diff options
| author | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-01-22 19:36:27 -0800 |
|---|---|---|
| committer | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-01-22 19:36:27 -0800 |
| commit | 0d065391f23e64f482a149dae3575d68e568c4cc (patch) | |
| tree | fc5b4c2ad454f19c5d90297ff2de5327771d82b9 | |
| parent | e0379259586622886d6886efa9b9dc4e36541ba8 (diff) | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 4 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/65991-0.txt | 3283 | ||||
| -rw-r--r-- | old/65991-0.zip | bin | 38909 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65991-h.zip | bin | 261145 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65991-h/65991-h.htm | 3907 | ||||
| -rw-r--r-- | old/65991-h/images/cover.jpg | bin | 160175 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65991-h/images/header1.jpg | bin | 21701 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65991-h/images/header2.jpg | bin | 22181 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65991-h/images/jhdb.jpg | bin | 25256 -> 0 bytes |
11 files changed, 17 insertions, 7190 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..0ea4b71 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #65991 (https://www.gutenberg.org/ebooks/65991) diff --git a/old/65991-0.txt b/old/65991-0.txt deleted file mode 100644 index bcef1c7..0000000 --- a/old/65991-0.txt +++ /dev/null @@ -1,3283 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of Martjie, by Jan Francois Elias Celliers - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: Martjie - -Author: Jan Francois Elias Celliers - -Release Date: August 4, 2021 [eBook #65991] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: UTF-8 - -Produced by: Jeroen Hellingman, Kobus Meyer and the Online Distributed - Proofreading Team at https://www.pgdp.net - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTJIE *** - - - - - -MARTJIE - - - - - MARTJIE - - DEUR - - JAN F. E. CELLIERS - _Skrywer van Ons Leesboek, Die Vlakte en ander Gedigte, Die - Revier, Liefde en Plig, Unie Kantate, Die Saaiër, Jopie Fourie._ - - _Goedgekeur deur die „Zuid Afrikaanse Akadémie - voor Taal, Letteren en Kunst”._ - - MET VOORWOORD VAN DIE SKRYWER. - - VIERDE HERSIENE DRUK - - J. H. de BUSSY, - PRETORIA, AMSTERDAM. - HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. v/h. J. DUSSEAU & Co., - KAAPSTAD. - 1920. - - - - -REGTE VAN HERDRUK EN VERTALING VOORBEHOU. - - - - -VOORWOORD. - - -Vir ’n skrywer, maar veral vir ’n Afrikaanse skrywer, in die tye wat -ons belewe, is dit besonder aanmoedigend en verblydend as hy ondervind -dat ’n nuwe druk van sy werk nodig is. Ek dank my landgenote vir die -aanmoediging en ondersteuning, en hoop dat „Martjie” by toeneming sal -bydra tot die doel wat ons beoog: opbou van taal, kuns, nasionaliteit. - -In hierdie twede uitgaaf het ek die spelreëls toegepas wat goedgekeur en -vasgestel is by die jongste sitting van die „Zuid Afrikaanse Akadémie -voor Taal, Letteren en Kunst”. - -Op ’n paar kleine wysiginge na, is die eintlike teks onveranderd gebly. - -Ter wille van maat en ritme, en alleen om die rede, het sommige woorde -afwykende vorme gekry, b.v. „ower” in plaas van „oor”, „bowe” in plaas -van „bo”, ens. Om dieselfde rede is die dubbele ontkenning hier en daar -verwaarloos. Die woordjie „sig” het ek hier en daar nog behou. - -Ten slotte nog ’n enkel woordjie—van eie hand hierdie keer—oor die aard -en vorm van my werkie: - -My bedoeling was ’n eenvoudige skildering te gee van ’n liefdesverhouding -tussen ’n Afrikaanse meisie en jonkman in Afrikaanse omgewing, ’n -algemeen-menselike tema op eie toneel opgevoer. Alle begeerte na -avontuurlikheid of ingewikkeldheid in die verhaal was dus uitgesluit. -Die inkleding, wat gebeurtenisse, natuurbeskrywing, ens. betref, moes -net voldoende wees om, teen passende agtergrond, die hoofmotief duidelik -te laat uitkom. Die vraag is alleen in hoever ek geslaag is om hierin -harmonie en gesonde verhouding te bewaar. - -’n Goeie roman huldig dieselfde beginsele, en werk dit alleen breër uit. - -Ek het ’n losse en onafhankelike vorm gekies, omdat daar baie dinge gesê -moet word, wat eenvoudige mededelinge is, en net ondigterlike rymelary -is as dit op strenge maat en rym gesê word, terwyl poësie in _elke_ vorm -goed uitgedruk kan word waar dit in ’n werk voorkom. - -Hoewel die vorm los is, is dit darem nie ongebonde nie. Die goeie leser -sal dit dadelik sien, en die sangerigheid en maatgang, wat ek bedoel het, -tot hul reg laat kom. - - Die skrywer. - -PRETORIA, 20 Oktober 1915. - - * * * * * - -Na verskyning van die Derde druk, in Januarie 1919, laat ek bowestaande -voorwoord ook vir hierdie vierde druk geld. Die laaste spellingreëling -deur die Suidafrikaanse Akadémie goedgekeur in Januarie 1920, word hier -toegepas. - - STELLENBOSCH, Junie 1920. - - - - -[Illustration] - - - - -I. - - - Dis warm.... - en stil. - Stil ook in die grote boerehuis onder die eike; - geslote ten halwe die luike - —die groene luike van die rame— - soos oë swaar van sluimering - by middag-sonnestowe; - mure en stoep hier en daar - bestrooi met ligtende skyfies, - waar die sonlig val deur die blare, - deur die donkere loof van die eike. - Hoog bowe voordeur en stoep, - eerwaardig en stil die skaad’-wee - verrys die ou-Hollandse géwel, - gestreel deur die uitspreiend lower - en bowe die voordeur as rustend - op twee sware krulle in die muurwerk, - waar die jaartal, gedruk in die witkalk, - die ouderdom toon van die woning. - - Dis stil. - So ’n stilte wat hang en wat draal, - of hy weet dat die middag nog lang is - en hy heerskappy sal behou - daar in die ou bome se skaad’-wee. - Onder die rusbank op stoep, - sy lede rekkend van luiheid, - lê Jafta die huishond te slaap, - geterg deur die gonsende vlieë. - Die tuinmuur langs, in die skaad’wee, - daar skuil die hoenders byeen - in klompies, swyend en gapend. - Náby die klip oor die voortjie - lê Adam, die otjie, in die water - en dam dit op, teen sy sye, - —stilbrommend van innig genot - na rukkies van roereloos drome. - - Stil is die lange huisgang - —die sware voordeur geslote— - dofglimmend die donkere planke - alleen waar dit lig deur die rete, - wegduist’rend na agter in skeem’ring, - in fluist’ring van vele geheime. - Die tafel in die kombuis - is blank geskuur vir die Sondag, - en dáar staan, in eensaamheid singend, - die ketel op die gele konfoortjie. - Deur die half geópende luikie - val skuins op die vloer, in die middel, - ’n goudgerf van léwende sonlig, - deurwemeld van drywende stoffies, - deurflits van die dartele vlieë - wat, gonsende ook op die ruite, - die dreune-deuntjie stem - van somer-námiddag-vrede. - - „Wouf”—dis ’n blaffie van Jafta, - opskrikkend meteens uit sy sluimer, - want dáar in die muur het die hekkie - sy piepend geluidjie laat hoor, - en ower die werf kom langsaam - ’n wandelaar aan in die paadjie. - Nie meer nie as één luie blaffie - het Jafta gelos, die ou luiaard, - en kom nou stêrtswaaiend nader - tot aan die rand van die stoep - om daar die besoeker te wagte; - —vrind’lik, as oue bekende, - streel Roelof die hond op sy hare. - Nie wensend oom Koot en tant’ Mieta - te steur in hul námiddag-slapie - gaan Roelof maar sit op die rusbank - en wag in die eike se skaad’wee. - - Lui-kronkelend, vèr en naby, - styg hier en daar uit die bome - ’n blou en gesellige rokie, - van námiddag-koffie getuiend, - van vrind’like buurskap en vrede. - - Aan die hek van die saailanderye, - rus eensaam die dam in die skaad’wee, - die hangende lower weerspieëlend - van omstaande dromende wilge; - eentonig en skel klink vandaar - die geluid van die singende bésies - in slepend en eindeloos skryne - —soos lied van die warmte selwe. - - Te veel is die simfonie - van die somernamiddag vir Roelof, - te veel na ’n wand’ling veral - uit die dorpie daar in die laagte; - hy sien nog die dakke van ver - deur die béwerige waas van die warmte - en hy ruik die bedwelmende lug - deur die son uit die blare gestowe; - dit skemer en draai voor sy oë, - sy hoof sink al laer en laer.... - tot hy wegduik in rustige sluimer.... - - Agter sy rug gaan die vensterluik - stádigies, stádigies ope, - ’n handjie kom dáaruit te voorskyn - en hou in die fynblanke vingers - ’n koppie. Wat sou wel die plan wees? - Kyk, dit kom nader en nader - tot bowe sy halsboord van agter, - hy sien nie en hoor nie, maar, au! - daar voel hy ’n ys-koue straaltjie - meteens in sy nek en sy rug - en spring hy oorend van die rusbank! - ’n halfgesmoorde laggie in die kamer - en vensterluik haastig geslote— - dit help hom nog meer uit die droom; - ’n breë goedaardige glimlag - verhelder meteens sy gelaat— - en hy gaan maar weer sit op die rusbank. - - ’n Rukkie gaan so nog verby, - en nou kom, met stadige stappies, - om die verste hoek van die stoep, - ’n mooi slanke meisies-gestalte - in haelwit sondagse klere,— - ’n handwerkie vlak voor haar oë, - waar sy skynbaar geheel in verdiep is, - singend, half-hoorbaar, ’n deuntjie, - of sy dink dat sy heeltemal alleen is; - maar nou en dan sweef om haar mondjie - ’n skuldig-ondeuënde laggie - wat moeilik die dwang kan verdra. - Sy ’s nader en nader gekom - en meteens kyk sy kastig verwonderd - nou op in die jonkman se oë: - „So, is jy daar, en hoe lank al - sit jy hier te wag op die rusbank?” - En Roelof hou kastig vir hom kwaad, - en set so’n donker gesig op - en roer so komieklik sy rug - dat sy nou haar lag nie kan hou nie, - en dit val soos musiek van haar mondjie, - soos klippies wat ploems in die water. - - * * * * * - - Dis seker maar die skone kans vandag - wat Martjie het verlei - tot so’n grap, - as dat sy lang genoeg vir Roelof ken - om so iets te durf waag, - want op haar wange is ’n blos - wat sy probeer aan d’ aandag te onttrek - deur praatjies, - volgend haastig op mekaar, - en grappies - waar sy selwe baie om lag. - - Oom Kootjie en tant’ Mieta - verskyn ook nou op stoep in sondags-klere. - En nog ’n keer lag almal hart’lik saam - oor daardie koppie water. - Is Roelof onbeleef? - Nee, maar onbedagsaam is hy wel - as hy hom af en toe - so heeltemal - kan omdraai na oom Koot - om dan met hom alleen - te praat oor dit en dat, - asof hy glad vergeet - dat Martjie en tant’ Mieta ook nog daar is. - En, kyk, dis dan - dat Martjie, op haar stoel se rug geleun - en met haar hofie op haar hand gestut, - haar oog laat gaan - na vèr, - waar bloue lug die blonde velde raak, - waar goudstof lê - van ondergaande son, op gras gestrooi. - En starend-ernstig bly dan daar - haar oog gevestig, - soos ene wat die wêreld het vergeet— - geslote in haarself. - En wie haar nog nie ken, - haar vrolik sorgeloos bestaan - in ryke ouerhuis, - sou dink in daardie blik d’ ontdekking te gewaar - van dreiend onheil, - en ’n siel - wat sig met huiw’ring tot ’n stryd berei. - Maar hy dink daaraan wel die minste, hy - wat, altyd nog geselsend met oom Koot, - na haar nie omkyk nie. - - Meteens het nou oom Kootjie haar gewaar - soos sy daar sit en droom. - ’n Grappie is die ou se lus en lewe: - hy stoot vir Roelof aan - en wink na Martjie. - Behoedsaam staan die jonkman op - en, stadig naad’rend, - klap hy meteens sy hande op mekaar - net by haar hoof. - Sy wip van skrik - en vang haar asem met ’n diepe haal, - en almal lag haar same uit, - oom Koot, die ondeug, nie die minste nie. - „So, nou het ek die skuld weer afbetaal,” - sê Roelf, „vir daardie koppie water, - „en jul kan my glo, oom Koot, - „sy ’t net so hoog gespring soos ek.” - - Die meid, ou Rosie, bring op ou-nooi’s wink - ’n tafeltjie op stoep, - gedek met haelwit kleedjie, - die koppies en die kan - met koffie warm en geurend. - „Maar Roelfie,” sê oom Koot, „vertel my nou - „wanneer sal jy jou intrek eindlik neem?” - „Oom Koot,” sê Roelf, - „moet nou nie weer begin, - „U weet dat my kantoor....” - „Kyk Roelfie,”—en oom Kootjie lê sy hand - op Roelf se skouer en skud hom— - „daar ’s die dorp - „en hier die plaas, - „dit weet ek nou al goed; - „jou ryperd staan al langtyd klaar, - „kom, wanneer trek jy in, vertel my nou!” - „Oom Koot, ek het ’n kamer mos gehuur.....” - „En tot wanneer?” - „’n Maand die minste....” - „Nou goed, maar langer as ’n maand - „het ek nie meer geduld, - „hier op die plaas wil ek jou hê, - „en nou wil ek geen woordjie verder hoor!” - Daar ’s niks met ou oom Kootjie te begin, - hy is lank al aan die gang daaroor, - en Roelof moet die saak gewonne gee: - glimlaggend stem hy toe. - - - - -[Illustration] - - - - -II. - - - Roelof is ’n seun van Freed’rik Prins, - Oom Kootjies boesemvrind,— - skoolmaats was die twee gewees, - en vrinde, tot die dood hul het geskei, - vrinde aan mekaar geheg - so onbaatsugtig trou - as selde in die lewe word gesien. - Freed’rik was dit ook wat hom met beurs - en raad gehelp het toe tekort en skande - gedreig het voor sy deur. - Nadàt hul was getroud, het wêrelds loop - die vrinde van mekaar geskei - en vèr was hulle van mekaar gaan woon. - Freed’riks dogters was al almal weg, - getroud, verspreid; - en Roelf, die een’ge seun, - was weg op studie toe sy pa - meteens gestorwe is. - En nou, met hulp en invloed van oom Koot, - is Roelof in die dorpie daar geplaas, - waar Uitkyk, ou oom Koot se plaas, - nie al te ver vandaan is. - Begryp’lik dus dat hy die deur vir hom - daar altyd ope vind - en gou op Uitkyk hom moes tuis gevoel. - - En elke dag ook vind oom Koot - dat Roelf sy hart al meer en meer - gewonne het, - veral dewyl hy in maniere en aard - die ou-man so herinner aan sy vrind, - aan Freek, sy boesemvrind, - wat hy nooit sal vergeet. - Sy kinders, boëndien, - is almal uit die huis, - net Martjie allénig het nog oorgebly. - Dit alles, en begeerte nog daarby - om aan die seun - die liefde-skuld weer goed te maak, - het d’ou-man tot besluit gebring - dat Roelf by hom ’n nuwe tuis moes vinde. - Oom Kootjie en tant’ Mieta het wel stil - gedagtes by hulself gemaak - dat wellig, as die jonkman daar sou kom, - verhoudings tussen hom - en Martjie kan ontstaan - —in jonge harte maklik opgewek— - maar vir hulle maak dit sorg nog vrees, - soos hul hom nou al ken; - ja, nou en dan, en sonder woord te praat, - verwissel die twee oudjies ongemerk - ’n laggie met mekaar, - en albei dink daarby - aan wat die toekoms sou kan bring. - Maar dit is al, geen woord of teken meer - wat aan hul teed’re wense uiting gee; - want dis hul goed en lang genoeg bekend - dat Martjie ’n wil, - ’n koppie van haar eie het - en haar gevoelens nie laat lei. - - * * * * * - - In buurte en dorp - is Martjie baie gesien, - in meisies-kringe ook gesog, - hoewel sy in maniere en aard - haar onderskei deur iets aparts— - vir hoogmoed of verbeelding aangesien - deur die wat haar nie ken. - Maar duid’lik is ’t vir elkeen, van begin, - dat agter daardie grys-blou oë-paar - ’n siel woon wat sig op sy plek gevoel, - vol erns en diepte, maar daarby - ’n sonneskyntjie bêre, - gemak’lik tot ’n tint’ling op te wek, - wat baiemaal - ondeuënd uit die raaksiende oë straal— - tot wanhoop, ag, - van menig jonkman wat alreeds - om Uitkyks noointjie het gedraai: - dis duid’lik, sy is almal skoon die baas, - en lyk of sy aan trou nie dink. - - - - -[Illustration] - - - - -III. - - - Dit was ’n aand gewees - toe Roelof, ná sy vaders dood, - op Uitkyk kom die eerste keer. - By lamplig, in die huisgang, het hul hom - die aand ontvang - en welkom aangebode. - En Martjie het hy ook die eerste keer - toe daar ontmoet - en hand gegee. - Van bo het sy die lamplig neer sien val - op voorhoof breed en welwend; - en uit die winkbrou-skaad’wee - had ’n oë-paar - haar aangekyk - so durwend en so reguit in haar eie, - soos sy nog nooit by jonkmans het gewaar. - Die handdruk, ook, was ferm daarby. - En, net soos ene half verslae, - het sy ’n stappie toe terug getree. - En sittend by haar bed die aand - het sy só lang - met oë starend-wyd - die kêrsvlam aangekyk, - of sy ’t nog nooit tot nou toe het gesien; - en het nou iemand haar gevra: hoekom? - dan het sy ’t selwe nie geweet: - Gemak’lik-ordeloos, van bande ontslae, - kan ons gedagtes so aan dwale raak, - in towerlande - swaar te ontvlug. - So was dit ook met haar die aand; - maar elke keer het sy gemerk - hoe steeds die beelde, vlottend om haar heen, - om éne punt wou draai; - en elke keer sien sy dan daar - ’n voorhoof van ’n ronding hoog en edel - en durwend daardie oë, op haar gerig. - En ’t was of sy in daardie blik - ’n aanval sien, - of sy tot stryd word uitgedaag. - Meteens opspringend van haar stoel, het sy - haar hofie trots na bo gewip: - „wat of hy hom wel sou verbeel, - „die baas-skap sal sy hom wel gou ontleer....” - en hard-op het sy toe gelag. - - * * * * * - - Twee maande is nou verby - ná daardie aand van Roelofs koms, - maar hy ’t vir haar - dieselfde nog gebly: - eerbied bowe mate, soos sy dit - by ander jonkmans sien, - betoon hy nooit aan haar; - maar kyk, alreeds na d’eerste dag of drie - kon sy haar daaroor nie meer erger nie. - - - - -[Illustration] - - - - -IV. - - - Die Volkslied!? - En so vroeg al in die môre? - Ja, dit is die afgesproke teken, - Martjie staan al lang daarop te wag. - Nie nodig ook - die sweep se klap, - sy ’s lank al aangekleed en klaar. - Gelag en sang - kom van die hek se kant, - ’n vrolik jongspan wag haar daar - op bok-wa, vol gelaai. - Twee jonkmans spring daar van die relings af - en storrem op die hekkie toe - in wedstryd, uitgelate, - die voetpad op - in ylend-snelle vaart— - wie of die eerste daar sal wees! - Martjie staan al by die voordeur klaar - met kappie helderwit, en toegestrik - teen môre-kou. - Glimlaggend knik sy met haar hoof - ’n groet terug, - op daardie twee se môre-groet - en buiing, speels-oordrewe. - Sy wys hul daar ’n mandjie, by die deur, - wat mee moet gaan. - - Gejuig begroet haar by die wa. - Haar twee geleiers maak, aan d’agterkant, - met hande saamgevoeg, - ’n trappie waar sy op kan staan, - en die wat op die wa is, neem haar hand; - so word sy opgelig, - en vooroor val sy byna in die wa, - op die wat daar al sit! - ’n Juigkreet is die laaste groet - aan Uitkyks woning, half geborge nog - in skaad’wees van die nag,— - en verder gaan die piekniek-wa. - - Tweekeer word die volkslied nog gehoor, - voor wonings wat nog slaap, - om die te wek wat mee moet gaan. - Die span is nou voltallig, en die trek - is berge toe. - - Hul ’s op die bult, en plots’ling word hul oog - getroffe deur die môre-son, - oor verre vlakte-soom net opgeduik,— - met drie hoera’s begroet; - en kyk, dis net of hy vir hul - ’n ogie knip - en blye dag beloof. - Die bok-wa gooi sy skaad’wee lang-gerek - op harde pad. - En lieflik lag die vlakte na omhoog, - deur môre-dou se dampe - —luierend hier en daar - in leegtes— - as gedra op weerklank van - die verre hane-kraai. - - Uitgespan is reeds die wa - as Martjie eers van Roelf ’n môre-groet - en handdruk kry. - Hy was nie een van daardie twee gewees - wat haar kom haal het by die deur: - bésig het sy hom gesien - met diere en tuig, - en toe hy op die wa sy sitplek neem - was sy al daar; - van ver, so tussen al die ander uit, - het hy maar net na haar geknik; - en heel-pad langs het hy - genoeg’lik met die nooi gesels - wat naas hom sit. - - In bonte ry sit almal op die gras, - die maaltyd sal begin. - Naas Roelof is ’n plekkie oop, - maar Martjie loop verby - of sy dit glad nie sien, - en kies ’n plekkie aan die ander kant. - Is ’t wraak, of moedwil, in die snelle blik - wat sy hom werp vandaar? - Hoe ’t ook mag wees, op hom is ’t glad verloor: - hy ’s besig met ’n bottel oop te maak, - die meisie naas hom te bedien; - as Martjie nog bewys moet hê - dat hy haar moedwil glad nie het gemerk, - dan lewer hy dit self, - want, kyk, daar spring hy op - en wip die gras-perk oor - na haar, - en, op haar skouer tikkend, - sê hy: „kom, ou sus, - „laat ek jou glasie vir jou vul.” - Sy blik is openhartig, reguit kyk - sy oog in hare, - en bruisend tintel net alleen - die piekniekdag se vreug daarin - as hy laat volg: - „en netnou kom ek vir jou haal, ou sus, - „ons twee is maters by die meule-spel.” - Na so’n ontwaap’ning - kan sy wel nie anders nie - as met ’n glimlag toegee aan sy wens. - Hy ’s weg alweer van haar, - na oorkant van die kring, - om nog ’n leë glasie vol te skink. - - „Stilte daar! ’n voordrag word gegee.” - Die voordraer het al pos gevat - in middel van die kring; - maar almal lag en praat - en hoor nie hoe hy reeds die naam - van sy gediggie noem. - Maar Martjie het die naam gevang, en weet - dat daardie vers ’n spotgediggie is - op een wat sig belaglik maak. - Is ’t Martjie alleen wat merk hoe Roelof nou - meteens verby die voordraer loop - en snel - ’n woordjie fluister in sy oor? - - Sarie Drost is iemand - sonderling in alles wat sy doen, - in elke trekkie kom sy haas ooreen - met daardie noointjie in die vers beskrewe, - en Sarie is vandag ook hier. - - Roelf, onseker of die voordraer wel - sy wenk sal volg, - die versie sal laat staan, - is snel na Sarie toe gestap - en vraag haar om met hom - ’n wandeling te maak, - soos ander reeds al doen— - van ete opgestaan. - - Daar ’s stilte nou, en Roelof hoor van ver - dat hy, wat voor sal dra, - ’n ander versie noem as d’eerste keer; - en, Sarie opmerksaam makend, - stel hy voor aan haar - om op die gras te sit - en eers met hom die voordrag aan te hoor. - - Onafgebroke is Martjies oog op hom, - in stilte, so van ver; - bewond’ring lê daar in die blik, - so groot - asof sy daad - —beleefdheids-diens aan Sarie Drost betoon, - deur Sarie-self en deur die gaste ook - nie opgemerk— - ’n heldedaad van d’ allergrootste is. - - * * * * * - - Die dag is om - en almal word weer tuis gebring. - Met Martjie saam - stap Roelf by Uitkyk van die wa. - Ná ete sal hy dorp toe stap, alleen, - van-aand die laaste keer, - want môre, eind’lik, is die dag gekom - dat hy op Uitkyk intrek neem, - na sy belofte aan oom Koot gedaan.— - Sy buitekamer staan al klaar, - met sorg vir hom berei. - - Dis stil op stoep, - die nag hang swaar in digte eike-lower, - breë stamme eenkant net verlig - waar lamplig uit die rame stroom; - en uit die ope voordeur gly oor stoep - ’n baan van lig, - vèr-strekkend oor die werf se gras, tot waar - die swarte donker dit verswelg. - Oom Kootjie sit voor ope raam te lees, - die bybel-blaaie hel verlig, - en volgend met sy vinger elke reël: - met vrome aandag nog ’n keer die woord, - die skone woord herhalend wat hom flus - getref het toe hy vir almal saam, - die aand-diens het gelei. - En by die tafel ook, met hoof gebuie - in stilte, oor die handwerk wat sy doen, - hoor ou tant’ Mieta aan. - - Onvermoeid nog na die dag se tog - in berge en veld, - kuier Martjie en Roelf op stoep, - in awendkoelte. - Vertrouelik, asof - hy nader sig aan haar wil voel - het hy haar arm geneem; - maar ná ’n rukkie, plots’ling, - net of hy - na iets wou buk, - het hy haar weer gelos. - En al te goed het sy gemerk - dat hy die plan ekspres maar het bedag - om van haar af te raak. - In stilte vra sy aan haarselwe: - wáarom tog? - Elke keer gaan hul - die ope raam verby - en oor die ronding van die boom se stam - gly stil hul skaad’wee. - Fluist’rend praat die twee, om ou oom Koot - sy stotend lese nie te steur. - - Dit word vir Roelof tyd,— - verbygaand by die voordeur stap hy in - om aan tant’ Mieta en oom Koot - goeienag te sê. - „Tot môre, Roelfie,” sê oom Koot, - „dan is jy eind’lik onse huisgenoot.” - Martjie stap met hom die treedjies af - om mee te gaan - tot aan die hekkie van die werf. - Sy het van-aand maar min gepraat, - werktuig’lik antwoord géwend as hy so, - by kuier heen en weer op stoep, - haar iets gesê het of gevra; - en droomverlore stap sy nou ook nog - so met hom saam. - Hul ’s by die hekkie voor sy weet; - en as hy haar ’n hand tot afskeid gee - en sê: - „die laaste keer,” - dan hou sy in haar handjie nog - sy vingers vas ’n oënblik.... - Opskrikkend, plots’ling, - los sy gou - die jonkmans hand - en sê gejaag, met laggie baie verleë: - „maar kyk vir my, - „is ek dan mal om so meteens te dink - „dat jy vir altyd gaan, - „en môre kom j’ eers regtig....” - „Martjie, Martjie!” antwoord Roelf - gemaak-bestraffend;—en dan is hy weg, - verdwene in die nag, - op ligte tred en snel, - ’n vrolik deuntjie fluitend op sy gang. - Glansend-wit, ’n oënblik, - vertoon sig in die lamplig voor die deur - die slanke beeld van Martjie, - as sy snel - die treedjies opstap en oor stoep - na binne gaan, - die voordeur sluitend vir die nag. - - In sware mantel duik die nag - nog dieper weg, - gewieg as op die naklank, sterwend-ver, - van bybelwoorde flus gehoor, - en op die koorgesang - van kikkers in die slote al-omheen. - En hoor, dis net of uit die sfere bo - ’n fluist’ring van die sterre ruis, - sig mengend met die koorgesang beneë, - tot lied van vrede en rus.... - - Martjie is kwaad - en met haarselwe ontevree; - met hand-ruk driftig-snel - het sy haar tjalie op ’n stoel gegooi - en stap haar kamer op en neer: - Wáarom het sy haar ge-èrg gevoel - van-môre op die wa - toe Roelf so min na haar - het omgekyk; - en watter reg had sy om te verwag - dat hy nou juis naas haar - ’n plekkie op die bok-wa in sou neem? - Nee, had hy dit wèl gedaan - dan was sy juis miskien - ge-èrg om so ’n handeling, daar, - voor oë van die hele piekniek-skaar, - want maklik word so iets verkeerd bedui. - En hoe verspot van haar, - toe hy van-aand - soos ander dae haar wou groet, - te dink of droom - dat hy vir altyd afskeid neem, - en so sy hand in hare vas te hou! - O, foei, en wat gedagte het hy wel - van haar gekry? - Sy, in die huishou so bekend, - en oral, dat sy steeds - in dink en doen - so helder is en klaar! - Vanwaar dan die vergissing so meteens? - Martjie vind op al die vrae - geen antwoord nie; - en opgewonde van verwarring nog - en ergernis - lê sy haar eind’lik op haar bed te rus. - Maar éen ding staan by haar nou vas: - sy sal hom môre daad’lik goed laat merk - dat daardie handdruk van van-aand - maar net vergissing was - en tog volstrek geen plan - van haar kant nie - om hom tot naad’ring te beweeg. - - - - -[Illustration] - - - - -V. - - - Oom Kootjie, jeugdig nog van hart, - en elke dag aan Roelof meer geheg, - het lank al reeds gesê: - „kyk Roelfie, op die dag, - „as ek jou eind’lik hier op Uitkyk het, - „haal ek ’n bottel ou-wyn uit - „en drink ons jou gesondheid almal saam.” - Oom Kootjie wil sy woord nou hou, - en ’t tref ook net vandag - dat ou neef Kasper en sy vrou - op Uitkyk aan sal ry, - —vir ou tant’ Mieta nog ’n rede meer - die glans van hulle fesie te verhoog - met tert en koeke - vars en geurend uit die oond. - ’n Tafeltjie staan buite reeds gedek, - neef Kasper en sy vrou word daar ontvang. - Wat sou ’t met Martjie wees? - Sy staan gekleed en klaar - om uit te gaan, - en sal vandag - nie daar wees by die klompie nie: - Ja, gist’r-awend het sy nie - in slaap geval - eer sy ’n middel had bedag - om haar besluit teen Roelf - gevolg te gee: - in plaas van ook sy welkoms-fees - met vrolik-lief gesiggie by te woon, - sal sy verklaar - op boodskap te moet gaan - wat nie meer uitgestel kan word. - Maar nou sy reeds het opgemerk - hoe hy vir haar - dieselfde is as elke dag, - en daardie handdruk van gist’r-aand - vergete het - of heelt’mal nie beskou - as blyk van soet geheim wat sy aan hom - in stilte het vertrou, - nou voel sy grote lus, haar plan - van uitgaan te laat vaar - en daar te bly, by hom. - - Sou ’t blydskap wees omdat sy haar - in hom vergis het; - of sou dit wees dat sy maar net gevoel: - natuurdrang van haar meisieshart - gerus ’n vryer teuël te kan gee - waar geen gevaar bestaan - dat hy die hele hand sal neem - as net ’n vinger hom word aangebied? - Maar dis al tyd - dat sy moet gaan, - haar klein komedie moet sy nou - ten einde speel. - Dis ander dae nooit gebruik by haar - ’n hand te gee, - as sy so heen en weer op boodskap gaan, - maar, vir ’n grap sou sy dit net - vandag wil doen, - ja, skynbaar vir ’n grap - maar eintlik wel - om Roelof ook ’n beurt te gee - haar hand in syne vas te hou. - Plots’ling kry hy nou - gedagte weer - aan Martjies groet gist’r-aand, - en op sy beurt hou hy haar hand - in syne nou gevang - terwyl hy laggend sê: - „Nee wag, jy ’s al te haastig, - „laat ek hul nou eers vertel: - „Tante, pas maar op vir Martjie, hoor, - „wat sy makeer gaan bowe my verstand, - „daar ’s muis-nes in haar kop....” - En daar word die hele storie van gist’r-aand - vertel. - Sy ruk haar handjie los uit syne - en haas haar stap - om weg te kom. - - Ja, soet geheim, voorwaar! - Hoe kon sy tog van hom ooit so iets dink? - Dáar word dit aan die laglus prys gegee - van almal saam! - Sy voel dat haar gewete suiwer is, - maar waarom dan voel sy soos een - wat heelt’mal is verslae? - „Dis duid’lik,” sê sy by haarselwe, - „hier moet anders word te werk gegaan....” - Te werk gegaan!? Hoe kom sy tog - aan so’n gedagte; - wat is dan haar doel - waar sy na streef, - of syne, wat sy moet verydel? - Nee, sy vind op al die vrae - geen antwoord nie; - en elke dag word sy haarselwe nou - tot raadsel, meer en meer. - Hoe klugtig was haar swaar bewapening, - waar nooit ’n aanval was te vrees - .... en moontlik ook geen vrees sou wek! - - - - -[Illustration] - - - - -VI. - - - Dis oggend, en die ete staan al klaar, - —die aand tevore, laat, is Roelof ingetrek - nadàt hy in die middag eers - die welkomsfees had bygewoon.