diff options
Diffstat (limited to 'old/65958-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/65958-0.txt | 5936 |
1 files changed, 0 insertions, 5936 deletions
diff --git a/old/65958-0.txt b/old/65958-0.txt deleted file mode 100644 index 63a78d7..0000000 --- a/old/65958-0.txt +++ /dev/null @@ -1,5936 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of La Rabistoj, by Friedrich Schiller - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: La Rabistoj - Dramo en kvin aktoj - -Author: Friedrich Schiller - -Translator: L. L. Zamenhof - -Release Date: July 30, 2021 [eBook #65958] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -Produced by: Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online Distributed - Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was - produced from images made available by the HathiTrust Digital - Library.) - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA RABISTOJ *** - -ESPERANTO Verkaro de D-o ZAMENHOF - -FREDERIKO SCHILLER - - LA - RABISTOJ - -Dramo en kvin aktoj - - EL GERMANA LINGVO TRADUKIS - D-ro L. L. ZAMENHOF - -PARIS - - Librejo HACHETTE KAJ K-o - 79, Boulevard Saint-Germain, - -_Kaj ĝiaj Korespondantoj_: DANUJO, ANDR.-FRED. HÖST & SÖN, Bredgade -35, _KJÖBENHAVN_. -- GERMANUJO, ESPERANTO-VERLAG MÖLLER & BOREL, -Prinzenstrasse, 95, _BERLIN_. -- GRANDA BRITUJO, REVIEW of REVIEWS, -Mowbray House, Norfolk street, _LONDON W. C._ -- HISPANUJO, J. ESPASA, -579, Calle de las Cortes, _BARCELONA_. -- ITALUJO, R. GIUSTI, 53, Via -Vittorio Emanuele, _LIVORNO_. -- RUMANUJO, LIBRĂRIA NOUĂ CAROL P. -SEGAL, Calea Victoriei, 78, _BUCAREȘTI_. -- RUSUJO, M. ARCT, 53, Nowy -Swiat, _WARSZAWA_. -- SVEDUJO, ESPERANTISTEN, 37, Surbrunnsgatan, -_STOCKHOLM_. - -1908 - -_Ĉiuj rajtoj rezervataj_ - - - - -PERSONOJ - - Maksimiliano, grafo de Moor. - Karolo | liaj filoj. - Francisko | - Amalio von Edelreich (= fon Edelrajĥ). - Spiegelberg (= Ŝpigelberg) | - Schweizer (= Ŝvajcer) | - Grimm | - Razmann (= Racman) | libervivuloj, poste rabistoj. - Schufterle (= Ŝufterle) | - Roller | - Kosinsky (= Kosinski) | - Schwarz (= Ŝvarc) | - Hermano, bastardo de nobelo. - Danielo, servisto de la grafo de Moor. - Moser (= Mozer), pastro. - Patro-monaĥo. - Bando da rabistoj. - Flankaj personoj. - -La loko de agado estas Germanujo. La tempo -- proksimume du jaroj. - - - - -LA RABISTOJ - - - - -AKTO UNUA - - -Sceno unua. - -Frankujo. Salono en la kastelo de Moor. - -FRANCISKO. La MALJUNA MOOR. - -Francisko. -- Sed ĉu vi sentas vin sana? Vi estas tiel pala. - -Maljuna Moor. -- Tute sana, mia filo, -- kion vi havis, por diri al -mi? - -Francisko. -- La poŝto venis -- letero de nia korespondanto en -Lepsiko.... - -Maljuna Moor, _vivece_. -- Sciigoj pri mia filo Karolo? - -Francisko. -- Hm! Hm!... Tiel estas. Sed mi timas.... Mi ne scias... -ĉu mi... pro via sano.... Ĉu vi efektive sentas vin tute sana? - -Maljuna Moor. -- Kiel fiŝo en akvo! Pri mia filo li skribas? Kion -signifas tiu ĉi via zorgado? Vi demandis min du fojojn. - -Francisko. -- Se vi estas malsana, se vi havas nur la plej malgrandan -antaŭsenton fariĝi tia, tiam lasu min, -- mi parolos al vi en tempo -pli oportuna. (_Duone al si mem._) Tiu ĉi novaĵo ne estas por -malfortika korpo. - -Maljuna Moor. -- Dio! Dio! Kion mi aŭdos? - -Francisko. -- Lasu min antaŭe iri flanken kaj verŝi larmon de -kompato pro mia perdita frato.... Mi devus silenti eterne, ĉar li -estas via filo; mi devus por eterne kaŝi lian malhonoron, ĉar li -estas mia frato. Sed obei vin estas mia unua, malĝoja devo, -- tial -pardonu min. - -Maljuna Moor. -- Ho, Karolo, Karolo! Se vi scius, kiel via konduto -turmentegas la koron de la patro! Kiel unu sola ĝoja sciigo pri vi -aldonus al mia vivo dek jarojn, farus min junulo, -- dum nun ĉiu -sciigo, ho ve, alproksimigas min per unu paŝo al la tombo! - -Francisko. -- Se ĝi estas tiel, maljuna homo, tiam adiaŭ, -- ni ĉiuj -ankoraŭ hodiaŭ elŝirus al ni la harojn super via ĉerko. - -Maljuna Moor. -- Restu! Mi devas ankoraŭ fari nur la malgrandan, -mallongan paŝon.... Lasu al li lian liberecon! (_Sidiĝas._) La pekoj -de liaj patroj estas punataj en la tria kaj kvara generacio, -- lasu -lin fini. - -Francisko, _elprenas la leteron el la poŝo_. -- Vi konas nian -korespondanton! Vidu! La fingron de mia dekstra mano mi donus, ke mi -povu diri, ke li estas mensoganto, nigra venena mensoganto.... -Kolektu viajn fortojn! Pardonu min, ke mi ne lasas vin mem legi la -leteron: vi ne ĉion devas aŭdi. - -Maljuna Moor. -- Ĉion, ĉion, mia filo! vi liberigos min de -lambastono. - -Francisko, _legas_. -- «Lepsiko, 1 de Majo. -- Se min ne ligus -nerompebla promeso ne kaŝi antaŭ vi eĉ la plej malgrandan, kion mi -povas ekscii pri la sorto de via frato, plej kara amiko, neniam mia -senkulpa plumo fariĝus tirano kontraŭ vi. El cent leteroj de vi mi -povas kompreni, kiel tiaspecaj sciigoj kredeble traboras vian fratan -koron; ŝajnas al mi, kvazaŭ mi jam vidas vin, kiel vi pro la -sentaŭga, pro la abomeninda....» (_La maljuna Moor kovras sian -vizaĝon._) Vidu, patro, mi legas al vi nur la plej delikatan -- «pro -la abomeninda verŝas milojn da larmoj»; ha, ili fluis, verŝiĝis -torente de tiu ĉi kompatema vango.... «Ŝajnas al mi, kvazaŭ mi jam -vidas vian maljunan, pian patron mortpale....» Jesuo, Mario! Vi jam -estas tia, ankoraŭ antaŭ ol vi scias la plej malmulton! - -Maljuna Moor. -- Pluen, pluen! - -Francisko. -- «Mortpale refalanta en sian seĝon kaj malbenanta la -tagon, en kiu la unuan fojon estis balbutita al li la vorto -«patro». Oni ne ĉion povis malkaŝi al mi, kaj el tiu malmulto, -kiun mi scias, vi ekscios nur malmulte. Ŝajnas, ke via frato -plenigis nun la mezuron de sia malhonoro; mi almenaŭ konas nenion -super tio, kion li efektive atingis, se lia genio ne superas en tio -ĉi mian. Hieraŭ noktomeze, farinte antaŭe kvardek mil dukatojn da -ŝuldoj» -- bela poŝmono, mia patro -- «malvirgiginte la filinon -de riĉa bankiero ĉi tie kaj morte vundinte en duelo ŝian amanton, -bravan junulon, li decidis forkuri de la justeco kune kun sep aliaj, -kiujn li entiris en sian malĉastan vivon.» -- Patro, pro Dio! Patro, -kio fariĝas al vi? - -Maljuna Moor. -- Estas sufiĉe. Ĉesu, mia filo! - -Francisko. -- Mi vin indulgas.... «Oni sendis post li kaptordonajn -leterojn, la ofenditoj laŭte krias pri kontentigo, prezo estas -anoncita por lia kapo, -- la nomo Moor....» Ne, miaj malfeliĉaj -lipoj neniam mortigu patron! (_Li disŝiras la leteron._) Ne kredu -ĝin, patro, ne kredu al li eĉ unu silabon! - -Maljuna Moor, _ploras maldolĉe_. -- Mia nomo! Mia honesta nomo! - -Francisko, _ĵetas sin al li sur la kolon_. -- Malnobla, trioble -malnobla Karolo! Ĉu mi tion ĉi ne antaŭvidis, kiam li, estante -ankoraŭ knabo, tiel trenadis sin post la knabinoj, peladis sin kun -strataj buboj kaj kanajla kamaradaro sur herbejoj kaj montoj, -forkuradis de la preĝejo, kiel krimulo kuras de malliberejo, kaj la -pfenigojn, kiujn li elturmentadis de vi, li ĵetadis en la ĉapelon al -la unua renkontita almozulo, dum ni en la domo edifadis nin per piaj -preĝoj kaj sanktaj prediklibroj? Ĉu mi tion ĉi ne antaŭvidis, kiam -la aventurojn de Julio Cezaro kaj Aleksandro la Granda kaj aliaj -mallumegaj idolistoj li legadis pli volonte, ol la historion de la -pentofarema Tobio? Cent fojojn mi tion ĉi antaŭdiris al vi, ĉar mia -amo al li estis ĉiam en la limoj de la infana devo, -- ke la junulo -ankoraŭ nin ĉiujn ĵetos en mizeron kaj honton! Ho, se li ne portus -la nomon de Moor! Se mia koro ne batus por li tiel varme! La malpia -amo, kiun mi ne povas ekstermi, iam ankoraŭ plendos kontraŭ mi antaŭ -la juĝa seĝo de Dio. - -Maljuna Moor. -- Ho, miaj esperoj! miaj oraj revoj! - -Francisko. -- Tion ĉi mi bone scias. Ĝuste pri tio mi ja ĵus -parolis. La fajra spirito, kiu flamas en la bubo, vi ĉiam diradis, -kiu faras lin tiel sentema por ĉiu ĉarmo de grandeco kaj beleco, -- -tiu ĉi malkaŝemeco, kiu spegulas lian animon en lia okulo, -- tiu ĉi -moleco de la sentoj, kiu lin ĉe ĉiu sufero fandigas en plorantan -simpation, -- tiu ĉi vira kuraĝeco, kiu pelas lin sur la pinton de -centjaraj kverkoj kaj kurigas lin trans fosojn kaj palisarojn kaj -malkvietajn riverojn, -- tiu ĉi infana gloramo, tiu ĉi nevenkebla -obstineco kaj ĉiuj ĉi tiuj belaj brilaj virtoj, kiuj ĝermis en la -paĉja fileto, faros el li iam varman amikon por amiko, bonegan -regnanon, heroon, grandan, grandan homon. -- Nun vi ĝin vidas, patro! -La fajra spirito disvolviĝis, dislarĝiĝis, belegajn fruktojn ĝi -alportis. Vidu tiun ĉi malkaŝemecon, kiel bele ĝi aliformiĝis en -arogantecon! Vidu tiun ĉi molecon, kiel dorloteme ĝi kolombumas por -koketulinoj, kiel sentema ĝi estas por la ĉarmoj de ia Frino! Vidu -tiun ĉi fajran genion, kiel ĝi en ses jaroj tiel pure forbruligis la -oleon de lia vivo, ke li, ankoraŭ vivante, vagas kiel fantomo, kaj -jen venas la homoj kaj estas tiel senhontaj kaj diras: «c'est -l'amour qui a fait ça!» Ha! vidu do tiun ĉi kuraĝan entrepreneman -kapon, kiel ĝi forĝas kaj plenumas planojn, antaŭ kiuj la heroaĵoj -de ia Cartouche kaj Howard tute malaperas! Kaj kiam ankoraŭ tiuj ĉi -belegaj ĝermoj kreskos ĝis plena matureco, -- ĉar kion perfektan oni -povas atendi de tia delikata aĝo? -- Eble, patro, vi ĝisvivos ankoraŭ -la ĝojon vidi lin antaŭ la fronto de ia militistaro, kiu postenas en -la sankta silento de la arbaroj kaj al la laca migranto faciligas -lian vojaĝon per duono de lia ŝarĝo, -- eble vi povos ankoraŭ, antaŭ -ol vi iros en la tombon, fari pilgrimadon al lia monumento, kiun li -estos stariginta al si inter la ĉielo kaj la tero, -- eble... ho, -patro, patro, patro! Serĉu al vi novan nomon, ĉar alie per la fingroj -montrados vin butikistoj kaj strataj buboj, kiuj vidis la portreton -de sinjoro via filo sur la Lepsika foirejo. - -Maljuna Moor. -- Kaj vi ankaŭ, mia Francisko, vi ankaŭ? Ho, miaj -infanoj! kiel ili celas al mia koro! - -Francisko. -- Vi vidas, mi ankaŭ povas esti sprita, sed mia sprito -estas piko de skorpio. Kaj poste restas la seka homo proza, la -malvarma, ligna Francisko, aŭ kiel ili alie estas nomataj tiuj -titoloj, kiujn inspiradis al vi la kontrasto inter li kaj mi, kiam li -sidis sur viaj genuoj aŭ pinĉis al vi la vangojn, -- tiu iam mortos -inter siaj limaj ŝtonoj kaj putros kaj estos forgesita, dum la gloro -de tiu ĉi universala kapo flugados de unu poluso ĝis alia. Ha! per -kunmetitaj manoj dankas vin, ho ĉielo, la malvarma, seka, ligna -Francisko por tio, ke li ne estas kiel ĉi tiu! - -Maljuna Moor. -- Pardonu min, mia infano; ne koleru patron, kiu -trovas sin trompita en siaj esperoj. Dio, kiu per Karolo sendas al mi -larmojn, per vi, mia Francisko, ilin viŝos el miaj okuloj. - -Francisko. -- Jes, patro, li viŝos ilin el viaj okuloj. Via -Francisko donos sian vivon, por plilongigi vian. Via vivo estas la -orakolo, kun kiu mi antaŭ ĉio konsiliĝas pri ĉio, kion mi volas fari, --- la spegulo, tra kiu mi ĉion rigardas; nenia devo estas por mi tiel -sankta, ke mi ne estus preta ĝin rompi, se la afero koncernas vian -karegan vivon. Ĉu vi kredas al mi? - -Maljuna Moor. -- Vi havas ankoraŭ grandajn devojn sur vi, mia filo. -Dio vin benu por tio, kio vi por mi estis kaj estos! - -Francisko. -- Nun diru do al mi, -- se vi ne estus devigata nomi tiun -filon via, vi ne estus feliĉa homo? - -Maljuna Moor. -- Silentu! ho, silentu! kiam la akuŝistino lin -alportis al mi, mi levis lin al la ĉielo kaj ekkriis: «ĉu mi ne -estas feliĉa homo?» - -Francisko. -- Tion vi diris. Nun vi tion ĉi trovis? Vi envias la plej -senvaloran el viaj kampuloj, ke li ne estas patro al tiu, -- vi havas -malĝojon dum vi havas tiun filon. Tiu ĉi malĝojo kreskos kun Karolo, -tiu ĉi malĝojo subfosos vian vivon. - -Maljuna Moor. -- Ho! ĝi faris el mi okdekjaran homon. - -Francisko. -- Nu, sekve, -- se vi rifuziĝus tiun filon? - -Maljuna Moor. -- Francisko! Francisko! Kion vi diras? - -Francisko. -- Ĉu ne la amo al li faras al vi la tutan malĝojon? Sen -tiu ĉi amo li por vi ne ekzistas. Sen tiu ĉi puninda, kondamninda amo -li mortis por vi, li neniam naskiĝis por vi. Ne karno kaj sango, sed -la koro faras nin patroj kaj filoj. Ne amu lin plu, tiam tiu ĉi -degeneraĵo ne estos ankaŭ plu via filo, se li eĉ estus eltranĉita el -via karno. Li estis ĝis nun la pupilo de via okulo; sed se turmentas -vin via okulo, diras la Sankta Skribo, tiam elŝiru ĝin. Pli bone -estas iri unuokula en la ĉielon, ol duokula en la inferon. Pli bone -estas iri seninfana en la ĉielon, ol se ambaŭ, la patro kaj la filo, -iras en la inferon. Tiel parolas Dio. - -Maljuna Moor. -- Vi volas, ke mi malbenu mian filon? - -Francisko. -- Ne, ne! Vian filon vi ne malbenu. Kion vi nomas via -filo? Tiun, al kiu vi donis la vivon, kvankam li faras ĉiujn eblajn -penojn, por mallongigi la vian? - -Maljuna Moor. -- Ho, ĝi estas tro vera! Ĝi estas juĝo kontraŭ mi. -Dio ĝin ordonis al li! - -Francisko. -- Ĉu vi vidas, kiel infankore via amata infano agas -kontraŭ vi? Per via patra kunsentado li sufokas vin, li mortigas vin -per via amo, li eĉ vian patran koron mem subaĉetis, por fari finon al -via vivo. Kiam vi fine plu ne estos, tiam li estos mastro de viaj -havoj, reĝo de siaj inklinoj. La digo estos for, kaj la torento de -liaj deziroj povos pli libere fluegi. Imagu do vin sur lia loko! Kiel -ofte li devas deziri, ke la patro iru en la teron, kiel ofte li -devas tion ĉi deziri pri la frato, kiuj en la fluado de liaj ekscesoj -tiel senkompate maloportunigas al li la vojon? Sed ĉu tio ĉi estas -amo por amo? Ĉu tio ĉi estas infana dankemeco por patra malsevereco, -se por la volupta plezuro de unu minuto li oferas dek jarojn de via -vivo? Se la gloron de siaj patroj, kiu jam en la daŭro de sep -jarcentoj konserviĝis senmakula, li en volupta minuto metas sur la -karton? Ĉu tion ĉi vi nomas via filo? Respondu: ĉu tion ĉi vi nomas -via filo? - -Maljuna Moor. -- Neamanta infano, ho ve! sed tamen mia infano! tamen -mia infano! - -Francisko. -- Ĉarmega, dolĉa infano, kies konstanta penado estas ne -havi plu patron. Ho, se vi tion ĉi komprenus! Se la skvamoj defalus -de viaj okuloj! Sed via malsevereco devas fortikigi lin en liaj -diboĉaĵoj, via helpado devas ilin pravigi. Estas vero, ke vi -deŝarĝos la malbenon de lia kapo; sur vin, patro, sur vin falos la -malbeno de la kondamno. - -Maljuna Moor. -- Juste! tute juste! Mia, mia estas la tuta kulpo! - -Francisko. -- Kiom da miloj, kiuj trinkis ĝis plena ebrieco el la -pokalo de volupto, pliboniĝis per suferoj! Kaj ĉu la korpa doloro, -kiu akompanas ĉiun malmoderecon, ne estas montro de la volo de Dio? -Ĉu la homo per sia kruela dorlotado devas tion ĉi kontraŭbatali? Ĉu -la patro havas la rajton pereigi por ĉiam la tenotaĵon, konfiditan -al li? Pripensu, patro, se vi por kelka tempo elmetos lin al mizero, -ĉu li tiam ne devos aŭ returniĝi kaj pliboniĝi, aŭ li eĉ en la granda -lernejo de la mizero restos malnoblulo, kaj tiam -- ve al la patro, -kiu la konsilojn de pli alta saĝeco neniigis per dorlotado! -- Nu, -patro? - -Maljuna Moor. -- Mi skribos al li, ke mi deturnas de li mian manon. - -Francisko. -- Per tio vi agos juste kaj saĝe. - -Maljuna Moor. -- Ke li neniam venu antaŭ miajn okulojn. - -Francisko. -- Tio faros sanigan efikon. - -Maljuna Moor, _ame_. -- Ĝis li fariĝos alia! - -Francisko. -- Nu, bone, bone! Sed se li nun venos kun la masko de -hipokritulo, plorakiros vian kompaton, flatakiros vian pardonon, kaj -morgaŭ li iros kaj mokos vian malfortecon en la brakoj de siaj -malĉastulinoj? Ne, patro! Li memvole revenos, kiam la konscienco lin -senkulpigos. - -Maljuna Moor. -- Mi tion ĉi tuj skribos al li. - -Francisko. -- Haltu! ankoraŭ unu vorton, patro! Mi timas, ke via -indigno diktus al vi tro akrajn vortojn, kiuj fendus al li la koron, --- kaj krom tio, ĉu vi ne opinias, ke li rigardos kiel pardonon jam -tiun fakton, ke vi indigas lin ankoraŭ je via propramana skribado? -Tial estos pli bone, se vi lasos la skribadon al mi. - -Maljuna Moor. -- Faru tion ĉi, mia filo. -- Ha, ĝi ja rompus al mi la -koron! Skribu al li.... - -Francisko, _rapide_. -- Sekve tiel restas decidite? - -Maljuna Moor. -- Skribu al li, ke mi mil sangajn larmojn, mil -sendormajn noktojn.... Sed ne alkonduku mian filon al malespero! - -Francisko. -- Ĉu vi ne volas iri en la liton, patro? Ĝi tro forte -vin skuis. - -Maljuna Moor. -- Skribu al li, ke la patra brusto.... Mi diras al vi, -ne alkonduku mian filon al malespero! (_Li foriras malgaje._) - -Francisko, _rigardante post li kun ridado_. -- Konsolu vin, -maljunulo! vi neniam premos lin al via brusto; la vojo al ĝi estas -barita por li, kiel la ĉielo por la infero. Li estis elŝirita el -viaj brakoj antaŭ ol vi sciis, ke vi tion ĉi povus deziri. Mi estus -ja mizera fuŝisto, se mi ne povus eĉ tion atingi, ke mi disigu filon -de la koro de la patro, se ĝi eĉ estus alkroĉita al ĝi per feraj -ligiloj. Mi aranĝis ĉirkaŭ vi magian rondon de malbenoj, kiun li ne -povos transsalti. Mi gratulas, Francisko! for estas la amata infano, --- la arbaro estas pli luma. Mi devas zorge levi ĉiujn pecetojn da -papero, ĉar facile povus okazi, ke iu rekonus mian skribon! (_Li -kolektas la disŝiritajn pecojn de la letero._) Kaj malĝojo baldaŭ -ankaŭ la maljunulon forigos, -- kaj al ŝi mi devas elŝiri tiun ĉi -Karolon el la koro, se eĉ duono de ŝia vivo elŝiriĝus kune. - -Mi havas grandajn rajtojn koleri la naturon, kaj -- mi ĵuras per mia -honoro -- mi faros uzon el tiuj rajtoj. Kial mi ne elrampis la unua -el la ventro de la patrino? Kial ne la sola? Kial la naturo devis -meti sur min tiun ĉi ŝarĝon de malbeleco? ĝuste sur min? Tute tiel, -kvazaŭ ĝi ĉe mia naskiĝo uzus ian senvaloran restaĵon. Kial ĝuste al -mi ĝi donis tiun ĉi nazon de Laplandano? ĝuste al mi tiun ĉi buŝegon -de negro? tiujn ĉi okulojn de Hotentoto? Vere, mi opinias, ke la plej -abomenindajn partojn de ĉiuj homaj specoj ĝi ĵetis en unu amason kaj -ĝi min el tio ĉi bakis. Tondro kaj morto! Kiu ĝin rajtigis, ke ĝi al -tiu donu tion aŭ alian kaj al mi ne donu? Ĉu iu povis klopodi pri -ĝia favoro, antaŭ ol li naskiĝis? aŭ ĝin ofendi, antaŭ ol li mem -estiĝis? Kial ĝi agis tiel partie? - -Ne, ne! mi estas maljusta kontraŭ ĝi. Ĝi ja donacis al ni elpenseman -spiriton, ĝi elmetis nin nudaj kaj mizeraj sur la bordon de tiu ĉi -granda oceano, mondo, -- naĝu, kiu povas naĝi, kaj kiu estas tro -mallerta, tiu dronu! Ĝi nenion al mi donis; kio mi volas fari min, -estas mia afero. Ĉiu havas egalan rajton por la plej granda kaj por -la plej malgranda; pretendo disbatiĝas kontraŭ pretendo, inklino -kontraŭ inklino kaj forto kontraŭ forto. La rajto loĝas ĉe la -venkinto, kaj la limoj de nia forto estas niaj leĝoj. - -Estas vero, ke ekzistas certaj societaj interkonsentoj, kiujn oni -aranĝis, por irigi la pulson de la monda societo. Honesta homo! -efektive ĝi estas grandvalora monero, per kiu oni povas majstre -brokanti, se oni scias bone ĝin spezi. Konscienco, -- ho, jes, certe! -brava ĉifonfiguro, por fortimigi paserojn de ĉerizarboj! Ankaŭ bone -skribita kambio, per kiu eĉ bankrotulo en ekstrema okazo al si -helpas. - -Efektive tre laŭdindaj aranĝoj, por teni la malsaĝulojn en respekto -kaj la popolamason sub la pantoflo, por ke al la prudentuloj estu pli -oportune. Sen dubo, tre amuzaj aranĝoj! Ili memorigas al mi la -barilojn, kiujn miaj kampuloj tre ruze konstruas ĉirkaŭ siaj kampoj, -por ke neniu leporo transsaltu, jes, tre severe, neniu leporo! Sed la -moŝto sinjoro ekpikas sian ĉevalon per sprono kaj agrable galopas -tra la estinta grenkampo. - -Malfeliĉa leporo! ĝi estas ja kompatinda rolo, se oni devas esti -leporo en tiu ĉi mondo! Sed la moŝto sinjoro bezonas leporojn! - -Tial kuraĝe transen! Kiu nenion timas, estas ne malpli potenca, ol -tiu, kiun ĉiu timas. Estas nun modo porti ĉe la pantalonoj bukojn, -per kiuj oni povas laŭvole laĉi ilin pli vaste aŭ pli malvaste. Ni -farigos al ni konsciencon laŭ la plej nova fasono, por ke ni povu ĝin -bone disbuki pli vaste, kiam ni pli enpakas. Kion ni estas kulpaj? -Iru al la tajloro! Multe kaj ripete mi aŭdis pri tiel nomata samsanga -amo, kiu al iu bonorda domemulo povus varmegigi la kapon; tio ĉi -estas via frato! Tradukite ĝi estas: li elsaltis el tiu sama forno, -el kiu vi elsaltis, -- sekve li estu sankta por vi! Rimarku do bone -tiun ĉi artifikan konsekvencon, tiun ĉi amuzan konkludon de la -najbareco de korpoj al la harmonio de spiritoj, de la sameco de -naskiĝloko al la sameco de sentoj, de la sameco de nutraĵo al la -sameco de inklinoj. Sed pluen, -- ĝi estas via patro! li donis al vi -la vivon, vi estas lia karno, lia sango, sekve li estu sankta por vi! -Denove ruza konsekvenco! Mi volus ja demandi, _kial_ li min faris? -Certe ja ne el amo al mi, kiu ankoraŭ estis fariĝonta ulo? Ĉu li min -konis antaŭ ol li min faris? Aŭ ĉu li pensis pri mi, kiam li min -faris? Aŭ ĉu li deziris ĝuste _min_, kiam li min faris? Ĉu li sciis, -kio mi fariĝos? Tion ĉi mi ne konsilus al li, ĉar tiam mi povus puni -lin por tio, ke li min tamen faris! Ĉu mi povas danki lin por tio, -ke mi fariĝis viro? Tiel same malmulte, kiel mi povus plendi kontraŭ -li, se li farus el mi virinon. Ĉu mi povas nomi amo tion, kio ne -estas bazita sur estimo al mia «mi»? Ĉu povis ekzisti estimo al -mia «mi», kiu estis ankoraŭ nur naskiĝonta de tio, de kio ĝi devis -esti la kaŭzo? Kie do tie estas la sankteco? Eble en la ago mem, per -kiu mi naskiĝis? Kvazaŭ tio ĉi estus io pli, ol bruta procedo por la -kontentigo de bruta volupta deziro! Aŭ eble ĝi kuŝas en la rezultato -de tiu ĉi ago, kiu ja estas nenio alia, ol fera necesaĵo, kiun oni -tiel volonte forigus, se tio ĉi ne kostus karnon kaj sangon? Ĉu eble -por tio mi devas lin danki, ke li min amas? Tio ĉi estas vantemeco de -lia flanko, la amata peko de ĉiuj artistoj, kiuj koketas kun si pri -sia verko, se ĝi eĉ estas plej malbela. -- Vidu do, tio ĉi estas la -tuta magiaĵo, kiun vi envolvas en sanktan nebulon, por malbonuzi -nian timemecon. Ĉu ankaŭ mi devas lasi irigi min per tio kiel knabon? - -Kuraĝe do! kuraĝe al la laboro! Mi volas ĉion ĉirkaŭ mi ekstermi, kio -baras al mi la eblon esti _mastro_. _Mastro_ mi devas esti, por ke mi -atingu per forto tion, por kio mankas al mi amindeco! (_Foriras._) - - -Sceno dua. - -Drinkejo ĉe la limo de Saksujo. - -KAROLO MOOR, _profundiĝinte en libron_. SPIEGELBERG, _trinkante ĉe -tablo_. - -Moor, _formetas la libron_. -- Mi sentas abomenon al tiu ĉi inkmakula -tempo, kiam mi en mia Plutarĥo legas pri grandaj homoj. - -Spiegelberg, _metas glason antaŭ lin kaj trinkas_. -- Jozefon vi -devas legi. - -Moor. -- La hela fajro de Prometeo elbrulis, anstataŭ ĝi oni prenas -nun la flamon de likopodio, -- teatra fajro, kiu ne ekbruligas eĉ -pipon da tabako. Jen ili ungetas, kiel ratoj sur la bastonego de -Herkuleso, kaj forstudas la tutan cerbon el sia kranio pri tio, kio -estis la materio, kiun li havis en siaj testikoj. Franca abato -predikas, ke Aleksandro estis timemulo; ftiza profesoro almetas ĉe -ĉiu vorto boteleton da amoniako al sia nazo kaj legas studigon pri -_forto_. Hometoj, kiuj svenas, kiam ili faris bubon, kritikas la -taktikon de Hanibalo; malsekorelaj buboj kaptas frazojn el la batalo -apud Kannoj kaj plorgrimacas pri la venkoj de Scipiono, ĉar ili devas -raporti pri ili lecionojn. - -Spiegelberg. -- Tio ĉi estas ja tute aleksandria plorado. - -Moor. -- Bela pago por via ŝvito en la kampa batalo, ke vi nun vivas -en gimnazioj kaj via senmorteco estas ĝeme trenata en librojrimeno. -Valorega rekompenco por via elverŝita sango, ke Nurnberga butikisto -nun volvas vin ĉirkaŭ kuko, aŭ, en pli feliĉa okazo, franca -tragediverkisto vin ŝraŭbas sur altajn irbastonojn kaj tiras vin per -metalfadenoj. Ha, ha, ha! - -Spiegelberg, _trinkas_. -- Legu Jozefon, mi vin petas pri tio. - -Moor. -- Fi, fi al la sensuka tempaĝo de kastritoj, kiu taŭgas por -nenio, nur por remaĉadi la farojn de la antaŭa tempo kaj kripligi per -komentarioj la heroojn de la antikveco kaj sensencigi ilin per -tragedioj. La forto de la lumboj malaperis, kaj nun biera feĉo devas -helpi pluplanti la homan genton. - -Spiegelberg. -- Teo, frato, teo! - -Moor. -- Ili baras al si la sanan naturon per sensencaj konvencioj, -ne kuraĝas eltrinki glason, ĉar ili devas trinki nepre pro ies sano, --- ili lekas la botpurigiston, ke li ilin protektu ĉe lia eminenta -moŝto, kaj ili regalas per la piedo la mizerulon, kiun ili ne timas. -Ili adoras sin reciproke pro tagmanĝo kaj estas pretaj veneni sin -reciproke pro matraco, kiun ĉe aŭkcio iu forŝiris de ili per -plidono. Ili kondamnas la sadukeon, kiu ne venas sufiĉe diligente en -la preĝejon, kaj ili prikalkulas siajn procentegojn ĉe la altaro; ili -genufleksas, por ke ili povu bone etendi la trenaĵon de sia vesto, --- ne deturnas okulon de la pastro, por ke ili vidu, kiel lia peruko -estas frizita. Ili svenas, kiam ili vidas sangantan anseron, kaj -plaŭdas per la manoj, kiam ilia konkuranto iras bankrote de la -borso.... Kiel ajn varme mi premis al ili la manojn... «nur unu -tagon ankoraŭ»... vane! En malliberejon la hundon!... Petoj, ĵuroj, -larmoj.... (_Piedfrapante la plankon._) Infero kaj diablo! - -Spiegelberg. -- Kaj pro iaj kelkaj miloj da favaj dukatoj... - -Moor. -- Ne! mi ne volas pensi pri tio! Ke mi enpremu mian korpon en -korseton kaj mi laĉu mian volon per leĝoj! La leĝo faris limakan iron -el tio, kio devis fariĝi flugo de aglo. La leĝo kreis ankoraŭ neniun -grandan homon, sed la libereco elkovas kolosojn kaj ekstremaĵojn. -Ili enpalisas sin en la peritoneon de tirano, penas plaĉi al la -kapricoj de lia stomako kaj lasas sin premi per la ventoj de liaj -intestoj. Ha, se la spirito de Hermano ankoraŭ bruletus en lia -cindro! Oni metu min antaŭ anaron da knabegoj kiel mi, tiam Germanujo -fariĝos respubliko, kontraŭ kiu Romo kaj Sparto estos monaĥinejoj! -(_Li ĵetas la spadon sur la tablon kaj leviĝas._) - -Spiegelberg, _suprensaltante_. -- Brave! Bravisime! Vi venigas min -rekte al la ĝusta ĉapitro. Mi diros al vi ion en la orelon, Moor, kio -jam de longe min okupas, -- kaj vi estas la ĝusta homo por tio... -drinku, frato, drinku!... Kiel plaĉas al vi, se ni fariĝus hebreoj -kaj ni denove restarigus la regnon? - -Moor, _ridas el la tuta gorĝo_. -- Ha, nun mi komprenas, nun mi -komprenas, -- vi volas eligi el modo la prepucion, ĉar la barbiro -forprenis jam vian? - -Spiegelberg. -- Ha, vi, malfaremulo! Estas vero, ke mi per stranga -okazo estas jam antaŭe cirkumcidita. Sed diru, ĉu ĝi ne estas sprita -kaj kuraĝa plano? Ni dissendos manifeston al ĉiuj kvar flankoj de la -mondo, kaj ni vokos al Palestino ĉion, kio ne manĝas porkan viandon. -Tiam mi pruvos per konvinkaj dokumentoj, ke Herodo, la kvaronprinco, -estis mia praprapatro kaj tiel plu. Jen ĝi estos venka kriado, mia -kara, kiam ili denove elrampos supren kaj povos rekonstrui -Jeruzalemon! Poste tuj la Turkojn for el Azio, dum la fero estas -ankoraŭ varmega, -- haki cedrojn sur la Libano, konstrui ŝipojn, kaj -la tuta popolo brokantu per malnovaj pasamentoj kaj bukoj. Dume.... - -Moor, _ridetante prenas lian manon_. -- Kamarado! al la malsaĝaj -petoloj venis nun fino. - -Spiegelberg, _mirigite_. -- Fi, vi ja ne volos ludi la rolon de -erarinta filo? Tia knabego kiel vi, kiu per la spado pli gratis sur -vizaĝoj, ol tri kancelariuloj en la daŭro de superjaro skribis en la -libron de ordonoj! Ĉu mi revoku en vian memoron la historion pri la -granda hunda kadavro? Ha, mi devas repentri al vi denove vian propran -figuron, -- tio ĉi enblovos fajron en viajn vejnojn, se nenio alia -vin plu entuziasmigas. Ĉu vi memoras ankoraŭ, kiel la sinjoroj de la -kolegio forpafigis piedon al via dogo, kaj vi pro revenĝo ordonis -faston en la tuta urbo? Oni koleris pri via ordono; sed vi, ne -mallaborema, lasas foraĉeti por vi la tutan viandon en la tuta urbo -tiamaniere, ke post ok horoj ne restas jam eĉ unu osto en la tuta -ĉirkaŭaĵo kaj la prezo de la fiŝoj komencas leviĝi. Urbestraro kaj -urbanaro krias pri venĝo. Ni, studentoj, vigle eliras en la nombro de -dek sep centoj, kun vi antaŭ la fronto, kaj viandistoj kaj tajloroj -kaj butikistoj malantaŭe, kaj hotelistoj, barbiroj kaj ĉiuj metiistaj -korporacioj, kaj ili krias, ke ili bombardos la urbon, se oni tuŝos -al la studentoj eĉ unu haron. Tiam la afero finiĝis, kiel la pafado -ĉe Hornbergo, kaj ili devis foriri kun longa nazo. Vi venigas -doktorojn, tutan kuracistan konsiliĝon, kaj vi proponis tri dukatojn, -se iu volos skribi recepton por la hundo. Ni esperis, ke la sinjoroj -havos tro multe da honoro en si kaj diros «ne», kaj ni jam -antaŭdecidis, ke ni ilin devigu perforte. Sed tio ĉi estis senbezona, -la sinjoroj interbatis sin pro la tri dukatoj, kaj per konkura -marĉando la prezo falis ĝis tri bacoj; en unu horo estis skribitaj -dek du receptoj, tiamaniere, ke la besto baldaŭ kadavriĝis. - -Moor. -- Malnoblaj kanajloj! - -Spiegelberg. -- La funebra soleno estas aranĝata en plena parado, -funebraj versaĵoj pri la hundo en granda amaso, kaj ni elmarŝis en -la nokto, ĉirkaŭ mil personoj, havante lanternon en unu mano kaj -niajn spadojn en la alia, kaj tiel ni iris tra la urbo kun sonorigado -kaj tintado, ĝis la hundo estis enterigita. Tiam komenciĝis -manĝegado, kiu daŭris ĝis lumo matena; poste vi dankis la sinjorojn -por la kora kondolenco kaj vi lasis vendi la viandon por duono de la -prezo. «Mort de ma vie!» tiam oni respektis nin, kiel garnizonon en -militakirita fortikaĵo.... - -Moor. -- Kaj vi ne hontas fanfaroni per ĉi tio? Vi ne havas eĉ tiom -da hontemeco, por honti pro tiuj petoloj? - -Spiegelberg. -- Iru, iru! vi ne estas plu Moor. Ĉu vi memoras -ankoraŭ, kiel milfoje vi, tenante la botelon en la mano, mokadis la -maljunan avarulon kaj diradis, ke li ĉiam plu nur kolektu kaj ŝparu, -kaj vi por tio drinkkrevigos vian gorĝon? Ĉu vi memoras ankoraŭ? he? -vi memoras ankoraŭ? Ho, vi, malpia, mizera fanfaronisto! tio estis ja -parolita vire kaj nobele, sed.... - -Moor. -- Malbenita vi estu, ke vi min rememorigas pri tio! Malbenita -mi estu, ke mi tion ĉi diris! Sed ĝi estis nur en la ebrieco de la -vino, kaj mia koro ne aŭdis, kion mia lango fanfaronis. - -Spiegelberg, _balancas la kapon_. -- Ne, ne, ne! Tio ĉi ne povas -esti. Ne eble, frato, vi ne povas tiel opinii serioze. Diru, frateto, -ĉu ne la mizero vin tiel agordas? Venu, mi rakontos al vi peceton el -miaj bubaj jaroj. Mi havis tiam apud mia domo foson, kiu, se preni la -plej malmulte, havis almenaŭ ok futojn da larĝeco, kaj ni, buboj, -konkure penadis transsalti ĝin. Sed la penado estis vana. Pum! vi jam -kuŝis, kaj oni mokis kaj ridis pri vi kaj superĵetadis vin per -neĝbuloj. Apud mia domo kuŝis sur ĉeno la hundo de ĉasisto, tre -mordema bestego, kiu kaptadis kiel fulmo la knabinojn per la rando de -la vesto, kiam ili ne rimarkis kaj iris tro proksime. Nu, por mi ĝi -estis la plej kora ĝojo inciti la hundon, kie mi nur povis, kaj mi -preskaŭ krevis de ridado ĉiufoje, kiam la kanajlo min tiam tiel -kolerege rigardis kaj tiel volonte sin ĵetus sur min, se ĝi nur -povus. -- Kio okazis? Unu fojon mi denove faras al ĝi tiel, kaj mi -ĵetas al ĝi ŝtonon en la ripon tiel forte, ke de furiozo la besto -deŝiras sin de la ĉeno kaj ĵetas sin al mi, kaj mi, kiel pelata de -ĉiuj diabloj, forkuras per ĉiuj fortoj.... Fulmo kaj tondro! jen -estas ĝuste la malbenita foso antaŭ mi! Kion fari? La hundo min jam -atingas, kaj ĝi estas furioza, -- tial, rapide decidite, mi faras -salton -- kaj mi troviĝas transe. Al tiu ĉi salto mi devis danki mian -vivon, ĉar la bestego disŝirus min al pecetoj. - -Moor. -- Sed por kio vi nun tion ĉi rakontas? - -Spiegelberg. -- Por tio, ke vi vidu, kiel la fortoj kreskas en la -mizero. Tial mi ne ektimas, kiam venas ekstremeco. La kuraĝo kreskas -kune kun la danĝero; la forto grandiĝas en premateco. La sorto -kredeble volas fari el mi grandan homon, ĉar ĝi metas al mi sur la -vojon tiom da malhelpoj. - -Moor, _malkontente_. -- Mi ne scias, por kio ni ankoraŭ devus havi -kuraĝon kaj ne havis ĝin. - -Spiegelberg. -- Tiel? Kaj vi volas do lasi, ke viaj talentoj en vi -aerdisiĝu? ke viaj kapabloj enteriĝu? Ĉu vi opinias, ke viaj petoloj -en Lepsiko prezentas la limojn de homa sprito? Ni venu antaŭe en la -grandan mondon -- Parizon, Londonon, -- kie oni ricevas vangofrapojn, -se oni iun salutas per la nomo de honesta homo. Jen tie estas -efektiva kora plezuro, kiam oni praktikas la metion en grandaj -mezuroj. Vi miros, vi larĝe malfermos la okulojn! Atendu, kaj kiel -oni falsofaras skribon, trompoturnas ludostojn, disrompas serurojn -kaj elŝutas el kofroj ilian internaĵon, -- tion ĉi vi ankoraŭ -lernos de Spiegelberg! Sur la unua renkontita pendingo oni devas -pendigi tiun kanajlon, kiu kun rektaj fingroj volas morti de malsato. - -Moor, _distrite_. -- Kiel? vi progresis ankoraŭ pli? - -Spiegelberg. -- Ŝajnas al mi, ke vi ne havas konfidon al mi. Atendu, -lasu min antaŭe varmiĝi, tiam vi vidos miraklojn! Via cerbeto -renversiĝos en via kranio, kiam mia naskema sprito akuŝiĝos. (_Levas -sin, flamiĝe._) Kiel lume fariĝas en mi! Grandaj ideoj elkrepuskiĝas -en mia animo! Gigantaj planoj fermentas en mia kreema kranio. -Malbenita dormemeco (_Frapante al si la kapon._) ĝis nun katenis -miajn fortojn, baris kaj jugis miajn intencojn! Mi vekiĝas, mi -sentas, kiu mi estas, kiu mi devas fariĝi! - -Moor. -- Vi estas malsaĝulo. La vino fanfaronas el via cerbo. - -Spiegelberg, _pli flamiĝe_. -- «Spiegelberg, -- oni diros, -- ĉu vi -estas sorĉisto, Spiegelberg?» -- «Estas domaĝe, ke vi ne fariĝis -generalo, Spiegelberg, -- diros la reĝo, -- vi forpelus la Aŭstrojn -tra butontruo.» -- «Jes, -- krios la doktoroj, -- ĝi estas -nepardonebla, ke tiu homo ne studis la medicinon, li certe elpensus -novan pulvoron kontraŭ la kropo.» -- «Ha, kial li ne dediĉis sin -speciale al la politika ekonomio, -- ĝemos en siaj kabinetoj la -diversaj Sully'oj, -- li el ŝtonoj elsorĉus luidorojn.» Kaj pri -Spiegelberg oni parolados en la oriento kaj en la okcidento, kaj en -koton oni vin ĵetos, vi, timemuloj, vi, bufoj, dum Spiegelberg kun -etenditaj flugiloj flugos al la templo de la senmorta gloro. - -Moor. -- Feliĉan vojon! Levu vin per kolonoj de malhonoro al la supro -de la gloro. En la ombro de miaj prapatraj arbaretoj, en la brakoj de -mia Amalio, logas min plezuro pli nobla. Jam en la pasinta semajno mi -skribis al mia patro pri pardono, mi ne kaŝis antaŭ li eĉ la plej -malgrandan cirkonstancon, kaj kie estas sincereco, tie estas ankaŭ -kompato kaj helpo. Ni diru al ni reciproke adiaŭ, Maŭrico. Ni vidas -nin hodiaŭ kaj neniam plu. La poŝto venis. La pardono de mia patro -estas jam interne de la muroj de tiu ĉi urbo. - -(_Aperas Schweizer, Grimm, Roller, Schufterle kaj Razmann._) - -Roller. -- Ĉu vi scias, ke oni nin serĉas? - -Grimm. -- Ke ni eĉ unu minuton ne estas certaj, ke oni nin tuj ne -arestos? - -Moor. -- Ĝi min ne mirigas. Fariĝu, kio volas! Ĉu vi ne vidis -Schwarzon? Ĉu li ne diris al vi pri letero, kiun li havas por mi? - -Roller. -- Jam longe li vin serĉas, mi supozas ion tiuspecan. - -Moor. -- Kie li estas? kie? kie? (_Volas rapide foriri._) - -Roller. -- Restu! Ni diris al li, ke li venu ĉi tien. Vi tremas? - -Moor. -- Mi ne tremas. Kial mi devus tremi? Kamaradoj, tiu ĉi -letero.... Ĝoju kun mi! Mi estas la plej feliĉa homo sub la suno, -- -kial mi devus tremi? - -(_Aperas Schwarz._) - -Moor, _kuras al li renkonte_. -- Frato, frato! la leteron! la -leteron! - -Schwarz, _donas al li la leteron, kiun li rapidege malfermas_. -- -Kio al vi estas? vi ja fariĝis pala kiel la muro! - -Moor. -- La skribkaraktero de mia frato! - -Schwarz. -- Kion do tie faras Spiegelberg? - -Grimm. -- La homo estas freneza. Li faras gestojn, kiel ĉe la malsano -de Sankta Vito. - -Schufterle. -- Lia prudento turniĝas. Mi pensas, ke li faras versojn. - -Razmann. -- Spiegelberg! He, Spiegelberg! La kanajlo ne aŭdas. - -Grimm, _skuas lin_. -- Homo! ĉu vi sonĝas, aŭ....? - -Spiegelberg, _kiu la tutan tempon en la angulo de la ĉambro faradis -pantomimojn de projektofaranto, suprensaltas sovaĝe_. -- «La bourse -ou la vie!» (_Li kaptas Schweizeron ĉe la kolo, kaj tiu trankvile -ĵetas lin al la muro. Moor faligas la leteron kaj rapide elkuras. -Ĉiuj salte leviĝas._) - -Roller, _krias post la elkurinto_. -- Moor! Kien vi kuras? Kion vi -faras? - -Grimm. -- Kio estas al li? Kio estas al li? Li estas pala kiel -kadavro. - -Schweizer. -- Belaj novaĵoj ĝi kredeble estas! Ni rigardu! - -Roller, _levas la leteron de la tero kaj legas_. -- «Malfeliĉa -frato!» -- la komenco sonas gaje -- «Nur per mallongaj vortoj mi -devas al vi raporti, ke via espero ne plenumiĝis. La patro komisiis -min diri al vi, ke vi iru, kien kondukas vin viaj malhonoraj agoj. Li -ankaŭ diras, ke vi faru al vi nenian esperon plorakiri iam pardonon -ĉe liaj piedoj, se vi ne volas atendi, ke en la subteraĵoj de liaj -turoj oni regaladu vin per akvo kaj pano tiel longe, ĝis viaj haroj -elkreskos kiel aglaj plumoj, kaj viaj ungoj fariĝos kiel ungegoj de -birdoj. Tio ĉi estas liaj propraj vortoj. Li ordonas al mi fini la -leteron. Adiaŭ por ĉiam! Mi vin bedaŭras. -- Francisko de Moor.» - -Schweizer. -- Sukerdolĉa frateto, efektive! Francisko estas nomata -tiu kanajlo? - -Spiegelberg, _senbrue alpaŝante_. -- Oni parolas pri akvo kaj pano? -Bela vivo! Nu, mi ion alian elzorgis por vi! Ĉu mi ne diris, ke fine -mi devas pensi por vi ĉiuj? - -Schweizer. -- Kion la ŝafa kapo diras? La azeno volas pensi por ni -ĉiuj? - -Spiegelberg. -- Leporoj, kripluloj, lamaj hundoj vi ĉiuj estas, se vi -ne havas la kuraĝon, por riski ion grandan! - -Roller. -- Nu, tio efektive ni estus, vi estas prava! sed ĉu ĝi -elŝiros nin el tiu ĉi malbenita situacio, tio, kion vi volas riski? -Ĉu ĝi elŝiros? - -Spiegelberg, _kun fiera rido_. -- Mizera simplulo! elŝiri el tiu ĉi -situacio? ha, ha, ha! elŝiri el tiu ĉi situacio? Kaj pli multe via -fingringo da cerbo ne pretendas? Kaj kun tio ĉi via ĉevalino iras jam -al la stalo? Spiegelberg estus hunda semo, se li per tio ĉi volus eĉ -komenci. Heroojn, mi diras al vi, baronojn, princojn, diojn ĝi faros -el vi! - -Razmann. -- Tio ĉi estas tro multe por unu fojo, efektive! Sed ĝi -estos kredeble kolrompa laboro, ĝi kostos kredeble almenaŭ la kapon? - -Spiegelberg. -- Ĝi postulas nenion krom kuraĝo, ĉar koncerne la -saĝon, mi ĉion prenas sur min. Kuraĝon, mi diras al vi, Schweizer, -kuraĝon, Roller, Grimm, Razmann, Schufterle! Kuraĝon! - -Schweizer. -- Kuraĝon? Se nur tio ĉi estas bezona, kuraĝon mi havas -sufiĉe, por iri nudapiede tra la mezon de la infero. - -Schufterle. -- Sufiĉe da kuraĝo, por boksi sub minacanta pendingo kun -la diablo mem pro mizera pekulo. - -Spiegelberg. -- Tio ĉi al mi plaĉas! Se vi havas kuraĝon, tiam iu el -vi elpaŝu kaj diru, ke li havas ankoraŭ ion por perdi kaj ne ĉion -por gajni! - -Schwarz. -- Efektive, estus io por perdi, se mi volus perdi tion, -kion mi povas ankoraŭ gajni! - -Razmann. -- Jes, al la diablo! kaj estus io por gajni, se mi volus -tion gajni, kion mi ne povas perdi. - -Schufterle. -- Se mi devus tion perdi, kion mi kredite portas sur mia -korpo, tiam mi en ĉiu okazo morgaŭ havus nenion plu por perdi. - -Spiegelberg. -- Sekve nu! (_Li stariĝas meze inter ili kun ĵuriga -tono._) Se ankoraŭ unu guto da germana heroa sango fluas en viaj -vejnoj, -- venu! Ni enloĝiĝos en la bohemaj arbaroj, tie ni kunmetos -bandon da rabistoj kaj... kion vi tiel rigardegas min? Ĉu via iometo -da kuraĝo jam elvaporiĝis? - -Roller. -- Certe, vi estas ne la unua fripono, kiu forgesis pri la -alta pendingo... kaj tamen... kian alian elekton ni nun ankoraŭ -havus? - -Spiegelberg. -- Elekton? Kion? nenion vi havas por elekti! Ĉu vi -volas kuŝi en la malliberejo de ŝulduloj kaj tie putri ĝis oni -trumpetos la tagon de lasta juĝo? Ĉu vi volas turmentiĝi per -ŝovelilo kaj terbatilo pro peco da seka pano? Ĉu vi volas antaŭ la -fenestroj de la homoj elpremi bagatelan almozon per strata kantado? -Aŭ ĉu vi volas enskribiĝi en la soldataron -- estas ankoraŭ demando, -ĉu oni konfidos al viaj vizaĝoj -- kaj tie sub la hipoĥondria humoro -de ordonema kaporalo antaŭtempe submeti vin al la suferoj de la -infera purigejo? aŭ tintante promenadi laŭ la takto de tamburo? aŭ en -la punlaboreja paradizo treni kun vi la tutan fermagazenon de -Vulkano? Vidu, tion ĉi vi havas por elekti, tio ĉi estas ĉio, kion vi -povas elekti! - -Roller. -- Tute malprava tamen Spiegelberg ne estas. Mi ankaŭ jam -resumis miajn planojn, sed ili fine ĉiam revenas al unu punkto. Ĉu -ne estus bone, mi diris al mi, se vi sidiĝus kaj kunŝmirus ian -poŝlibron, aŭ almanakon, aŭ ion similan, kaj pro la groŝo skribus -recenzojn, kiel estas nun modo? - -Schufterle. -- Al la diablo! viaj konsiloj estas proksimaj al miaj -projektoj. Mi pensis en mi mem, ĉu ne estus bone, se vi fariĝus -pietisto kaj ĉiusemajne aranĝus viajn horojn de edifado? - -Grimm. -- Trafite! Kaj se tio ĉi ne bone iros, tiam fariĝi ateisto! -Ni povus bati la buŝojn al la kvar evangeliistoj, ni zorgus pri tio, -ke la ekzekutisto forbruligu nian libron, kaj tiamaniere ĝi estus -aĉetata en grandega amaso. - -Razmann. -- Aŭ ni komencus atakadon kontraŭ la Francoj. Mi konas -unu doktoron, kiu konstruis al si domon sole per hidrargo, kiel diras -la surskribo sur la doma pordo. - -Schweizer, _leviĝas kaj donas al Spiegelberg la manon_. -- Maŭrico, -vi estas granda homo! aŭ blinda porko trovis glanon. - -Schwarz. -- Bonegaj planoj! Belaj negocoj! Kiel la grandaj spiritoj -ja simpatias! Nun mankas ankoraŭ, ke ni fariĝu virinoj kaj -parigistinoj, aŭ ke ni elmetu por vendado nian virgecon. - -Spiegelberg. -- Ŝercoj, ŝercoj! Kaj kio vin malhelpas esti preskaŭ -ĉio kune en unu persono? Mia plano en ĉiu okazo puŝos vin plej -alten, kaj krom tio vi havos ankoraŭ gloron kaj senmortecon! Vidu, -mizeruloj! ankaŭ pri tio oni devas pensi, pri la postmorta gloro, la -dolĉa sento de neforgesebleco. - -Roller. -- Kaj plej supre en la nomaro de honestaj homoj! Vi estas -majstra parolisto, Spiegelberg, se oni bezonas el honesta homo fari -kanajlon. Sed diru do, kie estas Moor? - -Spiegelberg. -- Honesta, vi diras? Ĉu vi pensas, ke vi poste estos -malpli honesta, ol vi estas nun? Kion vi nomas honesta? Depreni al -riĉaj avaruloj de ilia kolo trionon de la zorgoj, kiuj nur forpelas -de ili la oran dormon, doni liberan kuron al la haltinta mono, -reordigi la egalpezon de havoj, -- per unu vorto, denove revenigi la -oran tempaĝon, liberigi Dion de kelkaj tedaj pensiuloj, ŝparigi al -li militon, peston, karan tempon kaj doktorojn, -- vidu, tion ĉi mi -nomas esti honesta, tion ĉi mi nomas esti valora ilo en la mano de la -Providenco; kaj ĉe ĉiu rostaĵo, kiun oni manĝas, havi la flatan -konscion, ke ĝin akiris al vi via ruzeco, via leona kuraĝo, via nokta -maldormado, esti respektata de grandaj kaj malgrandaj.... - -Roller. -- Kaj fine kun vivanta korpo leviĝi al la ĉielo, kaj malgraŭ -fulmotondro kaj vento, malgraŭ la manĝegema stomako de la maljuna -avino, la tempo, sub la suno kaj luno kaj ĉiuj steloj pendi en la -aero, kie eĉ la senprudentaj birdoj de la ĉielo, allogitaj de nobla -avideco, muzikas sian ĉielan koncerton, kaj la vostoportantaj anĝeloj -aranĝas sian sanktegan sinedrion? ne vere? Kaj dum monarĥoj kaj -potenculoj estas konsumataj de tineoj kaj vermoj, vi havos la honoron -akceptadi vizitojn de la reĝa birdo de Jupitero? Maŭrico, Maŭrico, -Maŭrico! gardu vin! gardu vin kontraŭ la tripieda besto! - -Spiegelberg. -- Kaj tio ĉi vin timigas, lepora koro? Jam ne unu -universala genio, kiu povus reformi la mondon, forputris ja en la -senfeligejo, kaj tamen ĉu oni ne parolas pri tia homo en la daŭro de -jarcentoj, jarmiloj, dum tiu aŭ alia reĝo aŭ princo estus tute -forsilentita en la historio, se lia historiisto ne timus la manklokon -en la tabelo de intersekvado, kaj se la libro de tiu ĉi verkisto ne -gajnus per tio kelkajn oktavajn paĝojn, por kiuj la eldonisto pagas -al li kontantan monon. Kaj se la migranto vidos vin tiel fluganta kaj -refluganta en la vento, li murmuros al si mem: «tiu ĉi certe ne -havis akvon en la cerbo», kaj li ekĝemos pri la mizeraj tempoj. - -Schweizer, _frapas lin sur la ŝultron_. -- Majstre, Spiegelberg! -majstre! Kial, al la diablo, vi tie ĉi staras sendecide? - -Schwarz. -- Kaj se ĝia nomo eĉ estus prostitucio, -- kio do sekvas? -Ĉu oni ne povas por ĉiu okazo ĉiam havi ĉe si pulvoreton, kiu vin -tute silente ekspedos trans la Aĥeronon, kie neniu koko pri tio -pepos? Ne, frato Maŭrico! via propono estas bona, tiel diras ankaŭ -mia kateĥismo. - -Schufterle. -- Al la diablo! Mia ankaŭ ne parolas alie. Spiegelberg, -vi min varbis. - -Razmann. -- Vi, kiel dua Orfeo, endormigis per via kantado la -kriantan bestegon, mian konsciencon. Prenu min tutan, kiel mi nun -staras! - -Grimm. -- «Si omnes consentiunt ego non dissentio». Perfekte kaj -sen komo. En mia kapo nun estas aŭkcio: pietistoj, ĉarlatanoj, -recenzantoj kaj friponoj, -- kiu plej multe proponos, tiu min havos. -Prenu tiun ĉi manon, Maŭrico! - -Roller. -- Kaj vi ankaŭ, Schweizer? (_Donas al Spiegelberg la -dekstran manon._) Tiel mi fordonas mian animon al la diablo. - -Spiegelberg. -- Kaj vian nomon al la steloj! Kio grava ĝi estas, kien -iras la animo? Se amasoj da antaŭrajdantaj kurieroj anoncas pri nia -veno, tiel ke la satanoj sin feste ornamas, elviŝas al si la -miljaran fulgon el la okulharoj, kaj miriadoj da kornitaj kapoj -elŝovas sin el la fumanta tubo de siaj sulfuraj kamenoj, por vidi -nian enveturon! Kamaradoj! (_Suprensaltas._) Kuraĝe, kamaradoj! Kio -en la mondo egalvaloras tiun ĉi ebriecon de entuziasmo? Venu, -kamaradoj! - -Roller. -- Kviete, kviete! Kien? La besto devas ankaŭ havi sian -kapon, infanoj! - -Spiegelberg, _kolere_. -- Kion la ŝanceliĝanto predikas? Ĉu la kapo -ne staris jam prete, antaŭ ol iu membro sin movis? Sekvu min, -kamaradoj! - -Roller. -- Trankvile, mi diras. Ankaŭ la libereco devas havi sian -sinjoron. Sen reganto Romo kaj Sparto pereis. - -Spiegelberg, _mole_. -- Jes, atendu, Roller estas prava. Kaj ĝi devas -esti luma kapo. Vi komprenas? rafinita, politika kapo ĝi devas esti. -Jes, kiam mi prezentas al mi, kio vi estis antaŭ unu horo, kaj kio vi -estas nun, -- kio vi nun estas dank' al feliĉa ideo.... Jes, certe, -certe vi devas havi ĉefon. Kaj tiu, kiu elpensis tiun ideon, -- diru -al mi, ĉu li ne estas kredeble luma, politika kapo? - -Roller. -- Se oni povus esperi, se oni povus revi... sed mi timas, ke -li tion ĉi ne faros. - -Spiegelberg. -- Kial ne? Diru ĝin kuraĝe, amiko! Kiel ajn malfacile -estas konduki la batalantan ŝipon kontraŭ la ventoj, kiel ajn peze -ĝi premas, la ŝarĝo de la kronoj, -- diru ĝin sentime, Roller! eble -li tamen tion ĉi faros. - -Roller. -- Kaj rompita estas ĉio, se li tion ĉi ne faros. Sen Moor ni -estas korpo sen animo. - -Spiegelberg, _kolere deturniĝas de li_. -- Azeno! - -Moor, _eniras en sovaĝa ekscito kaj malkviete kuradas en la ĉambro -tien kaj reen, al si mem_. -- Homoj! homoj! Malicaj, hipokritaj -krokodilidoj! Iliaj okuloj estas akvo, iliaj koroj estas fero! Kisoj -sur la lipoj, glavoj en la brusto! Leonoj kaj leopardoj nutras iliajn -idojn, korvoj manĝigas kadavrojn al iliaj infanoj... kaj li... li.... -Malbonecon mi lernis toleri, mi povas rideti, kiam mia plej granda -malamiko trinkas la sangon de mia propra koro pro mia sano, -- sed se -samsanga amo fariĝas perfidulo, se patra amo fariĝas Megero... ho, -tiam ekflamiĝu, vira trankvileco, sovaĝiĝu kiel tigro, vi, kvieta -ŝafo! Kaj ĉiu fibro streĉiĝu por kolerego kaj ekstermado! - -Roller. -- Aŭdu, Moor! Kia estas via opinio? Vivo de rabistoj estas -ja ankaŭ pli bona ol kuŝi kun akvo kaj pano en la subteraĵo de -turo? - -Moor. -- Kial tiu spirito ne eniris en tigron, kiu hakas sian -furiozan dentaron en homan karnon? Ĉu tio ĉi estas patra fideleco? -Ĉu tio ĉi estas amo por amo? Mi volus esti urso kaj inciti la ursojn -de la norda lando kontraŭ tiu ĉi gento de mortigistoj.... Pento, kaj -tamen nenia pardono!... Ho, mi venenus la oceanon, por ke ili trinku -morton el ĉiuj fontoj! Konfido, nevenkebla certeco, kaj nenia -kompato! - -Roller. -- Aŭskultu do, Moor, kion mi diras al vi! - -Moor. -- Ĝi estas nekredebla, ĝi estas sonĝo, ĝi estas trompiĝo de -la sentoj! Tia kortuŝanta peto, tia viva priskribo de la mizero kaj -de la larma pento, -- sovaĝa besto fandiĝus de kompato! Ŝtonoj -elverŝus larmojn, kaj tamen... oni rigardus ĝin kiel malamikan -paskvilon kontraŭ la homa gento, se mi ĝin rakontus... kaj tamen, -tamen... ho, se mi tra la tuta naturo povus blovi per la korno de -ribelo, konduki aeron, teron kaj maron batale kontraŭ la hiena gento! - -Grimm. -- Aŭskultu do, aŭskultu! Pro furiozeco vi ja nenion aŭdas. - -Moor. -- For, for de mi! Ĉu via nomo ne estas homo? Ĉu vin ne -naskis virino? For de miaj okuloj, vi kun la homa vizaĝo! Mi tiel -neesprimeble lin amis! tiel amis neniu filo; mil vivojn mi por li.... -(_Furioze piedobatas la teron._) Ha! kiu volus doni al mi nun glavon -en la manon, por haki brulan vundon al tiu vipero! Kiu volus diri al -mi, kie mi la koron de ĝia vivo povus atingi, frakasi, neniigi, -- li -estus mia amiko, mia anĝelo, mia Dio, -- mi lin adorus! - -Roller. -- Ĝuste tiaj amikoj ni ja volas esti, lasu do vin -prudentigi! - -Schwarz. -- Venu kun ni al la bohemaj arbaroj! Ni volas kolekti -bandon da rabistoj, kaj vi.... (_Moor rigardas lin fikse._) - -Schweizer. -- Vi estu nia hetmano! Vi devas esti nia hetmano! - -Spiegelberg, _furioze ĵetas sin sur seĝon_. -- Sklavoj kaj -senkuraĝuloj! - -Moor. -- Kiu inspiris al vi tiun vorton? Aŭdu, homo! (_Forte kaptante -Schwarzon._) tion ĉi vi prenis ne el via homa animo! Kiu inspiris al -vi la vorton? Jes, per la morto mi ĵuras! ni tion faros! ni tion -devas fari! la ideo meritas adoradon.... Rabistoj kaj mortigistoj!... -Mi ĵuras per mia animo, mi estas via hetmano! - -Ĉiuj, _kun brua krio_. -- Vivu la hetmano! - -Spiegelberg, _suprensaltante, al si mem_. -- Ĝis mi lin transforigos! - -Moor. -- Vidu, nun kvazaŭ katarakto falas de miaj okuloj, -- kia -malsaĝulo mi estis, ke mi volis reiri en la kaĝon! Mia spirito avidas -farojn, mia spiro postulas liberecon.... Mortigistoj! Rabistoj! Kun -tiu ĉi vorto la leĝo ruliĝis sub miajn piedojn.... La homoj kaŝis -antaŭ mi homecon, kiam mi apelaciis al homeco, -- flugu do for de mi, -simpatio kaj homa indulgeco! -- Mi ne havas plu patron, mi ne havas -plu amon, kaj sango kaj morto forgesigu min, ke io iam estis al mi -kara! -- Venu, venu! -- Ho, mi faros al mi teruran amuzon.... estas -decidite, mi estas via hetmano! Kaj bravulo estos tiu majstro inter -vi, kiu plej sovaĝe bruligos, plej kruele mortigos, -- ĉar mi diras -al vi, li estos rekompencita reĝe. Stariĝu ĉirkaŭ mi, ĉiu el vi, kaj -ĵuru al mi fidelecon kaj obeadon ĝis la morto! Ĵuru ĝin al mi per -tiu ĉi vira dekstra mano! - -Ĉiuj, _donas al li la manon_. -- Ni ĵuras al vi fidelecon kaj -obeadon ĝis la morto! - -Moor. -- Bone, kaj per tiu ĉi vira mano mi ĵuras al vi ĉi tie, ke -fidele kaj kuraĝe mi restos via hetmano ĝis la morto! Tiu ĉi brako -tuj kadavrigos tiun, kiu iam ŝanceliĝos aŭ dubos aŭ retiriĝos! Tion -saman faru al mi ĉiu el vi, se mi rompos mian ĵuron! Ĉu vi estas -kontentaj? (_Spiegelberg kuras furioze tien kaj reen._) - -Ĉiuj, _suprenĵetante la ĉapelojn_. -- Ni estas kontentaj. - -Moor. -- Nu, bone do, tial ni iru! Ne timu morton nek danĝeron, ĉar -super ni reĝas neŝanĝebla fatalo! Ĉiun fine tia difinita tago -atingos, ĉu ĝi estos sur mola lanuga kuseno, ĉu en la kruda tumulto -de la batalo, ĉu sur senkovra pendingo aŭ rado! Unu el ĉio ĉi tio -estas nia sorto! (_Ili foriras._) - -Spiegelberg, _sekvante ilin per la rigardo_. -- Via registro havas -truon: vi forgesis pri veneno. (_Foriras._) - - -Sceno tria. - -En la kastelo de Moor. Ĉambro de Amalio. - -FRANCISKO. AMALIO. - -Francisko. -- Vi deturnas de mi vian rigardon, Amalio? Ĉu mi meritas -malpli ol tiu, kiun la patro malbenis? - -Amalio. -- For! Ha, la amoplena, kompatema patro, kiu sian filon -fordonas al la lupoj kaj monstroj! Hejme li regalas sin per dolĉaj -bonegaj vinoj kaj dorlotas siajn kadukajn membrojn en kusenoj el -lanugo de molanasoj, dum lia granda, admirinda filo suferas mizeron. -Hontu vi, malhomoj! Hontu, vi drakaj animoj, vi, malhonoro de la -homaro! Sian solan filon! - -Francisko. -- Ŝajnus al mi, ke li havas du filojn. - -Amalio. -- Jes, li meritas havi tiajn filojn, kiel vi estas. Sur sia -lito de morto li vane etendos siajn velkajn manojn, por voki sian -Karolon, kaj tremege li retiriĝos, kiam li eksentos la glacie -malvarman manon de sia Francisko. Ho, ĝi estas dolĉa, ĝi estas -dolĉega, esti malbenita de via patro! Diru, Francisko, kara frata -animo, kion oni devas fari, se oni volas esti malbenita de li? - -Francisko. -- Vi fantazias, mia kara, vi estas bedaŭrinda. - -Amalio. -- Ho, mi vin petas, ĉu vi bedaŭras vian fraton? Ne vi, -monstro, vi lin malamas! Vi ja min ankaŭ malamas? - -Francisko. -- Mi vin amas, kiel min mem, Amalio! - -Amalio. -- Se vi min amas, ĉu vi povas rifuzi al mi peton? - -Francisko. -- Nenian, nenian, se ĝi ne estas pli, ol mia vivo. - -Amalio. -- Ho, se estas tiel! Peton, kiun vi plenumos tiel facile, -tiel volonte, -- (_Fiere._) malamu min! Mi devas fariĝi fajroruĝa de -honto, kiam mi pensas pri Karolo kaj rimarkas, ke vi min ne malamas. -Vi ja promesas ĉi tion al mi? Nun iru kaj lasu min, mi tiel forte -volas esti sola! - -Francisko. -- Plej aminda revistino! Kiel forte mi admiras vian -bonan, amoplenan koron! (_Frapetas ŝin sur la bruston._) Ĉi tie, ĉi -tie regis Karolo kiel ia Dio en sia templo; Karolo staris antaŭ vi en -via maldormado, Karolo regis en viaj sonĝoj, la tuta universo -fandiĝis por vi nur en lin solan, lin solan ĝi spegulis, pri li sola -ĝi sonis al vi. - -Amalio, _ekscitite_. -- Jes, efektive, mi ĝin konfesas. Spite al vi, -barbaroj, mi ĝin konfesos antaŭ la tuta mondo, -- mi lin amas! - -Francisko. -- Barbarege, kruele! Tiun ĉi amon tiel rekompenci! -Forgesi ŝin, kiu.... - -Amalio, _suprensaltante_. -- Kiel, min forgesi? - -Francisko. -- Ĉu vi ne metis al li ringon sur la fingron? diamantan -ringon, kiel garantiaĵon de via fideleco! Nu, estas vero, kiele -junulo povus kontraŭstari al la ĉarmoj de malĉastulino? Kiu ankaŭ -povus koleri lin, se nenio pli al li restis por fordoni... kaj ĉu ŝi -ne pagis por ĝi sufiĉege per siaj karesoj, siaj ĉirkaŭprenoj?... - -Amalio, _indigne_. -- Mian ringon al malĉastulino? - -Francisko. -- Fi, fi! tio ĉi estas malnobla. Bone almenaŭ, se nur tio -estus! Ringon, kiel ajn multekosta ĝi estus, oni fine povas ricevi -denove ĉe ĉiu hebreo. Eble, ĝia prilaboro ne plaĉis al li, eble li -ricevis anstataŭ ĝi pli belan. - -Amalio, _ekscitite_. -- Sed _mian_ ringon, mi diras, _mian_ ringon? - -Francisko. -- Nenian alian, Amalio. Ha! tian juvelon, kaj sur mia -fingro, kaj de Amalio! De tiu ĉi loko eĉ la morto ĝin ne deŝirus, -- -ne vere, Amalio? Ne la kosto de la diamanto, ne la arto de la -prilaboro, la amo faras ĝian valoron.... Kara infano, vi ploras? Ve -al tiu, kiu tiujn ĉi karegajn larmojn elpremas el tiaj ĉielaj okuloj! -Ha, kaj se vi ĉion scius, se vi lin mem vidus, se vi lin vidus en lia -_nuna_ formo.... - -Amalio. -- Monstro! kiel? en kia formo? - -Francisko. -- Silentu, silentu, bona animo, ne faru al mi detalajn -demandojn! (_Kvazaŭ al si mem, tamen laŭte._) Se ĝi almenaŭ havus -vualon, tiu abomeninda malvirto, por ke ĝi kaŝu sin antaŭ la okuloj -de la mondo! Sed ĝi elrigardas terure tra la flava plumbokolora okula -rondo; ĝi malkaŝas sin per la mortpala enfalinta vizaĝo, ĝi elturnas -abomene la ostojn; ĝi balbutas per la duona kripligita voĉo, ĝi -predikas terure laŭte per la tremanta kaduka korpo, ĝi trafosas la -plej internan cerbon de la ostoj kaj ĝi rompas la viran forton de la -juneco; ĝi ŝprucigas la pusan ruinigan ŝaŭmon el la frunto kaj -vangoj kaj buŝo kaj el la tuta supraĵo de la korpo en formo de -terura lepro, kaj ĝi sidas abomene en la kavoj de la bruta honta -parto.... Fi, fi! ĝi min naŭzas.... Nazo, okuloj, oreloj -ŝanceliĝas.... Vi vidis tiun mizerulon, Amalio, kiu en nia -kadukulejo malfacile elspiris sian animon, la honto fermetis antaŭ li -sian timeman okulon, -- vi ekkriis «ve al li!» Revoku tiun bildon -ankoraŭ unu fojon en vian animon, kaj vi havos antaŭ vi Karolon! Liaj -kisoj estas pesto, liaj lipoj venenus viajn! - -Amalio, _batas lin_. -- Senhonta blasfemisto! - -Francisko. -- Ĉu vi sentas teruron antaŭ tiu Karolo? ĉu vi sentas -abomenon jam antaŭ la pala pentraĵo? Iru, rigardu lin mem, vian -belan, anĝelan, dian Karolon! Iru, enkaptu lian balzaman spiron kaj -lasu vin mortigi per la ambroziaj odoroj, kiuj vaporas el lia faŭko! -La sola ekspiro de lia buŝo metos vin en tiun nigran mortosimilan -kapturniĝon, kiun donas la odoro de fendiĝanta kadavraĵo kaj la vido -de kadavroplena loko de batalo. - -Amalio, _deturnas sian vizaĝon_. - -Francisko. -- Kia eksplodo de la amo! Kia volupteco en la -ĉirkaŭprenado! Sed ĉu ne estas maljuste kondamni homon pro lia kaduka -eksteraĵo? Eĉ en la plej mizera kriplaĵo de Ezopo povas brili -granda, aminda animo, kiel rubeno en ŝlimo. (_Malice ridetante._) Eĉ -el pustulaj lipoj la amo ja povas.... Kompreneble, se la malvirto -disskuas ankaŭ la fortikecon de la karaktero, se kune kun la ĉasteco -forflugas ankaŭ la virto, kiel la odoro malaperas el velkinta rozo, --- se kune kun la korpo ankaŭ la spirito kripliĝas.... - -Amalio, _ĝoje suprensaltante_. -- Ha! Karolo! Nun mi vin denove -rekonas! Vi estas ankoraŭ tuta, sendifekta! Ĉio estis mensogo! Ĉu -vi ne scias, abomenulo, ke Karolo neniel povas fariĝi tia? -(_Francisko staras kelkan tempon meditante, poste li subite sin -turnas, por foriri._) Kien vi tiel rapidas? Ĉu vi forkuras de via -propra malhonoro? - -Francisko, _kun kovrita vizaĝo_. -- Lasu min, lasu min!... lasu -liberan kuron al miaj larmoj.... Tirana patro! la plej bonan el viaj -filoj tiel fordoni al la mizero, al la ĉirkaŭanta malhonoro.... Lasu -min, Amalio, mi ĵetos min al liaj piedoj, genufleksinte mi lin -petegos, ke la eldiritan malbenon li ŝarĝu sur min, ke li min -senheredigu... min... mian sangon... mian vivon... ĉion.... - -Amalio, _ĵetas sin sur lian kolon_. -- Frato de mia Karolo! bonega, -karega Francisko! - -Francisko. -- Ho, Amalio! kiel mi vin amas por tiu ĉi neŝancelebla -fideleco al mia frato? Pardonu min, ke mi kuraĝis elmeti vian amon al -tiu kruela provo! Kiel bele vi pravigis miajn esperojn! Kun tiuj -larmoj, tiuj ĝemoj, tiu ĉiela indigno... ankaŭ por mi, por mi... niaj -animoj tiel harmoniis.... - -Amalio. -- Ho, ne! tion ĉi ili neniam faris! - -Francisko. -- Ha, ili tiel harmoniis, mi ĉiam pensis, ke ni kredeble -estas dunaskitoj! kaj ke se ne estus la ĉagrena diferenco ekstera, -kiu bedaŭrinde donas malprofiton al Karolo, -- oni konstante nin -interŝanĝadus. Vi estas, mi ofte diradis al mi mem, vi estas ja la -tuta Karolo, lia eĥo, lia plena portreto! - -Amalio, _skuas la kapon_. -- Ne, ne, per la ĉasta lumo de la ĉielo! -eĉ ne unu vejneto de li, eĉ ne unu fajrero de liaj sentoj.... - -Francisko. -- Tiel tute egalaj en niaj inklinoj.... La rozo estis lia -plej amata floro, -- kaj kiun floron mi amis pli ol rozon? Li amis -pasie la muzikon, kaj vi estas atestantoj, vi, steloj, vi ja tiel -ofte vidadis min en la morta silento de la nokto, sidanta ĉe la -fortepiano, dum ĉio ĉirkaŭ mi kuŝis senmove en ombro kaj dormo; kaj -kiel vi povas ankoraŭ dubi, Amalio, se nia amo estis perfekte identa, --- kaj se la amo estas la sama, kiel do povas diferenci la amantoj? - -Amalio, _rigardas lin kun miro_. - -Francisko. -- Estis trankvila, serena vespero, la lasta, antaŭ ol li -forveturis Lepsikon; li prenis min kun si en tiun laŭbon, kie vi tiel -ofte sidadis kune en revoj de amo; longe ni sidis silente, fine li -prenis mian manon kaj diris mallaŭte kun larmoj: mi forlasas Amalion, -mi ne scias... mi antaŭsentas, kvazaŭ ĝi estas por ĉiam... ne forlasu -ŝin, frato! estu amiko por ŝi, estu ŝia Karolo... se Karolo... -neniam revenos.... (_Ĵetas sin genue antaŭ ŝi kaj kisas al ŝi -pasie la manon._) Neniam, neniam, neniam li revenos, kaj mi tion ĉi -promesis al li kun sankta ĵuro! - -Amalio, _resaltante_. -- Perfidulo! Kiel mi vin kaptas! Ĝuste en tiu -laŭbo li ĵurigis min, ke nenia alia amo, se li mortus... vi vidas, -kiel malpie, kiel abomenege vi.... For de miaj okuloj! - -Francisko. -- Vi min ne konas, Amalio, vi min tute ne konas! - -Amalio. -- Ho, mi vin konas, de nun mi vin konas! Kaj vi pretendis, -ke vi estas simila al li! Antaŭ vi li plorus pro mi! Antaŭ vi! Pli -volonte li skribus mian nomon sur la kolonon de malhonoro! Tuj iru -for! - -Francisko. -- Vi min ofendas! - -Amalio. -- Iru, mi diras! Vi ŝtelis de mi karan horon, ĝi estu -dekalkulita al vi de via vivo! - -Francisko. -- Vi min malamas. - -Amalio. -- Mi vin malestimegas, iru! - -Francisko, _piedobatante la plankon_. -- Atendu! vi tremos do antaŭ -mi! Forĵeti min pro almozulo? (_Li kolere foriras._) - -Amalio. -- Iru, kanajlo, nun mi denove estas ĉe Karolo. Almozulo, li -diras? Renversiĝis do la mondo! Almozuloj estas reĝoj, kaj reĝoj -estas almozuloj! La ĉifonojn, kiujn li portas sur si, mi ne ŝanĝus -kontraŭ la purpuro de reĝoj. La rigardo, per kiu li petas almozojn -estas certe granda, reĝa rigardo, -- rigardo, kiu frakasas la lukson, -la paradon, la triumfojn de la granduloj kaj riĉuloj! For en la -polvon, vi, brilanta ornamo! (_Ŝi deŝiras la perlojn de sia kolo._) -Estu malbenitaj, ke vi portas oron kaj arĝenton kaj juvelojn, vi, -grandaj kaj riĉaj! Estu malbenitaj, ke vi festenas ĉe luksaj tabloj! -Estu malbenitaj, ke vi dorlotas viajn membrojn sur molaj kusenoj de -volupto! Karolo! Karolo! Tiele mi vin valoras.... (_Foriras._) - - - - -AKTO DUA - - -Sceno unua. - -FRANCISKO MOOR, _meditante, en sia ĉambro_. - -Francisko. -- Ĝi daŭras por mi tro longe.... La doktoro trovas, ke -li nun resaniĝos, -- la vivo de maljunulo estas eterneco! Kaj nun mi -havus liberan ebenan vojon, se ne estus tiu ĉi ĉagrena persista bulo -da karno, kiu, simile al la sorĉista hundo en la fabeloj, baras al mi -la vojon al miaj trezoroj. - -Sed ĉu miaj projektoj devas sin klini sub la feran jugon de la -meĥanismo? Ĉu mia alte fluganta spirito devas lasi alligi sin per -ĉeno al la limaka irado de la materio? Forblovo de kandelo, kiu jam -sen tio bruletas nur per la lastaj gutoj de sia oleo, -- nenio pli ĝi -estus.... Kaj tamen mi ne volus esti mem la farinto, por ke la homoj -min ne ataku. Mi ne volus lin rekte mortigi, mi volus, ke li mem -mortu. Mi volus fari kiel prudenta kuracisto, nur returnite. Ne bari -al la naturo la vojon per laŭlarĝa streko, sed akceli ĝian propran -iradon. Kaj ni ja havas la eblon plilongigi la kondiĉojn de la vivo, --- kial do ni ne povus ankaŭ mallongigi ilin? - -Filozofoj kaj medicinistoj instruas nin, kiel bonege la humora stato -de la spirito akordiĝas kun la movoj de la materio. Artritaj sentadoj -estas ĉiam akompanataj de malakordo de la meĥanikaj vibracioj, -pasioj difektas la forton de la vivo, troŝarĝita spirito dispremas -la korpon, en kiu ĝi loĝas.... Kiel do, sekve?... Se oni scius -ebenigi al la morto tiun neglatan vojon al la kastelo de la vivo? -pereigi la korpon per la spirito? Ha, ĝi estus originala faro! se oni -povus tion ĉi efektivigi? Faro senkompara! Pripensu, Moor! Tio ĉi -estus artaĵo, kiu meritus, ke vi estu ĝia elpensinto. Oni ja -alkondukis la pretigadon de venenoj preskaŭ al la rango de bonorda -scienco, kaj per eksperimentoj oni devigis la naturon, ke ĝi montru -siajn limojn, tiamaniere, ke oni nun prikalkulas la batojn de la koro -multajn jarojn antaŭe kaj oni diras al la pulso: ĝis tie kaj ne plu! -Ĉu oni ne devus ankaŭ tie ĉi provi siajn flugilojn? - -Kaj kiel mi devos nun aranĝi la laboron, por detrui la dolĉan, pacan -konsenton inter la animo kaj ĝia korpo? Kian specon de sentoj mi -devos elekti? Kiuj plej furioze atakas la floradon de la vivo? -- -_Kolero?