spul van jullie moet daar die Kaffers bewaken,<span class="corr" id="xd31e732" title="Niet in bron">”</span> vervolgde hij tot eenige der omringende Boeren. <span class="corr" id="xd31e734" title="Niet in bron">„</span>Vijftien man is genoeg, maar jullie past op, dat er niet een wegloopt. De eerste de -beste die probeert te ontsnappen, schiet jullie neer. Ik zal daarom die Kaffers wijzen, -dat ons niet hullie speelgoed is.” -</p> -<p>De bevelen van den Kommandant-Generaal werden streng opgevolgd. Sikonyella en de twee -onderkapiteins werden stevig aan het achterwiel van een wagen vastgebonden, zoodat -zij zich niet roeren konden, en David Malan ontving order om met een geladen geweer -wacht over hen te houden. -</p> -<p>De overige Kaffers werden omringd door een vijftiental Boeren en, op bevel van Retief, -gaf Willem hun kennis, dat wanneer zij trachtten te ontsnappen, zij zonder genade -zouden doodgeschoten worden, en dat zij hunne wapenen zoolang moesten afgeven. De -verschrikte Batlokua begrepen, dat zij in een val waren, en gehoorzaamden dan ook -zonder tegenstribbelen. -</p> -<p>Voedsel werd hun verschaft, en toen zij zagen, <span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span>dat men hen goed behandelde, hielden zij zich zeer rustig. -</p> -<p>Sikonyella zelf had geen aangename gedachten. Hij wist, dat hij thans in de macht -der Boeren was, en hij verzon te vergeefs naar middelen om een uitweg uit zijnen moeilijken -toestand te vinden. Het ging hem geweldig legen de borst om Dingaans beesten af te -geven, en aan den anderen kant vreesde hij, dat de Boeren een commando naar zijn kraal -zouden zenden. Hij wist, dat in zijn afwezigheid zijn volk zou vluchten, want Ma Ntatisi -was reeds oud, en zou niet meer in staat zijn om tegenstand te bieden. -</p> -<p>Dan zou zijn volk weder moeten gaan rondzwerven, misschien zich opsplitsen, en zou -hij, Sikonyella, zijn opperhoofdschap verliezen, en zelve weder een zwerveling worden, -zoo hij niet een gevangene der Boeren zou blijven. Hij raadpleegde zijn twee „induna’s” -maar deze waren niet in staat hem te helpen. -</p> -<p>Men bracht de gevangenen vleesch en brood als voedsel, en hunne handen werden zoodanig -los gemaakt, dat zij in staat waren te eten. De induna’s aten hun voedsel gretig, -doch Sikonyella raakte niets aan, maar bleef in gedachten verzonken. -</p> -<p>Dien geheelen dag en den geheelen nacht bleven de gevangenen aldus, en hoewel Willem, -op bevel van Retief, gedurende dien tijd driemaal kwam <span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span>vragen, wat het antwoord van Sikonyella was, bleef deze in een stijfhoofdig stilzwijgen -volharden. -</p> -<p>Den volgenden morgen vroeg, toen Willem weder aankwam, zeide Sikonyella, dat hij den -Grooten Kapitein der Boeren wilde zien. -</p> -<p>Retief kwam hierop naar den wagen. -</p> -<p>„Zeg aan den Grooten Kapitein, dat ik Dingaan zijn beesten zal gaan halen en hen afleveren, -als hij mij losmaakt,” zeide de slimme Sikonyella. -</p> -<p>Doch Retief liet zich niet zoo gemakkelijk verschalken. Hij wist, dat als Sikonyella -eens een vrij man was, hij noch hem, noch de beesten ooit weer zou zien. -</p> -<p>„Neen,” antwoordde hij. „Gij zult hier blijven totdat de beesten hier zijn, en zoo -ook de eene induna. De andere induna kan met de helft van uw volgelingen gaan om de -beesten te halen. Ik zal hun twaalf dagen tijd geven, en als zij dan niet met de beesten -hier zijn, kunnen zij er zeker van zijn, dat ik u, Sikonyella, zal laten doodschieten -voor uw bedrog en verraderlijk gedrag.” -</p> -<p>Het laatste dreigement, dat Retief zeker nooit uitgevoerd zou hebben, en dat hij alleen -er bijvoegde om de zaken te bespoedigen, deed Sikonyella aschvaal worden, en hij haastte -zich om te antwoorden dat hij tevreden was met Retiefs voorstel. -<span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span></p> -<p>De eene induna werd nu losgemaakt, en was binnen het half uur met twintig der Batlokua -vertrokken. Na hun vertrek gelastte Retief ook Sikonyella en den anderen onderkapitein -los te maken, doch hij liet hen goed bewaken, en des nachts werden zij weder aan het -wagenwiel vastgemaakt, op zulke wijze, dat zij op den grond konden slapen onder hunne -karossen, maar er geen kans was om te ontsnappen, daar twee man bovendien de wacht -over hen hielden. -</p> -<p>Op den tienden dag kwam de induna terug met een troepje Batlokua, en leverde 683 beesten -af, en daar Dingaan aan Retief gezegd had, dat het 700 beesten waren, nam Retief dit -getal aan. -</p> -<p>Sikonyella werd nu op vrije voeten gesteld. Voor zijn vertrek las Retief hem echter -duchtig de les en waarschuwde hem, om nooit weer met verraad tegen de Boeren te gaan. -„Maar,” zeide hij, „ten einde Sikonyella te bewijzen, dat ik hem thans vergeven heb -en weder zijn vriend ben, geef ik hem dit paard als een geschenk.” -</p> -<p>Een zeer goed paard werd toen aan den Kaffer-kapitein gegeven, die dan ook verklaarde, -dat hij een fout had gemaakt en zulks nooit weer zou doen. Daarop reed Sikonyella -naar huis, heel wat minder parmantig, als hij gekomen was. Hij had een les gehad, -<span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span>die hij niet spoedig zou vergeten, en inderdaad heeft hij zich nooit weer tegen de -Boeren verzet. -</p> -<p>Mogen er sommigen mijner lezers zijn, die het Retief kwalijk nemen, dat hij zoo hard -met Sikonyella handelde, dan vraag ik hun doodeenvoudig om de omstandigheden in aanmerking -te nemen, en als zij alles bedaard nagaan, dan zullen zij met mij de flinkheid en -krijgslist van den Kommandant-Generaal bewonderen, evenals de Emigranten het toenmaals -deden. -<span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch7" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch7.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK VII." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK VII.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het is de avond van den 27<sup>sten</sup> December 1837 en wij gaan nog eens een kijkje nemen naar het kamp bij de Vetrivier. -Wij zullen alles goed kunnen zien, want het is een heldere heerlijke avond, en hoewel -de maan maar half is, geeft zij toch zooveel licht, dat men alles duidelijk kan uitmaken. -</p> -<p>Hallo! wat is dit? Het kamp is weg. Geen tent zien wij; geen wagen; geen menschelijk -wezen. Niets dan een paar oude verlaten veekralen, een groote aschhoop, en een aantal -diepe wagensporen. -</p> -<p>Retief en de zijnen zijn zeker vertrokken, zegt ge? -</p> -<p>Wel, dat is zoo, en als gij met mij thans naar Winburg gaat zult gij hem daar zien. -<span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span></p> -<p>Mijn hemel, wat een gewoel is er in Winburg! ’t Is reeds negen ure en gewoonlijk is -het nieuw aangelegde dorpje tegen dien tijd doodstil, want Afrikaansche Boeren gaan -vroeg naar bed en staan vroeg op. Maar heden avond branden er nog overal vuren, en -ook de vetkaarsen in de tenten verspreiden nog hun somber flikkerend licht. En een -geloop en een herrie is er, die ons verbaast. -</p> -<p>„Jan, kom hier,” roept een mannenstem; „<span class="corr" id="xd31e785" title="Bron: helptjou">helpt jou</span> Ma met die potten. Maak hullie goed aan die wagen vast.” -</p> -<p>„Mimi,” roept een vrouwenstem, die gij dadelijk als die van Martje herkent, „moet -niet daar staan gezels, maar help mij die kommetjes inpakken, en dan moet jij die -koffieketeltje schoonmaak.” -</p> -<p>„David, heb jij al die ossenriemen bij elkaar?” -</p> -<p>„Ja Pa,” is het antwoord van David Malan. -</p> -<p>„Jong, loop dan gauw naar oom Frans, en vraag hem of hij niet een plat vaatje voor -mij kan leenen. Die een hier lekt banja, en daar is nou niet tijd om hem recht te -maken.” -</p> -<p>En zoo is het een geroep hier en een geroep daar, een geloop, een wertschaft, dat -men geheel verward raakt. -</p> -<p>En daar buiten het dorp is het bijna even erg. Zoowat negenhonderd wagens zijn daar -verzameld, in lange rijen, en voor elke wagen ligt het trekgoed <span class="pageNum" id="pb72">[<a href="#pb72">72</a>]</span>in gereedheid. Sommigen der wagens zijn blijkbaar nog niet in orde, want bij hen zijn -er mannen aan het werk. Daar kapt een man nog bij een groot vuur een aantal jukschijven; -hier zijn er twee bezig om een voortouw te herstellen; daar ginder zijn er drie bezig -een wagen te smeren, en hier loopt een oude kerel rond, om te zien of hij niet een -juk kan krijgen, want hij is er een kort, en heeft niet behoorlijk voor zijn goed -gezorgd. -</p> -<p>„Neef Piet, een van mijn voorossen heeft vandaag zeer gekrijg. Kan jij mij niet een -vooros leen?” -</p> -<p>„Ja, neef Andries, jij kan een krijg. Zeg maar voor zwager Willem, dat hij jou die -roode vooros van mij kan geven. Maar pas op, hij is een beetje banja wijs, en jij -moet een goede maat voor hem hebben, want hij trekt banja scherp.” -</p> -<p>Bij de kralen is het niet minder levendig. Zij zijn te klein om al het vee te bevatten, -dat er heden nacht is. Een twaalf- of vijftienhonderd ossen staan buiten of liggen -op den grond te herkauwen; en daar ginder is er een groote troep paarden, terwijl -daar bij de boomen een groot aantal schapen en bokken liggen te rusten. De ossen bulken, -de koeien loeien, de paarden hinneken, de schapen blaeren, en daartusschen hoort men -het geroep van het volk. Het geraas is oorverdoovend, en wij zullen maar <span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span>liever het dorp weder binnengaan. Daar bij een groote tent staan een half dozijn mannen, -en wij bemerken al dadelijk de forsche gestalte van den Kommandant-Generaal. Ook Charel -Cilliers, Gert Maritz, Frans Joubert, Piet Uys en Hendrik Potgieter zijn daar. -</p> -<p>„Neef Piet,” zegt Retief, „laat nu eens goed uwe gedachten gaan. Voor de laatste maal -vraag ik je of je niet met ons wil samengaan?” -</p> -<p>„Neen, oom Piet,” antwoordt Pieter Lavras Uys, „ik zal hier blijven. Het land hier -bevalt mij goed, en ik geloof dat ik hier vreedzamer zal wonen dan in Natal. De Kaffers -plagen ons hier niet, en geloof mij, oom Piet, gij zult in Natal moeilijkheden met -Dingaan krijgen.” -</p> -<p>Retief zucht en wendt zich tot Hendrik Potgieter. -</p> -<p>„En jij, oom Hendrik?” -</p> -<p>„Ik ben hier mijn eigen baas,” is het trotsche antwoord van Hendrik Potgieter; „ik -hoef hier geen mensen naar de oogen te kijken, en ik woon hier rustig. Waarom zou -ik nog verder voorttrekken?” -</p> -<p>„Vrienden,” zegt Retief, „het zij zoo. Wij zouden graag uwe hulp hebben gehad, maar -het is de wil des Heeren, dat wij moeten scheiden en wij buigen onder dien wil.” -</p> -<p>„Kommandant,” valt Piet Uys snel in, „als gij of de anderen onze hulp ooit noodig -hebt, en als gij <span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span>in gevaar zijt, laat mij slechts een woord van u ontvangen, en ik zal daar zijn om -u te helpen. Maar de omstandigheden zijn zoo, dat wij thans niet kunnen samen gaan.” -</p> -<p>Retief weet, helaas! wat die omstandigheden zijn. De oude twist tusschen Potgieter -en Maritz was weer uitgebroken, en waar Maritz heenging, wilde Potgieter niet. Maritz -ging met Retief, dus bleef Potgieter. En Piet Uys had zich aan de zijde van Potgieter -geschaard, omdat, naar hij voorgaf, ook Maritz hem beleedigd had. Het was de oude -storie van jaloezie en nijd, die tusschen de Emigranten tweedracht deed ontstaan, -en ongelukkig nog tot op dezen huidigen dag de oorzaak is waarom wij Afrikaners niet -<i>één</i> machtige natie kunnen worden. -</p> -<p>„Nu,” zeide Retief, „wij zullen elkander wel morgenochtend vroeg zien,” en met deze -woorden wenschte hij en Frans Joubert de anderen „goeden nacht,” en stapten zij het -kamp uit. -</p> -<p>Retief kwam bij zijnen wagen, en na een oogenblik met zijn vrouw gesproken te hebben, -riep hij: „Willem, zadel gauw voor Prins op.” -</p> -<p>Vijf minuten later sprong de Kommandant-Generaal in den zadel, en reed door de lange -rijen wagens, ten einde alles te bezien en de noodige orders te geven<span class="corr" id="xd31e823" title="Niet in bron">.</span> Hier bij een wagen vindt hij een vijftal <span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span>jonge Boeren, die rustig bij een vuur zitten te rooken. -</p> -<p>„Arrie, kerels,” roept hij uit, „jullie krijg immers lekker. Dit is nou niet tijd -om bij die vuur te zitten en pijp te rooken.” -</p> -<p>„Ons is kant en klaar, oom Piet,” roept Abraham Greyling uit. „Ons wacht net voor -die morgenster, en die ossen.” -</p> -<p>„Dat is fluks,” zeide de Kommandant-Generaal, die dan ook zag dat de drie naastbijzijnde -wagens in extra orde waren, gereed voor den trek. -</p> -<p>Hij reed voort, doch hield plotseling zijn paard in. „Abraham,” riep hij, „ik heb -twee adjudanten noodig voor den trek. Zal jij er een wezen?” -</p> -<p>„Met pleizier, oom Piet,” was het gulle antwoord van Abraham Greyling, die nooit „neen” -zeide, als er werk te doen was. De Kommandant reed voort. -</p> -<p>„’n Avond, nicht Mita,” riep hij tot een fluksche dikke tante, die met een viertal -dochters bezig was, om een spul goed in een wagenkist in te pakken. -</p> -<p>„Heb je nog niet een koppie koffie, ik is banja dorst.” -</p> -<p>„Oh ja, oom Pieter, daar is nog koffie,” en meteen schonk zij een kopje in voor Retief. -</p> -<p>„Heeft oom Pieter niet voor Andries gezien,” vroeg tante Mita. -<span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span></p> -<p>„Neen,” zeide Retief, „wat is er dan.” -</p> -<p><span class="corr" id="xd31e841" title="Niet in bron">„</span>Ons, is drie ossen kort,” was het antwoord van nicht Mita, „en Andries heeft al den -heelen avond rondgeloopen om ze ergens te leen te krijgen, maar hij kan er geen krijgen. -Maar daar komt hij zelf aan,” zeide zij, op een korte, dikke boer wijzende, die langzaam -en blijkbaar vermoeid aan kwam stappen. -</p> -<p>Retief groette hem, en zeide: „Wel, neef Andries, heb je drie ossen gekregen?” -</p> -<p>„Neen, oom Piet, en ik is nou zoo in die middel dat ik niet weet om wat te doen.” -</p> -<p>„Ja, maar dit is jou eigen schuld, neef Andries,” sprak Retief op scherpen toon. „Jij -had al lang voor die goed moeten zorgen, en nou kom jij op die laatste oogenblik, -en hinder die menschen, als hullie bezig is. Jij moet beter voor jou goed zorgen.” -</p> -<p>„Ja, oom Pieter, dit is wat ik hem ook gezegd had,” viel tante Mita in, die eigenlijk -blij was, dat haar eenigszins luie en onverschillige man een goede schrobbeering kreeg. -</p> -<p>„Abraham,” bulderde de zware basstem van Retief. -</p> -<p>„Ja, oom,” klonk het uit de verte, en in een minuut tijd was Abraham Greyling op de -plek. -</p> -<p>„Toe, ik zal jou zoo maar inspan als adjudant,” <span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span>zeide Retief lachend. „Hardloop, gauw naar oom Gert Maritz, en vraag hem of hij niet -drie ossen zal leenen aan oom Andries hier. Ik zal voor hullie goed staan.” -</p> -<p>Abraham liep als een haas weg, en Retief reed verder. -</p> -<p>„’n Avond David,” zeide hij tot onzen held van dit verhaal, die bezig was om een grooten -drievoet aan een wagen vast te maken. „Jij moet een van mijn adjudanten wezen. Abraham -Greyling is de andere. Of wil jij liever op den wagen zitten bij Martje?” vroeg hij, -half spottend. -</p> -<p>„Neen, oom, ik blijf bij oom Pieter. Elk ding heeft zijn tijd. Dit ’s avonds tijds -genoeg om bij die nooiens te kuier,” was het vroolijke antwoord van David Malan. -</p> -<p>Zoo rijdt de wakkere Kommandant-Generaal overal rond, hier een woord van lof sprekende, -daar berispende, hier hulp verleenende, daar weder een grapje makende, en het is bijna -twaalf uur als hij weder bij zijn wagen terugkomt, en na zijn paard aan Willem te -hebben afgegeven, zich nedervleit op den katel in den wagen om eenige uren rust te -hebben. En ook de andere Emigranten zoeken hunne legersteden, en spoedig is het dan -ook tamelijk stil in Winburg. Doch ook maar voor een paar uur <span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span>lang. De morgenster heeft nauwelijks hare verschijning gemaakt boven de oosterkim, -of er komt weer leven in de brouwerij. Vuren worden aangestoken, en koffie wordt gereed -gemaakt, en bij het eerste krieken van den dageraad hoort men het geroep van „Inspan, -inspan,” dat van den eenen wagen tot den anderen herhaald wordt, totdat het den laatsten -wagen bereikt. En nu is het woeliger dan ooit te voren. De vrouwen pakken zoo snel -mogelijk, koffieketeltjes, kommetjes, en al het verder gebruikte weg, en schikken -de wagens voor de lange reis terecht. De mannen, jong en oud, gaan naar de kralen, -en hier ontstaat een oorverdoovend lawaai. Een ieder tracht zoo snel mogelijk zijn -span ossen uit te jagen, en die bij zijn wagen te brengen. Hoe elkeen, uit die duizenden -van ossen, weet wie zijn Zwartland, of Makman, of Wildeman is, is voor den aanschouwer -onbegrijpelijk en toch vindt er, zelfs in dit half schemerlicht, geene vergissing -plaats. Een uur daarna is elke wagen ingespannen. -</p> -<p>Intusschen zijn zij, die met Uys en Potgieter te Winburg blijven, allen uit het dorpje -gekomen, om de vertrekkenden te groeten. Menige handdruk, menig „God zegen je” wordt -gewisseld; ook menige traan wordt gestort. En zoenen, wel die klappen zooals zweepen. -En treurige harten zijn er, zooals <span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span>bijvoorbeeld die van dien jongeling, die met den trek medegaat, en dat jonge meisje, -die met hare ouders te Winburg achterblijft. Die twee zijn verloofd, maar het onverbiddelijk -noodlot zal spoedig de Drakensbergen tusschen hen plaatsen, en misschien, ja misschien -zien zij elkander nooit weder. -</p> -<p>Maar ook de harten van ouderen zijn treurig, en zoo is het hart van Retief. Ernstig -en zwijgend drukt hij de hand van Potgieter; maar een diepe zucht ontsnapt zijn mannelijke -borst, als hij, met aangedanen stem den dapperen Piet Uys vaarwel zegt en Gods zegen -toewenscht. Want Uys en hij hadden zoo menigmaal naast elkander gestreden, en hadden -zoo dikwijls elkander in gevaar geholpen, dat het Retief nu wee om het harte wordt, -om van zijn ouden kameraad te scheiden. Een plotselinge stilte ontstaat onder die -groote menigte van menschen, als Charel Cilliers zijn hoed afneemt, en staande een -innig gebed opzendt aan den grooten Heer der Legerscharen, en langs menige zonverbrande -wang rolt een traan, als hij zijn plechtig „Amen” uitspreekt. En toen hoort men de -stem van den ouden Frans Joubert, die invalt met het <a id="xd31e867" href="#xd31e867ext">6<sup>de</sup> vers van den prachtigen Psalm 84</a>. -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Want God, de Heer, zoo goed, zoo mild, -</p> -<p class="line">Is t’ allen tijd’ een zon en schild.”