— - Oom Koot sien almal om die dis - hul plekke neem - en vryf sy hande op mekaar - van skoon plesier: - „Ja, Roelfie, so wou ek dit altyd hê, - „en kyk, die plekkie wat jy daar - „aan tafel het - „is joue vir altyd nou.” - En moederlik-geneë is - die laggie wat daar straal - van ou tant’ Mieta haar gelaat. - En vrindlik ook knik Martjie met haar hofie. - - „Kom,” sê oom Koot, en buig - sy hoof voor-ower op sy hand. - Almal volg hom na daarin; - en niks versteur - die plegtig woord van d’ ou-man se gebed - as net die vooltjies, kwett’rend voor die raam, - en, by die eikeboom, die hoef-gestamp - van Roelofs ryperd, opgesaal en klaar - om hom na dorp te neem. - ’n Oënblik van erns en stilte volg - op d’ „amen” van oom Kootjie se gebed, - want hy het daarin ook ’n woord gewy - aan sy getroue vrind, en aan sy seun - —hul huisgenoot van nou af aan. - - * * * * * - - Dis net of daar met Roelofs koms - ’n windjie is ingewaai - van nuut-fris lewe op die kleine kring - aan tafel: - Met kennis toegerus van veel - wat vreemd is aan die lewe op die plaas - is hy ’n bron van nuw’ gedagtes. - Oom Koot is op sy stukke: - ywerig deur Martjie bygestaan - bespaar hy aan die jonkman nie - sy kleine plaëry - en strikvrae, fyn gespan. - „Ag kom, wat sou die Johnnie daarvan weet?” - dis baie maal oom Kootjies woord: - en Roelof, ongewoon en links - in plaasgebruike, - bly die mikpunt so - van hulle skerts. - Maar ou tant’ Mieta is sy bondgenoot - by die skermutselings; - en baie maal steun sy hom fluks - met woorde goed van pas, - wat aan die teëparty ’n neerlaag kos. - En raak hy hulle self, - met voorslag goed gemik, - dan knik sy hom goedkeurend toe. - —So baie plesier het sy - in jare nie gehad! - „Maar wag maar, ons twee sal die Johnnie sout, - „hoor Martjie!” - dis dikwels dan oom Kootjies laaste skot. - - - - -[Illustration] - - - - -VII. - - - Smôrens is oom Koot - van almal in die huis die eerste op, - gebruik sy koffie en sy brood - en hou al vroeg die opsig by die werk. - En met tant’ Mieta ook - is ’t baie maal nie anders nie. - En so is ’t al die reël elke dag - dat Roelof aan die tafel smôrens net - vir Martjie nog ontmoet, - om hom by d’ete te bedien. - Die plig laat sy haar welgeval - as vir ’n broer, - want as ’n kind van hul gesin - word Roelf behandel. - Bekoring het so’n broerskap wel vir haar, - sy kan nie stry nie, - nee, sy kan heelt’mal nie ontveins - dat daardie klein kwartiertjie elke dag, - aan d’oggend-dis met hom, - die skoonste oënblik is van d’hele dag, - verlangend sien sy daarna uit, - te meer omdat sy nou genoeg besef - dat nooit welvoeglikheid se heiligdom - van hom gevaar te dugte het, - as hul sig spelend op die rande waag - van hartstog en gevoelens - steeds aan jonge harte eie. - - Skud die Wysheid met sy hoof - as hy so’n spel aanskou? - Wel moontlik, ja, - maar sonder ’n glimlag op sy lippe - seker nooit. - - „Martjie, ’n stukkie brood,” - vra Roelf - Sy skuif die bakkie aan. - Hy sê al dankie, want hy het gedink - ’n snytjie te kan neem. - Maar al-meteens trek sy dit weer terug, - en gryp hy met sy hand - die tafeldoek. - En as die bakkie stadig nog ’n keer - word aangeskuiwe - gryp hy snel haar blanke pols, - dat sy hom nie ’n twede keer kan fop, - —sy vingers drukkend in haar weke vlees— - maar plots’ling laat hy los, - hoewel daar niemand is wat kyk - en vestig op sy bord sy oë weer - asof hy iets gedaan het wat - hy nie mog doen nie. - - Haar môre-kleed is rose-rooi van kleur, - nie knellend om haar lede nie, - maar volgend tog die ronding—vol en buigsaam; - mollig, en tot d’elleboog ontbloot, - haar arme, - in die moue wyd en oop. - Op d’adem van die rose, fris bedoud, - kom deur die ope venster uit die tuin - die skone môre; - maar dis net of slegs aan haar - die môre sy aroma het ontleen - wat d’hele kamer vul, - en ná-geur nog - as sy dit lank al het verlaat. - - - - -[Illustration] - - - - -VIII. - - - Roelof, in ervaring reeds geryp - en ouer in jare as Martjie, - het van sy aankoms af - die aansien en die agting reeds gewin - van almal in die dorp. - Maar Martjie moet sig wel beken - dat nie juis daarin nie - die rede lê - dat sy in hom - ’n ander en ’n meerder sien - as in die ander jonkmans om haar heen. - - Onagsaam deur ’n jonge man - te word verby gegaan, - wat wêrd is dat sy hom - haar agting of ten minst’ haar aandag gee, - word deur geen jongnooi - goedskiks ooit verdra. - Wyl ’t haar gelyk het van begin - of Roelf eenvoudig net vir haar beskou - as een soos pa en ma, - moes Martjie ondervind, - nie weinig tot haar eie verbasing, dat - sy haar oorstelp gevoel het deur - ’n bang v’rontrusting, - nee, deur wanhoop, sou sy byna sê. - Die dwaasheid daarvan het sy toe haarself - wel voor-geredeneer, - sig vraend waaroor sy tog wel - te wanhoop had; - en kwaad, dat so’n beroering haar, - so helder van verstand, - so’n dwase kyk op mense en dinge gee. - Maar nou dat alles weer verby is - en dat Roelf, - d’onskuldige oorsaak, daar nog altyd staan - so vas en kalm-onwetend - soos ’n rots - wat bo die golwe ongedeer - hom nog vertoon, - nou moet sy nogmaals ondervind - dat die verhouding nog maar nie vir haar - bevredig nie. - - Dis swaar vir haar om hom met rus te laat, - met moeite moet sy haar bewaak, bedwing, - om in haar plaery - nie al te ver te gaan; - te meer omdat sy altyd merk - hoe hy, in weerwraak op haar grappies, hom - die selfdwang oplê, waar sy nie - die rede van deurgrond nie, - wat hom altyd noop - om òm te draai - as hom sy jonge bloed - tot naad’ring wil beweë. - Selde of ooit sal hy - uit eie beweging ook met haar - ’n plaery begin; - en baie maal - het sy reeds opgemerk - hoe hy, as ma en pa teënwoordig is, - hom meerder vryheid gun met haar - dan as hy hom met haar alleen bevind. - So bly nog hul verhouding steeds - ’n bron van onrus en van twyfel, - tot daar iets gebeur - wat plots’ling nuwe lig ontsteek vir haar, - en onmiskenbaar is: - - - - -[Illustration] - - - - -IX. - - - Uitkyks naaste bure woon - nie al te ver nie, - ’n spruitjie is die grens; aan d’owerkant - daar lê die woning. - Die oudste dogter van die huis is Sannie, - Martjies skoolkam’raad uit vroeër dae; - baie maal kom sy - ’n middag of ’n aand na Uitkyk oor - en bly die nag dan daar. - Sannie is al lang ’n goeie vriendin - van Roelof ook. - Menigmaal met Martjie saam, - of ook allénig, het hy haar gaan haal - of huistoe weer gebring. - - * * * * * - - Dis weer so’n Sondagmiddag op die plaas - by Sannies ouers, - Roelf en Martjie was die middag daar - en staan nou op vertrek. - Sannie is op Martjies wenk - haar kamer ingegaan - en kom terug, met kappie op haar hoof, - om saam te wandel. - Weldra is die drie op pad - na d’oorkant toe, - die ene agter d’ander in die paadjie - deur die gras,— - agterste is Roelf. - Soos altyd as die twee mekaar ontmoet - is Martjie en Sannie nou teen Roelf - ’n bondgenootskap weer verbind - van terge. - Sprank’lend huppel, langs die ry, - die plaag-skerts, - heen en t’rug-gekaats van d’een na d’ander, - stootlaggies sonnig-helder tussenin, - —geming met woorde en grappies. - So, mekander volgend, stap hul aan, - die spruitjie naad’rend. - Oor hul klere gly - die sonne-kolle, wat die blare bo - op hulle deur laat val. - Roelof voel hom teen die twee - nie opgewas nie; - stingels pluk hy van die lange gras, - asgaaie-worpe mikkend dan daarmee - op rugge en arme—roserooi en sag - deur witte somerkleedjies skeem’rend. - „Sannie kyk,” sê Martjie, „hier het hy - „die ander middag amper ingeval,”— - en met haar handjie wys sy op ’n plek - waar Roelf se voet het uitgegly, - net bo die stroom: - Die brug is net ’n boomstam oor die spruit, - aan weersy in ’n mikhout vas-gelê, - en raaklings oor die water gaande,— - breed en ondiep is die spruitjie hier. - - „Nou kyk,” sê Martjie aan Sannie, - „hier, waar hy nie reg-op kon bly staan, - „sal ek, met oë toe, - „my drie keer in die rondte draai.” - En, met haar arme uitgesprei, - voeg sy die daad ook by die woord.... - ’n Roep van skrik! - sy wankel, - alkant grypend om haar heen, - sy val! - Maar Roelf is by - en het haar om haar middel vas - in sterke arm. - Maar op die boomstam - kan hy ook homself nie staande hou, - hy gaan met Martjie val, - hy voel dit, O! - Eén plan is net nog oor - met snel beraad gryp hy dit aan: - hy spring!.... - Daar staan hy in die water nou met haar, - tot aan sy knieë in die stroom, - maar sy daarbowe, - droog, en veilig in sy arme nog - —haar arme om sy skouer vasgeklem. - En Sannie lag dat sy so kannie-meer - tot sy ook amper van die steg af val! - - Stadig oor die klippe nou - stap Roelf met Martjie kant toe, - —sy van skrik bekome, - nou sy voel - dat niks te vrees is nie. - En Sannetjies uitbundig-luid geskater - werk op die twee aansteeklik - sodat hul - ook saam begin te lag. - Die water stoot teën Roelofs bene op, - versigtig oor die klippe set hy goed - sy voete vas. - Sou ’t wees dat nou die skrik - begin op Martjie ná te werk? - want gouer gaan haar asem, gouer steeds - namate Roelf met haar - al nader vorder na die kant; - en aan sy bors kan hy ook voel - hoe, altyd meer, haar laggie hygend word - en stoterig. - Sannie sit al oorkant op die gras - en kan nie meer van die lag. - Roelf is uit die water nou, - en set vir Martjie op haar voete neer, - by Sannie op die gras. - Wat is hom tog oorkom? - Sy lag is nie meer vrolik-ongedwonge - en luid, soos elke dag. - Meteens is tans die vrolikheid - by Sannie, as by Roelf, verstom, - want plots’ling eindig Martjies hik’rig laggie - in ’n snik - so luid en pynlik-skokkend - asof selfs die vrolik sonnetjie - daarvoor moet skrik! - Maar gou-gou het sy haar herstel, - nog voor die ander angstig haar kan vra - wat sy makeer. - En laggend, naas mekaar, stap hul na huis. - Roelf is na sy kamer afgedraai - om droë klere aan te trek. - Deur Sannie word die voorval by die huis - met geur en kleur vertel. - Martjie het sig op ’n stoel laat val, - gejaag gaan altyd nog haar bors; - sou ’t wees van skrik - of van vermoeienis? - Haar wange gloei, - en van haar ma af draai haar oë weg, - en bo haar asem is haar stem, - as sy verklaar: - „O, ma, ek het tog so geskrik!” - - - - -[Illustration] - - - - -X. - - - Lyk dit of die lot of noodlot soms - nog dralend rond-tas na die plan - van ons bestemming, - is eenkeer d’eerste stoot gegee, - dan volg die twede dikwels gou daarná: - - „Maar wat is dit met julle twee van-aand?” - Dis ou tant’ Mieta wat dit vra - want Martjie en Sannie is van-aand - nie in te hou nie. - Martjie voel ’n opgewondenheid - wat prikk’lend haar van hoek tot kante jaag: - opbruisend woel ’n lewe in haar bloed - soos sy nog nooit geken het nie, - asof sy ’n lus gevoel - om alles met haar hande aan te gryp - —te frommel deur mekaar, - en roekeloos - die bande af te gooi van selfbedwang. - Hul fluister met mekaar ondeuënd, die twee, - en nou en dan kom uit die ver kombuis - ’n lagbui onbedaarlik; - ja, dis wel bewys - dat iets gebrou word wat met sorg - vir Roelf bedek word - en hom nie - veel goeds voorspel. - - Die awend-ete staan op tafel klaar - en almal neem hul plaas. - Martjie deel die pannekoeke uit - en gee die borde rond aan tafel. - Sy en Sannie kan met moeite - hul lag bedwing - —dis anders wel gewoonte, as die twee - eers reg op stryk is. - Roelof, nes die ander, het alreeds - sy pankoek opgerol, - ’n stukkie afgesny en opgehap; - maar ’t lyk of hy nie vorder nie: - hy kou en kou - en skuif die happie met sy tong - van links na regs - en weer terug.... - Hy buk sy hoof, om op sy bord - sy pannekoek noukeurig te beskou. - En, nes ’n stortvloed wat ’n dam verbreek, - wat nie meer uit kan hou nie, - bars nou Martjie en Sannie al-meteens - in tomeloos geskater los: - in Roelofs pannekoek het hul - ’n ronde lap van linne ingebak! - Hy lag met hulle hart’lik saam - en moet beken - dat hul hom goed het beet geneem. - - Oom Kootjie sê: „Maar hoor, - „jul jonkmans van vandag is darem swak, - „in my dae moes ’n nooi dit tog probeer - „om my so’n streek te speel,— - „so waar het sy ’n soen gekry!” - - Van menigeen, wat aars’lend nog ontbeer, - maak so’n woord meteens ’n held: - Gevaarlik is die lig wat plotseling - aan Roelofs oog ontskiet, - ’n oënblik weifel hy, - maar voordat iemand regtig weet - wat nou gebeur, - is hy reeds agter Sannies stoel, - sy arm geslae om haar hoof, - en op haar wang gee hy ’n ferme soen! - Martjie is opgespring, - en na die deur slaan sy op vlug! - Maar ou oom Koot is klaar, en met sy arm - keer hy haar voor; - ’n oënblik nog, en Roelf het haar gepak, - haar arme in sy sterke greep geklem - en magteloos, - en op haar frisse lippe, rood en vol, - druk hy ’n soen! - - Albei het die slagveld nou ontvlug - en Roelf het baas gebly. - Hy neem sy stoel weer in - —oor eie kordaatheid baie verbaas, - bedremmeld en terneergeslae - nou dat hy - bemerk hoe ver hy is gegaan. - Goedkeurend klop oom Kootjie op sy skouer: - „Roelfie, ’t het my altyd maar gelyk - „of jy te stadig is, - „maar nou het ek gesien dat jy - „gesny is uit die ou soort hout— - „dis reg so, man!” - - * * * * * - - As Martjie weer die ander môre vroeg - die eetsaal binne kom - vind sy vir Roelf reeds daar - en yw’rig besig: - naas sy bord - het hy ’n stuk papier, - en teken iets met potlood daarop aan, - so besig dat hy selfs nie merk - hoe sy die kamer binnekom, - —of sou hy maar so maak? - Dis net of sy ’n skok gevoel - en op die drumpel - moet bly staan: - wat! is dan in hom, - sinds wat daar gister het gebeur, - so gansegaar en niks verander nie?! - „Môre ou sus,” sê hy meteens, - as sy reeds reg-oor hom - haar stoel geneem het, - maar van sy skrywe kyk hy nog nie op - en bly nog so ’n rukkie spraak’loos sit. - - Met snelle handbeweging - skuif hy nou - papier en potlood weg - en kyk haar in haar oë aan: - „Ou sus, maar waarom kry ek dan - „van-môre glad geen koppie koffie nie?” - Martjie voel ’n rukkie in haar asem, - snel-verleë is haar laggie - as sy moet gewaar - dat sy eers nou - haar tafel-plig gedenk. - Sy gryp die koffiekan - en skink sy koppie vol; - en dis vir haar ’n baie groot verligting - as sy sien - dat hy met brood en boter - besig is - en nie die blossie merk - wat op haar wange vlugtig vlam;— - maar half het sy ’n gedagte dat hy dit - ekspres nie wil gewaar. - - * * * * * - - Hoewel hy openhartig is en vrolik - bly hy maar vir haar - ’n raadsel: - hoofskuddend, by homselwe, - of pratend, as daar niemand by is nie, - en somtyds stil in diep gepeins. - Maar gou is altyd weer - die skaad’wee weg - en is hy weer homselwe, - meestetyds vóor iemand iets kan merk. - - * * * * * - - Martjie is haarself nie meer, - sy voel haar op ’n weg gestoot - waar sy nie meer op kan terugkeer nie. - Vergeefs is elke dag haar moeite - om, in praat en doen, - vir Roelf dieselfde weer te wees soos vroeër. - - Ja, maar as sy aan haar selwe vra - op watter tyd die „vroeër” terug moet sien - dan weet sy nie, - want duid’lik is dit tog vir haar - dat reeds die eerste keer - van hul ontmoeting - sy al reeds nie meer - haarselwe het gevoel. - Maar nou moet sy daarby nog ondervind - hoe sy ook tot haar ouers en haar vrinde - en tot haar werk geworde is - soos een wat vreemd is. - Wonderlik is in ons lewe, ja, - die kérings-punte, as ons moet gewaar - dat so meteens ’n nuwe siel - die leisels het geneem - van al ons dinke en gevoel, - en ons op duiselhoogte het geplaas - van saligheid, - vanwaar ons oog sig plots’ling kan verbeel - in d’afgrond van die smart te kyk. - - - - -[Illustration] - - - - -XI. - - - Nie elke awend, na die awendmaal, - bly Roelof in die huiselike kring: - hy trek hom baie-maal terug - om rustig in sy kamer hom te wy - aan skryfwerk, mee na huis gebring, - of aan ’n boek; - en nie beseffend, blykbaar, hoe hy dan - ’n leegheid nalaat in die kleine kring - om d’awendlamp. - Dan kom die wens by Martjie somtyds op - —sy weet nie waarom nie— - dat hy tog maar - vir altyd weg mag bly! - - * * * * * - - Die somer-aand is swoel; - en ope, wyd, - staan deure en rame, bundels lamplig strooiend - buite-toe, - tot diep in d’eike-blare. - ’n Ligbaan val daar ook uit Roelofs venster, - reguit oor die werfgras, - op en oor - die muurtjie van die tuin, - die rose-struike treffend daar, - en as gevange eind’gend in - ’n rose-tros, ferwélig donker-rooi, - bo almal, hoog, - warmgloeiend teën die donker van die nag. - - In skaad’wee van die roseboompies, - agter in die tuinpad, staan ’n bank; - daar ’s iets daarop wat roer.... - Dis Martjie: - vroeg in d’awend reeds had sy - haar kamer opgesoek. - Maar swaar en stikkend was die lug, - gevlug was sy na buite, - asem soekend in die tuin. - - Màg sy, mag sy deur die struike heen - haar oog laat gaan - na Roelofs kamer, oor die werf? - Ag, waarom nie? die raam en deur is wyd - geopen vir die koelte, - en sy hoor haar ma is daar, - hoewel sy haar nie daarvandaan gewaar: - iefd’ryk-sorgend bring tant’ Mieta so - vir Roelof baie-maal ’n koppie melk, - en bly ’n rukkie in sy kamer dan - met hom gesels - —’n moeder ook vir hom, - nie minder as vir Martjie, haar eie kind. - - Die plaasvolk kom na huistoe uit die dorp, - ’n deuntjie singend by die hees geluid - van hulle konsertina, - trappend op die maat; - en as hul oor die baan van lamplig tree, - wat val uit Roelofs kamer, - draai die hoofde ’n oënblik om - en word hul groet gehoor: - „Naand basie!” - Sonder op te kyk het Roelf - die groet beantwoord; - steunend op sy hand-palm rus sy hoof, - sy oog gebonde in aandag op die vloer, - wyl ou tant’ Mieta iets vertel.— - Aan éen kant, op sy hoof en skouer, straal - die lamplig helder. - - Martjie stoot die takkies van die rose - eenkant toe, - dat sy hom kan gewaar; - en hongerig asof sy hom - nie elke dag ontmoet, - verslind sy hom in stilte met haar oog. - - Weeklaënd-hees „ha-ha” die konsertina - nog van ver - en begelei die krekie-sang - —geluide wat nog meer - aan Martjie laat gevoel - dat sy alleen is, heeltemal, - omslote in die donker, en vergeet—, - O, heerlik met die saligheid alleen, - wat opbruis in haar boesem, - sterker golwend elke oënblik nou. - - Sy kan nie meer bly sit nie, - spring meteens oorend en wandel snel - die tuinpad op en neer - tot bowe by die ou prieel, - haar wange koelend teen die druiwe-loof, - en drink, met lippe ope wyd, - die koele naglug, - teug op teug. - - Sy voel ’n drukking, pynlik, op haar bors; - en op haar knieë - sak sy neer meteens, - haar hande op haar bors, - haar oë na die sterre bo,— - en magteloos, half biddend, - half belydend, - net soos een - gevange in die krag-greep van ’n reus, - ontbéwe aan haar lippe net die woorde: - „God,.... ’k het lief!”.... - ......................... - - Dis laat!.... Hoe lang sou ’t wel kan wees - dat sy daar in die paadjie sit, alleen? - Sy weet nie.... - strykend met haar handjie oor haar voorhoof - staan sy op, - en voel so kalm en rustig as - sinds maande nie.... - Die ligte is oral uit, - en alles slaap op Uitkyk reeds. - Sy stap die paadjie af, die tuinhek uit, - die sware skaad’wee van die eike deur, - en loop die woning om - na agter - en bereik haar kamers buitedeur. - - - - -[Illustration] - - - - -XII. - - - Sy voel haar weer vanmôre heeltemal - haarself van vroeër dae - lughartig, onbeswaard, - en byna onverskillig teënoor Roelf. - Sy kan haarselwe nie verstaan, - gedenkend die beroering van gist’r-aand: - Die weelde is dit, van selfgenoegsaamheid, - versekerd van besitting groot en ryk - —bo alle twyfel nou ge-openbaar— - van liefde so oorstelpend - dat daarnéwens - alles is verkleind, - selfs hy, vir-eers, die oorsaak van die vlam - —onwetend van sy skuld. - Te groot is in haar bors die skat, - oormoedig gun sy sig die rykaards spel, - wat speels sy rykdom van hom stoot - in heerlik-onbestemd besef, - dat hy in tydgenoegsaamheid kan wag - op groter vreug, wat so gebêre bly - vir dae wat kom. - - Dis waar en onmiskenbaar nog, helaas, - dat Roelf geen roering voel soos sy. - Maar magteloos - had sy haar mee laat sleur - in storremdraaiing van - die skoon verrukking, - wat meteens - op haar was afgekom, - en op sigselwe waar en salig was - —die toekoms ongeag. - - * * * * * - - Eén vir ene - kom en gaan die dae - en laat die vuur bedaar - van elke roering, selfs die edelste, - van elke drif of hoë gevoel; - en nugter loer die werk’likheid weer in - en vra: - of _dit_ waarskynlik is - of _dat_ ten uitvoer is te bring. - - Dit kan nie anders nie: - die koel gelykmatigheid - van Roelofs daëliks doen, dieselfde nog - soos altyd, - moet vir haar weer elke keer - terugvoer tot haar twyfel, - tot die rand - van wanhoops donker afgrond; - huiwerend ontruk sy aan die aanblik - telkens weer haar oog, - en voel of in haar are al haar bloed - terugstroom na haar hart - - Met stil-weemoedig laggie dink sy nou - terug aan d’eerste dae - toe hul mekaar leer ken het, - toe haar hart alreeds - die soet geheim ontdek het - en sig had verraai, - in klein beroering eers - van onrus, - waarvan sy - die grond nie wis nie. - - * * * * * - - Aldag in die sonnetjie te sit - van ’n mooi paar oë, - daarby nog die gunsteling van pa - en „goeie kind” van ma - —daar’s menig jonkman wat dit Roelf beny. - En hy sou doof moet wees - en blind - om nie die praatjies te verstaan - en nie die laggies raak te sien - wat oweral, en min of meer bedek, - ’n teer verhouding onderstel - wat tussen hom en Martjie sou bestaan. - Ja, baie minder sou voldoende wees - bemoeisug te laat glo - dat tussen hulle twee - die sakie klaar beklonke is. - - Martjie is nie minder, in die kring - van haar bekendes, - ’n mikpunt reeds geword - van kleine plaëry; - en onoortuiënd is haar woord - as sy, verleë, ontken. - Geskok voel sy haar eers deur al die praatjies, - onheilig rakend aan haar hartsgeheim, - dog oorsaak dat haar oog allengs - aan nugtre blik gewen, - en sy die vraag haarselwe durf te stel, - skoon huiwerend nog: - „sal ooit my liefde word beantwoord, - „word ek eens - „die vrou van Roelf, of nooit?!” - - * * * * * - - Is ergens in die buurt of dorp - ’n aandparty, - waar elke jonkman word verwag - ’n noointjie mee te bring, - dan is daar nooit ’n ander een - aan Roelofs arm - as Martjie. - Dikwels dink sy by haarself dat hy - uit pligbesef vir haar maar altyd neem - En welverstaanbaar is dit ook - dat so’n gereëld samegaan met haar - die mening sterk, - dat hul verhouding so is as - die wêreld dink, - en tog, helaas, so ver van waarheid is. - - Pynlik is ’t vir haar, en hinderlik; - en as hy, op ’n dag, - haar weer kom vra om mee te gaan, - verstout sy haar die wedervraag te doen, - of hy nie ’n ander sou wil neem— - hoewel sy lank al het gemerk - dat hy, - so min as aan haarself, - gehegtheid het betoon aan een - van al die nooiens wat hy ken. - „Wat?” seg hy, „en dink jy dan dat ek - „my noointjie somaar in die steek laat staan, - „dat ’n ander een - „haar weghaal voor my neus?” - En so maak hy - lughartig sig weer daarvan af, - soos altyd sy manier maar is. - Die woordjies so gedagteloos - en lossies uitgebring deur hom: „my nooi”, - vertoon die afstand juis aan haar, - die peilloos diepe kloof wat hulle skei. - - - - -[Illustration] - - - - -XIII. - - - Op Soetlands-vlei is bruilof. - Stoffies trek omhoog in al die paaie, - dis karre wat op weg is na die fees. - Uitkyks kapkar is ook een daarvan. - Die beste perde van die stal - is ingespan vandag, - en tuie blinkend in die son. - - Van ver alreeds - word karre en perde oor en weer herken. - En doeke by die raampies uitgewuif - bring groete reeds vooruit - van vrinde, aan vrinde langtyd nie gesien. - En daar waar paaie uitloop in mekaar - word stil gehou - om soene met mekaar te wissel eers - en hande-groet, - dan gaan die reis weer verder aan. - - * * * * * - - Tafels staan gedek op Soetlands-vlei - se werf, - in koele skaad’wee, - alles van die beste is daar op - wat d’Afrikaanse huisvrou kan berei, - gebakke, vrugte en blomme - in bonte mengeling. - Maar seker is die skoonste nog van al: - die blosend-lief gesiggies, - tawwertjies, soos blomme self - met held’re somerkleure, - ryklik rondgestrooi - al tussen-deur die swarte drom - van mense— - laggies hupp’lend deur die praatgebrom, - die grappies spattend - hier en daar, - en handjies blank en fyn - wat help om rond te dien. - - Die vrolik-gulle lag van Roelf - word nou en dan - bo almal uit gehoor. - Hy maak of hy die korswil nie verstaan - wat doel op hom en Martjie. - Wag, die ergste kry hy nog te hoor: - In d’eetsaal is die gaste - nou byeen, - ’n glasie word getik - en stilte aangevra - vir iemand wat ’n woord wil praat. - Die sprekers woorde is maar baie gewoon: - hy wens die ouerpaar - en bruid en bruidegom geluk, - maar laat dan daarop volge: - „vrinde, - „dis wel waarlik te verstaan - „dat so baie mooi gesiggies - „as ons hier vandag - „versameld sien - „wel maklik menig jonkman kan beweeg - „om ook ’n plan te maak.... - „en ’k dink ek kan jul wel - „verseek’ring gee - „dat ons nie al te lang meer hoef te wag - „om nogmaals so’n fees te vier”.... - - Gelag gaan op, en onderbreek - die sprekers woord, - wyl ieders oog op Roelof is gerig - en hande-kloppies op sy skouer val. - ’n Oënblik staan hy glad verbluf - al-eer hy ’n laggie op kan wek - om hom te red; - maar klankloos is die laggie, - kort en leeg. - In ope-staande deur, - net agter haar, - is Martjie, op die sprekers woord, - verdwene in ’n kamer, - ongemerk en snel, - vergeefs dat hoofde en oë sig nou beur - om haar te soek. - En in die kamer bly sy tot - die uur van huistoe-gaan. - - * * * * * - - Op t’rugreis na die plaas, - is ’t wel opmerklik stil van-aand - in ou oom Koot se kar. - En twee wat op die agterbankie sit - is bly - dat ’t reeds so laat is - en hul nie - mekaar kan sien. - - * * * * * - - Maar al te ongewoon - is Roelofs swye vir oom Koot, - hy draai hom om na agter toe: - „maar wat is ’t dan met julle twee van-aand?” - Roelf probeer aanhoudend sig te red - met praatjie of grap, - maar ’t wil van-aand nie vlot nie. - Na ’n rukkie sê oom Kootjie weer: - „my skepsels! maar het julle twee - „dan rusie met mekaar gemaak?” - En ’n eindjie verder: - „Ma, so waar die kêrel sit ’n slaap, - „hy het, so by-me-siel, - „’n dop te veel gesteek! - „Of sit hul in die donker stil te vry?” - - * * * * * - - Dis laat al as die kar - op Uitkyk kom, - Roelf is agter uit gespring - en loop na vore om die hek - te open, - dat oom Koot - daar deur kan ry. - Hy sluit dit weer en roep van ver - aan almal goeie nag - terwyl hy na sy kamer stap. - Die plaasvolk is geroep deur Jaftas blaf - en kom reeds nader om die kar - en perde te versorg. - - En nog een het haar kamer gou gesoek, - maar nie om rus of slaap te vind, - al het sy haar ook haastig uitgekleed, - die kêrs geblus - en op haar bed haar uitgestrek. - O, ’t klop so in haar hoof - en in haar bors!.... - Met woeste ruk - het sy meteens - die dekens afgegooi, - en sit oorend.... - die blou-wit maanlig straal die venster in - en val op haar. - - Sy’s op, en voor haai tafel nou; - sy was haar hande - en gesig. - en kyk na buite. - Haelwit oor die waenhuis-géwel gly - die maanlig. - Tuingereedskap staan in klompies - teen die muur, - as rustend na die arbeid van die dag. - En op die hard gelykte, breed en leeg, - van d’agterplaas - twee jonge boompies naas mekaar, - elk éne by sy ronde skaad’wee-kol, - beweëloos.... - In Martjies oë lyk dit alles tog - so onverskillig-dom, - verlate, en met niks - of niemand mee-gevoelend. - - Saggies en werktuiglik open sy - die binnedeur wat uit haar kamer lei, - en sluip op blote voete in die gang, - nie wetend waar sy heen wil gaan. - Gevoelloos is ook alles daar - en leeg, - in skeem’ring stil-geheimsinnig. - Dof-glimmend - staar die deure-knoppe haar - onvrindlik aan - net of hul vra: „wat soek jy hier”. - - Sy’s in haar kamer weer, - en op haar bed terug, - die maanlig op haar witte nag-gewaad, - haar hande om die katel-knop geklem, - haar voorhoof op haar hande neergebuig. - En fluist’rend in die stilte van die nag, - ontval haar lippe ’n klag, verwytend half: - „O, wáarom tog nie, Heer, O, wáarom nie?!” - - - - -[Illustration] - - - - -XIV. - - - Die dag daarna as Roelf - sy kamer uitstap en - die woonhuis nader, om sy oggendmaal - te gaan gebruik, - staan voor die stoep die kapkar, - ingespan en klaar - om weg te gaan. - Martjie kom die voordeur haastig uit - en tref hom by die treedjies aan. - Blykbaar het sy nie verwag - hom nog te sien of spreek. - Sy’s wrewelig, en voel - dat op haar wang - ’n kleurtjie haar verraai; - terwyl sy moeite doen - haar laggie tot ’n aldags-plooi te dwing. - Sy groet hom, - met ’n uitleg, haastig-weg - dat sy gaan kuier by tant’ Hannie Ras. - - Sy was al op van-môre vroeg - en het haar ma vertel hoe sy reeds lang - tant’ Hannie ’n kuier het beloof, - en gister by die bruilof het - tant’ Hannie haar gevra - tog nou nie langer uit te stel. - So kom sy dan van-môre tot die plan - om daad’lik maar te gaan; - en om die perde nie te veel - die warmte te laat voel, - sou sy maar vroeg vertrek: - Op Uitkyk is dit heeltemal die reël - dat Martjie so die perde en die kar - tot haar beskikking het. - En Roelof voel net dankbaar dat hy haar - van-môre nie aan tafel reg-oor hom - sal sien soos elke dag. - - Martjie het die plan bedenk, - om gras eers te laat groei - oor daardie oom se aanspraak by - die fees van gister. - Roelof ken sy al genoeg - om wel te weet - dat dit nie al te lang sal hoef te duur, - dewyl hy nie meer voel as dat - onwaarheid is gevoed, - waar tussen hom en haar tog niks bestaan. - Maar hoe dit _haar_ getref het, nee, - dit, voel sy, sal hy nooit besef of weet. - - * * * * * - - Veertien dae sou haar kuier duur, - maar nou’liks is ’n week verby - of Martjie is op Uitkyk weer terug. - Tant’ Mieta vra haar, - eers van al, - of ou tant’ Hannie haar - dan nooit te ete het gegee— - so maer het sy geworre. - - Roelof druk haar handjie - hartelik; - „welkom tuis, ou sus, - „maar, alla wêreld, ons het jou gemis!” - Waar en gul en openhartig nog, - soos altyd, - is sy woorde en manier,— - maar haat’lik byna tog vir haar: - bewysend hoe sy, onbegrepe nog, - ’n vreemd’ling in sy boesem bly. - En tog, met vlugtig opslag, - blits haar oog - in syne, - asof, teën alle hoop en wete in, - ’n dieper sin sig daar sou laat gewaar - van wat hy sê. - Maar ag, ’n halwe oënblik is genoeg - vir haar om te verstaan - dat sy vir hom - „ou sus” net is gebly, - en niks as dit alleen. - - Martjie weet nie waarom sy - ’n stil verwagting had - dat daardie kuier by tant’ Hannie tog - verligting of verandering aan sou bring. - Maar alles is soos altyd nog: - die vrae is nog daar, - en knaend nog die ou verlange na - ’n skoon besit - wat hare nie mag wees. - - En tog kom af en toe - ’n glimlag haar verras - in weemoeds-uur, - en vra sy aan haarself of pa en ma - wel ooit die rykdom het geken - wat haar besitting is. - Dan weer, meteens, bevind sy haar - op boodskap weg, na Roelf, - maar keer terug op halfpad, omdat sy - nie weet wat sy hom eintlik het te sê— - en voel haar dan soos een - verstote in haar armoed, en verlaat. - Martjie het nog nooit haarself gevra - of Roelofs aansien by die mense haar - bewoge het om hom te eer - en lief te hê. - Dat hy die eer - en aansien moet gewin - en dat sy, baie-maal, - nou hier - dan daar, - ’n woord van lof moet hoor - op hom— - sy voel maar net - dat alles so moet wees, - dat net so goed die son - op middernag kan skyn - as dat ’t anders is; - en in haar oë lê ’n kalme blik wat sê: - „Ek weet dit al; - „is dit maar al wat julle het te sê - „van hom? - „O, myne is hy, - „en meer as een van julle s’n, - „hy’s myne alleen!” - - - - -[Illustration] - - - - -XV. - - - Roelf gaan weg, - op sake moet hy uit, - vier dae deur die veld. - Twee ander, van sy vrinde, gaan ook mee, - hul gaan te perd; - ’n jag-tog sal dit wees ter-selfder-tyd. - - Dae lang word reeds beskuit gebak, - die saëlsakke vol gemaak, - die streepsak ook wat op - die handperd word gelaai. - Roelf is opgewonde: - een en al verwagting oor die reis. - Net daaroor is die praat aan tafel ook. - En as hy Martjie kastig, - in die kombuis, - kom help met koekbak en beskuit - en, meer as ander dae, - haar plaag en terg, - dan voel sy dat dit net - die bly verwagting is van hulle reis - wat hom so buitensporig maak. - - En op die môre van vertrek - as hy, en die ander twee wat same gaan, - ’n stukkie eers nog eet - aan tafel by oom Koot, - as hy tot afskeid haar ’n handdruk gee, - O, dan het Martjie hom - nog nooit so mooi gesien, - in veldpak, netjies passend aan sy lyf, - en bree-rand hoed wat lyk - of ’t niemands hoof so mooi kan pas - as syne. - En in sy oë vlam ’n gloed - van hartstog.... - ag, die hartstog net alleen - vir veld en berge.... - - * * * * * - - Tant’ Mieta wil, vóor Roelof huistoe kom, - sy kamer eers ’n goeie skoonmaak gee. - Die werk van bed-opmaak - en uitvee elke dag - was altyd maar die werk van Rosie. - Martjie het wel af en toe - ook daar gekom, - om Roelf ’n koppie koffie aan te bring, - te waarsku dat die ete wag, - en so nog meer. - Maar nooit was sy alleen daarin, soos nou. - Want alhoewel die werk ook nou - aan Rosie weer was opgedra - —’wyl sy sou toesig hou— - so het sy tog ook self ’n voorskoot om; - en ongeduldig het sy, na ’n ruk, - ou Rosie weggestuur: - sy sou wel alles self regeer - en Rosie moet vir ounooi maar gaan help. - - As Rosie ’n rukkie weg is draai sy stil - die sleutel in die deur, - en sluit sig in. - Hoe heerlik om haar daar alleen te voel! - Alleen? O nee: - sy wese is daar, - die kamerlug hang vol daarvan, - dit sweef haar teë uit die skaad’wee - van die bed, - dit fluister uit die lang gordyne-plooie - en uit die sonligstraal - wat deur die raam - die tafelkleed beskyn. - Omstrelend en omtastend sluit - sy gees en wese haar van alkant in, - bekorend soet soos iets wat sy - in stilte steel, - en tint’lend in haar bloed met so’n gevoel - van saligheid dat sy - —met hande op haar bors geklem— - bly staan, - onmagtig die betoow’ring haar te onttrek; - ondeuend-bly geniet sy van - verbode vrug - uit jong verbeeldings ryke skat: - ’n gode-drank, - ’n drome-melodie, - in liefdes skoon paleis. - - Daar staan die varing-plant waar hy - sy sorg aan gee, - sy metgesel, - —bevoorreg bowe haar— - sy streel die fyne blaartjies met haar hand, - begiet die plantjie liefd’ryk uit die kruik, - in onbestemd besef van medely - met iets wat sorg en troos ontbeer. - - En voor die tafel staan sy stoel, - daar sit hy elke dag. - Sy gaan daar nou op sit en dink daarby: - so sit hy op dieselfde plekkie, net - waar ek hou sit! - Opbruisend kom ’n blyheid haar oorstelp, - haar arme slaan sy kruiselings - om eie lyf - en wieg haar heen en weer— - ’n laggie om haar mond. - Besitter voel sy haar van iets - wat sy hou-vas, - en niemand ooit haar kan ontroof: - „Ja, net soos ek so sit hy hier, - „sy hoof waar myne is, - „sy hals....” ’n purper blos bedek meteens - haar wange, - uit die stoel - spring sy oorend, - verbergend in haar hande haar gelaat, - haarselwe hatend.... - - Na ’n rukkie is nou weer - die felle slae in haar bors bedaar. - - Sy sien ’n boeke-rakkie aan die muur; - en neem ’n boek daaruit - en slaan die blaaie om, - verstrooid en sonder plan, - en lees ’n reël hier en daar. - Maar wat is dit? Sy lees aandagtig nou: - - „Ek mag jou nie lief hê en kan jou nie haat nie, - „ek mag jou nie hou en ek kan jou nie laat nie. - „O, leer my die bittere stryd te volstry. - - „En, ag, wat daarbinne my hart so deurknaë, - „ek wil ’t nie mis nie al kan ek ’t nie draë, - „die pyn wat genot is en mart’lend verlei. - - „Ek kan jou nie haat en mag liefde nie géwe, - „so staan dit gemeld in die boek van ons lewe, - „O, smart wat verdélend my hart so deursny. - - „Ek mag jou nie hou nie en kan ook nie skeië, - „so wil ’t die sterre se wet van die tyë, - „O, sê my, hoe sal ek die stryd ooit volstry. - - „O, eensaam herhaal ek deur nagte en daë, - „vergeefs nog en ewig die swaarste van vraë, - „en voed ek, genietend, die pyn wat ek ly. - - „Ek mag jou nie lief hê en kan jou nie haat nie, - „ek mag jou nie hou en ek kan jou nie laat nie - „O, leer my die bittere stryd te volstry.