_ -- tiu ĉi malsatega lupo tro rapide satiĝas. -- _Zorgo?_ -- -tiu ĉi vermo mordetas tro malrapide. -- _Malĝojo?_ -- tiu ĉi aspido -ŝoviĝas antaŭen tro maldiligente. -- _Timo?_ -- la espero ne -permesas al ĝi tro multe ampleksi. -- Kio? -- Ĉu tio ĉi estas jam -ĉiuj ekzekutistoj de la homo? Ĉu la batalilaro de la morto jam estas -tute elĉerpita?... (_Profunde meditante._) Kiel?... Nu?... Kio? -Ne!... Ha! (_Subite rektiĝante._) _Teruro!_ Kion la teruro ne povas -fari? Kion povas fari prudento aŭ religio kontraŭ la glacia -ĉirkaŭpreno de tiu ĉi giganto?... Kaj tamen? Se li ankaŭ al tiu ĉi -atakego kontraŭstarus? Se li...? Ho, tiam donu vi al mi helpon, -_ĉagrenego_, kaj vi, _pento_, infera Eŭmenido, fosanta serpento, kiu -remaĉas sian manĝon kaj remanĝas sian propran ekskrementon, -- -eternaj detruantinoj kaj eternaj kreantinoj de sia veneno! Kaj vi, -krieganta _sinmemkulpigo_, kiu dezertigas sian propran domon kaj -vundas sian propran patrinon. Kaj ankaŭ vi donu al mi vian helpon, -bonfaraj gracioj mem, dolĉe ridetanta _estinteco_, kaj vi, grandajn -trezorojn promesanta, floranta _estonteco_, montru al li en viaj -speguloj la ĝojojn de la ĉielo, dum via forkuranta piedo elglitiĝas -el liaj avidaj brakoj.... Tiel mi atakos, bato post bato, skuo post -skuo, tiun ĉi kadukan vivon, ĝis venos la lasta el la anaro da -furioj, la malespero!... Triumfo, triumfo! La plano estas preta, -- -malfacila ĝi estis kaj eksterordinare arta, fidebla, certa... ĉar -(_moke_) la tranĉilo de la analizanto trovos ja nenian postesignon de -vundo aŭ de detrua veneno. (_Decide._) Bone do! (_Hermano eniras._) -Ha! _Deus ex machina!_ Hermano! - -Hermano. -- Preta por servi al vi, sinjora moŝto! - -Francisko, _donas al li la manon_. -- Kaj ne al maldankemulo vi -servos. - -Hermano. -- Mi havas pruvojn de tio ĉi. - -Francisko. -- Vi havos pli, tre baldaŭ, tre baldaŭ, Hermano! Mi havas -ion por diri al vi, Hermano. - -Hermano. -- Mi aŭskultas per mil oreloj. - -Francisko. -- Mi konas vin, vi estas decidema homo, -- soldata koro, -haroj sur la lango! Mia patro vin tre ofendis, Hermano! - -Hermano. -- La diablo min prenu, se mi tion ĉi forgesos! - -Francisko. -- Tio ĉi estas la tono de viro! Venĝo konvenas al vira -brusto. Vi plaĉas al mi, Hermano. Prenu tiun ĉi monujon, Hermano. Ĝi -estus pli peza, se mi estus mastro. - -Hermano. -- Tio ĉi estas ja mia ĉiama deziro, sinjora moŝto; mi -vin dankas. - -Francisko. -- Efektive, Hermano? ĉu vi efektive deziras, ke mi estu -mastro? Sed mia patro havas en la ostoj cerbon de leono, kaj mi estas -la pli juna filo. - -Hermano. -- Mi dezirus, ke vi estu la pli maljuna filo, kaj ke via -patro havu en la ostoj cerbon de ftiza knabino. - -Francisko. -- Ha! Kiel tiu ĉi pli maljuna filo vin tiam rekompencus, -kiel li vin levus en la lumon el tiu ĉi malnobla polvo, kiu tiel -malmulte harmonias kun via spirito kaj nobeleco! Tiam vi tuta, kiel -vi nun staras, estus kovrita per oro, kaj per kvar ĉevaloj vi brue -veturus tra la stratoj, certe, kredu al mi! Sed mi forgesas, pri kio -mi volis paroli kun vi. Ĉu vi jam forgesis, Hermano, la fraŭlinon -von Edelreich? - -Hermano. -- Al mil diabloj! Kial vi rememorigas min pri ĉi tio? - -Francisko. -- Mia frato forkaptis ŝin de vi. - -Hermano. -- Li tion ĉi pentos! - -Francisko. -- Ŝi forrifuzis vian amon. Ŝajnas al mi, ke li eĉ -ĵetis vin malsupren de la ŝtuparo. - -Hermano. -- Por tio mi enĵetos lin en la inferon. - -Francisko. -- Li diris, ke oni rakontas al si en la orelojn, ke vi -estis farita inter la viando kaj kreno, kaj ke via patro neniam povis -ekrigardi vin sen tio, ke li batus sin en la bruston kaj ĝemus: «Dio -indulgu min pekulon!» - -Hermano, _furioze_. -- Pro la tuta fajro de la infero, silentu! - -Francisko. -- Li konsilis al vi, ke vi vendu per aŭkcio vian -dokumenton de nobeleco kaj vi por tio ĉi lasu fliki al vi viajn -ŝtrumpojn. - -Hermano. -- Per ĉiuj diabloj! mi elgratos al li per la ungoj la -okulojn. - -Francisko. -- Kio? Vi koleriĝas? Kiel vi povas koleri kontraŭ li? -kion malbonan vi povas fari al li? Kion tia rato povas fari kontraŭ -leono? Via kolero nur dolĉigos al li la triumfon. Vi nenion povas -fari krom kunbati viajn dentojn kaj elverŝi vian furiozon sur sekan -panon. - -Hermano, _piedbatas la plankon_. -- Mi disfrotos lin al polvo. - -Francisko, _frapas lin sur la ŝultron_. -- Fi, Hermano! vi estas -kavaliro. Vi ne devas permesi, ke la malhonoro restu sur vi. Vi ne -devas ellasi la fraŭlinon, ne, pro ĉio en la mondo vi ne devas tion -ĉi fari, Hermano! Al ĉiuj diabloj! mi farus la plej ekstremajn -provojn, se mi estus sur via loko. - -Hermano. -- Mi ne ripozos, antaŭ ol mi ambaŭ miajn malamatojn metos -sub la teron. - -Francisko. -- Ne tiel perforte, Hermano! Venu pli proksimen... vi -havos Amalion! - -Hermano. -- Tion ĉi mi devas, spite al la diablo! Tion ĉi mi devas. - -Francisko. -- Vi ŝin havos, mi diras al vi, kaj vi havos ŝin el mia -mano. Alproksimiĝu, mi diras... vi eble ne scias, ke Karolo estas jam -kvazaŭ senheredigita? - -Hermano, _alproksimiĝante_. -- Nekompreneble! ĝi estas la unua -vorto, kiun mi aŭdas pri tio. - -Francisko. -- Estu trankvila kaj aŭskultu plue! Alian fojon vi aŭdos -pli pri ĉi tio, -- jes, mi diras al vi, de dek unu monatoj li estas -kiel ekzilita. Sed la maljunulo jam bedaŭras la trorapidan paŝon, -kiun li tamen, (_ridante_) ŝajnas al mi, ne mem faris. Ankaŭ la -fraŭlino Edelreich atakas lin ĉiutage per siaj riproĉoj kaj plendoj. -Pli aŭ malpli frue li lasos serĉi lin en ĉiuj anguloj de la mondo, -- -kaj se li lin trovos, tiam bonan nokton, Hermano! Vi tiam povos tre -humile teni al li la kaleŝon, kiam li veturos kun ŝi al la preĝejo -por edziĝi. - -Hermano. -- Mi lin sufokos antaŭ la Krucifikso. - -Francisko. -- La patro baldaŭ fordonos al li la estrecon kaj vivos -ripoze en siaj kasteloj. Tiam la fiera flamiĝulo havos la kondukilojn -en la manoj, tiam li mokos siajn malamantojn kaj enviantojn, -- kaj -mi, kiu volis fari vin grava, granda homo, mi mem, Hermano, devos, -profunde klinita antaŭ la sojlo de lia pordo.... - -Hermano, _flamiĝe_. -- Ne, kiel mia nomo estas Hermano, vi ne -devos! dum ankoraŭ almenaŭ unu fajrero da prudento briletos en tiu ĉi -cerbo, tion ĉi vi ne devos! - -Francisko. -- Vi tion malhelpos? Ankaŭ al vi, mia kara Hermano, li -sentigos sian skurĝon, li kraĉos al vi en la vizaĝon, kiam li -renkontos vin en la strato, kaj tiam ve al vi estos, se vi movos -viajn ŝultrojn aŭ faros malkontentan mienon, -- vidu, tiele staras -la afero de via aspirado pri la fraŭlino, viaj esperoj, viaj -projektoj. - -Hermano. -- Diru al mi, kion mi devas fari? - -Francisko. -- Aŭskultu do, Hermano! Por ke vi vidu, kiel mi, kiel -honesta amiko, zorgas pri via sorto, -- iru, surmetu aliajn vestojn, -faru vin tute nerekonebla, lasu raporti pri vi al la maljunulo, diru, -ke vi venas rekte el Bohemujo, ke vi partoprenis kun mia frato en la -batalo apud Prago, ke vi vidis lian morton sur la loko de batalo.... - -Hermano. -- Ĉu oni kredos al mi? - -Francisko. -- Ho ho! pri tio lasu min zorgi! Prenu tiun ĉi paketon. -En ĝi vi trovos mian komision detale kaj ankaŭ dokumentojn, kiuj la -dubon mem faros kredanta. Nun penu nur malaperi nevidate! Saltu tra -la malantaŭa pordo en la korton, de tie trans la muron de la ĝardeno, --- la katastrofon de tiu ĉi tragikomedio lasu al mi! - -Hermano. -- Kaj ĝi estos: vivu la nova sinjoro, Francisko de Moor! - -Francisko, _karesas al li la vangojn_. -- Kiel ruza vi estas! Ĉar, -vi vidas, tiamaniere ni atingos ĉiujn celojn per unu fojo kaj baldaŭ -Amalio ĉesos esperi pri li. La maljunulo kulpigos sin pri la morto de -sia filo kaj -- li estas malsana, -- ŝanceliĝanta konstruaĵo ne -bezonas tertremon, por renversiĝi, -- li ne supervivos la sciigon.... -Tiam mi estas lia sola filo, Amalio perdis siajn apogojn kaj fariĝas -ludilo de mia volo.... Tiam vi povas facile prezenti al vi... per unu -vorto, ĉio iros laŭ deziro. Sed nur ne reprenu vian vorton. - -Hermano. -- Kion vi diras? (_Ĝojege._) Pli vere kuglo rekuros en -la tubon de la pafilo kaj dancos en la internaĵo de sia pafanto, -- -fidu min! Lasu min nur agi. Adiaŭ! - -Francisko, _postkriante al li_. -- La rikolto apartenos al vi, kara -Hermano! (_Sola._) Kiam la bovo entiris la veturilon kun greno en la -grenejon, tiam la besto devas kontentiĝi kun fojno. Vi ricevos -stalistinon, sed ne Amalion! (_Foriras._) - - -Sceno dua. - -Dormoĉambro de la maljuna Moor. - -La MALJUNA MOOR, _dormante en apogseĝo_. AMALIO. - -Amalio, _mallaŭte enirante_. -- Malbrue, malbrue! li dormetas. (_Ŝi -stariĝas antaŭ la dormanto._) Kiel bela, kiel honorinda! honorinda, -kiel oni pentras la sanktulojn. Ne, mi ne povas vin koleri! Blankhara -kapo, vin mi ne povas koleri! Dormu trankvile, vekiĝu gaje, mi sola -iros kaj suferos. - -Maljuna Moor, _sonĝante_. -- Mia filo! mia filo! mia filo! - -Amalio, _prenas lian manon_. -- Aŭdu, aŭdu! Lia filo estas en liaj -sonĝoj. - -Maljuna Moor. -- Ĉu vi estas ĉi tie? ĉu efektive vi? Ha, kiel mizere -vi vidiĝas! Ne rigardu min per tiu ĉi malĝojega rigardo! mi estas jam -sufiĉe mizera. - -Amalio, _vekas lin rapide_. -- Vekiĝu, kara maljunulo! Vi nur sonĝas. -Rekonsciiĝu! - -Maljuna Moor, _duone vekiĝinta_. -- Li ne estis ĉi tie? ĉu mi ne -premis liajn manojn? Malbona Francisko! ĉu vi deziras eĉ el miaj -sonĝoj lin elŝiri? - -Amalio. -- Vi rimarkas, Amalio? - -Maljuna Moor, _revigliĝas_. -- Kie li estas? Kie mi estas? Vi ĉi tie, -Amalio? - -Amalio. -- Kiel vi vin sentas? Vi havis sanigan dormon. - -Maljuna Moor. -- Mi sonĝis pri mia filo. Kial mi ne daŭrigis sonĝi? -Eble mi ricevus pardonon el lia buŝo. - -Amalio. -- Anĝeloj ne koleras, -- li vin pardonas. (_Ŝi prenas lian -manon malĝoje._) Patro de mia Karolo, mi vin pardonas. - -Maljuna Moor. -- Ne, mia filino! Tiu ĉi morta koloro de via vizaĝo -kondamnas la patron. Malfeliĉa knabino! Mi senigis al vi la ĝojojn de -via juneco, -- ho, ne malbenu min! - -Amalio, _karese kisas lian manon_. -- Vin? - -Maljuna Moor. -- Ĉu vi konas tiun ĉi portreton, mia filino? - -Amalio. -- De Karolo! - -Maljuna Moor. -- Tian vidiĝon li havis, kiam li komencis sian -dek-sesan jaron. Nun li estas alia.... Ho, furioza mordado estas en -mi interne.... Tiu ĉi moleco de la trajtoj fariĝis indigno, tiu -ĉi rideto fariĝis malespero. Ne vere, Amalio? Ĝi estis en lia -datreveno de naskiĝo, en la jasmena laŭbo, vi lin pentris? Ho, mia -filino! Via amo tiel feliĉigis min. - -Amalio, _ĉiam rigardante la portreton_. -- Ne, ne! Ĝi ne estas li. -Per Dio, ĝi ne estas Karolo. Ĉi tie, ĉi tie. (_Montrante la koron -kaj la frunton._) Tiel tuta, tiel alia! La pala kolorilo ne sufiĉas, -por kopii la ĉielan spiriton, kiu regis en lia fajra okulo. For kun -ĝi! Ĝi estas tiel homa! Mi estis fuŝistino. - -Maljuna Moor. -- Tiu ĉi bonkora, varmiga rigardo, -- se li starus -antaŭ mia lito, tiam mi vivus en la morto mem! Neniam, neniam mi -mortus! - -Amalio. -- Neniam, neniam vi mortus? Ĝi estus salto, kiel oni saltas -de unu penso al alia pli bela, -- tiu ĉi rigardo lumus al vi trans la -tombo; tiu ĉi rigardo portus vin super la stelojn. - -Maljuna Moor. -- Estas malfacile, estas malĝoje! Mi mortas, kaj mia -filo Karolo ne estas ĉi tie, -- mi estas portata en la tombon, kaj li -ne ploras super mia tombo! Kiel dolĉe estas, esti enlulata en la -dormon de la morto per la preĝo de filo, -- ĝi estas lulila kanto. - -Amalio, _reve_. -- Jes, dolĉa, ĉiele dolĉa ĝi estas, esti enlulata en -la dormon de la morto per kanto de amato, -- eble oni ankaŭ en la -tombo daŭrigas ankoraŭ sonĝi, -- longa, eterna, senfina sonĝo pri -Karolo, ĝis oni eksonigas la sonorilon de reviviĝo... (_Rektiĝante, -ravite._) kaj de nun en liaj brakoj por eterne. (_Paŭzo. Ŝi iras al -la fortepiano kaj ludas._) - - Ĉu Hektoro volas senrevene - Iri tien, kie kolerplene - Pro Patroklo buĉas la venĝanto? - Kiu do instruos vian filon - Timi diojn, uzi batalilon, - Se por ĉiam kovros vin la Ksanto? - -Maljuna Moor. -- Bela kanto, mia filino. Vi devos ĝin ludi al mi, -antaŭ ol mi mortos. - -Amalio. -- Ĝi estas la disiĝo de Andromaĥo kaj Hektoro. -- Karolo -kaj mi ofte kantadis ĝin kun akompano de liuto. (_Ŝi ludas plue._) - - Karulin', haltigu vian ploron! - Al batalo lasu for Hektoron: - Vokas lin honoro de Pergamo. - Pro patruj' atendas min pereo, - Sed post glora mort', en Elizeo - Por vi ĉiam daŭros mia amo. - -(_Danielo eniras._) - -Danielo. -- Ekstere atendas homo. Li petas, ke oni enlasu lin al vi; -li diras, ke li havas gravan sciigon por vi. - -Maljuna Moor. -- Por mi nur unu afero en la mondo estas grava, vi -tion scias, Amalio. Ĉu ĝi estas malfeliĉulo, kiu bezonas mian -helpon? Li ne foriru de ĉi tie kun ĝemado. - -Amalio. -- Se ĝi estas almozulo, li rapide venu supren. - -(_Danielo foriras._) - -Maljuna Moor. -- Amalio, Amalio, indulgu min! - -Amalio, _ludas plue_. -- - - Jam ne sonas via batalilo, - Orfe kuŝos ruste la armilo, - Mortos for la gento de Priamo! - Vi foriros, kien lum' ne venas, - La Kocit' sin tra l' dezertoj trenas, -- - En la Leto dronos via amo. - - Ĉiu mia penso kaj prefero - Dronos en la Leto sub la tero, - Sed ne dronos am' de mia koro! - Aŭdu! Jam li vokas min sovaĝe. -- - Ĉesu plori, tenu vin kuraĝe! - Ne, ne dronos amo de Hektoro! - -(_Francisko, Hermano maskita, Danielo._) - -Francisko. -- Jen estas la homo. Li diras, ke teruraj sciigoj vin -atendas. Ĉu vi povas ilin aŭskulti? - -Maljuna Moor. -- Tia sciigo povas esti nur unu. Alproksimiĝu, mia -amiko, kaj ne indulgu min! Donu al li pokalon da vino! - -Hermano, _per ŝanĝita voĉo_. -- Via sinjora moŝto! Ne koleru -malriĉan homon, se li kontraŭ sia volo traboros vian koron. Mi estas -fremdulo en tiu ĉi lando, sed vin mi konas tre bone, vi estas la -patro de Karolo de Moor. - -Maljuna Moor. -- De kie vi tion ĉi scias? - -Hermano. -- Mi konis vian filon. - -Amalio, _vivece_. -- Li vivas? li vivas? Vi lin konas? kie li estas? -kie, kie? (_Volas forkuri._) - -Maljuna Moor. -- Vi scias pri mia filo? - -Hermano. -- Li studis en Lepsiko. De tie li komencis migradi, mi ne -scias kiel malproksime. Li travagis Germanujon ĉirkaŭe kaj, kiel li -diris al mi, kun nekovrita kapo, kaj li almoze elpetadis al si panon -antaŭ la pordoj. Kvin monatojn poste komenciĝis denove la abomena -milito inter Prusujo kaj Aŭstrujo, kaj ĉar li jam nenion en la mondo -povis esperi, tial la sonoj de la venka tamburo de Frederiko fortiris -lin Bohemujon. Permesu al mi, li diris al la granda Ŝverinido, ke mi -mortu per la morto de herooj, -- mi ne havas plu patron! - -Maljuna Moor. -- Ne rigardu min tiel, Amalio! - -Hermano. -- Oni donis al li standardon. Li aliĝis al la venka flugo -de la Prusoj. La sorto faris, ke ni ambaŭ kuŝis sub unu tendo. Li -multe parolis pri sia maljuna patro kaj pri pli bonaj pasintaj tagoj -kaj pri detruitaj esperoj... niaj okuloj estis plenaj de larmoj. - -Maljuna Moor, _kaŝas sian kapon en la kusenon_. -- Silentu, ho -silentu! - -Hermano. -- Ok tagojn poste estis la varmega batalo apud Prago. Mi -povas diri al vi, via filo sin tenis, kiel brava batalisto. Li faris -mirindaĵojn antaŭ la okuloj de la armeo. Kvin regimentoj devis -anstataŭi unu la alian, sed li staris. Fajraj kugloj faladis dekstre -kaj maldekstre, sed via filo staris. Unu kuglo frakasis al li la -dekstran manon, via filo prenis la standardon en la maldekstran, kaj -li staris. - -Amalio, _ravite_. -- Hektoro, Hektoro! Ĉu vi aŭdas? li staris! - -Hermano. -- Mi renkontis lin en la vespero de la batalo, falintan -sub la fajfado de kugloj; per la maldekstra mano li estis retenanta -la torente elfluantan sangon, la dekstran li enŝovis en la teron. -«Frato! -- li ekkriis al mi, -- kuras la famo, ke la generalo antaŭ -unu horo falis». -- «Li falis, -- mi diris, -- kaj vi?» -- «Nu, -kiu estas brava soldato, -- li ekkriis kaj liberigis sian maldekstran -manon, -- tiu sekvu sian generalon, kiel mi!». Tuj li elspiris sian -grandan animon. - -Francisko, _kolerege ekpaŝante kontraŭ Hermanon_. -- Ho, la morto -enŝlosu vian malbenitan langon! Ĉu vi venis ĉi tien, por doni al -nia patro la baton de la morto? Patro! Amalio! Patro! - -Hermano. -- Ĝi estis la lasta volo de mia mortanta kamarado. -«Prenu tiun ĉi glavon, -- li diris agoniante, -- transdonu ĝin al -mia maljuna patro; la sango de lia filo algluiĝis al ĝi, li estas -venĝita, li ĝoju! Diru al li, ke lia malbeno pelis min al la batalo -kaj morto, ke mi finis mian vivon en malespero!» Lia lasta ĝemo -estis «Amalio». - -Amalio, _kiel vekita el morta dormo_. -- Lia lasta ĝemo estis Amalio! - -Maljuna Moor, _terure kriante kaj elŝirante al si la harojn_. -- Mia -malbeno enpelis lin en la morton! li finis sian vivon en malespero! - -Francisko, _vagante tra la ĉambro_. -- Ho, kion vi faris, patro! Mia -Karolo, mia frato! - -Hermano. -- Jen estas la glavo kaj jen estas ankaŭ portreto, kiun -li samtempe elprenis el sur la brusto. Ĝi similas perfektege tiun ĉi -fraŭlinon. Ĉi tion al mia frato Francisko, li diris, -- mi ne scias, -kion li volis diri per ĉi tio. - -Francisko, _kvazaŭ tre mirigita_. -- Al mi? la portreton de Amalio? -Al mi? - -Amalio, _kolerege alpaŝante al Hermano_. -- Malnobla, subaĉetita -trompanto! (_Kaptas lin furioze ĉe la brako._) - -Hermano. -- Mi ne estas trompanto, moŝto fraŭlino. Rigardu mem, ĉu -ĝi ne estas via portreto, -- kredeble vi mem ĝin donis al li. - -Francisko. -- Per Dio, Amalio, ĝi estas via portreto! Ĝi estas -efektive via! - -Amalio, _redonas al li la portreton_. -- Mia, mia! Ho, ĉielo kaj -tero! - -Maljuna Moor, _kriante kaj gratante al si la vizaĝon_. -- Ho ve, ho -ve! Mia malbeno alpelis lin al la morto! pereis en malespero! - -Francisko. -- Kaj li memoris pri mi en la lasta malfacila horo de la -mortado, pri mi! Anĝela animo, -- kiam la nigra standardo de la morto -jam bruis super li... pri mi!... - -Maljuna Moor, _balbutante_. -- Mia malbeno lin pelis al la morto, -pereis mia filo en malespero! - -Hermano. -- Mi ne povas elteni tian malĝojegon. Adiaŭ, maljuna -sinjoro! (_Mallaŭte al Francisko._) Ho, kial vi tion ĉi faris, -sinjoro? (_Rapide foriras._) - -Amalio, _saltleviĝante postkrias al li_. -- Restu! restu! Kio estis -liaj lastaj vortoj? - -Hermano, _haltante en la pordo_. -- Lia lasta ĝemo estis Amalio. -(Foriras.) - -Amalio. -- Lia lasta ĝemo estis Amalio! Ne! vi ne estas trompanto! -Sekve ĝi estas vero, vero, -- li mortis, li mortis! (_Vagas -ŝanceliĝante kaj falas._) mortis! Karolo mortis! - -Francisko. -- Kion mi vidas! Kio estas tie sur la glavo? skribite per -sango -- «Amalio»! - -Amalio. -- De li? - -Francisko. -- Ĉu mi bone vidas aŭ mi sonĝas? Jen per sanga skribo: -«Francisko, ne forlasu mian Amalion». Vidu do, vidu do! Kaj sur la -alia flanko: «Amalio! vian ĵuron nuligis la ĉiopova morto». Ĉu vi -nun vidas, ĉu vi vidas? li skribis ĉi tion per rigidiĝanta mano, li -skribis ĉi tion per la varma sango de sia koro, li skribis ĝin sur la -solena rando de la eterneco! Lia spirito prokrastis sian forflugon, -por interligi ankoraŭ Franciskon kaj Amalion. - -Amalio. -- Sankta Dio! Ĝi estas lia mano! Li neniam min amis! -(_Foriras rapide._) - -Francisko, _piedobatante la plankon_. -- Al la diablo! mia tuta arto -rompiĝas sur tiu ĉi obstina kapo! - -Maljuna Moor. -- Ho ve! ho ve! Ne forlasu min, mia filino! Francisko, -Francisko, redonu al mi mian filon! - -Francisko. -- Kiu donis al li la malbenon? Kiu pelis sian filon al -batalo, morto kaj malespero? Ho, li estis anĝelo, juvelo de la ĉielo. -Malbeno al liaj mortigintoj! Malbeno, malbeno al vi mem! - -Maljuna Moor, _batas per la pugno sian bruston kaj frunton_. -- Li -estis anĝelo, juvelo de la ĉielo! Malbeno, malbeno, pereo, malbeno al -mi mem! Mi estas patro, kiu mortigis sian grandan filon. Min li amis -ĝis la morto! Por venĝi pro mi, li kuris al batalo kaj morto! Ho, mi, -monstro! monstro! (_Furiozas kontraŭ si mem._) - -Francisko. -- Li estas for, kion nun helpas tro malfruaj plendoj? -(_Sarkasme ridas._) Estas pli facile mortigi, ol revivigi. Vi neniam -revenigos lin el lia tombo. - -Maljuna Moor. -- Neniam, neniam, neniam mi revenigos lin el lia -tombo! For, perdita por ĉiam! Kaj vi ellogis de mi la malbenon, vi, -vi.... Redonu al mi mian filon! - -Francisko. -- Ne incitu mian koleron! Mi forlasos vin en la morto! - -Maljuna Moor. -- Monstro! Monstro! Redonu al mi mian filon! -(_Saltleviĝas de la seĝo kaj volas kapti Franciskon ĉe la gorĝo, sed -tiu ĉi lin reĵetegas._) - -Francisko. -- Senfortaj ostoj! Vi kuraĝas.... Mortu! Malesperu! -(_Foriras._) - -Maljuna Moor. -- Mil malbenoj persekutu vin! Vi ŝtelis al mi mian -filon el la brakoj. (_Ĵetas sin malespere tien kaj reen en la -seĝo._) Ho ve, ho ve! Malesperi kaj ne morti! Ili forkuras, ili -forlasas min ĉe la morto, miaj bonaj anĝeloj forkuras de mi, ĉiuj -sanktuloj forkuras de la malvarma griza mortiginto. Ho ve, ho ve! Ĉu -neniu volas teni al mi la kapon, neniu volas liberigi la agoniantan -animon? Neniom da filoj, neniom da filinoj, neniom da amikoj! Nur -homoj... neniu volas?... Sola... forlasita... Ho ve, ho ve! Malesperi -kaj tamen ne morti! - -(_Amalio, kun postploraj okuloj._) - -Maljuna Moor. -- Amalio! sendito de la ĉielo! Ĉu vi venas, por -forliberigi mian animon? - -Amalio, _per pli kvieta tono_. -- Vi perdis belegan filon. - -Maljuna Moor. -- Vi volas diri «mortigis». Ŝarĝita per tiu ĉi -atesto mi alpaŝos al la juĝa seĝo de Dio. - -Amalio. -- Ne, ne, malfeliĉa maljunulo! La ĉiela Patro revokis lin al -si. Ni estus tro feliĉaj en tiu ĉi mondo. Supre, supre super la -sunoj, ni lin revidos denove. - -Maljuna Moor. -- Revidi, revidi! Glavo tranĉos mian animon, kiam mi -vidos lin inter la sanktuloj; meze en la ĉielo tremigos min teruroj -de la infero! ĉe la rigardado de la eterneco frakasados min la -rememoro, ke mi mortigis mian filon! - -Amalio. -- Ho, per sia rideto li forigos la doloran rememoron el via -animo! Estu gaja, kara patro! mi estas tute gaja. Ĉu li ne kantis -jam al la ĉielaj aŭskultantoj la nomon Amalio sur la serafa harpo, -kaj la ĉielaj aŭskultantoj dolĉe ĝin ripetis? Lia lasta ĝemo estis ja -Amalio! Ĉu lia unua ĉiela voko ne estos Amalio? - -Maljuna Moor. -- Ĉiela konsolo fluas el viaj lipoj! Li ridetos al -mi, vi diras? pardonos? Vi devas resti apud mi, amatino de mia -Karolo, kiam mi estos mortanta. - -Amalio. -- Morti estas flugi en liajn brakojn. Feliĉa vi estas! -Enviinda vi estas. Kial tiuj ĉi ostoj ne estas putraj? kial tiuj ĉi -haroj ne estas grizaj? Ve al mi pro miaj fortoj de juneco! Kun ĝojo -mi akceptus vin, vi, sensuka maljuneco, kiu estas pli proksima al la -ĉielo kaj al mia Karolo! - -(_Francisko eniras._) - -Maljuna Moor. -- Aliru, mia filo! Pardonu min, se mi antaŭe estis tro -kruela kontraŭ vi! Mi ĉion al vi pardonas. Mi tiel forte dezirus -fordoni mian animon en paco. - -Francisko. -- Ĉu vi jam sufiĉe ploris pri via filo? Kiom mi vidas, -vi havas nur unu filon. - -Maljuna Moor. -- Jakobo havis dek du filojn, tamen pri sia Jozefo li -ploris per sangaj larmoj. - -Francisko. -- Hm! - -Maljuna Moor. -- Iru, prenu la Biblion, mia filino, kaj legu al mi la -historion pri Jakobo kaj Jozefo! Ĝi ĉiam tiel kortuŝadis min, -kvankam mi tiam ne estis ankoraŭ Jakobo. - -Amalio. -- Kiun lokon mi legu al vi? (_Prenas la Biblion kaj -folias._) - -Maljuna Moor. -- Legu al mi pri la malĝojego de la perdinto, kiam li -ne trovis Jozefon inter siaj infanoj kaj vane atendadis lin en la -mezo de siaj dek unu filoj, kaj lian plendan kanton, kiam li eksciis, -ke lia Jozefo malaperis por ĉiam. - -Amalio, _legas_. -- «Tiam ili prenis la veston de Jozefo, kaj ili -buĉis kapron kaj trempis la veston en la sangon kaj sendis la -makulitan veston kaj alportigis ĝin al sia patro kaj dirigis: tion ĉi -ni trovis, -- rigardu, ĉu ĝi estas la vesto de via filo, aŭ ne?» -(_Francisko subite foriras._) «Sed li ĝin rekonis kaj diris: ĝi -estas la vesto de mia filo, kruela besto lin formanĝis, sovaĝa besto -disŝiris Jozefon.» - -Maljuna Moor, _refalas sur la kusenon_. -- Sovaĝa besto disŝiris -Jozefon! - -Amalio, _legas plue_. -- «Kaj Jakobo disŝiris siajn vestojn kaj -metis sakon ĉirkaŭ siajn lumbojn, kaj li funebris pro sia filo longan -tempon, kaj ĉiuj liaj filoj kaj filinoj penis lin konsoli; sed li ne -lasis sin konsoli kaj diris: kun malĝojo mi malsupreniros....» - -Maljuna Moor. -- Ĉesu, ĉesu! Al mi fariĝas tre malbone. - -Amalio, _alsaltas, faliginte la libron_. -- Helpu, ĉielo! Kio ĝi -estas? - -Maljuna Moor. -- Ĝi estas la morto!... Nigra... naĝas... antaŭ -miaj... okuloj... mi vin petas... voku la pastron... li min -komuniu.... Kie estas... mia filo Francisko? - -Amalio. -- Li forkuris! Dio nin kompatu! - -Maljuna Moor. -- Forkuris... forkuris de la lito de la mortanto?... -kaj ĉi tio estas ĉio, ĉio... de du infanoj plenaj de espero.... Vi -ilin donis.... Vi ilin prenis.... Via nomo estu.... - -Amalio, _kun subita ekkrio_. -- Mortis! Ĉio mortis! (_Foriras -malespere._) - -Francisko, _ensaltas kun ĝojo_. -- Mortis, ili krias, mortis! Nun mi -estas mastro. En la tuta kastelo oni kriegas, ke li mortis. Tamen -eble li nur dormas? Certe, ha certe! Vere ĝi estas tia dormo, kiun -neniam sekvas la voko «bonan tagon», -- dormo kaj morto estas nur -du dunaskitoj. Ni interŝanĝu do iom la nomojn! Brava, bonvena dormo, -ni nomos vin morto! (_Li alpremas al la maljunulo la okulojn._) Kiu -nun venos kaj kuraĝos voki min al juĝo? aŭ diri al mi en la vizaĝon: -vi estas kanajlo! For do tiun ŝarĝan maskon de kvieteco kaj virto! -Nun vi vidos la nudan Franciskon, kaj teruro vin kaptos! Mia patro -superŝutadis siajn postulojn per sukero, faris el sia posedaĵo -familian rondeton, li sidadis kun afabla rideto antaŭ la pordo kaj -salutadis ĉiujn kiel fratojn kaj infanojn. Miaj brovoj pendos super -vi kiel fulmotondraj nuboj, mia sinjora nomo sin portados super tiuj -ĉi montoj kiel minaca kometo, mia frunto estos via barometro! Li -karesadis la nukon, kiu obstine sin levis kontraŭ li. Sed mi ne amas -rideti kaj karesi. Mi hakos al vi la akrajn spronojn en la karnon, -kaj mi uzos la senkompatan skurĝon. En mia posedaĵo mi alkondukos -al tio, ke terpomoj kaj malforta biero fariĝos regalaĵo por festoj, -kaj ve al tiu, kiu renkontiĝos al miaj okuloj kun plenaj kaj ruĝaj -vangoj! Paleco de malriĉeco kaj de sklava timo estas mia amata -koloro; en tiun ĉi livreon mi vin vestos. (_Li foriras._) - - -Sceno tria. - -La Bohemaj arbaroj. - -SPIEGELBERG. RAZMANN. GRUPO da RABISTOJ. - -Razmann. -- Ĝi estas vi? efektive vi? lasu do vin sufoki en miaj -brakoj, kara koramato Maŭrico! Bonvenon al vi en la Bohemaj arbaroj! -Vi fariĝis granda kaj dika. Per ĉiuj diabloj de la infero! Vi -alkondukis ja tutan aregon da rekrutoj, vi bravega varbisto! - -Spiegelberg. -- Ne vere, frato, ne vere? Kaj ĉio plenaj bravuloj! Vi -ne kredos, mi havas evidentan benon de Dio: mi estis malriĉa malsata -simplulo, mi havis nenion krom tiu ĉi bastono, kiam mi transiris la -Jordanon, kaj nun ni estas en la nombro de sepdek ok, pleje -ruinigitaj butikistoj, forpelitaj magistroj kaj skribistoj el la -Ŝvabaj provincoj; ĝi estas ja korpuso da bravuloj, mia frato, ravaj -homoj, mi al vi diras, -- unu al alia ŝtelas la butonojn de la -pantalono kaj staras sendanĝere apud li nur kun ŝargita pafilo, -- -kaj ili havas ĉion sufiĉe kaj havas tiel grandan renomon en la -ĉirkaŭaĵo de kvardek mejloj, ke vi simple ne komprenos. Tie ekzistas -neniu gazeto, en kiu vi ne trovus artikoleton pri la ruzulo -Spiegelberg; mi eĉ simple pro tio ilin abonas, -- de la kapo ĝis la -piedoj ili min prezentis, vi pensus, ke vi min vidas, eĉ pri la -butonoj de mia surtuto ili ne forgesis. Sed ni orde kondukas ilin je -la nazo. Ekzemple antaŭ ne longe mi iras en la presejon, mi diras, ke -mi vidis la faman Spiegelberg, kaj mi diktas al unu skribaĵisto, kiu -tie sidas, la vivan bildon de unu tiea doktoro; la afero efikas, la -sinjoro estas arestata, turmente pridemandata, kaj pro timego kaj -malsaĝeco li konfesas, la diabloj min prenu, li konfesas, ke li estas -Spiegelberg.... Per ĉiuj diabloj! Mi estis jam preta iri al la -magistrato kaj protesti, ke la kanajlo tiel profanas mian nomon, -- -kaj mi diras al vi, tri monatojn poste li jam estas pendigita. Mi -devis enfroti al mi poste bonan porcion da tabako, kiam mi promenis -preter la pendingo kaj vidis la pseŭdo-Spiegelbergon, paradantan en -sia majesteco, -- kaj dume dum Spiegelberg pendas, Spiegelberg tre -mallaŭte elŝteliĝas el la reto kaj montras post la dorso al la -supersaĝa justeco tiajn azenajn orelojn, ke oni povus krevi de rido. - -Razmann, _ridas_. -- Vi efektive estas ĉiam ankoraŭ la sama. - -Spiegelberg. -- Mi estas tio, kiel vi vidas, per korpo kaj animo. -Malsaĝulo! Unu ŝercon mi devas al vi ankoraŭ rakonti, kiun mi antaŭ -ne longe faris en la monaĥinejo de la sankta Cecilio. En mia vagado -mi trafis la monaĥinejon pli-malpli ĉe la vesperiĝo, kaj ĉar mi -ĝuste en tiu tago ne elpafis ankoraŭ eĉ unu kartoĉon, -- vi scias, ke -mi terure malamas la «diem perdidi,» -- tial ankoraŭ la nokto devis -esti beligita per iu faro, se ĝi eĉ koncernus orelon de diablo! Ni -tenas nin trankvile ĝis malfrue en la nokto. Fariĝas plena silento. -La kandeloj estas estingitaj. Ni supozas, ke la monaĥinoj nun estas -kredeble en la litoj. Nun mi prenas kun mi mian kamaradon Grimm, -ordonas al la aliaj atendi antaŭ la pordego, ĝis ili aŭdos mian -fajfon, -- mi malliberigas la gardiston de la monaĥinejo, forprenas -de li la ŝlosilojn, mi enŝteliĝas tien, kie dormas la servantinoj, -forprenas de ili la vestojn kaj elportas la pakaĵon ekster la -pordegon. Ni iras pluen de ĉelo al ĉelo, al unu fratino post alia ni -forprenas la vestojn, fine ankaŭ al la abatino. Nun mi ekfajfas, kaj -miaj homoj tie ekstere komencas ataki kaj furiozi, kvazaŭ venis la -tago de la lasta juĝo, kaj kun bestega bruo ili enfalas en la ĉelojn -de la fratinoj! Ha ha ha! Jen vi devus vidi la tumulton, kiel la -naivaj kreaĵetoj en la mallumo palpe serĉadis siajn vestojn kaj -faradis ridindajn gestojn, ne trovante la vestojn, kaj ni dume brue -atakis, kaj ili de timo kaj konfuziĝo envolvis sin en la litotukojn, -aŭ rampis malantaŭ la fornojn kiel katinoj, kaj aliaj de timego tiel -ŝprucigis en la ĉambron, ke vi povus tie lerni naĝi.... Kaj la -mizera kriado kaj plorado, kaj fine la maljuna murmuristino, la -abatino, vestita kiel Evo antaŭ la falo... vi scias ke sur la tuta -tera globo neniu kreaĵo estas por mi tiel abomena, kiel araneo kaj -maljuna virino, -- kaj nun prezentu al vi la nigrebrunan, -sulkoplenan, vilan virinaĉon dancanta antaŭ mi kaj ĵurpetanta min -per sia virgulina ĉasteco... al ĉiuj diabloj! Mi jam estis preta doni -al ŝi kelkajn fortajn batojn en la noblajn partojn.... Mallonge -decidite! aŭ ĉi tien la arĝentaĵon, la monaĥinejan trezoron kaj la -tutan monon, aŭ... miaj homoj min jam komprenis.... Mi diras al vi, -mi elportis el la monaĥinejo pli ol mil taleroj, kaj al tio mi havis -amuzon, kaj miaj bravuloj lasis al ili memoraĵon kiun ili portos -tutajn naŭ monatojn. - -Razmann, _kun piedekbato_. -- Al la diabloj! kial mi tie ne estis! - -Spiegelberg. -- Vi vidas? Diru mem, ĉu tio ĉi ne estas diboĉa vivo? -kaj al tio oni restas freŝa kaj forta, kaj la korpuso sin tenas kaj -ŝvelas kun ĉiu horo kiel ventro de prelato. Mi ne scias, mi kredeble -havas en mi ion magnetan, kio altiras ĉiujn kanajlojn sur la tuta -tero de Dio, kiel ŝtalo la feron. - -Razmann. -- Bela magneto vi