</p> -</div> -<p><span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span></p> -<p>En daar, in den stillen morgen, bij dat eenzame dorp, verheffen zich meer dan tweeduizend -stemmen tot Jehovah, om Hem te kennen te geven, dat zij slechts op Hem vertrouwen. -Misschien is nog nooit weer dat vers in Zuid-Afrika op die innige wijze en met dat -gevoel gezongen als op dien morgen van den 28<sup>sten</sup> December 1837. -</p> -<p>Het gezang is geëindigd, en een oogenblik stilte volgt. Dan springt Retief op zijn -paard, en rijdt, gevolgd door Abraham en David, insgelijks te paard naar de voorste -wagens. Een aantal jonge Boeren komen daar ook, en rijden tot op een kleinen afstand -van de wagens, en blijven daar stilstaan, geschaard twee aan twee. -</p> -<p>Retief kijkt een oogenblik achter en om zich, om te zien of alles in orde is. Dan -zwaait hij zijn hoed en roept luid: -</p> -<p>„Trek!” en zachtjes voegt hij er bij „en moge God onze Leider zijn.” -</p> -<p>De ossen geven een ruk, de zware wagen kraakt in zijn assen en rolt dan langzaam voort, -en wagen op wagen volgen. -</p> -<p>De tocht naar Natal is begonnen. -</p> -<p></p> -<div class="figure p080width"><img src="images/p080.jpg" alt="Piet Retief zwaait zijn hoed en roept luid: „Trek! en moge God onze Leider zijn.”" width="458" height="658"><p class="figureHead">Piet Retief zwaait zijn hoed en roept luid: „Trek! en moge God onze Leider zijn.”</p> -</div><p> -<span class="pageNum" id="pb81">[<a href="#pb81">81</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch8" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch8.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o081.png" alt="HOOFDSTUK VIII." width="640" height="188"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK VIII.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Wij zullen onze lezers niet vermoeien met eene langdurige beschrijving van den trek -naar Natal; maar slechts hier en daar wat er van aanstippen. Men trok slechts langzaam -voort, want de wagens waren zwaar geladen, en men moest het vee de noodige rust geven, -en de troepen schapen en bokken konden zich slechts langzaam bewegen. Daarbij kwam -dat in het begin van Januari het eenige dagen hard regende, en men gedurende die dagen -moest stil liggen. Het was dan ook reeds den 10<sup>den</sup> Januari 1838 toen men aan den voet van de Drakensbergen kwam. Retief zond nu eenige -<span class="pageNum" id="pb82">[<a href="#pb82">82</a>]</span>klompjes menschen vooruit om te onderzoeken waar men het gebergte het beste kon overgaan -met de zware wagens. Men vond spoedig een pas (de tegenwoordige van Reenens pas), -maar het was noodig dat er eerst wat aan gewerkt zou worden voor hij begaanbaar was. -Met macht en wil ging men dan ook aan het werk, en op den vierden dag kon Retief dan -ook reeds order geven tot het vertrek. De eene helft van den trek ging eerst over, -want de weg was zoo steil en de wagens zoo zwaar, dat men voor de meesten van hen -dubbele spannen ossen moest gebruiken. Zwoegend en hijgend trokken de arme dieren -de zware gevaarten stapje voor stapje voort, en de zweepen hielden niet op met klappen. -Doch men kwam goed en wel boven op den kam van het gebergte, en nu deed zich een heerlijk -schouwspel aan de Emigranten voor. Van af hunne hoogte zagen zij neder op een der -prachtigste landen der wereld, vol zacht glooiende heuvelen, met prachtig gras bedekt, -en met planten versierd, die zij nooit hadden gezien, en waarvan zij zelfs de namen -niet kenden. En tusschen die heuvelen kronkelden zich rivieren en beken, terwijl hier -en daar groote boomen hunne trotsche kronen ten hemel verhieven. Een geheel ander -land en een geheel ander klimaat dan aan de andere zijde der Drakensbergen; blijkbaar -<span class="pageNum" id="pb83">[<a href="#pb83">83</a>]</span>een vruchtbaarder en prachtiger land dan het Winburgsche. -</p> -<p>De weg ging nu berg af en was zeer steil. Men moest de wagens zoo sterk mogelijk met -kettingen remmen, en somtijds waren de hangen zoo schuins, dat men met riemen de wagens -moest vasthouden, ten einde te beletten dat zij omsloegen in de steile afgronden. -Gevaarlijk was het dan ook inderdaad, en meer dan eens had er bijna een ongeluk plaats. -Één ongeluk vond werkelijk plaats, bij een zeer slechte plek, op een steilen krans. -De remketting van een der wagens brak, en de wagen, die toen niet door de achterossen -kon geregeerd worden, holde onwederstaanbaar voort, en den tweehonderd voet hoogen -krans af. Eene vrouw, en vier kinderen werden met den wagen medegesleept, en vonden -op vreeselijke wijze den dood. Tot op heden noemt men die plek nog <i>Ongeluks-krans</i>. -</p> -<p>Eindelijk kwam men aan op de vlakte, en hier werden de eerste wagens in lager getrokken, -en de ossen met een aantal van het volk teruggezonden, om de andere helft der wagens -te gaan halen. Retief en eenige anderen gingen ook terug, om het opzicht te voeren, -en op eenige plekken den weg nog wat te verbeteren. Op den 16<sup>den</sup> Januari waren alle wagens de Drakensbergen overgetrokken, en had men geen <span class="pageNum" id="pb84">[<a href="#pb84">84</a>]</span>ander ongeluk te betreuren dan het zooeven gemelde. -</p> -<p>Na een paar dagen rustens trok men voort, totdat men in een prachtige landstreek kwam -tusschen de Blauwkrantz- en de <span class="corr" id="xd31e918" title="Bron: Bushman-rivieren">Bushmansrivieren</span>. Hier besloot Retief vooreerst te blijven, totdat Dingaan hem de landstreek zou hebben -aangewezen, die hij aan de Emigranten wilde afstaan. -</p> -<p>Wegens het groote aantal wagens, en het vele vee was dit ondoenlijk, om een groot -lager te vormen, en men kwam dus overeen om zich te verdeelen in verschillende kleinere -lagers. Retief bleef met de families Cilliers, Joubert, Malan, Greyling en een tiental -anderen, met zoowat honderdtwintig wagens bij de Blauwkrantz-rivier; de anderen sloegen -op niet verren afstand van elkander, kleinere lagers op, tot aan de wallen van de -meer oostelijke Bushmans-rivier. Bij deze rivier ging ook Joshua Joubert, de broeder -van Martje’s vader, wonen, maar Frans Joubert bleef in het kamp van Retief, tot groote -vreugde van David, die reeds bang begon te worden dat zijne geliefde van hem zou weggaan. -</p> -<p>Er was vooreerst heel wat werk in de nieuwe lagers. Wagens moesten gerepareerd worden, -want zij hadden veel geleden door den tocht over de bergen; voor proviand moest gezorgd -worden en er viel dus heel wat te schieten, en ook moest voor <span class="pageNum" id="pb85">[<a href="#pb85">85</a>]</span>het vee gezorgd worden. Gedurende de eerste dagen was men dus druk bezig en vooral -Retief had veel te doen met het regelen van alles. -</p> -<p>Doch Retief begon nu haastig te worden om nog een bezoek aan Dingaan te gaan brengen, -en het gestolen vee, dat van Sikonyella afgenomen was, aan den Zulukoning terug te -brengen, waarna hij verwachtte, dat Dingaan hem het beloofde land zou toekennen. -</p> -<p>Doch in het lager van Retief zelve, en onder de Emigranten in het algemeen, ontstond -er een gevoel dat men Retief niet moest laten gaan. Men kon niet weten wat er kon -gebeuren, zeiden de meesten en Retief moest liever thuis blijven, en anderen in zijn -plek sturen. -</p> -<p>Ook Charel Cilliers en Gert Maritz waren van dit gevoelen, en zij gaven dit dan ook -aan den Kommandant-Generaal te kennen. Doch Retief wilde hiervan niets weten. Hij -zeide, dat indien hij iemand anders in zijn plek zond, Dingaan zich beleedigd kon -voelen en suspicie kon krijgen tegen de Emigranten. Te vergeefs boden Gert Maritz, -Charel Cilliers en Frans Joubert zich aan om in zijne plaats te gaan; te vergeefs -smeekte zijne vrouw hem zich toch niet weder in de macht van Dingaan te begeven. Retief -zeide, dat hij zijn plicht zou doen, <span class="pageNum" id="pb86">[<a href="#pb86">86</a>]</span>en dat hij volstrekt niet vreesde, dat Dingaan hem iets zou doen. Doch op sterk aandringen -van al de Emigranten stemde hij er eindelijk in toe, om een sterk escort samen te -nemen, en daarop bepaalde hij den 27<sup>sten</sup> Februari als den dag van zijn vertrek. Zestig van de flukste kerels zocht hij uit -als escort, en daaronder waren natuurlijk David Malan en Abraham Greyling, alsmede -de jongste zoon van Charel Cilliers, Pieter genaamd. Ook zouden omtrent dertig kleurlingen -samengaan als „achterrijders.” Willem wilde Retief thuis laten om zijne vrouw tot -assistentie te zijn, maar de trouwe jongen hield zoolang aan om samen te gaan, dat -Retief ten laatste er in toestemde. -</p> -<p>Vroeg in den morgen van den 26<sup>sten</sup> Febr. kwamen er drie ruiters aanrijden naar Retiefs lager. Het waren Thomas Holstead -en George Biggar van Durban en een achterrijder. De twee Engelschen waren overgekomen -om handelsbetrekkingen met de Boeren aan te knoopen, daar zij wisten dat deze thans -al het noodige van Durban zouden krijgen. Vooral was dit het geval met George Biggar, -wiens vader een groote handelsbezigheid te Durban dreef. Met Holstead was Retief reeds -goed bekend, want deze had bij de vorige gelegenheid als gids gediend naar Umkungunhlovu. -Toen hij vernam, dat Retief <span class="pageNum" id="pb87">[<a href="#pb87">87</a>]</span>den volgenden dag naar Dingaans kraal wilde gaan, bood hij weder zijne diensten als -zoodanig aan, en deze werden gretig aangenomen, daar er niemand anders was, die de -Zulutaal verstond, of den rechtstreekschen weg naar Umkungunhlovu kende. De gereedheid, -waarmede Holstead zijn aanbod maakte, gepaard met het feit, dat hij reeds dertien -jaar in Natal was en den Zulukoning goed kende, veroorzaakte dat de Emigranten eenigszins -gerustgesteld werden. Zoo maakte Retief en de zijnen dan ook alles in gereedheid om -te vertrekken. -<span class="pageNum" id="pb88">[<a href="#pb88">88</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch9" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch9.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o014.png" alt="HOOFDSTUK IX." width="640" height="199"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK IX.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Martje zat dien morgen vroeg bij de tent van haren vader, en was bezig met vleesch -in te zouten, toen haar Oom Joshua bij de tent kwam, en haar vertelde, dat Retief -den volgenden dag naar Dingaan zou gaan. -</p> -<p>Martje had reeds van het plan gehoord, en had ook vernomen, dat verscheidene der Emigranten -er tegen waren. Men had gesproken over den wreeden Zulukoning, en enkelen hadden zelfs -luid op gezegd dat Dingaan niet te vertrouwen was, en hij gemakkelijk Retief kon laten -gevangen nemen, zoo nog niet iets ergers doen. Martje was dus al „bang gepraat,” <span class="pageNum" id="pb89">[<a href="#pb89">89</a>]</span>en zij zeide dan ook dat zij het gevaarlijk vond, dat Oom Pieter zich zoo aan den -Kafferkoning vertrouwde. -</p> -<p>„Ach wat,” zeide Joshua Joubert, „ik geloof niet, dat Dingaan eenig kwaad voornemen -heeft; en bovendien neemt Oom Pieter een groot escort van zestig man mede. David gaat -ook samen.<span class="corr" id="xd31e953" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Martje schrok zoo hevig bij het hooren van deze tijding, dat zij het stuk vleesch -uit hare handen op den grond liet vallen. -</p> -<p>Oom Joshua lachte en Martje zeide: -</p> -<p>„Ach neen, Oom Joshua speul maar met mij, David zal niet zoo mal wezen om zijn leven -te gaan wagen op zoo’n tocht.” -</p> -<p>„Neen, ik maak niet grapjes,” antwoordde Joshua Joubert. „Daar komt David zelf aan, -en hij kan het je zeggen of ik waarheid spreek.” -</p> -<p>David was dan ook in een minuut bij hen, en Martje vroeg hem dadelijk of dit waar -was. -</p> -<p>„Ja,” zeide David lachend. „Oom Pieter heeft mij gekozen, en ik ben er recht blij -om. Ik wil ook eens graag zien, hoe Dingaan er uit ziet, en hoe die Kaffers den krijgsdans -uitvoeren met al die zwarte ossen.<span class="corr" id="xd31e962" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>„David jij is mal,” zeide het meisje met bevende stem. „Als die Kaffers jou doodmaakt, -wat dan,” en bij die gedachte schoten haar de tranen in de oogen. -<span class="pageNum" id="pb90">[<a href="#pb90">90</a>]</span></p> -<p>„Ach wat, Martje, jij is alweêr voor niks bang. Als Dingaan Oom Pieter had willen -vermoorden, dan zou hij dit immers den eersten keer hebben gedaan. Bovendien, daar -is net nou twee Engelschen uit Durban aangekomen, en die één kerel kent Dingaan al -jarenlang, en zegt dat hij ons niets zal doen.” -</p> -<p>Maar dit stelde Martje niet gerust en daar Oom Joshua juist wegging, begon zij haren -minnaar te smeeken toch niet te gaan. David was in zijn hart jammer voor Martje, want -hij zag dat zij werkelijk beangst was, maar hij trachtte haar aan het verstand te -brengen, dat hij toch niet kon gaan om Retief te vragen of hij kon thuis blijven. -</p> -<p>„Kijk, Martje,” zoo besloot hij, „als ik dat doe, dan zullen de anderen mij uitlachen -en zeggen dat ik bang ben. En als een lafaard wil ik niet bekend staan. Oom Pieter -heeft mij opgekommandeerd, en morgen vroeg ga ik met hem samen. Binnen veertien dagen -ben ik terug, en dan kom ik vragen wanneer ons kan trouwen.” -</p> -<p>En na deze woorden stapte David weg, na eerst in de gauwigheid een zoen te hebben -gestolen. -</p> -<p>Dien geheelen morgen dacht Martje over den tocht, en hoe meer zij er over dacht, hoe -meer overmeesterde haar een voorgevoel dat er iets vreeselijks zou gebeuren. -<span class="pageNum" id="pb91">[<a href="#pb91">91</a>]</span></p> -<p>Na het eten zat zij bij het vuur, waar het water voor de koffie kookte en haar gemoed -schoot zoo vol, dat zij begon te weenen. -</p> -<p>„Wat mankeer nooi Martje dan vandaag?” zeide eene vrouwenstem. -</p> -<p>Het was Oû Anna, de oude dienstmeid van Frans Joubert. Zij was in der tijd reeds slavin -geweest van den vader van Oom Frans; zij was op diens plaats geboren, en zij had al -de kinderen van Oom Frans groot gemaakt; de oudste zoon Johannes, en Martje, en al -de anderen waren door haar geabbaed. Toen de slaven vrij verklaard werden, bleef zij -bij Oom Frans, en diende de familie trouw voort. Martje de „kleinnooi” was haar oogappel, -en nu zij deze zag weenen, wilde zij weten wat er aan scheelde. -</p> -<p>Martje vertelde haar dat David met Oom Pieter zou medegaan, en deelde al haar vrees -mede. Zij zeide ook dat zij met haren minnaar gesproken had, maar dat deze niet wilde -luisteren, -</p> -<p>Oû Anna luisterde aandachtig, en zweeg toen eenigen tijd stil. Zij scheen plannen -te maken. -</p> -<p>„Kleinnooi, als kleinbaas David ziek is, dan kan hij immers niet saamgaan,” zeide -zij eindelijk. -</p> -<p>„Neen, Ayah,” antwoordde het meisje: „maar hij is niet ziek; hij is zoo frisch als -een paard. Ik wou <span class="pageNum" id="pb92">[<a href="#pb92">92</a>]</span>dat hij een beetje ziek werd, dan zou hij zich misschien laten ompraten.” -</p> -<p>Oû Anna zeide niets, maar stond op en ging weg. Zij stapte het lager uit, en liep -stadig in de richting van de Blauwkrantzrivier. Hier begon zij zorgvuldig naar iets -op den grond te zoeken, maar zij scheen het niet te kunnen vinden. Eindelijk gaf zij -een kreet van blijdschap, en snelde naar een klein plantje met breede, vleezige bladeren. -Zij haalde een oud mes te voorschijn en begon toen met alle macht de plant uit te -graven. De wortel van de plant was een groote knol, die wel wat op een ui geleek, -en het kostte Oû Anna eenigen tijd voor zij dien geheel uitgegraven had. Eindelijk -had zij hem geheel en al uit, en verborg den grooten wortel toen in haar voorschoot, -waarna zij al strompelend en bij zichzelve mompelend naar het kamp terugging. Daar -aangekomen kreeg zij na eenig zoeken een ouden pot in handen, die blijkbaar door den -eigenaar weggeworpen was, omdat de drie pooten er af waren. Oû Anna maakte toen een -vuur, deed water in den pot, zette dien op het vuur, en begon den bolwortel in stukjes -te snijden, en die in den pot te werpen. Zij zat daar geruimen tijd, en roerde van -tijd tot tijd in het kokende water met een stokje. Ten laatste begon het water een -lijmerig aanzien te krijgen, <span class="pageNum" id="pb93">[<a href="#pb93">93</a>]</span>en het werd al dikker, en na eenig wachten nam de oude „ayah” ook den pot van het -vuur en liet den inhoud koel worden. Hierop nam zij eenige stukken van de thans taaie -stof en wrommelde het in een ouden lap. -</p> -<p>Het was reeds drie ure in den middag toen zij bij de tent van haar baas terugkwam, -waar zij Martje bezig vond om de middagkoffie te maken. -</p> -<p>„Waar was jij al dien tijd, <span class="corr" id="xd31e993" title="Bron: oû">Oû</span> Anna?” vroeg het meisje. -</p> -<p>„Ik was zoo maar een beetje in die veld,” antwoordde de oude meid, terwijl zij op -hare hurken ging zitten bij het meisje. Zij zat geruimen tijd zoo zwijgend, en scheen -in gedachten verzonken. -</p> -<p>„Kleinnooi zegt, als kleinbaas David ziek is, dan kan hij niet met baas Pieter samen -gaan?” vroeg zij eindelijk. -</p> -<p>„Natuurlijk niet,” zeide Martje verwonderd. -</p> -<p>„Ik heb hier goed, kleinnooi, wat die kleinbaas zal ziek maken, als die kleinnooi -een stukje in zijn koffie gooit.” En met die woorden rolde zij het oude lapje los, -en wees het meisje het resultaat van haar koken. -</p> -<p>„Neen, <span class="corr" id="xd31e1002" title="Bron: oû">Oû</span> Anna,” riep het meisje verschrikt uit, „dit is jullie toovergoed, en die kleinbaas -zal daarvan doodgaan.” -<span class="pageNum" id="pb94">[<a href="#pb94">94</a>]</span></p> -<p>„Ach neen, kleinnooi,” antwoordde Oû Anna: „ik ken die goed, en hebt dit banja gebruikt. -Die kleinbaas zal net een beetje banja ziek worden, maar gauw beter worden.” -</p> -<p>Doch Martje was en bleef bang. Wel vertrouwde zij de oude „ayah”, en zij was overtuigd -dat deze David geen leed zou doen, maar toch had zij een afschuw van dat „toovergoed.” -</p> -<p>Terwijl zij nog de zaak bij zichzelve beredeneerde kwam David juist aangestapt, en -zoodra hij bij hen kwam, vroeg hij: -</p> -<p>„Martje, heb je niet een koppie koffie voor mij?” -</p> -<p>„Wacht, kleinbaas, ik zal voor kleinbaas gauw een kommetje koffie inschenk,” zeide -Oû Anna snel en, opstaande, nam zij een vuil kommetje en verwijderde zich even om -een doek te halen om het uit te wasschen, en toen zij terugkwam schonk zij spoedig -de koffie in. -</p> -<p>„Daar, kleinbaas, daar is die koffie. Dit is misschien die laatste kommetje koffie -wat kleinbaas van mij krijg, want ik hoor dat kleinbaas met baas Pieter saam gaat.” -</p> -<p>„Och wat, Oû Anna, hèt nooi Martje jou ook al bang gepraat,” zeide David terwijl hij -het kommetje uit haar hand nam. -</p> -<p>Martje was op eens doodsbleek geworden en toen -<span class="pageNum" id="pb95">[<a href="#pb95">95</a>]</span></p> -<p>David schielijk het kommetje leeg dronk, gaf zij een schreeuw. -</p> -<p>„Wat is dit, Martje,” riep David. -</p> -<p>„Niks nie,” hernam het meisje op bevenden toon; „daar hêt net iets in mijn voet gesteek;” -en zich vooroverbuigende, om hare verwarring niet te laten zien, keek zij naar hare -veldschoentjes, alsof zij naar een doorn of zoo iets zocht. -</p> -<p>„Sis, Oû Anna, jou koffie smaakt slecht van middag,” zeide David. -</p> -<p>„Dit is die melk, baasje; dit is bokmelk en die bokken hêt zeker van die stinkboschjes -gevreet,” zeide de oude ayah op geruststellenden toon. -</p> -<p>David spoegde even op den grond, om den bitteren smaak uit den mond te krijgen, en -na nog gezegd te hebben, dat hij niet meer van die koffie wilde hebben, stapte hij -verder. -</p> -<p>„Machtjes, kleinnooi! hoe kan die kleinnooi dan zoo schrik en schreeuw,” zeide de -ayah, toen David buiten gehoor was. -</p> -<p>„Ik was banja bang, Oû Anna,” antwoordde het meisje, <span class="corr" id="xd31e1027" title="Niet in bron">„</span>en als baas David nou iets overkom, zal ik banja kwaad met jou zijn.” -</p> -<p>Tot antwoord lachte de oude meid slechts en ging toen weg. -</p> -<p>Dien avond was David kant en klaar om met <span class="pageNum" id="pb96">[<a href="#pb96">96</a>]</span>Pieter Retief den volgenden morgen vroeg te vertrekken, en hij bracht dus den avond -door bij Martje. Hij was vroolijk en opgeruimd, doch het meisje was daarentegen zwaarmoedig. -Telkens vroeg zij David of hij zich niet ziek voelde, en telkens kreeg zij het antwoord, -dat hij „paerd-frisch” was. -</p> -<p>Het was omstreeks 10 ure toen David zijn geliefde den goedennacht kus gaf, en toen -zijn wagen opzocht. Martje ging ook naar bed, maar het was haar onmogelijk om te slapen. -Zij was geheel verslagen en wist niet wat te denken of hoe te doen. Werd David niet -ziek van het toovergoed van Oû Anna, dan zou hij met Pieter Retief samengaan, en Martje -had een voorgevoel, dat zij hem dan nooit weder zou zien. En als hij inderdaad ziek -werd, dan zou hij misschien kunnen sterven. -</p> -<p>Zoo lag zij nog wakker in den inwendigen tweestrijd harer gedachten, toen zij op eens -iemand hoorde hardloopen naar de tent. -</p> -<p>„Martje, Martje,” riep de stem van Lang Hans Malan; „hêt jullie niet een beetje kruiden-brandewijn? -David is op eens ziek geworden; hij heeft vreeselijke pijnen in zijn maag en doet -niet anders dan vomeeren.” -</p> -<p>Martje was in een oogenblik op en haalde een bottel kruiden voor den dag. Zij ging -met Hans <span class="pageNum" id="pb97">[<a href="#pb97">97</a>]</span>samen naar den wagen, waar ook reeds Davids vader en moeder waren. David scheen inderdaad -ziek, en toen zij hem van pijn hoorde kermen, brak het arme meisje in snikken uit, -zoodat men haar de bottel met brandewijn moest ontnemen, daar zij blijkbaar buiten -staat was om iets goed te doen. -</p> -<p>Dien ganschen nacht bleef de jonge man ziek en niets scheen hem eenige verlichting -te geven. -</p> -<p>Toen dan ook om vier uur in den morgen men zich gereedmaakte om Retief te vergezellen, -was het duidelijk, dat David te ziek was om saam te gaan en Hans Malan bood zich in -zijn plek aan, een aanbod, dat Retief graag aannam. -</p> -<p>David morde en gromde, en gaf luid zijne ergernis te kennen, dat hij moest achterblijven, -maar dat hielp nu niets. Hij gevoelde zelf, dat hij te ziek was. -</p> -<p>Retief kwam hem nog even voor zijn vertrek zien, en zeide aan zijne vrouw, dat zij -haar best voor hem moest doen. -</p> -<p>Toen gaf hij haar den laatsten zoen, sprong te paard en reed weg, zich nog even omwendende -om met zijn hand „goeden dag” te wuiven. Weinig dacht zijne arme vrouw, dat dit de -laatste keer zou zijn, dat zij haren geliefden echtgenoot zag. -<span class="pageNum" id="pb98">[<a href="#pb98">98</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch10" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch10.