[1] - - Met aandag, meer en meer gewek, het sy - die versie tot sy end gelees. - Hoe treffend en hoe waar - word daar die spieëlbeeld van eie siel - haar voorgehou! - - Daar lê ’n stukkie potlood op die plank, - sy neem dit in haar hand.... - Sy kan ’t nie laat nie, - O, sy sal, sy moet!: - sy trek ’n potloodstrepie langs die vers! - Sal hy dit sien! - O, laat hy ’t sien! Sy is wanhopend al, - sy gee nie om nie: - Ja, as sy dan nie mag praat nie - laat dan so - sy oog geopen word; - hy _moet_ dit sien, sy wil dit hê; - maar, ag, - hy dink miskien dat hy - dit selwe eens het aangemerk.... - Sy skryf die eerste letters van - haar naam daarby! - Met kloppend hart set sy - die boekie op sy plank terug. - ’t Sou wel kan wees dat hy - die boekie nie meer in sal kyk,— - wat help dit dan?! - Die potlood in haar handjie - het ’n geur, - soos alles wat hy raak - of syne is. - Sy vra haarself of sy alleen - die lug gewaar, - dan of dit slegs verbeelding is van haar; - lavendel-geur is ’t nie, maar wel - ’n fyn aroma, soet en aangenaam, - wat uit die wese straal - van die wat ons bemin. - Sy berg die stukkie potlood in haar bors, - dis iets van hom, - sy sal dit hou vir haar.... - - Héwig skrik sy op, - want iemand het die deur se kruk gedraai. - Dis Rosie, - ou-nooi stuur haar weer, en vra - waar nonnie bly. - Haar soete droom is uit, - sy gaan, - en laat die werk aan Rosies sorg. - -[1] Vertaling van ’n gedig van Hamerling. - - - - -[Illustration] - - - - -XVI. - - - Maande en maande was daar reeds - gerug van oorlog. - Almal was die praat daaroor gewend; - en elke ene het sy weg gegaan - soos voor die tyd. - En altyd werd die vraag gewoë - weer en weer: - sou’t kom of nie? - Die vrese en die hoop het beurt om beurt - mekanders plek geneem,— - en baie het sig reeds gerus gestel. - - Maar plots’ling is die kans - ten slegste omgeslaan; - die vyand soek die stryd, geen mense-hand - kan nou nog keer. - - Bedrywigheid is oral - en gewoel. - Te wapen! is die kreet. - Leeftog word versamel en verpak. - Van mens en dier word diens geverg. - Die treine is vol. - Banier en sang - gelei die jonge burgers uit. - En snikke, uit die skare, onderbreek - die afskeids vroom gebed, - en seënwense. - - * * * * * - - Roelof kom nie uit nie. - Wat sou’t wees? - ’n Week gaan om, - ’n twede, - na die dag dat hy - gesê het dat hy weer - terug sou wees. - - ’n Briefie kom daar eind’lik - met berig - dat hy met d’eerste klomp - was mee-gegaan, - en op die grense hom bevind: - Oënbliklik was hy met sy perd - tot krygsdiens opgeroep, - en baie werksaam sinds die eerste dag. - Daar kon nie aan gedink word - om nog eers - na huis terug te kom. - - * * * * * - - Die huis is stil op Uitkyk, - net asof - daar ene uit begrawe is. - Met ywer is tant’ Mieta weer - aan werk gegaan, - om oorvloed van gebak - en alles wat maar lekker is - gereed te maak - en weg te stuur aan hom, - „haar kind”. - En klere moet hy hê en warme dek. - Sy het nie rus nie, - nag of dag. - - En as die grootste drukte nou bedaar, - en sy - weer tyd het om te dink, - moet Martjie en oom Kootjie - baie-maal gewaar - hoe sy in stilte, as sy dink - dat hul nie sien nie, - ’n traan van kommer uit haar oë droog. - - As Martjie ’t merk, die eerste keer, - dan tref ’t haar skokkend: - wat! sou ma dan waarlik dink dat hul - vir Roelf nie weer sal sien nie? - Nee, aan so iets het sy self - nog nooit durf dink. - Sou ’t moontlik wees? - Sy kan ’t nie glo nie, nee! - Maar van die dag af is daar in haar bors - ’n wurmpie wat daar vreet, - en op haar jong gelaat - ’n trek van sorg, - en in haar oog ’n blik van onrus bring. - - Vlugtig was sy afskeid daardie dag, - sy maters was daarby, - van oog tot oog - en siel tot siel - het niks gepraat. - ’t Was nie anders of hy toe maar net - ’n groet tot weersiens had gegee. - En ’t sou die laaste groet kan wees van hom? - van hom, besitter van haar hart en wese! - Nee!! - Haar lewe was hy, elke dag, - ten spyte van die kloof - wat haar van hom moes skei, - sy wese so met hare saamgeweef - dat sy - so min haar kan verbeel - in eie bestaan haarselwe te verlies - as hom. - Sal hy verdwyn in eew’gheids duisternis - so sonder woord of teken eers aan haar? - Sal sy hom eendag soek—sy weet nie waar— - en sal hy as ’n vreemde wees - wat haar nie ken; - sal sy hom soek en nie kan vinde? - O! - Dan sal sy selfs te midde van ’n skaar - van hemellinge - eensaam voel, - soos ene in die eew’ge kou alleen, - van d’hemelruim. - - * * * * * - - Die eerste offers is geval - in vryheidskamp; - die droewe mare hang op straat en plein. - In klompies staan die mense, - hier en daar - en fluist’rend word gepraat - van die, wat almal het geken - en nooit die strate van hul dorpie weer - sal mag betree. - En ’t lyk of elk een aan die ander vra: - O, wat het ons begin, en waar - sal d’einde wees?! - - * * * * * - - Op Uitkyk kom berig dat Roelf - verwond is in die slag....! - Daar’s stilte in die kleine kring; - in drie paar oë wel die trane op - van dank, - dat wreder slag hul is gespaar. - Maar deur die trane breek ’n glimlag heen - van trots! - Die wond is nie - van veel beduidenis - en Roelf laat weet dat hy - in weinig weke weer hersteld sal wees. - - * * * * * - - Die weke kom en gaan, - die lange maande, - een vir een. - En soos ’n blits uit wolke, onweer-swaar, - kom senuwee-skokkend keer op keer berig, - van stryd en dood. - Op Uitkyk is die rus verdwyn, - oom Kootjie, ook, verdrietig nog daarby - dat ouderdom hom bind - aan huis en haard. - - * * * * * - - Dis sondagmôre en gure winterweer, - maar vroeg is reeds tant’ Mieta en oom Koot - na dorp gery, - deur niks was hul te keer nie - want daar is - ’n diens vandag vir die - wat staan, en sterwe - op die veld van eer. - Martjie is allénig tuis gebly. - Sy’s voor die venster, - buitetoe haar oog gerig. - - En grys en driestig is die winterdag: - in lange rye lê die wolke, - swaar gebank, - eenselwig-vaal en roerloos, of hul so - nog honderd jaar kan draal - in trage rus - —die folterpyne onge-ag - van harte wat daar kwyn, - van harte wat daar ween en bid - om sonneskyn. - Die wind wil maar gaan lê, - want moeg gesug - is reeds die oue eike voor die deur. - Net nou en dan - kom nog ’n snikkie ná, - as teën die ruit - ’n dooie blaartjie tik. - - Starend-wyd is Martjies oog - in vèr gedagtes heeltemal verloor: - sy dink aan hom. - En onverklaarbaar is die raadsel nog vir haar - hoekom hy tog haar liefde het versmaad, - sy dink daar elke dag nog aan. - Sy dink daaraan - hoe sy gesien het soms - dat hy - ’n stryd te strye had, - asof hy in ’n weif’ling staan. - En eendag, by ’n wending van haar hoof, - so onverwags, - het sy sy oog gevang, op haar gerig, - vol trane en medely!.... - Dis net of in haar oog meteens - ’n flikkering is ontwaak, - sy’s opgestaan en kuier snel - die kamer op en neer, - soos iemand met ’n plan - wat nie kan wag nie: - „wáarom had hy trane in sy oog - „vir my? - „wáarom, wáarom het hy my verstoot? - „Ek sal, ek mag, - „ek moet dit weet! - „O, dat ek sou kan dink dat ek - „te laat kan wees - „om dit van hom te hoor! - „Wat is dit wat my sê - „dat ek geen dag verlore moet laat gaan - „maar spoed moet maak? - „Hoe het ek tog so lang nog hier kan bly!” - - By tuiskoms van tant’ Mieta en oom Koot - is Martjie besig, by haar kas, - haar klere uit te soek. - Haar plan is gou vertel: - sy sluit haar aan - by die ambulans, die eerste wat weer gaan; - verpleegsters word gevra, - sy kan nie meer - op haar laat wag, - haar diens, as dogter van haar land, - word ook geverg. - - Tant’ Mieta is bly, - dat sy na Roelfie gaan, - haar „kind”. - Die moeder-oog het lang gewaar - hoe Martjies hart aan hom - gegéwe was. - En welgetroos dat eenmaal sou gebeur - wat ook haar moederhart verlang, - het sy maar stil gewag, - vertrouend op die tyd. - Sy weet ook wel wat jonge harte is; - en wat sou dan kan hinder dat die twee - mekander vind? - - - - -[Illustration] - - - - -XVII. - - - Die trek was lang en swaar, - die hele nag, - deur reën en wind - —die swarte donker elke keer - herskep in helder dag - deur flikker-blitse, - ligtend op die lange ry - van waens - en diere, steunend in die tuig en juk— - hul pligte nooit versakend. - - En, as onwillend-traag, was skaars - die lang verbeide dag ontwaak, - of plotseling - het knetterend kleingeweer - die aanvang aangekondig van ’n stryd. - - En heeldag het dit aangehou - nou digter by, - en dan weer ver, - by-wyle heeltemal bedaard, - tot net ’n skot of drie - nog word gehoor, - meteens dan wakk’rend weer - tot woedend-fel gekraak - aaneen.... - - Gewonde meer en meer - word aangedra na die ambulans, - en dokter en verpleegsters het - hul hande vol - —en Martjie ook daarby. - Sy béwe elke keer - as een word aangebring, - nie wetend of sy dalk, - in smartverwronge trekke, nie ook hom - sal moet herken. - Sy wens dit byna, hatend dan haarself - om so’n wens. - Die angs is nie te hou nie, want - daar’s iets wat haar ’n ongeluk voorspel, - die slag moet val, sy weet nie waar of hoe. - O, was ’t maar gou! - - Sy weet hy ’s daar: - die môre vroeg het sy hom weer - die eerste keer gesien. - Dat sy ook daar is weet hy nie: - te perd het hy - die wa verby geja, van agter op, - met burgers na die front. - Sy het hom by sy naam wil roep, - maar in haar boesem het ontroering so - haar stem gevang - dat oor haar lippe net ’n fluist’ring kom. - Tevrede moes sy wees hom so - nog agterna te kyk - —so fier en kloek te perd, sy hoof omhoog, - as dorstend vir die stryd. - - * * * * * - - Burgers kom in klompies aangery - en gaan verby: - die orders is om t’rug te val, - die oormag van die vyand is te groot, - hul trek van ver - die stelling om. - Die ambulans, met rooikruis vlag omhoog, - moet daar bly staan - —verplegend swaar gewonde, in groot getal. - - Martjie het moeite om - haar aandag aan haar werk te wy, - onrustig blik haar oog - na buite, elke maal, - of sy hom by die ander nie gewaar, - hoewel sy weet—sy kan nie sê waaróm— - dat hy nie met die ander daar - verby sal gaan. - - * * * * * - - Die laaste burger is al lang verby - as by die rooikruis-wa - die vyand sy verskyning maak, - en groter word hul aantal steeds. - Die dag se stryd en woeling word bepraat - en Martjie hoor vertel - hoe ’n klompie burgers dáár, - op daardie voorste punt, - was afgesny, - en almal doodgeskiet of swaar gewond, - behalwe éen: - en aangehou het hy alleen, totdat - sy laaste skot was weggeskiet, - en menigeen deur hom - sy dood moes vinde; - in hande is hy nou - en sal, nog voor vanaand, - met eie lewe moet betaal - die lewens wat hy so genome het - terwyl die stelling reeds - verlore was, - die stryd alreeds beslis.... - - Martjie het genoeg gehoor. - Sy weet, sy voel wie daardie burger is - al het haar niemand dit vertel. - Sy’s weg, - te voet, - meteens, - geen sterw’ling kan haar keer.... - Die pad verlatend - pyl sy reg, - deur veld en bossies op haar doel. - Dis ver, - en opdraend, - maar sy stap, - sy stap, - en kyk net vóor haar. - - O, sy kan nie meer— - ’n uur, gewis, - sal sy moet stap! - Sy struikel, - nee, sy’s weer oorend,— - sy stap! - Die dorings pluk - en skeur, - sy struikel nogmaals.... - Op! - Maar nee, - op hande en knieë - kom sy neer: - sy moet, - sy moet by asem kom.... - - Bedaarder nou - en stadig aan - —so kom ’n mens die verste.... - Wat! - bedaard en stadig aan!? - terwyl hy reeds - word uitgelei, miskien.... - die roers al aangelê....! - ’n Roep van angs - ontsnap haar bors, - aan elke oor het sy - ’n vingertop gedruk.... - sy draf, - sy draf! - ......................... - - Hoe lang het sy al so - in onmag daar gelê? - Hoe kom sy daar? - Verwonderd kyk sy om haar heen.... - O, ja, sy weet, - sy weet meteens.... - O, waarom was sy tog so swak - om daar haar kragte te verlies: - die laaste bultjie lê net voor, sy kan - al stemme hoor.... - Sy’s op, - sy stap, - oor klippe groot en klein - na bowe! - Wie het haar - so reguit op haar doel gelei? - Bo die laaste klippe - kom meteens - ’n hoof en skouers uit - —dis hy! - Sy arme het hy op sy bors gekruis, - sy hoof omhoog, - sy oë fier gevestig, - of hy iets verwag - wat hy nie vrees nie.... - - „Roelf!” - Hy hoor haar stem - en maak meteens - ’n snelle wending met sy lyf en hoof, - die selfde oënblik kraak - ’n sarsie kleingeweer - en stort hy agteroor,— - met dowwe smak, en weerslag, raak sy hoof - die harde grond, - dan lê hy stil! - - Sy’s daar, - by hom.— - Eerbiedig op ’n afstand bly - die ander staan.... - Sy hoof het sy gelig, - met oë geslote rus dit op haar arm, - ’n kol van donker-rood - is op sy bors— - dit dy en dy al groter uit.... - - Hy slaan sy oë op, - met glimlag van herkenning sien hy haar. - En sonder woord van haar het hy verstaan - dat sy ’n boodskap nog van hom kom vra - eer-dat hy gaan....: - - „Martjie.... - „ek het eenkeer lief gehad.... - „die dood het haar - „van my af weggeneem. - „Jy wis dit nie.... - „Ek het jou hart verstaan, - „maar wou nie praat, - „ek het gemaak of ek dit nie kon sien, - „en vrolik het ek my - „maar nog gehou.... - „al het ek smart gevoel - „vir jou.... - - „Vergéwe my.... - „Ek dag om so te wag, totdat die tyd - „my dalk sou leer.... - „om jou ook lief te kry, - „soos haar,.... wat ek.... verlore het.... - „dit mog nie wees nie, Martjie.... - „en.... ek het gevoel.... - „dat ek aan jou, en niemand, - „minder ooit mog gee - „dan ’k eenkeer.... had gegee.... - „aan haar....” - - Spraak’loos het sy aangehoor; - ontroering hou haar stem in boeie vas, - ook nou dat hy, - met oë wyd-onrustig starend, - lê te wag - dat sy moet praat. - - Sy buig haar hoof - en fluister in sy oor: - „jy ’t goed gedaan!” - - ’n Handdruk, lang en innig, is haar loon. - Dan val die grote oë stadig toe, - tevrede.... - - Sy vingers lê nou magt’loos in haar hand.... - En op die gras-saad van die vlakte sterf - die dag se laaste sonnestraal. - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTJIE *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/65991-0.zip b/old/65991-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index f72182f..0000000 --- a/old/65991-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/65991-h.zip b/old/65991-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 327a5d3..0000000 --- a/old/65991-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/65991-h/65991-h.htm b/old/65991-h/65991-h.htm deleted file mode 100644 index 009867f..0000000 --- a/old/65991-h/65991-h.htm +++ /dev/null @@ -1,3907 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="af" lang="af"> - <head> - <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" /> - <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> - <title> - The Project Gutenberg eBook of Martjie, by Jan F. E. Celliers. - </title> - - <link rel="coverpage" href="images/cover.jpg" /> - -<style type="text/css"> - -a { - text-decoration: none; -} - -body { - margin-left: 10%; - margin-right: 10%; -} - -h1,h2 { - text-align: center; - clear: both; -} - -h2.nobreak { - page-break-before: avoid; -} - -hr { - margin-top: 2em; - margin-bottom: 2em; - clear: both; -} - -hr.chap { - width: 65%; - margin-left: 17.5%; - margin-right: 17.5%; -} - -hr.r15 { - width: 15%; - margin-left: 42.5%; - margin-right: 42.5%; -} - -div.chapter { - page-break-before: always; -} - -p { - margin-top: 0.5em; - text-align: justify; - margin-bottom: 0.5em; - text-indent: 1em; -} - -div.double { - margin: 3em auto auto auto; - max-width: 15em; - border-top: double black; - border-bottom: double black; - padding: 0.5em; -} - -div.single { - margin: 3em auto auto auto; - max-width: 25em; - border-top: thin solid black; - border-bottom: thin solid black; - padding: 0.5em; -} - -.center { - text-align: center; - text-indent: 0em; -} - -.figcenter { - margin: auto; - text-align: center; -} - -.footnotes { - margin-top: 1em; - border: dashed 1px; -} - -.footnote { - margin-left: 10%; - margin-right: 10%; - font-size: 0.9em; -} - -.footnote .label { - position: absolute; - right: 84%; - text-align: right; -} - -.fnanchor { - vertical-align: super; - font-size: .8em; - text-decoration: none; -} - -.larger { - font-size: 150%; -} - -.pagenum { - position: absolute; - right: 4%; - font-size: smaller; - text-align: right; - font-style: normal; -} - -.poetry-container { - text-align: center; - margin: 1em; -} - -.poetry { - display: inline-block; - text-align: left; -} - -.poetry .stanza { - margin: 1em 0em 1em 0em; -} - -.poetry .verse { - padding-left: 3em; -} - -.poetry .indent0 { - text-indent: -3em; -} - -.poetry .indent2 { - text-indent: -2em; -} - -.right { - text-align: right; - margin-right: 1em; -} - -.smaller { - font-size: 80%; -} - -.smcap { - font-variant: small-caps; - font-style: normal; -} - -.titlepage { - text-align: center; - margin-top: 3em; - text-indent: 0em; -} - -.x-ebookmaker img { - max-width: 100%; - width: auto; - height: auto; -} - -.x-ebookmaker .poetry { - display: block; - margin-left: 1.5em; -} - - </style> - </head> -<body> - -<div style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of Martjie, by Jan Francois Elias Celliers</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: Martjie</p> - -<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: Jan Francois Elias Celliers</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'>Release Date: August 4, 2021 [eBook #65991]</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'>Language: Afrikaans</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'>Character set encoding: UTF-8</div> - -<div style='display:block; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Produced by: Jeroen Hellingman, Kobus Meyer and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net</div> - -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTJIE ***</div> - -<h1>MARTJIE</h1> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<p class="titlepage larger"><span class="larger">MARTJIE</span></p> - -<p class="titlepage">DEUR</p> - -<p class="titlepage"><span class="larger">JAN F. E. CELLIERS</span><br /> -<i>Skrywer van Ons Leesboek, Die Vlakte en ander Gedigte, Die<br /> -Revier, Liefde en Plig, Unie Kantate, Die Saaiër, Jopie Fourie.</i></p> - -<p class="titlepage"><i>Goedgekeur deur die „Zuid Afrikaanse Akadémie<br /> -voor Taal, Letteren en Kunst”.</i></p> - -<p class="titlepage smaller">MET VOORWOORD VAN DIE SKRYWER.</p> - -<div class="double"> - -<p class="center">VIERDE HERSIENE DRUK</p> - -</div> - -<p class="titlepage smaller">J. H. de BUSSY,<br /> -<span class="smcap">Pretoria, Amsterdam</span>.<br /> -HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. v/h. J. DUSSEAU & Co.,<br /> -<span class="smcap">Kaapstad</span>.<br /> -1920.</p> - -<div class="single"> - -<p class="center"><span class="smcap">Regte van Herdruk en Vertaling voorbehou.</span></p> - -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<h2 class="nobreak" id="VOORWOORD">VOORWOORD.</h2> - -</div> - -<p>Vir ’n skrywer, maar veral vir ’n Afrikaanse skrywer, -in die tye wat ons belewe, is dit besonder aanmoedigend -en verblydend as hy ondervind dat ’n nuwe druk van sy -werk nodig is. Ek dank my landgenote vir die aanmoediging -en ondersteuning, en hoop dat „Martjie” by toeneming -sal bydra tot die doel wat ons beoog: opbou van -taal, kuns, nasionaliteit.</p> - -<p>In hierdie twede uitgaaf het ek die spelreëls toegepas -wat goedgekeur en vasgestel is by die jongste sitting -van die „Zuid Afrikaanse Akadémie voor Taal, Letteren -en Kunst”.</p> - -<p>Op ’n paar kleine wysiginge na, is die eintlike teks -onveranderd gebly.</p> - -<p>Ter wille van maat en ritme, en alleen om die rede, het -sommige woorde afwykende vorme gekry, b.v. „ower” -in plaas van „oor”, „bowe” in plaas van „bo”, ens. Om -dieselfde rede is die dubbele ontkenning hier en daar -verwaarloos. Die woordjie „sig” het ek hier en daar nog -behou.</p> - -<p>Ten slotte nog ’n enkel woordjie—van eie hand hierdie -keer—oor die aard en vorm van my werkie:</p> - -<p>My bedoeling was ’n eenvoudige skildering te gee van -’n liefdesverhouding tussen ’n Afrikaanse meisie en jonkman -in Afrikaanse omgewing, ’n algemeen-menselike -tema op eie toneel opgevoer. Alle begeerte na avontuurlikheid -of ingewikkeldheid in die verhaal was dus uitgesluit. -Die inkleding, wat gebeurtenisse, natuurbeskrywing, ens. -betref, moes net voldoende wees om, teen passende agtergrond, -die hoofmotief duidelik te laat uitkom. Die vraag -is alleen in hoever ek geslaag is om hierin harmonie en -gesonde verhouding te bewaar.</p> - -<p>’n Goeie roman huldig dieselfde beginsele, en werk dit -alleen breër uit.</p> - -<p>Ek het ’n losse en onafhankelike vorm gekies, omdat -daar baie dinge gesê moet word, wat eenvoudige mededelinge -is, en net ondigterlike rymelary is as dit op strenge -maat en rym gesê word, terwyl poësie in <i>elke</i> vorm goed -uitgedruk kan word waar dit in ’n werk voorkom.</p> - -<p>Hoewel die vorm los is, is dit darem nie ongebonde nie. -Die goeie leser sal dit dadelik sien, en die sangerigheid -en maatgang, wat ek bedoel het, tot hul reg laat kom.</p> - -<p class="right">Die skrywer.</p> - -<p><span class="smcap">Pretoria</span>, 20 Oktober 1915.</p> - -<hr class="r15" /> - -<p>Na verskyning van die Derde druk, in Januarie 1919, -laat ek bowestaande voorwoord ook vir hierdie vierde -druk geld. Die laaste spellingreëling deur die Suidafrikaanse -Akadémie goedgekeur in Januarie 1920, word -hier toegepas.</p> - -<p class="right"><span class="smcap">Stellenbosch</span>, Junie 1920.</p> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_1"></a>[1]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="I">I.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis warm....</div> - <div class="verse indent0">en stil.</div> - <div class="verse indent0">Stil ook in die grote boerehuis onder die eike;</div> - <div class="verse indent0">geslote ten halwe die luike</div> - <div class="verse indent0">—die groene luike van die rame—</div> - <div class="verse indent0">soos oë swaar van sluimering</div> - <div class="verse indent0">by middag-sonnestowe;</div> - <div class="verse indent0">mure en stoep hier en daar</div> - <div class="verse indent0">bestrooi met ligtende skyfies,</div> - <div class="verse indent0">waar die sonlig val deur die blare,</div> - <div class="verse indent0">deur die donkere loof van die eike.</div> - <div class="verse indent0">Hoog bowe voordeur en stoep,</div> - <div class="verse indent0">eerwaardig en stil die skaad’-wee</div> - <div class="verse indent0">verrys die ou-Hollandse géwel,</div> - <div class="verse indent0">gestreel deur die uitspreiend lower</div> - <div class="verse indent0">en bowe die voordeur as rustend</div> - <div class="verse indent0">op twee sware krulle in die muurwerk,</div> - <div class="verse indent0">waar die jaartal, gedruk in die witkalk,</div> - <div class="verse indent0">die ouderdom toon van die woning.</div><span class="pagenum"><a id="Page_2"></a>[2]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis stil.</div> - <div class="verse indent0">So ’n stilte wat hang en wat draal,</div> - <div class="verse indent0">of hy weet dat die middag nog lang is</div> - <div class="verse indent0">en hy heerskappy sal behou</div> - <div class="verse indent0">daar in die ou bome se skaad’-wee.</div> - <div class="verse indent0">Onder die rusbank op stoep,</div> - <div class="verse indent0">sy lede rekkend van luiheid,</div> - <div class="verse indent0">lê Jafta die huishond te slaap,</div> - <div class="verse indent0">geterg deur die gonsende vlieë.</div> - <div class="verse indent0">Die tuinmuur langs, in die skaad’wee,</div> - <div class="verse indent0">daar skuil die hoenders byeen</div> - <div class="verse indent0">in klompies, swyend en gapend.</div> - <div class="verse indent0">Náby die klip oor die voortjie</div> - <div class="verse indent0">lê Adam, die otjie, in die water</div> - <div class="verse indent0">en dam dit op, teen sy sye,</div> - <div class="verse indent0">—stilbrommend van innig genot</div> - <div class="verse indent0">na rukkies van roereloos drome.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Stil is die lange huisgang</div> - <div class="verse indent0">—die sware voordeur geslote—</div> - <div class="verse indent0">dofglimmend die donkere planke</div> - <div class="verse indent0">alleen waar dit lig deur die rete,</div> - <div class="verse indent0">wegduist’rend na agter in skeem’ring,</div> - <div class="verse indent0">in fluist’ring van vele geheime.</div> - <div class="verse indent0">Die tafel in die kombuis</div> - <div class="verse indent0">is blank geskuur vir die Sondag,</div> - <div class="verse indent0">en dáar staan, in eensaamheid singend,</div> - <div class="verse indent0">die ketel op die gele konfoortjie.</div> - <div class="verse indent0">Deur die half geópende luikie</div> - <div class="verse indent0">val skuins op die vloer, in die middel,</div><span class="pagenum"><a id="Page_3"></a>[3]</span> - <div class="verse indent0">’n goudgerf van léwende sonlig,</div> - <div class="verse indent0">deurwemeld van drywende stoffies,</div> - <div class="verse indent0">deurflits van die dartele vlieë</div> - <div class="verse indent0">wat, gonsende ook op die ruite,</div> - <div class="verse indent0">die dreune-deuntjie stem</div> - <div class="verse indent0">van somer-námiddag-vrede.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Wouf”—dis ’n blaffie van Jafta,</div> - <div class="verse indent0">opskrikkend meteens uit sy sluimer,</div> - <div class="verse indent0">want dáar in die muur het die hekkie</div> - <div class="verse indent0">sy piepend geluidjie laat hoor,</div> - <div class="verse indent0">en ower die werf kom langsaam</div> - <div class="verse indent0">’n wandelaar aan in die paadjie.</div> - <div class="verse indent0">Nie meer nie as één luie blaffie</div> - <div class="verse indent0">het Jafta gelos, die ou luiaard,</div> - <div class="verse indent0">en kom nou stêrtswaaiend nader</div> - <div class="verse indent0">tot aan die rand van die stoep</div> - <div class="verse indent0">om daar die besoeker te wagte;</div> - <div class="verse indent0">—vrind’lik, as oue bekende,</div> - <div class="verse indent0">streel Roelof die hond op sy hare.</div> - <div class="verse indent0">Nie wensend oom Koot en tant’ Mieta</div> - <div class="verse indent0">te steur in hul námiddag-slapie</div> - <div class="verse indent0">gaan Roelof maar sit op die rusbank</div> - <div class="verse indent0">en wag in die eike se skaad’wee.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Lui-kronkelend, vèr en naby,</div> - <div class="verse indent0">styg hier en daar uit die bome</div> - <div class="verse indent0">’n blou en gesellige rokie,</div> - <div class="verse indent0">van námiddag-koffie getuiend,</div> - <div class="verse indent0">van vrind’like buurskap en vrede.</div><span class="pagenum"><a id="Page_4"></a>[4]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Aan die hek van die saailanderye,</div> - <div class="verse indent0">rus eensaam die dam in die skaad’wee,</div> - <div class="verse indent0">die hangende lower weerspieëlend</div> - <div class="verse indent0">van omstaande dromende wilge;</div> - <div class="verse indent0">eentonig en skel klink vandaar</div> - <div class="verse indent0">die geluid van die singende bésies</div> - <div class="verse indent0">in slepend en eindeloos skryne</div> - <div class="verse indent0">—soos lied van die warmte selwe.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Te veel is die simfonie</div> - <div class="verse indent0">van die somernamiddag vir Roelof,</div> - <div class="verse indent0">te veel na ’n wand’ling veral</div> - <div class="verse indent0">uit die dorpie daar in die laagte;</div> - <div class="verse indent0">hy sien nog die dakke van ver</div> - <div class="verse indent0">deur die béwerige waas van die warmte</div> - <div class="verse indent0">en hy ruik die bedwelmende lug</div> - <div class="verse indent0">deur die son uit die blare gestowe;</div> - <div class="verse indent0">dit skemer en draai voor sy oë,</div> - <div class="verse indent0">sy hoof sink al laer en laer....</div> - <div class="verse indent0">tot hy wegduik in rustige sluimer....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Agter sy rug gaan die vensterluik</div> - <div class="verse indent0">stádigies, stádigies ope,</div> - <div class="verse indent0">’n handjie kom dáaruit te voorskyn</div> - <div class="verse indent0">en hou in die fynblanke vingers</div> - <div class="verse indent0">’n koppie. Wat sou wel die plan wees?</div> - <div class="verse indent0">Kyk, dit kom nader en nader</div> - <div class="verse indent0">tot bowe sy halsboord van agter,</div> - <div class="verse indent0">hy sien nie en hoor nie, maar, au!