estas! Sed mi volus ja scii, al la -diablo, kiajn sorĉaĵojn vi uzas. - -Spiegelberg. -- Sorĉaĵojn? Oni bezonas neniajn sorĉaĵojn, -- kapon -oni devas havi! Certan praktikan konsideradon, kiun oni kompreneble -ne akiras kune kun la ĉiutaga manĝo. Ĉar vidu, mi ĉiam diradas: -honestan homon oni povas krei el ĉia salika ŝtipo, sed por fripono -oni bezonas saĝon, -- ankaŭ estas necesa por ĉi tio speciala nacia -genio, certa, por tiel diri, friponeca klimato, -- kaj tial mi -konsilas al vi, veturu al la Graŭbinda lando, ĝi estas la Atenoj de -la nuntempaj friponoj. - -Razmann. -- Frato, oni laŭdis al mi la tutan Italujon. - -Spiegelberg. -- Jes, jes! Kontraŭ neniu oni devas esti maljusta. -Italujo ankaŭ havas siajn grandajn homojn, kaj se Germanujo tiel -daŭrigos, kiel ĝi jam komencis, kaj plene ekzilos la Biblion, por kio -ekzistas la plej brilantaj esperoj, tiam kun la tempo ankaŭ el -Germanujo povas ankoraŭ veni io bona. Sed ĝenerale mi devas diri al -vi, la klimato havas ne tre grandan signifon, la genio ĉie sukcesas, -kaj cetere, mia frato, vi ja bone scias, sovaĝa pomo eĉ en la -paradiza ĝardeno mem neniam fariĝos ananaso. Sed por ke mi plue diru -al vi, -- kie mi haltis? - -Razmann. -- Ĉe la artifikoj. - -Spiegelberg. -- Jes, vere, ĉe la artifikoj. Via unua afero, kiam vi -venas en la urbon, devas esti jeno: ĉe la almozulobservistoj, urbaj -patrolistoj kaj ordobservistoj vi informiĝas, kiuj estas iliaj plej -oftaj klientoj, kiu montras al ili plej da respekto, -- kaj tiujn -klientojn vi penas trovi; poste vi ennestiĝas en kafejoj, bordeloj, -drinkejoj, vi spionas, sondas, kiu plej multe krias pri la malkara -tempo, pri la kvin procentoj, pri la grandiĝanta pesto de la policaj -perfektigoj, kiu plej multe insultas la registaron, aŭ krias kontraŭ -la fiziognomiko kaj tiel plu, -- frato, tio ĉi estas la ĝusta nivelo. -La honesteco ŝanceliĝas kiel kaverna dento, vi devas nur almeti la -dentotirilon. Aŭ pli bone kaj pli mallonge: vi iras kaj ĵetas plenan -monujon en la mezon de la strato, vi ie vin kaŝas, kaj vi bone -rimarkas, kiu ĝin levas, -- unu minuton poste vi kuras post li, vi -serĉas, krias kaj vi demandas nur kvazaŭ pasante: ĉu sinjoro ne -trovis eble monujon? Se li diras jes, nu, tiam la diablo ĉion prenis; -sed se li neas: pardonu, sinjoro, mi ne memoras, mi bedaŭras... (_Kun -salto._) Frato! Triumfo, mia frato! Estingu vian lanternon, ruza -Diogeno! vi trovis vian homon! - -Razmann. -- Vi estas instruita praktikulo. - -Spiegelberg. -- Mia Dio! Kvazaŭ mi iam dubis pri ĉi tio! Nun, kiam vi -havas vian homon sur la hoko, vi devas ankoraŭ ruze manovri, ke vi -lin levu! Vidu, mia filo! tion mi faradis tiamaniere: de la momento, -kiam mi ekhavis pri iu supozon, mi jam alkroĉiĝis al mia kandidato -kiel lapo, trinkis kun li fratiĝon, -- kompreneble, vi devas pagi por -lia trinkado! certe, tio ĉi kostas sufiĉe da mono, sed ĝi ne devas -vin forteni, -- vi iras pluen, vi kondukas lin al kompanioj de ludo, -al diboĉuloj, implikas lin en batiĝojn kaj en friponaĵojn, ĝis li -pri korpo kaj animo, pri mono kaj konscienco kaj pri sia bona nomo -fariĝas tute bankrota; ĉar mi devas diri al vi, vi nenion atingos, se -vi ne difektos la korpon kaj animon, -- kredu al mi, frato! tion ĉi -mi en mia granda praktiko jam multajn fojojn vidis: se la honestulo -unu fojon estas elpelita el la nesto, tiam la diablo fariĝas lia -mastro, tiam la paŝo estas tiel facila, ho, tiel facila, kiel la -salto de publikulino al bigotulino. -- Sed aŭskultu! kia krako ĝi -estis? - -Razmann. -- Ĝi estis tondro, -- nu, daŭrigu. - -Spiegelberg. -- Ankoraŭ pli mallonga, pli bona vojo estas jena: vi -rabas al via homo ĉion, kion li havas, ĝis ne restas al li eĉ ĉemizo -sur la korpo, -- tiam li mem venos al vi. Ne instruu al mi la -artifikojn, frato, -- demandu do la kupran vizaĝon tie: al la diablo! -lin mi bele kaptis en la reton! Mi proponis al li kvardek dukatojn, -li ilin ricevos, kiam li donos al mi la vaksan premsignon de la -ŝlosilo de sia sinjoro. Prezentu do al vi, la malsaĝa besto tion ĉi -faras, la diablo min prenu, -- li alportas al mi la ŝlosilojn kaj -volas nun ricevi la monon.... Monsieur, mi nun diras al li, ĉu vi -scias, ke mi nun portos la ŝlosilojn rekte al la kvartalestro kaj mi -luos por vi loĝejon sur la pendingo? Per ĉiuj diabloj! vi devus vidi, -kiel la homo tiam larĝe malfermis la okulojn kaj komencis baraktadi -kiel malseka hundo.... «Pro la ĉielo, havu kompaton! mi... mi....» -Kion do vi? Ĉu vi volas tuj forĵeti ĉiun sinĝenadon kaj iri kun mi -al la diablo? -- «Ho, tre volonte, kun ĝojo». -- Ha ha ha! bona -mizerulo, per lardo oni kaptas musojn! ridu do pri li, Razmann! ha ha -ha! - -Razmann. -- Jes, jes, mi devas konfesi. Mi skribos al mi ĉi tiun -lecionon per oraj literoj sur la tabulon de mia cerbo. La satano -sendube konas siajn homojn, se li prenis vin kiel makleriston. - -Spiegelberg. -- Ne vere, frato? Kaj mi pensas, ke kiam mi liveros al -li dek pecojn, li min lasos libere iri, -- ĉiu eldonisto donas ja al -sia kolektanto la dekan ekzempleron senpage, kiel do la diablo agus -pli avare? Razmann! mi sentas pulvon.... - -Razmann. -- Per la diablo! mi ankaŭ ĝin sentas jam de longe. -Atentu, en la proksimaĵo oni certe pafis! -- Jes, jes, kiel mi diras -al vi, Maŭrico, al nia hetmano vi estos bonvena kun viaj rekrutoj, li -ankaŭ allogis jam bravajn homojn. - -Spiegelberg. -- Sed la miaj! la miaj.... Pa! - -Razmann. -- Nu jes, ili certe havas belajn fingretojn, sed mi diras -al vi, la renomo de nia hetmano ankaŭ jam fortentis honestajn homojn. - -Spiegelberg. -- Mi dubas. - -Razmann. -- Sen ŝerco! kaj ili ne hontas servi sub li. Li ne -mortigas pro la rabado, kiel ni, -- la mono lin ne interesas, kiam li -povas havi sufiĉe da ĝi, kaj eĉ sian trionon, kiu leĝe apartenas al -li de ĉiu akiro, li disdonacas al orfoj, aŭ li donas per ĝi al -malriĉaj esperdonaj junuloj la eblon studi. Sed se li kaptas -nobeleton, kiu senfeligas siajn vilaĝanojn kiel bruton, aŭ se li -ricevas sub la manon ian kanajlon kun oraj galonoj, kiu falsas la -leĝojn kaj kovras per arĝento la okulon de la justeco, aŭ ian alian -sinjoron de tia speco, -- nu, tiam li estas en sia elemento, kaj li -mastrumas diable, kvazaŭ ĉiu fibro en li estus furio. - -Spiegelberg. -- Hm! hm! - -Razmann. -- Antaŭ ne longe ni eksciis en la gastejo, ke baldaŭ -devas ĉi tie pasi riĉa grafo el Regensburgo, kiu gajnis proceson pri -miliono per la ruzaĵoj de sia advokato; li sidis tiam ĉe la tablo -kaj ludis. Kiomope ni estas? li min demandis, subite leviĝante; mi -vidis, kiel li enpremis la malsupran lipon inter la dentojn, kion li -faras nur tiam, kiam li estas en plej furioza humoro. Ne pli ol -kvin, mi diris. Ĝi sufiĉas, li diris; li ĵetis al la mastrino la -monon sur la tablon, lasis la vinon, kiun li estis mendinta, -netuŝita, kaj ni ekpreparis nin por la vojo. La tutan tempon li ne -parolis eĉ unu vorton, li kuradis flanken tute sola, nur de tempo al -tempo li demandis nin, ĉu ni ankoraŭ nenion rimarkis, kaj li -ordonadis al ni meti la orelon al la tero. Fine la grafo alveturas, -la kaleŝo peze ŝarĝita, la advokato sidis kune kun li interne, -antaŭe unu rajdanto, ĉe la flankoj du servistoj rajde, -- tiam vi -devus vidi nian homon, kiel li, kun du pistoloj en la mano, antaŭ ni -alsaltis al la kaleŝo kaj kun tondra voĉo ekkriis: halt'! La -veturigisto, kiu ne volis halti, devis danci malsupren de sia loko; -la grafo pafis el la kaleŝo en la aeron, la rajdantoj forkuris.... -Vian monon, kanajlo, li ekkriis tondre, -- tiu kuŝis kiel bovo sub -la hakilo. Kaj ĉu vi estas la fripono, kiu faras el la justeco -aĉeteblan publikulinon? La advokato tremis tiel, ke la dentoj al li -frapadis, -- la ponardo staris en lia ventro, kiel paliso en -vinberejo.... Mi faris la miaĵon! li ekkriis kaj fiere sin deturnis -de ni; la rabado estas via afero. Kaj kun tiuj ĉi vortoj li malaperis -en la arbaron. - -Spiegelberg. -- Hm, hm! Frato, tio, kion mi antaŭe rakontis al vi, -devas resti inter ni, li ne devas tion ĉi scii. Vi komprenas? - -Razmann. -- Bone, bone, mi komprenas. - -Spiegelberg. -- Vi ja lin konas! Li havas siajn kapricojn. Vi min -komprenas. - -Razmann. -- Mi komprenas, mi komprenas. - -(_Schwarz, rapide enkuras_). - -Razmann. -- Kiu estas? Kio fariĝis? Pasaĝeroj en la arbaro? - -Schwarz. -- Rapide, rapide! kie estas la aliaj? Al ĉiuj diabloj! Vi -staras ĉi tie kaj babilas? Ĉu vi ne scias? ĉu vi tute ne scias? Kaj -Roller.... - -Razmann. -- Kio do? kio do? - -Schwarz. -- Roller estas pendigita, kaj ankoraŭ kvar aliaj.... - -Razmann. -- Roller? Ha, malbeno! De kiam? De kie vi tion ĉi scias? - -Schwarz. -- Jam pli ol tri semajnojn li sidis, kaj ni nenion sciis; -jam tri tagojn oni lin juĝis, kaj ni nenion aŭdis; sub turmentegoj -oni lin ekzamenadis, kie estas la hetmano. La brava junulo nenion -konfesis; hieraŭ oni faris al li la proceson, kaj hodiaŭ matene li -per ekstra poŝto forveturis al la diablo. - -Razmann. -- Ha, la kanajloj! Ĉu la hetmano tion ĉi scias? - -Schwarz. -- Nur hieraŭ li tion eksciis. Li furiozas kiel apro. Vi -scias, ke li ĉiam plej alte ŝatis Rolleron, -- kaj al tio ankoraŭ la -turmentegado.... Ŝnurojn kaj ŝtuparojn oni jam alportis al la turo, -sed nenio helpis; li mem en kapucena robo jam enŝteliĝis al li kaj -volis interŝanĝi kun li la personojn, -- Roller obstine rifuzis; nun -li faris tian ĵuron, ke frosto ekkuris sub niaj haŭtoj, -- li ĵuris -ekbruligi por li funebran torĉon, kian ankoraŭ neniu reĝo iam havis -kaj kiu devas rosti al ili la ĝibojn brune kaj blue. Mi timas pro la -urbo. Li jam de longe portas koleron kontraŭ ĝi, ĉar ĝi estas tiel -abomene bigota, -- kaj vi ja scias, ke se li diras «mi volas tion ĉi -fari», ĝi estas tio sama, kiel se iu el ni tion ĉi jam faris. - -Razmann. -- Ĝi estas vero! mi konas la hetmanon. Se li estus -doninta al la diablo sian vorton, ke li iros en la inferon, li neniam -preĝus, eĉ se li per duono da Patro-nia povus liberiĝi! Sed ho, la -malfeliĉa Roller! la malfeliĉa Roller! - -Spiegelberg. -- Memento mori! Sed tio ĉi min ne tuŝas. (_Li trilas -kanteton._) - - Se mi ekzekutejon preteriras, - Mi nur fermetas unu el l' okuloj; - Ha, tute sola pendas vi, mi diras, -- - Vi estas do el gent' de malsaĝuloj! - -Razmann, _kun eksalto_. -- Aŭdu! Pafo! (_Pafado kaj bruo._) - -Spiegelberg. -- Ankoraŭ unu! - -Razmann. -- Denove unu! la hetmano! - -(_Malantaŭ la scenejo oni kantas._) - - Nurenberganoj pendigas neniun - Antaŭ ol ili lin havas. (_Bis._) - -Schweizer, Roller, _malantaŭ la scenejo_. -- He vi, ho! He vi, ho! - -Razmann. -- Roller! Roller! Dek diabloj min prenu! - -Schweizer, Roller, _malantaŭ la scenejo_. -- Razmann! Schwarz! -Spiegelberg! Razmann! - -Razmann. -- Roller! Schweizer! Fulmo kaj tondro kaj ĉiuj diabloj de -la infero! (_Ili kuras al li renkonte._) - -(_Rabisto Moor, sur ĉevalo. Schweizer. Roller. Grimm. Schufterle. Aro -da rabistoj, kovritaj de koto kaj polvo aperas._) - -Rabisto Moor, _desaltante de la ĉevalo_. -- Libereco! libereco! Vi -estas ekster danĝero, Roller! Forkonduku mian ĉevalon, Schweizer, kaj -lavu ĝin per vino. (_Ĵetas sin sur la teron._) Ĝi estis varmega -afero! - -Razmann, _al Roller_. -- Nu, pro la kamentubo de Pluto! Ĉu vi -reviviĝis de sub la rado? - -Schwarz. -- Ĉu vi estas lia spirito? aŭ ĉu mi estas frenezulo? Ĉu -vi efektive estas Roller? - -Roller, _malfacile spirante_. -- Ĝi estas mi. Per propra korpo. -Tuta. De kie, laŭ via opinio, mi venas? - -Schwarz. -- Kiu ĝin povas scii? Vi estis jam kondamnita. - -Roller. -- Tiel ĝi efektive estis, kaj eĉ pli. Mi venas rekte de la -pendingo. Lasu min nur antaŭe reakiri mian spiron. Schweizer al vi -rakontos. Donu al mi glason da brando! Kaj vi estas denove ĉi tie, -Maŭrico? Mi pensis, ke mi revidos vin ie en alia loko. Donu do al mi -glason da brando, miaj ostoj disfalas.... Ho, mia hetmano! kie estas -mia hetmano? - -Schwarz. -- Tuj, tuj! Diru do, babilu do kiel vi de tie forvenis? -kiamaniere ni denove vin havas? Mia kapo turniĝas. Vi diras, ke de la -pendingo? - -Roller, _rapide eltrinkas botelon da brando_. -- Ha, ĝi estas -bongusta, ĝi varmigas! Rekte de la pendingo, mi al vi diras. Vi -staras ĉi tie kun malfermitaj buŝegoj kaj ne povas tion eĉ sonĝi, -- -mi estis nur tri paŝojn de la fatala ŝtuparo, per kiu mi devis -supreniri al la brusto de Abrahamo, -- tiel proksime, tiel proksime, --- mi estis jam kun mia haŭto kaj haroj forvendita al la anatomio! vi -povus havi mian vivon por preneto da flartabako. Al la hetmano mi -devas danki por la aero, libereco kaj vivo. - -Schweizer. -- Ĝi estis ŝerco, kiun valoras aŭskulti. Unu tagon -antaŭe ni per niaj spionoj eksciis, ke Roller estas bone enpeklita, -kaj ke se la ĉielo ne enmiksos sin en ĝusta tempo, li morgaŭ en la -tago -- tio estas hodiaŭ -- devos iri la vojon de ĉiu karno. Leviĝu! -diris la hetmano, kio pli valoras ol amiko? Ni lin savos, aŭ se ni -lin ne savos, tiam ni almenaŭ ekbruligos por li funebran torĉon, kiun -ankoraŭ neniu reĝo havis kaj kiu rostos al ili la ĝibojn brune kaj -blue. Ni sendis al li ekspreson, kiu alportis al li skribeton, -ĵetinte ĝin al li en la supon. - -Roller. -- Mi neniel esperis sukceson. - -Schweizer. -- Ni elatendis la tempon, kiam la vojoj fariĝis liberaj. -La tuta urbo eliris, por vidi la spektaklon, rajdantoj kaj -piedirantoj kaj kaleŝoj miksite, la bruo kaj la pretiĝado por la -estonta ekzekuto resonadis malproksime. Nun, diris la hetmano, -ekbruligu, ekbruligu! La bravuloj ekflugis kiel sagoj, ekbruligis la -urbon samtempe en tridek tri finoj, ĵetis brulantajn meĉaĵojn en la -ĉirkaŭaĵon de la pulvejo, en preĝejojn kaj garbejojn.... Per la -infero! ne pasis eĉ kvarono da horo, la nordorienta vento, kiu ankaŭ -kredeble havis kalkulojn kun la urbo, bonege aliĝis al ni kaj pelis -la flamojn supren ĝis la plej altaj pintoj. Kaj ni dume kuras sur la -stratoj supren kaj malsupren, kiel furioj, brulo! brulo, tra la tuta -urbo, tumulto, kriado, bruado... la brulalarmaj sonoriloj komencas -brui, la pulvoturo eksplodas, kvazaŭ la tero krevis en la mezo, la -ĉielo disŝiriĝis kaj la infero falis dek mil klaftojn pli -profunden. - -Roller. -- Kaj nun mia sekvantaro ekrigardis malantaŭen, -- jen -kuŝas la urbo kiel Gomoro kaj Sodomo, la tuta horizonto konsistis el -fajro, sulfuro kaj fumo, kvardek montoj en la ĉirkaŭaĵo rebruas pri -la infera ŝerco, panika teruro ĵetas ĉiujn sur la teron, -- nun mi -ekuzas la momenton, kaj fr! rapide kiel la vento, mi estis malligita, --- miaj akompanantoj, ŝtonigitaj kiel la edzino de Loth, rigardas -malantaŭen, -- mi kuras for! mi traŝiras la amasojn! mi malaperis! -Sesdek paŝojn pli malproksime mi deĵetas miajn vestojn, mi ĵetas -min en la riveron, mi naĝas sub la akvo tiel longe, ĝis mi pensas, ke -ili min jam ne vidos. Mia hetmano staris jam prete kun ĉevaloj kaj -vestoj, -- tiamaniere mi saviĝis. Moor, Moor! Ke vi ankaŭ baldaŭ -enfalu en kaptilon, ke mi povu al vi pagi en la sama maniero! - -Razmann. -- Sovaĝbesta deziro, por kiu oni devus vin pendigi, -- -tamen ĝi estis petolo, de kiu oni povus krevi. - -Roller. -- Ĝi estis efektive helpo en la ekstrema bezono; vi ne -povas tion ĉi sufiĉe taksi. Vi devus kun ŝnuro ĉirkaŭ la kolo marŝi -per vivanta korpo al la tombo, kiel mi, kaj vidi la fatalan -preparadon kaj la ekzekutajn ceremoniojn, kaj senti, kiel kun ĉiu -paŝo, kiun la timotremanta piedo faras antaŭen, venas pli proksime, -terure pli proksime la malbenita maŝino, en kiun mi devis enloĝiĝi -kaj kiu brilis en la terura matena suno, -- vi devis vidi la garde -observantajn helpantojn de la ekzekutisto, aŭdi la teruran muzikon, --- ĝi bruas ankoraŭ en miaj oreloj, la kriojn de la malsataj korvoj, -kiuj en granda nombro alkroĉiĝis al la korpo de mia duone forputrinta -antaŭulo, kaj ĉio alia, kaj super ĉio ankoraŭ la antaŭsento de la -eterneco, kiu min atendis! Frato, frato! kaj subite la signalo de la -libereco! Ĝi estis krako, kvazaŭ ĉe la ĉielbarelo krevis ringego.... -Aŭskultu, kanajloj! mi diras al vi, kiam oni el ardanta forno saltas -en glacian akvon, oni ne povas senti la kontraston tiel forte, kiel -mi, kiam mi estis sur la alia bordo. - -Spiegelberg, _ridas_. -- Malfeliĉa hometo! Nun ĉio estas ja -forgesita. (_Trinkas al li._) Pro la feliĉa renaskiĝo! - -Roller, _forĵetas sian glason_. -- Ne, per ĉiuj trezoroj de -Mamono! mi ne volus tion ĉi sperti la duan fojon. La morto estas io -pli ol salto de arlekeno, kaj promorta teruro estas pli malbona ol la -morto. - -Spiegelberg. -- Kaj la saltanta pulvoturo, -- vi komprenas nun, -Razmann? jen tial la aero en la ĉirkaŭspaco de tutaj horoj tiel -malbonodoris per sulfuro, kvazaŭ la tuta vestaro de Moloĥo estus -aerumata sub la ĉielo. Ĝi estis majstraĵo, mia hetmano! mi envias -vin pro ĝi. - -Schweizer. -- Se la urbo volis fari al si plezuron de tio, ke ĝi -vidos, kiel oni senvivigos mian kamaradon kiel lacepelitan porkon, -- -kio do al la diablo! ĉu ni devas fari al ni riproĉojn de la -konscienco, se pro nia kamarado ni forbruligas la urbon? Kaj krom tio -niaj homoj devis ja ankaŭ iom rabi. Diru do, kion vi forkaperis? - -Unu el la bando. -- Dum la tumulto kaj konfuzo mi enŝteliĝis en la -preĝejon de la sankta Stefano kaj mi deŝiris la pasamentojn de la -altara tuko; la bona Dio, mi diris al mi, estas riĉa homo, kaj li -povas ja fari orajn fadenojn el groŝa ŝnuro. - -Schweizer. -- Vi bone agis, -- por kio efektive la preĝejo bezonas -tiun ĉifonaĵon? Ili alportas ĝin al la Kreinto, kiu ridas pri ilia -ĉifonaro, kaj liaj kreitaĵoj devas morti de malsato! Kaj vi, -Spangeler, kie vi etendis vian reton? - -Dua. -- Mi kaj Bügel ni prirabis magazenon kaj ni alportas -materialon por kvindek el ni. - -Tria. -- Du orajn poŝhorloĝojn mi forkaptis kaj al tio ankoraŭ -dekduon da arĝentaj kuleroj. - -Schweizer. -- Bone, bone. Kaj ni aranĝis al ili tian historion, ke -ili du semajnojn devos estingadi. Se ili volos venki la fajron, ili -devos ruinigi la urbon per akvo. Ĉu vi ne scias, Schufterle, kiom -estis da mortigitoj? - -Schufterle. -- Oni diras, ke okdek tri. La turo sola dispremis -sesdekon da ili. - -Rabisto Moor, _tre serioza_. -- Roller, vi estas kare pagita. - -Schufterle. -- Pa, pa! sed kion tio ĉi signifas? Jes, se tio ĉi estus -viroj, -- sed tie estis vindinfanoj, kiuj origas siajn litotukojn, -enlaĉigitaj patrinetoj, kiuj forpeladis de ili la kulojn, sekiĝintaj -fornosidistoj, kiuj jam ne povis trovi la pordon, pacientoj, kiuj -plore vokadis sian doktoron, kiu per sia gravamiena trotado sekvis la -komunan kuradon. Ĉio, kio havis facilajn krurojn, elkuris al la -komedio, kaj nur la surfundaĵo de la urba loĝantaro restis, por -gardi la domojn. - -Moor. -- Ho, la malfeliĉaj vermoj! Malsanuloj, vi diras, maljunuloj -kaj infanoj? - -Schufterle. -- Jes, al la diablo! Kaj krom tio akuŝulinoj kaj -profunde gravedaj virinoj, kiuj timis aborti sub la nekovrita -pendingo; junaj virinoj, kiuj timis rigardinfektiĝi de la ekzekutaj -objektoj kaj presi al sia infano en la utero la pendingon sur la -ĝibon; malriĉaj poetoj, kiuj ne havis ŝuojn por surpiedigi, ĉar sian -solan paron ili fordonis por ripari, -- kaj ankoraŭ diversaj similaj -subjektoj; ne valoras la penon paroli pri ĉi tio. Kiam mi preteriris -antaŭ unu el tiaj barakoj, mi ekaŭdis interne laŭtan kriadon, mi -enrigardas, kaj ĉe la lumo kion mi vidas? ĝi estis infano, ankoraŭ -freŝa kaj sana, ĝi kuŝis sur la tero sub la tablo, kaj la tablo -ĝuste jam volis komenci bruli. Malfeliĉa besteto, mi diris, vi ja tie -frostiĝas, kaj mi ĵetis ĝin en la fajron. - -Moor. -- Efektive, Schufterle? Kaj tiu fajro brulu en via brusto -eterne! For, ho monstro! Neniam montriĝu en mia bando! Vi murmuras? -Vi pripensas? Kiu pripensas, kiam mi ordonas? Li kuru for, mi diras! -Ekzistas ankoraŭ multaj inter vi, kiuj estas maturaj por mia -kolerego. Mi konas vin, Spiegelberg! Sed baldaŭ mi paŝos en vian -mezon kaj mi faros teruran pririgardon. (_La rabistoj tremante -foriras._) - -Moor, _sola marŝas ekscitite tien kaj reen_. -- Ne aŭskultu ilin, -venĝanto en la ĉielo! Kion mi povas fari kontraŭ tio? Ĉu vi estas -kulpa, se via pesto, via kartempo, via superakvado englutas la -justulon kune kun la malvirtulo? Kiu povas ordoni al la flamo, ke ĝi -ne furiozu ankaŭ sur la benita semitaĵo, kiam ĝi devas detrui la -nestojn de la krabroj? Ho, la abomena mortigo de infanoj! mortigo de -virinoj! mortigo de malsanuloj! Kiel min premas tiu ĉi faro! Ĝi -venenis miajn plej belajn agojn! Jen ruĝa de honto kaj mokita staras -antaŭ la okulo de la ĉielo tiu knabo, kiu arogis ludi kun la -bastonego de Jupitero kaj kiu venkis pigmeojn, dum li devis frakasi -titanojn! For, for! vi ne estas tiu viro, kiu povus regi la venĝan -glavon de la supraj tribunaloj, vi falis ĉe la unua moviĝo! Nun mi -forĵetas mian malhumilan planon, mi foriras, por enrampi en ian -fendon de la tero, kie la lumo de la tago sin kaŝos antaŭ mia -malhonoro. (_Li volas forkuri._) - -Rabistoj, _alkuras_. -- Gardu vin, hetmano! Diabloj ekpetolis! -Tutaj amasoj da bohemaj rajdistoj saltas ĉirkaŭe en la arbaro, -- -infera denuncisto kredeble elbabilis al ili pri ni. - -Novaj rabistoj. -- Hetmano, hetmano! Ili eltrovis niajn postesignojn. -Ĉirkaŭe kelkaj miloj da ili aranĝas kordonon ĉirkaŭ la meza arbaro. - -Novaj rabistoj. -- Ve, ve, ve! Ni estas kaptitaj, radŝiritaj, -kvaronigitaj! Multaj miloj da husaroj, dragonoj kaj ĉasistoj saltas -ĉirkaŭ la altaĵo kaj gardas ĉiujn elirojn. - -(_Moor foriras._) - -(_Schweizer. Grimm. Roller. Schwarz. Schufterle. Spiegelberg. -Razmann. Grupo da rabistoj._) - -Schweizer. -- Ni do elskuis ilin el la kusenoj? Ĝoju do, Roller! -Tion ĉi mi jam longe deziris, iom interbati min kun tiaj kazernaj -kavaliroj. Kie estas la hetmano? Ĉu la tuta bando estas kune? Ni ja -havas sufiĉe da pulvo? - -Razmann. -- Da pulvo ni havas kiom vi volas. Sed ni ĉiuj estas nur -en la nombro de okdek, sekve en ĉiu okazo apenaŭ unu kontraŭ dudek da -ili. - -Schweizer. -- Des pli bone! kaj se eĉ estus kvindek da ili kontraŭ -mia granda ungo.... Se ili tiel longe atendis, ĝis ni ekbruligis al -ili la pajlon sub la sidvangoj, -- fratoj, fratoj, tiam ne estas -granda danĝero. Ili riskas sian vivon por dek krejceroj, sed ĉu ni ne -batalas pro kapo kaj libereco? Ni falos sur ilin kiel superakvego kaj -ni ekbatos kontraŭ iliaj kapoj kiel fulmotondro. Kie do al la diablo -estas la hetmano? - -Spiegelberg. -- Li forlasas nin en tiu ĉi mizerego. Ĉu ni ne povas -jam plu forsavi nin? - -Schweizer. -- Forsavi nin? - -Spiegelberg. -- Ho, kial mi ne restis en Jeruzalemo! - -Schweizer. -- Mi volus do, ke vi sufokiĝu en kloako, vi ekskrementa -animo! Ĉe nudaj monaĥinoj vi estas granda kuraĝulo, sed kiam vi -vidas du pugnojn, vi fariĝas timemulo! Montru vin nun, aŭ oni devos -enkudri vin en porkan felon kaj mortpeli vin per hundoj. - -Razmann. -- La hetmano, la hetmano! - -Moor, _malrapide enirante, al si mem_. -- Mi lasis ilin tute -ĉirkaŭfermi, nun ili devas batali kiel malesperuloj. (_Laŭte._) -Knaboj! Nun venis la momento! Ni estas perditaj, aŭ ni devas batali -kiel pafvunditaj aproj. - -Schweizer. -- Ha! Mi malfermos al ili per mia tranĉilo la ventron -tiel, ke la internaĵoj elsaltos al ili en sia tuta longeco! Konduku -nin, hetmano! ni sekvos al vi en la faŭkon de la morto. - -Moor. -- Ŝargu ĉiujn pafilojn! Ne mankas ja al ni pulvo? - -Schweizer, _kun eksalto_. -- Ni havas sufiĉe da pulvo, por eksplodigi -la teron ĝis la ĉielo! - -Razmann. -- Ĉiu ŝargis kvin parojn da pistoloj kaj krom tio ĉiu -ŝargis po tri karabenoj. - -Moor. -- Bone, bone! Kaj nun parto devas suprenrampi sur la arbojn -aŭ kaŝi sin en la densejo kaj ekpafi kontraŭ ilin el la embusko. - -Schweizer. -- Tio estas por vi, Spiegelberg! - -Moor. -- Ni ĉiuj aliaj ĵetos nin kiel furioj kontraŭ iliajn -flankojn. - -Schweizer. -- Inter tiuj estos mi, mi! - -Moor. -- Samtempe ĉiu devas fajfi, kuradi en la arbaro, por ke nia -nombro fariĝu pli terura; ankaŭ ĉiuj hundoj devas esti deĉenigitaj -kaj pelitaj en ilian mezon, ke ili disiĝu, distriĝu kaj kuru sub vian -pafon. Ni tri, Roller, Schweizer kaj mi, ni batalos en la kunpuŝiĝo. - -Schweizer. -- Majstre, majstre! Ni ĉirkaŭtondros ilin tiamaniere, ke -ili ne scios, de kie ili ricevas la vangofrapojn. Mi iam povis -forpafi ĉerizon de la buŝo. Ili nur alkuru! (_Schufterle pinĉas -Schweizeron, tiu ĉi retiras la hetmanon flanken kaj mallaŭte parolas -kun li._) - -Moor. -- Silentu! - -Schweizer. -- Mi vin petas.... - -Moor. -- For! Li danku sian malhonoron, ĝi lin savis. Li ne devas -morti tiam, kiam mi kaj mia Schweizer mortas kaj mia Roller. Li -deprenu siajn vestojn, tiam mi diros, ke li estas vojaĝanto kaj mi -lin priŝtelis. Estu trankvila, Schweizer, mi ĵuras, ke li tamen -ankoraŭ estos pendigita. - -(_Patro-monaĥo, eniras._) - -Patro-monaĥo, _konfuzite, al si mem_. -- Ĉu tio ĉi estas la nesto -de la drakoj? (_Laŭte._) Se vi permesos, sinjoroj! Mi estas servanto -de la eklezio, kaj ekstere staras dek sep centoj, kiuj gardas ĉiun -haron sur miaj tempioj. - -Schweizer. -- Brave! brave! ĝi estis bone dirita, por teni al si -varme la stomakon. - -Moor. -- Silentu, kamarado! Diru mallonge, sinjoro patro! kion vi tie -ĉi bezonas? - -Patro-monaĥo. -- Min sendas la alta estraro, kiu disponas pri vivo -kaj morto.... vi ŝtelistoj, vi brulfaristoj, vi friponoj, venenaj -viperidoj, kiuj ŝteliras en la mallumo kaj pikas en kaŝiteco, -elĵetaĵo de la homaro, infera kovitaĵo, bonega manĝo por korvoj -kaj abomenaj insektoj, kolonio por pendingo kaj rado.... - -Schweizer. -- Hundo! ĉesu insulti, -- aŭ.... (_Li alpremas al li la -pafilkapon al la vizaĝo._) - -Moor. -- Fi do, Schweizer! vi ja malordigas al li la verkon! li tiel -brave ellernis parkere sian predikon. Nu, pluen, sinjoro! -- «por -pendingo kaj rado?» - -Patro-monaĥo. -- Kaj vi, bela hetmano! Duko de la poŝaj ŝtelistoj! -reĝo de la friponoj! grandmogolo de ĉiuj kanajloj sub la suno! -tute simila al tiu unua abomena konspirestro, kiu mil legionojn -da senkulpaj anĝeloj entiris en ribelan fajron kaj trenis kun si -malsupren en la profundan ŝlimejon de la pereo de la animo, -- la -kriegado de forlasitaj patrinoj bruas post viaj piedoj, sangon vi -drinkas kiel akvon, homaj vivoj ne havas sur via mortigista ponardo -eĉ la pezon de aera veziko.... - -Moor. -- Tute vere, tute vere! Nu, pluen! - -Patro-monaĥo. -- Kio? Tute vere, tute vere? ĉu tio ĉi ankaŭ estas -respondo? - -Moor. -- Kiel, sinjoro? Al tio vi tute ne estis preparita? Pluen, nur -pluen! Kion vi volis diri plu? - -Patro-monaĥo, _en fervoro_. -- Terura homo! For de mi! ĉu ne sidas -la sango de la mortigita imperia grafo sur viaj malbenitaj fingroj? -ĉu vi ne trarompis per ŝtelistaj manoj la sanktejon de Dio kaj per -kanajla kapto ne forportis la sanktigitajn vazojn de la komunio? -Kiel? ĉu vi ne ĵetis la fajron en nian pian urbon? ĉu vi ne faligis -la pulvoturon sur la kapojn de bonaj kristanoj? (_Kun kunbatitaj -manoj._) Teruraj, teruraj krimoj, kiuj malbonodoras ĝis la ĉielo, -armas la lastan juĝon, ke ĝi rapide venu! matura por la repago, -pretigita por la lasta trumpetado! - -Moor. -- Majstra prediko ĝis nun! sed al la afero! Kion la alte -estimata magistrato anoncigas al mi per vi? - -Patro-monaĥo. -- Kion vi tute ne meritas ricevi. Rigardu ĉirkaŭen, -vi brulfaristo! ĉie, kien vi nur povas rigardi, vi estas -ĉirkaŭfermita de niaj rajdantoj, -- tie ĉi estas nenia loko por -forkuri. Tiel certe, kiel ĉerizoj kreskas sur ĉi tiuj kverkoj kaj ĉi -tiuj abioj portas persikojn, tiel certe vi povos vivaj forkuri de -tiuj ĉi kverkoj kaj abioj. - -Moor. -- Ĉu vi aŭdas, Schweizer? Sed nur pluen! - -Patro-monaĥo. -- Aŭdu do, kiel bonkore, kiel pardoneme la juĝo -agas kun vi, malvirtulo: se vi nun tuj rampos al la kruco kaj petegos -pri kompato kaj indulgo, vidu, tiam la severeco fariĝos por vi -kompato, la justeco estos por vi amanta patrino, -- ŝi fermos siajn -okulojn por duono de viaj krimoj kaj limigos sin per tio, ke ĝi -- -prezentu al vi -- kondamnos vin nur al morto per la rado. - -Schweizer. -- Vi aŭdis, hetmano? Ĉu mi iru kaj kunpremu la gorĝon al -tiu ĉi dresita paŝtista hundo, ke la ruĝa suko ŝprucu ĉe li el ĉiuj -ŝvitporoj? - -Roller. -- Hetmano! Per ĉiuj diabloj de la infero! Hetmano, kiel li -premas la malsupran lipon inter la dentojn! Ĉu vi permesos al mi -pendigi tiun ĉi kanajlon sub la ĉielo la kapon malsupren? - -Schweizer. -- Al mi, al mi! mi ĵetos min genue antaŭ vi! Al mi donu -la plezuregon, ke mi faru el li kaĉon! (_La patro-monaĥo krias._) - -Moor. -- For de li! Neniu kuraĝu lin ektuŝi! (_Al la monaĥo, -eltirante sian glavon._) Vidu, sinjoro patro! tie ĉi staras sepdek -naŭ, kies hetmano mi estas, kaj neniu el ili scias flugi laŭ signo -kaj komando, aŭ danci laŭ muziko de pafilegoj, kaj tie ekstere staras -dek sep centoj da homoj, griziĝintaj sub pafiloj, -- tamen aŭdu nun! -tiel diras Moor, la hetmano de la brulfaristoj: estas vero, mi -mortigis la imperian grafon, mi forbruligis kaj prirabis la dominikan -preĝejon, mi ĵetis fajron en vian bigotan urbon, kaj mi renversis la -pulvoturon super la kapojn de bonaj kristanoj, -- sed tio ĉi ne estas -ankoraŭ ĉio. Mi faris ankoraŭ pli. (_Li etendas sian dekstran -manon._) Ĉu vi rimarkas la kvar grandvalorajn ringojn, kiujn mi -portas sur ĉiuj fingroj? Iru kaj raportu punkton post punkto al la -sinjoroj de la juĝo pri morto kaj vivo ĉion, kion vi nun aŭdos kaj -vidos. Tiun ĉi rubenon mi detiris de la fingro de unu ministro, kiun -mi dum ĉasado mortigis antaŭ la piedoj de lia princo. El la -popolamasa polvo li per flatado sin levis ĝis la stato de la plej -granda favorato de la princo, la falo de lia najbaro estis la -benketo, per kiu li atingis sian altecon, larmoj de orfoj levis lin -supren. Tiun ĉi diamanton mi detiris de unu financa konsilanto, kiu -vendadis honorajn lokojn kaj oficojn al tiuj, kiuj pagis pli da mono, -kaj la ĉagrenitan patrioton li forpuŝis de sia pordo. Tiun ĉi agaton -mi portas pro la honoro de unu viaspeca pastro, kiun mi sufokis per -mia propra mano, kiam li sur publika predikseĝo ploris, ke la -inkvizicio perdis sian forton.... Mi povus rakonti al vi ankoraŭ pli -multe pri miaj ringoj, se mi ne bedaŭrus jam la kelkajn vortojn, -kiujn mi malŝparis kun vi. - -Patro-monaĥo. -- Ho Faraono, Faraono! - -Moor. -- Ĉu vi ĝin aŭdas? Ĉu vi rimarkis la ĝemon? Ĉu li ne staras -ĉi tie, kvazaŭ li volus elpreĝi fajron el la ĉielo sur la bandon de -Koraho? li juĝas per unu eklevo de la ŝultroj, kondamnas per unu -kristana «ha»! Kiel la homo povas esti tiel blinda? Li, kiu havas -la cent okulojn de Arguso, por elserĉi makulojn sur sia frato, kiel -li povas esti tiel blinda rilate sin mem? El siaj nuboj ili tondras -pri bonkoreco kaj toleremeco, kaj ili alportas al la Dio de amo -homajn oferojn, kiel al fajrobraka Moloĥo, -- ili predikas pri amo -al la proksimulo kaj malbenante forpelas la okdekjaran blindulon de -siaj pordoj! ili furiozas kontraŭ monavideco, kaj dume pro oraj -ornamoj ili senpopoligis Peruon kaj enjungis la idolanojn kiel bruton -antaŭ siaj veturiloj. Ili rompas al si la kapojn, kiamaniere la -naturo povis krei Iskarioton, kaj dume ne la plej malbona el ili -perfidus la triunuan Dion pro dek arĝentaj moneroj. Ho, vi fariseoj, -falsistoj de la vero, vi simioj de la Dieco! Vi ne timas genufleksi -antaŭ kruco kaj altaroj, vi vundas viajn dorsojn per rimenoj kaj -turmentas vian karnon per fastado; vi pensas, ke per tiuj ĉi mizeraj -ĵonglaĵoj vi nebulos la okulojn al tiu, kiun vi, malsaĝuloj, ja -nomas la Ĉionscianta, tiel same, kiel oni plej akre mokas la -eminentulojn, se oni flatas al ili, ke ili malamas la flatistojn. Vi -fanfaronas pri honesteco kaj modela konduto, sed la Dio, kiu travidas -viajn korojn, ekfuriozus kontraŭ la Kreinto, se li ne estus ĝuste -tiu, kiu kreis la