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK X." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK X.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Waarde lezer, ik moet u thans verzoeken om mij (natuurlijk met behulp uwer verbeelding) -te vergezellen naar Umkungunhlovu, de hoofdstad van den grooten koning der Zulu’s, -Dingaan, en dit wel op den morgen van den 7<sup>den</sup> Februari 1838. Wij zullen niet de stad ingaan, maar ons op een randje stellen ten -zuiden er van, vanwaar wij een goed uitzicht op de stad hebben. De zon is juist opgegaan -en werpt hare eerste stralen op het landschap voor ons. Umkungunhlovu noemen wij een -stad; in waarheid is het slechts een ontzettende Kafferkraal. Het bestaat uit twee -ringmuren, een groote en een kleinere <span class="pageNum" id="pb99">[<a href="#pb99">99</a>]</span>daarbinnen. Tusschen de twee ringmuren staan de ronde Kafferhutten, in regelmatige -rijen, doch die welke in de twee rijen, die het dichtst bij den binnensten ringmuur -staan, zijn grooter en hooger dan de anderen, want dat zijn de hutten der getrouwde -krijgers van Dingaan, de zoogenaamde Ringkoppen of oudgedienden, die de keurbenden -van de Zulustam uitmaken. De kleinere hutten worden bewoond door de jongere krijgers. -</p> -<p>Binnen den tweeden ringmuur, aan het verste einde staan een tiental zeer groote hutten, -waaronder vooral de middelste door hoogte uitmunt. Dit zijn de hutten van Dingaan -en zijne vrouwen, want ik behoef u niet te zeggen, dat de Zulukoning aan veelwijverij -doet. -</p> -<p>Achter de hutten zijn de veekralen, waar gij een groot aantal der kleine, groot gehoornde -koeien en ossen kunt zien, die gewoonlijk bekend zijn als Zulu’s. -</p> -<p>Terwijl wij zoo staan te kijken, wordt het levendig in de stad. Een groot aantal manschappen -verzamelen zich, en spoedig zien wij hen uittrekken. Er zijn vijf regimenten, twee -met zwarte schilden en drie met witte schilden; de zwarte schilden zijn het teeken -dat de dragers tot de Ringkoppen, de dappersten der dapperen behooren. Vooraan het -hoofd van elk regiment loopt de kolonel, of zooals <span class="pageNum" id="pb100">[<a href="#pb100">100</a>]</span>hij in het Zulusch heet de „<i>Induna-enkoolu</i>.<span class="corr" id="xd31e1067" title="Niet in bron">”</span> Een geweldige vederbos, die op zijn hoofd wuift, duidt ons zijn rang aan, doch ook -hij draagt zijn schild en zijn assegaaien. In geregelden marsch en onder het zingen -van een maatgevend krijgslied, rukt de bende of liever het leger voorwaarts, den weg -inslaande naar Natal. Misschien ontmoeten wij hen later weer; voor het oogenblik zullen -wij hen hunnen marsch laten voortzetten, en u eerst wat vertellen van den Zulustam. -Inderdaad heeft die stam zulk een groote rol in de geschiedenis van Zuid-Afrika gespeeld, -dat elke Afrikaner ten minste iets er van behoort te weten. -</p> -<p>Omtrent het jaar 1790 woonde er ten noorden van de Tugela een Kafferstam, de Abatetwa -genaamd, wiens koning den naam van Jobe droeg. De oudste zoon van dezen, Dingiswayo -geheeten, heeft een wonderlijken levensloop gehad, zoo romantisch, dat waarschijnlijk -zijn levensgeschiedenis den Engelschen schrijver Rider Haggard heeft aangespoord om -hem den held van zijn bekenden roman, <i>King Solomon’s Mines</i> te maken. Dingiswayo werd namelijk door zijn vader verdacht van pogingen om den troon -te bemachtigen, en Jobe besloot dus om zijn gevaarlijken zoon uit den weg te ruimen. -Doch met behulp van zijne zusters wist Dingiswayo <span class="pageNum" id="pb101">[<a href="#pb101">101</a>]</span>de wraak van zijnen vader te ontkomen en zocht hij zijn heil in de vlucht. Na lange -rondzwervingen kwam hij eindelijk binnen de grenspalen der Kolonie en vertoefde waarschijnlijk -in de nabijheid van Graaff-Reinet. Hier zag hij de Engelsche soldaten die in 1799 -door Generaal Dundas naar de grenzen werden gezonden, en wat hem bijzonder trof was -de wonderlijke krijgstucht die er in dit leger heerschte, en de gemakkelijkheid waarop -gedisciplineerde soldaten zich in massa’s bewogen. Hij deed zooveel mogelijk onderzoek -naar de redenen hiervan en het gaf hem veel te denken, wanneer hij die Engelsche soldaten -vergeleek met de ruwe wilde krijgsbenden van zijn eigen natie. -</p> -<p>Ondertusschen kreeg Dingiswayo bericht dat zijn vader overleden was, en dat de Abatetwa, -die niet wisten waar Dingiswayo was, den naasten erfgenaam tot hun koning hadden verkozen. -Toen hij dit vernam zond hij bericht aan zijn volk dat hij zou komen, en werkelijk -verscheen hij ook in zijn vaderland, gezeten op een fraai paard. De Abatetwa hadden -nog nooit dit dier gezien, en dit feit, te zamen met de zekerheid, waarmede zij Dingiswayo -herkenden, maakte dat hij spoedig in het bezit van zijn rechtmatigen troon was. -</p> -<p>Het eerste werk van den nieuwen koning was <span class="pageNum" id="pb102">[<a href="#pb102">102</a>]</span>om Europeesche krijgstucht in zijn leger in te voeren. Hij vormde regimenten, stelde -officieren aan, en leerde de manschappen oefeningen maken, en toen ze eenigszins in -orde waren, begon hij krijg te voeren tegen zijne naburen, waarin hij duidelijk bewees, -welk een groot voordeel hij aan zijnen kant had. -</p> -<p>Eenige jaren daarna kwam er een vluchteling bij Dingiswayo aan, namelijk Tshaka, de -zoon van Senzangakona, het opperhoofd van den kleinen Zulustam. Deze had evenals Dingiswayo -in vroegere dagen moeten vluchten voor zijnen vader, en misschien was het daarom dat -de koning der Abatetwa hem vriendelijk opnam en hem een plaats in zijn leger gaf. -Tshaka begreep terstond het nut van de indeeling van Dingiswayo’s leger, en door bekwaamheid -en dapperheid werd hij spoedig de meest geachte aanvoerder in dat leger. Toen nu Senzangakona -stierf, deed Dingiswayo de Zulu’s Tshaka als hun koning erkennen. Toen voerde Tshaka -ook krijgstucht onder de Zulustam in, en maakte hij zelfs vele verbeteringen op het -systeem van Dingiswayo, en binnenkort waren de Zulu’s een heldhaftige natie geworden. -Zoolang Dingiswayo leefde, had Tshaka vrede met hem, doch na zijn dood viel Tshaka -den Abatetwa-stam aan, versloeg hen, deed hunnen koning dooden, en lijfde den stam -bij den zijne in. Van af dien tijd voerde <span class="pageNum" id="pb103">[<a href="#pb103">103</a>]</span>Tshaka een reeks bloedige oorlogen met zijn naburen, waarin hij steeds als overwinnaar -optrad, en zoo duurde het niet lang of de Zulunatie was de machtigste stam in het -oosten van Zuid-Afrika, en zijne legers drongen zelfs voort tot aan de Bashee-rivier, -en bedreigden de Kaapkolonie. -</p> -<p>In 1828 werd Tshaka vermoord door twee zijner half-broeders Dingaan en Umthlangana. -Daarna vermoordde Dingaan op zijne beurt Umthlangana met eigen hand, en na eenige -gevechten met zijne andere broeders, bemachtigde hij den Zulutroon. -</p> -<p>Tshaka was een wreed koning geweest, maar hij was talentvol en wist gebruik te maken -van de talenten van anderen. Dingaan daarentegen was sluw, arglistig en bezat eene -nog dierlijker wreedheid dan Tshaka. -</p> -<p>Na dit kort overzicht van de geschiedenis der Zulu’s moet ik u, waarde lezer, nogmaals -vragen om mij te vergezellen naar dat kopje ten westen van Umkungunhlovu. Reeds aan -den voet er van schrikken wij, want hier en daar zien wij doodsbeenderen en doodshoofden. -Ja, dat is een akelige plek waarheen ik u breng, het is de plaats des Doods, de plaats -waar Dingaan al zijne slachtoffers doet vellen. Maar volg mij en dan zal ik u nog -iets wijzen. Kijk eens hier, daar liggen een aantal lijken, <span class="pageNum" id="pb104">[<a href="#pb104">104</a>]</span>blijkbaar kort geleden gedood, want er is nog geen spoor van ontbinding te zien. „Wat,” -roept gij verbaasd uit, „maar dit zijn immers blanken.” -</p> -<p>Inderdaad, het zijn blanke menschen, die hier dood liggen, en gij kent hen ook. Hier -ligt de arme sterke Hans Malan, een geweldige wond op zijn hoofd wijst u, dat met -een kirie zijn schedel verbrijzeld werd. Daar, dicht bij hem ligt Thomas Holstead, -de Engelsche gids, insgelijks met verbrijzelden schedel. En zoo telt gij vijfenzestig -blanken, allen dood op dien vreeselijken kop en zoo wat dertig kleurlingen. Behoef -ik u te vertellen, dat dit Retief en de zijnen zijn, die hier vermoord liggen? Maar -waar is Retief zelve? -</p> -<p>Gaat even hier ter zijde. Daar ligt hij, dood en mishandeld. Zijn dood lichaam is -opengesneden; zijn hart en zijn lever zijn uitgehaald, en liggen daar ginder op den -weg naar Natal begraven. Hij is het eenigste lijk, dat aldus mishandeld is; de anderen -liggen zooals zij gevallen zijn; zelfs geen kleedingstuk is hen van het lijf genomen, -ook niet van Retief, om wiens schouder een veldflesch en een bladzak hangen. -</p> -<p>Treurige plaats voorwaar! Eene plaats die heilig behoort te zijn voor alle Afrikaners; -eene plaats waar een grafteeken behoort opgericht te zijn. -<span class="pageNum" id="pb105">[<a href="#pb105">105</a>]</span></p> -<p>Maar laat ik u in het kort vertellen, hoe Retief en de zijnen hunnen dood vonden. -</p> -<p>Pieter Retief en zijn escort, geleid langs den kortsten weg door den heer Thomas Holstead -kwamen op den 3<sup>den</sup> Februari 1838 te Umkungunhlovu aan. Dingaan ontving hen bijzonder vriendelijk en -prees de Boeren zeer voor hun gedrag in zake het vee van Sikonyella. Slechts zeide -hij dat het hem speet dat Retief niet den Roover-kaptein had samengebracht. Hierop -liet hij weder spiegelgevechten en krijgsdansen houden door de Zuluregimenten, en -verschafte zijne bezoekers rijkelijk voedsel. Den volgenden dag trok de heer Owen, -de zendeling, een document op, waarin Dingaan een groot stuk grond van de Tugela tot -aan de Umzinvubu rivier aan de Boeren ter bewoning afstond. Dit document werd toen -door Dingaan met zijn merk voorzien, en drie Boeren zoowel als drie der groote Raadsheeren -van den Zulukoning teekenden het of plaatsten er hun merk op als getuigen. -</p> -<p>Geheel tevreden met den uitslag van zijn bezoek, en met niets dan dankbaarheid in -zijn hart voor Dingaan, vertoefde Retief nog den 5<sup>den</sup> Februari te Umkungunhlovu. Op den morgen van den 6<sup>den</sup> maakte hij zich gereed om te vertrekken. De paarden waren opgezadeld en Retief en -de zijnen wilden <span class="pageNum" id="pb106">[<a href="#pb106">106</a>]</span>thans Dingaan groeten. Deze deed hun weten dat zij in den binnensten ringmuur konden -komen, maar dat zij hunne geweren buiten moesten laten. Een groot aantal der Boeren -waren onwillig dit te doen, want zij vreesden verraad, maar de heer Holstead, die -een gesprek met eenige der Zulu-induna’s gehad had, verklaarde dat geen vreemdeling -toegelaten werd om gewapend in tegenwoordigheid van den Zuluvorst te verschijnen. -Daarna lieten de Boeren hunne geweren bij hunne paarden. -</p> -<p></p> -<div class="figure p106width"><img src="images/p106.jpg" alt="Retief werd vastgehouden en moest den moord zijner makkers aanzien." width="463" height="646"><p class="figureHead">Retief werd vastgehouden en moest den moord zijner makkers aanzien.</p> -</div><p> -</p> -<p>Dingaan ontving hen vriendelijk en liet dadelijk Kafferbier brengen, waarvan men met -genoegen dronk. Intusschen sprak Dingaan met Retief door middel van den heer Holstead, -en gaf hij zijn spijt te kennen dat Retief niet langer bij hem wilde vertoeven. Op -eens sprong de Zulukoning op, en riep „Vangt hen!” Op die woorden stormden een aantal -der krijgers, die om Dingaan stonden, op de weerlooze Boeren, en bonden hen vast. -De heer Holstead riep uit: „Dit is klaar met ons,” en hij trachtte met Dingaan te -spreken. Deze luisterde een paar oogenblikken naar hem, doch wuifde toen zijn hand, -en zeide: „Doodt de toovenaars.” De ongelukkige Boeren, zoowel als de heer Holstead, -werden toen met geweld gesleept naar het kopje, dat als executie-plaats diende, en -daarheen bracht men <span class="pageNum" id="pb107">[<a href="#pb107">107</a>]</span>ook de achterrijders der Boeren. Hierop vond eene ware slachting plaats. Eén voor -één werden de Boeren door knopkiries gedood; Retief werd vastgehouden en moest den -moord zijner makkers aanzien; toen deze allen gedood waren, viel ook hij als slachtoffer -van den wreeden Dingaan. Zooals wij gezien hebben, werd zijn hart en lever uit zijn -lichaam gesneden, en op den weg naar Natal begraven. De Zulu’s meenden dat dit een -toovermiddel zou zijn om de blanken te beletten hun land in te trekken. -</p> -<p>Alzoo was de dood van Pieter Retief en zijne dapperen. Martje’s voorgevoelen was juist -geweest en het was aan haar en ook aan de oude Anna te <span class="sic" title="Verbetering: danken">wijten</span>, dat David Malan ook niet dood op dat kopje bij Umkungunhlovu lag. -<span class="pageNum" id="pb108">[<a href="#pb108">108</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch11" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch11.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o014.png" alt="HOOFDSTUK XI." width="640" height="199"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XI.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Den geheelen dag, na het vertrek van Pieter Retief lag David Malan nog in hevige pijnen -in den wagen. Eerst tegen den avond begon hij zich beter te gevoelen, en dien nacht -had hij een goede nachtrust, en, hoewel zwak, was hij den volgenden morgen in staat -om op te staan, want zooals alle Afrikaansche Boeren, was David een vijand van het -in bed liggen. Hij was echter vreeselijk uit zijn humeur en deed niets anders dan -spreken over de teleurstelling, die hij ondervonden had, dat hij niet met den Kommandant-Generaal -had kunnen samenrijden. Martje troostte hem zoo goed als zij kon <span class="pageNum" id="pb109">[<a href="#pb109">109</a>]</span>en zeide hem, dat het misschien de hand des Heeren was, die hem op het ziekbed geworpen -had, om hem van den dood te redden, en zij deelde hem hare vrees mede, dat Retief -en de zijnen nooit weder zouden terugkomen. David lachte haar uit, en zeide dat dit -„net vrouwenpraatjes waren,” waar geen man zich aan stoorde. -</p> -<p>Het duurde bijna een week voor David zich weder geheel sterk gevoelde, en kon uitgaan -om wild te schieten. Hoe het kwam wist hij niet, doch hij bevond op eens, dat zijn -oud rijpaard niet meer zoo goed was als vroeger, en hij begon dus om te zien naar -een ander. Bij toeval vernam hij dat zekere Joshua Joubert, die in het verst afgelegen -kamp woonde, een goed rijpaard had om te verkoopen of te verruilen, en hij vatte dus -het plan op naar dezen toe te rijden, en zoo mogelijk een ruil aan te gaan, al moest -hij dan ook iets toegeven. -</p> -<p>Op den morgen van den 16<sup>den</sup> Februari was hij dan ook reeds vroeg in den zadel, en sloeg den weg in naar het kamp -van de Botha’s, waar Joshua Joubert woonde. Het werd het kamp van de Botha’s genaamd -omdat de oude Johannes Botha de Kommandant er van was. David moest langs verscheidene -andere lagers rijden. Eerst kwam hij bij dat van de Krugers, waar de oude en dappere -Gert <span class="pageNum" id="pb110">[<a href="#pb110">110</a>]</span>Kruger het bevel voerde. Dit lager was in goede orde. De wagens waren wel niet in -een kring getrokken, doch stonden zoo na bij elkaar, dat zulks in zeer korten tijd -kon gedaan worden, als de nood het vereischte. Na een kommetje koffie gedronken te -hebben, en een weinig te hebben „gezels” reed David naar het volgende kamp, dat der -De Klerks. Ook dit lager was in goede orde en kon spoedig weerbaar gemaakt worden. -Van hier naar het lager der Jouberts was het een stijve uur en een half, doch tot -zijn groot genoegen kreeg David hier een maat, Willem Van Rensburg, die ook om bezigheid -naar het kamp der Jouberts reed. Ten minste zoo gaf hij voor; de waarheid was echter, -dat hij een beetje naar zijn nooi Johanna Van der Merwe wilde gaan kijken, die ook -in het kamp woonde. Met al dit vertoeven was het reeds bijna middag toen David en -Willem bij de Jouberts kwamen. Het trof David, dat dit lager zoo ongeregeld was. Het -was eigenlijk volstrekt geen lager. De wagens stonden ver van elkander af, meestal -dicht bij de Bushmansrivier, en hier en daar stond een tent. -</p> -<p>Nadat beiden bij oom Joshua Joubert (die een broer van Martje’s vader was) hadden -afgezadeld, en de bewoners hadden gegroet, maakte David dan ook de aanmerking tegen -Joshua, dat dit maar gevaarlijk <span class="pageNum" id="pb111">[<a href="#pb111">111</a>]</span>was om het kamp zoo uiteen te hebben. -</p> -<p>Oom Joshua lachte en zeide: „Kerel, ons is hier immers in ons eigen land, en die Kaffers -zal ons immers geen kwaad doen. Die naaste Kaffers is die Zulu’s en met hullie is -ons goede vrienden. Nog gisteren was hier twee van hullie, en hullie het ons gevraag -om werk, maar op het oogenblik het ons nog volk genoeg.” -</p> -<p>„Het