</div> - <div class="verse indent0">daar voel hy ’n ys-koue straaltjie</div><span class="pagenum"><a id="Page_5"></a>[5]</span> - <div class="verse indent0">meteens in sy nek en sy rug</div> - <div class="verse indent0">en spring hy oorend van die rusbank!</div> - <div class="verse indent0">’n halfgesmoorde laggie in die kamer</div> - <div class="verse indent0">en vensterluik haastig geslote—</div> - <div class="verse indent0">dit help hom nog meer uit die droom;</div> - <div class="verse indent0">’n breë goedaardige glimlag</div> - <div class="verse indent0">verhelder meteens sy gelaat—</div> - <div class="verse indent0">en hy gaan maar weer sit op die rusbank.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">’n Rukkie gaan so nog verby,</div> - <div class="verse indent0">en nou kom, met stadige stappies,</div> - <div class="verse indent0">om die verste hoek van die stoep,</div> - <div class="verse indent0">’n mooi slanke meisies-gestalte</div> - <div class="verse indent0">in haelwit sondagse klere,—</div> - <div class="verse indent0">’n handwerkie vlak voor haar oë,</div> - <div class="verse indent0">waar sy skynbaar geheel in verdiep is,</div> - <div class="verse indent0">singend, half-hoorbaar, ’n deuntjie,</div> - <div class="verse indent0">of sy dink dat sy heeltemal alleen is;</div> - <div class="verse indent0">maar nou en dan sweef om haar mondjie</div> - <div class="verse indent0">’n skuldig-ondeuënde laggie</div> - <div class="verse indent0">wat moeilik die dwang kan verdra.</div> - <div class="verse indent0">Sy ’s nader en nader gekom</div> - <div class="verse indent0">en meteens kyk sy kastig verwonderd</div> - <div class="verse indent0">nou op in die jonkman se oë:</div> - <div class="verse indent0">„So, is jy daar, en hoe lank al</div> - <div class="verse indent0">sit jy hier te wag op die rusbank?”</div> - <div class="verse indent0">En Roelof hou kastig vir hom kwaad,</div> - <div class="verse indent0">en set so’n donker gesig op</div> - <div class="verse indent0">en roer so komieklik sy rug</div> - <div class="verse indent0">dat sy nou haar lag nie kan hou nie,</div><span class="pagenum"><a id="Page_6"></a>[6]</span> - <div class="verse indent0">en dit val soos musiek van haar mondjie,</div> - <div class="verse indent0">soos klippies wat ploems in die water.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis seker maar die skone kans vandag</div> - <div class="verse indent0">wat Martjie het verlei</div> - <div class="verse indent0">tot so’n grap,</div> - <div class="verse indent0">as dat sy lang genoeg vir Roelof ken</div> - <div class="verse indent0">om so iets te durf waag,</div> - <div class="verse indent0">want op haar wange is ’n blos</div> - <div class="verse indent0">wat sy probeer aan d’ aandag te onttrek</div> - <div class="verse indent0">deur praatjies,</div> - <div class="verse indent0">volgend haastig op mekaar,</div> - <div class="verse indent0">en grappies</div> - <div class="verse indent0">waar sy selwe baie om lag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Oom Kootjie en tant’ Mieta</div> - <div class="verse indent0">verskyn ook nou op stoep in sondags-klere.</div> - <div class="verse indent0">En nog ’n keer lag almal hart’lik saam</div> - <div class="verse indent0">oor daardie koppie water.</div> - <div class="verse indent0">Is Roelof onbeleef?</div> - <div class="verse indent0">Nee, maar onbedagsaam is hy wel</div> - <div class="verse indent0">as hy hom af en toe</div> - <div class="verse indent0">so heeltemal</div> - <div class="verse indent0">kan omdraai na oom Koot</div> - <div class="verse indent0">om dan met hom alleen</div> - <div class="verse indent0">te praat oor dit en dat,</div> - <div class="verse indent0">asof hy glad vergeet</div><span class="pagenum"><a id="Page_7"></a>[7]</span> - <div class="verse indent0">dat Martjie en tant’ Mieta ook nog daar is.</div> - <div class="verse indent0">En, kyk, dis dan</div> - <div class="verse indent0">dat Martjie, op haar stoel se rug geleun</div> - <div class="verse indent0">en met haar hofie op haar hand gestut,</div> - <div class="verse indent0">haar oog laat gaan</div> - <div class="verse indent0">na vèr,</div> - <div class="verse indent0">waar bloue lug die blonde velde raak,</div> - <div class="verse indent0">waar goudstof lê</div> - <div class="verse indent0">van ondergaande son, op gras gestrooi.</div> - <div class="verse indent0">En starend-ernstig bly dan daar</div> - <div class="verse indent0">haar oog gevestig,</div> - <div class="verse indent0">soos ene wat die wêreld het vergeet—</div> - <div class="verse indent0">geslote in haarself.</div> - <div class="verse indent0">En wie haar nog nie ken,</div> - <div class="verse indent0">haar vrolik sorgeloos bestaan</div> - <div class="verse indent0">in ryke ouerhuis,</div> - <div class="verse indent0">sou dink in daardie blik d’ ontdekking te gewaar</div> - <div class="verse indent0">van dreiend onheil,</div> - <div class="verse indent0">en ’n siel</div> - <div class="verse indent0">wat sig met huiw’ring tot ’n stryd berei.</div> - <div class="verse indent0">Maar hy dink daaraan wel die minste, hy</div> - <div class="verse indent0">wat, altyd nog geselsend met oom Koot,</div> - <div class="verse indent0">na haar nie omkyk nie.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Meteens het nou oom Kootjie haar gewaar</div> - <div class="verse indent0">soos sy daar sit en droom.</div> - <div class="verse indent0">’n Grappie is die ou se lus en lewe:</div> - <div class="verse indent0">hy stoot vir Roelof aan</div> - <div class="verse indent0">en wink na Martjie.</div> - <div class="verse indent0">Behoedsaam staan die jonkman op</div><span class="pagenum"><a id="Page_8"></a>[8]</span> - <div class="verse indent0">en, stadig naad’rend,</div> - <div class="verse indent0">klap hy meteens sy hande op mekaar</div> - <div class="verse indent0">net by haar hoof.</div> - <div class="verse indent0">Sy wip van skrik</div> - <div class="verse indent0">en vang haar asem met ’n diepe haal,</div> - <div class="verse indent0">en almal lag haar same uit,</div> - <div class="verse indent0">oom Koot, die ondeug, nie die minste nie.</div> - <div class="verse indent0">„So, nou het ek die skuld weer afbetaal,”</div> - <div class="verse indent0">sê Roelf, „vir daardie koppie water,</div> - <div class="verse indent0">„en jul kan my glo, oom Koot,</div> - <div class="verse indent0">„sy ’t net so hoog gespring soos ek.”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die meid, ou Rosie, bring op ou-nooi’s wink</div> - <div class="verse indent0">’n tafeltjie op stoep,</div> - <div class="verse indent0">gedek met haelwit kleedjie,</div> - <div class="verse indent0">die koppies en die kan</div> - <div class="verse indent0">met koffie warm en geurend.</div> - <div class="verse indent0">„Maar Roelfie,” sê oom Koot, „vertel my nou</div> - <div class="verse indent0">„wanneer sal jy jou intrek eindlik neem?”</div> - <div class="verse indent0">„Oom Koot,” sê Roelf,</div> - <div class="verse indent0">„moet nou nie weer begin,</div> - <div class="verse indent0">„U weet dat my kantoor....”</div> - <div class="verse indent0">„Kyk Roelfie,”—en oom Kootjie lê sy hand</div> - <div class="verse indent0">op Roelf se skouer en skud hom—</div> - <div class="verse indent0">„daar ’s die dorp</div> - <div class="verse indent0">„en hier die plaas,</div> - <div class="verse indent0">„dit weet ek nou al goed;</div> - <div class="verse indent0">„jou ryperd staan al langtyd klaar,</div> - <div class="verse indent0">„kom, wanneer trek jy in, vertel my nou!”</div> - <div class="verse indent0">„Oom Koot, ek het ’n kamer mos gehuur.....”</div><span class="pagenum"><a id="Page_9"></a>[9]</span> - <div class="verse indent0">„En tot wanneer?”</div> - <div class="verse indent0">„’n Maand die minste....”</div> - <div class="verse indent0">„Nou goed, maar langer as ’n maand</div> - <div class="verse indent0">„het ek nie meer geduld,</div> - <div class="verse indent0">„hier op die plaas wil ek jou hê,</div> - <div class="verse indent0">„en nou wil ek geen woordjie verder hoor!”</div> - <div class="verse indent0">Daar ’s niks met ou oom Kootjie te begin,</div> - <div class="verse indent0">hy is lank al aan die gang daaroor,</div> - <div class="verse indent0">en Roelof moet die saak gewonne gee:</div> - <div class="verse indent0">glimlaggend stem hy toe.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_10"></a>[10]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="II">II.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Roelof is ’n seun van Freed’rik Prins,</div> - <div class="verse indent0">Oom Kootjies boesemvrind,—</div> - <div class="verse indent0">skoolmaats was die twee gewees,</div> - <div class="verse indent0">en vrinde, tot die dood hul het geskei,</div> - <div class="verse indent0">vrinde aan mekaar geheg</div> - <div class="verse indent0">so onbaatsugtig trou</div> - <div class="verse indent0">as selde in die lewe word gesien.</div> - <div class="verse indent0">Freed’rik was dit ook wat hom met beurs</div> - <div class="verse indent0">en raad gehelp het toe tekort en skande</div> - <div class="verse indent0">gedreig het voor sy deur.</div> - <div class="verse indent0">Nadàt hul was getroud, het wêrelds loop</div> - <div class="verse indent0">die vrinde van mekaar geskei</div> - <div class="verse indent0">en vèr was hulle van mekaar gaan woon.</div> - <div class="verse indent0">Freed’riks dogters was al almal weg,</div> - <div class="verse indent0">getroud, verspreid;</div> - <div class="verse indent0">en Roelf, die een’ge seun,</div> - <div class="verse indent0">was weg op studie toe sy pa</div> - <div class="verse indent0">meteens gestorwe is.</div><span class="pagenum"><a id="Page_11"></a>[11]</span> - <div class="verse indent0">En nou, met hulp en invloed van oom Koot,</div> - <div class="verse indent0">is Roelof in die dorpie daar geplaas,</div> - <div class="verse indent0">waar Uitkyk, ou oom Koot se plaas,</div> - <div class="verse indent0">nie al te ver vandaan is.</div> - <div class="verse indent0">Begryp’lik dus dat hy die deur vir hom</div> - <div class="verse indent0">daar altyd ope vind</div> - <div class="verse indent0">en gou op Uitkyk hom moes tuis gevoel.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En elke dag ook vind oom Koot</div> - <div class="verse indent0">dat Roelf sy hart al meer en meer</div> - <div class="verse indent0">gewonne het,</div> - <div class="verse indent0">veral dewyl hy in maniere en aard</div> - <div class="verse indent0">die ou-man so herinner aan sy vrind,</div> - <div class="verse indent0">aan Freek, sy boesemvrind,</div> - <div class="verse indent0">wat hy nooit sal vergeet.</div> - <div class="verse indent0">Sy kinders, boëndien,</div> - <div class="verse indent0">is almal uit die huis,</div> - <div class="verse indent0">net Martjie allénig het nog oorgebly.</div> - <div class="verse indent0">Dit alles, en begeerte nog daarby</div> - <div class="verse indent0">om aan die seun</div> - <div class="verse indent0">die liefde-skuld weer goed te maak,</div> - <div class="verse indent0">het d’ou-man tot besluit gebring</div> - <div class="verse indent0">dat Roelf by hom ’n nuwe tuis moes vinde.</div> - <div class="verse indent0">Oom Kootjie en tant’ Mieta het wel stil</div> - <div class="verse indent0">gedagtes by hulself gemaak</div> - <div class="verse indent0">dat wellig, as die jonkman daar sou kom,</div> - <div class="verse indent0">verhoudings tussen hom</div> - <div class="verse indent0">en Martjie kan ontstaan</div> - <div class="verse indent0">—in jonge harte maklik opgewek—</div> - <div class="verse indent0">maar vir hulle maak dit sorg nog vrees,</div><span class="pagenum"><a id="Page_12"></a>[12]</span> - <div class="verse indent0">soos hul hom nou al ken;</div> - <div class="verse indent0">ja, nou en dan, en sonder woord te praat,</div> - <div class="verse indent0">verwissel die twee oudjies ongemerk</div> - <div class="verse indent0">’n laggie met mekaar,</div> - <div class="verse indent0">en albei dink daarby</div> - <div class="verse indent0">aan wat die toekoms sou kan bring.</div> - <div class="verse indent0">Maar dit is al, geen woord of teken meer</div> - <div class="verse indent0">wat aan hul teed’re wense uiting gee;</div> - <div class="verse indent0">want dis hul goed en lang genoeg bekend</div> - <div class="verse indent0">dat Martjie ’n wil,</div> - <div class="verse indent0">’n koppie van haar eie het</div> - <div class="verse indent0">en haar gevoelens nie laat lei.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">In buurte en dorp</div> - <div class="verse indent0">is Martjie baie gesien,</div> - <div class="verse indent0">in meisies-kringe ook gesog,</div> - <div class="verse indent0">hoewel sy in maniere en aard</div> - <div class="verse indent0">haar onderskei deur iets aparts—</div> - <div class="verse indent0">vir hoogmoed of verbeelding aangesien</div> - <div class="verse indent0">deur die wat haar nie ken.</div> - <div class="verse indent0">Maar duid’lik is ’t vir elkeen, van begin,</div> - <div class="verse indent0">dat agter daardie grys-blou oë-paar</div> - <div class="verse indent0">’n siel woon wat sig op sy plek gevoel,</div> - <div class="verse indent0">vol erns en diepte, maar daarby</div> - <div class="verse indent0">’n sonneskyntjie bêre,</div> - <div class="verse indent0">gemak’lik tot ’n tint’ling op te wek,</div> - <div class="verse indent0">wat baiemaal</div><span class="pagenum"><a id="Page_13"></a>[13]</span> - <div class="verse indent0">ondeuënd uit die raaksiende oë straal—</div> - <div class="verse indent0">tot wanhoop, ag,</div> - <div class="verse indent0">van menig jonkman wat alreeds</div> - <div class="verse indent0">om Uitkyks noointjie het gedraai:</div> - <div class="verse indent0">dis duid’lik, sy is almal skoon die baas,</div> - <div class="verse indent0">en lyk of sy aan trou nie dink.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_14"></a>[14]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="III">III.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dit was ’n aand gewees</div> - <div class="verse indent0">toe Roelof, ná sy vaders dood,</div> - <div class="verse indent0">op Uitkyk kom die eerste keer.</div> - <div class="verse indent0">By lamplig, in die huisgang, het hul hom</div> - <div class="verse indent0">die aand ontvang</div> - <div class="verse indent0">en welkom aangebode.</div> - <div class="verse indent0">En Martjie het hy ook die eerste keer</div> - <div class="verse indent0">toe daar ontmoet</div> - <div class="verse indent0">en hand gegee.</div> - <div class="verse indent0">Van bo het sy die lamplig neer sien val</div> - <div class="verse indent0">op voorhoof breed en welwend;</div> - <div class="verse indent0">en uit die winkbrou-skaad’wee</div> - <div class="verse indent0">had ’n oë-paar</div> - <div class="verse indent0">haar aangekyk</div> - <div class="verse indent0">so durwend en so reguit in haar eie,</div> - <div class="verse indent0">soos sy nog nooit by jonkmans het gewaar.</div> - <div class="verse indent0">Die handdruk, ook, was ferm daarby.</div> - <div class="verse indent0">En, net soos ene half verslae,</div> - <div class="verse indent0">het sy ’n stappie toe terug getree.</div><span class="pagenum"><a id="Page_15"></a>[15]</span> - <div class="verse indent0">En sittend by haar bed die aand</div> - <div class="verse indent0">het sy só lang</div> - <div class="verse indent0">met oë starend-wyd</div> - <div class="verse indent0">die kêrsvlam aangekyk,</div> - <div class="verse indent0">of sy ’t nog nooit tot nou toe het gesien;</div> - <div class="verse indent0">en het nou iemand haar gevra: hoekom?</div> - <div class="verse indent0">dan het sy ’t selwe nie geweet:</div> - <div class="verse indent0">Gemak’lik-ordeloos, van bande ontslae,</div> - <div class="verse indent0">kan ons gedagtes so aan dwale raak,</div> - <div class="verse indent0">in towerlande</div> - <div class="verse indent0">swaar te ontvlug.</div> - <div class="verse indent0">So was dit ook met haar die aand;</div> - <div class="verse indent0">maar elke keer het sy gemerk</div> - <div class="verse indent0">hoe steeds die beelde, vlottend om haar heen,</div> - <div class="verse indent0">om éne punt wou draai;</div> - <div class="verse indent0">en elke keer sien sy dan daar</div> - <div class="verse indent0">’n voorhoof van ’n ronding hoog en edel</div> - <div class="verse indent0">en durwend daardie oë, op haar gerig.</div> - <div class="verse indent0">En ’t was of sy in daardie blik</div> - <div class="verse indent0">’n aanval sien,</div> - <div class="verse indent0">of sy tot stryd word uitgedaag.</div> - <div class="verse indent0">Meteens opspringend van haar stoel, het sy</div> - <div class="verse indent0">haar hofie trots na bo gewip:</div> - <div class="verse indent0">„wat of hy hom wel sou verbeel,</div> - <div class="verse indent0">„die baas-skap sal sy hom wel gou ontleer....”</div> - <div class="verse indent0">en hard-op het sy toe gelag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Twee maande is nou verby</div> - <div class="verse indent0">ná daardie aand van Roelofs koms,</div><span class="pagenum"><a id="Page_16"></a>[16]</span> - <div class="verse indent0">maar hy ’t vir haar</div> - <div class="verse indent0">dieselfde nog gebly:</div> - <div class="verse indent0">eerbied bowe mate, soos sy dit</div> - <div class="verse indent0">by ander jonkmans sien,</div> - <div class="verse indent0">betoon hy nooit aan haar;</div> - <div class="verse indent0">maar kyk, alreeds na d’eerste dag of drie</div> - <div class="verse indent0">kon sy haar daaroor nie meer erger nie.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_17"></a>[17]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="IV">IV.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die Volkslied!?</div> - <div class="verse indent0">En so vroeg al in die môre?</div> - <div class="verse indent0">Ja, dit is die afgesproke teken,</div> - <div class="verse indent0">Martjie staan al lang daarop te wag.</div> - <div class="verse indent0">Nie nodig ook</div> - <div class="verse indent0">die sweep se klap,</div> - <div class="verse indent0">sy ’s lank al aangekleed en klaar.</div> - <div class="verse indent0">Gelag en sang</div> - <div class="verse indent0">kom van die hek se kant,</div> - <div class="verse indent0">’n vrolik jongspan wag haar daar</div> - <div class="verse indent0">op bok-wa, vol gelaai.</div> - <div class="verse indent0">Twee jonkmans spring daar van die relings af</div> - <div class="verse indent0">en storrem op die hekkie toe</div> - <div class="verse indent0">in wedstryd, uitgelate,</div> - <div class="verse indent0">die voetpad op</div> - <div class="verse indent0">in ylend-snelle vaart—</div> - <div class="verse indent0">wie of die eerste daar sal wees!</div> - <div class="verse indent0">Martjie staan al by die voordeur klaar</div> - <div class="verse indent0">met kappie helderwit, en toegestrik</div><span class="pagenum"><a id="Page_18"></a>[18]</span> - <div class="verse indent0">teen môre-kou.</div> - <div class="verse indent0">Glimlaggend knik sy met haar hoof</div> - <div class="verse indent0">’n groet terug,</div> - <div class="verse indent0">op daardie twee se môre-groet</div> - <div class="verse indent0">en buiing, speels-oordrewe.</div> - <div class="verse indent0">Sy wys hul daar ’n mandjie, by die deur,</div> - <div class="verse indent0">wat mee moet gaan.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Gejuig begroet haar by die wa.</div> - <div class="verse indent0">Haar twee geleiers maak, aan d’agterkant,</div> - <div class="verse indent0">met hande saamgevoeg,</div> - <div class="verse indent0">’n trappie waar sy op kan staan,</div> - <div class="verse indent0">en die wat op die wa is, neem haar hand;</div> - <div class="verse indent0">so word sy opgelig,</div> - <div class="verse indent0">en vooroor val sy byna in die wa,</div> - <div class="verse indent0">op die wat daar al sit!</div> - <div class="verse indent0">’n Juigkreet is die laaste groet</div> - <div class="verse indent0">aan Uitkyks woning, half geborge nog</div> - <div class="verse indent0">in skaad’wees van die nag,—</div> - <div class="verse indent0">en verder gaan die piekniek-wa.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Tweekeer word die volkslied nog gehoor,</div> - <div class="verse indent0">voor wonings wat nog slaap,</div> - <div class="verse indent0">om die te wek wat mee moet gaan.</div> - <div class="verse indent0">Die span is nou voltallig, en die trek</div> - <div class="verse indent0">is berge toe.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Hul ’s op die bult, en plots’ling word hul oog</div> - <div class="verse indent0">getroffe deur die môre-son,</div> - <div class="verse indent0">oor verre vlakte-soom net opgeduik,—</div><span class="pagenum"><a id="Page_19"></a>[19]</span> - <div class="verse indent0">met drie hoera’s begroet;</div> - <div class="verse indent0">en kyk, dis net of hy vir hul</div> - <div class="verse indent0">’n ogie knip</div> - <div class="verse indent0">en blye dag beloof.</div> - <div class="verse indent0">Die bok-wa gooi sy skaad’wee lang-gerek</div> - <div class="verse indent0">op harde pad.</div> - <div class="verse indent0">En lieflik lag die vlakte na omhoog,</div> - <div class="verse indent0">deur môre-dou se dampe</div> - <div class="verse indent0">—luierend hier en daar</div> - <div class="verse indent0">in leegtes—</div> - <div class="verse indent0">as gedra op weerklank van</div> - <div class="verse indent0">die verre hane-kraai.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Uitgespan is reeds die wa</div> - <div class="verse indent0">as Martjie eers van Roelf ’n môre-groet</div> - <div class="verse indent0">en handdruk kry.</div> - <div class="verse indent0">Hy was nie een van daardie twee gewees</div> - <div class="verse indent0">wat haar kom haal het by die deur:</div> - <div class="verse indent0">bésig het sy hom gesien</div> - <div class="verse indent0">met diere en tuig,</div> - <div class="verse indent0">en toe hy op die wa sy sitplek neem</div> - <div class="verse indent0">was sy al daar;</div> - <div class="verse indent0">van ver, so tussen al die ander uit,</div> - <div class="verse indent0">het hy maar net na haar geknik;</div> - <div class="verse indent0">en heel-pad langs het hy</div> - <div class="verse indent0">genoeg’lik met die nooi gesels</div> - <div class="verse indent0">wat naas hom sit.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">In bonte ry sit almal op die gras,</div> - <div class="verse indent0">die maaltyd sal begin.</div><span class="pagenum"><a id="Page_20"></a>[20]</span> - <div class="verse indent0">Naas Roelof is ’n plekkie oop,</div> - <div class="verse indent0">maar Martjie loop verby</div> - <div class="verse indent0">of sy dit glad nie sien,</div> - <div class="verse indent0">en kies ’n plekkie aan die ander kant.</div> - <div class="verse indent0">Is ’t wraak, of moedwil, in die snelle blik</div> - <div class="verse indent0">wat sy hom werp vandaar?</div> - <div class="verse indent0">Hoe ’t ook mag wees, op hom is ’t glad verloor:</div> - <div class="verse indent0">hy ’s besig met ’n bottel oop te maak,</div> - <div class="verse indent0">die meisie naas hom te bedien;</div> - <div class="verse indent0">as Martjie nog bewys moet hê</div> - <div class="verse indent0">dat hy haar moedwil glad nie het gemerk,</div> - <div class="verse indent0">dan lewer hy dit self,</div> - <div class="verse indent0">want, kyk, daar spring hy op</div> - <div class="verse indent0">en wip die gras-perk oor</div> - <div class="verse indent0">na haar,</div> - <div class="verse indent0">en, op haar skouer tikkend,</div> - <div class="verse indent0">sê hy: „kom, ou sus,</div> - <div class="verse indent0">„laat ek jou glasie vir jou vul.”</div> - <div class="verse indent0">Sy blik is openhartig, reguit kyk</div> - <div class="verse indent0">sy oog in hare,</div> - <div class="verse indent0">en bruisend tintel net alleen</div> - <div class="verse indent0">die piekniekdag se vreug daarin</div> - <div class="verse indent0">as hy laat volg:</div> - <div class="verse indent0">„en netnou kom ek vir jou haal, ou sus,</div> - <div class="verse indent0">„ons twee is maters by die meule-spel.”</div> - <div class="verse indent0">Na so’n ontwaap’ning</div> - <div class="verse indent0">kan sy wel nie anders nie</div> - <div class="verse indent0">as met ’n glimlag toegee aan sy wens.</div> - <div class="verse indent0">Hy ’s weg alweer van haar,</div> - <div class="verse indent0">na oorkant van die kring,</div><span class="pagenum"><a id="Page_21"></a>[21]</span> - <div class="verse indent0">om nog ’n leë glasie vol te skink.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Stilte daar! ’n voordrag word gegee.”</div> - <div class="verse indent0">Die voordraer het al pos gevat</div> - <div class="verse indent0">in middel van die kring;</div> - <div class="verse indent0">maar almal lag en praat</div> - <div class="verse indent0">en hoor nie hoe hy reeds die naam</div> - <div class="verse indent0">van sy gediggie noem.</div> - <div class="verse indent0">Maar Martjie het die naam gevang, en weet</div> - <div class="verse indent0">dat daardie vers ’n spotgediggie is</div> - <div class="verse indent0">op een wat sig belaglik maak.</div> - <div class="verse indent0">Is ’t Martjie alleen wat merk hoe Roelof nou</div> - <div class="verse indent0">meteens verby die voordraer loop</div> - <div class="verse indent0">en snel</div> - <div class="verse indent0">’n woordjie fluister in sy oor?</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sarie Drost is iemand</div> - <div class="verse indent0">sonderling in alles wat sy doen,</div> - <div class="verse indent0">in elke trekkie kom sy haas ooreen</div> - <div class="verse indent0">met daardie noointjie in die vers beskrewe,</div> - <div class="verse indent0">en Sarie is vandag ook hier.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Roelf, onseker of die voordraer wel</div> - <div class="verse indent0">sy wenk sal volg,</div> - <div class="verse indent0">die versie sal laat staan,</div> - <div class="verse indent0">is snel na Sarie toe gestap</div> - <div class="verse indent0">en vraag haar om met hom</div> - <div class="verse indent0">’n wandeling te maak,</div> - <div class="verse indent0">soos ander reeds al doen—</div> - <div class="verse indent0">van ete opgestaan.</div><span class="pagenum"><a id="Page_22"></a>[22]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Daar ’s stilte nou, en Roelof hoor van ver</div> - <div class="verse indent0">dat hy, wat voor sal dra,</div> - <div class="verse indent0">’n ander versie noem as d’eerste keer;</div> - <div class="verse indent0">en, Sarie opmerksaam makend,</div> - <div class="verse indent0">stel hy voor aan haar</div> - <div class="verse indent0">om op die gras te sit</div> - <div class="verse indent0">en eers met hom die voordrag aan te hoor.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Onafgebroke is Martjies oog op hom,</div> - <div class="verse indent0">in stilte, so van ver;</div> - <div class="verse indent0">bewond’ring lê daar in die blik,</div> - <div class="verse indent0">so groot</div> - <div class="verse indent0">asof sy daad</div> - <div class="verse indent0">—beleefdheids-diens aan Sarie Drost betoon,</div> - <div class="verse indent0">deur Sarie-self en deur die gaste ook</div> - <div class="verse indent0">nie opgemerk—</div> - <div class="verse indent0">’n heldedaad van d’ allergrootste is.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die dag is om</div> - <div class="verse indent0">en almal word weer tuis gebring.</div> - <div class="verse indent0">Met Martjie saam</div> - <div class="verse indent0">stap Roelf by Uitkyk van die wa.</div> - <div class="verse indent0">Ná ete sal hy dorp toe stap, alleen,</div> - <div class="verse indent0">van-aand die laaste keer,</div> - <div class="verse indent0">want môre, eind’lik, is die dag gekom</div> - <div class="verse indent0">dat hy op Uitkyk intrek neem,</div> - <div class="verse indent0">na sy belofte aan oom Koot gedaan.—</div><span class="pagenum"><a id="Page_23"></a>[23]</span> - <div class="verse indent0">Sy buitekamer staan al klaar,</div> - <div class="verse indent0">met sorg vir hom berei.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis stil op stoep,</div> - <div class="verse indent0">die nag hang swaar in digte eike-lower,</div> - <div class="verse indent0">breë stamme eenkant net verlig</div> - <div class="verse indent0">waar lamplig uit die rame stroom;</div> - <div class="verse indent0">en uit die ope voordeur gly oor stoep</div> - <div class="verse indent0">’n baan van lig,</div> - <div class="verse indent0">vèr-strekkend oor die werf se gras, tot waar</div> - <div class="verse indent0">die swarte donker dit verswelg.</div> - <div class="verse indent0">Oom Kootjie sit voor ope raam te lees,</div> - <div class="verse indent0">die bybel-blaaie hel verlig,</div> - <div class="verse indent0">en volgend met sy vinger elke reël:</div> - <div class="verse indent0">met vrome aandag nog ’n keer die woord,</div> - <div class="verse indent0">die skone woord herhalend wat hom flus</div> - <div class="verse indent0">getref het toe hy vir almal saam,</div> - <div class="verse indent0">die aand-diens het gelei.</div> - <div class="verse indent0">En by die tafel ook, met hoof gebuie</div> - <div class="verse indent0">in stilte, oor die handwerk wat sy doen,</div> - <div class="verse indent0">hoor ou tant’ Mieta aan.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Onvermoeid nog na die dag se tog</div> - <div class="verse indent0">in berge en veld,</div> - <div class="verse indent0">kuier Martjie en Roelf op stoep,</div> - <div class="verse indent0">in awendkoelte.</div> - <div class="verse indent0">Vertrouelik, asof</div> - <div class="verse indent0">hy nader sig aan haar wil voel</div> - <div class="verse indent0">het hy haar arm geneem;</div> - <div class="verse indent0">maar ná ’n rukkie, plots’ling,</div><span class="pagenum"><a id="Page_24"></a>[24]</span> - <div class="verse indent0">net of hy</div> - <div class="verse indent0">na iets wou buk,</div> - <div class="verse indent0">het hy haar weer gelos.</div> - <div class="verse indent0">En al te goed het sy gemerk</div> - <div class="verse indent0">dat hy die plan ekspres maar het bedag</div> - <div class="verse indent0">om van haar af te raak.</div> - <div class="verse indent0">In stilte vra sy aan haarselwe:</div> - <div class="verse indent0">wáarom tog?</div> - <div class="verse indent0">Elke keer gaan hul</div> - <div class="verse indent0">die ope raam verby</div> - <div class="verse indent0">en oor die ronding van die boom se stam</div> - <div class="verse indent0">gly stil hul skaad’wee.</div> - <div class="verse indent0">Fluist’rend praat die twee, om ou oom Koot</div> - <div class="verse indent0">sy stotend lese nie te steur.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dit word vir Roelof tyd,—</div> - <div class="verse indent0">verbygaand by die voordeur stap hy in</div> - <div class="verse indent0">om aan tant’ Mieta en oom Koot</div> - <div class="verse indent0">goeienag te sê.</div> - <div class="verse indent0">„Tot môre, Roelfie,” sê oom Koot,</div> - <div class="verse indent0">„dan is jy eind’lik onse huisgenoot.”</div> - <div class="verse indent0">Martjie stap met hom die treedjies af</div> - <div class="verse indent0">om mee te gaan</div> - <div class="verse indent0">tot aan die hekkie van die werf.</div> - <div class="verse indent0">Sy het van-aand maar min gepraat,</div> - <div class="verse indent0">werktuig’lik antwoord géwend as hy so,</div> - <div class="verse indent0">by kuier heen en weer op stoep,</div> - <div class="verse indent0">haar iets gesê het of gevra;</div> - <div class="verse indent0">en droomverlore stap sy nou ook nog</div> - <div class="verse indent0">so met hom saam.</div><span class="pagenum"><a id="Page_25"></a>[25]</span> - <div class="verse indent0">Hul ’s by die hekkie voor sy weet;</div> - <div class="verse indent0">en as hy haar ’n hand tot afskeid gee</div> - <div class="verse indent0">en sê:</div> - <div class="verse indent0">„die laaste keer,”</div> - <div class="verse indent0">dan hou sy in haar handjie nog</div> - <div class="verse indent0">sy vingers vas ’n oënblik....</div> - <div class="verse indent0">Opskrikkend, plots’ling,</div> - <div class="verse indent0">los sy gou</div> - <div class="verse indent0">die jonkmans hand</div> - <div class="verse indent0">en sê gejaag, met laggie baie verleë:</div> - <div class="verse indent0">„maar kyk vir my,</div> - <div class="verse indent0">„is ek dan mal om so meteens te dink</div> - <div class="verse indent0">„dat jy vir altyd gaan,</div> - <div class="verse indent0">„en môre kom j’ eers regtig....”</div> - <div class="verse indent0">„Martjie, Martjie!” antwoord Roelf</div> - <div class="verse indent0">gemaak-bestraffend;—en dan is hy weg,</div> - <div class="verse indent0">verdwene in die nag,</div> - <div class="verse indent0">op ligte tred en snel,</div> - <div class="verse indent0">’n vrolik deuntjie fluitend op sy gang.</div> - <div class="verse indent0">Glansend-wit, ’n oënblik,</div> - <div class="verse indent0">vertoon sig in die lamplig voor die deur</div> - <div class="verse indent0">die slanke beeld van Martjie,</div> - <div class="verse indent0">as sy snel</div> - <div class="verse indent0">die treedjies opstap en oor stoep</div> - <div class="verse indent0">na binne gaan,</div> - <div class="verse indent0">die voordeur sluitend vir die nag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">In sware mantel duik die nag</div> - <div class="verse indent0">nog dieper weg,</div> - <div class="verse indent0">gewieg as op die naklank, sterwend-ver,</div><span class="pagenum"><a id="Page_26"></a>[26]</span> - <div class="verse indent0">van bybelwoorde flus gehoor,</div> - <div class="verse indent0">en op die koorgesang</div> - <div class="verse indent0">van kikkers in die slote al-omheen.</div> - <div class="verse indent0">En hoor, dis net of uit die sfere bo</div> - <div class="verse indent0">’n fluist’ring van die sterre ruis,</div> - <div class="verse indent0">sig mengend met die koorgesang beneë,</div> - <div class="verse indent0">tot lied van vrede en rus....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie is kwaad</div> - <div class="verse indent0">en met haarselwe ontevree;</div> - <div class="verse indent0">met hand-ruk driftig-snel</div> - <div class="verse indent0">het sy haar tjalie op ’n stoel gegooi</div> - <div class="verse indent0">en stap haar kamer op en neer:</div> - <div class="verse indent0">Wáarom het sy haar ge-èrg gevoel</div> - <div class="verse indent0">van-môre op die wa</div> - <div class="verse indent0">toe Roelf so min na haar</div> - <div class="verse indent0">het omgekyk;</div> - <div class="verse indent0">en watter reg had sy om te verwag</div> - <div class="verse indent0">dat hy nou juis naas haar</div> - <div class="verse indent0">’n plekkie op die bok-wa in sou neem?</div> - <div class="verse indent0">Nee, had hy dit wèl gedaan</div> - <div class="verse indent0">dan was sy juis miskien</div> - <div class="verse indent0">ge-èrg om so ’n handeling, daar,</div> - <div class="verse indent0">voor oë van die hele piekniek-skaar,</div> - <div class="verse indent0">want maklik word so iets verkeerd bedui.</div> - <div class="verse indent0">En hoe verspot van haar,</div> - <div class="verse indent0">toe hy van-aand</div> - <div class="verse indent0">soos ander dae haar wou groet,</div> - <div class="verse indent0">te dink of droom</div> - <div class="verse indent0">dat hy vir altyd afskeid neem,</div><span class="pagenum"><a id="Page_27"></a>[27]</span> - <div class="verse indent0">en so sy hand in hare vas te hou!</div> - <div class="verse indent0">O, foei, en wat gedagte het hy wel</div> - <div class="verse indent0">van haar gekry?</div> - <div class="verse indent0">Sy, in die huishou so bekend,</div> - <div class="verse indent0">en oral, dat sy steeds</div> - <div class="verse indent0">in dink en doen</div> - <div class="verse indent0">so helder is en klaar!</div> - <div class="verse indent0">Vanwaar dan die vergissing so meteens?</div> - <div class="verse indent0">Martjie vind op al die vrae</div> - <div class="verse indent0">geen antwoord nie;</div> - <div class="verse indent0">en opgewonde van verwarring nog</div> - <div class="verse indent0">en ergernis</div> - <div class="verse indent0">lê sy haar eind’lik op haar bed te rus.</div> - <div class="verse indent0">Maar éen ding staan by haar nou vas:</div> - <div class="verse indent0">sy sal hom môre daad’lik goed laat merk</div> - <div class="verse indent0">dat daardie handdruk van van-aand</div> - <div class="verse indent0">maar net vergissing was</div> - <div class="verse indent0">en tog volstrek geen plan</div> - <div class="verse indent0">van haar kant nie</div> - <div class="verse indent0">om hom tot naad’ring te beweeg.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_28"></a>[28]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="V">V.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Oom Kootjie, jeugdig nog van hart,</div> - <div class="verse indent0">en elke dag aan Roelof meer geheg,</div> - <div class="verse indent0">het lank al reeds gesê:</div> - <div class="verse indent0">„kyk Roelfie, op die dag,</div> - <div class="verse indent0">„as ek jou eind’lik hier op Uitkyk het,</div> - <div class="verse indent0">„haal ek ’n bottel ou-wyn uit</div> - <div class="verse indent0">„en drink ons jou gesondheid almal saam.”</div> - <div class="verse indent0">Oom Kootjie wil sy woord nou hou,</div> - <div class="verse indent0">en ’t tref ook net vandag</div> - <div class="verse indent0">dat ou neef Kasper en sy vrou</div> - <div class="verse indent0">op Uitkyk aan sal ry,</div> - <div class="verse indent0">—vir ou tant’ Mieta nog ’n rede meer</div> - <div class="verse indent0">die glans van hulle fesie te verhoog</div> - <div class="verse indent0">met tert en koeke</div> - <div class="verse indent0">vars en geurend uit die oond.</div> - <div class="verse indent0">’n Tafeltjie staan buite reeds gedek,</div> - <div class="verse indent0">neef Kasper en sy vrou word daar ontvang.</div> - <div class="verse indent0">Wat sou ’t met Martjie wees?</div><span class="pagenum"><a id="Page_29"></a>[29]</span> - <div class="verse indent0">Sy staan gekleed en klaar</div> - <div class="verse indent0">om uit te gaan,</div> - <div class="verse indent0">en sal vandag</div> - <div class="verse indent0">nie daar wees by die klompie nie:</div> - <div class="verse indent0">Ja, gist’r-awend het sy nie</div> - <div class="verse indent0">in slaap geval</div> - <div class="verse indent0">eer sy ’n middel had bedag</div> - <div class="verse indent0">om haar besluit teen Roelf</div> - <div class="verse indent0">gevolg te gee:</div> - <div class="verse indent0">in plaas van ook sy welkoms-fees</div> - <div class="verse indent0">met vrolik-lief gesiggie by te woon,</div> - <div class="verse indent0">sal sy verklaar</div> - <div class="verse indent0">op boodskap te moet gaan</div> - <div class="verse indent0">wat nie meer uitgestel kan word.</div> - <div class="verse indent0">Maar nou sy reeds het opgemerk</div> - <div class="verse indent0">hoe hy vir haar</div> - <div class="verse indent0">dieselfde is as elke dag,</div> - <div class="verse indent0">en daardie handdruk van gist’r-aand</div> - <div class="verse indent0">vergete het</div> - <div class="verse indent0">of heelt’mal nie beskou</div> - <div class="verse indent0">as blyk van soet geheim wat sy aan hom</div> - <div class="verse indent0">in stilte het vertrou,</div> - <div class="verse indent0">nou voel sy grote lus, haar plan</div> - <div class="verse indent0">van uitgaan te laat vaar</div> - <div class="verse indent0">en daar te bly, by hom.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sou ’t blydskap wees omdat sy haar</div> - <div class="verse indent0">in hom vergis het;</div> - <div class="verse indent0">of sou dit wees dat sy maar net gevoel:</div> - <div class="verse indent0">natuurdrang van haar meisieshart</div><span class="pagenum"><a id="Page_30"></a>[30]</span> - <div class="verse indent0">gerus ’n vryer teuël te kan gee</div> - <div class="verse indent0">waar geen gevaar bestaan</div> - <div class="verse indent0">dat hy die hele hand sal neem</div> - <div class="verse indent0">as net ’n vinger hom word aangebied?</div> - <div class="verse indent0">Maar dis al tyd</div> - <div class="verse indent0">dat sy moet gaan,</div> - <div class="verse indent0">haar klein komedie moet sy nou</div> - <div class="verse indent0">ten einde speel.</div> - <div class="verse indent0">Dis ander dae nooit gebruik by haar</div> - <div class="verse indent0">’n hand te gee,</div> - <div class="verse indent0">as sy so heen en weer op boodskap gaan,</div> - <div class="verse indent0">maar, vir ’n grap sou sy dit net</div> - <div class="verse indent0">vandag wil doen,</div> - <div class="verse indent0">ja, skynbaar vir ’n grap</div> - <div class="verse indent0">maar eintlik wel</div> - <div class="verse indent0">om Roelof ook ’n beurt te gee</div> - <div class="verse indent0">haar hand in syne vas te hou.</div> - <div class="verse indent0">Plots’ling kry hy nou</div> - <div class="verse indent0">gedagte weer</div> - <div class="verse indent0">aan Martjies groet gist’r-aand,</div> - <div class="verse indent0">en op sy beurt hou hy haar hand</div> - <div class="verse indent0">in syne nou gevang</div> - <div class="verse indent0">terwyl hy laggend sê:</div> - <div class="verse indent0">„Nee wag, jy ’s al te haastig,</div> - <div class="verse indent0">„laat ek hul nou eers vertel:</div> - <div class="verse indent0">„Tante, pas maar op vir Martjie, hoor,</div> - <div class="verse indent0">„wat sy makeer gaan bowe my verstand,</div> - <div class="verse indent0">„daar ’s muis-nes in haar kop....”</div> - <div class="verse indent0">En daar word die hele storie van gist’r-aand</div> - <div class="verse indent0">vertel.</div><span class="pagenum"><a id="Page_31"></a>[31]</span> - <div class="verse indent0">Sy ruk haar handjie los uit syne</div> - <div class="verse indent0">en haas haar stap</div> - <div class="verse indent0">om weg te kom.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Ja, soet geheim, voorwaar!</div> - <div class="verse indent0">Hoe kon sy tog van hom ooit so iets dink?</div> - <div class="verse indent0">Dáar word dit aan die laglus prys gegee</div> - <div class="verse indent0">van almal saam!</div> - <div class="verse indent0">Sy voel dat haar gewete suiwer is,</div> - <div class="verse indent0">maar waarom dan voel sy soos een</div> - <div class="verse indent0">wat heelt’mal is verslae?</div> - <div class="verse indent0">„Dis duid’lik,” sê sy by haarselwe,</div> - <div class="verse indent0">„hier moet anders word te werk gegaan....”</div> - <div class="verse indent0">Te werk gegaan!? Hoe kom sy tog</div> - <div class="verse indent0">aan so’n gedagte;</div> - <div class="verse indent0">wat is dan haar doel</div> - <div class="verse indent0">waar sy na streef,</div> - <div class="verse indent0">of syne, wat sy moet verydel?</div> - <div class="verse indent0">Nee, sy vind op al die vrae</div> - <div class="verse indent0">geen antwoord nie;</div> - <div class="verse indent0">en elke dag word sy haarselwe nou</div> - <div class="verse indent0">tot raadsel, meer en meer.</div> - <div class="verse indent0">Hoe klugtig was haar swaar bewapening,</div> - <div class="verse indent0">waar nooit ’n aanval was te vrees</div> - <div class="verse indent0">.... en moontlik ook geen vrees sou wek!</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_32"></a>[32]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="VI">VI.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis oggend, en die ete staan al klaar,</div> - <div class="verse indent0">—die aand tevore, laat, is Roelof ingetrek</div> - <div class="verse indent0">nadàt hy in die middag eers</div> - <div class="verse indent0">die welkomsfees had bygewoon.—</div> - <div class="verse indent0">Oom Koot sien almal om die dis</div> - <div class="verse indent0">hul plekke neem</div> - <div class="verse indent0">en vryf sy hande op mekaar</div> - <div class="verse indent0">van skoon plesier:</div> - <div class="verse indent0">„Ja, Roelfie, so wou ek dit altyd hê,</div> - <div class="verse indent0">„en kyk, die plekkie wat jy daar</div> - <div class="verse indent0">„aan tafel het</div> - <div class="verse indent0">„is joue vir altyd nou.”</div> - <div class="verse indent0">En moederlik-geneë is</div> - <div class="verse indent0">die laggie wat daar straal</div> - <div class="verse indent0">van ou tant’ Mieta haar gelaat.</div> - <div class="verse indent0">En vrindlik ook knik Martjie met haar hofie.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Kom,” sê oom Koot, en buig</div><span class="pagenum"><a id="Page_33"></a>[33]</span> - <div class="verse indent0">sy hoof voor-ower op sy hand.</div> - <div class="verse indent0">Almal volg hom na daarin;</div> - <div class="verse indent0">en niks versteur</div> - <div class="verse indent0">die plegtig woord van d’ ou-man se gebed</div> - <div class="verse indent0">as net die vooltjies, kwett’rend voor die raam,</div> - <div class="verse indent0">en, by die eikeboom, die hoef-gestamp</div> - <div class="verse indent0">van Roelofs ryperd, opgesaal en klaar</div> - <div class="verse indent0">om hom na dorp te neem.</div> - <div class="verse indent0">’n Oënblik van erns en stilte volg</div> - <div class="verse indent0">op d’ „amen” van oom Kootjie se gebed,</div> - <div class="verse indent0">want hy het daarin ook ’n woord gewy</div> - <div class="verse indent0">aan sy getroue vrind, en aan sy seun</div> - <div class="verse indent0">—hul huisgenoot van nou af aan.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis net of daar met Roelofs koms</div> - <div class="verse indent0">’n windjie is ingewaai</div> - <div class="verse indent0">van nuut-fris lewe op die kleine kring</div> - <div class="verse indent0">aan tafel:</div> - <div class="verse indent0">Met kennis toegerus van veel</div> - <div class="verse indent0">wat vreemd is aan die lewe op die plaas</div> - <div class="verse indent0">is hy ’n bron van nuw’ gedagtes.</div> - <div class="verse indent0">Oom Koot is op sy stukke:</div> - <div class="verse indent0">ywerig deur Martjie bygestaan</div> - <div class="verse indent0">bespaar hy aan die jonkman nie</div> - <div class="verse indent0">sy kleine plaëry</div> - <div class="verse indent0">en strikvrae, fyn gespan.</div> - <div class="verse indent0">„Ag kom, wat sou die Johnnie daarvan weet?”</div> - <div class="verse indent0">dis baie maal oom Kootjies woord:</div><span class="pagenum"><a id="Page_34"></a>[34]</span> - <div class="verse indent0">en Roelof, ongewoon en links</div> - <div class="verse indent0">in plaasgebruike,</div> - <div class="verse indent0">bly die mikpunt so</div> - <div class="verse indent0">van hulle skerts.</div> - <div class="verse indent0">Maar ou tant’ Mieta is sy bondgenoot</div> - <div class="verse indent0">by die skermutselings;</div> - <div class="verse indent0">en baie maal steun sy hom fluks</div> - <div class="verse indent0">met woorde goed van pas,</div> - <div class="verse indent0">wat aan die teëparty ’n neerlaag kos.</div> - <div class="verse indent0">En raak hy hulle self,</div> - <div class="verse indent0">met voorslag goed gemik,</div> - <div class="verse indent0">dan knik sy hom goedkeurend toe.</div> - <div class="verse indent0">—So baie plesier het sy</div> - <div class="verse indent0">in jare nie gehad!</div> - <div class="verse indent0">„Maar wag maar, ons twee sal die Johnnie sout,</div> - <div class="verse indent0">„hoor Martjie!”</div> - <div class="verse indent0">dis dikwels dan oom Kootjies laaste skot.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_35"></a>[35]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="VII">VII.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Smôrens is oom Koot</div> - <div class="verse indent0">van almal in die huis die eerste op,</div> - <div class="verse indent0">gebruik sy koffie en sy brood</div> - <div class="verse indent0">en hou al vroeg die opsig by die werk.</div> - <div class="verse indent0">En met tant’ Mieta ook</div> - <div class="verse indent0">is ’t baie maal nie anders nie.</div> - <div class="verse indent0">En so is ’t al die reël elke dag</div> - <div class="verse indent0">dat Roelof aan die tafel smôrens net</div> - <div class="verse indent0">vir Martjie nog ontmoet,</div> - <div class="verse indent0">om hom by d’ete te bedien.</div> - <div class="verse indent0">Die plig laat sy haar welgeval</div> - <div class="verse indent0">as vir ’n broer,</div> - <div class="verse indent0">want as ’n kind van hul gesin</div> - <div class="verse indent0">word Roelf behandel.</div> - <div class="verse indent0">Bekoring het so’n broerskap wel vir haar,</div> - <div class="verse indent0">sy kan nie stry nie,</div> - <div class="verse indent0">nee, sy kan heelt’mal nie ontveins</div> - <div class="verse indent0">dat daardie klein kwartiertjie elke dag,</div><span class="pagenum"><a id="Page_36"></a>[36]</span> - <div class="verse indent0">aan d’oggend-dis met hom,</div> - <div class="verse indent0">die skoonste oënblik is van d’hele dag,</div> - <div class="verse indent0">verlangend sien sy daarna uit,</div> - <div class="verse indent0">te meer omdat sy nou genoeg besef</div> - <div class="verse indent0">dat nooit welvoeglikheid se heiligdom</div> - <div class="verse indent0">van hom gevaar te dugte het,</div> - <div class="verse indent0">as hul sig spelend op die rande waag</div> - <div class="verse indent0">van hartstog en gevoelens</div> - <div class="verse indent0">steeds aan jonge harte eie.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Skud die Wysheid met sy hoof</div> - <div class="verse indent0">as hy so’n spel aanskou?</div> - <div class="verse indent0">Wel moontlik, ja,</div> - <div class="verse indent0">maar sonder ’n glimlag op sy lippe</div> - <div class="verse indent0">seker nooit.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Martjie, ’n stukkie brood,”</div> - <div class="verse indent0">vra Roelf</div> - <div class="verse indent0">Sy skuif die bakkie aan.</div> - <div class="verse indent0">Hy sê al dankie, want hy het gedink</div> - <div class="verse indent0">’n snytjie te kan neem.</div> - <div class="verse indent0">Maar al-meteens trek sy dit weer terug,</div> - <div class="verse indent0">en gryp hy met sy hand</div> - <div class="verse indent0">die tafeldoek.</div> - <div class="verse indent0">En as die bakkie stadig nog ’n keer</div> - <div class="verse indent0">word aangeskuiwe</div> - <div class="verse indent0">gryp hy snel haar blanke pols,</div> - <div class="verse indent0">dat sy hom nie ’n twede keer kan fop,</div> - <div class="verse indent0">—sy vingers drukkend in haar weke vlees—</div> - <div class="verse indent0">maar plots’ling laat hy los,</div><span class="pagenum"><a id="Page_37"></a>[37]</span> - <div class="verse indent0">hoewel daar niemand is wat kyk</div> - <div class="verse indent0">en vestig op sy bord sy oë weer</div> - <div class="verse indent0">asof hy iets gedaan het wat</div> - <div class="verse indent0">hy nie mog doen nie.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Haar môre-kleed is rose-rooi van kleur,</div> - <div class="verse indent0">nie knellend om haar lede nie,</div> - <div class="verse indent0">maar volgend tog die ronding—vol en buigsaam;</div> - <div class="verse indent0">mollig, en tot d’elleboog ontbloot,</div> - <div class="verse indent0">haar arme,</div> - <div class="verse indent0">in die moue wyd en oop.</div> - <div class="verse indent0">Op d’adem van die rose, fris bedoud,</div> - <div class="verse indent0">kom deur die ope venster uit die tuin</div> - <div class="verse indent0">die skone môre;</div> - <div class="verse indent0">maar dis net of slegs aan haar</div> - <div class="verse indent0">die môre sy aroma het ontleen</div> - <div class="verse indent0">wat d’hele kamer vul,</div> - <div class="verse indent0">en ná-geur nog</div> - <div class="verse indent0">as sy dit lank al het verlaat.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_38"></a>[38]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="VIII">VIII.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Roelof, in ervaring reeds geryp</div> - <div class="verse indent0">en ouer in jare as Martjie,</div> - <div class="verse indent0">het van sy aankoms af</div> - <div class="verse indent0">die aansien en die agting reeds gewin</div> - <div class="verse indent0">van almal in die dorp.</div> - <div class="verse indent0">Maar Martjie moet sig wel beken</div> - <div class="verse indent0">dat nie juis daarin nie</div> - <div class="verse indent0">die rede lê</div> - <div class="verse indent0">dat sy in hom</div> - <div class="verse indent0">’n ander en ’n meerder sien</div> - <div class="verse indent0">as in die ander jonkmans om haar heen.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Onagsaam deur ’n jonge man</div> - <div class="verse indent0">te word verby gegaan,</div> - <div class="verse indent0">wat wêrd is dat sy hom</div> - <div class="verse indent0">haar agting of ten minst’ haar aandag gee,</div> - <div class="verse indent0">word deur geen jongnooi</div> - <div class="verse indent0">goedskiks ooit verdra.</div><span class="pagenum"><a id="Page_39"></a>[39]</span> - <div class="verse indent0">Wyl ’t haar gelyk het van begin</div> - <div class="verse indent0">of Roelf eenvoudig net vir haar beskou</div> - <div class="verse indent0">as een soos pa en ma,</div> - <div class="verse indent0">moes Martjie ondervind,</div> - <div class="verse indent0">nie weinig tot haar eie verbasing, dat</div> - <div class="verse indent0">sy haar oorstelp gevoel het deur</div> - <div class="verse indent0">’n bang v’rontrusting,</div> - <div class="verse indent0">nee, deur wanhoop, sou sy byna sê.</div> - <div class="verse indent0">Die dwaasheid daarvan het sy toe haarself</div> - <div class="verse indent0">wel voor-geredeneer,</div> - <div class="verse indent0">sig vraend waaroor sy tog wel</div> - <div class="verse indent0">te wanhoop had;</div> - <div class="verse indent0">en kwaad, dat so’n beroering haar,</div> - <div class="verse indent0">so helder van verstand,</div> - <div class="verse indent0">so’n dwase kyk op mense en dinge gee.</div> - <div class="verse indent0">Maar nou dat alles weer verby is</div> - <div class="verse indent0">en dat Roelf,</div> - <div class="verse indent0">d’onskuldige oorsaak, daar nog altyd staan</div> - <div class="verse indent0">so vas en kalm-onwetend</div> - <div class="verse indent0">soos ’n rots</div> - <div class="verse indent0">wat bo die golwe ongedeer</div> - <div class="verse indent0">hom nog vertoon,</div> - <div class="verse indent0">nou moet sy nogmaals ondervind</div> - <div class="verse indent0">dat die verhouding nog maar nie vir haar</div> - <div class="verse indent0">bevredig nie.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis swaar vir haar om hom met rus te laat,</div> - <div class="verse indent0">met moeite moet sy haar bewaak, bedwing,</div> - <div class="verse indent0">om in haar plaery</div> - <div class="verse indent0">nie al te ver te gaan;</div><span class="pagenum"><a id="Page_40"></a>[40]</span> - <div class="verse indent0">te meer omdat sy altyd merk</div> - <div class="verse indent0">hoe hy, in weerwraak op haar grappies, hom</div> - <div class="verse indent0">die selfdwang oplê, waar sy nie</div> - <div class="verse indent0">die rede van deurgrond nie,</div> - <div class="verse indent0">wat hom altyd noop</div> - <div class="verse indent0">om òm te draai</div> - <div class="verse indent0">as hom sy jonge bloed</div> - <div class="verse indent0">tot naad’ring wil beweë.</div> - <div class="verse indent0">Selde of ooit sal hy</div> - <div class="verse indent0">uit eie beweging ook met haar</div> - <div class="verse indent0">’n plaery begin;</div> - <div class="verse indent0">en baie maal</div> - <div class="verse indent0">het sy reeds opgemerk</div> - <div class="verse indent0">hoe hy, as ma en pa teënwoordig is,</div> - <div class="verse indent0">hom meerder vryheid gun met haar</div> - <div class="verse indent0">dan as hy hom met haar alleen bevind.</div> - <div class="verse indent0">So bly nog hul verhouding steeds</div> - <div class="verse indent0">’n bron van onrus en van twyfel,</div> - <div class="verse indent0">tot daar iets gebeur</div> - <div class="verse indent0">wat plots’ling nuwe lig ontsteek vir haar,</div> - <div class="verse indent0">en onmiskenbaar is:</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_41"></a>[41]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="IX">IX.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Uitkyks naaste bure woon</div> - <div class="verse indent0">nie al te ver nie,</div> - <div class="verse indent0">’n spruitjie is die grens; aan d’owerkant</div> - <div class="verse indent0">daar lê die woning.</div> - <div class="verse indent0">Die oudste dogter van die huis is Sannie,</div> - <div class="verse indent0">Martjies skoolkam’raad uit vroeër dae;</div> - <div class="verse indent0">baie maal kom sy</div> - <div class="verse indent0">’n middag of ’n aand na Uitkyk oor</div> - <div class="verse indent0">en bly die nag dan daar.</div> - <div class="verse indent0">Sannie is al lang ’n goeie vriendin</div> - <div class="verse indent0">van Roelof ook.</div> - <div class="verse indent0">Menigmaal met Martjie saam,</div> - <div class="verse indent0">of ook allénig, het hy haar gaan haal</div> - <div class="verse indent0">of huistoe weer gebring.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis weer so’n Sondagmiddag op die plaas</div> - <div class="verse indent0">by Sannies ouers,</div> - <div class="verse indent0">Roelf en Martjie was die middag daar</div><span class="pagenum"><a id="Page_42"></a>[42]</span> - <div class="verse indent0">en staan nou op vertrek.</div> - <div class="verse indent0">Sannie is op Martjies wenk</div> - <div class="verse indent0">haar kamer ingegaan</div> - <div class="verse indent0">en kom terug, met kappie op haar hoof,</div> - <div class="verse indent0">om saam te wandel.</div> - <div class="verse indent0">Weldra is die drie op pad</div> - <div class="verse indent0">na d’oorkant toe,</div> - <div class="verse indent0">die ene agter d’ander in die paadjie</div> - <div class="verse indent0">deur die gras,—</div> - <div class="verse indent0">agterste is Roelf.</div> - <div class="verse indent0">Soos altyd as die twee mekaar ontmoet</div> - <div class="verse indent0">is Martjie en Sannie nou teen Roelf</div> - <div class="verse indent0">’n bondgenootskap weer verbind</div> - <div class="verse indent0">van terge.</div> - <div class="verse indent0">Sprank’lend huppel, langs die ry,</div> - <div class="verse indent0">die plaag-skerts,</div> - <div class="verse indent0">heen en t’rug-gekaats van d’een na d’ander,</div> - <div class="verse indent0">stootlaggies sonnig-helder tussenin,</div> - <div class="verse indent0">—geming met woorde en grappies.</div> - <div class="verse indent0">So, mekander volgend, stap hul aan,</div> - <div class="verse indent0">die spruitjie naad’rend.</div> - <div class="verse indent0">Oor hul klere gly</div> - <div class="verse indent0">die sonne-kolle, wat die blare bo</div> - <div class="verse indent0">op hulle deur laat val.</div> - <div class="verse indent0">Roelof voel hom teen die twee</div> - <div class="verse indent0">nie opgewas nie;</div> - <div class="verse indent0">stingels pluk hy van die lange gras,</div> - <div class="verse indent0">asgaaie-worpe mikkend dan daarmee</div> - <div class="verse indent0">op rugge en arme—roserooi en sag</div> - <div class="verse indent0">deur witte somerkleedjies skeem’rend.</div><span class="pagenum"><a id="Page_43"></a>[43]</span> - <div class="verse indent0">„Sannie kyk,” sê Martjie, „hier het hy</div> - <div class="verse indent0">„die ander middag amper ingeval,”—</div> - <div class="verse indent0">en met haar handjie wys sy op ’n plek</div> - <div class="verse indent0">waar Roelf se voet het uitgegly,</div> - <div class="verse indent0">net bo die stroom:</div> - <div class="verse indent0">Die brug is net ’n boomstam oor die spruit,</div> - <div class="verse indent0">aan weersy in ’n mikhout vas-gelê,</div> - <div class="verse indent0">en raaklings oor die water gaande,—</div> - <div class="verse indent0">breed en ondiep is die spruitjie hier.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Nou kyk,” sê Martjie aan Sannie,</div> - <div class="verse indent0">„hier, waar hy nie reg-op kon bly staan,</div> - <div class="verse indent0">„sal ek, met oë toe,</div> - <div class="verse indent0">„my drie keer in die rondte draai.”</div> - <div class="verse indent0">En, met haar arme uitgesprei,</div> - <div class="verse indent0">voeg sy die daad ook by die woord....</div> - <div class="verse indent0">’n Roep van skrik!</div> - <div class="verse indent0">sy wankel,</div> - <div class="verse indent0">alkant grypend om haar heen,</div> - <div class="verse indent0">sy val!</div> - <div class="verse indent0">Maar Roelf is by</div> - <div class="verse indent0">en het haar om haar middel vas</div> - <div class="verse indent0">in sterke arm.</div> - <div class="verse indent0">Maar op die boomstam</div> - <div class="verse indent0">kan hy ook homself nie staande hou,</div> - <div class="verse indent0">hy gaan met Martjie val,</div> - <div class="verse indent0">hy voel dit, O!</div> - <div class="verse indent0">Eén plan is net nog oor</div> - <div class="verse indent0">met snel beraad gryp hy dit aan:</div> - <div class="verse indent0">hy spring!....</div><span class="pagenum"><a id="Page_44"></a>[44]</span> - <div class="verse indent0">Daar staan hy in die water nou met haar,</div> - <div class="verse indent0">tot aan sy knieë in die stroom,</div> - <div class="verse indent0">maar sy daarbowe,</div> - <div class="verse indent0">droog, en veilig in sy arme nog</div> - <div class="verse indent0">—haar arme om sy skouer vasgeklem.</div> - <div class="verse indent0">En Sannie lag dat sy so kannie-meer</div> - <div class="verse indent0">tot sy ook amper van die steg af val!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Stadig oor die klippe nou</div> - <div class="verse indent0">stap Roelf met Martjie kant toe,</div> - <div class="verse indent0">—sy van skrik bekome,</div> - <div class="verse indent0">nou sy voel</div> - <div class="verse indent0">dat niks te vrees is nie.</div> - <div class="verse indent0">En Sannetjies uitbundig-luid geskater</div> - <div class="verse indent0">werk op die twee aansteeklik</div> - <div class="verse indent0">sodat hul</div> - <div class="verse indent0">ook saam begin te lag.</div> - <div class="verse indent0">Die water stoot teën Roelofs bene op,</div> - <div class="verse indent0">versigtig oor die klippe set hy goed</div> - <div class="verse indent0">sy voete vas.</div> - <div class="verse indent0">Sou ’t wees dat nou die skrik</div> - <div class="verse indent0">begin op Martjie ná te werk?</div> - <div class="verse indent0">want gouer gaan haar asem, gouer steeds</div> - <div class="verse indent0">namate Roelf met haar</div> - <div class="verse indent0">al nader vorder na die kant;</div> - <div class="verse indent0">en aan sy bors kan hy ook voel</div> - <div class="verse indent0">hoe, altyd meer, haar laggie hygend word</div> - <div class="verse indent0">en stoterig.</div> - <div class="verse indent0">Sannie sit al oorkant op die gras</div> - <div class="verse indent0">en kan nie meer van die lag.</div><span class="pagenum"><a id="Page_45"></a>[45]</span> - <div class="verse indent0">Roelf is uit die water nou,</div> - <div class="verse indent0">en set vir Martjie op haar voete neer,</div> - <div class="verse indent0">by Sannie op die gras.</div> - <div class="verse indent0">Wat is hom tog oorkom?</div> - <div class="verse indent0">Sy lag is nie meer vrolik-ongedwonge</div> - <div class="verse indent0">en luid, soos elke dag.</div> - <div class="verse indent0">Meteens is tans die vrolikheid</div> - <div class="verse indent0">by Sannie, as by Roelf, verstom,</div> - <div class="verse indent0">want plots’ling eindig Martjies hik’rig laggie</div> - <div class="verse indent0">in ’n snik</div> - <div class="verse indent0">so luid en pynlik-skokkend</div> - <div class="verse indent0">asof selfs die vrolik sonnetjie</div> - <div class="verse indent0">daarvoor moet skrik!</div> - <div class="verse indent0">Maar gou-gou het sy haar herstel,</div> - <div class="verse indent0">nog voor die ander angstig haar kan vra</div> - <div class="verse indent0">wat sy makeer.</div> - <div class="verse indent0">En laggend, naas mekaar, stap hul na huis.</div> - <div class="verse indent0">Roelf is na sy kamer afgedraai</div> - <div class="verse indent0">om droë klere aan te trek.</div> - <div class="verse indent0">Deur Sannie word die voorval by die huis</div> - <div class="verse indent0">met geur en kleur vertel.</div> - <div class="verse indent0">Martjie het sig op ’n stoel laat val,</div> - <div class="verse indent0">gejaag gaan altyd nog haar bors;</div> - <div class="verse indent0">sou ’t wees van skrik</div> - <div class="verse indent0">of van vermoeienis?</div> - <div class="verse indent0">Haar wange gloei,</div> - <div class="verse indent0">en van haar ma af draai haar oë weg,</div> - <div class="verse indent0">en bo haar asem is haar stem,</div> - <div class="verse indent0">as sy verklaar:</div> - <div class="verse indent0">„O, ma, ek het tog so geskrik!”</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_46"></a>[46]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="X">X.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Lyk dit of die lot of noodlot soms</div> - <div class="verse indent0">nog dralend rond-tas na die plan</div> - <div class="verse indent0">van ons bestemming,</div> - <div class="verse indent0">is eenkeer d’eerste stoot gegee,</div> - <div class="verse indent0">dan volg die twede dikwels gou daarná:</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Maar wat is dit met julle twee van-aand?”</div> - <div class="verse indent0">Dis ou tant’ Mieta wat dit vra</div> - <div class="verse indent0">want Martjie en Sannie is van-aand</div> - <div class="verse indent0">nie in te hou nie.</div> - <div class="verse indent0">Martjie voel ’n opgewondenheid</div> - <div class="verse indent0">wat prikk’lend haar van hoek tot kante jaag:</div> - <div class="verse indent0">opbruisend woel ’n lewe in haar bloed</div> - <div class="verse indent0">soos sy nog nooit geken het nie,</div> - <div class="verse indent0">asof sy ’n lus gevoel</div> - <div class="verse indent0">om alles met haar hande aan te gryp</div> - <div class="verse indent0">—te frommel deur mekaar,</div> - <div class="verse indent0">en roekeloos</div><span class="pagenum"><a id="Page_47"></a>[47]</span> - <div class="verse indent0">die bande af te gooi van selfbedwang.</div> - <div class="verse indent0">Hul fluister met mekaar ondeuënd, die twee,</div> - <div class="verse indent0">en nou en dan kom uit die ver kombuis</div> - <div class="verse indent0">’n lagbui onbedaarlik;</div> - <div class="verse indent0">ja, dis wel bewys</div> - <div class="verse indent0">dat iets gebrou word wat met sorg</div> - <div class="verse indent0">vir Roelf bedek word</div> - <div class="verse indent0">en hom nie</div> - <div class="verse indent0">veel goeds voorspel.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die awend-ete staan op tafel klaar</div> - <div class="verse indent0">en almal neem hul plaas.</div> - <div class="verse indent0">Martjie deel die pannekoeke uit</div> - <div class="verse indent0">en gee die borde rond aan tafel.</div> - <div class="verse indent0">Sy en Sannie kan met moeite</div> - <div class="verse indent0">hul lag bedwing</div> - <div class="verse indent0">—dis anders wel gewoonte, as die twee</div> - <div class="verse indent0">eers reg op stryk is.</div> - <div class="verse indent0">Roelof, nes die ander, het alreeds</div> - <div class="verse indent0">sy pankoek opgerol,</div> - <div class="verse indent0">’n stukkie afgesny en opgehap;</div> - <div class="verse indent0">maar ’t lyk of hy nie vorder nie:</div> - <div class="verse indent0">hy kou en kou</div> - <div class="verse indent0">en skuif die happie met sy tong</div> - <div class="verse indent0">van links na regs</div> - <div class="verse indent0">en weer terug....</div> - <div class="verse indent0">Hy buk sy hoof, om op sy bord</div> - <div class="verse indent0">sy pannekoek noukeurig te beskou.</div> - <div class="verse indent0">En, nes ’n stortvloed wat ’n dam verbreek,</div> - <div class="verse indent0">wat nie meer uit kan hou nie,</div><span class="pagenum"><a id="Page_48"></a>[48]</span> - <div class="verse indent0">bars nou Martjie en Sannie al-meteens</div> - <div class="verse indent0">in tomeloos geskater los:</div> - <div class="verse indent0">in Roelofs pannekoek het hul</div> - <div class="verse indent0">’n ronde lap van linne ingebak!</div> - <div class="verse indent0">Hy lag met hulle hart’lik saam</div> - <div class="verse indent0">en moet beken</div> - <div class="verse indent0">dat hul hom goed het beet geneem.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Oom Kootjie sê: „Maar hoor,</div> - <div class="verse indent0">„jul jonkmans van vandag is darem swak,</div> - <div class="verse indent0">„in my dae moes ’n nooi dit tog probeer</div> - <div class="verse indent0">„om my so’n streek te speel,—</div> - <div class="verse indent0">„so waar het sy ’n soen gekry!”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Van menigeen, wat aars’lend nog ontbeer,</div> - <div class="verse indent0">maak so’n woord meteens ’n held:</div> - <div class="verse indent0">Gevaarlik is die lig wat plotseling</div> - <div class="verse indent0">aan Roelofs oog ontskiet,</div> - <div class="verse indent0">’n oënblik weifel hy,</div> - <div class="verse indent0">maar voordat iemand regtig weet</div> - <div class="verse indent0">wat nou gebeur,</div> - <div class="verse indent0">is hy reeds agter Sannies stoel,</div> - <div class="verse indent0">sy arm geslae om haar hoof,</div> - <div class="verse indent0">en op haar wang gee hy ’n ferme soen!</div> - <div class="verse indent0">Martjie is opgespring,</div> - <div class="verse indent0">en na die deur slaan sy op vlug!</div> - <div class="verse indent0">Maar ou oom Koot is klaar, en met sy arm</div> - <div class="verse indent0">keer hy haar voor;</div> - <div class="verse indent0">’n oënblik nog, en Roelf het haar gepak,</div> - <div class="verse indent0">haar arme in sy sterke greep geklem</div><span class="pagenum"><a id="Page_49"></a>[49]</span> - <div class="verse indent0">en magteloos,</div> - <div class="verse indent0">en op haar frisse lippe, rood en vol,</div> - <div class="verse indent0">druk hy ’n soen!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Albei het die slagveld nou ontvlug</div> - <div class="verse indent0">en Roelf het baas gebly.</div> - <div class="verse indent0">Hy neem sy stoel weer in</div> - <div class="verse indent0">—oor eie kordaatheid baie verbaas,</div> - <div class="verse indent0">bedremmeld en terneergeslae</div> - <div class="verse indent0">nou dat hy</div> - <div class="verse indent0">bemerk hoe ver hy is gegaan.</div> - <div class="verse indent0">Goedkeurend klop oom Kootjie op sy skouer:</div> - <div class="verse indent0">„Roelfie, ’t het my altyd maar gelyk</div> - <div class="verse indent0">„of jy te stadig is,</div> - <div class="verse indent0">„maar nou het ek gesien dat jy</div> - <div class="verse indent0">„gesny is uit die ou soort hout—</div> - <div class="verse indent0">„dis reg so, man!”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">As Martjie weer die ander môre vroeg</div> - <div class="verse indent0">die eetsaal binne kom</div> - <div class="verse indent0">vind sy vir Roelf reeds daar</div> - <div class="verse indent0">en yw’rig besig:</div> - <div class="verse indent0">naas sy bord</div> - <div class="verse indent0">het hy ’n stuk papier,</div> - <div class="verse indent0">en teken iets met potlood daarop aan,</div> - <div class="verse indent0">so besig dat hy selfs nie merk</div> - <div class="verse indent0">hoe sy die kamer binnekom,</div> - <div class="verse indent0">—of sou hy maar so maak?</div><span class="pagenum"><a id="Page_50"></a>[50]</span> - <div class="verse indent0">Dis net of sy ’n skok gevoel</div> - <div class="verse indent0">en op die drumpel</div> - <div class="verse indent0">moet bly staan:</div> - <div class="verse indent0">wat! is dan in hom,</div> - <div class="verse indent0">sinds wat daar gister het gebeur,</div> - <div class="verse indent0">so gansegaar en niks verander nie?!</div> - <div class="verse indent0">„Môre ou sus,” sê hy meteens,</div> - <div class="verse indent0">as sy reeds reg-oor hom</div> - <div class="verse indent0">haar stoel geneem het,</div> - <div class="verse indent0">maar van sy skrywe kyk hy nog nie op</div> - <div class="verse indent0">en bly nog so ’n rukkie spraak’loos sit.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Met snelle handbeweging</div> - <div class="verse indent0">skuif hy nou</div> - <div class="verse indent0">papier en potlood weg</div> - <div class="verse indent0">en kyk haar in haar oë aan:</div> - <div class="verse indent0">„Ou sus, maar waarom kry ek dan</div> - <div class="verse indent0">„van-môre glad geen koppie koffie nie?”</div> - <div class="verse indent0">Martjie voel ’n rukkie in haar asem,</div> - <div class="verse indent0">snel-verleë is haar laggie</div> - <div class="verse indent0">as sy moet gewaar</div> - <div class="verse indent0">dat sy eers nou</div> - <div class="verse indent0">haar tafel-plig gedenk.</div> - <div class="verse indent0">Sy gryp die koffiekan</div> - <div class="verse indent0">en skink sy koppie vol;</div> - <div class="verse indent0">en dis vir haar ’n baie groot verligting</div> - <div class="verse indent0">as sy sien</div> - <div class="verse indent0">dat hy met brood en boter</div> - <div class="verse indent0">besig is</div> - <div class="verse indent0">en nie die blossie merk</div><span class="pagenum"><a id="Page_51"></a>[51]</span> - <div class="verse indent0">wat op haar wange vlugtig vlam;—</div> - <div class="verse indent0">maar half het sy ’n gedagte dat hy dit</div> - <div class="verse indent0">ekspres nie wil gewaar.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Hoewel hy openhartig is en vrolik</div> - <div class="verse indent0">bly hy maar vir haar</div> - <div class="verse indent0">’n raadsel:</div> - <div class="verse indent0">hoofskuddend, by homselwe,</div> - <div class="verse indent0">of pratend, as daar niemand by is nie,</div> - <div class="verse indent0">en somtyds stil in diep gepeins.</div> - <div class="verse indent0">Maar gou is altyd weer</div> - <div class="verse indent0">die skaad’wee weg</div> - <div class="verse indent0">en is hy weer homselwe,</div> - <div class="verse indent0">meestetyds vóor iemand iets kan merk.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie is haarself nie meer,</div> - <div class="verse indent0">sy voel haar op ’n weg gestoot</div> - <div class="verse indent0">waar sy nie meer op kan terugkeer nie.</div> - <div class="verse indent0">Vergeefs is elke dag haar moeite</div> - <div class="verse indent0">om, in praat en doen,</div> - <div class="verse indent0">vir Roelf dieselfde weer te wees soos vroeër.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Ja, maar as sy aan haar selwe vra</div> - <div class="verse indent0">op watter tyd die „vroeër” terug moet sien</div> - <div class="verse indent0">dan weet sy nie,</div> - <div class="verse indent0">want duid’lik is dit tog vir haar</div><span class="pagenum"><a id="Page_52"></a>[52]</span> - <div class="verse indent0">dat reeds die eerste keer</div> - <div class="verse indent0">van hul ontmoeting</div> - <div class="verse indent0">sy al reeds nie meer</div> - <div class="verse indent0">haarselwe het gevoel.</div> - <div class="verse indent0">Maar nou moet sy daarby nog ondervind</div> - <div class="verse indent0">hoe sy ook tot haar ouers en haar vrinde</div> - <div class="verse indent0">en tot haar werk geworde is</div> - <div class="verse indent0">soos een wat vreemd is.</div> - <div class="verse indent0">Wonderlik is in ons lewe, ja,</div> - <div class="verse indent0">die kérings-punte, as ons moet gewaar</div> - <div class="verse indent0">dat so meteens ’n nuwe siel</div> - <div class="verse indent0">die leisels het geneem</div> - <div class="verse indent0">van al ons dinke en gevoel,</div> - <div class="verse indent0">en ons op duiselhoogte het geplaas</div> - <div class="verse indent0">van saligheid,</div> - <div class="verse indent0">vanwaar ons oog sig plots’ling kan verbeel</div> - <div class="verse indent0">in d’afgrond van die smart te kyk.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_53"></a>[53]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XI">XI.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Nie elke awend, na die awendmaal,</div> - <div class="verse indent0">bly Roelof in die huiselike kring:</div> - <div class="verse indent0">hy trek hom baie-maal terug</div> - <div class="verse indent0">om rustig in sy kamer hom te wy</div> - <div class="verse indent0">aan skryfwerk, mee na huis gebring,</div> - <div class="verse indent0">of aan ’n boek;</div> - <div class="verse indent0">en nie beseffend, blykbaar, hoe hy dan</div> - <div class="verse indent0">’n leegheid nalaat in die kleine kring</div> - <div class="verse indent0">om d’awendlamp.</div> - <div class="verse indent0">Dan kom die wens by Martjie somtyds op</div> - <div class="verse indent0">—sy weet nie waarom nie—</div> - <div class="verse indent0">dat hy tog maar</div> - <div class="verse indent0">vir altyd weg mag bly!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die somer-aand is swoel;</div> - <div class="verse indent0">en ope, wyd,</div><span class="pagenum"><a id="Page_54"></a>[54]</span> - <div class="verse indent0">staan deure en rame, bundels lamplig strooiend</div> - <div class="verse indent0">buite-toe,</div> - <div class="verse indent0">tot diep in d’eike-blare.</div> - <div class="verse indent0">’n Ligbaan val daar ook uit Roelofs venster,</div> - <div class="verse indent0">reguit oor die werfgras,</div> - <div class="verse indent0">op en oor</div> - <div class="verse indent0">die muurtjie van die tuin,</div> - <div class="verse indent0">die rose-struike treffend daar,</div> - <div class="verse indent0">en as gevange eind’gend in</div> - <div class="verse indent0">’n rose-tros, ferwélig donker-rooi,</div> - <div class="verse indent0">bo almal, hoog,</div> - <div class="verse indent0">warmgloeiend teën die donker van die nag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">In skaad’wee van die roseboompies,</div> - <div class="verse indent0">agter in die tuinpad, staan ’n bank;</div> - <div class="verse indent0">daar ’s iets daarop wat roer....</div> - <div class="verse indent0">Dis Martjie:</div> - <div class="verse indent0">vroeg in d’awend reeds had sy</div> - <div class="verse indent0">haar kamer opgesoek.</div> - <div class="verse indent0">Maar swaar en stikkend was die lug,</div> - <div class="verse indent0">gevlug was sy na buite,</div> - <div class="verse indent0">asem soekend in die tuin.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Màg sy, mag sy deur die struike heen</div> - <div class="verse indent0">haar oog laat gaan</div> - <div class="verse indent0">na Roelofs kamer, oor die werf?</div> - <div class="verse indent0">Ag, waarom nie? die raam en deur is wyd</div> - <div class="verse indent0">geopen vir die koelte,</div> - <div class="verse indent0">en sy hoor haar ma is daar,</div> - <div class="verse indent0">hoewel sy haar nie daarvandaan gewaar:</div><span class="pagenum"><a id="Page_55"></a>[55]</span> - <div class="verse indent0">iefd’ryk-sorgend bring tant’ Mieta so</div> - <div class="verse indent0">vir Roelof baie-maal ’n koppie melk,</div> - <div class="verse indent0">en bly ’n rukkie in sy kamer dan</div> - <div class="verse indent0">met hom gesels</div> - <div class="verse indent0">—’n moeder ook vir hom,</div> - <div class="verse indent0">nie minder as vir Martjie, haar eie kind.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die plaasvolk kom na huistoe uit die dorp,</div> - <div class="verse indent0">’n deuntjie singend by die hees geluid</div> - <div class="verse indent0">van hulle konsertina,</div> - <div class="verse indent0">trappend op die maat;</div> - <div class="verse indent0">en as hul oor die baan van lamplig tree,</div> - <div class="verse indent0">wat val uit Roelofs kamer,</div> - <div class="verse indent0">draai die hoofde ’n oënblik om</div> - <div class="verse indent0">en word hul groet gehoor:</div> - <div class="verse indent0">„Naand basie!”</div> - <div class="verse indent0">Sonder op te kyk het Roelf</div> - <div class="verse indent0">die groet beantwoord;</div> - <div class="verse indent0">steunend op sy hand-palm rus sy hoof,</div> - <div class="verse indent0">sy oog gebonde in aandag op die vloer,</div> - <div class="verse indent0">wyl ou tant’ Mieta iets vertel.—</div> - <div class="verse indent0">Aan éen kant, op sy hoof en skouer, straal</div> - <div class="verse indent0">die lamplig helder.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie stoot die takkies van die rose</div> - <div class="verse indent0">eenkant toe,</div> - <div class="verse indent0">dat sy hom kan gewaar;</div> - <div class="verse indent0">en hongerig asof sy hom</div> - <div class="verse indent0">nie elke dag ontmoet,</div> - <div class="verse indent0">verslind sy hom in stilte met haar oog.</div><span class="pagenum"><a id="Page_56"></a>[56]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Weeklaënd-hees „ha-ha” die konsertina</div> - <div class="verse indent0">nog van ver</div> - <div class="verse indent0">en begelei die krekie-sang</div> - <div class="verse indent0">—geluide wat nog meer</div> - <div class="verse indent0">aan Martjie laat gevoel</div> - <div class="verse indent0">dat sy alleen is, heeltemal,</div> - <div class="verse indent0">omslote in die donker, en vergeet—,</div> - <div class="verse indent0">O, heerlik met die saligheid alleen,</div> - <div class="verse indent0">wat opbruis in haar boesem,</div> - <div class="verse indent0">sterker golwend elke oënblik nou.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy kan nie meer bly sit nie,</div> - <div class="verse indent0">spring meteens oorend en wandel snel</div> - <div class="verse indent0">die tuinpad op en neer</div> - <div class="verse indent0">tot bowe by die ou prieel,</div> - <div class="verse indent0">haar wange koelend teen die druiwe-loof,</div> - <div class="verse indent0">en drink, met lippe ope wyd,</div> - <div class="verse indent0">die koele naglug,</div> - <div class="verse indent0">teug op teug.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy voel ’n drukking, pynlik, op haar bors;</div> - <div class="verse indent0">en op haar knieë</div> - <div class="verse indent0">sak sy neer meteens,</div> - <div class="verse indent0">haar hande op haar bors,</div> - <div class="verse indent0">haar oë na die sterre bo,—</div> - <div class="verse indent0">en magteloos, half biddend,</div> - <div class="verse indent0">half belydend,</div> - <div class="verse indent0">net soos een</div> - <div class="verse indent0">gevange in die krag-greep van ’n reus,</div> - <div class="verse indent0">ontbéwe aan haar lippe net die woorde:</div><span class="pagenum"><a id="Page_57"></a>[57]</span> - <div class="verse indent0">„God,.... ’k het lief!”....</div> - <div class="verse indent0">.........................</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis laat!.... Hoe lang sou ’t wel kan wees</div> - <div class="verse indent0">dat sy daar in die paadjie sit, alleen?</div> - <div class="verse indent0">Sy weet nie....</div> - <div class="verse indent0">strykend met haar handjie oor haar voorhoof</div> - <div class="verse indent0">staan sy op,</div> - <div class="verse indent0">en voel so kalm en rustig as</div> - <div class="verse indent0">sinds maande nie....</div> - <div class="verse indent0">Die ligte is oral uit,</div> - <div class="verse indent0">en alles slaap op Uitkyk reeds.</div> - <div class="verse indent0">Sy stap die paadjie af, die tuinhek uit,</div> - <div class="verse indent0">die sware skaad’wee van die eike deur,</div> - <div class="verse indent0">en loop die woning om</div> - <div class="verse indent0">na agter</div> - <div class="verse indent0">en bereik haar kamers buitedeur.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_58"></a>[58]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XII">XII.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy voel haar weer vanmôre heeltemal</div> - <div class="verse indent0">haarself van vroeër dae</div> - <div class="verse indent0">lughartig, onbeswaard,</div> - <div class="verse indent0">en byna onverskillig teënoor Roelf.</div> - <div class="verse indent0">Sy kan haarselwe nie verstaan,</div> - <div class="verse indent0">gedenkend die beroering van gist’r-aand:</div> - <div class="verse indent0">Die weelde is dit, van selfgenoegsaamheid,</div> - <div class="verse indent0">versekerd van besitting groot en ryk</div> - <div class="verse indent0">—bo alle twyfel nou ge-openbaar—</div> - <div class="verse indent0">van liefde so oorstelpend</div> - <div class="verse indent0">dat daarnéwens</div> - <div class="verse indent0">alles is verkleind,</div> - <div class="verse indent0">selfs hy, vir-eers, die oorsaak van die vlam</div> - <div class="verse indent0">—onwetend van sy skuld.</div> - <div class="verse indent0">Te groot is in haar bors die skat,</div> - <div class="verse indent0">oormoedig gun sy sig die rykaards spel,</div> - <div class="verse indent0">wat speels sy rykdom van hom stoot</div><span class="pagenum"><a id="Page_59"></a>[59]</span> - <div class="verse indent0">in heerlik-onbestemd besef,</div> - <div class="verse indent0">dat hy in tydgenoegsaamheid kan wag</div> - <div class="verse indent0">op groter vreug, wat so gebêre bly</div> - <div class="verse indent0">vir dae wat kom.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis waar en onmiskenbaar nog, helaas,</div> - <div class="verse indent0">dat Roelf geen roering voel soos sy.</div> - <div class="verse indent0">Maar magteloos</div> - <div class="verse indent0">had sy haar mee laat sleur</div> - <div class="verse indent0">in storremdraaiing van</div> - <div class="verse indent0">die skoon verrukking,</div> - <div class="verse indent0">wat meteens</div> - <div class="verse indent0">op haar was afgekom,</div> - <div class="verse indent0">en op sigselwe waar en salig was</div> - <div class="verse indent0">—die toekoms ongeag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Eén vir ene</div> - <div class="verse indent0">kom en gaan die dae</div> - <div class="verse indent0">en laat die vuur bedaar</div> - <div class="verse indent0">van elke roering, selfs die edelste,</div> - <div class="verse indent0">van elke drif of hoë gevoel;</div> - <div class="verse indent0">en nugter loer die werk’likheid weer in</div> - <div class="verse indent0">en vra:</div> - <div class="verse indent0">of <i>dit</i> waarskynlik is</div> - <div class="verse indent0">of <i>dat</i> ten uitvoer is te bring.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dit kan nie anders nie:</div> - <div class="verse indent0">die koel gelykmatigheid</div><span class="pagenum"><a id="Page_60"></a>[60]</span> - <div class="verse indent0">van Roelofs daëliks doen, dieselfde nog</div> - <div class="verse indent0">soos altyd,</div> - <div class="verse indent0">moet vir haar weer elke keer</div> - <div class="verse indent0">terugvoer tot haar twyfel,</div> - <div class="verse indent0">tot die rand</div> - <div class="verse indent0">van wanhoops donker afgrond;</div> - <div class="verse indent0">huiwerend ontruk sy aan die aanblik</div> - <div class="verse indent0">telkens weer haar oog,</div> - <div class="verse indent0">en voel of in haar are al haar bloed</div> - <div class="verse indent0">terugstroom na haar hart</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Met stil-weemoedig laggie dink sy nou</div> - <div class="verse indent0">terug aan d’eerste dae</div> - <div class="verse indent0">toe hul mekaar leer ken het,</div> - <div class="verse indent0">toe haar hart alreeds</div> - <div class="verse indent0">die soet geheim ontdek het</div> - <div class="verse indent0">en sig had verraai,</div> - <div class="verse indent0">in klein beroering eers</div> - <div class="verse indent0">van onrus,</div> - <div class="verse indent0">waarvan sy</div> - <div class="verse indent0">die grond nie wis nie.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Aldag in die sonnetjie te sit</div> - <div class="verse indent0">van ’n mooi paar oë,</div> - <div class="verse indent0">daarby nog die gunsteling van pa</div> - <div class="verse indent0">en „goeie kind” van ma</div> - <div class="verse indent0">—daar’s menig jonkman wat dit Roelf beny.</div> - <div class="verse indent0">En hy sou doof moet wees</div><span class="pagenum"><a id="Page_61"></a>[61]</span> - <div class="verse indent0">en blind</div> - <div class="verse indent0">om nie die praatjies te verstaan</div> - <div class="verse indent0">en nie die laggies raak te sien</div> - <div class="verse indent0">wat oweral, en min of meer bedek,</div> - <div class="verse indent0">’n teer verhouding onderstel</div> - <div class="verse indent0">wat tussen hom en Martjie sou bestaan.</div> - <div class="verse indent0">Ja, baie minder sou voldoende wees</div> - <div class="verse indent0">bemoeisug te laat glo</div> - <div class="verse indent0">dat tussen hulle twee</div> - <div class="verse indent0">die sakie klaar beklonke is.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie is nie minder, in die kring</div> - <div class="verse indent0">van haar bekendes,</div> - <div class="verse indent0">’n mikpunt reeds geword</div> - <div class="verse indent0">van kleine plaëry;</div> - <div class="verse indent0">en onoortuiënd is haar woord</div> - <div class="verse indent0">as sy, verleë, ontken.</div> - <div class="verse indent0">Geskok voel sy haar eers deur al die praatjies,</div> - <div class="verse indent0">onheilig rakend aan haar hartsgeheim,</div> - <div class="verse indent0">dog oorsaak dat haar oog allengs</div> - <div class="verse indent0">aan nugtre blik gewen,</div> - <div class="verse indent0">en sy die vraag haarselwe durf te stel,</div> - <div class="verse indent0">skoon huiwerend nog:</div> - <div class="verse indent0">„sal ooit my liefde word beantwoord,</div> - <div class="verse indent0">„word ek eens</div> - <div class="verse indent0">„die vrou van Roelf, of nooit?!”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Is ergens in die buurt of dorp</div> - <div class="verse indent0">’n aandparty,</div><span class="pagenum"><a id="Page_62"></a>[62]</span> - <div class="verse indent0">waar elke jonkman word verwag</div> - <div class="verse indent0">’n noointjie mee te bring,</div> - <div class="verse indent0">dan is daar nooit ’n ander een</div> - <div class="verse indent0">aan Roelofs arm</div> - <div class="verse indent0">as Martjie.</div> - <div class="verse indent0">Dikwels dink sy by haarself dat hy</div> - <div class="verse indent0">uit pligbesef vir haar maar altyd neem</div> - <div class="verse indent0">En welverstaanbaar is dit ook</div> - <div class="verse indent0">dat so’n gereëld samegaan met haar</div> - <div class="verse indent0">die mening sterk,</div> - <div class="verse indent0">dat hul verhouding so is as</div> - <div class="verse indent0">die wêreld dink,</div> - <div class="verse indent0">en tog, helaas, so ver van waarheid is.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Pynlik is ’t vir haar, en hinderlik;</div> - <div class="verse indent0">en as hy, op ’n dag,</div> - <div class="verse indent0">haar weer kom vra om mee te gaan,</div> - <div class="verse indent0">verstout sy haar die wedervraag te doen,</div> - <div class="verse indent0">of hy nie ’n ander sou wil neem—</div> - <div class="verse indent0">hoewel sy lank al het gemerk</div> - <div class="verse indent0">dat hy,</div> - <div class="verse indent0">so min as aan haarself,</div> - <div class="verse indent0">gehegtheid het betoon aan een</div> - <div class="verse indent0">van al die nooiens wat hy ken.</div> - <div class="verse indent0">„Wat?” seg hy, „en dink jy dan dat ek</div> - <div class="verse indent0">„my noointjie somaar in die steek laat staan,</div> - <div class="verse indent0">„dat ’n ander een</div> - <div class="verse indent0">„haar weghaal voor my neus?”</div> - <div class="verse indent0">En so maak hy</div> - <div class="verse indent0">lughartig sig weer daarvan af,</div><span class="pagenum"><a id="Page_63"></a>[63]</span> - <div class="verse indent0">soos altyd sy manier maar is.</div> - <div class="verse indent0">Die woordjies so gedagteloos</div> - <div class="verse indent0">en lossies uitgebring deur hom: „my nooi”,</div> - <div class="verse indent0">vertoon die afstand juis aan haar,</div> - <div class="verse indent0">die peilloos diepe kloof wat hulle skei.</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_64"></a>[64]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XIII">XIII.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Op Soetlands-vlei is bruilof.</div> - <div class="verse indent0">Stoffies trek omhoog in al die paaie,</div> - <div class="verse indent0">dis karre wat op weg is na die fees.</div> - <div class="verse indent0">Uitkyks kapkar is ook een daarvan.</div> - <div class="verse indent0">Die beste perde van die stal</div> - <div class="verse indent0">is ingespan vandag,</div> - <div class="verse indent0">en tuie blinkend in die son.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Van ver alreeds</div> - <div class="verse indent0">word karre en perde oor en weer herken.</div> - <div class="verse indent0">En doeke by die raampies uitgewuif</div> - <div class="verse indent0">bring groete reeds vooruit</div> - <div class="verse indent0">van vrinde, aan vrinde langtyd nie gesien.</div> - <div class="verse indent0">En daar waar paaie uitloop in mekaar</div> - <div class="verse indent0">word stil gehou</div> - <div class="verse indent0">om soene met mekaar te wissel eers</div> - <div class="verse indent0">en hande-groet,</div> - <div class="verse indent0">dan gaan die reis weer verder aan.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /><span class="pagenum"><a id="Page_65"></a>[65]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Tafels staan gedek op Soetlands-vlei</div> - <div class="verse indent0">se werf,</div> - <div class="verse indent0">in koele skaad’wee,</div> - <div class="verse indent0">alles van die beste is daar op</div> - <div class="verse indent0">wat d’Afrikaanse huisvrou kan berei,</div> - <div class="verse indent0">gebakke, vrugte en blomme</div> - <div class="verse indent0">in bonte mengeling.</div> - <div class="verse indent0">Maar seker is die skoonste nog van al:</div> - <div class="verse indent0">die blosend-lief gesiggies,</div> - <div class="verse indent0">tawwertjies, soos blomme self</div> - <div class="verse indent0">met held’re somerkleure,</div> - <div class="verse indent0">ryklik rondgestrooi</div> - <div class="verse indent0">al tussen-deur die swarte drom</div> - <div class="verse indent0">van mense—</div> - <div class="verse indent0">laggies hupp’lend deur die praatgebrom,</div> - <div class="verse indent0">die grappies spattend</div> - <div class="verse indent0">hier en daar,</div> - <div class="verse indent0">en handjies blank en fyn</div> - <div class="verse indent0">wat help om rond te dien.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die vrolik-gulle lag van Roelf</div> - <div class="verse indent0">word nou en dan</div> - <div class="verse indent0">bo almal uit gehoor.</div> - <div class="verse indent0">Hy maak of hy die korswil nie verstaan</div> - <div class="verse indent0">wat doel op hom en Martjie.</div> - <div class="verse indent0">Wag, die ergste kry hy nog te hoor:</div> - <div class="verse indent0">In d’eetsaal is die gaste</div> - <div class="verse indent0">nou byeen,</div> - <div class="verse indent0">’n glasie word getik</div> - <div class="verse indent0">en stilte aangevra</div><span class="pagenum"><a id="Page_66"></a>[66]</span> - <div class="verse indent0">vir iemand wat ’n woord wil praat.</div> - <div class="verse indent0">Die sprekers woorde is maar baie gewoon:</div> - <div class="verse indent0">hy wens die ouerpaar</div> - <div class="verse indent0">en bruid en bruidegom geluk,</div> - <div class="verse indent0">maar laat dan daarop volge:</div> - <div class="verse indent0">„vrinde,</div> - <div class="verse indent0">„dis wel waarlik te verstaan</div> - <div class="verse indent0">„dat so baie mooi gesiggies</div> - <div class="verse indent0">„as ons hier vandag</div> - <div class="verse indent0">„versameld sien</div> - <div class="verse indent0">„wel maklik menig jonkman kan beweeg</div> - <div class="verse indent0">„om ook ’n plan te maak....</div> - <div class="verse indent0">„en ’k dink ek kan jul wel</div> - <div class="verse indent0">„verseek’ring gee</div> - <div class="verse indent0">„dat ons nie al te lang meer hoef te wag</div> - <div class="verse indent0">„om nogmaals so’n fees te vier”....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Gelag gaan op, en onderbreek</div> - <div class="verse indent0">die sprekers woord,</div> - <div class="verse indent0">wyl ieders oog op Roelof is gerig</div> - <div class="verse indent0">en hande-kloppies op sy skouer val.</div> - <div class="verse indent0">’n Oënblik staan hy glad verbluf</div> - <div class="verse indent0">al-eer hy ’n laggie op kan wek</div> - <div class="verse indent0">om hom te red;</div> - <div class="verse indent0">maar klankloos is die laggie,</div> - <div class="verse indent0">kort en leeg.</div> - <div class="verse indent0">In ope-staande deur,</div> - <div class="verse indent0">net agter haar,</div> - <div class="verse indent0">is Martjie, op die sprekers woord,</div> - <div class="verse indent0">verdwene in ’n kamer,</div><span class="pagenum"><a id="Page_67"></a>[67]</span> - <div class="verse indent0">ongemerk en snel,</div> - <div class="verse indent0">vergeefs dat hoofde en oë sig nou beur</div> - <div class="verse indent0">om haar te soek.</div> - <div class="verse indent0">En in die kamer bly sy tot</div> - <div class="verse indent0">die uur van huistoe-gaan.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Op t’rugreis na die plaas,</div> - <div class="verse indent0">is ’t wel opmerklik stil van-aand</div> - <div class="verse indent0">in ou oom Koot se kar.</div> - <div class="verse indent0">En twee wat op die agterbankie sit</div> - <div class="verse indent0">is bly</div> - <div class="verse indent0">dat ’t reeds so laat is</div> - <div class="verse indent0">en hul nie</div> - <div class="verse indent0">mekaar kan sien.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Maar al te ongewoon</div> - <div class="verse indent0">is Roelofs swye vir oom Koot,</div> - <div class="verse indent0">hy draai hom om na agter toe:</div> - <div class="verse indent0">„maar wat is ’t dan met julle twee van-aand?”</div> - <div class="verse indent0">Roelf probeer aanhoudend sig te red</div> - <div class="verse indent0">met praatjie of grap,</div> - <div class="verse indent0">maar ’t wil van-aand nie vlot nie.</div> - <div class="verse indent0">Na ’n rukkie sê oom Kootjie weer:</div> - <div class="verse indent0">„my skepsels! maar het julle twee</div> - <div class="verse indent0">„dan rusie met mekaar gemaak?”</div> - <div class="verse indent0">En ’n eindjie verder:</div> - <div class="verse indent0">„Ma, so waar die kêrel sit ’n slaap,</div><span class="pagenum"><a id="Page_68"></a>[68]</span> - <div class="verse indent0">„hy het, so by-me-siel,</div> - <div class="verse indent0">„’n dop te veel gesteek!</div> - <div class="verse indent0">„Of sit hul in die donker stil te vry?”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis laat al as die kar</div> - <div class="verse indent0">op Uitkyk kom,</div> - <div class="verse indent0">Roelf is agter uit gespring</div> - <div class="verse indent0">en loop na vore om die hek</div> - <div class="verse indent0">te open,</div> - <div class="verse indent0">dat oom Koot</div> - <div class="verse indent0">daar deur kan ry.</div> - <div class="verse indent0">Hy sluit dit weer en roep van ver</div> - <div class="verse indent0">aan almal goeie nag</div> - <div class="verse indent0">terwyl hy na sy kamer stap.</div> - <div class="verse indent0">Die plaasvolk is geroep deur Jaftas blaf</div> - <div class="verse indent0">en kom reeds nader om die kar</div> - <div class="verse indent0">en perde te versorg.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En nog een het haar kamer gou gesoek,</div> - <div class="verse indent0">maar nie om rus of slaap te vind,</div> - <div class="verse indent0">al het sy haar ook haastig uitgekleed,</div> - <div class="verse indent0">die kêrs geblus</div> - <div class="verse indent0">en op haar bed haar uitgestrek.</div> - <div class="verse indent0">O, ’t klop so in haar hoof</div> - <div class="verse indent0">en in haar bors!....</div> - <div class="verse indent0">Met woeste ruk</div> - <div class="verse indent0">het sy meteens</div> - <div class="verse indent0">die dekens afgegooi,</div><span class="pagenum"><a id="Page_69"></a>[69]</span> - <div class="verse indent0">en sit oorend....</div> - <div class="verse indent0">die blou-wit maanlig straal die venster in</div> - <div class="verse indent0">en val op haar.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy’s op, en voor haai tafel nou;</div> - <div class="verse indent0">sy was haar hande</div> - <div class="verse indent0">en gesig.</div> - <div class="verse indent0">en kyk na buite.</div> - <div class="verse indent0">Haelwit oor die waenhuis-géwel gly</div> - <div class="verse indent0">die maanlig.</div> - <div class="verse indent0">Tuingereedskap staan in klompies</div> - <div class="verse indent0">teen die muur,</div> - <div class="verse indent0">as rustend na die arbeid van die dag.</div> - <div class="verse indent0">En op die hard gelykte, breed en leeg,</div> - <div class="verse indent0">van d’agterplaas</div> - <div class="verse indent0">twee jonge boompies naas mekaar,</div> - <div class="verse indent0">elk éne by sy ronde skaad’wee-kol,</div> - <div class="verse indent0">beweëloos....</div> - <div class="verse indent0">In Martjies oë lyk dit alles tog</div> - <div class="verse indent0">so onverskillig-dom,</div> - <div class="verse indent0">verlate, en met niks</div> - <div class="verse indent0">of niemand mee-gevoelend.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Saggies en werktuiglik open sy</div> - <div class="verse indent0">die binnedeur wat uit haar kamer lei,</div> - <div class="verse indent0">en sluip op blote voete in die gang,</div> - <div class="verse indent0">nie wetend waar sy heen wil gaan.</div> - <div class="verse indent0">Gevoelloos is ook alles daar</div> - <div class="verse indent0">en leeg,</div> - <div class="verse indent0">in skeem’ring stil-geheimsinnig.</div><span class="pagenum"><a id="Page_70"></a>[70]</span> - <div class="verse indent0">Dof-glimmend</div> - <div class="verse indent0">staar die deure-knoppe haar</div> - <div class="verse indent0">onvrindlik aan</div> - <div class="verse indent0">net of hul vra: „wat soek jy hier”.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy’s in haar kamer weer,</div> - <div class="verse indent0">en op haar bed terug,</div> - <div class="verse indent0">die maanlig op haar witte nag-gewaad,</div> - <div class="verse indent0">haar hande om die katel-knop geklem,</div> - <div class="verse indent0">haar voorhoof op haar hande neergebuig.</div> - <div class="verse indent0">En fluist’rend in die stilte van die nag,</div> - <div class="verse indent0">ontval haar lippe ’n klag, verwytend half:</div> - <div class="verse indent0">„O, wáarom tog nie, Heer, O, wáarom nie?!”</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_71"></a>[71]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XIV">XIV.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die dag daarna as Roelf</div> - <div class="verse indent0">sy kamer uitstap en</div> - <div class="verse indent0">die woonhuis nader, om sy oggendmaal</div> - <div class="verse indent0">te gaan gebruik,</div> - <div class="verse indent0">staan voor die stoep die kapkar,</div> - <div class="verse indent0">ingespan en klaar</div> - <div class="verse indent0">om weg te gaan.</div> - <div class="verse indent0">Martjie kom die voordeur haastig uit</div> - <div class="verse indent0">en tref hom by die treedjies aan.</div> - <div class="verse indent0">Blykbaar het sy nie verwag</div> - <div class="verse indent0">hom nog te sien of spreek.</div> - <div class="verse indent0">Sy’s wrewelig, en voel</div> - <div class="verse indent0">dat op haar wang</div> - <div class="verse indent0">’n kleurtjie haar verraai;</div> - <div class="verse indent0">terwyl sy moeite doen</div> - <div class="verse indent0">haar laggie tot ’n aldags-plooi te dwing.</div> - <div class="verse indent0">Sy groet hom,</div><span class="pagenum"><a id="Page_72"></a>[72]</span> - <div class="verse indent0">met ’n uitleg, haastig-weg</div> - <div class="verse indent0">dat sy gaan kuier by tant’ Hannie Ras.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy was al op van-môre vroeg</div> - <div class="verse indent0">en het haar ma vertel hoe sy reeds lang</div> - <div class="verse indent0">tant’ Hannie ’n kuier het beloof,</div> - <div class="verse indent0">en gister by die bruilof het</div> - <div class="verse indent0">tant’ Hannie haar gevra</div> - <div class="verse indent0">tog nou nie langer uit te stel.</div> - <div class="verse indent0">So kom sy dan van-môre tot die plan</div> - <div class="verse indent0">om daad’lik maar te gaan;</div> - <div class="verse indent0">en om die perde nie te veel</div> - <div class="verse indent0">die warmte te laat voel,</div> - <div class="verse indent0">sou sy maar vroeg vertrek:</div> - <div class="verse indent0">Op Uitkyk is dit heeltemal die reël</div> - <div class="verse indent0">dat Martjie so die perde en die kar</div> - <div class="verse indent0">tot haar beskikking het.</div> - <div class="verse indent0">En Roelof voel net dankbaar dat hy haar</div> - <div class="verse indent0">van-môre nie aan tafel reg-oor hom</div> - <div class="verse indent0">sal sien soos elke dag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie het die plan bedenk,</div> - <div class="verse indent0">om gras eers te laat groei</div> - <div class="verse indent0">oor daardie oom se aanspraak by</div> - <div class="verse indent0">die fees van gister.</div> - <div class="verse indent0">Roelof ken sy al genoeg</div> - <div class="verse indent0">om wel te weet</div> - <div class="verse indent0">dat dit nie al te lang sal hoef te duur,</div> - <div class="verse indent0">dewyl hy nie meer voel as dat</div> - <div class="verse indent0">onwaarheid is gevoed,</div><span class="pagenum"><a id="Page_73"></a>[73]</span> - <div class="verse indent0">waar tussen hom en haar tog niks bestaan.</div> - <div class="verse indent0">Maar hoe dit <i>haar</i> getref het, nee,</div> - <div class="verse indent0">dit, voel sy, sal hy nooit besef of weet.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Veertien dae sou haar kuier duur,</div> - <div class="verse indent0">maar nou’liks is ’n week verby</div> - <div class="verse indent0">of Martjie is op Uitkyk weer terug.</div> - <div class="verse indent0">Tant’ Mieta vra haar,</div> - <div class="verse indent0">eers van al,</div> - <div class="verse indent0">of ou tant’ Hannie haar</div> - <div class="verse indent0">dan nooit te ete het gegee—</div> - <div class="verse indent0">so maer het sy geworre.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Roelof druk haar handjie</div> - <div class="verse indent0">hartelik;</div> - <div class="verse indent0">„welkom tuis, ou sus,</div> - <div class="verse indent0">„maar, alla wêreld, ons het jou gemis!”</div> - <div class="verse indent0">Waar en gul en openhartig nog,</div> - <div class="verse indent0">soos altyd,</div> - <div class="verse indent0">is sy woorde en manier,—</div> - <div class="verse indent0">maar haat’lik byna tog vir haar:</div> - <div class="verse indent0">bewysend hoe sy, onbegrepe nog,</div> - <div class="verse indent0">’n vreemd’ling in sy boesem bly.</div> - <div class="verse indent0">En tog, met vlugtig opslag,</div> - <div class="verse indent0">blits haar oog</div> - <div class="verse indent0">in syne,</div> - <div class="verse indent0">asof, teën alle hoop en wete in,</div><span class="pagenum"><a id="Page_74"></a>[74]</span> - <div class="verse indent0">’n dieper sin sig daar sou laat gewaar</div> - <div class="verse indent0">van wat hy sê.</div> - <div class="verse indent0">Maar ag, ’n halwe oënblik is genoeg</div> - <div class="verse indent0">vir haar om te verstaan</div> - <div class="verse indent0">dat sy vir hom</div> - <div class="verse indent0">„ou sus” net is gebly,</div> - <div class="verse indent0">en niks as dit alleen.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie weet nie waarom sy</div> - <div class="verse indent0">’n stil verwagting had</div> - <div class="verse indent0">dat daardie kuier by tant’ Hannie tog</div> - <div class="verse indent0">verligting of verandering aan sou bring.</div> - <div class="verse indent0">Maar alles is soos altyd nog:</div> - <div class="verse indent0">die vrae is nog daar,</div> - <div class="verse indent0">en knaend nog die ou verlange na</div> - <div class="verse indent0">’n skoon besit</div> - <div class="verse indent0">wat hare nie mag wees.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En tog kom af en toe</div> - <div class="verse indent0">’n glimlag haar verras</div> - <div class="verse indent0">in weemoeds-uur,</div> - <div class="verse indent0">en vra sy aan haarself of pa en ma</div> - <div class="verse indent0">wel ooit die rykdom het geken</div> - <div class="verse indent0">wat haar besitting is.</div> - <div class="verse indent0">Dan weer, meteens, bevind sy haar</div> - <div class="verse indent0">op boodskap weg, na Roelf,</div> - <div class="verse indent0">maar keer terug op halfpad, omdat sy</div> - <div class="verse indent0">nie weet wat sy hom eintlik het te sê—</div> - <div class="verse indent0">en voel haar dan soos een</div> - <div class="verse indent0">verstote in haar armoed, en verlaat.</div><span class="pagenum"><a id="Page_75"></a>[75]</span> - <div class="verse indent0">Martjie het nog nooit haarself gevra</div> - <div class="verse indent0">of Roelofs aansien by die mense haar</div> - <div class="verse indent0">bewoge het om hom te eer</div> - <div class="verse indent0">en lief te hê.</div> - <div class="verse indent0">Dat hy die eer</div> - <div class="verse indent0">en aansien moet gewin</div> - <div class="verse indent0">en dat sy, baie-maal,</div> - <div class="verse indent0">nou hier</div> - <div class="verse indent0">dan daar,</div> - <div class="verse indent0">’n woord van lof moet hoor</div> - <div class="verse indent0">op hom—</div> - <div class="verse indent0">sy voel maar net</div> - <div class="verse indent0">dat alles so moet wees,</div> - <div class="verse indent0">dat net so goed die son</div> - <div class="verse indent0">op middernag kan skyn</div> - <div class="verse indent0">as dat ’t anders is;</div> - <div class="verse indent0">en in haar oë lê ’n kalme blik wat sê:</div> - <div class="verse indent0">„Ek weet dit al;</div> - <div class="verse indent0">„is dit maar al wat julle het te sê</div> - <div class="verse indent0">„van hom?</div> - <div class="verse indent0">„O, myne is hy,</div> - <div class="verse indent0">„en meer as een van julle s’n,</div> - <div class="verse indent0">„hy’s myne alleen!”</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_76"></a>[76]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XV">XV.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Roelf gaan weg,</div> - <div class="verse indent0">op sake moet hy uit,</div> - <div class="verse indent0">vier dae deur die veld.</div> - <div class="verse indent0">Twee ander, van sy vrinde, gaan ook mee,</div> - <div class="verse indent0">hul gaan te perd;</div> - <div class="verse indent0">’n jag-tog sal dit wees ter-selfder-tyd.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dae lang word reeds beskuit gebak,</div> - <div class="verse indent0">die saëlsakke vol gemaak,</div> - <div class="verse indent0">die streepsak ook wat op</div> - <div class="verse indent0">die handperd word gelaai.</div> - <div class="verse indent0">Roelf is opgewonde:</div> - <div class="verse indent0">een en al verwagting oor die reis.</div> - <div class="verse indent0">Net daaroor is die praat aan tafel ook.</div> - <div class="verse indent0">En as hy Martjie kastig,</div> - <div class="verse indent0">in die kombuis,</div> - <div class="verse indent0">kom help met koekbak en beskuit</div><span class="pagenum"><a id="Page_77"></a>[77]</span> - <div class="verse indent0">en, meer as ander dae,</div> - <div class="verse indent0">haar plaag en terg,</div> - <div class="verse indent0">dan voel sy dat dit net</div> - <div class="verse indent0">die bly verwagting is van hulle reis</div> - <div class="verse indent0">wat hom so buitensporig maak.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En op die môre van vertrek</div> - <div class="verse indent0">as hy, en die ander twee wat same gaan,</div> - <div class="verse indent0">’n stukkie eers nog eet</div> - <div class="verse indent0">aan tafel by oom Koot,</div> - <div class="verse indent0">as hy tot afskeid haar ’n handdruk gee,</div> - <div class="verse indent0">O, dan het Martjie hom</div> - <div class="verse indent0">nog nooit so mooi gesien,</div> - <div class="verse indent0">in veldpak, netjies passend aan sy lyf,</div> - <div class="verse indent0">en bree-rand hoed wat lyk</div> - <div class="verse indent0">of ’t niemands hoof so mooi kan pas</div> - <div class="verse indent0">as syne.</div> - <div class="verse indent0">En in sy oë vlam ’n gloed</div> - <div class="verse indent0">van hartstog....</div> - <div class="verse indent0">ag, die hartstog net alleen</div> - <div class="verse indent0">vir veld en berge....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Tant’ Mieta wil, vóor Roelof huistoe kom,</div> - <div class="verse indent0">sy kamer eers ’n goeie skoonmaak gee.</div> - <div class="verse indent0">Die werk van bed-opmaak</div> - <div class="verse indent0">en uitvee elke dag</div> - <div class="verse indent0">was altyd maar die werk van Rosie.</div> - <div class="verse indent0">Martjie het wel af en toe</div> - <div class="verse indent0">ook daar gekom,</div><span class="pagenum"><a id="Page_78"></a>[78]</span> - <div class="verse indent0">om Roelf ’n koppie koffie aan te bring,</div> - <div class="verse indent0">te waarsku dat die ete wag,</div> - <div class="verse indent0">en so nog meer.</div> - <div class="verse indent0">Maar nooit was sy alleen daarin, soos nou.</div> - <div class="verse indent0">Want alhoewel die werk ook nou</div> - <div class="verse indent0">aan Rosie weer was opgedra</div> - <div class="verse indent0">—’wyl sy sou toesig hou—</div> - <div class="verse indent0">so het sy tog ook self ’n voorskoot om;</div> - <div class="verse indent0">en ongeduldig het sy, na ’n ruk,</div> - <div class="verse indent0">ou Rosie weggestuur:</div> - <div class="verse indent0">sy sou wel alles self regeer</div> - <div class="verse indent0">en Rosie moet vir ounooi maar gaan help.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">As Rosie ’n rukkie weg is draai sy stil</div> - <div class="verse indent0">die sleutel in die deur,</div> - <div class="verse indent0">en sluit sig in.</div> - <div class="verse indent0">Hoe heerlik om haar daar alleen te voel!</div> - <div class="verse indent0">Alleen? O nee:</div> - <div class="verse indent0">sy wese is daar,</div> - <div class="verse indent0">die kamerlug hang vol daarvan,</div> - <div class="verse indent0">dit sweef haar teë uit die skaad’wee</div> - <div class="verse indent0">van die bed,</div> - <div class="verse indent0">dit fluister uit die lang gordyne-plooie</div> - <div class="verse indent0">en uit die sonligstraal</div> - <div class="verse indent0">wat deur die raam</div> - <div class="verse indent0">die tafelkleed beskyn.</div> - <div class="verse indent0">Omstrelend en omtastend sluit</div> - <div class="verse indent0">sy gees en wese haar van alkant in,</div> - <div class="verse indent0">bekorend soet soos iets wat sy</div> - <div class="verse indent0">in stilte steel,</div><span class="pagenum"><a id="Page_79"></a>[79]</span> - <div class="verse indent0">en tint’lend in haar bloed met so’n gevoel</div> - <div class="verse indent0">van saligheid dat sy</div> - <div class="verse indent0">—met hande op haar bors geklem—</div> - <div class="verse indent0">bly staan,</div> - <div class="verse indent0">onmagtig die betoow’ring haar te onttrek;</div> - <div class="verse indent0">ondeuend-bly geniet sy van</div> - <div class="verse indent0">verbode vrug</div> - <div class="verse indent0">uit jong verbeeldings ryke skat:</div> - <div class="verse indent0">’n gode-drank,</div> - <div class="verse indent0">’n drome-melodie,</div> - <div class="verse indent0">in liefdes skoon paleis.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Daar staan die varing-plant waar hy</div> - <div class="verse indent0">sy sorg aan gee,</div> - <div class="verse indent0">sy metgesel,</div> - <div class="verse indent0">—bevoorreg bowe haar—</div> - <div class="verse indent0">sy streel die fyne blaartjies met haar hand,</div> - <div class="verse indent0">begiet die plantjie liefd’ryk uit die kruik,</div> - <div class="verse indent0">in onbestemd besef van medely</div> - <div class="verse indent0">met iets wat sorg en troos ontbeer.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En voor die tafel staan sy stoel,</div> - <div class="verse indent0">daar sit hy elke dag.</div> - <div class="verse indent0">Sy gaan daar nou op sit en dink daarby:</div> - <div class="verse indent0">so sit hy op dieselfde plekkie, net</div> - <div class="verse indent0">waar ek hou sit!</div> - <div class="verse indent0">Opbruisend kom ’n blyheid haar oorstelp,</div> - <div class="verse indent0">haar arme slaan sy kruiselings</div> - <div class="verse indent0">om eie lyf</div> - <div class="verse indent0">en wieg haar heen en weer—</div><span class="pagenum"><a id="Page_80"></a>[80]</span> - <div class="verse indent0">’n laggie om haar mond.</div> - <div class="verse indent0">Besitter voel sy haar van iets</div> - <div class="verse indent0">wat sy hou-vas,</div> - <div class="verse indent0">en niemand ooit haar kan ontroof:</div> - <div class="verse indent0">„Ja, net soos ek so sit hy hier,</div> - <div class="verse indent0">„sy hoof waar myne is,</div> - <div class="verse indent0">„sy hals....” ’n purper blos bedek meteens</div> - <div class="verse indent0">haar wange,</div> - <div class="verse indent0">uit die stoel</div> - <div class="verse indent0">spring sy oorend,</div> - <div class="verse indent0">verbergend in haar hande haar gelaat,</div> - <div class="verse indent0">haarselwe hatend....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Na ’n rukkie is nou weer</div> - <div class="verse indent0">die felle slae in haar bors bedaar.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy sien ’n boeke-rakkie aan die muur;</div> - <div class="verse indent0">en neem ’n boek daaruit</div> - <div class="verse indent0">en slaan die blaaie om,</div> - <div class="verse indent0">verstrooid en sonder plan,</div> - <div class="verse indent0">en lees ’n reël hier en daar.</div> - <div class="verse indent0">Maar wat is dit? Sy lees aandagtig nou:</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent2">„Ek mag jou nie lief hê en kan jou nie haat nie,</div> - <div class="verse indent2">„ek mag jou nie hou en ek kan jou nie laat nie.</div> - <div class="verse indent2">„O, leer my die bittere stryd te volstry.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent2">„En, ag, wat daarbinne my hart so deurknaë,</div> - <div class="verse indent2">„ek wil ’t nie mis nie al kan ek ’t nie draë,</div> - <div class="verse indent2">„die pyn wat genot is en mart’lend verlei.</div><span class="pagenum"><a id="Page_81"></a>[81]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent2">„Ek kan jou nie haat en mag liefde nie géwe,</div> - <div class="verse indent2">„so staan dit gemeld in die boek van ons lewe,</div> - <div class="verse indent2">„O, smart wat verdélend my hart so deursny.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent2">„Ek mag jou nie hou nie en kan ook nie skeië,</div> - <div class="verse indent2">„so wil ’t die sterre se wet van die tyë,</div> - <div class="verse indent2">„O, sê my, hoe sal ek die stryd ooit volstry.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent2">„O, eensaam herhaal ek deur nagte en daë,</div> - <div class="verse indent2">„vergeefs nog en ewig die swaarste van vraë,</div> - <div class="verse indent2">„en voed ek, genietend, die pyn wat ek ly.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent2">„Ek mag jou nie lief hê en kan jou nie haat nie,</div> - <div class="verse indent2">„ek mag jou nie hou en ek kan jou nie laat nie</div> - <div class="verse indent2">„O, leer my die bittere stryd te volstry.<a id="FNanchor_1" href="#Footnote_1" class="fnanchor">[1]</a></div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Met aandag, meer en meer gewek, het sy</div> - <div class="verse indent0">die versie tot sy end gelees.</div> - <div class="verse indent0">Hoe treffend en hoe waar</div> - <div class="verse indent0">word daar die spieëlbeeld van eie siel</div> - <div class="verse indent0">haar voorgehou!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Daar lê ’n stukkie potlood op die plank,</div> - <div class="verse indent0">sy neem dit in haar hand....</div> - <div class="verse indent0">Sy kan ’t nie laat nie,</div> - <div class="verse indent0">O, sy sal, sy moet!:</div> - <div class="verse indent0">sy trek ’n potloodstrepie langs die vers!</div> - <div class="verse indent0">Sal hy dit sien!</div><span class="pagenum"><a id="Page_82"></a>[82]</span> - <div class="verse indent0">O, laat hy ’t sien! Sy is wanhopend al,</div> - <div class="verse indent0">sy gee nie om nie:</div> - <div class="verse indent0">Ja, as sy dan nie mag praat nie</div> - <div class="verse indent0">laat dan so</div> - <div class="verse indent0">sy oog geopen word;</div> - <div class="verse indent0">hy <i>moet</i> dit sien, sy wil dit hê;</div> - <div class="verse indent0">maar, ag,</div> - <div class="verse indent0">hy dink miskien dat hy</div> - <div class="verse indent0">dit selwe eens het aangemerk....</div> - <div class="verse indent0">Sy skryf die eerste letters van</div> - <div class="verse indent0">haar naam daarby!</div> - <div class="verse indent0">Met kloppend hart set sy</div> - <div class="verse indent0">die boekie op sy plank terug.</div> - <div class="verse indent0">’t Sou wel kan wees dat hy</div> - <div class="verse indent0">die boekie nie meer in sal kyk,—</div> - <div class="verse indent0">wat help dit dan?!</div> - <div class="verse indent0">Die potlood in haar handjie</div> - <div class="verse indent0">het ’n geur,</div> - <div class="verse indent0">soos alles wat hy raak</div> - <div class="verse indent0">of syne is.</div> - <div class="verse indent0">Sy vra haarself of sy alleen</div> - <div class="verse indent0">die lug gewaar,</div> - <div class="verse indent0">dan of dit slegs verbeelding is van haar;</div> - <div class="verse indent0">lavendel-geur is ’t nie, maar wel</div> - <div class="verse indent0">’n fyn aroma, soet en aangenaam,</div> - <div class="verse indent0">wat uit die wese straal</div> - <div class="verse indent0">van die wat ons bemin.</div> - <div class="verse indent0">Sy berg die stukkie potlood in haar bors,</div> - <div class="verse indent0">dis iets van hom,</div> - <div class="verse indent0">sy sal dit hou vir haar....</div><span class="pagenum"><a id="Page_83"></a>[83]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Héwig skrik sy op,</div> - <div class="verse indent0">want iemand het die deur se kruk gedraai.</div> - <div class="verse indent0">Dis Rosie,</div> - <div class="verse indent0">ou-nooi stuur haar weer, en vra</div> - <div class="verse indent0">waar nonnie bly.</div> - <div class="verse indent0">Haar soete droom is uit,</div> - <div class="verse indent0">sy gaan,</div> - <div class="verse indent0">en laat die werk aan Rosies sorg.</div> - </div> -</div> -</div> - -<div class="footnotes"> -<div class="footnote"> -<p><a id="Footnote_1" href="#FNanchor_1" class="label">[1]</a> Vertaling van ’n gedig van Hamerling.</p> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_84"></a>[84]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header2.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XVI">XVI.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Maande en maande was daar reeds</div> - <div class="verse indent0">gerug van oorlog.</div> - <div class="verse indent0">Almal was die praat daaroor gewend;</div> - <div class="verse indent0">en elke ene het sy weg gegaan</div> - <div class="verse indent0">soos voor die tyd.</div> - <div class="verse indent0">En altyd werd die vraag gewoë</div> - <div class="verse indent0">weer en weer:</div> - <div class="verse indent0">sou’t kom of nie?</div> - <div class="verse indent0">Die vrese en die hoop het beurt om beurt</div> - <div class="verse indent0">mekanders plek geneem,—</div> - <div class="verse indent0">en baie het sig reeds gerus gestel.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Maar plots’ling is die kans</div> - <div class="verse indent0">ten slegste omgeslaan;</div> - <div class="verse indent0">die vyand soek die stryd, geen mense-hand</div> - <div class="verse indent0">kan nou nog keer.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Bedrywigheid is oral</div><span class="pagenum"><a id="Page_85"></a>[85]</span> - <div class="verse indent0">en gewoel.</div> - <div class="verse indent0">Te wapen! is die kreet.</div> - <div class="verse indent0">Leeftog word versamel en verpak.</div> - <div class="verse indent0">Van mens en dier word diens geverg.</div> - <div class="verse indent0">Die treine is vol.</div> - <div class="verse indent0">Banier en sang</div> - <div class="verse indent0">gelei die jonge burgers uit.</div> - <div class="verse indent0">En snikke, uit die skare, onderbreek</div> - <div class="verse indent0">die afskeids vroom gebed,</div> - <div class="verse indent0">en seënwense.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Roelof kom nie uit nie.</div> - <div class="verse indent0">Wat sou’t wees?</div> - <div class="verse indent0">’n Week gaan om,</div> - <div class="verse indent0">’n twede,</div> - <div class="verse indent0">na die dag dat hy</div> - <div class="verse indent0">gesê het dat hy weer</div> - <div class="verse indent0">terug sou wees.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">’n Briefie kom daar eind’lik</div> - <div class="verse indent0">met berig</div> - <div class="verse indent0">dat hy met d’eerste klomp</div> - <div class="verse indent0">was mee-gegaan,</div> - <div class="verse indent0">en op die grense hom bevind:</div> - <div class="verse indent0">Oënbliklik was hy met sy perd</div> - <div class="verse indent0">tot krygsdiens opgeroep,</div><span class="pagenum"><a id="Page_86"></a>[86]</span> - <div class="verse indent0">en baie werksaam sinds die eerste dag.</div> - <div class="verse indent0">Daar kon nie aan gedink word</div> - <div class="verse indent0">om nog eers</div> - <div class="verse indent0">na huis terug te kom.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die huis is stil op Uitkyk,</div> - <div class="verse indent0">net asof</div> - <div class="verse indent0">daar ene uit begrawe is.</div> - <div class="verse indent0">Met ywer is tant’ Mieta weer</div> - <div class="verse indent0">aan werk gegaan,</div> - <div class="verse indent0">om oorvloed van gebak</div> - <div class="verse indent0">en alles wat maar lekker is</div> - <div class="verse indent0">gereed te maak</div> - <div class="verse indent0">en weg te stuur aan hom,</div> - <div class="verse indent0">„haar kind”.</div> - <div class="verse indent0">En klere moet hy hê en warme dek.</div> - <div class="verse indent0">Sy het nie rus nie,</div> - <div class="verse indent0">nag of dag.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En as die grootste drukte nou bedaar,</div> - <div class="verse indent0">en sy</div> - <div class="verse indent0">weer tyd het om te dink,</div> - <div class="verse indent0">moet Martjie en oom Kootjie</div> - <div class="verse indent0">baie-maal gewaar</div> - <div class="verse indent0">hoe sy in stilte, as sy dink</div> - <div class="verse indent0">dat hul nie sien nie,</div> - <div class="verse indent0">’n traan van kommer uit haar oë droog.</div><span class="pagenum"><a id="Page_87"></a>[87]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">As Martjie ’t merk, die eerste keer,</div> - <div class="verse indent0">dan tref ’t haar skokkend:</div> - <div class="verse indent0">wat! sou ma dan waarlik dink dat hul</div> - <div class="verse indent0">vir Roelf nie weer sal sien nie?</div> - <div class="verse indent0">Nee, aan so iets het sy self</div> - <div class="verse indent0">nog nooit durf dink.</div> - <div class="verse indent0">Sou ’t moontlik wees?</div> - <div class="verse indent0">Sy kan ’t nie glo nie, nee!</div> - <div class="verse indent0">Maar van die dag af is daar in haar bors</div> - <div class="verse indent0">’n wurmpie wat daar vreet,</div> - <div class="verse indent0">en op haar jong gelaat</div> - <div class="verse indent0">’n trek van sorg,</div> - <div class="verse indent0">en in haar oog ’n blik van onrus bring.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Vlugtig was sy afskeid daardie dag,</div> - <div class="verse indent0">sy maters was daarby,</div> - <div class="verse indent0">van oog tot oog</div> - <div class="verse indent0">en siel tot siel</div> - <div class="verse indent0">het niks gepraat.</div> - <div class="verse indent0">’t Was nie anders of hy toe maar net</div> - <div class="verse indent0">’n groet tot weersiens had gegee.</div> - <div class="verse indent0">En ’t sou die laaste groet kan wees van hom?</div> - <div class="verse indent0">van hom, besitter van haar hart en wese!</div> - <div class="verse indent0">Nee!!</div> - <div class="verse indent0">Haar lewe was hy, elke dag,</div> - <div class="verse indent0">ten spyte van die kloof</div> - <div class="verse indent0">wat haar van hom moes skei,</div> - <div class="verse indent0">sy wese so met hare saamgeweef</div> - <div class="verse indent0">dat sy</div><span class="pagenum"><a id="Page_88"></a>[88]</span> - <div class="verse indent0">so min haar kan verbeel</div> - <div class="verse indent0">in eie bestaan haarselwe te verlies</div> - <div class="verse indent0">as hom.</div> - <div class="verse indent0">Sal hy verdwyn in eew’gheids duisternis</div> - <div class="verse indent0">so sonder woord of teken eers aan haar?</div> - <div class="verse indent0">Sal sy hom eendag soek—sy weet nie waar—</div> - <div class="verse indent0">en sal hy as ’n vreemde wees</div> - <div class="verse indent0">wat haar nie ken;</div> - <div class="verse indent0">sal sy hom soek en nie kan vinde?</div> - <div class="verse indent0">O!</div> - <div class="verse indent0">Dan sal sy selfs te midde van ’n skaar</div> - <div class="verse indent0">van hemellinge</div> - <div class="verse indent0">eensaam voel,</div> - <div class="verse indent0">soos ene in die eew’ge kou alleen,</div> - <div class="verse indent0">van d’hemelruim.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die eerste offers is geval</div> - <div class="verse indent0">in vryheidskamp;</div> - <div class="verse indent0">die droewe mare hang op straat en plein.</div> - <div class="verse indent0">In klompies staan die mense,</div> - <div class="verse indent0">hier en daar</div> - <div class="verse indent0">en fluist’rend word gepraat</div> - <div class="verse indent0">van die, wat almal het geken</div> - <div class="verse indent0">en nooit die strate van hul dorpie weer</div> - <div class="verse indent0">sal mag betree.</div> - <div class="verse indent0">En ’t lyk of elk een aan die ander vra:</div><span class="pagenum"><a id="Page_89"></a>[89]</span> - <div class="verse indent0">O, wat het ons begin, en waar</div> - <div class="verse indent0">sal d’einde wees?!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Op Uitkyk kom berig dat Roelf</div> - <div class="verse indent0">verwond is in die slag....!</div> - <div class="verse indent0">Daar’s stilte in die kleine kring;</div> - <div class="verse indent0">in drie paar oë wel die trane op</div> - <div class="verse indent0">van dank,</div> - <div class="verse indent0">dat wreder slag hul is gespaar.</div> - <div class="verse indent0">Maar deur die trane breek ’n glimlag heen</div> - <div class="verse indent0">van trots!</div> - <div class="verse indent0">Die wond is nie</div> - <div class="verse indent0">van veel beduidenis</div> - <div class="verse indent0">en Roelf laat weet dat hy</div> - <div class="verse indent0">in weinig weke weer hersteld sal wees.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die weke kom en gaan,</div> - <div class="verse indent0">die lange maande,</div> - <div class="verse indent0">een vir een.</div> - <div class="verse indent0">En soos ’n blits uit wolke, onweer-swaar,</div> - <div class="verse indent0">kom senuwee-skokkend keer op keer berig,</div> - <div class="verse indent0">van stryd en dood.</div><span class="pagenum"><a id="Page_90"></a>[90]</span> - <div class="verse indent0">Op Uitkyk is die rus verdwyn,</div> - <div class="verse indent0">oom Kootjie, ook, verdrietig nog daarby</div> - <div class="verse indent0">dat ouderdom hom bind</div> - <div class="verse indent0">aan huis en haard.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Dis sondagmôre en gure winterweer,</div> - <div class="verse indent0">maar vroeg is reeds tant’ Mieta en oom Koot</div> - <div class="verse indent0">na dorp gery,</div> - <div class="verse indent0">deur niks was hul te keer nie</div> - <div class="verse indent0">want daar is</div> - <div class="verse indent0">’n diens vandag vir die</div> - <div class="verse indent0">wat staan, en sterwe</div> - <div class="verse indent0">op die veld van eer.</div> - <div class="verse indent0">Martjie is allénig tuis gebly.</div> - <div class="verse indent0">Sy’s voor die venster,</div> - <div class="verse indent0">buitetoe haar oog gerig.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En grys en driestig is die winterdag:</div> - <div class="verse indent0">in lange rye lê die wolke,</div> - <div class="verse indent0">swaar gebank,</div> - <div class="verse indent0">eenselwig-vaal en roerloos, of hul so</div> - <div class="verse indent0">nog honderd jaar kan draal</div> - <div class="verse indent0">in trage rus</div> - <div class="verse indent0">—die folterpyne onge-ag</div> - <div class="verse indent0">van harte wat daar kwyn,</div> - <div class="verse indent0">van harte wat daar ween en bid</div> - <div class="verse indent0">om sonneskyn.</div><span class="pagenum"><a id="Page_91"></a>[91]</span> - <div class="verse indent0">Die wind wil maar gaan lê,</div> - <div class="verse indent0">want moeg gesug</div> - <div class="verse indent0">is reeds die oue eike voor die deur.</div> - <div class="verse indent0">Net nou en dan</div> - <div class="verse indent0">kom nog ’n snikkie ná,</div> - <div class="verse indent0">as teën die ruit</div> - <div class="verse indent0">’n dooie blaartjie tik.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Starend-wyd is Martjies oog</div> - <div class="verse indent0">in vèr gedagtes heeltemal verloor:</div> - <div class="verse indent0">sy dink aan hom.</div> - <div class="verse indent0">En onverklaarbaar is die raadsel nog vir haar</div> - <div class="verse indent0">hoekom hy tog haar liefde het versmaad,</div> - <div class="verse indent0">sy dink daar elke dag nog aan.</div> - <div class="verse indent0">Sy dink daaraan</div> - <div class="verse indent0">hoe sy gesien het soms</div> - <div class="verse indent0">dat hy</div> - <div class="verse indent0">’n stryd te strye had,</div> - <div class="verse indent0">asof hy in ’n weif’ling staan.</div> - <div class="verse indent0">En eendag, by ’n wending van haar hoof,</div> - <div class="verse indent0">so onverwags,</div> - <div class="verse indent0">het sy sy oog gevang, op haar gerig,</div> - <div class="verse indent0">vol trane en medely!....</div> - <div class="verse indent0">Dis net of in haar oog meteens</div> - <div class="verse indent0">’n flikkering is ontwaak,</div> - <div class="verse indent0">sy’s opgestaan en kuier snel</div> - <div class="verse indent0">die kamer op en neer,</div> - <div class="verse indent0">soos iemand met ’n plan</div> - <div class="verse indent0">wat nie kan wag nie:</div> - <div class="verse indent0">„wáarom had hy trane in sy oog</div><span class="pagenum"><a id="Page_92"></a>[92]</span> - <div class="verse indent0">„vir my?</div> - <div class="verse indent0">„wáarom, wáarom het hy my verstoot?</div> - <div class="verse indent0">„Ek sal, ek mag,</div> - <div class="verse indent0">„ek moet dit weet!</div> - <div class="verse indent0">„O, dat ek sou kan dink dat ek</div> - <div class="verse indent0">„te laat kan wees</div> - <div class="verse indent0">„om dit van hom te hoor!</div> - <div class="verse indent0">„Wat is dit wat my sê</div> - <div class="verse indent0">„dat ek geen dag verlore moet laat gaan</div> - <div class="verse indent0">„maar spoed moet maak?</div> - <div class="verse indent0">„Hoe het ek tog so lang nog hier kan bly!”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">By tuiskoms van tant’ Mieta en oom Koot</div> - <div class="verse indent0">is Martjie besig, by haar kas,</div> - <div class="verse indent0">haar klere uit te soek.</div> - <div class="verse indent0">Haar plan is gou vertel:</div> - <div class="verse indent0">sy sluit haar aan</div> - <div class="verse indent0">by die ambulans, die eerste wat weer gaan;</div> - <div class="verse indent0">verpleegsters word gevra,</div> - <div class="verse indent0">sy kan nie meer</div> - <div class="verse indent0">op haar laat wag,</div> - <div class="verse indent0">haar diens, as dogter van haar land,</div> - <div class="verse indent0">word ook geverg.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Tant’ Mieta is bly,</div> - <div class="verse indent0">dat sy na Roelfie gaan,</div> - <div class="verse indent0">haar „kind”.</div> - <div class="verse indent0">Die moeder-oog het lang gewaar</div> - <div class="verse indent0">hoe Martjies hart aan hom</div> - <div class="verse indent0">gegéwe was.</div><span class="pagenum"><a id="Page_93"></a>[93]</span> - <div class="verse indent0">En welgetroos dat eenmaal sou gebeur</div> - <div class="verse indent0">wat ook haar moederhart verlang,</div> - <div class="verse indent0">het sy maar stil gewag,</div> - <div class="verse indent0">vertrouend op die tyd.</div> - <div class="verse indent0">Sy weet ook wel wat jonge harte is;</div> - <div class="verse indent0">en wat sou dan kan hinder dat die twee</div> - <div class="verse indent0">mekander vind?</div> - </div> -</div> -</div> - -<hr class="chap x-ebookmaker-drop" /> - -<div class="chapter"> - -<p><span class="pagenum"><a id="Page_94"></a>[94]</span></p> - -<div class="figcenter" style="width: 500px;"> -<img src="images/header1.jpg" width="500" height="100" alt="" /> -</div> - -<h2 class="nobreak" id="XVII">XVII.</h2> - -</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poetry"> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die trek was lang en swaar,</div> - <div class="verse indent0">die hele nag,</div> - <div class="verse indent0">deur reën en wind</div> - <div class="verse indent0">—die swarte donker elke keer</div> - <div class="verse indent0">herskep in helder dag</div> - <div class="verse indent0">deur flikker-blitse,</div> - <div class="verse indent0">ligtend op die lange ry</div> - <div class="verse indent0">van waens</div> - <div class="verse indent0">en diere, steunend in die tuig en juk—</div> - <div class="verse indent0">hul pligte nooit versakend.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En, as onwillend-traag, was skaars</div> - <div class="verse indent0">die lang verbeide dag ontwaak,</div> - <div class="verse indent0">of plotseling</div> - <div class="verse indent0">het knetterend kleingeweer</div> - <div class="verse indent0">die aanvang aangekondig van ’n stryd.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">En heeldag het dit aangehou</div> - <div class="verse indent0">nou digter by,</div><span class="pagenum"><a id="Page_95"></a>[95]</span> - <div class="verse indent0">en dan weer ver,</div> - <div class="verse indent0">by-wyle heeltemal bedaard,</div> - <div class="verse indent0">tot net ’n skot of drie</div> - <div class="verse indent0">nog word gehoor,</div> - <div class="verse indent0">meteens dan wakk’rend weer</div> - <div class="verse indent0">tot woedend-fel gekraak</div> - <div class="verse indent0">aaneen....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Gewonde meer en meer</div> - <div class="verse indent0">word aangedra na die ambulans,</div> - <div class="verse indent0">en dokter en verpleegsters het</div> - <div class="verse indent0">hul hande vol</div> - <div class="verse indent0">—en Martjie ook daarby.</div> - <div class="verse indent0">Sy béwe elke keer</div> - <div class="verse indent0">as een word aangebring,</div> - <div class="verse indent0">nie wetend of sy dalk,</div> - <div class="verse indent0">in smartverwronge trekke, nie ook hom</div> - <div class="verse indent0">sal moet herken.</div> - <div class="verse indent0">Sy wens dit byna, hatend dan haarself</div> - <div class="verse indent0">om so’n wens.</div> - <div class="verse indent0">Die angs is nie te hou nie, want</div> - <div class="verse indent0">daar’s iets wat haar ’n ongeluk voorspel,</div> - <div class="verse indent0">die slag moet val, sy weet nie waar of hoe.</div> - <div class="verse indent0">O, was ’t maar gou!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy weet hy ’s daar:</div> - <div class="verse indent0">die môre vroeg het sy hom weer</div> - <div class="verse indent0">die eerste keer gesien.</div> - <div class="verse indent0">Dat sy ook daar is weet hy nie:</div> - <div class="verse indent0">te perd het hy</div><span class="pagenum"><a id="Page_96"></a>[96]</span> - <div class="verse indent0">die wa verby geja, van agter op,</div> - <div class="verse indent0">met burgers na die front.</div> - <div class="verse indent0">Sy het hom by sy naam wil roep,</div> - <div class="verse indent0">maar in haar boesem het ontroering so</div> - <div class="verse indent0">haar stem gevang</div> - <div class="verse indent0">dat oor haar lippe net ’n fluist’ring kom.</div> - <div class="verse indent0">Tevrede moes sy wees hom so</div> - <div class="verse indent0">nog agterna te kyk</div> - <div class="verse indent0">—so fier en kloek te perd, sy hoof omhoog,</div> - <div class="verse indent0">as dorstend vir die stryd.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Burgers kom in klompies aangery</div> - <div class="verse indent0">en gaan verby:</div> - <div class="verse indent0">die orders is om t’rug te val,</div> - <div class="verse indent0">die oormag van die vyand is te groot,</div> - <div class="verse indent0">hul trek van ver</div> - <div class="verse indent0">die stelling om.</div> - <div class="verse indent0">Die ambulans, met rooikruis vlag omhoog,</div> - <div class="verse indent0">moet daar bly staan</div> - <div class="verse indent0">—verplegend swaar gewonde, in groot getal.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie het moeite om</div> - <div class="verse indent0">haar aandag aan haar werk te wy,</div> - <div class="verse indent0">onrustig blik haar oog</div> - <div class="verse indent0">na buite, elke maal,</div><span class="pagenum"><a id="Page_97"></a>[97]</span> - <div class="verse indent0">of sy hom by die ander nie gewaar,</div> - <div class="verse indent0">hoewel sy weet—sy kan nie sê waaróm—</div> - <div class="verse indent0">dat hy nie met die ander daar</div> - <div class="verse indent0">verby sal gaan.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <hr class="r15" /> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Die laaste burger is al lang verby</div> - <div class="verse indent0">as by die rooikruis-wa</div> - <div class="verse indent0">die vyand sy verskyning maak,</div> - <div class="verse indent0">en groter word hul aantal steeds.</div> - <div class="verse indent0">Die dag se stryd en woeling word bepraat</div> - <div class="verse indent0">en Martjie hoor vertel</div> - <div class="verse indent0">hoe ’n klompie burgers dáár,</div> - <div class="verse indent0">op daardie voorste punt,</div> - <div class="verse indent0">was afgesny,</div> - <div class="verse indent0">en almal doodgeskiet of swaar gewond,</div> - <div class="verse indent0">behalwe éen:</div> - <div class="verse indent0">en aangehou het hy alleen, totdat</div> - <div class="verse indent0">sy laaste skot was weggeskiet,</div> - <div class="verse indent0">en menigeen deur hom</div> - <div class="verse indent0">sy dood moes vinde;</div> - <div class="verse indent0">in hande is hy nou</div> - <div class="verse indent0">en sal, nog voor vanaand,</div> - <div class="verse indent0">met eie lewe moet betaal</div> - <div class="verse indent0">die lewens wat hy so genome het</div> - <div class="verse indent0">terwyl die stelling reeds</div> - <div class="verse indent0">verlore was,</div> - <div class="verse indent0">die stryd alreeds beslis....</div><span class="pagenum"><a id="Page_98"></a>[98]</span> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Martjie het genoeg gehoor.</div> - <div class="verse indent0">Sy weet, sy voel wie daardie burger is</div> - <div class="verse indent0">al het haar niemand dit vertel.</div> - <div class="verse indent0">Sy’s weg,</div> - <div class="verse indent0">te voet,</div> - <div class="verse indent0">meteens,</div> - <div class="verse indent0">geen sterw’ling kan haar keer....</div> - <div class="verse indent0">Die pad verlatend</div> - <div class="verse indent0">pyl sy reg,</div> - <div class="verse indent0">deur veld en bossies op haar doel.</div> - <div class="verse indent0">Dis ver,</div> - <div class="verse indent0">en opdraend,</div> - <div class="verse indent0">maar sy stap,</div> - <div class="verse indent0">sy stap,</div> - <div class="verse indent0">en kyk net vóor haar.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">O, sy kan nie meer—</div> - <div class="verse indent0">’n uur, gewis,</div> - <div class="verse indent0">sal sy moet stap!</div> - <div class="verse indent0">Sy struikel,</div> - <div class="verse indent0">nee, sy’s weer oorend,—</div> - <div class="verse indent0">sy stap!</div> - <div class="verse indent0">Die dorings pluk</div> - <div class="verse indent0">en skeur,</div> - <div class="verse indent0">sy struikel nogmaals....</div> - <div class="verse indent0">Op!</div> - <div class="verse indent0">Maar nee,</div> - <div class="verse indent0">op hande en knieë</div> - <div class="verse indent0">kom sy neer:</div><span class="pagenum"><a id="Page_99"></a>[99]</span> - <div class="verse indent0">sy moet,</div> - <div class="verse indent0">sy moet by asem kom....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Bedaarder nou</div> - <div class="verse indent0">en stadig aan</div> - <div class="verse indent0">—so kom ’n mens die verste....</div> - <div class="verse indent0">Wat!</div> - <div class="verse indent0">bedaard en stadig aan!?</div> - <div class="verse indent0">terwyl hy reeds</div> - <div class="verse indent0">word uitgelei, miskien....</div> - <div class="verse indent0">die roers al aangelê....!</div> - <div class="verse indent0">’n Roep van angs</div> - <div class="verse indent0">ontsnap haar bors,</div> - <div class="verse indent0">aan elke oor het sy</div> - <div class="verse indent0">’n vingertop gedruk....</div> - <div class="verse indent0">sy draf,</div> - <div class="verse indent0">sy draf!</div> - <div class="verse indent0">.........................</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Hoe lang het sy al so</div> - <div class="verse indent0">in onmag daar gelê?</div> - <div class="verse indent0">Hoe kom sy daar?</div> - <div class="verse indent0">Verwonderd kyk sy om haar heen....</div> - <div class="verse indent0">O, ja, sy weet,</div> - <div class="verse indent0">sy weet meteens....</div> - <div class="verse indent0">O, waarom was sy tog so swak</div> - <div class="verse indent0">om daar haar kragte te verlies:</div> - <div class="verse indent0">die laaste bultjie lê net voor, sy kan</div><span class="pagenum"><a id="Page_100"></a>[100]</span> - <div class="verse indent0">al stemme hoor....</div> - <div class="verse indent0">Sy’s op,</div> - <div class="verse indent0">sy stap,</div> - <div class="verse indent0">oor klippe groot en klein</div> - <div class="verse indent0">na bowe!</div> - <div class="verse indent0">Wie het haar</div> - <div class="verse indent0">so reguit op haar doel gelei?</div> - <div class="verse indent0">Bo die laaste klippe</div> - <div class="verse indent0">kom meteens</div> - <div class="verse indent0">’n hoof en skouers uit</div> - <div class="verse indent0">—dis hy!</div> - <div class="verse indent0">Sy arme het hy op sy bors gekruis,</div> - <div class="verse indent0">sy hoof omhoog,</div> - <div class="verse indent0">sy oë fier gevestig,</div> - <div class="verse indent0">of hy iets verwag</div> - <div class="verse indent0">wat hy nie vrees nie....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Roelf!”</div> - <div class="verse indent0">Hy hoor haar stem</div> - <div class="verse indent0">en maak meteens</div> - <div class="verse indent0">’n snelle wending met sy lyf en hoof,</div> - <div class="verse indent0">die selfde oënblik kraak</div> - <div class="verse indent0">’n sarsie kleingeweer</div> - <div class="verse indent0">en stort hy agteroor,—</div> - <div class="verse indent0">met dowwe smak, en weerslag, raak sy hoof</div> - <div class="verse indent0">die harde grond,</div> - <div class="verse indent0">dan lê hy stil!</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy’s daar,</div> - <div class="verse indent0">by hom.—</div><span class="pagenum"><a id="Page_101"></a>[101]</span> - <div class="verse indent0">Eerbiedig op ’n afstand bly</div> - <div class="verse indent0">die ander staan....</div> - <div class="verse indent0">Sy hoof het sy gelig,</div> - <div class="verse indent0">met oë geslote rus dit op haar arm,</div> - <div class="verse indent0">’n kol van donker-rood</div> - <div class="verse indent0">is op sy bors—</div> - <div class="verse indent0">dit dy en dy al groter uit....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Hy slaan sy oë op,</div> - <div class="verse indent0">met glimlag van herkenning sien hy haar.</div> - <div class="verse indent0">En sonder woord van haar het hy verstaan</div> - <div class="verse indent0">dat sy ’n boodskap nog van hom kom vra</div> - <div class="verse indent0">eer-dat hy gaan....:</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Martjie....</div> - <div class="verse indent0">„ek het eenkeer lief gehad....</div> - <div class="verse indent0">„die dood het haar</div> - <div class="verse indent0">„van my af weggeneem.</div> - <div class="verse indent0">„Jy wis dit nie....</div> - <div class="verse indent0">„Ek het jou hart verstaan,</div> - <div class="verse indent0">„maar wou nie praat,</div> - <div class="verse indent0">„ek het gemaak of ek dit nie kon sien,</div> - <div class="verse indent0">„en vrolik het ek my</div> - <div class="verse indent0">„maar nog gehou....</div> - <div class="verse indent0">„al het ek smart gevoel</div> - <div class="verse indent0">„vir jou....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">„Vergéwe my....</div> - <div class="verse indent0">„Ek dag om so te wag, totdat die tyd</div> - <div class="verse indent0">„my dalk sou leer....</div><span class="pagenum"><a id="Page_102"></a>[102]</span> - <div class="verse indent0">„om jou ook lief te kry,</div> - <div class="verse indent0">„soos haar,.... wat ek.... verlore het....</div> - <div class="verse indent0">„dit mog nie wees nie, Martjie....</div> - <div class="verse indent0">„en.... ek het gevoel....</div> - <div class="verse indent0">„dat ek aan jou, en niemand,</div> - <div class="verse indent0">„minder ooit mog gee</div> - <div class="verse indent0">„dan ’k eenkeer.... had gegee....</div> - <div class="verse indent0">„aan haar....”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Spraak’loos het sy aangehoor;</div> - <div class="verse indent0">ontroering hou haar stem in boeie vas,</div> - <div class="verse indent0">ook nou dat hy,</div> - <div class="verse indent0">met oë wyd-onrustig starend,</div> - <div class="verse indent0">lê te wag</div> - <div class="verse indent0">dat sy moet praat.</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy buig haar hoof</div> - <div class="verse indent0">en fluister in sy oor:</div> - <div class="verse indent0">„jy ’t goed gedaan!”</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">’n Handdruk, lang en innig, is haar loon.</div> - <div class="verse indent0">Dan val die grote oë stadig toe,</div> - <div class="verse indent0">tevrede....</div> - </div> - <div class="stanza"> - <div class="verse indent0">Sy vingers lê nou magt’loos in haar hand....</div> - <div class="verse indent0">En op die gras-saad van die vlakte sterf</div> - <div class="verse indent0">die dag se laaste sonnestraal.</div> - </div> -</div> -</div> - -<div class="figcenter" style="width: 250px;"> -<img src="images/jhdb.jpg" width="250" height="250" alt="" /> -</div> - -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTJIE ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin:0.83em 0; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE<br /> -<span style='font-size:smaller'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE<br /> -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</span> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> - -</body> -</html> diff --git a/old/65991-h/images/cover.jpg b/old/65991-h/images/cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index f7c339a..0000000 --- a/old/65991-h/images/cover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/65991-h/images/header1.jpg b/old/65991-h/images/header1.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 7598fd3..0000000 --- a/old/65991-h/images/header1.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/65991-h/images/header2.jpg b/old/65991-h/images/header2.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 359b714..0000000 --- a/old/65991-h/images/header2.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/65991-h/images/jhdb.jpg b/old/65991-h/images/jhdb.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 8bf15b6..0000000 --- a/old/65991-h/images/jhdb.jpg +++ /dev/null |