monstron en la Nilo. -- Forigu lin de miaj okuloj! - -Patro-monaĥo. -- Kaj malvirtulo povas ankoraŭ esti tiel fiera! - -Moor. -- Ankoraŭ ne sufiĉe, -- nun mi volas paroli fiere! Iru kaj -diru al la multe estimata juĝistaro, kiu decidas pri vivo kaj morto, -ke mi ne estas ŝtelisto, kiu konspiras kun dormo kaj noktomezo kaj -fanfaronas grandecon kaj potencon sur la ŝnura ŝtupetaro! Kion mi -faris, tion mi sendube iam legos en la ŝuldolibro de la ĉielo; sed -kun ĝiaj mizeraj administrantoj mi volas perdi plu neniun vorton. -Diru al ili, ke mia profesio estas repagado, -- venĝado estas mia -metio. (_Li turnas al li sian dorson._) - -Patro-monaĥo. -- Vi ne volas do indulgon kaj favoron? Bone, kun vi -mi finis. (_Turnas sin al la bando._) Aŭdu do vi, kion la justeco per -mi sciigas al vi! Se vi nun tuj ligos kaj transdonos al ni tiun ĉi -kondamnitan krimulon, tiam -- vidu -- viaj punindaj malbonegaj faroj -estos pardonitaj al vi ĝis plena forgeso, la sankta eklezio vin, -devojiĝintajn ŝafojn, kun renovigita amo akceptos al sia patrina -brusto, kaj por ĉiu el vi estos malbarita la vojo al honora ofico. -(_Kun triumfa rideto._) Nu, nu? Kiel ĝi plaĉas al via reĝa moŝto? -- -Vigle do! Ligu lin kaj estu liberaj! - -Moor. -- Ĉu vi ĝin bone aŭdas? Ĉu vi aŭdas? Kial ĝi vin konsternis? -Kial vi staras kun tia embarasa mieno? La justeco proponas al vi -liberecon, kaj vi ja efektive estas jam ĝiaj kaptitoj. Ĝi donacas al -vi la vivon, kaj tio ĉi ne estas fanfaronado, ĉar vi sen ia dubo -estas jam juĝitaj. Ĝi promesas al vi honorojn kaj oficojn, kaj dume, -se vi eĉ venkos, kia alia povas esti via sorto, krom malhonoro, -malbeno kaj persekuto? Ĝi promesas al vi paciĝon kun la ĉielo, kaj -vi ja estas efektive kondamnitaj. Sur neniu el vi troviĝas eĉ unu -haro, kiu ne iros en la inferon. Vi ankoraŭ pripensas? vi ankoraŭ -ŝanceliĝas? Ĉu estas tiel malfacile elekti inter la ĉielo kaj la -infero? Helpu do, sinjoro patro! - -Patro-monaĥo, _al si mem_. -- Ĉu tiu homo freneziĝis? (_Laŭte._) -Ĉu vi eble suspektas, ke tio ĉi estas kaptilo, por kapti vin vivaj? -Legu mem, jen estas la subskribita ĝenerala pardono. (_Li donas -paperon al Schweizer._) Ĉu vi povas ankoraŭ dubi? - -Moor. -- Vidu do, vidu do! Kion vi povas pli deziri? Propramane -subskribita! Ĝi estas favoro, kiu superas ĉiujn limojn. Aŭ eble vi -timas, ke ili rompos sian vorton, ĉar vi iam aŭdis, ke promeson -donitan al perfiduloj oni ne plenumas? Ho, havu nenian timon! Jam la -politiko povus ilin devigi plenumi sian vorton, se ĝi estus donita eĉ -al la satano. Ĉar alie kiu en la estonteco ion kredus al ili? Kiel -ili povus iam duan fojon fari uzon el sia vorto? Mi povus ĵuri al -vi, ke ili estas sinceraj. Ili scias, ke ĝi estas mi, kiu vin -ribeligis kaj incitis; vin ili rigardas kiel senkulpajn. Viajn -krimojn ili klarigas al si kiel erarojn de juneco, kiel mankon de -pripenso. Min solan ili volas havi, mi sola meritas repagon. Ĉu ne -estas tiel, sinjoro patro? - -Patro-monaĥo, _al si mem_. -- Kiel estas nomata la diablo, kiu -parolas el li? (_Laŭte._) Jes, certe, certe tiel estas. (_Al si -mem._) Li min tute frenezigas. - -Moor. -- Kiel? Ankoraŭ nenia respondo? Ĉu eble vi ankoraŭ esperas -trabati vin per bataliloj? Rigardu do ĉirkaŭen, rigardu do ĉirkaŭen! -tion ĉi vi ja ne povas esperi, ĝi estus ja nun infana memfido. Aŭ -eble vi flatas al vi, ke vi falos kiel herooj, ĉar vi vidis, ke mi -ĝojis pro la tumulto? Ho, ne pensu ĉi tion! Vi ne estas Moor! Vi -estas simplaj ŝtelistoj! mizeraj iloj de miaj pli grandaj planoj, vi -estas malestimindaj, kiel la ŝnuro en la mano de la ekzekutisto. -Ŝtelistoj ne povas fali, kiel falas herooj. La vivo por la -ŝtelistoj estas gajno, poste ilin atendas io terura; ŝtelistoj -havas la rajton tremi antaŭ la morto. Aŭdu, kiel iliaj kornoj sonas! -Vidu, kiel minace brilas iliaj sabroj! Kiel? ankoraŭ sendecidaj? ĉu -vi estas frenezaj? Ĝi estas nepardonebla! Mi ne volas danki al vi -mian vivon, mi hontas pro via ofero! - -Patro-monaĥo, _ekstreme mirigita_. -- Mi perdas mian tutan saĝon, -mi forkuras! Ĉu oni iam aŭdis ion similan? - -Moor. -- Aŭ eble vi timas, ke mi mem min mortpikos kaj per memmortigo -mi neniigos la kontrakton, kiu rilatas nur al vivanto? Ne, sinjoroj, -tio ĉi estas senbezona timo. Jen mi forĵetas mian ponardon kaj miajn -pistolojn kaj tiun ĉi boteleton kun veneno, kiu povus ankoraŭ servi -al mi, -- mi estas nun tiel senforta, ke mi perdis eĉ la regadon -super mia vivo.... Kio? ankoraŭ sendecidaj? Aŭ eble vi pensas, ke mi -min defendos, kiam vi volos min ligi? Vidu! jen mi ligas mian -dekstran manon al tiu ĉi kverka branĉo, mi estas tute sendefenda, -infano povas min renversi. Kiu estas la unua, kiu forlasas sian -hetmanon en la mizero? - -Roller, _en sovaĝa ekscito_. -- Kaj se eĉ la infero naŭoble nin -ĉirkaŭus! (_Svingas sian glavon._) Kiu ne estas hundo, tiu savu la -hetmanon! - -Schweizer, _disŝiras la paperon de pardono kaj ĵetas la pecojn al -la monaĥo en la vizaĝon_. -- En niaj kugloj estas la pardono! For, -kanajlo! diru al la senato, kiu vin sendis, ke inter la bando de Moor -vi ne trovis eĉ unu solan perfidulon! Savu, savu la hetmanon! - -Ĉiuj, _bruas_. -- Savu, savu, savu la hetmanon! - -Moor, _liberigante sin, ĝoje_. -- Nun ni estas liberaj, kamaradoj. Mi -sentas armeon en mia pugno! Morto aŭ libereco! Almenaŭ neniun ili -havu viva! - -(_Oni trumpetas al atako. Bruo kaj tumulto. La rabistoj foriras kun -nudigitaj glavoj._) - - - - -AKTO TRIA - - -Sceno unua. - -AMALIO, _en la ĝardeno, ludas sur liuto_. - - Bela per beleco de anĝelo, - El junuloj estis li unua, - Kun rigardo kvazaŭ la ĉielo - Spegulita en la maro blua. - - Fajre brulis liaj ĉirkaŭprenoj, - Forte batis koro ĉe la koro, - Korpo estis kvazaŭ en katenoj - Kaj spirito revis en adoro. - - Liaj kisoj -- paradiza ĝuo! - Kvazaŭ brulas flam' en flam' alia, - Kvazaŭ harpaj sonoj en kunfluo - Por ĉiela ludo harmonia. - - Al animo flugis la animo, - Tremis lipoj, vangoj la brulantaj, - Kaj fandite tuta mond' sen limo - Vage naĝis ĉirkaŭ la amantaj. - - For li estas, vane sen espero - Vokas lin la krio de korpremo, - Kaj la tuta ĝojo de la tero - Flugis for, kaj restis sole ĝemo! - -(_Francisko eniras._) - -Francisko. -- Jam denove ĉi tie, obstina revistino? Vi forŝteliĝis -de la gaja festeno kaj vi difektis al la gastoj ilian ĝojon. - -Amalio. -- Estas domaĝo pri tiu senkulpa ĝojo! En iliaj oreloj -kredeble murmuras ankoraŭ la funebra kanto, kiu akompanis vian patron -al la tombo.... - -Francisko. -- Ĉu vi volas do eterne funebri? Lasu la mortintojn -dormi kaj feliĉigu la vivantojn! Mi venas.... - -Amalio. -- Kaj kiam vi reiros? - -Francisko. -- Ho ve! Ne havu tian malluman fieran vizaĝon! Vi -malĝojigas min, Amalio. Mi venas, por diri al vi.... - -Amalio. -- Mi devas do aŭskulti, Francisko de Moor fariĝis ja reganta -sinjoro. - -Francisko. -- Jes, bone, ĝi estas ĝuste tio, pri kio mi volis paroli -kun vi. Maksimiliano foriris dormi en la tombo de la patroj; mi estas -sinjoro. Sed mi volus esti ĝi tute plene, Amalio. Vi scias, kio vi -estis por nia domo, vi estis tenata kiel filino de Moor, eĉ la morton -transvivis lia amo al vi, -- tion vi ja neniam forgesos? - -Amalio. -- Neniam, neniam. Kiu do povus tion ĉi tiel facile fordiboĉi -ĉe gaja festeno! - -Francisko. -- La amon de mia patro vi devas rekompenci en liaj filoj, -kaj Karolo mortis.... Vi miras? vi ricevas kapturnon? Jes, efektive, -la penso estas tiel flate alta, ke ĝi eĉ la fierecon de virino -ebriigas. Francisko premas per la piedoj la esperojn de la plej -nobelaj fraŭlinoj, Francisko venas kaj proponas al malriĉa senhelpa -orfino sian koron, sian manon kaj kune kun ĝi sian tutan oron, ĉiujn -siajn kastelojn kaj arbarojn. Francisko, la enviata, la timata, -deklaras sin propravole sklavo de Amalio. - -Amalio. -- Kial la fulmo ne fendas la malpian langon, kiu elparolas -la kriman vorton! Vi mortigis mian amaton, kaj Amalio nomu vin sia -edzo! Vi.... - -Francisko. -- Ne tiel kolere, mia princidina moŝto! Estas vero, ke -Francisko ne fleksas sin antaŭ vi kiel kolombumanta Celadono; certe -li ne kutimiĝis, simile al la sopiranta Arkadia paŝtisto, krii siajn -amajn plendojn al la eĥo de la grotoj kaj rokoj, -- Francisko -parolas, kaj se oni ne respondas, li _ordonos_. - -Amalio. -- Vi, vermo, ordoni? al mi ordoni? kaj se oni resendos al vi -la ordonon kun ridego? - -Francisko. -- Tion vi ne faros. Mi scias ankoraŭ rimedojn, kiuj tre -bone povas fleksi la fierecon de malhumila obstinulino -- monaĥinejo -kaj muroj. - -Amalio. -- Brave! belege! kaj en la monaĥinejo kaj inter la muroj -esti por ĉiam liberigita de via baziliska rigardo kaj havi sufiĉe da -libera tempo, por pensi pri Karolo kaj fordoni sin al li. Bonvenon al -via monaĥinejo! donu, donu viajn murojn! - -Francisko. -- Haha! tia estas la afero? Gardu vin! Nun vi instruis al -mi la arton, kiel mi devas vin turmenti. Tiun ĉi eternan ĥimeron pri -Karolo mia rigardo elvipados al vi el la kapo simile al fajrohara -furio; la teruraĵo Francisko staros ĉiam garde malantaŭ la bildo de -via amato, simile al la sorĉita hundo, kiu kuŝas sur subteraj kestoj -da oro, -- per la haroj mi vin trenos en la preĝejon, kun la glavo en -la mano mi elpremos al vi el la brusto la edzecan ĵuron, vian liton -virgulinan mi okupos per forto, kaj vian fieran ĉastecon mi venkos -per ankoraŭ pli granda fiereco. - -Amalio, _donas al li vangofrapon_. -- Antaŭe prenu ĉi tion kiel -doton. - -Francisko, _furioze_. -- Ha! dekoble kaj centoble tio ĉi estos -venĝita! Ne mia edzino -- tiun ĉi honoron vi ne havos -- mia -amaĵistino vi estos, tiel ke la honestaj vilaĝanedzinoj montrados -vin per fingroj, kiam vi permesos al vi iri tra la strato. Grincu per -la dentoj, ŝprucigu fajron kaj morton el viaj okuloj -- min amuzas -la kolerego de virino, ĝi faras vin ankoraŭ pli bela, pli dezirinda. -Venu, -- tiu ĉi kontraŭbatalado ornamos mian triumfon kaj spicos al -mi la volupton en perforte akirita ĉirkaŭprenado, -- venu kun mi en -mian ĉambron, mi brulas de dezirego, -- nun tuj iru kun mi. (_Li -volas fortreni ŝin._) - -Amalio, _ĵetas sin sur lian kolon_. -- Pardonu min, Francisko! (_Dum -li volas ŝin ĉirkaŭpreni, ŝi deŝiras al li la glavon de lia flanko -kaj rapide resaltas._) Ĉu vi vidas, malbonulo, kion mi povas nun -fari kun vi? Mi estas virino, sed virino furioza, -- kuraĝu nun -ekpalpi mian korpon per malĉasta tuŝo, -- kaj tiu ĉi ŝtalo -trapenetros la mezon de via voluptavida brusto, kaj la spirito de mia -onklo gvidos por tio ĉi mian manon. Tuj kuru for! - -(_Ŝi forpelas lin._) - -Amalio. -- Ha, kiel bone estas al mi! Nun mi povas libere spiri, mi -sentas min forta, kiel flama ĉevalo, furioza kiel tigrino, kiu kuras -post la triumfanta rabinto de ŝiaj infanoj.... En monaĥinejon, li -diras, -- dankon al vi por tiu ĉi feliĉa elpenso! Nun la trompita amo -trovis sian rifuĝejon, -- la monaĥinejo, la kruco de la Savinto -estas la rifuĝejo de la trompita amo. (_Ŝi volas foriri._) - -(_Hermano timeme eniras._) - -Hermano. -- Fraŭlino Amalio! Fraŭlino Amalio! - -Amalio. -- Malfeliĉulo! kial vi min malhelpas? - -Hermano. -- Tiun ĉi pezegon mi devas deĵeti de mia animo, antaŭ ol -ĝi ĝin enpremos en la inferon. (_Ĵetas sin teren antaŭ ŝi._) -Pardonon! pardonon! Mi vin tre ofendis, fraŭlino Amalio. - -Amalio. -- Leviĝu! Iru! mi nenion volas scii. (_Ŝi volas foriri._) - -Hermano, _retenante ŝin_. -- Ne! Restu! Pro Dio! Pro la eterna -Dio! Vi devas ĉion scii! - -Amalio. -- Eĉ ne unu sonon plu! Mi vin pardonas, -- iru hejmen en -paco. (_Ŝi volas forrapidi._) - -Hermano. -- Aŭdu do nur unu solan vorton, -- ĝi redonos al vi vian -tutan trankvilecon. - -Amalio, _revenas kaj rigardas lin kun miro_. -- Kiel, amiko? Kiu en -la ĉielo aŭ sur la tero povas redoni al mi mian trankvilecon? - -Hermano. -- Tion ĉi povas fari unu sola vorto de miaj lipoj. -Aŭskultu min! - -Amalio, _prenante lian manon kun kompato_. -- Bona homo, ĉu unu vorto -de viaj lipoj povas disrompi la riglilojn de la eterneco? - -Hermano, _leviĝas_. -- Karolo ankoraŭ vivas! - -Amalio, _kriante_. -- Malfeliĉa! - -Hermano. -- Tiel estas.... Ankoraŭ unu vorton, -- via onklo.... - -Amalio, _kun minaca mieno_. -- Vi mensogas! - -Hermano. -- Via onklo.... - -Amalio. -- Karolo ankoraŭ vivas! - -Hermano. -- Kaj via onklo.... - -Amalio. -- Karolo ankoraŭ vivas? - -Hermano. -- Ankaŭ via onklo.... Ne elperfidu min. (_Rapide -forkuras._) - -Amalio, _staras longan tempon kvazaŭ ŝtonigita. Poste ŝi sovaĝe -ekkrias kaj elkuras post Hermano_. -- Karolo ankoraŭ vivas! - - -Sceno dua. - -Loko sur la bordo de Danubo. - -La RABISTOJ _kuŝas sur altaĵo sub arboj, la ĉevaloj paŝtiĝas sur -la deklivaĵo_. - -Moor. -- Ĉi tie mi devas resti kaj kuŝi. (_Ĵetiĝas sur la teron._) -Miaj membroj estas kvazaŭ dehakitaj. Mia lango estas seka kiel briko. -(_Schweizer malaperas nerimarkate._) Mi volus vin peti alporti al mi -ĉerpeton da akvo el tiu ĉi rivero, sed vi ĉiuj estas morte lacaj. - -Schwarz. -- Ankaŭ de la vino en niaj felsakoj restis nenio. - -Moor. -- Rigardu, kiel bele staras la greno! La arboj preskaŭ -rompiĝas sub sia multego da fruktoj. La vinbertrunkoj donas la plej -bonan esperon. - -Grimm. -- Estos fruktoriĉa jaro. - -Moor. -- Tiel vi opinias? En tia okazo almenaŭ _unu_ ŝvito en la -mondo estus pagita. _Unu?..._ Sed ankoraŭ hodiaŭ en la nokto povas ja -fali hajlo kaj ĉion forbati. - -Schwarz. -- Ĝi facile povas okazi. Ĉio povas perei kelkajn horojn -antaŭ la rikolto. - -Moor. -- Tion ĉi mi ja diras. Ĉio pereos. Kial la homo sukcesus en -tio, kion li havas de la formiko, se li malsukcesas en tio, kio -egaligas lin al la dioj? Aŭ eble ĉi tie estas la limo de lia destino? - -Schwarz. -- Mi ĝin ne konas. - -Moor. -- Vi bone diris kaj ankoraŭ pli bone faris, se vi neniam -deziris ĝin koni! Frato, mi vidis la homojn, iliajn abelajn klopodojn -kaj iliajn gigantajn projektojn, iliajn diajn planojn kaj iliajn -musajn farojn, la mirinde strangan konkurkuradon al la feliĉo; unu -fidas la krurojn de sia ĉevalo, alia la nazon de sia azeno, tria -siajn proprajn krurojn; diverskolora loterio de la vivo, en kiu -multaj metas en la ludon sian senkulpecon kaj... sian ĉielon, por -kapti gajnon, kaj... nuloj estas la rezultato, -- estis neniu gajna -numero. Ĝi estas dramo, miaj fratoj, kiu eligas larmojn el viaj -okuloj, dum ĝi tiklas vian diafragmon al rido. - -Schwarz. -- Kiel belege la suno tie subiras! - -Moor, _longe rigardante_. -- Tiel mortas heroo! Adorinde! - -Grimm. -- Ŝajnas, ke vi estas tre kortuŝita. - -Moor. -- Kiam mi estis ankoraŭ knabo, mia amata revo estis vivi kiel -_ĝi_, morti kiel _ĝi_.... (_Kun pene kaŝata doloro._) Ĝi estis -knaba revo! - -Grimm. -- Certe. - -Moor, _surŝovas la ĉapelon sur la vizaĝon_. -- Estis tempo.... Lasu -min sola, kamaradoj. - -Schwarz. -- Moor! Moor! Kio al la diablo? Kiel li ŝanĝis sian -koloron! - -Grimm. -- Morto kaj infero! kio estas al li? al li fariĝas malbone? - -Moor. -- Estis tempo, kiam mi ne povis dormi, se mi forgesis fari -mian noktan preĝon.... - -Grimm. -- Ĉu vi estas freneza? ĉu vi volas preni instruon de viaj -knabaj jaroj? - -Moor, _metas sian kapon sur la bruston de Grimm_. -- Frato! Frato! - -Grimm. -- Kiel? Ne estu do infano, mi vin petas. - -Moor. -- Ho, se mi tio estus! se mi tio estus denove! - -Grimm. -- Fi! Fi! - -Schwarz. -- Gajiĝu! Rigardu tiun ĉi pentrindan pejzaĝon, la ĉarman -vesperon. - -Moor. -- Jes, amikoj! tiu ĉi mondo estas tiel bela. - -Schwarz. -- Nu, tio ĉi estis bone dirita. - -Moor. -- Tiu ĉi tero estas tiel belega. - -Grimm. -- Bone, bone, tiel vi al mi plaĉas. - -Moor, _forklininte la kapon_. -- Kaj mi estas tiel malbela en tiu ĉi -bela mondo... kaj mi estas monstro sur tiu ĉi belega tero. - -Grimm. -- Ho ve! ho ve! - -Moor. -- Mia senkulpeco! mia senkulpeco! Rigardu! ĉio eliris, por ĝui -la pacajn radiojn de la printempa suno, -- kial mi sola devas suĉi -inferon el la ĝojoj de la ĉielo? Kiel ĉio estas feliĉa, ĉio fratigita -per la spirito de la paco! La tuta mondo estas _unu_ familio kaj unu -patro estas tie supre, -- sed _mia_ patro li ne estas, mi sola estas -forpelita, mi sola estas elĵetita el la vicoj de la puruloj, por mi -ne ekzistas la dolĉa nomo «infano», neniam ekzistos por mi la -sopira rigardo de amatino, neniam, neniam la ĉirkaŭpreno de kora -amiko. (_Kun sovaĝa moviĝo._) Ĉirkaŭita de rabistoj, ĉirkaŭsiblata -de aspidoj, alforĝita al la malvirto per feraj ligiloj, pendanta -super la tombo de anima pereo sur la balanciĝanta kano de la -malvirto... meze inter la floroj de la feliĉa mondo mi staras kiel -krieganta Abadono! - -Schwarz, _al la aliaj_. -- Nekompreneble! Neniam mi vidis lin tia. - -Moor, _malgaje_. -- Ho, se mi povus reveni en la ventron de mia -patrino! Se mi povus naskiĝi almozulo! Ne! nur tion mi volus, ho -ĉielo, ke estu permesite al mi fariĝi kiel unu el tiuj taglaboristoj! -Ho, mi volus laboregi tiel, ke la sango fluus el miaj tempioj, -- por -aĉeti al mi la volupton de unu sola tagmeza dormo, la feliĉegon de -unu sola larmo. - -Grimm, _al la aliaj_. -- Nur paciencon, la paroksismo komencas jam -fali. - -Moor. -- Estis tempo, kiam larmoj fluis al mi tiel facile, -- ho vi, -tagoj de la paco! Vi, kastelo de mia patro, vi verdaj revigaj valoj! -Ho, vi ĉiuj Elizeaj scenoj de mia infaneco! ĉu vi neniam revenos, -neniam malvarmetigos mian brulantan bruston per via ĉarma -murmuretado? Funebru kun mi, ho Naturo! Ili neniam revenos, ili -neniam malvarmetigos per sia ĉarma murmuretado mian brulantan -bruston. Forflugis, forflugis! forflugis, nerevenigeble! - -(_Schweizer kun akvo en la ĉapelo._) - -Schweizer. -- Drinku, hetmano, jen estas sufiĉe da akvo kaj freŝa -kiel glacio. - -Schwarz. -- Vi sangas ja, -- kion vi faris? - -Schweizer. -- Malsaĝulo, mi faris nur ŝercon, kiu facile povis kosti -al mi du krurojn kaj unu kolon. Dum mi tiel vagadis sur la sabla -monteto super la rivero, huŝ! jen la abomena ŝtonetaĵo sub mi -deglitiĝas, kaj mi flugas dek futojn malsupren, -- jen mi kuŝas, kaj -apenaŭ mi iom rekonsciiĝis, mi trovas la plej klaran akvon en la -pirito. Tiun ĉi fojon ĝi sufiĉos por la danco, mi diris al mi mem, la -hetmano trinkos ĝin kun plezuro. - -Moor, _redonas al li la ĉapelon kaj viŝas al li la vizaĝon_. -- Alie -oni ja ne vidos la cikatrojn, kiujn la bohemaj rajdistoj signis sur -via frunto, -- la akvo estis bona, Schweizer, -- ĉi tiuj bone vin -ornamas. - -Schweizer. -- He! estas ankoraŭ loko por trideko da ili. - -Moor. -- Jes, kamaradoj, ĝi estis varmega posttagmezo, -- kaj nur unu -homon ni perdis, -- mia Roller mortis per bela morto. Oni metus -marmoron super liaj ostoj, se li mortus ne por mi. Ni devas -kontentiĝi per nemulto. (_Li viŝas al si la okulojn._) Kiom estis da -malamikoj, kiuj restis sur la loko? - -Schweizer. -- Cent sesdek husaroj, naŭdek tri dragonoj, ĉirkaŭ -kvardek ĉasistoj, -- kune ĉirkaŭ tricent. - -Moor. -- Tricent por unu! (_Li deprenas sian ĉapelon._) Jen mi levas -mian ponardon. Mi ĵuras per mia animo! Mi neniam vin forlasos! - -Schweizer. -- Ne ĵuru! Vi ne scias, ĉu vi eble ne fariĝos ankoraŭ -feliĉa kaj ne bedaŭros. - -Moor. -- Mi ĵuras per la ostoj de mia Roller! Mi neniam vin -forlasos! - -(_Kosinsky eniras._) - -Kosinsky, _al si mem_. -- En tiu ĉi regiono, ili diris, mi lin -trovos.... He! hola! Kiaj vizaĝoj tio ĉi estas? eble? eble ili? ĝi -estas ili! mi ekparolos al ili. - -Schwarz. -- Atendu! kiu tie venas? - -Kosinsky. -- Sinjoroj! pardonu! Mi ne scias, ĉu mi iras ĝuste aŭ -malĝuste? - -Moor. -- Kaj kiuj ni devas esti, se vi iras ĝuste? - -Kosinsky. -- Viroj! - -Schweizer. -- Ĉu ni tion ĉi pruvis, hetmano? - -Kosinsky. -- Virojn mi serĉas, kiuj rigardas al la morto en la -vizaĝon kaj lasas la danĝeron ludi ĉirkaŭ ili, kiel dresita serpento, -kiuj ŝatas la liberecon pli ol honoron kaj vivon, kies sola nomo, -aŭdata plezure de malriĉuloj kaj prematoj, la kuraĝulojn timigas kaj -la tiranojn paligas. - -Schweizer, _al la hetmano_. -- La knabego plaĉas al mi. -- Aŭdu, bona -amiko! vi trovis viajn homojn. - -Kosinsky. -- Mi kredas kaj mi esperas, ke baldaŭ ankaŭ miajn -fratojn. Sekve vi povas konduki min al mia ĝusta homo, ĉar mi serĉas -vian hetmanon, la grandan grafon de Moor. - -Schweizer, _donas al li la manon kun varmeco_. -- Kara junulo, ni -estu amikoj. - -Moor, _alproksimiĝante_. -- Ĉu vi konas la hetmanon? - -Kosinsky. -- Ĝi estas _vi_! Kun tiu ĉi mieno, -- kiu povus ekvidi -vin kaj serĉi alian? (_Longe rigardas lin fikse._) Mi ĉiam deziris al -mi vidi la homon kun la frakasanta rigardo, sidantan sur la ruinoj de -Kartago, -- nun mi tion ĉi jam plu ne deziras. - -Schweizer. -- Fulma knabego! - -Moor. -- Kaj kio kondukas vin al mi? - -Kosinsky. -- Ho hetmano! mia pli ol kruela sorto. Mi spertis -ŝiprompiĝon sur la malkvietega maro de tiu ĉi mondo, la esperojn de -mia vivo mi devis vidi forfali en la abismon, kaj restis al mi nenio, -krom la turmenta rememoro pri ilia perdo, kiu min frenezigus, se mi -ne penus sufoki tiun rememoron per aliloka agado. - -Moor. -- Jam denove unu plendanto kontraŭ la Dia forto! Nu, pluen! - -Kosinsky. -- Mi fariĝis soldato. La malfeliĉo persekutis min ankaŭ -tie, -- mi partoprenis en ekspedicio al Hindujo, mia ŝipo rompiĝis -sur rifoj, -- nenio krom malsukcesintaj planoj! Fine mi aŭdis tre -multajn rakontojn pri viaj agoj, pri viaj bruligmortigoj, kiel ili -tion nomis, kaj mi alveturis ĉi tien de malproksimeco de tridek -mejloj, kun la firma decido servi sub vi, se vi volas akcepti mian -servadon. Mi petas vin, eminenta hetmano, ne rifuzu tion ĉi al mi! - -Schweizer, _kun eksalto_. -- Hura! hura! Tiam nia Roller estos ja -miloble kompensita! Perfekta kamarado-rabisto por nia bando! - -Moor. -- Kiel estas via nomo? - -Kosinsky. -- Kosinsky. - -Moor. -- Kiel? Kosinsky! Ĉu vi scias, ke vi estas facilanima knabo, -kiu transpetolas la grandan paŝon de sia vivo, kiel nepripensema -knabino? Ĉi tie vi ne ĵetados pilkojn nek rulados keglajn globojn, -kiel vi imagas al vi. - -Kosinsky. -- Mi scias, kion vi volas diri. Mi havas la aĝon de -dudek kvar jaroj, sed mi vidis jam glavojn, kiuj brilis, kaj mi aŭdis -kuglojn, kiuj siblis ĉirkaŭ mi. - -Moor. -- Efektive, juna sinjoro? Kaj ĉu vian skermadon vi lernis nur -por tio, ke vi mortigu malriĉajn vojaĝantojn pro unu talero, aŭ ke vi -de malantaŭe trapiku al virinoj la ventron? Iru, iru! vi forkuris de -via vartistino, ĉar ŝi minacis al vi per la vergo. - -Schweizer. -- Kio al la diablo, hetmano! kion vi pensas? ĉu vi volas -forsendi tiun ĉi Herkuleson? Ĉu li ne havas tian mienon, kvazaŭ li -estus kapabla per kuireja kulero forpeli la marŝalon de Saksujo -trans la Gangeson? - -Moor. -- Ĉar viaj bagateloj ne prosperas al vi, tial vi venas kaj -volas fariĝi kanajlo, mortigisto? Knabo, ĉu vi komprenas bone la -vorton mortigo? Certe vi trankvile iris dormi, kiam vi debatis la -kapojn al papavoj, sed porti sur la animo mortigon... - -Kosinsky. -- Por ĉiu mortigo, kiun vi ordonos al mi plenumi, mi -prenos sur min la respondecon. - -Moor. -- Kio? ĉu vi estas tiel saĝa? Vi arogas al vi esperi, ke vi -kaptos viron per flatoj? De kie vi scias, ke mi ne havas malbonajn -sonĝojn aŭ ke sur la lito de la morto mi ne paliĝos? Kiom multe da -faroj vi jam plenumis, ĉe kiuj vi pensis pri respondeco? - -Kosinsky. -- Efektive! ankoraŭ tre malmulte; tamen tiu ĉi vojaĝo al -vi, nobla grafo! - -Moor. -- Ĉu via edukinto faligis en viajn manojn la historion de -Robin -- tiajn nesingardajn kanajlojn oni devus alforĝi al la galeroj --- kaj ĝi flamigis vian infanan fantazion kaj infektis vin per la -manio fariĝi granda homo? Ĉu vin tiklas gloro kaj honoro? ĉu vi -volas aĉeti senmortecon per bruligmortigoj? Notu ĝin al vi, glorama -junulo! por mortigistoj ne kreskas laŭroj! Por venkoj de banditoj ne -ekzistas triumfoj, sed nur malbeno, danĝero, morto, malhonoro. -- Ĉu -vi vidas la ekzekutejon tie sur la monteto? - -Spiegelberg, _malkontente irante tien kaj reen_. -- He, kiel malsaĝe! -kiel abomene, kiel nepardoneble malsaĝe! Ne tio ĉi estas la ĝusta -maniero! Mi faradis alie. - -Kosinsky. -- Kion devas timi tiu, kiu la morton ne timas? - -Moor. -- Brave! senkompare! Vi bone tenis vin en la lernejo, vi -majstre lernis parkere vian Seneka'n. Sed, kara amiko, per tiaspecaj -sentencoj vi ne babiltrompos la suferantan naturon, per tio ĉi vi -neniam malakrigos la sagojn de la doloro. -- Pripensu bone, mia filo! -(_Li prenas lian manon._) Memoru, mi konsilas al vi kiel patro, -ekkonu antaŭe la profundecon de la abismo, antaŭ ol vi ensaltas en -ĝin! Se vi povas kapti en la mondo ankoraŭ eĉ unu solan ĝojon... -povus veni momentoj, kiam vi... vekiĝos, kaj tiam... estus tro -malfrue. Ĉi tie vi kvazaŭ eliras el la rondo de la homaro, -- aŭ vi -devas esti homo pli alta, aŭ vi estas diablo. Ankoraŭ unu fojon, mia -filo! se eĉ unu fajrero da espero ie aliloke bruletas por vi, tiam -forlasu tiun ĉi teruran ligon, en kiun eniras nur malespero, se ne -pli alta saĝeco ĝin fondis. Oni povas trompiĝi, -- kredu al mi, oni -povas rigardi kiel fortecon de la spirito tion, kio fine estas ja nur -malespero. Kredu _al mi_, _al mi_, kaj rapide forkuru. - -Kosinsky. -- Ne! mi nun plu ne forkuros. Se vin ne tuŝas miaj -petoj, tiam aŭskultu la historion de mia malfeliĉo. Tiam vi mem -perforte enmetos la ponardon en mian manon, tiam vi.... Kuŝiĝu ĉi -tie sur la teron kaj aŭskultu min atente! - -Moor. -- Mi aŭskultos. - -Kosinsky. -- Sciu do, mi estas bohema nobelo, kaj per la frua morto -de mia patro mi fariĝis posedanto de sufiĉe granda kavalira bieno. La -regiono estis paradiza, ĉar ĝi enhavis anĝelon -- knabinon, -ornamitan per ĉiuj ĉarmoj de la floranta juneco, kaj ĉastan, kiel la -lumo de la ĉielo. Sed al kiu mi tion ĉi diras? ĝi forsonas preter -viaj oreloj, -- _vi_ neniam amis, neniam estis amata.... - -Schweizer. -- Kviete! kviete! nia hetmano fariĝas ruĝa kiel fajro. - -Moor. -- Ĉesu! mi aŭskultos ĝin alian fojon, -- morgaŭ, post kelka -tempo, aŭ... kiam mi estos vidinta sangon. - -Kosinsky. -- Sangon, sangon... aŭskultu do plue! Sango, mi diras al -vi, plenigos vian tutan animon. Ŝi estis naskita burĝulino -germanino, -- sed ŝia rigardo forfandadis la antaŭjuĝojn de la -nobelaro. Kun la plej timema modesteco ŝi prenis la edzigan ringon -el mia mano, kaj postmorgaŭ mi devis konduki mian Amalion al la -altaro. - -(_Moor rapide leviĝas._) - -Kosinsky. -- Meze en la ebrieco de la min atendanta feliĉego, inter -la prepariĝoj al la edziĝo -- oni vokas min per ekspreso al la -kortego. Mi venas, oni montras al mi leterojn, kiuj estas kvazaŭ -skribitaj de mi kaj kiuj estas plenaj de plej perfida enhavo. Mi -ruĝiĝis pri la senkonscienca kulpigo. Oni forprenis de mi la spadon, -oni ĵetis min en malliberejon, mi preskaŭ freneziĝis. - -Schweizer. -- Kaj dume, -- nu pluen! mi flaras jam la rostaĵon. - -Kosinsky. -- Tie mi kuŝis tutan monaton, kaj mi ne sciis, kio -okazis al mi. Mi timis pro mia Amalio, kiu pro mia sorto ĉiuminute -kredeble havis suferojn de morto. Fine aperis la unua ministro de la -kortego, gratulis min per sukerdolĉaj vortoj pro la eltrovo de mia -senkulpeco, legis al mi la leteron pri liberigo kaj redonis al mi -mian spadon. Nun mi triumfe rapidas al mia kastelo, por flugi en la -brakojn de mia Amalio, -- sed ŝi malaperis. En noktomezo, oni diris -al mi, oni ŝin forkondukis, neniu scias kien; kaj de tiam neniu -okulo ŝin vidis. Hu! eklumis en mia kapo kiel fulmo, mi flugas al -la urbo, mi sondas ĉe la kortego, -- ĉiuj okuloj fiksiĝis sur min, -neniu volis min informi.... Fine mi ŝin eltrovis tra kaŝita krado -en la palaco, -- ŝi ĵetis al mi karteton. - -Schweizer. -- Ĉu mi tion ne diris? - -Kosinsky. -- Ho, morto, infero kaj ĉiuj diabloj! Tie ĉio estis -dirita! oni proponis al ŝi la elekton, ĉu ŝi preferas vidi min -morti aŭ fariĝi amaĵistino de la princo. En la batalo inter honoro -kaj amo ŝi decidis por la dua, kaj... (_ridante_) mi estis savita. - -Schweizer. -- Kion vi tiam faris? - -Kosinsky. -- Tiam mi staris kiel trafita de mil tondroj! Sango -estis mia unua penso, sango estis mia lasta. Kun ŝaŭmo sur la buŝo -mi kuras hejmen, mi elektas al mi triakraĵan spadon kaj mi kuras kun -ĝi rapidege al la domo de la ministro, ĉar nur li, nur li estis la -infera parigisto. Kredeble oni rimarkis min jam sur la strato, ĉar -kiam mi venis supren, ĉiuj ĉambroj estis ŝlositaj. Mi serĉas, mi -demandas; li forveturis al la princo, estis la respondo. Mi iras -rekte tien, -- oni diras, ke oni nenion scias pri li. Mi iras -returne, enrompas la pordojn, mi lin trovas, mi volis jam... sed tiam -elsaltis kvin aŭ ses servistoj el la embusko kaj elŝiris al mi la -spadon. - -Schweizer, _ekbatas per la piedo la teron_. -- Kaj li ricevis nenion, -kaj vi foriris kun malplenaj manoj? - -Kosinsky. -- Oni min kaptis; juĝe kulpigis min, faris al mi -turmentan proceson, kaj malhonore -- rimarku ĝin bone! -- per aparta -favoro oni elpelis min malhonore el la limoj de la lando; miaj bienoj -estis donitaj, kiel donaco al la ministro, mia Amalio restas en la -ungegoj de la tigro, forĝemas kaj forploras sian tutan vivon, dum mia -venĝo devas fasti kaj kurbiĝi sub la jugon de la despotismo. - -Schweizer, _leviĝante kaj akrigante sian spadon_. -- Tio ĉi estas -akvo al nia muelilo, hetmano! Estas io por ekbruligi! - -Moor, _kiu ĝis nun iradis malkviete tien kaj reen, rapide rektiĝas -al la rabistoj_. -- Mi devas ŝin vidi.... Al la vojo! rapide pretiĝu --- vi restas, Kosinsky -- rapide ĉion paku! - -La rabistoj. -- Kien? kio? - -Moor. -- Kien? Kiu demandas kien? (_Minace al Schweizer._) Perfidulo, -vi volas min reteni? Sed per la espero de la ĉielo!... - -Schweizer. -- Mi perfidulo? Iru en la inferon, mi vin sekvos! - -Moor, _ĵetas sin sur lian kolon_. -- Frata koro! vi min sekvos... -Ŝi ploras, ŝi forfunebras sian vivon. Al la vojo! rapide! Ĉiuj! Al -Frankujo! Post ok tagoj ni devas tie esti. (_Ili foriras._) - - - - -AKTO KVARA - - -Sceno unua. - -Kampara loko antaŭ la kastelo de Moor. - -RABISTO MOOR, KOSINSKY, _en malproksimeco_. - -Moor. -- Iru antaŭe kaj raportu pri mi. Vi ja memoras ĉion, kion vi -devas paroli? - -Kosinsky. -- Vi estas grafo de Brand, vi venas el Meklenburgo, mi -estas via servanto. Ne zorgu, mi bone ludos mian rolon. Adiaŭ! (_Li -foriras._) - -Moor. -- Mi salutas vin, tero patrolanda! (_Li kisas la teron._) -Ĉielo patrolanda! Suno patrolanda! Kaj vin, kampoj kaj montetoj, -riveretoj kaj arbaroj! vin ĉiujn mi kore salutas! Kiel ĉarmege -blovetas la aero de miaj montoj patrolandaj! Kia balzama dolĉeco iras -el vi renkonte al la malfeliĉa ekzilito! Elizeo! poezia mondo! Haltu, -Moor, via piedo paŝas en sankta templo. (_Li venas pli proksimen._) -Vidu! jen estas ankaŭ la hirundaj nestoj en la korto de la kastelo... -ankaŭ la ĝardena pordeto! kaj jen tiu anguleto de la barilo, kie vi -tiel ofte observadis kaj incitetadis la ĉasiston... kaj jen tie la -verda valo, kie vi, heroo Aleksandro, kondukadis viajn macedonojn al -la batalo ĉe Arbela, kaj apude la herba monteto, de kiu vi deĵetadis -la persan satrapon, -- kaj via venka standardo flirtis alte! (_Li -ridetas._) La oraj Majaj jaroj de la knaba tempo reviviĝas denove en -la animo de la mizerulo.... Tiam vi estis tiel feliĉa, tiel -sendifekta, tiel sennube gaja, -- kaj nun -- jen kuŝas la ruinoj de -viaj projektoj! Tie ĉi vi intencis marŝadi iam kiel granda, glora -kaj estimata viro; tie ĉi vian knaban vivon vi estis iam vivonta la -duan fojon en la florantaj infanoj de Amalio... ĉi tie! ĉi tie, kiel -idolo de via popolo... sed al la malbona malamiko tio ĉi ne plaĉis! -(_Kun kolero._) Por kio mi venis ĉi tien? por ke estu al mi kiel al -la malliberulo, kiun la tintanta fera ringo vekas el la sonĝoj de la -libereco? Ne, mi iros returne al mia mizero! La malliberulo forgesis -la lumon, sed la sonĝo pri libereco