hullie niks gezegd van oom Pieter?” vroeg David. -</p> -<p>„Neen, hullie zeg dat hullie van die baai afkom, en niet van Dingaans kraal. Maar -oom Pieter zal wel een van die dagen terugkomen.” -</p> -<p>„Hij is al 18 dagen weg,” hervatte David, „en hij kon al terug zijn.” -</p> -<p>„Misschien is hij gaan kijken naar die stuk grond wat Dingaan ons zal geef,” was het -antwoord van oom Joshua, die dood gerust scheen. -</p> -<p>Juist op dit oogenblik kwam de jonge Joshua Joubert de tent binnen, en begon de handel -tusschen de twee Boeren. De jonge Joshua liet zijn paard uit het veld halen, terwijl -David het middagmaal genoot, want het was nu reeds twaalf uur. Toen het paard kwam, -zag David dadelijk dat het een uitmuntend dier was, sterk en krachtig gebouwd, nog -maar vier jaar oud, en met goede pooten. Joshua <span class="pageNum" id="pb112">[<a href="#pb112">112</a>]</span>gaf niet om te ruilen; hij zou Davids paard nemen, maar dan moest deze drie ossen -toegeven. Dit was den jongen Malan te veel, en er vond heel wat geknibbel plaats, -waarna David eerst het paard moest probeeren, en er een kwartier mede rondreed, iets, -dat hem de uitstekende kwaliteit van het fiere dier dadelijk deed kennen. Eindelijk -werd men het eens. David zou zijn paard achterlaten, en den volgenden dag aan Joubert -twee groote ossen en een eenjarige os zenden. De achtermiddag en de avond werd toen -genoeglijk doorgebracht. Toen het slapenstijd was ging David, daar zoowel de tent -als de wagen der Jouberts vol was, op een kombaars slapen onder een grooten boom, -niet ver van de tent, iets waar hij niets tegen had, want het was zeer warm weer en -hoewel donkere maan, was de lucht helder en blonken de sterretjes aan den hemel. Ook -Willem Van Rensburg kwam daar eenigen tijd later slapen. Daar beiden zeer vroeg wilden -rijden, en van hunne vrienden afscheid hadden genomen, hadden zij hunne paarden op -eenige treden aan een anderen boom vastgebonden, en sliepen zij op hunne zadels, die -als hoofdkussens dienden. -</p> -<p>David kon dien nacht niet goed slapen. Hij was, hij wist niet waarom, onrustig over -het lange wegblijven van Retief, en hoewel hij trachtte om de <span class="pageNum" id="pb113">[<a href="#pb113">113</a>]</span>gedachten uit zijn hoofd te zetten met een „alles gekheid” kon hem dit toch niet gelukken. -Hij sluimerde nu en dan in, doch schrok elk oogenblik wakker. De ster, die de Boeren -de voorlooper noemen, was juist opgegaan, en David, die toen wakker lag, was juist -van plan om zijn maat te wekken, en den terugrit te beginnen, toen hij een vreemd -geluid vernam. Zich oprichtende, zag hij op eenigen afstand een aantal zwarte gedaanten, -bij de verst afgelegen wagens, en juist toen hij op de plotselinge gedachte kwam, -dat het Kaffers waren, viel er een geweerschot. -</p> -<p>„Willem, de Kaffers is op ons,” riep David luid, en op zijn voeten springende, greep -hij zijn zadel en toom, en liep naar zijn paard. Willem was dadelijk wakker en volgde -Davids voorbeeld. In een oogwenk waren beide paarden opgezadeld, en beide jonge Boeren -in den zadel. Een oogenblik zwenkte David zijn paard naar de tent van de Jouberts, -en riep: „Oom Joshua, die Kaffers val ons aan,” en daarop schoot hem plotseling de -gedachte door het hoofd, dat hij naar de andere lagers moest terugrijden, om hen te -waarschuwen. Hij riep een haastig: „Kom Willem!” aan zijn makker toe, en drukte toen -de hielen in de ribben van zijn paard. Het fiere dier, zulk een behandeling niet gewoon, -deed een geweldigen sprong, <span class="pageNum" id="pb114">[<a href="#pb114">114</a>]</span>en dit juist in tijd, want een assegaai, door een Zulu geworpen, siste langs David -voorbij. Sieraad, zooals de naam van het nieuwe paard van onzen held heette, was nu -niet te keeren, en ging op een dollen galop door, zoodat David zijn handen vol had -om het de rechte richting te doen houden. Toch zag hij even achter zich en kon in -den schemer bemerken, dat Van Rensburg in vollen galop achter hem aankwam. Deze had -ook een flink paard, en was spoedig ter zijde van David, en nu ging het lijnrecht -naar het kamp van de De Klerks, over slooten, door bosschen, over klippen; niets stuitte -de koene rijders. Zoodra het kamp in het gezicht kwam (want het was nu reeds daglicht) -riep David zijn makker toe: „Willem, zeg hullie dat hullie lager moet trek, en voor -hullie klaar hoû,” en zonder verder een woord rende hij het kamp voorbij, en bereikte -spoedig het kamp der Krugers. Oom Gert stond juist bij zijn wagen, zijn eerste kommetje -koffie te drinken, toen David zijn dampend en brieschend paard voor hem stil hield. -</p> -<p>„Wat is dit, wat is dit?” vroeg Oom Gert verschrikt. -</p> -<p>„Oom, die Zulu’s val ons aan. Hullie vermoor die menschen in Botha zijn kamp. Oom -moet dadelijk lager trek, en alles klaar maak om jullie te <span class="pageNum" id="pb115">[<a href="#pb115">115</a>]</span>verdedigen. Maak gauw, Oom, want hullie zal zeker net nou hier wezen.” -</p> -<p>Oom Gert wierp koffie en kommetje neder en weldra werd zijn stem gehoord, „Lager trek, -lager trek, die Zulu’s kom aan.” -</p> -<p>David gaf zich geen tijd om gade te slaan hoe het lager getrokken werd, hij dacht -nu slechts aan zijne ouders en aan Martje, en zijn paard de hielen in de ribben zettende, -vloog hij als een pijl verder. Hoe hij den één uur langen afstand afreed, wist hij -zelf niet. Hij gaf Sieraad de volle teugels, en deze scheen van geen hinderpalen eenige -notitie te nemen. Als een bok sprong hij over een tien voet breede sloot, en als een -haas liep hij door de klippen. David begreep dat hij op zijn paard moest vertrouwen, -en hij zag dat hij dit dan ook kon doen. Hij kneep zich dus in den zadel vast en zorgde -slechts, dat het paard de rechte richting hield. -</p> -<p>De zon kwam juist op, toen David het lager inreed. Hier moet gezegd worden dat het -lager der Retiefs, zooals dit genoemd werd, het beste in orde was. De wagens stonden -in een kring op kleinen afstand van elkander, en kon in een oogwenk verschanst worden. -David reed dadelijk naar de tent van Charel Cilliers, die de Kommandant was, in afwezigheid -van Pieter Retief. Oom Charel stond <span class="pageNum" id="pb116">[<a href="#pb116">116</a>]</span>voor zijn tent, en rookte rustig een pijp toen David aankwam. Hij was geheel uit adem, -en half stokkend, zeide hij: -</p> -<p>„Oom Charel, die Zulu’s kom aan; hullie het al die menschen in Botha’s kamp vermoord.” -</p> -<p>De dappere oude krijger had niets meer noodig. -</p> -<p>„Lager maken, die Zulu’s kom,” riep hij uit. „Trek de wagens bij elkaar,” en zoo volgde -het eene bevel na het andere. David zadelde snel zijn paard af, en liet het los staan -bij zijn wagen. Hij had thans geen tijd om voor het arme dier te zorgen hoe graag -hij dit ook wilde. Integendeel hij moest eerst helpen zorgen voor de bescherming der -vrouwen en kinderen. -</p> -<p>Een levendig tooneel vond nu plaats. In een oogenblik waren alle handen aan het werk -om de wagens in een vasten kring te trekken, zoo na mogelijk bij elkaar. Het volk -werd gezonden om bosschen en takken te kappen, om de openingen tusschen de wagens -op te vullen. Het vee werd toen zoover mogelijk aan een anderen kant van een nabijzijnden -berg gejaagd, om uit het gezicht der Kaffers te zijn, en daar werd het aan zijn lot -overgelaten. Geweren werden schoongemaakt, en Charel Cilliers liet de ammunitiewagen -openen en deelde kruid en lood uit. -</p> -<p>De vrouwen waren ook hier behulpzaam; zij hielpen <span class="pageNum" id="pb117">[<a href="#pb117">117</a>]</span>geweren schoonmaken, en een aantal hunner waren spoedig bezig kogels te gieten in -de daarvoor bestemde kogelvormen. Oom Charel was overal; hier gaf hij order om een -opening nog dichter te maken; hier vermaande hij de jongeren om bedaard te schieten -en goed korrel te vatten, zoodat de ammunitie niet verspild werd want „elke kogel -moet zijn Kaffer krijgen;” daar weder stelde hij angstige vrouwen en meisjes gerust; -dan ging hij naar de tent van Retief, en troostte diens vrouw, die thans helaas, het -ergste vreesde. -</p> -<p>„Oom, Charel, waar is die kanon,” vroeg David Malan op eens. -</p> -<p>„Mijn machtig, kerel, ik hêt die heele kanon vergeet. Hij staat daar achter bij die -tent. Loop haal hem gauw met een spul kerels dan zal ons hem hier bij den ingang plaatsen.<span class="corr" id="xd31e1186" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>De ingang was eene kleine ruimte van zoowat 8 voet breed, die thans met takken en -bosschen dicht versperd was. Het kanon werd nu hier gebracht. Het was een oud koperen -mondstuk, op een affuit dat waarschijnlijk een oud scheepskanon was geweest, en dat -door een der trekkers was medegebracht. Het was algemeen beschouwd geweest als een -nutteloos ding, maar heden kon het toch van nut zijn. -</p> -<p>„Ons kan niet banja met die ding schiet,” zeide Oom Charel, „want dit vat te veel -kruit, maar als <span class="pageNum" id="pb118">[<a href="#pb118">118</a>]</span>die Kaffers het ons hier te warm maak, dan kan ons een paar schoten op hen los.” -</p> -<p>„Maar ons hêt geen kogels, Oom Charel,” zeide een der Boeren. -</p> -<p>„Ons kan die ding met stukken lood en oud ijzer laden; hullie noem dit schroot,” zeide -de heer Alfred Smith, dien wij reeds kennen als de meester en secretaris. -</p> -<p>„Weet jij iets van die goed af, meester?” vroeg Charel Cilliers, die zelf maar weinig -met die „goed” te doen had gehad. -</p> -<p>„Ja, Oom Charel, zoo’n beetje” was het antwoord van den meester. „Ik heb al met zulke -dingen gewerkt.” -</p> -<p>In der waarheid was meester vroeger matroos op een Engelsch oorlogsschip geweest, -en had hij dus wel degelijk kennis van een kanon, en toen Oom Charel hem nu tot „kanonnier” -benoemde, wees meester spoedig dat hij zijn baantje niet vergeten had. In een oogenblik -had hij een laadstok er voor gemaakt uit een stuk hout, en een spul oude lappen en -veegde hij het kanon uit. Hij zuiverde het zundgat, en sneed een spul stokjes, waaraan -hij lapjes deed, die als lont moesten dienen en daarop liet hij door een spul volk -alle stukken oud ijzer, pot-pooten en wat maar tot „schroot” kon dienen bij elkander -maken. Met behulp der vrouwen liet hij toen kruid- <span class="pageNum" id="pb119">[<a href="#pb119">119</a>]</span>en schrootpatronen maken van oud linnen en binnen zeer korten tijd stonden er twintig -ladingen kant en klaar bij het kanon. -</p> -<p>Al dit werk nam nauwelijks den tijd van twee uur op, want men werkte met ijver en -kracht. Geen Kaffer was nog te bespeuren, en men gebruikte den tijd om zich nog steeds -beter gereed te maken en de meest zorgvuldige maatregelen te nemen. Er waren zoo wat -negentig weerbare mannen in het kamp, buiten de kleurlingen, en een aantal dezer had -men ook gewapend met geweren zoodat het geheel der verdedigers een goed eind over -de honderd was. Een aantal spaargeweren werden aan de vrouwen gegeven om die aan de -mannen achter de wagens te overhandigen, indien hun eigen geweren te warm werden. -</p> -<p>Het was bijna tien uur toen een der Boeren riep: „Daar kom hullie!” en inderdaad op -den rand, die zoowat duizend treden aan de zuidzijde van het lager was, begon zich -een dichte drom Kaffers te vertoonen. -</p> -<p>„Op jullie plek,” riep de oude Cilliers, „moet niet schiet voor hullie op ons is. -En God, de God van Israël sta ons thans bij,” voegde hij er langzaam en eerbiedig -bij. -</p> -<p>De Kaffers schenen op den rand eene consultatie te houden, hoe om het kamp op de beste -wijze aan <span class="pageNum" id="pb120">[<a href="#pb120">120</a>]</span>te vallen. Zij hadden waarschijnlijk niet verwacht, dat zij de Boeren aldus tot weêrstand -gereed zouden vinden, en dachten dat ook hier zij hen verrast zouden hebben. Eindelijk -zag men een reusachtige Kaffer, op wiens hoofd een groote vederbos prijkte, zijn armen -zwaaien en hierop begon een deel van het <span class="corr" id="xd31e1209" title="Bron: Zuli-impi">Zulu-impi</span> zich te verspreiden. Zij vormden de twee „hoorns,” totdat het geheele lager omringd -was door eenige duizenden Zulu’s. En nu volgde een helsch lawaai, dat ontzetting in -de harten der vrouwen joeg en de mannen de tanden op elkander deed knarsen. De Zulu’s -sloegen met hunne assegaaien tegen hunne schilden, en hieven hun oorlogskreet aan. -Toen—kwamen zij met een geweldige vaart van alle zijden op het lager aanstormen. -</p> -<p>De Boeren lieten hen naderen tot op zestig treden van de wagens, en toen dreunden -de geweerschoten, en een honderdtal Zulu’s beten in het stof. Doch de anderen stuitten -niet, doch kwamen aan. Thans vuurde elke Boer voor zichzelve zoo snel hij kon, en -schoot ieder zijn naastbijzijnden Kaffer neder. De strijd werd fel. De geweerschoten -knalden onophoulijk, en het geraas was oorverdoovend. Bij den ingang had Charel Cilliers -tien fluksche mannen geplaatst en deze hadden hunne handen vol, om de Zulu te beletten -door de takken en bosschen te komen. Doch <span class="pageNum" id="pb121">[<a href="#pb121">121</a>]</span>spoedig vormden de lijken der gevallen Zulu’s hier een breede borstwering. -</p> -<p>David stond voor op de wagenkist van een wagen, en elke kogel uit zijn geweer deed -een Kaffer nedertuimelen. Martje stond dicht bij hem, achter den wagen; zij had een -geladen geweer in haar hand, gereed om dit aan David te reiken, zoodra zijn eigen -geweer te warm werd. Doch dit was thans niet noodig. De Zulu’s op zulk een ontvangst -niet voorbereid, en geen kans ziende, om door den kogelregen in het lager te komen, -namen de vlucht, ten minste voor het oogenblik, en liepen zoo snel zij konden naar -het randje waar hunne makkers, die nog geen deel aan den strijd hadden genomen, stonden. -</p> -<p>Een groot aantal der aanvallers lagen dood of gewond voor het lager; bij verre de -meesten echter van deze waren dood. -</p> -<p>De Zulu’s hielden nu weder raad, en zij konden dit gerust doen, want zij waren buiten -het bereik der oude Sanna’s, die niet verder schoten dan uiterst tweehonderd treden. -De Boeren kregen nu een goed half uur rust, en dit was hun uiterst welkom, want het -gevecht was hevig geweest. Tot op dit oogenblik was er slechts een Boer licht gewond, -daar een stoutmoedige Kaffer, hem met een assegaai in den arm gestoken had. De dappere -kerel liet de wond <span class="pageNum" id="pb122">[<a href="#pb122">122</a>]</span>door zijne vrouw verbinden, en was daarna weer even gereed om op zijn post te gaan. -</p> -<p>Na verloop van een half uur begon er weder beweging onder de Kaffers te komen. Doch -ditmaal veranderden zij van tactiek. In plaats van het lager te omringen kwamen zij -nu in een dichten drom aan, en dat wel direct op de opening van het lager. Zij hadden -begrepen dat dit het zwakste punt van het lager was, en wilden nu met geweld en door -hun overmacht zich hier een weg banen. Doch Charel Cilliers bemerkte dadelijk hun -doel, hij was te veel ervaren om zich te laten verschalken. Een twintigtal man bij -de wagens latende, liet hij al de anderen post vatten in de nabijheid van den ingang. -</p> -<p>„Nu komt mijn tijd,” zeide meester, toen hij de Kaffers zag naderen, „jullie moet -nou voor pad geven.” En met deze woorden nam hij zijn lont in de hand en liet de vier -jonge Boeren, die hem hielpen, alles in gereedheid brengen om het kanon weder te laden, -zoodra het afgeschoten was. -</p> -<p>De Zulu’s kwamen stadig aan, tot op een afstand van tweehonderd treden; toen maakten -zij een wilden schielijken aanval op de opening. Doch de ontvangst die zij kregen -van het thans geconcentreerde vuur der Boeren, was geenszins malsch, en toen nu meester -zijn kanon tusschen de dichte massa afvuurde, en stukken <span class="pageNum" id="pb123">[<a href="#pb123">123</a>]</span>ijzer door hunne rijen heenvlogen, deinsden zij een oogenblik terug. Maar ook net -maar een oogenblik—toen kwamen zij met vernieuwden moed aan. Doch tegen den kogelregen -die thans op hen nederkletterde en tegen de drie schoten die meester snel op hen loste, -was zelfs Zulu-moed niet bestand, en met verlies van een groot aantal dooden, sloegen -zij op wilde vlucht. -</p> -<p>„Goed gedaan meester, dat is braaf,” riep Charel Cilliers uit toen de Zulu’s weg waren. -„Daar die <span class="corr" id="xd31e1230" title="Bron: oû">Oû</span> Griet is al te kwaai voor hullie.<span id="xd31e1233"></span> Maar nou moet jullie oppas, kerels; die ergste zal nog komen. Die andere Zulu’s zal -ons nou pak.<span class="corr" id="xd31e1235" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Inderdaad waren het slechts twee regimenten der „witschilden,” of jonge krijgers die -den aanval op het lager gedaan hadden. -</p> -<p>De Ringkoppen of Zwartschilden hadden bedaard aangekeken naar het werk hunner jongere -broeders. Nu deze geheel verslagen en moedeloos terugkwamen, stootten zij een verachtelijk -Hu! Hu! uit, en maakten zij zich gereed om te toonen hoe spoedig zij hunnen vijand -overmeesterden. -</p> -<p>Thans volgden zij weder hun oude tactiek en onder bevel van den man met den vederbos, -begonnen zij het lager te omringen. Ieder der Boeren was nu weder op zijn ouden post. -De Zulu’s sloegen als bezetenen op hunne schilden, en hieven <span class="pageNum" id="pb124">[<a href="#pb124">124</a>]</span>een ontzettenden krijgskreet aan, die het bloed in de aderen der dapperste Boeren -deed verstijven. Een storm, en de Zulu’s waren bij de wagens. Doch de Boeren weerden -zich dapper; de gedachte aan de vrouwen en kinderen gaf hun heldenmoed. De geweren -knalden zonder ophouden. De Kaffers klommen tot op de wagens, doch vonden daar ook -hunnen dood; geen Kaffer kwam het lager binnen. -</p> -<p></p> -<div class="figure p124width"><img src="images/p124.jpg" alt="De dappere Martje schiet de Zulu neer!" width="461" height="649"><p class="figureHead">De dappere Martje schiet de Zulu neer!</p> -</div><p> -</p> -<p>David was op zijn ouden post, en Martje stond weder bij hem, met het geladen geweer -in de hand. Onze held had juist een forsche Kaffer den doodskogel gegeven, op geen -drie treden afstand, toen een tweede Kaffer, bij den wagen opsprong, en voor David -zijn geweer geladen had, den assegaai ophief om den jongen Boer dien in de borst te -boren. Davids leven hing aan een draad. Hij trachtte instinctmatig de assegaai met -zijn geweer weg te keeren, doch hij voelde, dat de dood hem voor oogen stond. Daar -knalde een schot, en de Zulu, door een kogel in het hart getroffen, stortte zielloos -van den wagen neder. Het was Martje geweest die het schot had gevuurd. Zij had het -gevaar gezien waarin haar minnaar zweefde, en in een oogwenk was het zware geweer -aan haar schouder, en trok zij den trekker. Doch David kon dit niet zien, want hij -had geen tijd om om te kijken. Zoodra de Kaffer nederstortte <span class="pageNum" id="pb125">[<a href="#pb125">125</a>]</span>laadde hij zijn geweer weder en hield hij aan met vuren op de aanvallers. -</p> -<p>„Martje, die ander geweer,” riep hij opeens en het dappere meisje reikte hem dit. -Zij had het weder geladen, en ontving nu het brandend heete geweer, dat zij dadelijk -begon af te koelen met koud water. -</p> -<p>Het was inderdaad zooals Charel Cilliers gezegd had: het ergste kwam nu eerst. Een -achttal Boeren waren reeds min of meer zwaar gewond; twee zelfs waren er gedood. Bij -den ingang was de strijd het hevigst, en slechts door het nu en dan afvuren van het -kanon, dat de Zulu’s schrik inboezemde omdat bij elk schot een aantal hunner tegelijk -vielen, was men in staat deze gevaarlijke positie te verdedigen. Op raad van Cilliers -begonnen de Boeren nu hunne geweren met „loopers” te laden, waarvan er gelukkig een -geruimen voorraad in het lager was. Op den korten afstand waren deze van meer effect -dan de kogels, en de Zulu’s vonden dit spoedig uit. Zij deden nog één wanhopige poging -om de overwinning te behalen, doch tevergeefs. Toen sloegen zij op de vlucht; een -wilde vlucht, waar geen keeren meer aan was. Ditmaal hielden zij niet meer stil op -het randje; neen zij gingen het randje over en de jongere krijgers volgden hen zoo -snel hunne voeten hen konden dragen. -<span class="pageNum" id="pb126">[<a href="#pb126">126</a>]</span></p> -<p>De Boeren wachtten eenigen tijd om te zien of de vijand niet weder terugkomen zou, -en toen na verloop van een half uur geen vijand opdaagde, zond Cilliers een der Boeren -om te zien waar zij waren. Deze liep naar het randje en keek behoedzaam er over. Daarop -zwaaide hij zijn hoed en kwam hij hard terugloopen. -</p> -<p>„Oom Charel, hullie loop daar ginter over die zwart randen, en hullie loopt nog dat -het zoo barst. Terugkom zal hullie niet vandaag.” -</p> -<p>Charel Cilliers antwoordde niet. Hij knielde neder daar in het lager, en zwijgend -volgde een ieder, mannen, vrouwen en kinderen zijn voorbeeld. En toen ging er een -dankgebed op tot den God van Abraham, van Izaäk en van Jakob, die ook de God der Boeren -was, voor de overwinning aan de belegerden geschonken, en de redding uit hunnen nood. -De stem van den eerwaardigen, dapperen grijsaard sidderde van ontroering, en diep -gevoel, terwijl hij het gebed deed en zijn nauw hoorbaar Amen ging verloren in het -krachtig Amen! van zijne volgelingen. Zoo vochten die oude Voortrekkers; gedurende -den strijd weerden zij zich als leeuwen; na den strijd was hun eerste gedachte om -den Heer de glorie te geven van de overwinning. -<span class="pageNum" id="pb127">[<a href="#pb127">127</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch12" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch12.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o081.png" alt="HOOFDSTUK XII." width="640" height="188"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XII.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het laat zich begrijpen, dat de Boeren vermoeid waren na de inspanning hunner krachten, -en toch was er nog werk volop. Het was reeds twee uren en men had nog niets genoten. -Eerst moest men dus den inwendigen mensch versterken, en dit werd dan ook spoedig -gedaan. -</p> -<p>Daarna moest men de gevallen vijanden begraven. Bijna dertienhonderd Zulu’s telde -men dood, behalve een vijftig- of zestigtal gewonden. Deze werden doodeenvoudig afgemaakt, -en hoewel er personen mogen zijn, die dit wreed mogen noemen, zoo moet men niet vergeten, -dat het bloed der Boeren natuurlijk <span class="pageNum" id="pb128">[<a href="#pb128">128</a>]</span>kookte, en ook dat er geen gelegenheid bestond voor hospitalen. De gewonden kregen -dus een kogel voor den kop, en daarmeê was de zaak uit. -</p> -<p>Een aantal diepe slooten werden toen spoedig gegraven, en daarin wierp men de dooden, -die toen met aarde en steenen bedekt werden. Hierop werd het volk gezonden om het -vee in den berg bij elkander te maken, en het terug te brengen. -</p> -<p>Toen de nacht viel deed Charel Cilliers sterke wachten op eenigen afstand van het -lager plaatsen, want men kon niet weten of de Zulu’s misschien geen nachtelijken aanval -zouden wagen. In het lager sliep ook elk man met het geweer naast zich, en werden -groote vuren den geheelen nacht aangehouden. Doch de nacht ging rustig voorbij en -geen vijand vertoonde zich. -</p> -<p>Den volgenden morgen vroeg liet Cilliers een dertigtal mannen opzadelen om hem te -begeleiden naar de andere kampen, want men was angstig omtrent het lot der andere -Emigranten. Toen men bij het kamp der Krugers kwam, bevond men dat ook de bewoners -daarvan den vorigen dag een harden strijd hadden gehad, doch dat ook daar de Zulu’s -waren afgeslagen, en dit met verlies van slechts een doode en twee gewonden aan de -zijde der Boeren. Een aantal mannen uit dit kamp sloot zich bij Cilliers <span class="pageNum" id="pb129">[<a href="#pb129">129</a>]</span>aan, en men trok naar het volgende lager, dat der De Klerks. Hier hadden de Boeren -zwaar geleden; een zestal hunner was gedood en achttien waren gewond, en ware het -niet dat het slechts een betrekkelijk gering aantal Zulu’s waren, die dit kamp hadden -aangevallen, dan was de uitslag, waarschijnlijk anders geweest, want de ammunitie -in dit kamp was juist aan het opraken, toen de Zulu’s de vlucht namen. -</p> -<p>Nadat ook hier een twintigtal mannen zich bij den trein aangesloten hadden, vervolgde -men in treurigheid, den weg naar het kamp der Botha’s; want hier wist men was er geen -kans geweest voor de Emigranten om zich te verdedigen. -</p> -<p>Het tooneel, dat zich dan ook hier voor de oogen van Cilliers en zijne metgezellen -vertoonde, was dan ook een uiterst treurige. Het kamp was eene verwoesting. Gebroken -en verbrande wagens lagen overal rond; de tenten waren tegen den grond geslagen; het -huisraad lag kort en fijn op den grond en daartusschen lagen de lijken van mannen, -vrouwen en kinderen allen gedood door de vreeselijke steek-assegaai der Zulu’s. Eenenveertig -mannen, zesenvijftig vrouwen en eenhonderd vijfentachtig kinderen, allen blanken, -waren daar ternedergestrekt, en behalve hen nog tweehonderd drieenvijftig kleurling-dienstboden. -Een twintigtal Zulu’s hadden ook <span class="pageNum" id="pb130">[<a href="#pb130">130</a>]</span>het leven bij den aanval ingeschoten. George Biggar, de jonge Engelschman van de Baai, -die gekomen was om bezigheid met de Boeren te doen, lag dood op een hoop lijken. Het -vreeselijkste van dit treurig schouwspel was dat een aantal dezer lijken vreeselijk -verminkt waren. -</p> -<p>Een tijd lang stonden Cilliers en de zijnen in zwijgen dit alles aan te kijken. Tranen -rolden langs de wangen van de meest geharde Boeren; sommigen weenden overluid. Maar -spoedig begreep men dat het thans tijd van handelen was. Een aantal graven werden -tusschen de puinhoopen uitgehaald, ten einde de laatste eer aan de verslagenen te -bewijzen. De zeilen der tenten werden stuk gesneden om als lijkdoeken te dienen, en -daarop begon men de lijken uit te zoeken, en ze zoo goed mogelijk in het zeil te wikkelen. -</p> -<p>David Malan was onder degenen, die met Cilliers waren gekomen, en hij werkte hard -samen. Hij was juist bezig om met een half dozijn anderen een hoop lijken weg te dragen, -toen hij op eens een zucht hoorde. Hij keek nauwkeurig en luisterde. De zucht werd -zacht herhaald, en scheen te komen van een jong meisje dat onder de lijken lag. -</p> -<p>„Hier is een vrouw, die nog leeft,” riep de jongeling verbaasd uit, en op dit geroep -kwamen er een tiental Boeren aangeloopen. -<span class="pageNum" id="pb131">[<a href="#pb131">131</a>]</span></p> -<p>Men haalde het meisje van onder de lijken weg. Zij was vreeselijk gewond en had negentien -assegaai steken ontvangen. Naast haar lag een tweede meisje en ook zij haalde nog -adem, hoewel zij eenentwintig wonden had. Men haalde water voor de twee gewonden, -maar zij waren niet in staat te drinken. Charel Cilliers was thans nader gekomen met -Gert Maritz, en zij lieten uit een stukkene katel spoedig een draagbaar maken, en -zonden de arme gewonden naar het naastbijzijnde kamp. Hier werden zij verpleegd, en -de verwondering mijner lezers zal groot wezen, als ik hen hier vertel dat beiden het -leven behielden. De namen dezer meisjes waren Johanna van der Merwe en Catharina Prinsloo. -</p> -<p>Niettegenstaande de uiterste zorg door de Emigranten gebruikt, werd geen ander levend -persoon gevonden, en men ging voort met de dooden te begraven. Den geheelen dag was -men daarmede bezig en de zon was juist aan het ondergaan, toen de laatste schop aarde -op de graven geworpen werd. -</p> -<p>Charel Cilliers wilde eenige woorden tot de verzamelden spreken, toen iemand uitriep: -„Daar kom vijf menschen te paard aan,” en allen wendden toen hunne oogen naar de aangewezen -richting, vanwaar men de ruiters met snelheid zag aankomen. -</p> -<p>Binnen weinige minuten waren zij bij de Boeren, <span class="pageNum" id="pb132">[<a href="#pb132">132</a>]</span>en nu bleken het drie blanken en twee kleurlingen te zijn. De blanken waren de Eerwaarde -Lindley, zendeling in Natal, en Richard Wood, en John Cane twee der Engelschen die -in de Baai woonden. De kleurlingen waren hunne achterruiters. De Eerwaarde Lindley, -die Hollandsch sprak, vroeg naar den leider der Boeren, en beiden Cilliers en Maritz -traden voor. -</p> -<p>„Ik zie dat gij hier een treurig tooneel hebt gehad,” zeide de heer Lindley, zijn -oog over de verwoesting latende gaan. -</p> -<p>Maritz deelde daarop het gebeurde mede, en de tranen biggelden langs de wangen van -den zendeling, toen hij de treurige tijding vernam. -</p> -<p>Na eenig zwijgen gaf hij antwoord: „Vrienden, Gods hand drukt zwaar op u, en het spijt -mij dat ik uwe droefheid slechts vermeerderen moet. Ik en mijne vrienden zijn naar -u gekomen, om u mede te deelen dat uw leider Pieter Retief met de zijnen op verraderlijke -wijze door Dingaan vermoord is.” -</p> -<p>En daarop deelde de heer Lindley het verhaal van dien moord aan de aanwezigen mede, -zooals hij het vernomen had uit den mond van den heer Owen de zendeling te Umkungunhlovu, -die den dag na den moord gevlucht was naar de zendelingsstatie bij de Baai. -</p> -<p>De arme Emigranten waren sprakeloos van droefheid. <span class="pageNum" id="pb133">[<a href="#pb133">133</a>]</span>Geen man was er onder hen of hij had een familiebetrekking of een dierbaren vriend -verloren, door den moord aan Retief en de zijnen aangedaan. Cilliers wenkte den zendeling -en de twee Engelschen om met hen samen te gaan en in diepe stilte reed men naar de -lagers terug. Bij elk lager scheidde het troepje mannen dat er behoorde, zich stil -af, terwijl de overigen hunnen weg vervolgden. Het was laat in den avond toen Cilliers -met hen die uit Retiefs lager waren gekomen, het hunne bereikte in gezelschap van -den heer Lindley en de Engelschen. Het was op langzamen stap dat men het lager binnen -reed, en de teruggeblevenen zagen dadelijk dat er iets vreeselijks gebeurd was. Doch -toen de moord aan de Bushmansrivier en de dood van den Kommandant-Generaal en de zijnen -in het lager bekend werd, toen ging er een geween en weeklachten op die hartverscheurend -waren. De vrouwen en kinderen, vele waarvan thans weduwen en weezen waren, huilden -bitterlijk; de mannen stom, stil en verslagen. Slechts een man scheen zijn tegenwoordigheid -van geest te behouden, en dat was de Eerwaarde Lindley. Als een waardige volger van -Christus ging hij van tent tot tent om troostwoorden te spreken tot de gebrokenen -van harte, en hen te wijzen op den grooten Redder uit ellende. <span class="pageNum" id="pb134">[<a href="#pb134">134</a>]</span>Over het algemeen hebben de Emigranten weinig op gehad met de zendelingen, maar eene -groote uitzondering was voorzeker de Eerwaarde Lindley, een man die zich uitermate -verdienstelijk heeft gemaakt aan de Boeren, en wiens naam dan ook door alle Afrikaners -in eere behoort gehouden te worden. Het was een gevoel van dankbaarheid en eer voor -de nagedachtenis van dien braven man, die de Boeren bewogen een dorpje in den Vrijstaat -den naam van Lindley te geven. Moge zijn naam steeds in eere worde gehouden! -<span class="pageNum" id="pb135">[<a href="#pb135">135</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch13" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch13.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK XIII." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XIII.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Den dag na het verhaalde in het vorige hoofdstuk lieten Cilliers en Maritz de andere -lagers weten dat er op den daaropvolgenden dag eene groote volksvergadering bij Retiefs -lager zou worden gehouden, en dat daarna de Eerwaarde Lindley godsdienstoefening zou -houden. -</p> -<p>Op den bepaalden dag, ’s morgens ten negen uren waren de Emigranten dan ook allen -bij elkander en vond de volksvergadering plaats. Charel Cilliers werd weder eenstemmig -tot Voorzitter gekozen, en na den heer Lindley gevraagd te hebben om in het gebed -voor te gaan, die dit dan ook op zeer treffende <span class="pageNum" id="pb136">[<a href="#pb136">136</a>]</span>wijze deed, sprak de oude held met diepe ontroering de vergadering toe, als volgt: -</p> -<p>„Vrienden, wij zijn heden bij elkander gekomen om over gewichtige zaken te spreken. -Het is nu zoowat een jaar geleden sinds wij de Kolonie verlieten, om van de dwingelandij -der Engelsche Regeering verlost te worden. Maanden lang hebben wij rondgezworven en -ten laatste scheen het alsof wij in dit schoone land rust zouden vinden. Maar heden, -hoe treurig is het niet met ons gesteld. Onze geliefde Kommandant-Generaal ligt met -zesenzestig onzer broeders dood bij Dingaans kraal, en op een paar uur afstand liggen -een aantal onzer broeders en zusters die de slachtoffers van den Zulu-koning zijn -geworden. Gevaren omringen ons aan alle kanten, en de Heer slechts weet of binnen -een week een onzer nog levend zal zijn, want elk oogenblik kan de geheele Zulu macht -op ons zijn. Onder zulke omstandigheden moeten wij thans beslissen wat ons te doen -staat, en om de opinie van het volk te hooren is deze vergadering bijeengeroepen.” -</p> -<p>Charel Cilliers ging zitten na deze weinige woorden gesproken te hebben, en daarop -sprong een zekere Jan Grobbelaar op en zeide: -</p> -<p>„Vrienden, ons is hier in dit land gekomen om vermoord te worden, en voor niets anders. -Tegen <span class="pageNum" id="pb137">[<a href="#pb137">137</a>]</span>de Zulu’s als zij ons aanvallen kunnen wij ons niet verweren. Onze ammunitie is bijna -gedaan, en ik geloof dat niets anders voor ons overblijft als om zoo spoedig mogelijk -onze wagens op te pakken, en terug te gaan naar de Kolonie. Liever nog onder de Engelschen -dan om hier vermoord te worden.” -</p> -<p>Een paar stemmen riepen uit: „Ons zeg ook zoo. Laat ons hier dit land uitgaan.” -</p> -<p>Er ontstond thans plotseling eene ontroering in het lager, en in een oogenblik waren -de vrouw van Pieter Retief en de vrouw van Hendrik De Wet, wiens man te Umkungunhlovu, -en wiens zoon te Bushmansrivier gevallen waren, in het midden van de vergadering, -bij de tafel waar Charel Cilliers zat. -</p> -<p>„Schaam jullie je niet?” riep Anna de Wet uit; „Is jullie mannen? Is daar niet bloed -gevallen, dat gewroken moet worden? Zal jullie nou weggaan, en zal Pieter Retief en -al onze mannen en kinderen daar bij Dingaans kraal liggen en om wraak schreeuwen naar -den Goeden God? En zullen al die menschen bij Bushmansrivier vermoord zijn, en zal -jullie niets doen om hunne moordenaars te straffen? Foei, Jan Grobbelaar, jij is een -lafaard, en die wat saâm met jou schreeuw ook. Loopt! gaat terug! jullie mans, naar -de Kolonie; wij vrouwens zullen hier <span class="pageNum" id="pb138">[<a href="#pb138">138</a>]</span>blijven, en wij zullen zelf onze mans en bloedverwanten wreken.” -</p> -<p>Een aantal vrouwen en meisjes schaarden zich nu bij de twee vrouwen en bewezen dat -zij geheel met deze saamstemden. -</p> -<p>Charel Cilliers had eenige moeite om de vrouwen tot bedaren te brengen, en toen hem -dit gelukt was, en er weder stilte heerschte stond een eerwaardige oude man, Petrus -Greyling, een der meest geachte Emigranten op, en vroeg of hij kon spreken, waarop -hij zeide: -</p> -<p>„Vrienden, ik ben een oude man, en ik heb veel in de wereld doorleefd, maar steeds -heb ik een ding bevonden, en dat is, dat wij allen in de hand Gods zijn, en moeten -buigen onder Zijnen wil. Wat de Heer doet is welgedaan, en drukt Zijn hand zwaar op -ons, en kastijdt Hij ons dan doet Hij zulks om ons te straffen voor onze zonden, en -ons tot bekeering te brengen. God heeft ons en ons volk thans zwaar beproefd, maar -wie zal zeggen dat wij het niet verdiend hebben? Wie kan de menigte onzer zonden tellen? -Doch de Heer kent die allen. Maar laten wij ons nederbuigen voor den Almachtigen, -en laten wij Hem ootmoedig om vergiffenis vragen voor onze vele zonden, en God, die -de Israëlieten in hunne diepste ellende niet verlaten heeft, zal ons ook niet verlaten, -en de heidenen niet over ons laten triomfeeren. <span class="pageNum" id="pb139">[<a href="#pb139">139</a>]</span>Laat ons thans tot God bidden, en Oom Charel zal ons in het gebed voorgaan.” -</p> -<p>Eerbiediglijk namen allen de hoeden af: eerbiediglijk knielde men neder. In krachtige -taal smeekte Charel Cilliers, zooals de Hoogepriester van Israël eens deed, den Almachtigen -Schepper van Hemel en Aarde, om de zonden van dit Zijn volk te vergeven, en Zijn toorn -niet op het te doen nederdalen. <span class="corr" id="xd31e1334" title="Niet in bron">„</span>Gij weet, O Heer onze ellende; Gij kent onze omstandigheden; geen hulp is er voor -ons dan Gij alleen, O God! Wees ons dan genadig en verleen ons Uwe hulp, in den naam -van onzen Verlosser, Uwen Zoon, Jezus Christus Amen!<span class="corr" id="xd31e1336" title="Niet in bron">”</span> Zoo sloot de brave leider zijn gebed, en daarop hief hij den <a id="xd31e1338" href="#xd31e1338ext">130<sup>sten</sup> psalm</a> aan: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">„Uit diepten van ellende.”</p> -</div> -<p class="first">en men zong toen het eerste en het vierde vers van dat heilig gedicht. -</p> -<p>Nadat eenige tijd zwijgend en stil was voorbijgegaan, gedurende welke een ieder met -zijn gedachten scheen bezig te zijn, nam Cilliers weder het woord. -</p> -<p>„Mannen, broeders,” zoo sprak hij: „ik wil u mijn gevoelens omtrent deze zaak in het -kort mededeelen. Ik zelf gevoel dat wij dit land thans niet kunnen verlaten, zonder -het bloed onzer geliefden gewroken te hebben. Doch wij zijn thans te zwak om tegen -Dingaan op te rukken. Daarom zal ik voorstellen <span class="pageNum" id="pb140">[<a href="#pb140">140</a>]</span>dat boden worden gezonden naar onze vrienden en broeders te Winburg. Toen wij vertrokken -van Winburg, zeiden beide Kommandanten Potgieter en Uys, dat, als wij hen ooit noodig -hadden zij ons zouden komen helpen, en ik ben zeker, dat als zij hooren in welken -toestand wij zijn, zij dadelijk met alle beschikbare macht zullen overkomen. Ondertusschen -echter moeten wij nog iets doen, en dat is wij moeten een Kommandant kiezen, want -Retief is helaas! er niet meer om ons aan te voeren en te leiden. Ik beschouw dat -er niemand beter geschikt is om Retiefs plaats in te nemen dan de heer Gert Maritz -en daarom zal ik hem als Kommandant voorstellen. Als er natuurlijk andere voorstellen -zijn, dan kunnen die thans gemaakt worden.” -</p> -<p>De vergadering echter was blijkbaar van gevoelen dat de heer Cilliers de rechte weg -ingeslagen had<span class="corr" id="xd31e1355" title="Niet in bron">.</span> Maritz werd dan ook gekozen als Kommandant, en het werd aan hem overgelaten om de -boden naar Potgieter en Uys te zenden. Deze vroeg toen om vrijwilligers om zulks te -doen, en een honderdtal mannen staken hunne handen op, waaruit de nieuwe Kommandant -er vier koos. -</p> -<p>De heer John Cane, die gebroken Hollandsch sprak, vroeg toen verlof om een paar woorden -te zeggen en toen dit hem toegestaan werd, verklaarde <span class="pageNum" id="pb141">[<a href="#pb141">141</a>]</span>hij, dat indien de Emigranten tegen Dingaan wilden optrekken, hij en de andere Engelschen -in de Baai gereed waren om hen te helpen, en dat zij met een sterke macht der hun -onderhoorige kleurlingen naar Umkungunhlovu zouden gaan van de eene zijde, terwijl -de Boeren dit van de andere zijde konden doen, op die wijze zou men Dingaans macht -verdeelen en zou hij gemakkelijker overwonnen worden. -</p> -<p>Charel Cilliers bedankte den heer Cane voor zijn edelmoedig offer, en men besloot -om zoodra men gereed was, de Engelschen in de Baai te doen weten wanneer men tegen -Dingaan zou optrekken. -</p> -<p>Na nog verdere discussie waarin onder anderen besloten werd, dat de andere Emigranten -naar het lager van Retief zouden komen, daar men zich dan gezamenlijk beter kon verdedigen -tegen eenigen aanval der Zulu’s verdaagde de vergadering. -</p> -<p>Dien middag hield de Eerw. Lindley eene godsdienstoefening, waarin hij eene hartroerende -toespraak tot de Boeren hield, en hen wees op het lot der Israëlieten in de woestijn, -dat hij met het hunne vergeleek, voornamelijk daarop wijzende dat God Zijne getrouwen -nooit verlaat maar hen steeds op de meest wonderbare wijze redt. Ook doopte hij een -aantal kinderen. Ten slotte gaf hij te kennen <span class="pageNum" id="pb142">[<a href="#pb142">142</a>]</span>dat hij verplicht was om den volgenden dag naar de zendelingsstatie terug te gaan, -doch dat hij hoopte om na verloop van omtrent een maand terug te komen, en dat hij -dan weder eene godsdienstoefening zou houden. -</p> -<p>Na afloop der godsdienstige plechtigheid, ging David Malan naar oom Gert Maritz, en -vroeg of de Eerw. Lindley ook huwelijken kon inzegenen. -</p> -<p>„Ja David,” antwoordde Maritz, „ik zie niet in waarom hij dit niet zou kunnen doen, -als hij net die formulier van onze kerk volgt. Dit is goed dat je daarover praat, -want ik weet van een paar andere paren die ook willen trouwen, en ik zal er met oom -Charel en nog een paar broeders over praten.<span class="corr" id="xd31e1371" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>„Dit is goed, oom,” zeide David, „maar oom moet toch als het u belieft niet zeggen -dat ik met oom er over gesproken heb.” -</p> -<p>Gert Maritz beloofde dit dan ook. -</p> -<p>Vroeg den volgenden morgen reden twee troepjes ruiters het lager uit in verschillende -richtingen. De heer Lindley en de zijnen reden zuidwaarts, en vier jonge Boeren met -vier achterruiters, en eenige handpaarden, sloegen den noordelijken weg in over de -Drakensbergen naar Winburg. -<span class="pageNum" id="pb143">[<a href="#pb143">143</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch14" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch14.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o014.png" alt="HOOFDSTUK XIV." width="640" height="199"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XIV.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Potgieter en Uys deden niet lang naar zich wachten. Nauwelijks hadden zij de brieven -van hunne stamgenooten ontvangen, of zij maakten zich voor den tocht gereed, en het -viel hun geenszins moeielijk om de noodige manschappen bij elkander te krijgen. Tweehonderd -fluksche kerels waren in een oogwenk gereed om hen te vergezellen en contributies -in kruid en lood als ook geweren werden in menigte aangeboden. Daar er onder de Boeren -aan de Natalzijde gebrek aan meel was, nam men ook een goede hoeveelheid er van samen, -en zoo gebeurde het dat zeven wagens met de expeditie samen gingen. -<span class="pageNum" id="pb144">[<a href="#pb144">144</a>]</span></p> -<p>Op den 7<sup>den</sup> Maart trokken de twee Kommandanten met hunne manschappen het lager bij Blauwkrantzrivier -binnen, en eenige dagen later kwamen ook de wagens, die men achtergelaten had aan. -Potgieter en Uys waren diep getroffen toen zij al de bijzonderheden van den moord -van Retief en van het kamp der Botha’s hoorden, en Uys zwoer een duren eed dat hij -het bloed van zijn trouwen vriend en strijdmakker zou wreken. Men begon dadelijk plannen -te maken om tegen Dingaan op te trekken, maar nu kwam, ongelukkig, de oude jaloerschheid -onder de leiders weer voor den dag. Maritz als Kommandant der Emigranten in Natal, -beschouwde zich gerechtigd om aan het hoofd der expeditie tegen Dingaan te staan, -doch hiervan wilde noch Potgieter noch Uys iets weten, en toen de koppige Maritz op -zijn recht bleef staan, <span class="corr" id="xd31e1389" title="Bron: dreigde">dreigden</span> de andere twee om met de hunnen naar Winburg terug te gaan. Te vergeefs trachtte -Charel Cilliers en anderen om vrede te bewaren; Maritz voelde zich in zijn eer gekrenkt, -en daar een sterke partij der Emigranten op zijn hand was, weigerde hij volstrekt -toe te geven. Eenige zeer ergerlijke tooneelen vonden plaats, en ten laatste werd -de zaak aan het volk verwezen. Op de vergadering voor dit doel gehouden, werden er -eenige warme discussies over de zaak gevoerd, <span class="pageNum" id="pb145">[<a href="#pb145">145</a>]</span>maar ten laatste kwam men tot eene schikking. Gert Maritz zou in het lager blijven -als Kommandant. Potgieter en Uys zouden gezamenlijk tegen Dingaan optrekken, doch -ieder zou het bevel over zijn eigen afdeeling voeren. Zij zouden zooveel mogelijk -samenwerken, maar de een zou onder den ander niet staan. -</p> -<p>Terwijl deze onaangename twisten aan den gang waren, was er eene groote eenigheid -tusschen de twee hoofdpersonen in dit verhaal, David Malan en Martje Joubert, en die -eenigheid was zoo groot, dat zij besloten om door de Eerw. Lindley bij zijn eerstkomend -bezoek één te worden gemaakt. Jacobus Malan en diens vrouw gaven graag hunne toestemming -tot hun huwelijk en ook oom Frans en zijne vrouw hadden er niets op tegen. Het is -onnoodig om hier te zeggen, dat er geen groote preparaties voor het huwelijk werden -gemaakt; en dat van bruids-tabbertjes en strooimeisjes, die thans zoo gewoon, zelfs -bij de Boeren-huwelijken zijn, geen sprake was. Eerstens had men in dien goeden ouden -tijd niet zulke gekheden in het hoofd, en bovendien waren de omstandigheden er niet -naar. Doch het zwart zijden tabbertje, waarin Martje’s moeder gehuwd was, werd voor -den dag gehaald, van den bodem uit Tante’s kist, en werd een beetje veranderd, <span class="pageNum" id="pb146">[<a href="#pb146">146</a>]</span>om het Martje van pas te maken. En oom Jacobus zwarte kistkleeren werden door Davids -moeder insgelijks wat veranderd om als trouwpak voor den zoon te dienen. Men was overeengekomen, -dat hoewel David en Martje in hun eigen tent zouden slapen, zij bij Martje’s ouders -zouden inwonen, en aldaar zouden eten, want Martje kon nog moeilijk door hare moeder -gemist worden. -</p> -<p>Op den 17<sup>den</sup> Maart kwam de Eerw. Lindley inderdaad naar het lager terug, en nog dienzelfden avond -hield hij kerk. Voor hij echter de godsdienstoefening begon gaf hij kennis, dat de -volgende paren zich in het huwelijk wilden begeven (hier las hij de namen van zes -paartjes voor), en dat zoo iemand eenige objecties had tegen zulke huwelijken hij -of zij daar en dan moest opstaan, en de objecties opgeven. Doch niemand was er, die -objecties had en daarop stond Gert Maritz op en verklaarde, dat namens het volk der -Emigranten hij toestemming tot de huwelijken gaf. Deze eenvoudige wijze volgde men, -daar de toestanden niet geschikt waren voor het loopen van drie geboden, zooals de -oude wet eigenlijk vereischte. -</p> -<p>Den volgenden morgen om tien ure was er een heel leven in het lager, om de inzegeningen -der huwelijken te zien, en wij, die thans zoo hoog op onze <span class="pageNum" id="pb147">[<a href="#pb147">147</a>]</span>beschaafdheid en (ik wou bijna zeggen <i>Engelsche</i>) manieren roemen, zouden zeker heel wat gelachen hebben om de kleedij van bruidegoms -en bruids. Doch dat kwam er niet op aan; de liefde was er toen even goed (en misschien -in zuiverder mate) als zij er thans is. -</p> -<p>De Eerw. Lindley zegende de zes huwelijken in volgens het formulier der Hollandsche -Kerk, en alvorens den zegen uit te spreken, sprak hij een paar zeer ernstige woorden -tot de jonggetrouwden. Hij wees er op hoe vooral in de tegenwoordige omstandigheden, -man en vrouw elkander ter zijde moesten staan; en hoe zij toch nooit moesten vergeten -om gezamenlijk God te bidden hen en de hunnen te zegenen. Meer dan ooit had men thans -den zegen des Allerhoogsten noodig. -</p> -<p>Na afloop van deze plechtigheid ging elk paar naar de tent van de bruids vader en -daar werd rijkelijk koffie en koek genoten. Charel Cilliers kwam David en Martje gelukwenschen -en hield een kleine aanspraak, waarin hij den jongen bruidegom grooten lof toezwaaide. -Toen het ergste gedrang van gelukwenschen voorbij was, kwam ook de oude Anna het jonge -paartje gelukwenschen, en de tranen stonden de goede oude meid in de oogen, toen Martje -in den aandrang van haar hart, haar oude ayah om den <span class="pageNum" id="pb148">[<a href="#pb148">148</a>]</span>hals vatte en zoende. En waarlijk wel mocht zij dit doen, want niemand wist beter -dan zij, dat het door de oude Anna was, dat David thans aan hare zijde zat als haren -geliefden man. Had de oude ayah niet zoo’n slim plan gehad, dan had David dien dag -te verbleeken gelegen op den heuvel nabij Umkungunhlovu. Eerst dien dag hoorde David -uit Martje’s mond, waarom hij zoo ziek was geweest, en op welke wonderdadige wijze -hij zijn dood was ontkomen. Dat David daarop zijne vrouw een hartelijken zoen gaf -en beloofde om niets meer te zeggen tegen „vrouwenpraatjes,” dat behoef ik bijna niet -te vertellen. -</p> -<p>Intusschen begonnen de Emigranten alles gereed te maken voor den tocht tegen Dingaan. -Men zond met den heer Lindley een boodschap aan den heer Cane, deze bericht gevende, -dat men omtrent den 10<sup>den</sup> April uit het lager zou trekken, maar dat aangezien men slechts langzaam zou voorttrekken, -de heer Cane eenige dagen later kon beginnen. -</p> -<p>David en Martje waren eenige weken getrouwd, toen op zekeren avond Pieter Lavras Uys -de tent van Oom Frans Joubert binnentrad. Het jonge paartje zat er ook, en David wilde -juist opstaan en naar buiten gaan, toen Uys zeide: „Neen David, zit een beetje, man; -ik kom juist om jou te zien.” -</p> -<p>„Ja, Oom Pieter, wat is dit,” vroeg onze held. -<span class="pageNum" id="pb149">[<a href="#pb149">149</a>]</span></p> -<p>„Kerel, jij moet mij uit een moeielijkheid helpen. Ik zoek naar een flukschen adjudant -voor die tocht tegen Dingaan, en ik moet een kerel hebben, waar ik op kan rekenen -in tijd van gevaar. Mijn zoon Dirk dwing om saâm te gaan, en ik heb gezegd dat hij -kan gaan, maar hij is nog maar vijftien, en te jong en onervaren om adjudant te wezen. -Die vraag is nou net dit: <span id="xd31e1426"></span>Zal jij mijn adjudant wezen. Ik ken jou goed, en ik weet ik zal in het geheele lager -geen flukscher man krijgen.” -</p> -<p>David zweeg. Hij keek Martje aan, doch deze zat met voorovergebogen hoofd, en kon -of wilde hem geen wenk geven. De jonge man was met zichzelven in tweestrijd. Gaan, -dat zou hij zeker willen, maar hij dacht aan Martje. -</p> -<p>Oom Frans Joubert, scheen zijne gedachten te raden. -</p> -<p>„Oom Pieter, David moet zelf weten wat hij wil en ik wil hem niet hier houden, maar -kan oom Piet niet een ander voor adjudant krijgen. <span class="corr" id="xd31e1432" title="Bron: It is">’t is</span> net jammer voor Martje, dat is net al.” -</p> -<p>Hier hief Martje het hoofd op, en hare zwarte oogen fonkelden van fierheid. -</p> -<p>„Neen, Pa,” zeide zij, en hare stem trilde zoo effentjes, „David moet gaan; ons volk -en onze zaak heeft hem noodig; zijn Kommandant roept hem; hij moet zijn plicht doen -even goed als eenig ander. <span class="pageNum" id="pb150">[<a href="#pb150">150</a>]</span>Hullie zal nooit zeg, dat ik mijn man teruggehouden heb om zijn plicht te doen, waar -zijn dienst vereischt wordt. Ja oom Pieter, David zal gaan. Ik weet hij denkt om mij, -maar hij moet nu eerst denken om Pieter Retief en diens bloed.” -</p> -<p>Het meisje sidderde van ontroering toen zij dit gesproken had. Het Fransche heldenbloed -had bewezen dat het nog in de aderen der Jouberts vloeide maar de taak was een zware -voor het vrouwenhart geweest, en snikkend zeeg de jonge vrouw aan de borst van haren -man, met een „Ga David, Ga!<span class="corr" id="xd31e1442" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Een diep stilzwijgen volgde, en zelfs den dapperen Pieter Lavras Uys voelde zich aangedaan. -</p> -<p>David hief zijne vrouw op en zeide: „Ja Oom Pieter, ik zal saam gaan. Martje heeft -gelijk; waar mijnen plicht mij roept, daar moet ik luisteren.<span class="corr" id="xd31e1447" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Uys stak David zijn hand toe, en drukte de zijne ferm. Daarop stond hij op, wenschte -„Goeden nacht” en ging de tent uit. Het gebeurde was hem te veel en hij wilde niet -aan anderen de tranen wijzen, die hem onwillekeurig in de oogen sprongen. -</p> -<p>Er mogen misschien van mijne lezers zijn die dit tooneel wat overdreven vinden, en -niet gelooven dat er zulke edele Afrikaansche vrouwen zijn of waren als Martje. Doen -zij dit, dan hebben zij het ver mis. Onze geschiedenis is vol van heldinnen; in <span class="pageNum" id="pb151">[<a href="#pb151">151</a>]</span>Bezuidenhouts vrouw, ten tijde van Slachtersnek, vindt gij er eene, de stervende vrouw -van Andries Wessel Pretorius, die haar man aanspoorde zijn plicht voor zijn land te -doen, en haar te verlaten, is eene anderen; en in den Transvaalschen Vrijheidsoorlog -van 1880 waren er vrouwen wier gedrag niet minder heldhaftig was. Zoolang het jonge -geslacht zulke moeders heeft, is er geen vrees dat de Afrikaner natie geheel zal ontaarden. -<span class="pageNum" id="pb152">[<a href="#pb152">152</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch15" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch15.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o081.png" alt="HOOFDSTUK XV." width="640" height="188"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XV.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Thans moeten wij een weinigje naar de baai van Natal gaan, en de lotgevallen der Engelschen -aldaar verhalen. Om die van het begin af na te gaan, daarvoor is in dit verhaal geen -plaats, hoewel hunne geschiedenis belangwekkend genoeg is. Het zij slechts gezegd -dat reeds van af 1830 er Engelschen gevestigd waren bij Port Natal, waar thans de -stad Durban ligt. Na een aantal troebels met Dingaan, slaagden zij er echter in om -in 1835 een soort van vriendschapsverbond met hem aan te gaan, en konden zij een tamelijk -rustig leven voeren. Er waren bij de baai een aantal vluchtelingen uit Zululand en -deze erkenden <span class="pageNum" id="pb153">[<a href="#pb153">153</a>]</span>eenige der blanken als hunne opperhoofden of kapteins. Zoo was de heer Alexander Biggar -het hoofd van een deel hunner en de heer John Cane het hoofd van een ander deel. -</p> -<p>Toen de Engelschen bij Port Natal de tijding kregen van den moord van Retief, en ook -dat Thomas Holstead een der slachtoffers was, begonnen zij bevreesd te worden en Dingaan -te wantrouwen, en het was om die reden dat zij den heer John Cane met den Eerw. Lindley -zonden, om aan de Boeren hunne hulp aan te bieden. Toen zij nu door den heer Lindley, -na zijn tweede reis naar de Emigranten, vernamen dat de Boeren op den 11<sup>den</sup> April tegen Dingaan zouden optrekken, maakten ook zij zich gereed, en reeds vroeg -in April trokken zij op weg. Hun commando bestond uit zoowat twintig blanken en omtrent -twaalfhonderd kleurlingen, allen goed gewapend, de meesten zelfs met geweren. De jonge -Robert Biggar, de broer van den bij Bushmansrivier vermoorde George Biggar, werd veronderstelt -de leider der expeditie te zijn, maar in werkelijkheid had elke blanke kapitein alleen -iets over zijne volgelingen te zeggen en het waren John Cane en zekere Henry Ogle -die de meeste volgelingen hadden. -</p> -<p>Na een marsch van vier dagen bereikte het Engelsche <span class="pageNum" id="pb154">[<a href="#pb154">154</a>]</span>commando een Zulukraal. De mannen hiervan waren naar Umkungunhlovu gegaan op order -van Dingaan, en men vond er slechts een aantal vrouwen en kinderen, en behalve die, -ook een paar duizend stuks grootvee. Deze vangst maakte de hoofden der kleurlingen -van het commando op hol, en het was onmogelijk voor de blanken om eenige order onder -hen te houden, zoodat spoedig er een hevige ruzie plaats vond tusschen de volgelingen -van Cane en die van Ogle en later klom die ruzie zoo hoog, dat de partijen met elkander -aan het vechten raakten. Te vergeefs trachtten de blanken de kleurlingen binnen de -palen der krijgstucht te houden, en men zag eindelijk in, dat het onmogelijk was om -verder te trekken voor dat de genomen buit verdeeld was. Het commando ging dus naar -Port Natal terug. -</p> -<p>Het duurde eenige dagen voordat alle geschillen tusschen de partijen geslecht waren, -en toen zelfs waren Henry Ogle en de zijnen ontevreden, en weigerden om weder met -het commando op te trekken. Men liet hen dus achter en trok op. Ditmaal bestond de -expeditie uit zeventien Engelschen, dertig Hottentotten en zoowat een vijftienhonderd -kleurlingen, meest vluchtelingen uit den Zulustam die men dus wel kon vertrouwen, -want zij wisten <span class="pageNum" id="pb155">[<a href="#pb155">155</a>]</span>dat zij van Dingaan geen genade konden verwachten. Ook deze keer stond de heer Robert -Biggar aan het hoofd. Men trok stadig voort en op den derden dag stiet men een korten -afstand ten zuiden van de Tugela op een Zulu-regiment. Dit was juist bezig het middagmaal -te gebruiken en schrok blijkbaar zoo hevig op het gezicht van den vijand, dat het -hals over kop de vlucht nam, en kost en kookgoed achterliet. De Natalsche kleurlingen -vervolgden het, en joeg hen over de Tugela, en toen ging het Natal-commando zelf de -rivier over en namen bezit van een kraal die dicht bij de wallen der rivier stond. -Plotseling vonden zij zich hier omringd door een Zululeger meer dan 7000 man sterk. -Toen op den 17<sup>den</sup> April 1837 werd hier een slag gevochten, die zeker de bloedigste is ooit op Zuid-Afrikaansche -bodem gevochten. -</p> -<p>Het Zululeger rukte met de gewone vinnigheid op de kraal aan, verwachtende om hun -gering aantal vijanden in een oogenblik te vernielen. Doch zij werden met groot verlies -afgeslagen. Een tweede aanval gelukte niet beter, en zelfs in den derden aanval leden -de Zulu’s de nederlaag, waarop zij moedeloos zich op eenigen afstand terugtrokken. -</p> -<p>Het Natal-commando meende nu de aanvallende partij te moeten zijn. Het verliet de -kraal en trok <span class="pageNum" id="pb156">[<a href="#pb156">156</a>]</span>tegen het Zulu-impi op. Ongetwijfeld zou het Zululeger op de vlucht geslagen hebben, -ware het niet dat plotseling twee nieuwe Zulu-regimenten op den plaats des gevechts -aankwamen. Dit gaf den Zulu’s nieuwen moed, en in plaats van den aanval af te wachten, -stormden zij op het Engelsche commando los, en hun charge was zoo geweldig dat zij -dwars door het commando heen gingen, dat aldus thans in tweeën gedeeld was. Het eene -deel, dat welk het dichtst bij de rivier was, zocht thans hun heil in de vlucht, maar -om dit te doen moesten zij de Tugela over en voor het dit gelukte sneed een Zulu-regiment -hen den pas af. Met groot verlies echter baanden zij zich een weg, onder een hevig -gevecht, en vier Engelschen en zoowat vierhonderd kleurlingen bereikten veilig de -zuidzijde der Tugela, en sloegen toen den weg naar Port Natal in. -</p> -<p>Het andere deel bestaande uit dertien Engelschen en zoowat duizend kleurlingen, was -nu geheel omringd door de Zulu’s, en voor hen was geen hope meer. Doch manmoedig besloten -zij zich tot het laatste toe te verdedigen. -</p> -<p>De Zulu’s meenden dat het geen moeielijke taak was om dit klein klompje vijanden te -vernielen, en de Ringkoppen gingen dus rustig op een nabij staand kopje zitten, en -gaven de jongeren de kans <span class="pageNum" id="pb157">[<a href="#pb157">157</a>]</span>om hunne dapperheid te toonen, en hunne ringkoppen te verdienen. De drie regimenten -„Witschilden” gingen dan ook dadelijk tot den aanval over. Doch zij werden door zulk -een hagelbui van kogels ontvangen dat zij, met verlies van eenige honderden terugdeinsden. -De Ringkoppen lieten een luid gelach hooren, en daardoor in woede ontstoken waagden -de jonge regimenten een tweeden, en een derden, ja, zelfs een vierden aanval. Doch -het <span class="corr" id="xd31e1488" title="Bron: Natal commando">Natal-commando</span> stond zoo vast als een rotssteen, en deed meer dan een derde der aanvallers in het -stof bijten. De Ringkoppen lachten nu niet meer en hun <i>Induna enkolu</i> zag, dat het ernst was en zond een regiment veteranen om de jongeren te helpen. Doch -ook hunne dapperheid was te vergeefs, en het gelukte hen niet het Natalsche commando -te verbreken. -</p> -<p>De Zulu’s trokken zich voor een tijdlang terug, waardoor de Engelschen en de hunnen -eenige verademing bekwamen. Ook hun aantal was reeds aanzienlijk gedund. Drie Engelschen, -waaronder John Cane en Robert Biggar lagen dood ter aarde, en bijna vierhonderd der -kleurlingen waren gevallen. Doch de overblijvenden stonden rug aan rug, en maakten -zich voor een nieuwen strijd gereed. De Zulu’s deden niet lang naar zich wachten, -doch thans liep het geheele Zululeger storm. Doch weder <span class="pageNum" id="pb158">[<a href="#pb158">158</a>]</span>te vergeefs. Hunne ontzettende dapperheid was niet bestand tegen het verschrikkelijk -vuur van het commando, dat hen bij honderden nedermaaide. -</p> -<p>Weder trokken de Zulu’s zich terug, en toen zij een nieuwen aanval deden geschiedde -zulks op eene andere wijze. -</p> -<p>De twee regimenten veteranen (zwartschilden) liepen nu achter elkander, en stormden -op één plek los. De aanval was zoo hevig, dat het de Zulu’s gelukte het commando te -verbreken, en nu ontspon zich een hand tot hand gevecht, waarvan geene beschrijving -mogelijk is. Het Natalsche leger verweerde zich dapper; elke man was een held en vocht -als een leeuw. -</p> -<p>Doch de overmacht was te groot, en na een uur strijdens was er geen enkele man van -dat dappere commando over. -</p> -<p>De dertien Engelschen en hunne duizend volgelingen vielen allen in dien vreeselijken -strijd. Doch zij vielen met eere, want bijna vierduizend der Zulu’s lagen dood en -gewond om hen heen. Verdienen ook niet die mannen een gedenkteeken? Zij waren uitgetrokken -om de Afrikaners te ondersteunen en allen lieten hun leven voor de zaak. -</p> -<p>Brave Engelschen! dappere kleurlingen! Wit of <span class="pageNum" id="pb159">[<a href="#pb159">159</a>]</span>zwart, gij behoort in de onvergetelijke rijen van Zuid-Afrika’s helden te staan, en -de geschiedenis vergete u niet. -</p> -<p>Na deze overwinning marcheerden de Zulu’s naar Port Natal, en gewis zouden zij de -weinige blanken die daar nog waren vermoord hebben, zoo niet gelukkig er een schip -in de baai lag, waarop deze konden vluchten. Ook de Eerw. Lindley was een van hen, -die op deze wijze zijn leven redde. -</p> -<p>De Zulu’s vernielden alles wat zij te Port Natal konden vinden. Zelfs geen hond of -kat werd door hen in het leven gelaten, en na negen dagen lang aan hun vernielzucht -den vollen teugel te hebben gegeven, trokken zij af. -</p> -<p>Zulks waren de lotgevallen van het Natalsche commando. -<span class="pageNum" id="pb160">[<a href="#pb160">160</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch16" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch16.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK XVI." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XVI.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Al was Martje edel en moedig geweest, in het aansporen van David om aan het verzoek -van Kommandant Uys te voldoen, zoo was het haar toch wee om het harte bij de gedachte -dat zij zoo spoedig van hem moest scheiden, en wanneer zij stil en alleenig in haar -tent zat, weende zij menigen traan. Wat haar troostte was dat Davids vader, de oude -Jacobus Malan, alsmede zijn jongere broeder Johannes ook zouden samengaan. -</p> -<p>Intusschen was er heel wat werk in het lager voor beide mannen en vrouwen. De laatsten -moesten zorgen voor biltong, beschuit en verdere mondprovisie; de <span class="pageNum" id="pb161">[<a href="#pb161">161</a>]</span>eerste hadden naar geweren te zien, paarden <span class="corr" id="xd31e1519" title="Bron: uittezoeken">uit te zoeken</span>, en alle andere noodige maatregelen te treffen. De beide Kommandanten hadden een -zware taak om hunne manschappen uit te zoeken. Allen waren gewillig om meê te gaan, -doch men begreep dat het lager niet te veel verzwakt kon worden, want het was zeer -mogelijk dat gedurende het afwezig zijn van het commando, een <span class="corr" id="xd31e1522" title="Bron: Zuli impi">Zulu-impi</span> een aanval op het lager kon doen, en men moest er dus een genoegzaam aantal verdedigers -achterlaten. Uys nam een honderdenvijftig man en Potgieter een honderd zevenennegentig, -te zamen dus driehonderd zevenenveertig man, buiten en behalve zoo wat een honderd -„achterrijders.” Men was eerst van plan geweest om een tiental wagens mede te nemen -om de mondprovisie en de ammunitie te vervoeren, maar er bestond gevaar dat de weg -op een aantal plaatsen onpassabel zou wezen voor de logge gevaarten en ook dat zij -het commando te veel ophouden zouden. Men gaf dus dit plan op, en besloot liever een -aantal extra pakpaarden mede te nemen ter vervoer van provisie en ammunitie. -</p> -<p>Als men de omstandigheden der zaak nagaat dan moet men zich waarlijk verwonderen hoe -de Emigranten met zulk een klein legertje het waagden om den machtigen Dingaan in -zijne sterkten te gaan <span class="pageNum" id="pb162">[<a href="#pb162">162</a>]</span>beoorlogen. De Zulu’s waren in staat een 70 of 80.000 man in het veld te brengen, -en konden door hunne overmacht het geheele commando in de pan hakken. -</p> -<p>Wel is waar, hadden de Boeren het voordeel dat zij met vuurwapenen vochten, maar de -steekassegaai der Zulu’s was een vreeselijk wapen, als het op een hand tot hand gevecht -kwam, en de dapperheid en doodsverachting der Zulu’s was ook niet buiten rekening -te laten. Het grootste voordeel dat de Boeren echter over de zwarte natie hadden, -was het feit, dat zij bereden waren, en dit begrepen de Emigranten dan ook zoo goed, -dat zij geen steen onaangeroerd lieten om de beste paarden in het bezit der hunnen -te nemen. Wie een eenigszins zwak paard had, leende of ruilde een ander van een zijner -vrienden, en ter eere van de achterblijvenden was het dan ook, dat zij, zonder de -minste weifeling, de behulpzame hand op dit punt gaven. -</p> -<p>David had Sieraad, die geheel uitgerust en spekvet was. Wel was het paard een beetje -baldadig, maar de jonge Boer meende dat een paar dagen rijdens wel alle gekheid van -het dier zou doen ophouden. Van zijn schoonvader Frans Joubert, die in het lager zou -blijven, kreeg hij een tweede paard, een fluksch zwart dier, heel wat stemmiger dan -Sieraad. Daar hij dit <span class="pageNum" id="pb163">[<a href="#pb163">163</a>]</span>dier in afwisseling met Sieraad wilde rijden, en Sieraad veel te levendig was, om -als pakpaard te worden gebruikt, nam hij een makke, doch goede merrie mede voor het -dragen zijner provisie en ammunitie. -</p> -<p>Op den avond van den 5<sup>den</sup> April 1838 was alles gereed voor het commando, en den volgenden morgen vroeg zou -men op weg gaan. Dien middag hadden de beide Kommandanten hunne manschappen, bereden -en gewapend, met achterruiters en al wat er bij behoorde, bij elkander doen komen, -en hadden toen eene wapenschouwing gehouden, die naar hunne tevredenheid afliep. De -paarden werden toen daarna bij elkander gejaagd, en dien nacht door een aantal kleurlingen -opgepast, want vroeg den volgenden morgen zou men op weg gaan. -</p> -<p>Het was dien avond stil in het lager. Een ieder was in zijn eigen tent, om nog den -laatsten avond met de zijnen door te brengen. Slechts de Kommandanten en Veldkornetten -liepen hier en daar rond om de laatste orders af te geven. -</p> -<p>David zat in de tent van zijn schoonvader met zijne vrouw, en men had een algemeen -gesprek over het commando, en oom Frans die in de Kafferoorlogen in de Kolonie veel -ondervinding had opgedaan, gaf zijn schoonzoon menigen nuttigen wenk. Martje, die -David misschien beter kende, dan zijne eigen <span class="pageNum" id="pb164">[<a href="#pb164">164</a>]</span>ouders, waarschuwde haren man herhaalde malen om toch voorzichtig te wezen en niet -te veel te wagen, want zij kende zijnen onverschrokken moed. Het was laat in den nacht -toen men eindelijk ging slapen, om nog eenige uren zoete rust te genieten. -</p> -<p>Bij het eerste krieken van den dag was het lager als in oproer, en nauwelijks had -men een kop koffie en een stuk beschuit gebruikt of het bevel „opzaâl, opzaâl” klonk -van alle kanten. De paarden werden gehaald; een ieder pakte zijn mondprovisie en ammunitie -op de pakpaarden en daarna gingen de achterruiters met de paarden naar het lager, -waar de Veldkornetten, de twee afdeelingen van Potgieter en Uys uit elkander scheiden. -</p> -<p>In het lager namen de vertrekkenden afscheid van de hunnen, doch niet alvorens Charel -Cilliers allen bij elkander had geroepen, en een korte godsdienstoefening had gehouden. -Oom Charel zou in het lager blijven, gedeeltelijk zeer tegen zijn wensch, want de -oude man was nog begeerig om zich ook nog met de Zulu’s te meten. Doch men had het -beter beschouwd om hem in het lager te laten, om Gert Maritz, in geval van nood, ter -zijde te staan, want geen beter Lager-Commandant was er in Zuid-Afrika te vinden dan -de oude Charel. -</p> -<p>Martje, arm meisje, deed haar best om hare droefheid <span class="pageNum" id="pb165">[<a href="#pb165">165</a>]</span>en ontroering te verbergen, doch het gevoel van weê overkwam haar en zij weende bitterlijk, -toen David haar in zijne armen vatte en haar den afscheidskus gaf. -</p> -<p>„Wees voorzichtig, David, en begeef je niet roekeloos in gevaar. Kijk naar je vader -en blijf bij hem.” -</p> -<p>Dit waren hare laatste woorden aan haren geliefden man. -</p> -<p>Vijf minuten later zat een ieder op zijn paard, en stonden de twee afdeelingen tegenover -elkander in twee lange rijen. -</p> -<p>„Rij maar voor! neef Hendrik;” riep Uys uit, en daarop gaf Potgieter het bevel „Trek,” -en op langzamen stap begon men den weg af te leggen naar <span class="corr" id="xd31e1556" title="Bron: Umkungunhlovo">Umkungunhlovu</span>. David reed naast Piet Uys aan het hoofd van de tweede afdeeling, en hij had geen -gemakkelijk werk om Sieraad in orde te houden, want het vinnige dier was er geenszins -mede gediend, dat men zoo langzaam reed, en sprong en steigerde dat het een lust was, -doch onze held zat zooals een boom in den zadel, en scheen als uit een stuk met zijn -paard gesmeed. Eindelijk ging het op een galop, toen men een eindje van het lager -af was, en nu was het meer naar Sieraads zin. -</p> -<p>Het is onnoodig om u hier den dagelijkschen tocht van het commando te beschrijven, -want de eerste <span class="pageNum" id="pb166">[<a href="#pb166">166</a>]</span>vijf dagen gingen zonder eenige bijzondere gebeurtenis voorbij. Men reed gewoonlijk -twee uur achter elkander en zadelde dan voor een tijdje af om de paarden een kans -te geven, een paar bijten van het hooge soppige gras te krijgen. Elken avond werden -de paarden gekniehalterd, en door sterke wachten opgepast, en de anderen sliepen in -het veld met het geweer naast zich en het zadel als kopkussen. Gedurende die vijf -dagen zag men geen levend wezen, en de enkele Kafferkralen die men passeerde waren -verlaten. -</p> -<p>„Wat drommel, David,” zeide Uys tot zijn adjudant op den morgen van den 11<sup>den</sup> April, toen men een eindje had afgereden, en weder een verlaten Kafferkraal was voorbijgegaan: -„dit lijkt alsof Dingaan voor ons wacht bij Umkungunhlovu, en dit zal maar hard gaan, -als ons die heele Zululeger daar ontmoet.” -</p> -<p>David wilde juist hierop antwoorden, toen plotseling het paard van Uys in een gat -trapte en viel, zijn ruiter eenige treden ver voor hem in het gras werpende. Uys was -echter in een oogenblikje op zijn voeten, en liep naar zijn paard, dat niet scheen -te kunnen opstaan. Hij hielp het dier den poot uit het tamelijk diepe gat te krijgen, -doch toen hij het een eindje weg trok, zag hij dat het dier zoo kreupel <span class="pageNum" id="pb167">[<a href="#pb167">167</a>]</span>was, dat het voor het oogenblik niet berijdbaar was. -</p> -<p>„Hier Kommandant, vat mijn paard,” riep David, snel van Sieraad afklimmende, „ik zal -gauw mijn ander paard bij mijn achterruiter halen. Op die eerste afzadelplek kan jij -dan een van je andere paarden krijgen.” -</p> -<p>Uys nam dit aanbod aan, en besteeg Sieraad, die werkelijk thans heel wat bedaarder -was en David nam het kreupele paard, en leidde het naar de achterhoede, waar hij het -aan zijn achterruiter afgaf, en daarna Welkom, het zwarte paard dat hij van zijn schoonvader -gekregen had, besteeg. Binnen weinige oogenblikken was hij weder op zijn plek ter -zijde van Uys. -</p> -<p>De Boeren reden thans op eene twee of drie mijlen breede vlakte, aan beide zijden -begrensd door een rij randjes en kopjes. De grond was zelf een beetje op- en afdans -en het gras was erg ruig. -</p> -<p>De afdeeling van Uys reed voor op dezen morgen, en Potgieters afdeeling was zoowat -een vijftienhonderd treden achter. -</p> -<p>„Daar is de Zulu’s Oom Piet,” riep David opeens, toen men juist op het bovenste van -een randje uitkwam. -</p> -<p>Werkelijk stond er ook op een duizend treden afstand een klein Zulu-leger, zoowat -drie- of vierduizend in getal. -<span class="pageNum" id="pb168">[<a href="#pb168">168</a>]</span></p> -<p>„Hoera!” riep Uys, <span class="corr" id="xd31e1583" title="Niet in bron">„</span>hier is die Kaffers, kerels. Kom, ons zal hullie gauw schrik maak.” -</p> -<p>De Boeren vormden nu een langen rij, en daarop ging het in vollen galop op de Zulu’s -af. Op een afstand van omtrent tachtig treden van den vijand genaderd, sprongen de -Boeren van hunne paarden, en vuurden een salvo op hunne vijanden. Dit scheen genoeg -voor de Zulu’s en zij sloegen op de vlucht. De Boeren begonnen hen nu te volgen, en -een soort van „wilde jacht” vond plaats, die aan menigen Zulu het leven kostte. -</p> -<p>Doch ongelukkig waren de Emigranten te onstuimig en gedurende de vervolging letten -zij er niet op, dat de natuur van den grond geheel veranderd was. De twee rijen randjes -of kopjes hadden elkaar genaderd en vormden nu een soort van kloof, met glooiende -heuvels aan beide zijden. De Zulu’s waren die kloof ingegaan, en de Boeren hadden -hen gevolgd. Op eens scheen het alsof het Zulu-impi vertiendubbeld was. Uit elk boschje, -achter elke klip scheen een Zulu te verrijzen en in plaats van een klein Zulu-regiment -stonden de Boeren tegenover of liever tusschen een ontzaglijk Zulu-leger, meer dan -tienduizend man sterk. -</p> -<p>Zooals wij gezegd hebben was de afdeeling van Hendrik Potgieter omtrent vijftienhonderd -treden <span class="pageNum" id="pb169">[<a href="#pb169">169</a>]</span>achter, maar toen de afdeeling van Uys aan het vechten geraakte, spoorden zij hunne -paarden aan om de eerste afdeeling te assisteeren, indien noodig. Doch deze was reeds -in de kloof toen Potgieter en de zijnen aankwamen, en juist toen deze de kloof binnenreden, -rezen de, in hunne hinderlaag verstoken Zulu’s op. Met hunne assegaaien en hunne schilden -maakten zij zulk een ontzettend lawaai, waarbij zij hunne oorlogskreten voegden, dat -de paarden van Potgieters menschen geheel en al onregeerbaar waren, en weigerden om -de kloof in te gaan. Een aantal paarden sprongen om en holden met hunne berijders -de vlakte in, anderen wierpen hunne ruiters af en liepen weg. In kort, Potgieters -afdeeling was buiten staat om hunne broeders te helpen; zij hadden hunne handen vol -om naar hunne eigen zaken te zien. -</p> -<p>Intusschen was de positie van Uys en de zijnen een zeer hachelijke. De Zulu’s waren -als tusschen hen, en de kloof was zoo nauw en zoo klipperig dat de Boeren hunne gewone -tactiek van „storm-loopen” niet konden uitvoeren. Een scherp gevecht volgde. De Boeren -schoten hunne naastbijzijnde tegenstanders neder, en Zulu na Zulu viel. Doch voor -elke gevallen vijand stonden er drie in de plaats. -</p> -<p>David was een eindje weg van Pieter Uys en stond tusschen dezen en zijn eigen vader -en broeder. <span class="pageNum" id="pb170">[<a href="#pb170">170</a>]</span>Hij was zelf hard bedrukt, en kon nauwelijks zijne aanvallers van het lijf houden. -Daar zag hij dat een tiental Zulu’s zijn vader en broeder omringden en hij sprong -op zijn paard om dezen te hulp te snellen. Nauwelijks zat hij in den zadel of een -assegaai trof hem in den rug. De jonge Boer voelde hoe het koude staal hem in de longen -drong, toen werd alles zwart voor zijn oogen en viel hij van het paard. Piet Uys zag -den dapperen jongeling vallen, en met twee sprongen van Sieraad was hij bij hem en -schoot de Zulu, die nogmaals den assegaai in David wilde steken, terneder. Doch een -plotselinge aanval van een zestal Zulu’s deed hem terugdeinzen en alvorens hij zijn -geweer geladen had, trof één assegaai hem in de linkerborst en een tweede hem in den -nek. Met een diepe zucht zeeg de dappere Kommandant neder. Het laatste wat hij hoorde -was de stem van zijn zoon, die uitriep: „Hier ben ik vader,” en een der Zulu’s viel -onder den kogel die de vijftienjarige Dirk Cornelis Uys op een der moordenaars van -zijn vader afschoot. Doch ook den jongeling trof de doodelijke assegaai, en hij viel -dood langs zijn vader neder. Een aantal Boeren hadden den Kommandant zien vallen, -en snelden hem te hulp. Zij schoten de Zulu’s voor een oogenblik terug, en trachtten -Uys op te lichten ten einde hem uit het gevecht te brengen. <span class="pageNum" id="pb171">[<a href="#pb171">171</a>]</span>De Kommandant kreeg door de beweging zijn bewustzijn terug, maar hij voelde dat zijn -dood nabij was. -</p> -<p>„Laat mij staan, vrienden; help jullie zelf; red jullie leven, want met mij is dit -klaar.” Met deze woorden blies de held den laatsten adem uit. -</p> -<p>Ook David Malan trachtte men te redden, want hij scheen nog te leven. Doch toen men -bij hem kwam hoorde men slechts een zucht „Martje”—en David was dood. -</p> -<p>De Boeren zochten nu Uys’ laatsten raad te volgen, en zich een uitweg te banen want -zij waren nu geheel en al omsingeld door de Zulu’s. Om nu uit de kloof te komen, vuurden -zij allen geweldig op het klompje Zulu’s dat bij den ingang der kloof hun den terugweg -wilden afsnijden, en toen zij eenige honderden van hen hadden doodgeschoten, en de -lijken hunner vijanden als een muur opgestapeld lagen, joegen zij zoo hard zij konden -door de opening en reden de vlakte in. Potgieters manschappen, dit ziende, en meenende -dat de Zulu’s hen achtervolgden, werden verbijsterd en sloegen ook op de vlucht. De -handpaarden, met provisie en overige ammunitie lieten zij achterblijven, en ieder -scheen een goed heenkomen te zoeken. -</p> -<p>Eerst zes mijlen van de plaats des gevechts hielden de Boeren stil voor een oogenblik, -en kregen <span class="pageNum" id="pb172">[<a href="#pb172">172</a>]</span>zij hunne bedaardheid terug. Het eerste wat zij deden was om hun verlies te berekenen. -Tien Boeren waren in het gevecht gevallen viz. Kommandant Uys, diens zoon Dirk, Jacobus -Malan, David Malan, Johannes Malan, Frans Labuschagne, Joseph Kruger, Louis Nel, Pieter -Nel en Theunis Nel. -</p> -<p>Een veertigtal der achterruiters werden vermist, en een honderdtal handpaarden en -al de provisie en ammunitie was in handen der Zulu’s gevallen. -</p> -<p>Daarop ontstond er een woordenstrijd. Een aantal van Uys’ mannen beschuldigden Hendrik -Potgieter en de zijnen als de schuld te zijn van dit rampspoedig gevecht; waarom waren -zij niet komen helpen? waarom waren zij zoo ver achtergebleven? en zulke vragen meer -werden gedaan. Potgieter vermaande de menschen om stil te blijven. -</p> -<p>„Laat ons nou niet ruzie maken,” zeide hij, „laat ons verder rijden zoo hard ons kan; -als die Kaffers ons nou inhaal en aanval, hêt ons niet ammunitie genoeg om ons te -verweêr, en hoe verder ons van avond kan komen, hoe veiliger voor ons.” -</p> -<p>Onder de bestaande omstandigheden was dit inderdaad de beste raad, en de Emigranten -zagen dit dan ook in, en men reed zwijgend verder. Na verloop van nog een uur zadelde -men een half-uur af, om de paarden een weinig te laten rusten, en toen <span class="pageNum" id="pb173">[<a href="#pb173">173</a>]</span>ging men weder voort. Zoo hield men aan tot laat in den nacht, want het was bijna -volle maan. Dien nacht rustte men slechts een uur of vijf, en dat zou men niet eens -gedaan hebben, ware zulks niet hoog noodig geweest ter wille der vermoeide paarden. -Den volgenden dag ging het ijlings verder en op den morgen van den vierden dag kreeg -men het lager in het gezicht. -<span class="pageNum" id="pb174">[<a href="#pb174">174</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch17" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch17.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o001.png" alt="HOOFDSTUK XVII." width="640" height="198"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XVII.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Op den morgen van den 15<sup>den</sup> April 1838, stonden Gert Maritz en Charel Cilliers met eenige andere der Emigranten, -die in het lager waren teruggebleven, aan den buitenkant der wagenkring een praatje -te houden, toen op eens een der Boeren uitriep: „Daar komen onze menschen al terug.” -Men zag in de richting, die de spreker aanwees en bespeurde op het randje de eerste -voorrijders van het terugkeerende commando, zoowat drieduizend treden ver. Het nieuws -verspreidde zich door het lager, en spoedig was elke man, elke vrouw, elk kind daarbuiten. -</p> -<p>„Waarom rij hullie dan zoo langzaam,” riep Gert Maritz ongeduldig uit. -<span class="pageNum" id="pb175">[<a href="#pb175">175</a>]</span></p> -<p>„Daar is groot fout, geloof mij oom Gert,” zeide Cilliers ernstig, die ook bespeurd -had dat het commando in langzamen stap het lager naderde. -</p> -<p>Eindelijk was het bij het lager, na verloop van een tijd, die aan de angstig wachtenden -wel twee uur scheen. Hendrik Potgieter reed voorop, en Cilliers trad met een weê voorgevoel -op hem toe, en groette hem. -</p> -<p>„Wat is dit, neef Hendrik,” vroeg hij langzaam en ernstig, en de menschen, zoowel -mannen als vrouwen verdrongen zich om het antwoord te vernemen. -</p> -<p>„Oom, die Zulu’s hêt ons in een hinderlaag geleid; ons hêt al ons paarden en goed -verloren, en tien van ons zijn in het gevecht gevallen, en daaronder Piet Uys, de -drie Malans, en—<span class="corr" id="xd31e1630" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Een ontzettende gil eener vrouw deed zich hooren en men hoorde een geroep van „til -haar op! breng haar naar die tent! geef haar lucht!” Het was de arme Martje. Zij had -zich door de menigte heen gewrongen om het nieuws van Hendrik Potgieter te hooren, -en zij had gehoord dat de <i>drie</i> Malans in het gevecht waren gesneuveld. David was gevallen! David was dood! Die eene -gedachte schoot als een bliksemstraal door het brein der jonge vrouw, en alles was -toen duister om haar. In een hevige flauwte zonk zij als dood ter aarde. -<span class="pageNum" id="pb176">[<a href="#pb176">176</a>]</span></p> -<p>Men tilde haar op, en droeg haar naar hare eigen tent, waar men haar op het bed nederlegde, -en alle mogelijke middelen te baat nam om haar uit hare verdooving te wekken. Maar -te vergeefs; zij bleef als dood daar liggen. Een aantal vrouwen trokken haar de kleederen -van het lijf, en men probeerde een aantal nieuwe middelen, en volgde honderd raadgevingen, -doch geen hunner scheen het arme kind tot bewustzijn te kunnen terugroepen. Dien avond -kreeg zij een hevige koorts, en verergerde haar toestand. Het scheen werkelijk alsof -de jonge vrouw haren geliefden David niet lang zou overleven. Doch de zorg van hare -ouders, en van de vele vrienden, die hun behulpzaam waren, redde het leven van Martje; -na een ziekte van meer dan drie weken opende zij voor het eerst hare oogen. Beter -ware het misschien geweest zoo zij gestorven ware, want—Martje was hopeloos krankzinnig. -Zij herstelde wel in krachten doch het jeugdig vuur harer oogen was verdwenen; zij -had slechts een glazen blik, en geen woord kwam uit haren mond als slechts één vraag—waar -is David? -</p> -<p>Geachte lezer ik nader het einde van dit verhaal. -</p> -<p>Veel zou ik u nog kunnen verhalen over die dappere voorouders der tegenwoordigen Vrijstaters -en Transvalers; menig mooi tafereel uit hunne geschiedenis <span class="pageNum" id="pb177">[<a href="#pb177">177</a>]</span>zou ik u nog kunnen aantoonen; doch tijd en gelegenheid ontbreken voor het oogenblik. -Slechts dit kan ik u zeggen; dat in December 1838 de Emigranten een vreeselijke wraak -namen op Dingaan, en dat op 16 December 1838 bij Bloedrivier, zij eenmaal voor goed -Dingaans macht vernielden. Mogelijk zullen wij u later iets meer van dien tijd vertellen, -want ons jonger geslacht weet, helaas! te weinig, veel te weinig van de geschiedenis -van ons Land en ons Volk. -<span class="pageNum" id="pb178">[<a href="#pb178">178</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch18" class="div1 last-child chapter"><span class="pageNum">[<a href="#ch18.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/o014.png" alt="HOOFDSTUK XVIII." width="640" height="199"></div> -<h2 class="main">HOOFDSTUK XVIII.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het is den 11<sup>den</sup> April 1888, juist vijftig jaren na den dood van David Malan en ik verzoek u om met -mij mede te gaan naar de plaats van Johannes Joubert, gelegen aan de Mooirivier, eenige -uren van Potchefstroom. Volg mij een oogenblik; ik ga u in een ziekenkamer brengen. -Het gordijn van het venster is nedergelaten, en hoewel het nog vroeg in den dag (het -is zoowat tien uur) is, heerscht er een halve schemer in de kamer. Op het bed ligt -een zieke vrouw. Zij is niet meer jong, zooals gij bemerkt <span class="pageNum" id="pb179">[<a href="#pb179">179</a>]</span>aan de diepe rimpels op haar gelaat; inderdaad is zij reeds achtenzestig jaar oud. -De lijderes is blijkbaar zwaar ziek en aan de korte ademhaling, die zeer onregelmatig -is, kan men bemerken dat de dood op den drempel van de deur staat, en weldra zal binnentreden -om de ziel van deze vrouw op te eischen. -</p> -<p>Aan de eene zijde van het bed staat de eigenaar der plaats, Frans Joubert, een man -wiens haren ook reeds grijs zijn, en die dan ook reeds 63 zomers telt. Aan de andere -zijde van het bed zit zijne vrouw Anna, terwijl aan het voeteneinde twee meisjes van -bijna twintig jaar op de lijderes nederzien. -</p> -<p>„Haar pols raakt heelemaal weg, Frans,” zegt tante Anna zachtjes; „zij zal net nu -sterven.” Haar man <span class="corr" id="xd31e1657" title="Bron: antwoord">antwoordt</span> niet; hij ziet slechts neder op de zieke vrouw, en zijne gedachten houden zich bezig -met gebeurtenissen, die vijftig jaren geleden plaats gevonden hebben. Wel was hij -toen nog maar dertien jaar oud, doch toch staan hem die gebeurtenissen levendig voor -den geest. -</p> -<p>Plotseling richt de zieke vrouw zich snel op, alsof zij het bezit harer volle krachten -met een tooverslag teruggekregen had. -</p> -<p>„Wat is dit zuster,” vroeg tante Anna opstaande. -<span class="pageNum" id="pb180">[<a href="#pb180">180</a>]</span></p> -<p>De zieke keek strak voor zich; de glazigheid harer oogen verdween; een liefelijke -glimlach verspreidde zich om haren mond, en zij riep—„Ja David, ik kom.” Toen viel -zij op de kussens terug.—Martje was dood. -</p> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div class="div1" id="toc"> -<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2> -<table summary="Inhoudsopgave"> -<tr id="ch1.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch1">HOOFDSTUK I.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch1">1</a></td> -</tr> -<tr id="ch2.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch2">HOOFDSTUK II.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch2">14</a></td> -</tr> -<tr id="ch3.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch3">HOOFDSTUK III.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch3">23</a></td> -</tr> -<tr id="ch4.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch4">HOOFDSTUK IV.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch4">40</a></td> -</tr> -<tr id="ch5.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch5">HOOFDSTUK V.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch5">50</a></td> -</tr> -<tr id="ch6.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch6">HOOFDSTUK VI.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch6">61</a></td> -</tr> -<tr id="ch7.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch7">HOOFDSTUK VII.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch7">70</a></td> -</tr> -<tr id="ch8.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch8">HOOFDSTUK VIII.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch8">81</a></td> -</tr> -<tr id="ch9.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch9">HOOFDSTUK IX.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch9">88</a></td> -</tr> -<tr id="ch10.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch10">HOOFDSTUK X.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch10">98</a></td> -</tr> -<tr id="ch11.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch11">HOOFDSTUK XI.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch11">108</a></td> -</tr> -<tr id="ch12.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch12">HOOFDSTUK XII.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch12">127</a></td> -</tr> -<tr id="ch13.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch13">HOOFDSTUK XIII.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch13">135</a></td> -</tr> -<tr id="ch14.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch14">HOOFDSTUK XIV.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch14">143</a></td> -</tr> -<tr id="ch15.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch15">HOOFDSTUK XV.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch15">152</a></td> -</tr> -<tr id="ch16.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch16">HOOFDSTUK XVI.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch16">160</a></td> -</tr> -<tr id="ch17.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch17">HOOFDSTUK XVII.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch17">174</a></td> -</tr> -<tr id="ch18.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ch18">HOOFDSTUK XVIII.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch18">178</a></td> -</tr> -</table> -</div> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen -van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden -van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctieteam op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata" summary="Metadata"> -<tr> -<td><b>Titel:</b></td> -<td>David Malan: Een verhaal uit den Grooten Trek</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Auteur:</b></td> -<td>D’Arbez [Pseud. van Johan Frederik van Oordt (1856–1918)]</td> -<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/121962631/</span></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td> -<td>2022-05-28 17:30:36 UTC</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Taal:</b></td> -<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td> -<td>1898</td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het -einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel -zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van -dit boek.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2022-05-20 Begonnen. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Externe Referenties</h3> -<p>Project Gutenberg plaatst geen actieve externe links in haar eboeken. -De volgende URL's worden puur ter informatie getoond. U kunt ze desgewenst kopiëren -en in de adresbalk van uw browser plakken. -</p> -<table class="externalReferenceTable"> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>URL</th> -</tr> -<tr> -<td><a class="pageref" id="xd31e1338ext" href="#xd31e1338">139</a></td> -<td><span class="externalUrl">https://classic.biblegateway.com/passage/?search=Ps%20130&version=HTB</span></td> -</tr> -<tr> -<td><a class="pageref" id="xd31e867ext" href="#xd31e867">79</a></td> -<td><span class="externalUrl">https://classic.biblegateway.com/passage/?search=Ps%2084:6&version=HTB</span></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -<th>Bewerkingsafstand</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e265">3</a>, <a class="pageref" href="#xd31e340">14</a>, <a class="pageref" href="#xd31e345">14</a>, <a class="pageref" href="#xd31e348">14</a>, <a class="pageref" href="#xd31e356">15</a>, <a class="pageref" href="#xd31e359">15</a>, <a class="pageref" href="#xd31e362">15</a>, <a class="pageref" href="#xd31e606">51</a></td> -<td class="width40 bottom">Thaba’ Nchu</td> -<td class="width40 bottom">Thaba ’Nchu</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e283">7</a>, <a class="pageref" href="#xd31e445">29</a>, <a class="pageref" href="#xd31e823">74</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1355">140</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e304">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e320">12</a>, <a class="pageref" href="#xd31e648">55</a>, <a class="pageref" href="#xd31e651">55</a>, <a class="pageref" href="#xd31e659">56</a>, <a class="pageref" href="#xd31e664">57</a>, <a class="pageref" href="#xd31e734">65</a>, <a class="pageref" href="#xd31e841">76</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1027">95</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1334">139</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1583">168</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">„</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e306">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e310">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e322">12</a>, <a class="pageref" href="#xd31e423">24</a>, <a class="pageref" href="#xd31e554">43</a>, <a class="pageref" href="#xd31e562">43</a>, <a class="pageref" href="#xd31e712">63</a>, <a class="pageref" href="#xd31e732">65</a>, <a class="pageref" href="#xd31e953">89</a>, <a class="pageref" href="#xd31e962">89</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1067">100</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1186">117</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1235">123</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1336">139</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1371">142</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1442">150</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1447">150</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1630">175</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e502">37</a>, <a class="pageref" href="#xd31e507">37</a></td> -<td class="width40 bottom">kruid</td> -<td class="width40 bottom">kruit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e626">53</a></td> -<td class="width40 bottom">Kommandant Generaal</td> -<td class="width40 bottom">Commandant Generaal</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e642">54</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1556">165</a></td> -<td class="width40 bottom">Umkungunhlovo</td> -<td class="width40 bottom">Umkungunhlovu</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e699">62</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e722">64</a></td> -<td class="width40 bottom">”.</td> -<td class="width40 bottom">.”</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e785">71</a></td> -<td class="width40 bottom">helptjou</td> -<td class="width40 bottom">helpt jou</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e918">84</a></td> -<td class="width40 bottom">Bushman-rivieren</td> -<td class="width40 bottom">Bushmansrivieren</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e993">93</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1002">93</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1230">123</a></td> -<td class="width40 bottom">oû</td> -<td class="width40 bottom">Oû</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1209">120</a></td> -<td class="width40 bottom">Zuli-impi</td> -<td class="width40 bottom">Zulu-impi</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1233">123</a></td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1389">144</a></td> -<td class="width40 bottom">dreigde</td> -<td class="width40 bottom">dreigden</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1426">149</a></td> -<td class="width40 bottom">„</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1432">149</a></td> -<td class="width40 bottom">It is</td> -<td class="width40 bottom">’t is</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1488">157</a></td> -<td class="width40 bottom">Natal commando</td> -<td class="width40 bottom">Natal-commando</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1519">161</a></td> -<td class="width40 bottom">uittezoeken</td> -<td class="width40 bottom">uit te zoeken</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1522">161</a></td> -<td class="width40 bottom">Zuli impi</td> -<td class="width40 bottom">Zulu-impi</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1657">179</a></td> -<td class="width40 bottom">antwoord</td> -<td class="width40 bottom">antwoordt</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl' xml:lang='nl'>DAVID MALAN</span> ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> -</div> -</body> -</html> |