pasis super li kiel fulmo en la -nokto, post kiu la nokto restas ankoraŭ pli malluma. Adiaŭ, vi hejmaj -valoj! Vi vidis iam la knabon Karolon, kaj la knabo Karolo estis -feliĉa knabo, -- nun vi vidis la viron, kaj ĉi tiu estas en -malespero. (_Li turnas sin rapide al la ekstrema fino de la -ĉirkaŭaĵo, subite haltas kaj rigardas malĝoje al la kastelo._) Ŝin -ne vidi, eĉ ne unu fojon, -- kaj scii, ke nur unu muro estis inter mi -kaj Amalio! Ne! mi devas ŝin vidi, ankaŭ lin mi devas vidi, se tio -ĉi min eĉ frakasus! (_Li returnas sin._) Patro! patro! via filo -alproksimiĝas, -- for de mi, vi nigra fumanta sango! for, vi kava, -terura, konvulsia rigardo de la morto! Nur tiun ĉi horon lasu al mi -libera... Amalio! patro! via Karolo alproksimiĝas! (_Li ekmarŝas -rapide al la kastelo._) Turmentu min, kiam la tago vekiĝas, ne lasu -min trankvila, kiam venos la nokto, -- turmentu min per teruraj -sonĝoj! nur tiun ĉi solan plezuregon ne venenu al mi! (_Li haltas -antaŭ la pordo._) Kio fariĝas al mi? Kio ĝi estas, Moor? Estu viro! -Tremo de morto... antaŭsento de teruraĵo.... (_Li eniras._) - - -Sceno dua. - -Galerio en la kastelo. - -RABISTO MOOR _kaj_ AMALIO _eniras_. - -Amalio. -- Kaj vi estas certa, ke vi rekonus lian portreton inter -tiuj ĉi pentraĵoj? - -Moor. -- Ho tute certe. Lia bildo ĉiam vivis en mi. (_Irante preter -la pentraĵoj._) Tio ĉi ĝi ne estas. - -Amalio. -- Vere! -- Tiu ĉi estis la gentopatro de la grafa domo; li -ricevis la nobelecon de Barbaroso, al kiu li servis kontraŭ -marrabistoj. - -Moor, _ĉiam rigardante la pentraĵojn_. -- Tiu ĉi ankaŭ ne estas, -ankaŭ ne ĉi tiu, ankaŭ ne tiu, -- li ne troviĝas inter tiuj ĉi -bildoj. - -Amalio. -- Kiel? Rigardu do pli bone! Mi pensis, ke vi lin konas. - -Moor. -- Mian patron mi ne konas pli bone! Tie ĉi mankas la bonkora -trajto de la buŝo, laŭ kiu oni povus rekoni lin inter miloj, -- tio -ĉi ne estas li. - -Amalio. -- Mi miregas. Dek ok jarojn vi lin jam ne vidis, kaj -ankoraŭ.... - -Moor, _rapide kaj kun momenta ruĝiĝo_. -- Jen li estas! (_Li staras -kvazaŭ frapita de fulmo._) - -Amalio. -- Bonega homo! - -Moor, _tute fordoninte sin al la pentraĵo_. -- Patro! patro! pardonu -min! -- Jes, bonega homo! -- (_Li viŝas al si la okulojn._) Dia -homo! - -Amalio. -- Ŝajnas, ke vi havas por li grandan simpation. - -Moor. -- Ho, bonega homo, -- kaj vi diras, ke li jam mortis? - -Amalio. -- Mortis! kiel mortas niaj plej bonaj ĝojoj. (_Prenante -kviete lian manon._) Kara grafo, nenia feliĉo maturiĝas sub la luno. - -Moor. -- Tute vere, tute vere, -- sed ĉu vi jam havis tiun ĉi -malĝojan sperton? Vi ja ne povis ankoraŭ atingi la aĝon de dudek tri -jaroj. - -Amalio. -- Kaj tamen mi ĝin havis. Ĉio vivas, por malĝoje formorti. -Ni interesiĝas pri io nur por tio, ni akiras ion nur por tio, ke ni -denove dolore ĝin perdu. - -Moor. -- Vi jam ion perdis? - -Amalio. -- Nenion! Ĉion! Nenion... ĉu vi volas iri pluen, sinjoro -grafo? - -Moor. -- Tiel rapide? Kies estas tiu ĉi portreto dekstre? ŝajnas al -mi, ke ĝi estas fizionomio de malfeliĉulo. - -Amalio. -- Tiu ĉi portreto maldekstre estas la filo de la grafo, la -nuna posedanto. Ni iru, ni iru! - -Moor. -- Sed tiu ĉi portreto dekstre? - -Amalio. -- Ĉu vi ne volas iri en la ĝardenon? - -Moor. -- Sed tiu ĉi portreto dekstre? -- Vi ploras, Amalio! - -Amalio, _rapide eliras_. - -Moor. -- Ŝi min amas! ŝi min amas! Ŝia tuta estaĵo ekscitiĝis, -elperfidis ŝin la larmoj, kiuj fluis sur ŝiaj vangoj. Ŝi min amas! -Mizerulo, ĉu vi tion ĉi meritis? Ĉu mi ne staras ĉi tie kiel -kondamnito antaŭ la ŝtipo de la morto? Ĉu tio ĉi estas la sofo, sur -kiu mi ĝuis senmezuran feliĉon apud ŝia kolo? ĉu tio ĉi estas la -patraj ĉambroj? (_Al la portreto de sia patro._) Vi, vi, -- fajro -flamas el viaj okuloj... malbeno, malbeno, kondamno! Kie mi estas? -Nokto estas antaŭ miaj okuloj... teruraĵoj de Dio... Mi, mi lin -mortigis! (_Li forkuras._) - -(_Eniras Francisko de Moor profunde en pensoj._) - -Francisko. -- For tiun ĉi bildon! for, senkuraĝa timemulo! Kial vi -tremas kaj antaŭ kiu? Ĉu en la nemultaj horoj, kiujn la grafo -pasigas inter tiuj ĉi muroj, ne estas al mi kvazaŭ ĉiam spiono el la -infero akompanus ĉiun mian paŝon? Ŝajnas al mi, ke mi lin konas! -Estas io granda kaj ofte vidita en lia sovaĝa sunbrunigita vizaĝo, -io, kio min tremigas. Ankaŭ Amalio estas ne indiferenta kontraŭ li! -Ĉu ŝi ne ĵetas avide sur tiun ĉi homon tiajn sopirajn rigardojn, -kiujn ŝi al ĉiuj aliaj tiel malavaras? Ĉu mi ne vidis, kiel kaŝite -falis de ŝi kelkaj larmoj en la vinon, kiun li post mia dorso tiel -rapide englutis, kvazaŭ li volus engluti ĝin kune kun la glaso? Jes, -tion ĉi mi vidis, mi vidis ĝin en la spegulo per ĉi tiuj miaj propraj -okuloj. He, he, Francisko! gardu vin! tie kaŝiĝas ia monstro, kiu -povas alporti ruinigon! (_Li rigardas atente la portreton de Karolo -kontraŭe._) Lia longa ansera kolo, liaj nigraj, fajrelĵetaj okuloj, -hm! hm! -- liaj mallumaj, superpendantaj densaj brovoj. (_Subite -eksaltante._) Malica infero! ĉu vi enpelas en min tiun ĉi supozon? -Ĝi estas Karolo! jes, nun ĉiuj liaj trajtoj reviviĝas en mi. -- Ĝi -estas li, malgraŭ lia masko! Ĝi estas li, malgraŭ lia masko! Ĝi -estas li! Morto kaj infero! (_Li paŝas rapide tien kaj reen._) Ĉu -por tio mi trameditis miajn noktojn, por tio mi forigis rokojn, -ebenigis abismojn, -- ĉu por tio mi ribelis kontraŭ ĉiuj instinktoj -de la homeco, por ke fine tiu ĉi senloka vagisto disĵetu mian tutan -artan konstruaĵon? Kviete! nur kviete! restis ankoraŭ nur luda -laboro.... Mi ja sen tio sidas jam en mortaj pekoj ĝis la oreloj, kaj -estus freneze naĝi returne, kiam la bordo estas jam tiel malproksima, --- pri reiro oni jam ne povas pensi. La Dia pardono mem devus fariĝi -almozopetisto, la senlima indulgo devus bankroti, se ĝi volus pardoni -ĉiujn miajn kulpojn. Sekve antaŭen, kiel viro! (_Li sonorigas._) Li -kuniĝu kun la spirito de sia patro kaj li venu! La mortintojn mi -mokas. -- Danielo! He, Danielo! Ŝajnas al mi, ke ankaŭ tiun ĉi ili -jam ribeligis kontraŭ mi! Li havas tian misteran mienon. - -(_Danielo eniras._) - -Danielo. -- Kion ordonos mia sinjoro? - -Francisko. -- Nenion. For, plenigu tiun ĉi pokalon per vino, sed -rapide! (_Danielo foriras._) Atendu, maljunulo, vin mi kaptos! mi -rigardos en vian okulon tiel rigide, ke via trafita konscienco -paliĝos tra la masko! Li devas morti! Fuŝisto estas tiu, kiu -alkondukas sian verkon nur ĝis duono kaj poste foriras kaj senfare -rigardas, kio plue fariĝos. - -(_Eniras Danielo kun vino._) - -Francisko. -- Metu ĉi tien! Rigardu al mi fikse en la okulon! kiel -viaj genuoj balanciĝas! kiel vi tremas! Konfesu, maljunulo! kion vi -faris? - -Danielo. -- Nenion, afabla sinjoro, per Dio kaj per mia humila animo! - -Francisko. -- Eltrinku tiun ĉi vinon! Kio? vi ŝanceliĝas? Diru tuj! -kion vi ĵetis en la vinon? - -Danielo. -- Dio min helpu! Kio? mi en la vinon? - -Francisko. -- Venenon vi ĵetis en la vinon! Ĉu vi ne estas pala -kiel neĝo? Konfesu, konfesu! Kiu ĝin donis al vi? Ne vere, la grafo, -la grafo ĝin donis al vi? - -Danielo. -- La grafo? Jesuo, Mario! La grafo nenion donis al mi. - -Francisko, _kaptante lin ĉe la brusto_. -- Mi sufokos vin tiel, ke vi -bluiĝos, griza mensogisto! Nenion? Kaj kion vi tie kolektiĝadis kune, -li, vi kaj Amalio? Kaj kion vi ĉiam murmuretadis inter vi? Diru -malkaŝe! Kiajn sekretojn, kiajn sekretojn li konfidis al vi? - -Danielo. -- La ĉionscianta Dio ĝin scias: li konfidis al mi neniajn -sekretojn. - -Francisko. -- Vi volas ĝin nei? Kiajn intrigojn vi aranĝis, por -forigi min de via vojo? Ne vere, vi volis min sufoki, kiam mi dormos? -ĉe la razado tranĉi al mi la gorĝon? veneni min per vino aŭ ĉokolado? -Diru, diru tuj! aŭ en la supo doni al mi eternan dormon? Diru tuj! mi -ĉion scias. - -Danielo. -- Tiel helpu min Dio en mizero, kiel mi diras al vi nenion -alian krom plej pura vero. - -Francisko. -- La nunan fojon mi pardonos al vi. Sed diru, li certe -ŝovis al vi monon en vian saketon? li premis al vi la manon pli -forte, ol oni faras ordinare? pli-malpli tiel, kiel oni premas la -manon al malnova konato? - -Danielo. -- Neniam, mia potenca sinjoro. - -Francisko. -- Li diris al vi ekzemple, ke li jam vin konas? ke vi -devus lin rekoni? ke iam defalos la kovrilo de viaj okuloj? ke... -kiel? ĉu pri tio li neniam parolis al vi? - -Danielo. -- Eĉ ne la plej malgrandan vorton. - -Francisko. -- Ke certaj cirkonstancoj lin retenas, ke oni ofte devas -surmeti maskojn, por povi atingi siajn malamikojn, -- ke li volas -venĝi, plej kruele venĝi? - -Danielo. -- Eĉ ne unu sonon el ĉio ĉi tio. - -Francisko. -- Kiel? nenion? Rememorigu al vi bone. Ke li la maljunan -sinjoron bone, tre bone konis, ke li lin amas, tre amas, amas kiel -filo.... - -Danielo. -- Mi rememoras, ke ion similan mi efektive aŭdis de li. - -Francisko, _pala_. -- Efektive? efektive li diris? En kia maniero, -diru do al mi! Ĉu li diris, ke li estas mia frato? - -Danielo, _frapita_. -- Kio, mia potenca sinjoro? -- Ne, tion li ne -diris. Sed kiam la fraŭlino kondukis lin tra la galerio -- mi tiam -ĝuste estis deviŝanta la polvon de la kadroj de la pentraĵoj -- li -antaŭ la portreto de la formortinta sinjoro subite haltis, kvazaŭ -frapita de tondro. La moŝto fraŭlino montris la portreton kaj diris: -bonega homo! -- «Jes, bonega homo!» li respondis, viŝante al si la -okulojn. - -Francisko. -- Aŭdu, Danielo! Vi scias, ke mi ĉiam estis bona sinjoro -por vi, mi donadis al vi nutraĵon kaj vestojn, kaj en ĉiuj aferoj mi -indulgadis vian malfortan maljunecon.... - -Danielo. -- Por tio rekompencu vin la bona Dio! kaj mi ĉiam honeste -vin servadis. - -Francisko. -- Ĝuste tion mi volis diri. En la daŭro de via tuta vivo -vi neniam kontraŭparolis al mi, ĉar vi scias tre bone, ke vi ŝuldas -al mi obeon en ĉio, kion mi ordonas al vi. - -Danielo. -- En ĉio per mia tuta koro, se ĝi nur ne estas kontraŭ Dio -kaj mia konscienco. - -Francisko. -- Fabelaĵoj, fabelaĵoj! Ĉu vi ne hontas? Maljuna homo -kaj kredas infanajn fabelojn! He, Danielo! vi diris malsaĝaĵon. Mi -estas ja sinjoro. Min punos Dio kaj la konscienco, se ia Dio kaj -konscienco ekzistas. - -Danielo, _kunfrapas la manojn_. -- Kompatema ĉielo! - -Francisko. -- En la nomo de via obeemeco! ĉu vi komprenas bone la -vorton? en la nomo de via obeemeco mi ordonas al vi, ke morgaŭ la -grafo ne estu plu inter la vivantoj. - -Danielo. -- Helpu min, sankta Dio! Kial? - -Francisko. -- En la nomo de via _blinda_ obeemeco! Kaj memoru, ke vi -por tio ĉi al mi respondos. - -Danielo. -- Mi? Helpu, sankta patrino de Dio! Mi respondos? Kion do -mi, maljuna homo, faris malbonan? - -Francisko. -- Vi ne havas longan tempon por mediti, via sorto -troviĝas en mia mano. Ĉu vi volas en turmentoj fini vian vivon en la -plej profunda el miaj turoj, kie la malsato vin devigos ĉirkaŭmordi -viajn proprajn ostojn kaj la brula soifo devigos vin trinki la akvon -de via propra korpo? Aŭ ĉu vi preferas manĝadi vian panon en paco kaj -havi trankvilecon en via maljuneco? - -Danielo. -- Kiel, sinjoro? Pacon kaj trankvilecon en la maljuneco kaj -esti mortiginto? - -Francisko. -- Respondu al mia demando! - -Danielo. -- Miaj grizaj haroj! miaj grizaj haroj! - -Francisko. -- Jes aŭ ne! - -Danielo. -- Ne! -- Dio kompatu min! - -Francisko, _intencante eliri_. -- Bone, vi ĝin bezonos. (_Danielo -retenas lin kaj ĵetas sin antaŭ li genue._) - -Danielo. -- Kompaton, sinjoro, kompaton! - -Francisko. -- Jes aŭ ne! - -Danielo. -- Mi havas hodiaŭ la aĝon de sepdek unu jaroj! kaj la -patron kaj patrinon mi respektis kaj neniun mi iam konscie trompis eĉ -pri la valoro de unu helero, kaj mian religion mi plenumadis fidele -kaj honeste, kaj en via domo mi servis kvardek kvar jarojn, kaj mi -atendas nun trankvilan finon, ho, sinjoro, sinjoro! (_ĉirkaŭprenas -forte liajn genuojn_) kaj vi volas rabi de mi la lastan konsolon ĉe -la morto, ke la vermo de la konscienco ne permesu al mi fari mian -lastan preĝon, ke mi iru al la eterna dormo kiel monstra krimulo -antaŭ Dio kaj homoj? Ne, ne, mia plej kara, plej bona, plej kara -afabla sinjoro! tion ĉi vi ne volas, tion ĉi vi ne povas postuli de -sepdekunu-jara homo. - -Francisko. -- Jes aŭ ne! por kio la babilado? - -Danielo. -- Mi servados vin de nun ankoraŭ pli fervore, miajn sekajn -tendenojn mi eluzados en la servado al vi, kiel la plej mizera -taglaboristo, mi levados min pli frue, mi kuŝigados min pli malfrue, --- ha, kaj mi enmetos vin en miajn vesperajn kaj matenajn preĝojn, -kaj Dio ne forĵetos la preĝojn de maljuna homo. - -Francisko. -- Obeado estas pli bona ol oferado. Ĉu vi iam aŭdis, ke -la ekzekutisto afektus, kiam li devas plenumi juĝan decidon? - -Danielo. -- Jes, ĝuste! sed mortigi senkulpulon.... - -Francisko. -- Ĉu mi devas doni al vi klarigan raporton? Ĉu la -hakilo devas demandi la hakanton, kial ĝi devas haki tie kaj ne en -alia loko? Sed vidu, kiel bonkora mi estas, -- mi proponas al vi -rekompencon por tio, kion vi laŭ via ĵuro ŝuldas al mi. - -Danielo. -- Sed kiam mi ĵuris al vi obeemecon, mi esperis, ke mi -povos resti kristano. - -Francisko. -- Sen kontraŭparoloj! Vidu, mi donas al vi tutan tagon -por pripenso! Pripensu ankoraŭ unu fojon. Feliĉo aŭ malfeliĉo, -- vi -aŭdas? vi komprenas? la plej alta feliĉo kaj la plej ekstrema -malfeliĉo! Mi faros miraklojn en la turmentado. - -Danielo, _post kelka meditado_. -- Mi ĝin faros, morgaŭ mi ĝin -faros. (_Li foriras._) - -Francisko. -- La tento estas forta, kaj tiu ĉi kredeble ne naskiĝis -kiel martiro por sia kredo. Mi deziras do al vi bonan sanon, sinjoro -grafo! Laŭ ĉiu kredebleco vi morgaŭ vespere manĝos vian lastan -manĝon! Ĉio dependas de tio, kiel oni ian aferon konsideras, kaj tiu -estas malsaĝulo, kiu konsideras kontraŭ sia profito. La patron, kiu -eble trinkis superfluan botelon, atakas tiklo de deziro, -- kaj el -tio fariĝas homo, kvankam homo certe estis la lasta afero, pri kiu -oni pensis ĉe tiu herkulesa laboro. Nun ankaŭ min atakas tiklo de -deziro, -- kaj per tio mortos homo, kaj certe tie ĉi estas pli da -prudento kaj intencoj, ol estis tie ĉe la naskiĝo de la homo. Ĉu la -ekzistado de la plimulto da homoj ne devenis simple de varmegeco de -ia Julia posttagmezo, aŭ de alloga vido de litotuko, aŭ de -horizontala pozo de dormanta kuireja gracio, aŭ de estingita kandelo? -Se la naskiĝo de homo estas produkto de bruta ekdeziro, de simpla -okazo, -- kiu do en la negacio de tiu naskiĝo povus prezenti al si -ion gravan? Malbenita estu la malsaĝeco de niaj nutristinoj kaj -vartistinoj, kiuj difektas nian fantazion per teruraj fabeloj kaj -enpresas en nian molan cerbon terurajn bildojn de ia lasta juĝo, -tiamaniere, ke senkonscia tremo skuas la membrojn ankaŭ de matura -viro, baras nian plej kuraĝan decidemecon, alkroĉas nian vekiĝantan -prudenton al la ĉenoj de superstiĉa mallumo. _Mortigo!_ Tuta infero -da furioj flugas ĉirkaŭ tiu ĉi vorto! La naturo forgesis fari unu -homon pli -- la umbilika ŝnuro ne estis ĉirkaŭligita -- la patro en -la edziĝa nokto havis malbonan stomakon -- kaj la tuta fantomaro -malaperis. Estis io kaj ĝi fariĝas nenio -- ĉu tio ĉi ne signifas -tute tion saman, kiel: estis nenio kaj fariĝas nenio, kaj pri -«nenio» oni ne parolas eĉ unu vorton. La homo naskiĝas el koto, -vadas kelkan tempon en koto, faras koton, fariĝas denove koto, ĝis li -fine kote algluiĝas al la plandoj de sia pranepo. Tio ĉi estas la -fino de la kanto -- la kota rondo de la homa destino, -- sekve bonan -vojaĝon, sinjoro frato! la hipoĥondria, podagra moralisto-konscienco -elpelu sulkvizaĝajn virinojn el publikaj domoj, kaj ĝi turmentu -maljunajn procentegistojn sur ilia lito de morto, -- ĉe mi ĝi neniam -ricevos aŭdiencon. (_Li foriras._) - - -Sceno tria. - -Alia ĉambro en la kastelo. - -RABISTO MOOR _de unu flanko_, DANIELO _de la dua_. - -Moor, _rapide_. -- Kie estas la fraŭlino? - -Danielo. -- Moŝto sinjoro! permesu al malriĉa homo, ke li ion petu -de vi. - -Moor. -- Mi volonte permesas. Kion vi deziras? - -Danielo. -- Ne multe kaj tamen ĉion, tre malmulte kaj tamen tiom -multe... permesu al mi kisi vian manon! - -Moor. -- Tion vi ne devas fari, bona maljunulo! (_Ĉirkaŭprenas -lin._) Mi povus vin nomi patro. - -Danielo. -- Vian manon, vian manon! mi vin petas! - -Moor. -- Vi ne devas. - -Danielo. -- Mi nepre devas! (_Li kaptas lian manon, rigardas ĝin -rapide kaj ĵetas sin antaŭ li genue._) -- Kara, plej bona Karolo! - -Moor, _ektremas, retrankviliĝas, indiferente_. -- Amiko, kion vi -diras? mi vin ne komprenas. - -Danielo. -- Jes, neu ĝin, masku vin! Bele! bele! Vi estas ja mia plej -bona, mia plej ĉarma juna sinjoro! Bona Dio, ke mi, maljuna homo, -ankoraŭ tian ĝojon... ho mi ŝtipo malsaĝa, ke mi vin ne tuj... Ha, -vi Patro ĉiela! Vi do ja revenis, kaj la maljuna sinjoro estas sub la -tero, kaj vi ja denove revenis... kia blinda azeno mi estis -(_frapante al si la kapon_), ke mi vin ne tuj en la unua momento... -ha, vi mia... kiu povus tion sonĝi! Pri kio mi preĝis kun larmoj, -- -Jesuo Kristo! Jen li ja staras per sia propra korpo denove en la -malnova ĉambro! - -Moor. -- Kiajn frazojn vi tie parolas? ĉu vi elsaltis el ia delira -febro? aŭ eble vi volas provi sur mi ian rolon el komedio? - -Danielo. -- He, fi, fi! Ne estas bone tiel moki maljunan servanton. -Tiu ĉi cikatro! He, ĉu vi memoras? Granda Dio! kian timegon vi tiam -kaŭzis al mi! Mi vin ĉiam tiel amis, -- kaj kian grandan ĉagrenon vi -tiam povis fari al mi!... Vi sidis sur miaj genuoj -- ĉu vi memoras? --- tie en la ronda ĉambro -- ĉu efektive vi tion forgesis? -- ankaŭ -la kukolon, kiun vi tiel plezure aŭskultadis? Prezentu al vi! la -kukolo estas rompita, rompita je pecoj -- la maljuna Susano faligis -ĝin sur la plankon, balaante la ĉambron... jes, jes, vi sidis sur -miaj genuoj kaj kriis «Hoto!» kaj mi forkuris, por venigi al vi la -ĉevaleton. Jesuo Dio! kial do mi maljuna azeno devis forkuri... kaj -kiel varmege fariĝis al mi sub la haŭto, kiam mi ekaŭdis la teruran -kriadon... mi alsaltas, kaj jen fluegas la hela sango, kaj vi kuŝas -sur la tero kaj havis.... Sankta Dipatrino! kvazaŭ sitelo da glacia -akvo verŝiĝis sur mian nukon! tiel ordinare okazas, kiam oni ne -sufiĉe atente observas la infanojn. Granda Dio! se li elbatus al si -la okulon, -- ĝi estis la dekstra maneto. En la daŭro de mia tuta -vivo, mi diris al mi, la infano ne ricevos de mi tranĉilon aŭ -tondilon aŭ ion alian akran, mi diris al mi, -- feliĉe la gesinjoroj -estis forveturintaj, -- jes, jes, por la tuta daŭro de mia vivo ĝi -estu por mi averto, mi diris al mi. Mia Dio, mia Dio, mi povus perdi -mian servon, mi povus -- Dio ĝin pardonu al vi, malbona infano -- sed -dank' al Dio! ĝi bone resaniĝis, restis nur cikatro. - -Moor. -- Mi ne komprenas eĉ unu vorton el tio, kion vi diris. - -Danielo. -- Jes, efektive? Tio estis bona tempo? Kiel ofte mi -alŝovadis al vi kuketojn, aŭ biskvitojn, aŭ makaronojn, -- mi ĉiam -amis vin plej multe, -- kaj ĉu vi memoras, kion vi diris al mi tie en -la stalo, kiam mi sidigis vin sur la brunan ĉevalon de sinjoro kaj -permesis al vi rajdi sur la granda herbejo? Danielo, vi diris, kiam -mi fariĝos grandaĝa homo -- Danielo, tiam vi estos mia administranto -kaj vi veturados kun mi en la kaleŝo, -- jes, mi diris kaj ridis, se -Dio donos vivon kaj sanon kaj vi ne hontos maljunan homon, mi diris, -tiam mi vin petos donaci al mi tie en la vilaĝo tiun dometon, kiu jam -de longe staras ne okupita, -- tiam mi aĉetus al mi dudek sitelojn da -vino kaj mi mastrumus en miaj maljunaj tagoj. Jes, ridu, ridu! Ne -vere, ĝi jam malaperis el via kapo? oni ne volas rekoni la maljunan -homon, tial oni sin tenas tiel fremdule, tiel malvarme, -- ho, vi -estas ja mia ora juna sinjoro -- certe, vi iom petolis, ne koleru -min! juna karno ja ordinare estas iom viva, -- fine ĉio povas ja -ankoraŭ reboniĝi. - -Moor, _ĵetas sin sur lian kolon_. -- Jes, Danielo, mi ne volas ĝin -plu kaŝi! Mi estas via Karolo, via perdita Karolo. Kiel fartas mia -Amalio? - -Danielo, _komencas plori_. -- Kaj mi, maljuna pekulo, ankoraŭ havas -tiun ĝojon, -- kaj la formortinta sinjoro ploris vane! Ha, mia blanka -kranio, kadukaj ostoj, iru en la tombon kun ĝojo! Mia sinjoro kaj -mastro vivas, miaj okuloj lin vidis! - -Moor. -- Kaj li plenumos, kion li promesis, -- prenu ĉi tion, honesta -grizulo, por la brunĉevalo tiam en la stalo; (_altrudas al li pezan -saketon_) mi ne forgesis la maljunan homon. - -Danielo. -- Kio? kion vi faras? Tro multe, vi eraris. - -Moor. -- Mi ne eraris, Danielo! (_Danielo volas sin ĵeti genue._) -Leviĝu! diru al mi, kiel fartas mia Amalio? - -Danielo. -- Dia rekompenco! Dia rekompenco! Mia kara Jesuo! Via -Amalio, ho, ŝi ne supervivos, ŝi mortos de ĝojo! - -Moor, _kun viveco_. -- Ŝi min ne forgesis? - -Danielo. -- Forgesi? Kion vi denove babilas? Vin forgesi? Vi devis -tiam esti ĉi tie, vi devis vidi, kiel ŝi frenezis, kiam venis la -sciigo, ke vi mortis, -- tiun sciigon lasis disporti la nuna moŝto -sinjoro.... - -Moor. -- Kion vi diras? mia frato? - -Danielo. -- Jes, via frato, la moŝto sinjoro, via frato -- iam alian -fojon mi rakontos al vi pli, kiam estos tempo; kaj kiel bele ŝi lin -forregalis, kiam ĉiun tagon li faradis al ŝi sian proponon kaj volis -fari ŝin reganta sinjorino. Ho, mi devas kuri, mi devas diri al ŝi, -alporti al ŝi la sciigon. (_Li volas foriri._) - -Moor. -- Haltu, haltu! ŝi ne devas tion scii! Neniu devas tion scii, -mia frato ankaŭ ne! - -Danielo. -- Via frato? Ne, pro Dio, li ne devas tion scii! Li tute -ne! Se li nur ne scias jam pli ol li devas scii.... Ho, mi diras al -vi, ekzistas malbonaj homoj, malbonaj fratoj, malbonaj sinjoroj, -- -sed pro la tuta oro de mia sinjoro mi ne volus esti malbona -servisto... la maljuna moŝto sinjoro pensis, ke vi mortis. - -Moor. -- Hm! kion vi tie murmuras? - -Danielo, _pli mallaŭte_. -- Kompreneble, se oni tiel nepetite -reviviĝas... Via frato estis la sola heredanto de la formortinta -sinjoro.... - -Moor. -- Kion vi tie murmuras inter la dentoj, kvazaŭ ia monstra -sekreto sidus sur via lango, ne volus eliri kaj tamen devus eliri? -Parolu pli klare! - -Danielo. -- Sed mi preferas ĉirkaŭmordi de malsato miajn maljunajn -ostojn, trinki de soifo mian propran akvon, ol per mortigo akiri -vivon en riĉeco! (_Li rapide foriras._) - -Moor, _post longa paŭzo_. -- Trompita, trompita! Kiel fulmo ĝi -trakuris mian animon! Kanajlaj artifikaĵoj! Ĉielo kaj infero! Ne -vi, mia patro! Kanajlaj artifikaĵoj! Mortigisto, rabisto per -kanajlaj artifikaĵoj! Kalumniita antaŭ li! falsitaj, forkaŝitaj -estis miaj leteroj.... Lia koro estis plena de amo... ho, mi monstra -malsaĝulo.... Lia patra koro estis plena de amo... ho kanajlaĵo! Ĝi -kostus al mi nur unu larmon... ho, mi, senkapa, senkapa, senkapa -malsaĝulo! (_Kurante kontraŭ la muron._) Mi povus esti feliĉa.... Ho, -abomeninda friponaĵo! la feliĉo de mia vivo fripone, fripone -forŝtelita! (_Li kuras furioze tien kaj reen._) Mortigisto, rabisto -per kanajlaj artifikaĵoj!... Li eĉ ne koleris. Eĉ unu penso pri -malbeno ne estis en lia koro. Ho malnoblulo! nekomprenebla, -ŝteliranta, abomeninda malnoblulo! - -(_Kosinsky eniras._) - -Kosinsky. -- Nu, hetmano, kie vi restas? Kion ĝi signifas? Kiel mi -vidas, vi volas ankoraŭ pli longe resti. - -Moor. -- Vigle! selu la ĉevalojn! Ankoraŭ antaŭ la malleviĝo de la -suno ni devas esti trans la limo! - -Kosinsky. -- Vi ŝercas. - -Moor, _ordone_. -- Rapide, rapide! ne perdu multe da tempo, lasu -ĉion! Kaj neniu okulo vin rimarku! (_Kosinsky foriras._) - -Moor. -- Mi forkuras de tiuj ĉi muroj. La plej malgranda prokrasto -povus fari min furioza, kaj li ja estas filo de mia patro. Frato, -frato! Vi faris el mi la plej malfeliĉan mizerulon en la mondo, mi -vin neniam ofendis, -- vi agis ne frate. Rikoltu la fruktojn de via -malboneco en trankvileco, mia alestado plu ne venenos al vi la -ĝuadon, -- sed certe, ĝi estis ne frata ago. Mallumo estingu ĝin por -ĉiam, kaj la morto ĝin ne reaperigu. - -(_Kosinsky eniras._) - -Kosinsky. -- La ĉevaloj staras selitaj, vi povas sidiĝi sur ilin -kiam vi volas. - -Moor. -- Trudanto, trudanto! kial tiel rapide? Ĉu mi jam neniam plu -devas ŝin vidi? - -Kosinsky. -- Mi tuj senbridigos, se vi tiel deziras; vi ordonis ja, -ke mi rapidegu per kolo kaj kapo. - -Moor. -- Ankoraŭ unu fojon! ankoraŭ unu adiaŭdiron! La venenon de tiu -ĉi feliĉego mi devas elsorbi ĝis la fino, kaj poste... atendu, -Kosinsky, ankoraŭ dek minutojn -- tie ĉe la korto de la kastelo -- -kaj poste ni forrajdos galope! - - -Sceno kvara. - -En la ĝardeno. - -AMALIO. - -Amalio. -- «Vi ploras, Amalio?» Kaj tion li diris per voĉo... per -tia voĉo... estis al mi, kvazaŭ la tuta naturo rejuniĝas, -- la -travivitaj printempoj de la amo remontriĝis ĉe tiu ĉi voĉo! La -najtingalo kantis kiel tiam, -- la floroj odoris kiel tiam, -- kaj -mi, ebria de feliĉo, alkroĉiĝis al lia kolo. Ha, malhonesta, -malfidela koro! kiel vi volas beligi vian ĵurrompon! Ne, ne! for el -mia animo, vi krima bildo! mi ne rompis mian ĵuron, vi, mia sola! -For el mia animo, vi perfidaj, malpiaj, deziroj! en la koro, en kiu -regas Karolo, neniu filo de la tero devas nesti. Sed kial mia animo -tiel konstante, tiel kontraŭvole sin tiras al tiu fremdulo? Ĉu li -ne estas tiel forte alforĝita al la bildo de mia sola? «Vi ploras, -Amalio?» Ha, mi forkuros de li! mi forkuros! Neniam mia okulo vidu -tiun fremdulon! - -(_Rabisto Moor malfermas la ĝardenan pordon._) - -Amalio, _kun eksalto_. -- Aŭskultu, aŭskultu! ĉu ne ekbruis la pordo? -(_Ŝi ekvidas Karolon kaj eksaltas._) Li? kien? kio? jen io min -alforĝis al la loko, ke mi ne povas forkuri! Ne forlasu min, Dio en -ĉielo! Ne, vi ne elŝiros al mi mian Karolon! Mia animo ne havas -spacon por du diaĵoj, kaj mi estas mortema knabino! (_Ŝi elprenas -la portreton de Karolo._) Vi, mia Karolo, estu mia genio protektanta -kontraŭ tiu ĉi fremdulo, la ruiniganto de mia amo! vin, vin mi -rigardados sendeturne, -- kaj for ĉiujn rigardojn irantajn al tiu. -(_Ŝi sidas mute, rigide fiksinte la rigardon sur la portreto._) - -Moor. -- Vi estas ĉi tie, afabla fraŭlino? kaj malĝoja? kaj larmo sur -tiu ĉi pentraĵo? (_Amalio nenion respondas._) Kaj kiu estas la -feliĉulo, pro kiu la okulo de anĝelo arĝentiĝas? Ĉu ankaŭ al mi -estas permesite tiun sanktigitan... (_Li volas rigardi la -portreton._) - -Amalio. -- Ne, jes, ne! - -Moor, _resaltante_. -- Ha! kaj ĉu li meritas tiun adoradon? ĉu li -meritas? - -Amalio. -- Ho, se vi lin konus! - -Moor. -- Mi lin envius! - -Amalio. -- Vi lin adorus, vi volas diri. - -Moor. -- Ha! - -Amalio. -- Ho, vi lin tiel amus! estis tiom multe, tiom multe en lia -vizaĝo, en liaj okuloj, en la tono de lia voĉo -- io, kio similas -vin, kion mi tiel amas.... - -Moor, _rigardas al la tero_. - -Amalio. -- Ĉi tie, kie vi staras, li staris mil fojojn, kaj apud li -staris tiu, kiu ĉe li forgesadis ĉielon kaj teron. Ĉi tie lia okulo -vagadis super la bela ĉirkaŭaĵo, -- kaj tiu ĉi lasta kvazaŭ sentis -la grandan rekompencantan rigardon kaj plibeliĝadis sub la -kontenteco de sia majstra ornamo. Ĉi tie per sia ĉiela muziko li -malliberigadis la aerajn aŭskultantojn; ĉi tie de tiu ĉi arbetaĵo li -deŝiradis rozojn, kaj li deŝiradis la rozojn por mi, -- ĉi tie, ĉi -tie li ĉirkaŭprenadis mian kolon, lia buŝo brulis sur mia, kaj la -floroj volonte mortadis sub la paŝoj de la amantoj. - -Moor. -- Ĉu li plu ne ekzistas? - -Amalio. -- Li veturas sur malkvietaj maroj -- la amo de Amalio -veturas kun li; li vagas tra senvojaj sablaj dezertoj -- la amo de -Amalio verdigas sub li la brulan sablon kaj florigas la sovaĝajn -kreskaĵojn; la suda suno bruligas lian nudan kapon, norda neĝo -glaciigas liajn piedojn, sovaĝa hajlo flugas kontraŭ liajn tempiojn, -kaj la amo de Amalio lulas lin en la ventegoj; maroj, montoj kaj -horizontoj estas inter la amantoj, sed la animoj elŝiriĝas el la -polva malliberejo kaj renkontiĝas en la paradizo de la amo.... -Ŝajnas al mi, ke vi estas malĝoja, sinjoro grafo? - -Moor. -- La vortoj de amo revivigas ankaŭ mian amon. - -Amalio, _paliĝante_. -- Kio? Vi amas alian? -- Ve al mi! kion mi -diris! - -Moor. -- Ŝi pensis, ke mi estas mortinta, kaj ŝi restis fidela al -la mortinto, -- ŝi aŭdis, ke mi vivas, kaj ŝi oferis al mi kronon -de sanktulino. Ŝi pensas, ke mi vagas en dezertoj en granda mizero, -kaj ŝia amo flugas al mi tra dezertoj kaj mizero. Ankaŭ ŝi estas -nomata Amalio, kiel vi, afabla fraŭlino. - -Amalio. -- Kiel mi envias vian Amalion! - -Moor. -- Ho, ŝi estas malfeliĉa knabino; ŝi havas amon por persono, -kiu estas pereinta, kaj tiu amo neniam estos rekompencita. - -Amalio. -- Ne, en la ĉielo ĝi estos rekompencita. Ĉu oni ne diras, -ke ekzistas pli bona mondo, kie la malĝojaj ekĝojos kaj la amantoj -sin denove rekonos? - -Moor. -- Jes, mondo, en kiu la vualoj defalos kaj la amo terure -denove renkontiĝos. -- Eterneco estas ĝia nomo... mia Amalio estas -malfeliĉa knabino. - -Amalio. -- Malfeliĉa, kaj vin ami! - -Moor. -- Malfeliĉa, ĉar ŝi min amas! Kio, se mi estus mortigisto? -Kio, mia fraŭlino, se via amato por ĉiu kiso povus kalkuli al vi unu -mortigon? Ve al mia Amalio! ŝi estas malfeliĉa knabino. - -Amalio, _kun ĝojo_. -- Ha, kia feliĉa knabino mi estas! Mia sole -amata estas rebrilo de la Dieco, kaj la Dieco estas amo kaj kompato! -Eĉ muŝon li ne povis vidi suferi! Lia animo estas tiel malproksima -de ia sanga penso, kiel malproksima estas la sudo de la nordo. - -(_Moor rapide sin deturnas al arbetaĵo kaj rigardas rigide la -ĉirkaŭaĵon._) - -Amalio, _kantas kaj ludas sur liuto_. - - Ĉu Hektoro volas senrevene - Iri tien, kie kolerplene - Pro Patroklo buĉas la venĝanto? - Kiu do instruos vian filon - Timi diojn, uzi batalilon, - Se por ĉiam kovros vin la Ksanto? - -Moor, _silente prenas la liuton kaj ludas_. - - Karulin', haltigu vian ploron! - Al batalo lasu for Hektoron... - -(_Li forĵetas la liuton kaj forkuras._) - - -Sceno kvina - -Proksima arbaro. Nokto. Malnova ruina kastelo en la mezo. - -La RABISTA BANDO _kuŝas sur la tero_. - -(_La rabistoj kantas_). - - Ŝtelo, buĉ', adulto, rabo -- - Ĝi por ni nur ludo estas. - Morgaŭ pendos ni ĉe l' trabo, - Tial nun ni gaje festas. - - Liberan vivon havas ni, - Plezuran kaj sen mastro; - En la arbaro noktas ni, - Ĉe neĝ' kaj vent' laboras ni, - Lun' estas nia astro. - Kaj nin protektas Merkuri', - Plej sprita kaj plej lerta di'. - - Jen ĉe la pastro gastas ni, - Jen ĉe riĉul' alia. - Kaj zorgon pri la plu kaj pli - Ni lasas jam al Dio. - - Kaj kiam ni per vina ban' - La gorĝon refreŝigas, - Fortiĝas tiam nia man' - Kaj kun sinjoro la Satan' - Ni nin fratece ligas. - - Se krias patroj kun malben', - Patrinoj helpon vokas - Kaj falas fianĉin' en sven' -- - Ni ĝuas kaj ni mokas. - - Ha, kiam ili sub tranĉil' - En konvulsi' ĵetiĝas, - Al ni ekĝojas la pupil' - Kaj la orel' raviĝas. - - Kaj kiam venas morta hor', - Diablo nin ektiras, -- - Pagita estas jam labor', - Ni niajn plandojn ŝmiras. - Ni glutas bone el la vin' - Kaj flugas alten al la fin'. - -Schweizer. -- Fariĝas jam nokto, kaj la hetmano ankoraŭ ne revenis! - -Razmann. -- Kaj tamen li promesis reveni al ni akurate je la oka -horo. - -Schweizer. -- Se fariĝis al li io malbona -- ho, kamaradoj! tiam ni -faru grandan brulon kaj ni mortigu eĉ la suĉinfanojn. - -Spiegelberg, _fortiras Razmannon flanken_. -- Por unu vorto, Razmann! - -Schwarz, _al Grimm_. -- Ĉu ne estus bone starigi ĉirkaŭe spionojn? - -Grimm. -- Lasu lin trankvila! Li faros tie tian kapton, ke ni ĉiuj -devos honti. - -Schweizer. -- Ne tien vi trafis, al la diablo! Li ne foriris de ni -kun mieno de persono, kiu intencas ian friponaĵon. Ĉu vi forgesis, -kion li diris, kondukante nin tra la erikejo? «Kiu ŝtelos tie ĉi eĉ -unu rapon, kaj mi tion ĉi ekscios, tiu lasos ĉi tie sian kapon, tiel -certe, kiel mia nomo estas Moor». Ne estas al ni permesite rabi. - -Razmann, _mallaŭte al Spiegelberg_. -- Kion vi celas? parolu pli -klare! - -Spiegelberg. -- Ts! ts! Mi ne scias, kian komprenon vi aŭ mi havas -pri la libereco, se ni trenas veturilon kiel bovoj kaj ĉe tio ni -multe deklamas pri sendependeco. Tio ĉi al mi ne plaĉas. - -Schweizer, _al Grimm_. -- Pri kio tiu venta kapo sekretas? - -Razmann, _mallaŭte al Spiegelberg_. -- Vi parolas pri la hetmano? - -Spiegelberg. -- Silentu do, silentu! Li ja havas siajn orelojn inter -ni! Hetmano, vi diras? Kiu faris lin hetmano super ni? Ĉu li ne -uzurpis tiun titolon, kiu laŭ rajto apartenis al mi? Kiel? ĉu por tio -ni konstante riskas nian vivon, suferas ĉiujn hipoĥondriajn -kapricojn de la sorto, por ke ni fine nomu nin feliĉaj, ke ni estas -servutuloj de sklavo? servutuloj, kiam ni povas esti princoj? Per -Dio, Razmann, ĉi tio neniam plaĉis al mi. - -Schweizer, _al la aliaj_. -- Jes, jes, vi estas la vera heroo! Por -dispremi ranojn per ŝtonoj! Jam la sono de lia nazo, kiam li ĝin -purigas, povus peli homojn tra trueton de kudrilo. - -Spiegelberg, _al Razmann_. -- Jes, kaj jam en la daŭro de tutaj jaroj -mi pensas pri tio: oni devas aranĝi ĉion alie. Razmann, se vi estas -tia, kian mi ĉiam prezentis vin al mi... Razmann! Li forestas, oni -preskaŭ estas konvinkitaj, ke li pereis... Razmann, ŝajnas al mi, ke -nun batas lia nigra horo.... Kiel? vi eĉ ne ruĝetiĝas, kiam la -sonorilo sonoras la liberecon? Vi ne havas eĉ tiom da kuraĝo, por -kompreni kuraĝan aludon? - -Razmann. -- Ha, satano! kien vi implikas mian animon? - -Spiegelberg. -- La hoketo kaptis? Bone, tiam sekvu min! Mi notis al -mi, kien li iris. Venu! Du pistoloj ordinare ne maltrafas, -- kaj -tiamaniere ni estos la unuaj, kiuj sufokis la infanon. (_Li volas lin -fortiri._) - -Schweizer, _furioze eltiras sian tranĉilon_. -- Ha, kanajlo! Vi -rememorigas al mi nun ĝuste la Bohemajn arbarojn! Ĉu ne vi estis la -timemulo, kiu komencis kuri, kiam oni diris, ke la malamiko venas! -Tiam mi ĵuris per mia animo.... Pereu, kaŝmortigisto! (_Li trapikas -lin per la tranĉilo._) - -Rabistoj, _tumulte_. -- Mortigo! mortigo! Schweizer, Spiegelberg! -Disigu ilin! - -Schweizer, _ĵetante sian tranĉilon sur la kadavron_. -- Jen! kaj -tiel forrampu via fianimo!... Trankvile, kamaradoj, la mizeraĵo vin -ne ekscitu. Tiu ĉi besto ĉiam estis venena kontraŭ la hetmano, kaj ĝi -ne havis eĉ unu cikatron sur sia tuta haŭto. Ankoraŭ unu fojon, estu -kontentaj. Ha, tiu hundo! De malantaŭe li volas malhonore mortigi -homojn? virojn mortigi de malantaŭe! Ĉu por tio la konstanta ŝvito -lavadis niajn vangojn, ke ni malaperu el la mondo kiel mizeraj -friponoj? Ha, vi kanajlo! Ĉu por tio ni faradis al ni litojn sub -fajro kaj fumo, ke ni fine kadavriĝu kiel ratoj? - -Grimm. -- Sed pro la diablo, kamarado, kio estis inter vi? La hetmano -furioziĝos. - -Schweizer. -- Pri tio vi min lasu zorgi. (_Al Razmann._) Kaj vi, -senkonscienca, vi estis lia helpanto, vi! For de miaj okuloj! -Schufterle ankaŭ tiel faris; sed por tio li nun pendas ja en -Svisujo, kiel mia hetmano al li profetis.... (_Oni pafas._) - -Schwarz, _eksaltante_. -- Aŭskultu, ekpafo de pistolo! (_Oni pafas -denove._) Ankoraŭ unu! Ho, ho! la hetmano! - -Grimm. -- Paciencon! Li devas pafi trian fojon! (_Oni aŭdas ankoraŭ -unu pafon._) - -Schwarz. -- Ĝi estas li, li! Foriĝu, Schweizer, -- ni respondu al -li! (_Ili pafas._) - -(_Moor kaj Kosinsky aperas._) - -Schweizer, _irante renkonte al li_. -- Bonvenon al vi, mia hetmano! -Dum vi forestis, mi estis iom malmodesta. (_Li kondukas lin al la -kadavro._) Estu vi juĝanto inter mi kaj ĉi tiu -- de malantaŭe li -volis vin mortigi. - -Rabistoj, _konsternite_. -- Kio? la hetmanon? - -Moor, _kun rigardo fiksita ekkrias ekscitite_. -- Ho, nekomprenebla -fingro de la venĝema Nemezo! Ĉu ne li estis tiu, kiu forlogis min -per sia sirena kanto? Dediĉu tiun ĉi tranĉilon al la malluma -venĝantino! ne vi tion ĉi faris, Schweizer! - -Schweizer. -- Per Dio! mi tion ĉi faris, kaj per la diablo, ĝi ne -estas la plej malbona, kion mi faris en mia vivo. (_Li foriras -malkontenta._) - -Moor, _meditante_. -- Mi komprenas, reganto en la ĉielo, mi -komprenas... la folioj defalas de la arboj... kaj mia aŭtuno venis... -forigu lin de miaj okuloj! (_Oni forportas la kadavron de -Spiegelberg._) - -Grimm. -- Ordonu al ni, hetmano, kion ni faru plu? - -Moor. -- Baldaŭ... baldaŭ ĉio estos plenumita.... Donu al mi mian -liuton! Mi perdis min mem de la tempo, kiam mi tie estis. Mian -liuton, mi diras, -- mi devas reluli min al mia antaŭa forto. Lasu -min sola! - -Rabistoj. -- Estas jam noktomezo, hetmano. - -Moor. -- Tamen ĝi estis nur la larmoj en la teatro, -- la Roman -kanton mi devas aŭdi, por ke mia dormanta genio denove vekiĝu. Mian -liuton! Noktomezo, vi diras? - -Schwarz. -- Ĝi jam pasis. Kiel plumbo la dormo nin premas. Jam de -tri tagoj ni ne fermis okulon. - -Moor. -- Ĉu la balzama dormo falas ankaŭ sur la okulojn de kanajloj? -Kial al mi ĝi ne venas? Mi neniam estis malkuraĝulo aŭ malbonulo.... -Iru dormi, morgaŭ matene ni iros pluen. - -Rabistoj. -- Bonan nokton, hetmano. (_Ili kuŝiĝas sur la teron kaj -ekdormas._) - -(_Profunda silento. Moor prenas la liuton kaj ludas._) - - BRUTO. - - Mi salutas vin, ho paca tero! - Nun akceptu lastan la Romanon! - De Philippi de l' batalinfero - Mi al vi etendas mian manon. - Decidiĝis, Romo, via sorto, - De l' patruj' pereis la espero! - Mi nun frapas al la pord' de l' morto, - Mi jam ĉion perdis sur la tero! - - CEZARO. - - Kiu tie vagas, fierulo, - Kvazaŭ hom' neniam kliniĝinta? - Ha, se min ne trompas la okulo, - Estas ĝi Romano ĵus mortinta! - Tiberan', de kie vi nun venas? - Ĉu la granda urb' ankoraŭ staras? - Ĉu ĝi bone sin ankoraŭ tenas, - Dum en ĝi neniu nun cezaras? - - BRUTO. - - Ha, vi kun dudektriobla vundo! - Kiu vin elvokis el sub tero? - Paŝu for al Orko la profunda, - Ne triumfu nune kun fiero! - Lastan sangon de libera homo - Ĉe Philippi sorbis nun la tero; - Super mia ĉerk' pereas Romo, - Min Minoso prenos -- vin rivero. - - CEZARO. - - Morta bato de la glav' de Bruto! - Ankaŭ vi, ho Bruto, filo mia! - Vi mortigis patron! Tero tuta - Estus ja post mi heredo via! - Vi atingis la plej grandan gloron, - Kiam vi trapikis patran koron. - Nun min jam nenio plu turmentos; - Mi returne iros kaj silentos. - - BRUTO. - - Patro, haltu! Sur la tuta tero - Mi nur unu solan homon konis - Kun al vi simila karaktero -- - Vi al li la nomon filo donis. - Nur Cezaro Romon ruinigus - Kaj Cezaron Bruto nur mortigus. - Ambaŭ kune vivi ni ne povas! - Vi maldekstren -- mi min dekstren ŝovas. - -(_Li formetas la liuton kaj marŝas tien kaj reen, profunde meditante._) - -Kiu povus al mi garantii? Ĉio estas tiel malluma... konfuzaj -labirintoj... nenia eliro, nenia gvida stelo... se ĉio finiĝas kune -kun la lasta ekspiro, finiĝas, kiel sengusta ludo de marionetoj?... -Sed por kio tiu senmezura celado al feliĉo? Por kio la idealo de -neatingita perfekteco? la prokrastado de neefektivigitaj planoj? Se -la mizera ekpremo de tiu ĉi mizera objekto (_li tenas la pistolon -antaŭ la vizaĝo_) egaligas la saĝulon al la malsaĝulo, la kuraĝulon -al la malkuraĝulo, la noblulon al la fripono? Ekzistas ja tia dia -harmonio en la senanima naturo, kial do ekzistus tiu dissonado en la -naturo prudenta? Ne, ne! ekzistas io pli, ĉar mi ne estis ankoraŭ -feliĉa. - -Ĉu vi pensas, ke mi tremos? Spiritoj de miaj mortigitoj! mi ne -tremos. (_Forte tremante._) Via korprema antaŭmorta kriado, via -sufokiĝe nigra vizaĝo, viaj terure dismalfermitaj vundoj estas ja nur -ĉeneroj de nerompebla ĉeno de la sorto kaj estas en dependeco de miaj -senlaboraj vesperoj, de la kapricoj de miaj infanistinoj kaj -edukantoj, de la temperamento de mia patro, de la sango de mia -patrino. (_Kun pli forta tremado._) Kial mia Perillo faris el mi -bovon, en kies ardanta ventro la homeco rostiĝas? - -(_Almetante la pistolon._) Tempo kaj eterneco -- alforĝitaj al si -reciproke en la daŭro de unu momento! Terura ŝlosilo, kiu fermas -post mi la malliberejon de la vivo kaj malfermas antaŭ mi la loĝejon -de la eterna nokto, -- diru al mi, ho diru al mi, kien, kien vi min -kondukos? Fremda, neniam travojaĝita lando! Rigardu, la homeco falas -senforte sub tiu ĉi bildo, la streĉeco de la surtera vivo malaperas, -kaj la fantazio, la petolema simio de la sentoj, trompas nian -kredemecon per iaj strangaj fantomoj.... Ne, ne! Viro ne devas -ŝanceliĝi! Estu kiel vi volas, vi sennoma transaĵo, -- nur tiu ĉi -mia «mem» restu al mi fidela. Estu kiel vi volas, se mi nur -kunprenos kun mi mian «mi». Eksteraĵo estas nur la ŝelo de homo --- mi mem estas mia ĉielo kaj mia infero. - -Se vi lasos al mi por mi sola ian cindrigitan parteton de la mondo, -kiun vi forpelis de viaj okuloj kaj kie mi havos nur solecan nokton -kaj eternan dezerton, mi tiam la silentan dezerton loĝatigos per miaj -fantazioj, kaj la eterneco donus al mi sufiĉe da tempo, por analizadi -la konfuzitan bildon de la universala mizero. Aŭ eble vi volas, per -ĉiam novaj naskiĝoj kaj ĉiam novaj lokoj de mizero, ŝtupon post -ŝtupo konduki min al la neniiĝo? Ĉu la fadenojn de la vivo, -teksitajn por mi en la transa vivo, mi ne povas tiel facile disŝiri, -kiel ĉi tiun? Vi povas fari min nenio, sed tiun ĉi liberecon vi ne -povas forpreni de mi. (_Li ŝargas la pistolon. Subite li haltas._) -Sed ĉu mi devas morti pro timo de turmenta vivo? Ne, mi ĝin suferos! -(_Li forĵetas la pistolon._) La turmento rompiĝu sur mia fiereco! -Mi eltenos ĝis la fino. (_Fariĝas ĉiam pli mallume._) - -(_Hermano venas el post la arboj._) - -Hermano. -- Aŭskultu, aŭskultu! terure krias la noktuo... tie en la -vilaĝo batas la dekdua horo.... Bone, bone, la krimularo dormas, en -tiu ĉi sovaĝa loko neniu subaŭskultas. (_Li aliras al la ruina -kastelo kaj frapas._) Venu supren, mizerulo, loĝanto de la turo! Via -manĝo estas pretigita. - -Moor, _senbrue repaŝante_. -- Kion tio ĉi signifas? - -Voĉo, _el la kastelo_. -- Kiu frapas? He? Ĉu ĝi estas vi, Hermano, -mia korvo? - -Hermano. -- Estas mi, Hermano, via korvo. Leviĝu supren al la krado -kaj manĝu. (_Strigoj krias._) Terure trilas viaj dormokamaradoj, -maljunulo. Ĉu bongusta? - -Voĉo. -- Mi estis tre malsata. Mi dankas vin, korvo, por la pano en -la dezerto! Kaj kiel fartas mia kara infano, Hermano? - -Hermano. -- Silentu!... Aŭskultu, ia bruo kvazaŭ de ronkantoj! Ĉu -vi nenion aŭdas? - -Voĉo. -- Kiel? Ĉu vi ion aŭdas? - -Hermano. -- La ĝemantan sonon de la vento tra la fendoj de la turo --- nokta muziko, de kiu frapas la dentoj kaj la ungoj bluiĝas. -Aŭskultu, ankoraŭ unu fojon! Ĉiam ŝajnas al mi, kvazaŭ mi aŭdas -ronkadon. Vi havas gastojn, maljunulo.... Hu, hu, hu! - -Voĉo. -- Ĉu vi ion vidas? - -Hermano. -- Adiaŭ, adiaŭ! Terura estas tiu ĉi loko. Malleviĝu en -vian kelon. Supre estas via helpanto, via venĝanto.... Malbenita -filo! (_Li volas forkuri._) - -Moor, _elirante kontraŭ lin_. -- Haltu! - -Hermano, _kriante_. -- Ho ve! - -Moor. -- Haltu, mi diras! - -Hermano. -- Ho ve! ho ve! ho ve! Nun ĉio estas malkaŝita! - -Moor. -- Haltu! Parolu! Kiu vi estas? Kion vi tie ĉi faras? Parolu! - -Hermano. -- Kompatu, ho kompatu, granda sinjoro! Nur unu vorton -aŭskultu, antaŭ ol vi min pereigos. - -Moor, _eltirante la spadon_. -- Kion mi aŭdos? - -Hermano. -- Estas vero, ke vi ĝin malpermesis al mi sub minaco de -morto... sed mi ne povis alie, mi ne kuraĝis alie... en la ĉielo -estas Dio... tie estas via propra patro... mi bedaŭris lin.... -Mortigu min! - -Moor. -- Tie ĉi estas ia kaŝita afero. Diru ĉion! parolu! Mi volas -ĉion scii. - -Voĉo, _el la kastelo_. -- Ho ve! ho ve! Ĉu ĝi estas vi, Hermano, -kiu tie parolas? Kun kiu vi parolas, Hermano? - -Moor. -- Malsupre ankoraŭ iu estas! Kio tie ĉi fariĝas? (_Li alkuras -al la turo._) Ĉu ĝi estas malliberulo, kiun la homoj forpuŝis? Mi -deprenos liajn ĉenojn. Voĉo! ankoraŭ unu fojon! Kie estas la pordo? - -Hermano. -- Ho kompatu, sinjoro, ne iru pluen, sinjoro! pro kompato -foriru de ĉi tie! (_Baras al li la vojon._) - -Moor. -- Enŝlosita per kvar seruroj! For de ĉi tie! Ĝi devas -klariĝi. Nun la unuan fojon donu al mi vian helpon, ŝtelado! (_Li -prenas serurrompilojn kaj malŝlosas la pordon. El la profundaĵo -eliras maljunulo malgrasa kiel skeleto._) - -Maljunulo. -- Kompatu mizerulon! Kompatu! - -Moor, _resaltas kun teruro_. -- Ĝi estas la voĉo de mia patro! - -Maljuna Moor. -- Mi dankas vin, ho Dio! Venis la horo de la liberiĝo. - -Moor. -- Spirito de la maljuna Moor! kio maltrankviligis vin en via -tombo? Ĉu vi kuntrenis kun vi en tiun mondon ian pekon, kiu baras al -vi la eniron en la paradizon? Mi lasos fari mesojn, por venigi la -vagantan spiriton en ĝian hejmon. Ĉu vi enfosis sub la teron la -monon de vidvinoj kaj orfoj, kaj tio ĉi devigas vin ĝemante kuradi en -la noktomeza horo? Mi elŝiros la subteran trezoron el la ungegoj de -la sorĉa drako, se li eĉ kraĉos sur min milojn da ruĝaj flamoj kaj -elmetos siajn akrajn dentojn kontraŭ mian spadon. Aŭ eble vi venas, -por doni al miaj demandoj solvon pri la enigmoj de la eterneco? -Parolu, parolu! Mi ne estas homo de pala timo. - -Maljuna Moor. -- Mi ne estas spirito. Palpu min, mi vivas, ho per -mizera, kompatinda vivo! - -Moor. -- Kiel? vi ne estis enterigita? - -Maljuna Moor. -- Mi estis enterigita, -- tio estas: malviva hundo -kuŝas en la tombo de miaj patroj, kaj mi -- jam tri plenajn monatojn -mi turmentiĝas en tiu ĉi malluma subtera arkaĵo, neniu radio al mi -lumas, neniu varma aereto blovas sur min, neniu amiko min vizitas, -nur sovaĝaj korvoj ĉi tie krias kaj noktomezaj gufoj. - -Moor. -- Ĉielo kaj tero! Kiu tion ĉi faris? - -Maljuna Moor. -- Ne malbenu lin! Tion ĉi faris mia filo Francisko. - -Moor. -- Francisko? Francisko? Ho eterna ĥaoso! - -Maljuna Moor. -- Se vi estas homo kaj vi havas homan koron, vi -savinto, kiun mi ne konas, tiam aŭdu la mizeregon de patro, -preparitan al li de liaj filoj. En la daŭro de tri monatoj mi -ploradis ĝin al la surdaj ŝtonaj muroj, sed nur eĥo senanima -resonadis miajn plendojn. Tial, se vi estas homo kaj vi havas homan -koron.... - -Moor. -- Tiu ĉi voko povus eĉ sovaĝajn bestojn eligi el iliaj nestoj. - -Maljuna Moor. -- Mi kuŝis malsana sur mia lito, mi apenaŭ komencis -ricevadi denove kelkajn fortojn post malfacila malsano, kiam oni -alkondukis al mi homon, kiu diris al mi, ke mia unuenaskita filo -mortis en batalo, kaj li alportis kun si glavon, kolorigitan per la -sango de mia filo, kaj lian lastan adiaŭdiron, kaj li diris, ke mia -malbeno enpelis lin en batalon, morton kaj malesperon. - -Moor, _ekscitite deturnante sin de li_. -- Tio ĉi estas certa! - -Maljuna Moor. -- Aŭskultu plue! Mi svenis de tiu sciigo. Kredeble -oni pensis, ke mi mortis, ĉar kiam mi denove rekonsciiĝis, mi kuŝis -jam en ĉerko, vindita per morta tolaĵo kiel mortinto. Mi gratis la -kovrilon de la ĉerko; oni ĝin malfermis. Estis malluma nokto, mia -filo Francisko staris antaŭ mi. «Kio!» li ekkriis per terura voĉo, -«ĉu vi volas vivi eterne?» Kaj la kovrilo de la ĉerko tuj denove -fermiĝis. La tondro de tiuj ĉi vortoj forbatis de mi ĉiujn miajn -sentojn. Kiam mi denove rekonsciiĝis, mi sentis, ke oni levis la -ĉerkon kaj veturigis ĝin en la daŭro de duono da horo. Fine oni ĝin -malfermis -- mi staris ĉe la eniro de tiu ĉi subtera arkaĵo, mia -filo antaŭ mi, kaj tiu homo, kiu alportis al mi la sangmakulitan -glavon de Karolo. Dek fojojn mi ĉirkaŭprenis la genuojn de mia filo, -mi petis kaj petegis per la nomo de Dio, -- sed la petegado de lia -patro ne tuŝis lian koron. «Ĵetu malsupren tiun ĉi felon!» -ektondris el lia buŝo, «li vivis sufiĉe», -- kaj oni puŝis min -malsupren sen kompato, kaj mia filo Francisko ŝlosis la pordon post -mi. - -Moor. -- Ne eble! ne eble! Vi certe eraris. - -Maljuna Moor. -- Povas esti, ke mi eraris. Aŭskultu plue, sed mi -petas vin, ne koleru! Tiel mi kuŝis en la daŭro de dudek horoj, kaj -neniu pensis pri mia mizero. Neniam la piedo de homo tuŝas la teron -de tiu ĉi sovaĝa loko, ĉar famo diras, ke la fantomoj de miaj -prapatroj trenas en tiuj ĉi ruinoj brue sonantajn ĉenojn kaj murmuras -en la noktomeza horo sian funebran kanton. Fine mi ekaŭdis, ke la -pordo denove malfermiĝis, tiu ĉi homo alportis al mi panon kaj akvon -kaj malkaŝis al mi, ke mi estis kondamnita al morto per malsato, kaj -ke li riskas sian vivon, se oni ekscius, ke li alportas al mi manĝon. -Tiumaniere mi mizere tenis min en la daŭro de tiu ĉi longa tempo, sed -la senĉesa malvarmo, la putra aero de miaj malpuraĵoj, mia senlima -malĝojo... miaj fortoj malaperis, mia korpo konsumiĝis; mil fojojn mi -larme petis Dion pri la morto, sed la mezuro de mia puno kredeble -ankoraŭ ne pleniĝis aŭ eble ankoraŭ atendas min ia ĝojo, se mi tiel -mirakle konserviĝis. Sed mi suferas juste... mia Karolo! mia Karolo! -kaj li ne havis ankoraŭ grizajn harojn! - -Moor. -- Sufiĉe! Leviĝu, vi ŝtipoj, vi buloj da glacio, vi -mallaboremaj, sensentaj dormemuloj! Leviĝu! Ĉu neniu volas vekiĝi? -(_Li ekpafas super la dormantaj rabistoj._) - -La rabistoj, _vekiĝante eksaltas_. -- He, ho, ho! Kio fariĝis? - -Moor. -- Ĉu la rakonto ne elskuis vin el la dormo? Eĉ la eterna -dormo ja vekiĝus! Rigardu ĉi tien! rigardu ĉi tien! La leĝoj de la -mondo fariĝis ludostoj, la ligilo de la naturo disŝiriĝis, la -antikva malpaco elĉeniĝis, la filo mortigis sian patron. - -La rabistoj. -- Kion la hetmano diras? - -Moor. -- Ne, ne mortigis! tiu ĉi vorto estus tro delikata! la filo -la patron milfoje dispremis per rado, trapikis per ponardego, -turmentegis, tranĉis pecojn el la korpo! la vortoj estas ankoraŭ tro -homaj. La peko mem ruĝiĝus, kanibalo ektremus, de la tempo de la -Eonoj neniu satano atingis ion similan. La filo sian propran -patron... ho, rigardu, rigardu! li svenis... en tiun ĉi subteran -arkaĵon la filo sian patron... frosto, nudeco, malsato, soifo... ho -rigardu, rigardu! ĝi estas mia propra patro, mi ĝin fine konfesos. - -La rabistoj, _alsaltas kaj ĉirkaŭas la maljunulon_. -- Via patro? -via patro? - -Schweizer, _respekte alproksimiĝas kaj stariĝas genue_. -- Patro de -mia hetmano! mi kisas al vi la piedojn! vi povas ordoni al mia -ponardo. - -Moor. -- Venĝon, venĝon, venĝon pro vi! kruele ofendita, malrespektita -maljunulo! Tiele mi disŝiras de nun por eterne la fratan ligilon. -(_Li disŝiras sian veston de supre ĝis malsupre._) Tiele mi malbenas -ĉiun guton da frata sango antaŭ la rigardo de la nekovrita ĉielo! -Aŭdu min, luno kaj steloj! aŭdu min, noktomeza ĉielo, kiu rigardis -la hontegindan agon! Aŭdu min trioble terura Dio, kiu regas tie -supre super la luno kaj venĝas kaj kondamnas super la steloj kaj -ĵetas flamojn en la nokto! Jen mi stariĝas genue, jen mi etendas la -tri fingrojn en la teruran mallumon de la nokto, jen mi ĵuras, kaj la -naturo elkraĉu min el siaj limoj kiel ekstermindan sovaĝegan beston, -se mi rompos tiun ĉi ĵuron, -- mi ĵuras, ke mi ne salutos la lumon -de la tago, ĝis la sango de la patromortiginto, elverŝite antaŭ tiu -ĉi ŝtono, vapore flugos al la suno. (_Li leviĝas._) - -La rabistoj. -- Ĝi estas ago de Belialo! Nun iu diru, ke ni estas -kanajloj! Ne, per ĉiuj drakoj! ion similan ni neniam ankoraŭ faris! - -Moor. -- Jes! Kaj per ĉiuj teruraj ĝemoj de tiuj, kiuj mortis de viaj -ponardoj, kaj de tiuj, kiuj pereis de mia fajro, kaj kiujn frakasis -mia falanta turo, mi ĵuras, ke nenia penso pri mortigo aŭ rabo -naskiĝu en via brusto, ĝis la vestoj de vi ĉiuj estos ruĝege -makulitaj per la sango de la malbenito! Vi certe neniam sonĝis pri -tio, ke vi estas la brako de pli altaj majestoj? La konfuzita -fadenbulo de nia sorto estas malligita! Hodiaŭ, hodiaŭ nevidebla -potenco nobeligis nian metion! Faru preĝon antaŭ tiu, kiu anoncis al -vi tiun ĉi altan sorton, kiu kondukis vin ĉi tien, kiu faris al vi la -honoron, ke vi estu la teruraj anĝeloj de lia malluma juĝo! Nudigu -viajn kapojn! Stariĝu genue en la polvon kaj relevu vin sanktigitaj! -(_Ili stariĝas genue._) - -Schweizer. -- Ordonu, hetmano! Kion ni devas fari? - -Moor. -- Leviĝu, Schweizer, kaj ektuŝu tiujn ĉi sanktajn buklojn! -(_Li kondukas lin al sia patro kaj donas al li unu buklon en la -manon._) Vi memoras ankoraŭ, kiel vi iam fendis la kapon al tiu -bohema rajdisto, en la momento, kiam li levis sian sabron super min, -kaj mi, malfacile spirante kaj lacigite de laboro, falis genue? Tiam -mi promesis al vi rekompencon reĝan; ĝis nun mi neniam povis pagi -tiun ŝuldon.... - -Schweizer. -- Tion vi ĵuris al mi, estas vero, sed permesu al mi -eterne nomi vin mia ŝuldanto! - -Moor. -- Ne, nun mi volas pagi! Schweizer, ankoraŭ neniu mortemulo -estis tiele honorita kiel vi nun! venĝu pro mia patro! (_Schweizer -leviĝas._) - -Schweizer. -- Granda hetmano! hodiaŭ la unuan fojon vi faris min -fiera! Ordonu, kie, kiel, kiam mi devas lin bati? - -Moor. -- La minutoj estas sanktaj, vi devas rapidi. Elektu al vi la -plej indajn el la bando kaj konduku ilin rekte al la kastelo de la -nobelo! Eltrenu lin el la lito, se li dormas aŭ se li kuŝas en la -brakoj de la volupto; fortrenu lin de la festeno, se li estas ebria; -forŝiru lin de la krucifikso, se li preĝante kuŝas antaŭ ĝi genue! -Sed mi diras al vi, mi severe memorigas al vi, ne alportu lin al mi -malvivan! Kiu eĉ nur gratetos al li la haŭton aŭ difektos al li eĉ -unu haron, ties karnon mi disŝiros je pecoj kaj donos ĝin kiel -manĝon al malsataj vulturoj! Sendifektan mi devas lin havi, se vi -alportos lin sendifektan kaj vivan, vi ricevos milionon rekompence; -kun danĝero por mia vivo mi ŝtelos ĝin de reĝo, kaj vi estos libera -kiel la aero. Ĉu vi min komprenis? rapidu! - -Schweizer. -- Sufiĉe, hetmano; -- jen mia mano; aŭ vi vidos nin -ambaŭ, aŭ neniun. Anĝeloj sufokistoj de Schweizer, iru kun mi! (_Li -foriras kun taĉmento._) - -Moor. -- Vi ĉiuj aliaj distriĝu en la arbaro, -- mi restas. - - - - -AKTO KVINA - - -Sceno unua. - -Oni vidas pordojn de multaj ĉambroj. Malluma nokto. - -DANIELO, _venas kun lanterno kaj kun vojaĝa pakaĵeto_. - -Danielo. -- Adiaŭ, kara hejma domo! Multon da bona kaj feliĉa mi ĝuis -en vi, kiam la formortinta sinjoro ankoraŭ vivis. Mi ploras super -viaj ostoj, vi jam longe forputrinta... tion li deziras de maljuna -servanto.... La domo estis rifuĝejo de la orfoj kaj haveno de la -suferantoj, kaj tiu ĉi filo faris el ĝi neston de mortigistoj.... -Adiaŭ, bona planko! kiel ofte la maljuna Danielo vin balaadis.... -Adiaŭ, mia kara forno, kun peza koro la maljuna Danielo disiĝas de -vi.... Ĉio estis por vi tiel bone konata, -- ĝi doloros vin, maljuna -Eliezero, sed Dio gardu min per sia boneco kontraŭ trompo kaj ruzo de -la malbonulo. Senhava mi ĉi tien venis, senhava mi foriras, sed mia -animo estas savita. (_Li volas foriri._) - -(_Francisko en nokta robo rapide enkuras._) - -Danielo. -- Dio, savu min! mia sinjoro! (_Li estingas la lanternon._) - -Francisko. -- Perfidita! perfidita! Spiritoj eliris el la tomboj, la -regno de la mortintoj, elŝiriĝinte el la eterna dormo, kriegas -kontraŭ mi: mortiginto! mortiginto! Kiu tie sin movas? - -Danielo, _kun timo_. -- Helpu min, sankta Dipatrino! Ĉu ĝi estas -vi, moŝto sinjoro, kiu tiel terure krias tra la ĉambroj, ke ĉiuj -dormantoj vekiĝas timigite? - -Francisko. -- Dormantoj? Kiu ordonas al vi dormi? For, ekbruligu -lumon! (_Danielo foriras, venas alia servanto._) Neniu devas dormi -en tiu ĉi horo. Vi aŭdas? Ĉiuj devas maldormi, havi armilojn, ĉiuj -pafiloj ŝargitaj.... Ĉu vi vidis, kiel ili tie iris mallaŭte sub la -arkaĵoj? - -Servanto. -- Kiu, moŝto sinjoro? - -Francisko. -- Kiu? Malsaĝulo! Kiu? Tiel malvarme, tiel senzorge vi -demandas, kiu? Ĝi min ja kaptis kiel ventego! Kiu, azeno! kiu? -Spiritoj kaj diabloj! Kioma horo post noktomezo nun estas? - -Servanto. -- La nokta gardisto ĵus ekkriis la duan horon. - -Francisko. -- Kio? Ĉu tiu ĉi nokto volas daŭri ĝis la tago de la -lasta juĝo. Ĉu vi aŭdis nenian tumulton en la proksimeco? nenian -bruon de galopantaj ĉevaloj? Kie estas Kar... la grafo, mi volas -diri? - -Servanto. -- Mi ne scias, moŝto sinjoro. - -Francisko. -- Vi ĝin ne scias? Vi ankaŭ apartenas al la bando? Mi -lasos elŝiri al vi la koron el post la ripoj kun via malbenita «mi -ne scias»! Kuru, venigu la pastron! - -Servanto. -- Moŝto sinjoro! - -Francisko. -- Vi murmuras? vi ŝanceliĝas? (_La servanto rapide -foriras._) Kio? eĉ almozistoj konspiras kontraŭ mi? Ĉielo kaj -infero! Ĉio konspiras kontraŭ mi? - -Danielo, _venas kun lumo_. -- Moŝto sinjoro... - -Francisko. -- Ne! mi ne tremas! Ĝi estis sole sonĝo. La mortintoj -ankoraŭ ne releviĝas. Kiu diras, ke mi tremis, kaj ke mi estas pala? -Estas ja al mi tiel facile, tiel bone. - -Danielo. -- Vi estas morte pala, via voĉo estas tremanta kaj balbuta. - -Francisko. -- Mi havas febron. Diru nur, kiam la pastro venos, ke mi -havas febron. Mi morgaŭ ellasos al mi sangon, diru al la pastro. - -Danielo. -- Ĉu vi ordonos, ke mi gutigu por vi iom da eliksiro de -vivo sur sukeron? - -Francisko. -- Gutigu por mi sur sukeron! La pastro ne baldaŭ venos. -Mia voĉo estas tremanta kaj balbuta, donu eliksiron de vivo sur -sukero! - -Danielo. -- Donu do al mi la ŝlosilojn, mi iros malsupren preni el -la ŝranko.... - -Francisko. -- Ne, ne, ne! Restu! aŭ mi iros kune kun vi. Vi vidas, mi -ne povas resti sola! mi ja povus, vi vidas... sveni... se mi restos -sola. Lasu, lasu! ĝi pasos, restu. - -Danielo. -- Ho, vi estas serioze malsana. - -Francisko. -- Jes, certe, certe! Tio ĉi estas la tuta afero. Kaj -malsano konfuzas la cerbon kaj naskas sovaĝajn kaj strangajn sonĝojn. -Sonĝoj nenion signifas, ne vere, Danielo? Sonĝoj venas ja el la -ventro, kaj sonĝoj nenion signifas.... Mi ĵus havis ridindan -sonĝon... (_Li falas svene._) - -Danielo. -- Jesuo Kristo! kio ĝi estas? Georgo! Konrado! Bastiano! -Marteno! Donu ja almenaŭ signon de vivo! (_Li skuas lin._) Mario, -Magdaleno kaj Jozefo! rekonsciiĝu do! Oni povos ankoraŭ diri, ke mi -lin mortigis! Dio kompatu min! - -Francisko, _konfuze_. -- For, for! kial vi min tiel skuas, vi -abomeninda skeleto? La mortintoj ankoraŭ ne releviĝas.... - -Danielo. -- Ho eterna Dia boneco! Li perdis la prudenton. - -Francisko, _malforte leviĝas_. -- Kie mi estas? Vi, Danielo? Kion mi -diris? ne atentu ĉi tion! Mi mensogis, kion ajn mi diris. Venu, helpu -al mi min levi! Ĝi estas nur atako de senkonscieco... ĉar mi... ĉar -mi... ne sufiĉe dormis. - -Danielo. -- Se nur Johano venus! Mi serĉos helpon, mi sendos venigi -kuracistojn. - -Francisko. -- Restu! Sidiĝu apud mi sur la sofon! Tiele! vi estas -prudenta homo, bona homo. Mi devas rakonti al vi. - -Danielo. -- Nun ne, alian fojon! Mi enlitigos vin, trankvileco estos -por vi pli bona. - -Francisko. -- Ne, mi vin petas, lasu min rakonti al vi kaj ridu pri -mi forte! Vidu, ŝajnis al mi, ke mi havis reĝan festenon, mia koro -estis gaja kaj mi kuŝis ebria sur la herbaĵo de la kastela ĝardeno, -kaj subite -- ĝi estis en la horo de tagmezo -- subite... sed mi -diras al vi, moku min forte! - -Danielo. -- Subite? - -Francisko. -- Subite fortega tondro trafis mian dormetantan orelon; -mi eksaltis tremante, kaj jen estis al mi, kvazaŭ mi vidas, ke la -tuta horizonto ekflamiĝis per ruĝa fajro kaj montoj kaj arbaroj -fandiĝis kiel vakso en forno, kaj brueganta ventego ekbalais la -maron, ĉielon kaj teron... kaj jen eksonis kvazaŭ el kupraj -trumpetoj: tero, redonu viajn mortintojn! maro redonu viajn -mortintojn! Kaj la nudaj kampoj ekkrevis kaj komencis elĵetadi -kraniojn kaj ripojn kaj makzelojn kaj krurojn, kiuj kuniĝis kaj -formis homajn korpojn kaj kiel vivanta ventego ekkuris sennombre kaj -senfine. Tiam mi ekrigardis supren kaj jen mi vidas, ke mi staras ĉe -la malsupro de la tondranta Sinajo, kaj super mi estas tumulto kaj -sub mi, kaj supre sur la pinto de la monto sur tri fumantaj seĝoj -sidas tri viroj, antaŭ kies rigardo kuris ĉiuj kreitaĵoj. - -Danielo. -- Tio ĉi estas ja viva bildo de la lasta juĝo. - -Francisko. -- Ne vere, ĝi estas freneza sensencaĵo? Tiam elpaŝis iu -kun vizaĝo kiel la stelplena nokto, li havis en sia mano feran -sigelringon, kiun li tenis inter la sunleviĝo kaj sunsubiro, kaj li -diris: eterna, sankta, justa, nefalsebla! Ekzistas nur unu vero, -ekzistas nur unu virto! Ve, ve, ve al la dubanta vermo! Tiam elpaŝis -dua, kiu havis en sia mano brilantan spegulon, kiun li tenis inter la -sunleviĝo kaj sunsubiro, kaj li diris: tiu ĉi spegulo estas vero, -hipokriteco kaj maskiteco ne teniĝos kontraŭ ĝi. Tiam teruro atakis -min kaj ĉiujn homojn, ĉar ni ekvidis vizaĝojn serpentajn kaj tigrajn -kaj leopardajn, kiuj elrigardis el la terura spegulo. Tiam elpaŝis -tria, kiu havis en sia mano kupran pesilon, kiun li tenis inter la -sunleviĝo kaj sunsubiro, kaj li diris: alpaŝu ĉi tien, vi idoj de -Adamo, -- mi pesas la pensojn en la pesiltaso de mia kolero, kaj la -farojn mi pesas per la pesilo de mia furiozeco! - -Danielo. -- Dio kompatu min! - -Francisko. -- Palaj kiel neĝo ĉiuj staris, kun timego batis la -atendado en ĉies brusto. Tiam ekŝajnis al mi, kvazaŭ mi aŭdas, ke -mia nomo estas vokata la unua el la tondroj de la monto, kaj la -cerbaĵo de miaj ostoj frostiĝis en mi, kaj miaj dentoj laŭte -ekfrapis. Rapide la pesilo komencis sonori, la monto ektondris, kaj -la horoj ekmarŝis unu post alia preter la maldekstra pesiltaso, kaj -unu post alia ĵetis tien ian mortan pekon. - -Danielo. -- Ho, Dio vin pardonu! - -Francisko. -- Tion li ne faris! La pesiltaso kreskis ĝis la alteco de -monto, sed la dua taso, plena de sango de pardonigo, ĉiam tenis ĝin -ankoraŭ alte en la aero. Fine venis maljuna homo, forte klinita de -granda suferado, kun mano ĉirkaŭmordita de furioza malsato; ĉies -okuloj kun teruro deturniĝis de tiu homo; mi konis la homon. Li -detranĉis buklon de siaj arĝentkoloraj haroj, ĵetis ĝin en la tason -de la pekoj, kaj jen la taso malleviĝis, malleviĝis subite profunde -en la abismon, kaj la taso de pardonigo ekflugis tre alten! Tiam mi -ekaŭdis voĉon, sonantan el la fumo de la roko: indulgo, indulgo por -ĉiu pekinto de la tero kaj de la abismo! vi sola estas kondamnita! -(_Longa silento._) Nu, kial vi ne ridas? - -Danielo. -- Ĉu mi povas ridi, kiam la haŭto froste tremas? Sonĝoj -venas de Dio. - -Francisko. -- Ha fi! Ha fi! ne diru ĉi tion! Nomu min malsaĝulo, -superstiĉa, sensenca malsaĝulo! Faru ĉi tion, kara Danielo, mi vin -petas, moku min el la tuta koro! - -Danielo. -- Sonĝoj venas de Dio. Mi preĝos por vi. - -Francisko. -- Vi mensogas, mi diras al vi! Iru tuj, kuru, saltu, -rigardu, kio estas kun la pastro, diru al li, ke li rapidu, ke li -rapidu! sed mi diras al vi, vi mensogas. - -Danielo, _forirante_. -- Dio estu favora al vi! - -Francisko. -- Popolamasa saĝeco, popolamasa timo! Ne estas ja ankoraŭ -pruvite, ke la pasintaĵo ne pasis, aŭ ke ekzistas ia okulo tie super -la steloj. Hm, hm! Kiu enmurmuris al mi tion ĉi en la orelon? Ĉu tie -super la steloj estas iu venĝanto? Ne, ne! Jes, jes! terure io siblas -ĉirkaŭ mi: tie supre super la steloj ekzistas iu venĝanto! Iri -renkonte al tiu ĉi venĝanto super la steloj ankoraŭ en tiu ĉi nokto! -Ne, mi diras. Mizera kaŝangulo, kiun vi volas uzi, por kaŝi vian -malkuraĝecon.... Dezerte, senvive kaj surde estas tie super la -steloj! Se tamen tie estas io pli? Ne, ne, nenio estas! Mi ordonas, -kaj tie estas nenio! Se tamen estas? Ve al vi, se ĉio estis -kalkulita! se oni prezentos al vi la kalkulon ankoraŭ en tiu ĉi -nokto! Kial mi sentas tian froston en miaj ostoj? Morti! kial la -vorto min tiel tremigas? Doni kalkulan raporton al la venĝanto tie -supre super la steloj... kaj se li estas justa?.... Orfoj, vidvinoj, -prematoj kaj turmentatoj plore krias al li... kaj se li estas justa? -Kial ili suferis, kial vi triumfis super ili? - -(_Pastro Moser eniras._) - -Moser. -- Vi lasis min voki, moŝto sinjoro? Mi miregas. La unuan -fojon en mia vivo! Ĉu vi intencas moki la religion, aŭ vi komencas -tremi antaŭ ĝi? - -Francisko. -- Moki aŭ tremi, depende de tio, kiel vi al mi respondos. -Aŭskultu, Moser, mi volas montri al vi, ke vi estas malsaĝulo, aŭ vi -rigardas la mondon kiel malsaĝulon, kaj vi respondu al mi. Vi aŭdas? -Sub minaco de morto respondu al mi. - -Moser. -- Vi vokas pli altan sinjoron al via juĝo, -- tiu pli alta -iam respondos al vi. - -Francisko. -- Nun mi volas tion ĉi scii, nun en tiu ĉi minuto, por ke -mi ne faru la hontindan malsaĝaĵon kaj en la premo de mizero mi ne -klinu min antaŭ la idolo de la popolamaso. Ofte mi kun granda mokado -ĉe burgunda vino kriadis al vi: ne ekzistas Dio! Nun mi parolas kun -vi serioze, mi diras al vi: nenia Dio ekzistas! Vi refutos al mi per -ĉiaj bataliloj, kiujn vi posedas, sed mi ilin forblovos per unu -bloveto de mia buŝo. - -Moser. -- Se vi nur povus tiel same facile forblovi la tondron, kiu -kun milionfunta pezo falos sur vian fieran animon! Tiu ĉionscianta -Dio, kiun vi, malsaĝulo kaj malbonulo, volas neniigi interne de lia -kreitaĵo, ne bezonas pravigi sin per buŝo de polvo. Li estas tiel -same granda en viaj tiranaĵoj, kiel en ia rideto de la venkanta -virto. - -Francisko. -- Treege bone, mia ekleziulo! Tiel vi plaĉas al mi. - -Moser. -- Mi staras ĉi tie en la afero de pli granda sinjoro kaj mi -parolas kun iu, kiu estas vermo simile al mi, kaj al kiu mi ne volas -plaĉi. Estas vero, ke mi devus esti miraklisto, se mi povus alkonduki -vian obstinegan malbonecon al konfeso de humileco; sed se via -konvinko estas tiel fortika, kial do vi lasis min voki? Diru do al -mi, kial vi lasis min voki en la mezo de la nokto? - -Francisko. -- Ĉar mi enuas kaj la ŝako min nun ne kontentigis. Mi -volas fari al mi amuzon kaj disputi kun eklezia fripono. Per la -senenhava timigado vi mian kuraĝon ne venkos. Mi scias tre bone, ke -eternecon esperas tiu, al kiu ĉi tie estis ne tre gaje; sed li estos -malbele trompita. Mi ofte legis, ke nia esenco estas sole ludo de la -sango, kaj kun la lasta guto de sango forfluas ankaŭ la spirito kaj -la penso. La spirito partoprenas en ĉiuj malfortaĵoj de la korpo, -kiel do ĝi povus ne forperei ĉe la detruiĝo de la korpo? ne -forvaporiĝi ĉe ĝia putriĝo? Se unu guto da akvo trafos en vian -cerbon, via vivo tuj faros halton, kiu prezentos la limon de -neestado, kaj la daŭro de tiu stato estas la morto. Sentado estas -svingiĝado de kelkaj kordoj, kaj la rompita fortepiano plu ne sonas. -Se mi lasus fordetrui miajn sep kastelojn, se mi rompus ĉi tiun -Veneron, tiam la simetrio kaj beleco ĉesus ekzisti. Vidu, tio ĉi -estas via senmorta animo! - -Moser. -- Tio ĉi estas la filozofio de via malespero. Sed via -propra koro, kiu ĉe tiu ĉi argumentado kun timega tremado frapas -viajn ripojn, kulpigas vin pri mensogado. Tiun ĉi araneaĵon da -sistemoj disŝiras la sola vorto: vi devas morti! Mi elvokas vin, kaj -tio ĉi estos la provo: se ankaŭ en la horo de la morto vi staros -fortike, se viaj principoj ankaŭ tiam vin ne forlasos, tiam vi -gajnos; se en la horo de la morto atakos vin eĉ la plej malgranda -tremo, tiam ve al vi! vi trompiĝis. - -Francisko, _konfuzite_. -- Se en la horo de la morto min atakos -tremo? - -Moser. -- Mi vidis jam multe da tiaj mizeruloj, kiuj ĝis tiu -momento kiel forteguloj staris kontraŭ la vero; sed en la momento de -la morto mem forflugas la iluzio. Mi staros ĉe via lito, kiam vi -estos mortanta -- mi tiel forte dezirus vidi, kiel tirano finas la -vivon -- mi tiam staros apude kaj mi fikse rigardos al vi en la -okulojn, kiam la kuracisto ekkaptos vian malvarman kaj malsekan manon -kaj apenaŭ trovos la formortantan pulson kaj ekrigardos kaj kun la -terura ekmovo de la ŝultro diros al vi: homa helpo estas vana! Gardu -vin tiam, ho gardu vin, ke vi tiam ne havu la mienon de Rikardo aŭ -Nerono! - -Francisko. -- Ne, ne! - -Moser. -- Eĉ tiu ĉi «ne» fariĝos tiam plorkrianta «jes». -Interna tribunalo, kiun vi neniam povos subaĉeti per skeptika -saĝumado, tiam vekiĝos kaj faros juĝon kontraŭ vi. Sed ĝi estos -vekiĝo, simila al la vekiĝo de homo vive enterigita en la ventro de -la tombejo; ĝi estos terura sento, simila al la sento de -memmortiganto, kiam li faris jam la mortigan baton kaj pentas; ĝi -estos fulmo, kiu per unu fojo flame eklumigos la noktomezon de via -vivo; ĝi estos nur unu ekrigardo; kaj se vi tiam ankoraŭ staros -fortike, tiam mi diros, ke vi gajnis! - -Francisko, _maltrankvile paŝante tra la ĉambro tien kaj reen_. -- -Pastraĉa babilado, pastraĉa babilado! - -Moser. -- Tiam la unuan fojon la glavoj de eterneco tratranĉos -vian animon, kaj tiam la unuan fojon tro malfrue. La penso «Dio» -vekas teruran najbaron, kies nomo estas «juĝanto». Vidu, Moor, la -vivon de miloj vi havas sur la pinto de via fingro, kaj el milo vi -naŭcent naŭdek naŭ ĵetis en mizeron. Por esti Nerono, al vi mankas -nur la Roma regno, kaj nur Peruo mankas al vi, por esti Pizarro. Nu, -ĉu vi pensas, ke Dio permesos, ke unu sola homo en lia mondo regu -kiel furiozulo kaj renversu ĉion la supron malsupren? Ĉu vi opinias, -ke tiuj naŭcent naŭdek naŭ ekzistas nur, por ke vi ilin ruinigu, nur -por ke ili estu la pupoj de via satana ludo? Ho, ne pensu ĉi tion! -Ĉiun minuton, kiun vi al ili mortigis, ĉiun ĝojon, kiun vi al ili -venenis, ĉiun perfektecon, kiun vi al ili baris, li iam ekpostulos de -vi, kaj se vi tiam povos respondi, Moor, tiam mi diros, ke vi gajnis. - -Francisko. -- Nenion plu, eĉ ne unu vorton plu. Ĉu vi deziras, ke mi -estu servanto de viaj hipoĥondriaj kapricoj? - -Moser. -- Vidu, la sorto de la homoj troviĝas en terure bela -egalpezo. Se la pesiltaso malleviĝas en tiu ĉi vivo, ĝi alte leviĝos -en tiu vivo; se ĝi leviĝas en ĉi tiu, ĝi en tiu falos ĝis la tero. -Sed kio ĉi tie estis kelktempa suferado, tie fariĝos eterna triumfo; -kio ĉi tie estis pasonta triumfo, fariĝos tie eterna, senfina -malespero. - -Francisko, _sovaĝe alpaŝante al li_. -- La tondro vin mutigu, vi -spirito de mensogo! Mi elŝiros al vi el la buŝo vian malbenitan -langon! - -Moser. -- Ĉu vi tiel frue sentas jam la pezon de la vero? Mi ja -esprimis al vi ankoraŭ neniajn pruvojn. Lasu min alpaŝi al la -pruvoj.... - -Francisko. -- Silentu, iru en la inferon kun viaj pruvoj! La animo -neniiĝas, mi diras al vi, kaj vi ne respondu al mi kontraŭ tio! - -Moser. -- Tiel plorpepas la spiritoj de la abismo, sed la sidanto -en la ĉielo balancas la kapon. Ĉu vi pensas, ke de la brako de la -redonanto vi savos vin en la dezerta regno de la nenieco? Se vi -flugus en la ĉielon, li tie estos! se vi irus en la inferon, li tie -denove estos! kaj se vi dirus al la nokto: kaŝu min! kaj al la -mallumo: ŝirmu min! tiam la mallumo devos lumi ĉirkaŭ vi, kaj ĉirkaŭ -la kondamnito la noktomezo tagiĝos, -- via senmorta spirito tamen -protestos kontraŭ tiu vorto kaj venkos la blindan penson. - -Francisko. -- Sed mi ne volas esti senmorta. Li estu, kion li volas, --- mi ne malhelpos; sed mi lin devigos, ke li min neniigu, mi incitos -lin ĝis furiozeco, ke li neniigu min en la furiozeco. Diru al mi, kio -estas la plej granda peko, kiu lin plej furioze kolerigas? - -Moser. -- Mi konas nur du tiajn pekojn; sed ne homoj ilin faras, -kaj ankaŭ ne homoj por ili punas. - -Francisko. -- Kiaj estas tiuj du pekoj? - -Moser, _kun akcento_. -- Patromortigo estas la nomo de unu, -fratomortigo estas la nomo de la dua. Kial vi subite tiel paliĝis? - -Francisko. -- Kio, maljunulo? ĉu vi havas interligon kun la ĉielo aŭ -kun la infero? Kiu tion ĉi diris al vi? - -Moser. -- Ve al tiu, kiu ilin ambaŭ havas sur la koro! Pli bone -estus al li, se li neniam estus naskita! Sed estu trankvila! Vi ja -havas plu nek patron, nek fraton! - -Francisko. -- Ha! ĉu vi scias nenian alian pekon pli altan? Pripensu -bone ankoraŭ. Morto, ĉielo, eterneco, kondamno portiĝas en la sonoj -de via buŝo, -- ĉu vi scias nenian super la diritaj pekoj? - -Moser. -- Nenian super ili. - -Francisko, _falas sur seĝon_. -- Pereo, pereo! - -Moser. -- Ĝoju, ĝoju do! rigardu do vin kiel feliĉan! Ĉe ĉiuj viaj -krimoj vi estas ankoraŭ sanktulo en komparo kun la patromortiginto. -La malbeno, kiu falas sur vin, en komparo kun la malbeno, kiu -atendas tiun, estas kanto de amo, la redono.... - -Francisko, _kun eksalto_. -- Iru en la profundon de la tero, vi -strigo! kiu ordonis al vi veni ĉi tien? Iru, mi diras, aŭ mi trapikos -vin trae! - -Moser. -- Ĉu la pastraĉa babilaĵo povas kolerigi tian filozofon? -forblovu do ĝin per la bloveto de via buŝo! (_Li foriras._) - -Francisko, _ĵetadas sin sur sia seĝo tien kaj reen en terura -moviĝado. Longa silento._ - -(_Servanto rapide eniras._) - -Servanto. -- Amalio forkuris, la grafo subite malaperis. - -(_Danielo eniras timigita._) - -Danielo. -- Moŝto sinjoro, taĉmento da flamaj rajdantoj galopas -malsupren de la altaĵo, ili krias: frakasu, frakasu! la tuta vilaĝo -estas alarmita. - -Francisko. -- Iru, ordonu, ke oni sonorigu ĉiujn sonorilojn, ĉiuj iru -en la preĝejon... ĉiuj falu genue... preĝi por mi... ĉiuj -malliberuloj estu liberigitaj, al la malriĉuloj mi redonos ĉion -duoble kaj trioble, mi... iru do... voku do la konfesprenanton, ke li -forbenu al mi miajn pekojn.... Ĉu vi ankoraŭ ne foriris? (_La -tumulto fariĝas pli aŭdebla._) - -Danielo. -- Dio pardonu al mi mian pezan pekon! Kiel tion ĉi -interkonsentigi? la preĝoj ja ĉiam havis por vi nenian valoron, la -prediklibron kaj biblion vi ja ofte ĵetadis al mi sur la kapon, kiam -vi trovadis min preĝantan.... - -Francisko. -- Nenion plu pri tio.... Morti! vi vidas? Morti! Fariĝas -tro malfrue. (_Oni aŭdas furiozan kriadon de Schweizer._) Preĝu do! -preĝu! - -Danielo. -- Mi ĉiam tion ĉi diradis al vi... vi tiel malestimas la -preĝon, sed memoru, memoru! kiam la mizero al iu venas, kiam la akvo -venos al la gorĝo, vi fordonos ĉiujn trezorojn de la mondo por unu -kristana ĝemeto.... Vi vidas? vi insultadis min! Jen vi havas! Vi -vidas? - -Francisko, _ĉirkaŭprenas lin forte_. -- Pardonu min, kara, ora, amata -Danielo, pardonu min! Mi vin vestos de la piedoj... preĝu do... mi -vestos vin kiel por edziĝo... mi... nu preĝu do, mi vin petegas... mi -vin petegas genue.... Per la diablo! preĝu do! (_Tumulto en la -stratoj. Kriado, bruado._) - -Schweizer, _en la strato_. -- Atakegu! mortigu! rompu la murojn! Mi -vidas lumon, tie li kredeble estas. - -Francisko, _genue_. -- Aŭskultu mian preĝon, Dio en la ĉielo! Ĝi -estas la unua fojo... kaj plu certe neniam estos.... Aŭdu min, Dio en -la ĉielo! - -Danielo. -- Mia Dio! Kion vi faras! Tia preĝado estas ja tute malpia! - -(_Amasiĝo de homoj._) - -Amaso. -- Ŝtelistoj! Mortigistoj! Kiu bruas tiel terure en tiu ĉi -noktomeza horo? - -Schweizer, _ĉiam en la strato_. -- Rebatu ilin, kamarado! Ĝi estas -la diablo, kaj li volas preni vian sinjoron. Kie estas Schwarz kun -sia taĉmento? Posteniĝu ĉirkaŭ la kastelo. Grimm! Atakegu la baran -muron! - -Grimm. -- Almetu fajron! Aŭ ni supren, aŭ li malsupren! Mi ĵetos -fajron en liajn salonojn. - -Francisko, _preĝas_. -- Mi ne estis simpla mortigisto, Dio Sinjoro... -mi neniam okupis min pri bagateloj, Dio Sinjoro.... - -Danielo. -- Dio nin kompatu! Eĉ liaj preĝoj fariĝas pekoj. (_Enflugas -ŝtonoj kaj brulaĵoj. La fenestraj vitroj elsaltas. La kastelo -brulas._) - -Francisko. -- Mi ne povas preĝi... ĉi tie, ĉi tie! (_Frapante sian -bruston kaj frunton._) Ĉio tiel dezerta, tiel sekiĝinta! (_Li -leviĝas._) Ne, mi eĉ ne volas preĝi! tiun ĉi venkon la ĉielo ne havu, -tiun ĉi mokon la infero ne faru al mi.... - -Danielo. -- Jesuo, Mario! Helpu... savu... la tuta kastelo estas en -flamoj! - -Francisko. -- Jen prenu tiun ĉi spadon, rapide! Enpuŝu ĝin al mi de -malantaŭe en la ventron, por ke ne venu tiuj buboj kaj ne faru el mi -objekton de sia mokado. (_La brulo plifortiĝas._) - -Danielo. -- Dio min gardu! Neniun mi volus tro frue ekspedi en la -ĉielon, tiom pli en... (_Li forkuras._) - -Francisko, _rigide rigardante post li, post kelka paŭzo_. -- En la -inferon, vi volis diri.... Efektive! mi antaŭsentas ion tiuspecan.... -(_Freneze._) Ĉu tio ĉi estas ĝiaj helaj triloj? ĉu vian sibladon mi -aŭdas, vi aspidoj de la abismo? ili penetras supren, ili sieĝas la -pordon... kial mi tiel timas tiun ĉi trapikantan pinton?... La pordo -krakas... falas... nenia saviĝo... Ha! Tiam vi min kompatu! (_Li -deŝiras la oran ŝnuron de sia ĉapelo kaj sufokas sin._) - -(_Schweizer kun siaj homoj._) - -Schweizer. -- Infera kanajlo, kie vi estas? ĉu vi vidis, kiel ili -forkuris? ĉu li havas tiel malmulte da amikoj? Kien la abomeninda -besto forrampis? - -Grimm, _puŝetiĝas sur la kadavron_. -- Halt'!, kio kuŝas ĉi tie -sur la vojo? Donu lumon.... - -Schwarz. -- Li aranĝis antaŭvenon. Enmetu viajn glavojn, ĉi tie li -kuŝas kiel kadavriĝinta kato. - -Schweizer. -- Malviva! kio? malviva? malviva sen mi? Mensogo, mi -diras al vi! Rigardu, kiel lerte li stariĝos piede! (_Li skuas lin._) -He vi! estas okazo, por mortigi patron. - -Grimm. -- Ne lacigu vin vane. Li estas malviva kiel sufokita muso. - -Schweizer, _foriras de la kadavro_. -- Jes! li ne ekĝojis. Li -kadavriĝis kiel rato. Iru returne kaj diru al mia hetmano, ke la -kanajlo plu ne vivas, -- min li jam plu ne vidos. (_Pafas al si en la -frunton._) - - -Sceno dua. - -Loko de la lasta sceno de la kvara akto. - -La MALJUNA MOOR _sidas sur ŝtono_. RABISTO MOOR _kontraŭe_. RABISTOJ -_iras tien kaj reen en la arbaro_. - -Rabisto Moor. -- Li ne venas ankoraŭ! (_Ekfrapas per la ponardo -ŝtonon tiel forte, ke fajreroj elsaltas._) - -Maljuna Moor. -- Pardono estu lia puno, -- mia venĝo estu duobligita -amo. - -Rabisto Moor. -- Ne, mi ĵuras per mia kolerega animo! Tio ne estos. -Mi tion ĉi ne volas. La grandan abomenindan krimon li trenu kun si en -la eternecon! Alie por kia celo mi lin mortigus? - -Maljuna Moor, _kun larmoj_. -- Ho mia infano! - -Rabisto Moor. -- Kio? vi ploras pri li? ĉe tiu ĉi turo? - -Maljuna Moor. -- Kompaton! ho kompaton! (_Forte interplektigas la -manojn._) Nun, en la nuna minuto oni juĝas mian infanon! - -Rabisto Moor, _ektimigite_. -- Kiun infanon? - -Maljuna Moor. -- Ha, kia demando ĝi estas? - -Rabisto Moor. -- Nenio! nenio! - -Maljuna Moor. -- Ĉu vi venis por moki mian mizeron? - -Rabisto Moor. -- Malkaŝema konscienco! Ne atentu mian parolon! - -Maljuna Moor. -- Jes, mi filon turmentis, kaj filo devis min ankaŭ -turmenti, ĉi tio estas la fingro de Dio. Ho mia Karolo! mia Karolo! -Se vi portiĝas ĉirkaŭ mi en vesto de paco, pardonu min! ho pardonu -min! - -Rabisto Moor, _rapide_. -- Li vin pardonas. (_Konsternite._) Se li -estas inda, por esti nomata via filo, li devas vin pardoni. - -Maljuna Moor. -- Ha! li estis tro grandvalora por mi.... Sed mi iros -al li renkonte kun miaj larmoj, miaj sendormaj noktoj, miaj -turmentaj sonĝoj, mi ĉirkaŭprenos liajn genuojn, mi krios, mi laŭte -krios: mi pekis kontraŭ la ĉielo kaj kontraŭ vi, mi ne estas inda, ke -vi nomu min patro. - -Rabisto Moor, _tre tuŝita_. -- Li estis por vi kara, tiu via dua -filo? - -Maljuna Moor. -- Vi tion ĉi scias, ho ĉielo! Kial mi lasis min -malsaĝigi per la intrigoj de malbona filo? Mi estis la plej enviinda -patro inter ĉiuj patroj inter la homoj. Bele floris ĉirkaŭ mi miaj -infanoj, plene de espero. Sed ... ho malfeliĉa horo! la malbona -spirito eniris en la koron de mia dua filo; mi kredis al la serpento, --- perditaj estas ambaŭ miaj filoj! (_Kovras al si la vizaĝon._) - -Rabisto Moor, _foriras de li malproksimen_. -- Perditaj por eterne! - -Maljuna Moor. -- Ho, mi profunde ĝin sentas, kion Amalio al mi diris, -la spirito de venĝo parolis el ŝia buŝo. Vane vi etendos viajn -mortantajn manojn, por voki filon, vane vi esperos ĉirkaŭpreni la -varman manon de via Karolo, kiu neniam staros ĉe via lito.... - -Rabisto Moor, _etendas al li la manon kun deturnita vizaĝo._ - -Maljuna Moor. -- Ho, se vi estus la mano de mia Karolo! Sed li kuŝas -malproksime en la malvasta domo, li dormas jam per la fera dormo, li -neniam aŭdos la voĉon de mia plendo. Ho ve al mi! Morti en la brakoj -de fremdulo... nenian filon plu... nenian filon plu, kiu povus fermi -al mi la okulojn.... - -Rabisto Moor, _en granda ekscito_. -- Nun ĝi devas fariĝi... nun... -(_Al la rabistoj._) Forlasu min!... Kaj tamen -- ĉu mi povas redoni -al li lian filon? Mi ne povas ja plu redoni al li lian filon! Ne! mi -tion ĉi ne faros. - -Maljuna Moor. -- Kio, amiko? Kion vi tie murmuris? - -Rabisto Moor. -- Via filo.... jes, maljunulo... via filo... estas -perdita por eterne. - -Maljuna Moor. -- Por eterne? - -Rabisto Moor, _en plej granda suferado rigardante al la ĉielo_. -- -Ho, nur tiun ĉi fojon! ne lasu mian animon malfortiĝi... nur tiun ĉi -fojon lasu min teni min fortike! - -Maljuna Moor. -- Por eterne, vi diras? - -Rabisto Moor. -- Ne demandu plu! Por eterne, mi diris. - -Maljuna Moor. -- Fremdulo! fremdulo! kial vi elprenis min el la turo? - -Rabisto Moor. -- Sed.... Se mi nun elkaptus de li benon? se mi -elkaptus kiel ŝtelisto kaj forkurus kun la dia akiro? Beno de patro, -oni diras, neniam pereas. - -Maljuna Moor. -- Ankaŭ mia Francisko estas perdita? - -Rabisto Moor, _ĵetas sin teren antaŭ li_. -- Mi disrompis la -riglilojn de via turo, -- donu al mi vian benon! - -Maljuna Moor, _kun doloro_. -- Kaj vi devis ekstermi la filon, vi -savanto de la patro! Rigardu, Dio neniam laciĝas en la kompateco, kaj -ni, mizeraj vermoj, iras dormi kun nia kolero. (_Li metas sian manon -sur la kapon de la rabisto._) Estu tiom feliĉa, kiom vi estos -kompatema! - -Rabisto Moor, _leviĝante kvietanime_. -- Ho, kie estas mia fortikeco? -Miaj tendenoj malstreĉiĝas, la ponardo falas el miaj manoj. - -Maljuna Moor. -- Kiel belega ĝi estas, kiam fratoj vivas en konsento -inter si, kiel la roso, kiu falas de Hermono sur la montojn de Ciono. -Penu meriti tiun ĉi dolĉegan senton, tiam la anĝeloj de la ĉielo -serĉos ĝojon en la lumo de via majesteco. Via saĝo estu la saĝo de -grizaj haroj, sed via koro -- via koro estu la koro de senkulpa -infaneco. - -Rabisto Moor. -- Ho donu al mi antaŭguston de tiu feliĉo -- kisu min, -dia maljunulo! - -Maljuna Moor, _kisas lin_. -- Pensu, ke ĝi estas kiso de patro, kaj -mi pensos, ke mi kisas mian filon. Ĉu vi scias plori? - -Rabisto Moor. -- Mi imagis al mi, ke ĝi estas kiso de patro! Ve al -mi, se ili nun lin alkondukus! - -(_La taĉmentanoj de Schweizer venas en muta malĝoja procesio kun -klinitaj kapoj kaj deturnitaj vizaĝoj._) - -Rabisto Moor. -- Ho ĉielo! (_Li timigite paŝas malantaŭen, penante -sin kaŝi. Ili pasas preter li. Li rigardas flanken. Profunda -silento. Ili haltas._) - -Grimm, _kun malgaja tono_. -- Mia hetmano! (_Rabisto Moor ne -respondas kaj retiriĝas._) - -Schwarz. -- Kara hetmano! (_Rabisto Moor retiriĝas pluen._) - -Grimm. -- Ni estas senkulpaj, mia hetmano! - -Rabisto Moor, _ne rigardante ilin_. -- Kiu vi estas? - -Grimm. -- Vi ne rigardas nin? Ĝi estas ni, viaj fidelaj. - -Rabisto Moor. -- Ve al vi, se vi estis fidelaj al mi! - -Grimm. -- Ni alportas al vi la lastan adiaŭon de via sklavo -Schweizer, -- li jam neniam revenos, via sklavo Schweizer. - -Rabisto Moor, _kun eksalto_. -- Sekve vi lin ne trovis? - -Schwarz. -- Ni lin trovis malvivan. - -Rabisto Moor, _ĝoje eksaltante_. -- Dankon al vi, reganto de ĉiuj -aferoj! Ĉirkaŭprenu min, miaj infanoj! Kompato estu de nun nia -devizo. Sekve ankaŭ tio ĉi pasis, -- ĉio pasis. - -(_Novaj rabistoj. Amalio._) - -Rabistoj. -- Ho he! ho he! kaptaĵo, belega kaptaĵo! - -Amalio, _kun disflugantaj haroj_. -- La mortintoj, ili diras, -releviĝis sub la efiko de lia voĉo... mia onklo viva, en tiu ĉi -arbaro.... Kie li estas? Karolo! Onklo! Ha! (_Ĵetas sin al la -maljunulo._) - -Maljuna Moor. -- Amalio! Mia filino! Amalio! (_Premas ŝin en siaj -brakoj._) - -Rabisto Moor, _resaltante_. -- Kiu metas tiun ĉi bildon antaŭ miajn -okulojn? - -Amalio, _forsaltas de la maljunulo, alsaltas al la rabisto kaj ravite -ĉirkaŭprenas lin_. -- Mi lin havas, ho steloj! Mi lin havas! - -Rabisto Moor, _elŝirante sin, al la rabistoj_. -- Ni tuj marŝu for! -La satano min elperfidis! - -Amalio. -- Fianĉo, fianĉo, vi deliras! Ha! De ravo! Kial mi estas -tiel sensenta, meze en la kapturna feliĉego mi estas tiel malvarma? - -Maljuna Moor, _suprensaltante de la seĝo_. -- Fianĉo? Filino! Filino! -Fianĉo? - -Amalio. -- Eterne lia! eterne, eterne, eterne mia! Ho vi potencoj de -la ĉielo! Deprenu de mi tiun ĉi ŝarĝegon de mortiga feliĉego, ke mi -ne pereu sub ĝia premo! - -Rabisto Moor. -- Forŝiru ŝin de mia kolo! Mortigu ŝin! mortigu -lin! min! ĉion! La tuta mondo pereu! (_Li volas forkuri._) - -Amalio. -- Kien? kio? Amo.... eterneco.... feliĉego, senfineco! kaj -vi forkuras? - -Rabisto Moor. -- For, for! Plej malfeliĉa el ĉiuj fianĉinoj! Rigardu -mem, demandu mem, aŭskultu! Plej malfeliĉa el ĉiuj patroj! Lasu min -forkuri de ĉi tie por ĉiam! - -Amalio. -- Tenu min! pro la sankta Dio, tenu min! Fariĝas tia malluma -nokto antaŭ miaj okuloj.... Li forkuras! - -Rabisto Moor. -- Tro malfrue! Vane! Via malbeno, patro.... Pri nenio -plu min demandu! mi estas... mi... via malbeno... via supozita -malbeno!... Kiu min allogis ĉi tien? (_Li ekpaŝas kun eltirita spado -kontraŭ la rabistojn._) Kiu el vi min allogis ĉi tien, vi kreitaĵoj -de la infero? Pereu do, Amalio! Mortu, patro! Mortu per mi la trian -fojon! Ĉi tiuj viaj savintoj estas rabistoj kaj mortigistoj! Via -Karolo estas ilia hetmano! (_La maljuna Moor falas malviva._) _Amalio -staras muta kaj rigida kiel statuo. La tuta bando profunde silentas._ - -Rabisto Moor, _alkurante al kverko_. -- La animoj de tiuj, kiujn mi -sufokis meze en ilia ebrieco de amo, de tiuj, kiujn mi frakasis en la -sankta dormo, de tiuj, kiujn.... ha, ha, ha! Ĉu vi aŭdas, kiel la -pulvoturo krakas super la litoj de akuŝantinoj? ĉu vi vidas, kiel la -flamoj atakas la lulilojn de suĉinfanoj! Ĝi estas edziĝofestaj -torĉoj, ĝi estas edziĝofesta muziko.... Ho, li ne forgesas, li scias -interligi... tial for de mi, feliĉego de amo! tial la amo fariĝas por -mi turmentego! Tio ĉi estas redono! - -Amalio. -- Ĝi estas vero! Reganto en la ĉielo, ĝi estas vero! Kion -mi faris, mi senkulpa ŝafido? Ĉi tiun mi amis! - -Rabisto Moor. -- Ĝi estas pli, ol kiom homo povas elteni. Mi aŭdis -ja, kiel la morto fajfis kontraŭ mi el pli ol mil tuboj, kaj tamen mi -ne cedis eĉ unu paŝon, -- ĉu nun nur mi lernos tremi kiel virino? -tremi antaŭ virino? Ne, virino ne ŝancelos mian fortikecon! Sangon, -sangon! ĝi estas nur kunpuŝiĝo kun virino. Sangon mi devas drinki, -kaj ĉio pasos. (_Li volas forkuri._) - -Amalio, _ĵetas sin al lia kolo_. -- Mortigisto! diablo! Mi ne povas -vin forlasi, anĝelo! - -Rabisto Moor, _forĵetas ŝin de si_. -- For vi, malica serpento, vi -volas moki furiozulon, sed mi kontraŭstaras al la tirano fatalo... -kio, vi ploras? Ho vi malicaj, malbonaj steloj! Ŝi ŝajnigas kvazaŭ -ŝi ploras, kvazaŭ pri mi ploras iu animo! (_Amalio ĵetas sin al lia -kolo_). Ha, kio ĝi estas? Ŝi ne kraĉas sur min, ne forpuŝas min de -si.... Amalio, ĉu vi forgesis? Ĉu vi scias, kiun vi ĉirkaŭprenas, -Amalio? - -Amalio. -- Mia sola, nedisigebla! - -Rabisto Moor, _en ekstaza feliĉego_. -- Ŝi min pardonas, ŝi min -amas! Mi estas pura, kiel la ĉiela etero, ŝi min amas! Kun ploro mi -dankas vin, kompatanto en la ĉielo! (_Li falas genue kaj ploras -forte._) La paco de mia animo revenis, la turmentego finiĝis, la -infero plu ne ekzistas... Vidu, ho, vidu, la infanoj de la lumo -ploras ĉe la kolo de la plorantaj diabloj... (_Leviĝante, al la -rabistoj._) Nu, ploru do ankaŭ! Ploru ploru, vi estas ja tiel -feliĉaj.... Ho Amalio, Amalio, Amalio! (_Li alpremiĝas al ŝia buŝo, -ili restas en muta ĉirkaŭpreno._) - -Unu rabisto, _kolere elpaŝante_. -- Haltu, perfidulo! Tuj forpuŝu -tiun ĉi brakon aŭ mi diros al vi unu vorton, de kiu ekbruegos en viaj -oreloj kaj viaj dentoj ekfrapos de teruro! (_Li etendas la glavon -inter ambaŭ._) - -Maljuna rabisto. -- Rememoru la Bohemajn arbarojn! Vi aŭdas? vi -ŝanceliĝas? la Bohemajn arbarojn memoru! Malfidelulo, kie estas viaj -ĵuroj? Ĉu tiel facile oni forgesas vundojn? Kiam ni oferis por vi -feliĉon, honoron kaj vivon, kiam ni staris kiel muroj, kiam ni kaptis -kiel ŝildoj la batojn, kiuj celis vian vivon, ĉu vi tiam ne levis la -manon por fera ĵuro, ĉu vi ne ĵuris, ke vi neniam nin forlasos, -kiel ni vin ne forlasis? Senhonorulo! Ĵurrompinto! vi volas defali -de ni, ĉar ia senvalora knabino plore blekas? - -Tria rabisto. -- Kia abomeninda ĵurrompo! La spirito de la oferita -Roller, kiun vi elvokis kiel atestanton el la regno de mortintoj, -ruĝiĝos pro via malkuraĝeco kaj armita leviĝos el sia tombo, por fari -al vi punon. - -La rabistoj, _en tumulta malordo, nudigante siajn cikatrojn_. -- -Rigardu ĉi tien, rigardu! Ĉu vi konas ĉi tiujn cikatrojn? Vi estas -nia! per la sango de nia koro ni aĉetis vin kiel servutulon; vi estas -nia, eĉ se la ĉefanĝelo Miĥaelo komencus pro ĉi tio pugnobatadon kun -Moloĥo! Marŝ' kun ni! Ofero por ofero! Amalio por la bando! - -Rabisto Moor, _forlasante la manon de Amalio_. -- Finiĝis! Mi volis -returniĝi kaj iri al mia patro, sed la reganto en la ĉielo diris, ke -tiel ne estu. (_Malvarme._) Sencerba malsaĝulo mi estas; kial do mi -volis reveni? Granda pekulo neniam povas reveni, tion mi povis scii -jam de longe.... Estu trankvila, mi vin petas, estu trankvila! tiel -ja estas juste. Mi ne volis tiam, kiam Li min serĉis; nun, kiam mi -Lin serĉas, Li ne volas; ĉu povas esti io pli prava? Ne levu tiel -viajn okulojn... Li ja min ne bezonas. Ĉu Li ne havas sufiĉege da -kreitaĵoj? Se unu estos perdita, ne estas ja io grava por Li, kaj -tiu unu estas mi. Venu, kamaradoj! - -Amalio, _penas lin reteni_. -- Haltu, haltu! Unu baton! unu mortigan -baton! Denove forlasita! Eltiru vian glavon kaj kompatu min! - -Rabisto Moor. -- La kompato forkuris al la ursoj, -- mi vin ne -mortigos! - -Amalio, _ĉirkaŭprenante liajn genuojn_. -- Ho, pro la sankta Dio! En -la nomo de ĉiu kompatemeco! Mi ja ne volas plu amon, mi scias ja -bone, ke tie supre niaj steloj malamike forkuras unu de la alia, -- -nur pri morto mi petas! Forlasita, forlasita! Pripensu la tutan -plenan terurecon de tiu ĉi esprimo! Mi ne povas tion ĉi elporti. Vi -vidas ja, ke nenia virino povus tion ĉi elporti. Nur pri la morto mi -petas! Vidu, mia mano tremas! Mi ne havas la kuraĝon, por mem trapiki -min. Min timigas la brilanta akraĵo, -- por vi ĝi estas ja afero -tiel facila, tiel facila, vi estas ja majstro en mortigado, eltiru -vian glavon, kaj mi estos feliĉa! - -Rabisto Moor. -- Ĉu vi sola volas esti feliĉa? For, mi ne mortigas -virinon! - -Amalio. -- Ha, sufokisto! vi taŭgas nur por mortigi feliĉulojn, -- -tiujn, kiuj estas lacigitaj de la vivo, vi preterpasas! (_Ŝi rampas -al la rabistoj._) En tia okazo vi kompatu min, vi lernantoj de la -ekzekutisto! El viaj okuloj elrigardas tia sangavida kompato, ke ĝi -estas konsolo por malfeliĉulo. Via majstro estas vanta, malkuraĝa -fanfaronisto. - -Rabisto Moor. -- Virino, kion vi diras? (_La rabistoj sin deturnas._) - -Amalio. -- Neniu amiko? eĉ inter ĉi tiuj neniu amiko? (_Ŝi -leviĝas._) Nu, tiam Didono instruu min morti! (_Ŝi volas foriri, unu -rabisto celas kontraŭ ŝin._) - -Rabisto Moor. -- Halt'! Ne kuraĝu permesi al vi! La amatino de Moor -devas morti nur de la mano de Moor! (_Li ŝin mortigas._) - -Rabisto. -- Hetmano! hetmano! Kion vi faris? Ĉu vi freneziĝis? - -Rabisto Moor, _rigardante la kadavron per rigidaj okuloj_. -- Ŝi -estas trafita! ankoraŭ unu momenta konvulsio, kaj ĉio estos -finita.... Nu, rigardu do! Ĉu vi havas ankoraŭ ion por postuli? Vi -oferis al mi vivon -- vivon, kiu plu ne apartenis al vi, vivon plenan -de abomenaĵoj kaj malhonoro, -- mi buĉis por vi anĝelon. Nu, rigardu -do bone! Ĉu vi nun estas kontentaj? - -Grimm. -- Vi pagis vian ŝuldon kun procentego. Vi faris, kion neniu -homo farus por sia honoro. Nun venu pluen! - -Rabisto Moor. -- Tion vi diras? Ne vere, la vivo de sanktulino por la -vivo de kanajloj estas ŝanĝo ne egala? Ho, mi diras al vi, se ĉiu el -vi irus al la ekzekutejo kaj lasus deŝiri al si per ardanta pinĉilo -unu pecon da karno post alia, kaj la turmentego daŭrus dek unu -somerajn tagojn, ĝi ne egalpezus tiujn larmojn. (_Kun maldolĉa -rido._) La cikatroj, la Bohemaj arbaroj! Jes, jes! ĉi tio kompreneble -devis esti pagita. - -Schwarz. -- Trankviliĝu, hetmano! Venu kun ni, ĉi tiu vidaĵo ne -estas por vi. Konduku nin pluen! - -Rabisto Moor. -- Atendu, ankoraŭ unu vorton, antaŭ ol ni iros pluen. -Atentu, vi malbonavidaj servistoj de miaj barbaraj ordonoj, -- de la -nuna momento mi ĉesas esti via hetmano. Kun honto kaj abomeno mi -formetas ĉi tie ĉi tiun sangan ordonbastonon, sub kiu vi sentis vin -rajtigitaj fari krimojn kaj makuli la ĉielan lumon per agoj de -mallumo. Iru dekstren kaj maldekstren -- de nun ni neniam havos inter -ni ion komunan. - -Rabistoj. -- Ha, malkuraĝulo! kie estas viaj altflugaj planoj? Ĉu -ili estis sapaj vezikoj, kiuj krevas sub la ekspiro de virino? - -Rabisto Moor. -- Ho, kia malsaĝulo mi estas, ke mi esperis plibeligi -la mondon per teruraĵoj kaj fortikigi la leĝojn per kontraŭleĝaĵoj! -Mi nomis ĝin venĝo kaj praveco! Mi arogis al mi, ho Dia forto, -forakrigi la breĉetojn de via glavo kaj rebonigi vian partiecon... -sed -- ho vanta infaneco -- nun mi staras ĉe la rando de terura vivo, -kaj plorkriante kaj dentofrapante mi nun ekscias, ke du tiaj homoj, -kiel mi, ruinige renversus la tutan konstruon de la morala mondo. -Pardonu, pardonu la knabon, kiu volis sin enmiksi en viajn aferojn, --- nur al vi apartenas la venĝo. La manon de homo vi ne bezonas. -Estas vero, ke mi jam ne havas plu la povon rebonigi la pasintaĵon; -jam restas difektita, kio estis difektita; kion mi renversis, tio jam -neniam leviĝos; sed restis al mi ankoraŭ io, per kio mi povas -repaciĝi kun la ofenditaj leĝoj kaj resanigi la skuitan ordon. Ĝi -bezonas oferon -- oferon, kiu videbligus ĝian netuŝeblan majeston -antaŭ la okuloj de la tuta homaro; tiu ĉi ofero estas mi mem. Mi mem -devas morti pro la difektita ordo. - -Rabistoj. -- Forprenu de li la spadon -- li volas sin mortigi. - -Rabisto Moor. -- Ho vi malsaĝuloj, kondamnitaj al eterna blindeco! -Ĉu vi pensas, ke pekegoj povas esti estingataj per pekego? Ĉu vi -pensas, ke la harmonio de la mondo ion gajnus de tia malpia -dissoneco? (_Li ĵetas al ili malestime siajn batalilojn antaŭ la -piedojn._) Ili havu min vivan. Mi iras mem transdoni min al la manoj -de la justeco. - -Rabistoj. -- Enĉenigu lin! Li freneziĝis! - -Rabisto Moor. -- Ne, ĉar mi dubas, ke ĝi pli aŭ malpli frue min -trovos, se tion volas la supraj fortoj. Sed povus okazi, ke ĝi kaptus -min dormantan, aŭ atingus min forkurantan, aŭ akirus min per forto -kaj glavo, -- kaj tiam mi perdus eĉ tiun solan meriton, ke mi -propravole mortis por ĝi. Por kio mi, simile al ŝtelisto, plue -kaŝus vivon, kiu jam antaŭ longe laŭ la decido de la ĉielaj -gardantoj estas forprenita de mi? - -Rabistoj. -- Lasu lin, li iru! Ĝi estas manio de grandhomeco. Li -volas fordoni sian vivon pro vanta admirado. - -Rabisto Moor. -- Oni povus min admiri pro tio. (_Post kelka -meditado._) Mi rememoras, ke venante ĉi tien mi parolis kun iu -malriĉa mizerulo, kiu laboras por taga pago kaj havas dek unu vivajn -infanojn.... Oni anoncis, ke oni donos mil luidorojn al tiu, kiu -liveros vivan la grandan rabiston. Tiu malriĉulo povas ricevi helpon. -(_Li foriras._) - - -Coulommiers. -- Imp. Paul BRODARD. - - -Noto de transskribinto: - -Mi senrimarke samigis kelkajn malsamaĵojn de komposta stilo, kaj -ĝustigis multajn interpunkciajn eraretojn. Ĝustigon de aliaj -mispresaĵoj registriĝis per html-aj komentoj. Ankaŭ originalajn -paĝkomencojn mi simile registris. - - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA RABISTOJ *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |