diff options
Diffstat (limited to 'old/62394-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/62394-0.txt | 1449 |
1 files changed, 0 insertions, 1449 deletions
diff --git a/old/62394-0.txt b/old/62394-0.txt deleted file mode 100644 index 1fbf8bd..0000000 --- a/old/62394-0.txt +++ /dev/null @@ -1,1449 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Ascendo al Monto-Blanka en 1787, by -Horace Bénédict de Saussure - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll -have to check the laws of the country where you are located before using -this ebook. - - - -Title: Ascendo al Monto-Blanka en 1787 - -Author: Horace Bénédict de Saussure - -Translator: René de Saussure - -Release Date: June 14, 2020 [EBook #62394] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ASCENDO AL MONTO-BLANKA EN 1787 *** - - - - -Produced by Carolus Raeticus - - - - - - - ASCENDO - AL - MONTO-BLANKA - EN 1787 - DE - H. B. DE SAUSSURE - - _Eltiraĵo el "Voyages dans les Alpes", tradukita - de René de Saussure en internacian lingvon - ESPERANTO_ - - -ELDONITA DE LA "PROPAGANDEJO ESPERANTISTA" - -10 HOTELGASSE — BERN (SVISLANDO) - -1918 - -Prezo 0,40 Sm. (1 fr.) - - - - ------------------------ - -[Noto de la transskribanto: Bildo de Horace-Benedict de SAUSSURE kun la -jena teksto: - -Horace-Benedict de SAUSSURE. - -Natursciencisto kaj fizikisto, profesoro ĉe la Ĝeneva universitato. - -(Naskiĝis en 1740. Li faris serion da botanikaj kaj geologiaj -studvojaĝoj en diversaj landoj, sed precipe en la Alpoj. Klasikaj estas -liaj elserĉoj pri la glaciejoj; al li estas ŝuldata la eltrovo de -multaj mineraloj kaj la elpenso de diversaj fizikinstrumentoj, -interalie de la harhigrometro, cianometro, diafanometro, pajl-, kaj -pint-elektrometro, aktinometro, anemometro, eŭdiometro, ktp. Li eldiris -la unuajn principojn de la racia meteorologio. Lia plej grava verko -literatura estas titolita: _Vojaĝoj tra la Alpoj._ Li mortis en 1799.] - ------------------------ - - - - -ASCENDO AL MONTO-BLANKA - -(EN 1787) - -DE H. B. DE SAUSSURE. - -Diversaj periodaĵoj sciigis al la publiko, ke dum la monato aŭgusto -1786 du loĝantoj de Chamouni, S-ro Paccard, doktoro je medicino, kaj la -gvidisto Jacques Balmat, atingis la supron de Monto-Blanka, kiu estis -ĝis tiam rigardita kiel nesurirebla. Mi tuj la sekvintan tagon ĝin -eksciis kaj senprokraste ekvojaĝis por se fareble sekvi iliajn paŝojn. -Sed pluvoj kaj neĝoj devigis min forlasi la entreprenon ĝis la proksima -jaro. Al Jacques Balmat mi komisiis esplori la montegon je komenco de -junio kaj averti min pri la momento, kiam la platiĝo de la vintraj -neĝoj igos ĝin alirebla. Intertempe mi iris al la Provenca marbordo por -fari eksperimentojn kun tiuj komparotajn, kiujn mi intencis provi sur -Monto-Blanka. - -Dum la monato junio Jacques Balmat sensukcese faris du ascendprovojn; -tamen li skribis al mi, ke sendube oni povos ascendi en la unuaj tagoj -de julio. Mi tiam ekveturis al Chamouni. En Sallenche renkontis mi la -kuraĝan Balmat, kiu estis ekvojaĝanta Ĝenevon por anonci al mi siajn -denovajn sukcesojn; la 5-an de julio li estis surprenirinta ĝis la -pinto de la montego kune kun du aliaj gvidistoj, Johan-Miĥael Cachat -kaj Aleksis Tournier. Kiam mi alvenis en Chamouni, pluvis, kaj la -malbela vetero daŭris preske kvar semajnojn. Sed mi estis decidinta -atendi ĝis fino de la sezono, prefere ol maltrafi la oportunan okazon. -Fine ĝi venis, tiu momento tiom dezirata, kaj mi ekmarŝis la 1-an de -aŭgusto, akompanata de unu servisto kaj dek ok gvidistoj, kiuj portis -miajn fizik-instrumentojn kaj la tutan ilaron, kiun mi bezonis. Mia -pliaĝa filo vigle deziris akompani min; sed mi timis, ke li estas ne -ankore sufiĉe fortika kaj ekzercita al tiaj marŝoj. Mi postulis, ke li -rezignu. Li restis ĉe la "Prieuré", kie li tre zorge faris observojn al -tiuj kunrespondajn, kiujn mi estis faronta sur la montsupro. - -Kvankam estas apene du mejloj kaj kvarono rektlinie de la Prieuré de -Chamouni ĝis la pinto de Monto-Blanka, tiu ekskurso ĉiam postulis -almene dek ok marŝhorojn, tial ke ekzistas danĝeraj lokoj, malrektaĵoj, -kaj proksimume mil naŭcent dudek klaftoj ascendendaj. - -Irante de la "Prieuré" ĝis Monto-Blanka tra la monto "La Côte", oni -unue sekvas la al Ĝenevo kondukantan vojon, ĝis la vilaĝo "Les -Bossons", kaj tie oni uzas la vojeton, kiu atingas la samnoman -glaciejon. Sed je malsupro de la deklivo, kiu kondukas al tiu glaciejo, -oni iras dekstren tra la vilaĝeto de l'Mont. Iom trans tiu vilaĝeto oni -ekascendas, sekvante la bordon de la torento, kiu ŝprucas el la -Taconay-glaciejo. Tiu suprenirejo estas tre sovaĝaspekta, funde de -mallarĝa valeto, lokita kontraŭ la Taconay-glaciejo, kiu svarmas je -glaciaĵoj, ne blankaj kaj puraj, kiel tiuj de "Bossons", sed -malpurigitaj de nigra koto kaj tratranĉitaj de samkoloraj ŝtonegoj; sed -daŭrigante la ascendon, oni evkidas super tiu glaciejo la purajn kaj -krutajn neĝojn de la kupolmonto "Goûté". Balde poste oni alvenas iom -super la Taconay- glaciejo, oni trapasas kelkajn danĝerajn lokojn, kaj -oni atingas fontanon kun klara kaj freŝa akvo, ĉe kiu la gvidistoj, jam -lacigitaj pro siaj ŝarĝoj, plezurege ripozis dum kelkaj momentoj. - -Duon-horon post forlaso de la glaciejo, oni alvenas ĉe la piedo de -sufiĉe alta preske vertikala roko, kiu baras mallarĝan kaj profundan -koridoron. Por eliri el tiu koridoro, oni devas surgrimpi la rokaĵon; -tiu pasejo nomiĝas _Mapas_ aŭ Malbona-Paŝo. Oni estis tie metinta -ŝtupetaron, en la penso, ke mi ĝin bezonos; sed, ĉar mi timis impresi -al miaj gvidistoj malbonan opinion pri mi, se mi ĝin uzus, mi pasis -preter la ŝtupetaro, ne tuŝinte ĝin. Trans la "Mapas" oni estas -devigata surpaŝi kelkajn mallarĝajn kornicojn super altaj krutaĵoj. -Poste oni sekvas akran kreston kun profundegaĵo dekstre kaj tre -deklivaj herbejoj maldekstre; post kio oni per kvindek-grada deklivo -ascendas al groto aŭ kaverneto, kie mi tranoktis la 20-an de aŭgusto -1786, kiam, tuj post la vojaĝo de doktoro Paccard, mi provis, sekvante -liajn postsignojn, atingi la pinton de Monto-Blanka. Sed dumnokte -ekfalis torentsimila pluvego kaj neĝis sur la altaĵoj; malĝoje devis mi -reveni sur miajn paŝojn kaj prokrasti la aferon ĝis proksima jaro. En -ambe vojaĝoj mi bezonis proksimume kvar horojn, ne inkludante la -ripoztempojn, por iri de "Prieuré de Chamouni" ĝis tiu rifuĝejo. - -La supro de l'rokaĵo, nord-weste de tiu groto, prezentas tre belan -vidaĵon. Tiu supro formas unu el la pintoj de la mallarĝa kresto de -l'monto "La Côte", kiu apartigas la glaciejojn "Taconay" kaj "Les -Bossons". La tiea montpasejo kuŝas je alto da ĉirkaŭe sescent klaftoj -super la "Prieuré de Chamouni". De tiu kresto oni ekvidas sub siaj -piedoj la du ĵus nomitajn glaciejojn, la tutan Chamouni-valon ĝis la -Balma pasejo kaj ambe montĉenojn, kiuj flankas tiun pasejon: pli -malproksime, oni ekvidas la Aï-turojn kaj la Sud-pinton, kiu superas -Saint-Maurice, kiel anke aliajn suprojn pli malapudajn. Sed la plej -interesa vidaĵo estas la nord-westa laŭlonge vidita parto de la kresto -mem, sur kiu oni staras. Egaj akrangulaj rokoj, strange kaj maltime -amasigitaj, kronas la supron de tiu kresto kaj aspektas plej nekutime -kaj sovaĝe; la bela kaj rideta paroĥo de "Ouches" ŝajnas dispecigita -per tiuj senfruktaj rokaĵoj kaj mirinde kontrastas kun ili. Unu el tiuj -rokoj, kies elstaranta angulo antaŭenas super la profundegaĵo, nomiĝas -pro tio _Birdbeko_. Oni rakontas, ke paŝtisto, vetinta iri kaj sidiĝi -sur tiun bekpinton, sukcesis kaj tie sidiĝis; sed restariĝante li pro -mallerta movo perdis la egalpezon, falegis kaj mortiĝis surloke. - -Estis tagmezo, kiam ni alvenis sur tiun kreston; mi haltis duonhoron, -por ke miaj gvidistoj povas manĝi. Dume mi amuziĝis, rigardante je -granda profundo sub miaj piedoj fremdulojn, kiuj subtenataj de siaj -gvidistoj pene trapaŝis la malsupran plataĵon de la glaciejo "Les -Bossons", kaj kiuj verŝajne preparis por sia reveno fanfaronan rakonton -pri sia kuraĝo kaj pri la renkontitaj danĝeroj. Sed mi provis, kaj vane -provis, ekvidi sur la dua plataĵo du el miaj portistoj, kiuj pretendis -alveni pli rapide ol ni sur la kreston, kie ni staris, pasante tra tiu -glaciplataĵo, kiu efektive prezentas de la "Prieuré" vojon pli rektan. -Ĉar troviĝas danĝeraj paslokoj, ni estis maltrankvilaj pro ilia -neapero. Tamen ili reatingis nin, sed multe pli malfrue. - -Daŭrigante la supreniron oblikve inter la glaciejo "Les Bossons" kaj la -supro de la kresto, ni pasis sub profunda kaverno, kie Jacques Balmat -en sia unua vojaĝo estis kaŝinta la ŝtupetaron, kiu helpis al ni -trapasi la krevaĵon de la glaciejo, kaj abistangon, uzendan por la -malfacilaj paslokoj. La ŝtupetaron li retrovis, sed la stangon oni -estis ŝtelinta; estas strange, ke tie troviĝis ŝtelistoj; oni tamen ne -povus diri, ke estis grandvojaj ŝtelistoj. Ni anke pasis ĉe la piedo de -la "Tur"-pinto, kiu estas la plej alta de tiu kresto, kaj je la unua -horo kaj tri kvaronoj ni atingis la supron de la "Côte"-monto, en loko -kie ni intencis tranokti. Tiu unua tago do ne estis longa: ni bezonis -nur ses horojn kaj duonon de "Prieuré" ĝis nia unua kuŝiĝejo. - -Tiu rifuĝejo konsistis el amaso da egaj granitŝtonegoj, inter kiuj miaj -gvidistoj esperis trovi ŝirmejon, kaj kie doktoro Paccard kaj Jacques -Balmat tranoktis la unuan vesperon de sia esplorvojaĝo. Tiuj ŝtonegoj -estis tien ŝovitaj de la glaciaro, kiu estas tute proksima, kaj kiun -oni devas trapaŝi por progresi al supro de Monto-Blanka. Tie oni -forlasas la firman teron kaj ekpaŝas sur la glaciojn kaj sur la neĝojn -ĝis fino de la vojaĝo. - -Preferinde estas trapaŝi la glaciejon dummatene, kiam la neĝo estas -ankore hardita; multe pli danĝera estas la trapaŝo vespere, kiam la -tagvarmo estas ĝin moliginta. Tion spertis Marie Coutet, sub kiu la -neĝo ekkrevis, kiam li iris esplori la pasejon, kiun ni estis sekvonta -la morgan tagon. Feliĉe li restis pendanta per la ŝnurego, kiu ligis -lin al liaj du akompanantaj kamaradoj. Je ilia reveno ni ĉiuj interese -demandis ilin pri ilia esplorpromeno, kiel oni demandas al spionoj -novaĵojn pri la malamika armeo. Trankvile kaj eĉ gaje raportis Marie -Coutet sian aventuron: malgraŭe, lia rakonto sternis malhelan vualon -sur la vizaĝojn; la plej bravaj ŝercis pri ĝi, sed la aliaj ŝajne -opiniis tiujn ŝercojn iom malkonvenaj. Tamen reveni hejmen neniu -proponis, ĉiu okupis sin serĉante ŝirmejon por pasigi la nokton; unuj -loĝiĝis en mia malnova rifuĝejo, kie ili esperis esti pli varme; aliaj -nestis inter la granitŝtonegoj; mi mem, kun mia servisto kaj du aŭ tri -el miaj fidelaj gvidistoj, kuŝiĝis sub tendo, kiun mi kunportigis, por -esti tute libera pri la loko, kie mi tranoktos. - -La morgon, 2-an de aŭgusto, malgraŭ la vigla deziro, kiun ĉiuj havis -ekmarŝi frumatene, okazis tiom da diskutoj inter la gvidistoj pri la -divido kaj aranĝo de iliaj ŝarĝoj, ke nur je la sesa kaj duono ni povis -ekvojaĝi. Ĉiu timis tro ŝarĝi sin, ne por eviti laciĝon, sed por ne -trakrevigi la neĝon per sia pezo kaj tiel fali en profundaĵon. - -Ni ekpaŝis sur la glaciejon kontraŭeje de la granitŝtonegoj, sub kies -ŝirmo ni estis dormintaj; la komenco estas tre facila; sed balde poste -oni envenas en glaciaĵan labirinton, disŝiritan per larĝaj krevaĵoj, -jen tute malplenaj, jen tute aŭ parte plenigitaj de neĝoj, kiuj ofte -formas arkaĵojn sube kavigitajn, kaj kiuj estas tamen kelkafoje la sola -rimedo havebla por transiri tiujn krevaĵojn; aliloke, oni uzas akran -glacikreston, kiel ponton por ilin transpaŝi. En kelkaj lokoj, kie la -krevaĵoj estas tute malplenaj, oni estas devigata malsupreniri ĝis la -fundo kaj denove supreniri per ŝtuparoj hakitaj en la glacion mem de la -kontraŭeja muro. Sed nenie oni atingas, nek eĉ ekvidas la rokon; la -fundo ĉiam estas neĝa aŭ glacia; kaj okazas momentoj kiam, post -malsupreniro en tiujn preske vertikalajn abismojn ĉirkaŭitajn de -glacimuroj, oni ne povas imagi, tra kie oni eliros. Tamen tiom longe -kiam oni marŝas sur la glacio mem, kiom ajn mallarĝaj estas la krestoj, -kiom ajn kliniĝaj estas la deklivoj, tiuj maltimaj Chamouni'anoj havas -la kapon kaj la piedon egale firmaj, kaj ili ŝajnas nek timigitaj nek -maltrankvilaj: ili interparolas, ridas, konkuras inter si; sed, kiam -oni paŝas sur tiuj maldikaj arkaĵoj pendantaj super abismoj, ili marŝas -en plej profunda silento; la unuaj tri, kune ligitaj per ŝnuregoj je -interspaco da kvin aŭ ses futoj unu de la alia; la okuloj fiksitaj -pieden, ĉiu penante meti la piedon precize kaj lerte en la postsignon -lasitan de la antaŭiranto. Sed, precipe pligrandiĝis tiu speco de timo, -kiam ni ekvidis la lokon, kie Marie Coutet[TR1] estis enprofundiĝinta; -la neĝo estis sub liaj piedoj subite krevinta, kreante ĉirkaŭ li -malplenaĵon, ses aŭ sep futojn diametre, malkovrantan abismon, kies nek -fundon nek randojn oni povis ekvidi, kaj tio en loko, kie neniu ekstera -signo anoncis plej etan averton de danĝero. Sekve, kiam transpaŝinte -iun el tiuj suspektaj neĝoj, la karavano retrovis sin sur la firma -glacio, esprimo de ĝojo kaj kvieto heligis ĉiujn vizaĝojn, babilo kaj -ŝercoj rekomencis; oni interdiskutis pri la vojo sekvenda, kaj, -trankviligita de la sukceso, oni pli konfide riskis sin je novaj -danĝeroj. Preske tri horojn ni pasigis por trapaŝi tiun timigan -glaciejon, kvankam ĝi havas larĝon da apene unu kvaronmejlo. De tiam ni -marŝis nur sur neĝoj, ofte tre malfacilaj pro la kliniĝo de la deklivoj -kaj kelkafoje danĝeraj, kiam tiuj deklivoj borderas profundegaĵojn; sed -tiam almene oni timas neniun alian danĝeron, ol tiun, kiun oni vidas, -kaj oni ne riskas esti englutita, sen ke nek forto nek lerto povas -helpi. - -Elirante el la glaciejo, oni estas devigata supreniri unu el tiuj -ekstreme krutaj deklivoj; poste, oni pasas ĉe piedo de la plej malalta -kaj plej norda pinto de ĉeneto da rokoj, izolitaj meze de la -Mont-Blank'a glaciaro. Tiu ĉeneto, oriente, estas apartigita je la -Sudpinto kaj je la montoj, ligantaj tiun pinton kun Monto-Blanka, per -tre sovaĝaspekta glaciejo. - -Post ol esti preterpasinta tiujn rokojn, oni ilin forlasas por serpente -supreniri en neĝplana valeto, kiu de nordo iras suden ĝis piedo de la -plej alta montpinto. Tiu neĝo estas tie ĉi kaj tie tratranĉita de -grandegaj kaj belegaj krevaĵoj. Ilia akra kaj neta tranĉo vidigas -neĝojn horizontale tavolitajn, ĉiu tavolo kunrespondanta al unu jaro. -Kiom ajn larĝa estas tiuj krevaĵoj, nenie oni povas ekvidi ties fundon. - -Ni realbordiĝis la rokĉenon en la sama loko, kie la pasintan jaron mi -konstruigis rifuĝdometon; tiam mia intenco estis tranokti tie dum la -ascendo; sed malbela vetero malhelpis min atingi ĝis tie. - -Tiu ĉeno ofte estas interrompita de neĝoj; la rokpintoj eliĝas kiel -insuletoj, aŭ kiel rifoj, el la neĝmaro, kiu kovras la tutan regionon. -Tie miaj gvidistoj perdigis al mi multan tempon, sub preteksto -matenmanĝi kaj ripozi; ilia intenco estis prokrasti nian marŝon sufiĉe, -por ke fariĝos neeble progresi ante la nokto en la parton de l'vojo, -kie jam ne troviĝas rokaĵoj kaj kie oni estus devigata kuŝiĝi surneĝe. -Nur je la dekunua ni revojaĝis, kvankam ni estis alvenintaj iom post la -naŭa. - -De la tieaj rokoj ni povis ekvidi la lagon[1] trans la valo -"Abondance"; sed, daŭrigante la ascendon, oni ĝin vidis ĉiam pli bone; -ni eĉ tre facile rekonis la urbeton "Nyon". Antaŭ ni la montoj de -"Faucigny" iom post iom malsuprenis. La traborita pinto "Reposoir" -(Ripozejo) nin plej longtempe kontraŭstaris, tial ke ĝi estis najbara -kaj ĝia pinto konturiĝis kontraŭ la malproksima horizonto; efektive ni -konsideris venkitaj nur tiujn altaĵojn, super kiuj ni povis vidi la -Jura'on. Ĉiu tia venko estis ĝojtemo por la tuta karavano; ĉar nenio -plivivigas kaj kuraĝigas, ol la klara konstato de akiritaj progresoj. - -Post unuhora marŝo ni pasis rande de grandega krevaĵo. Kvankam ĝi estis -larĝa je pli ol cent futoj, oni nenie ekvidis ĝian fundon. Dum ni ĉiuj -ripozis starantaj sur ĝia rando, admirante ĝian profundon kaj -observante ĝiajn neĝtavolojn, mia servisto, pro neklarigebla distriĝo, -fallasis la piedon de mia barometro, kiun li en la mano tenis; glitegis -tiu piedo sagrapide sur la dekliva flanko de la krevaĵo kaj je granda -profundo plantiĝis en la kontraŭejan flankon, kie ĝi restis fiksita, -vibrante kiel la lanco de Aĥilo sur la Skamandra bordo. Viglan -ĉagreniĝon mi pri tio eksentis, ĉar tiun piedon oni uzis ne nur por la -barometro, sed anke por la kompaso, por la lorno kaj por diversaj aliaj -instrumentoj, kiujn oni fiksas sur ĝin. Sed en tiu sama momento kelkaj -el miaj gvidistoj, kompatantaj mian ĉagreniĝon, proponis al mi iri kaj -rekapti ĝin; kaj, ĉar la timo ilin endanĝerigi retenis mian konsenton, -ili certigis, ke ili nenion riskas. Kaj unu el ili tuj pasigis al si -sub la brakoj ŝnuregon, kaj la aliaj retenante ĝin lasis lin malsupren -ĝis la barometra piedo, kiun li ekkaptis kaj triumfe realportis. Dum -efektiviĝis tiu entrepreno mi havis duoblan kaŭzon je malkvieto; unue -pri la sorto de la je ŝnuro pendanta gvidisto; poste, ĉar oni povis -vidi nin de Chamouni, de kie oni per lorno povis sekvi ĉiujn niajn -movojn, mi ekpensis, ke, se en tiu momento oni direktus al ni la -rigardojn, oni sendube kredus, ke unu el ni falis en la krevaĵon, kaj -ke ni klopodas por lin retiri. Feliĉe mi pli poste eksciis, ke en tiu -momento oni ne observis nin. - -Ni estis devigataj trapaŝi tiun saman krevaĵon sur kliniĝa kaj danĝera -neĝponto; post kio, per anke tre kruta neĝdeklivo ni atingis unu el la -lastaj rokoj de la izolita ĉeno, kie mi tranoktis la postmorgon, -revenante de la montpinto, kaj pro tio mi nomis ĝin la _roko de la -Feliĉa Reveno_. Ĝia alto estas mil sepcent okdek klaftoj. Ni alvenis -tie je la unua kaj duono, kaj ni bonapetite tagmanĝis je sunvarmo. Sed -ĉar ni bedaŭris, ke ni ne havas akvon, la gvidistoj elpensis tre lertan -rimedon por ĝin havigi al ni. Ili pafis egajn neĝbulojn kontraŭ -sunekspozitajn rokojn; parto de la neĝo tie algluiĝis, fandiĝis pro la -varmigita roko, kaj ni kolektis la akvon, kiu gute destiliĝis teren. -Ili interŝanĝis sin por pafi la bulojn, kaj post kelkaj momentoj -kreiĝis fontano, kiu provizis nin je tiom da akvo, kiom ni povis deziri. - -Tiu rokaĵo, izolita meze de la neĝoj, estis por niaj gvidistoj vera -ĝuloko, kvaze Kalipsa insulo; ili ne povis konsenti forlasi ĝin kaj -nepre volis tranokti tie. Ili imagas, ke ĉe tiuj altaj neĝoj regas -dumnokte absolute netolerebla frosto, kaj ili serioze timis mortiĝi -tie. Fine mi diris al ili, ke koncerne min, mi estas firme decidinta, -iri tien kun tiuj el ili, kiuj estas fidindaj, ke ni profunde fosos en -la neĝon, ke ni kovros tiun kavaĵon per la tendtolo, ke ni tien -enfermos nin ĉiujn kune, kaj ke tiel ni ne suferos pro malvarmo, kiom -ajn akra ĝi estos. Trankviligis ilin tiu aranĝo, kaj ni ekmarŝis -antaŭen. - -Post tridekkvinminuta supreniro ni atingis la unuan neĝplataĵon, kiu -prezentiĝas sur tiu vojo. La kliniĝo de tiu plataĵo certe ankore estas -dek- ĝis dekdugrada, tamen ĝi ŝajnis esti nivelaĵo kompare kun la -grimpitaj de ni deklivoj. Maldekstre staris la Sud-pinto, kiu komencis -senteble malsupreni; dekstre, la kupolpinto Goûté. Plej nekutiman kaj -grandiozan spektaklon prezentis la supro de tiu kupolo, niaflanke -tratranĉita preske vertikale, kovrita per duoncirkla neĝtavolo, simila -al pontarkaĵo, kaj kronita per vico da grandegaj kubformaj neĝblokoj, -kiujn ni nomis "serakoj". Antaŭ ni staris la Mont-Blank'a pinto, celo -de nia vojaĝo, ankore mirinde altega je niaj okuloj; maldekstre de ĝi -vidiĝis la rokoj, kiujn mi nomas ĝia ŝtuparo, kaj belegaj tranĉoj de -freŝaj neĝoj, kiuj por la sunlumo aspektis eksterordinare rebrilaj kaj -blindigaj. - -Dudek minutojn ni bezonis por trapaŝi tiun plataĵon; kaj tiu tempo -ŝajnis al ni tre longa, tial ke de post la lasta vojaĝo de Jacques -Balmat ĝi estis tra sia tuta larĝo balaata de du potencegaj -seraklavangoj, deŝiritaj el la Goûté'a kupolpinto: ni estis devigataj -marŝi tra tiuj glaciaĵoj kun la timo denove sublavangiĝi. De tiu -plataĵo ni dum preske unu horo supreniris tridekkvargradan deklivon, -kaj tiel ni atingis la duan plataĵon, kie ni estis tranoktontaj. - -Unue okazis daŭraj kaj seriozaj pridiskutoj por elekti la lokon, kie -fiksota estos la tendo, sub kiu ni ĉiuj devos kuniĝi por esti ŝirmataj -kontraŭ la nokta frosto, kiu tiom terurigis la gvidistojn. Krom la -malvarmo ni devis eviti du danĝerojn, el kiuj unu venis de supre, la -alia de malsupre: ni devis elekti lokon, kie la ekfalontaj de la altaĵo -lavangoj ne povus atingi nin, kaj kie oni ne povus suspekti la ekziston -de iu krevaĵo, kaŝata de supraĵaj neĝoj. Tremis la gvidistoj je la -penso, ke tiu neĝo, ŝarĝita per la pezo de dudek en malgrandan spacon -kunigitaj homoj, kaj moligita de la varmo de iliaj korpoj, povus subite -ekkrevi kaj nin ĉiujn kune engluti meze de la nokto. La almenan eblon -de tia supozo pruvis teruriga krevaĵo, kiun ni estis randintaj -suprenirante sur tiun saman plataĵon, kaj kiu eble penetris sub ĝin. -Tamen, cent kvindek paŝojn post la eniro sur la plataĵon ni trovis -lokon, kiu ŝajnis al ni bone ŝirmata kontraŭ ĉiuj tiaj danĝeroj. - -Tie miaj gvidistoj unue ekfosis la lokon, kie ni intencis tranokti; sed -tre balde ili eksentis la efikon de la maldensa aero. Tiuj fortikaj -viroj, kiujn la ĵus faritaj sep aŭ ok marŝhoroj tute ne lacigis, jam -post kvin aŭ ses neĝŝoveloj plu ne povis daŭrigi; ili estis devigataj -sin konstante interŝanĝi. Unu el ili, kiu estis retraŭirinta por ĉerpi -akvon antee viditan en krevaĵo, ekmalsaniĝis irante tien, revenis sen -la akvo kaj pasigis la vesperon en plej malagrabla sentumo. Mi mem, -observante miajn meteorologiajn instrumentojn, sentis min lacega, -kvankam mi estas kutimigita al la montara aero kaj pli bone fartas en -tiu aero, ol en tiu de la malaltaĵo. Tiu sentumo brule soifigis nin, -kaj ni povis havigi al ni akvon nur per fando de la neĝo, ĉar la akvon, -kiun ni vidis dum la ascendo, ni trovis glaciiĝinta, kiam ni revene -iris serĉi ĝin; kaj la malgranda karbhejtilo, kiun mi estis -kunpreninta, estis negranda helpo por dudek soifantaj personoj. - -De la mezo de tiu plataĵo, lokita inter la lasta pinto de Monto-Blanka -sude, ties altaj ŝtupoj oriente, kaj la Goûté'a kupolmonto okcidente, -oni ekvidas preske nur neĝojn; ili estas puraj, blindige blankaj, kaj -sur la altaj pintoj ili plej strange kontrastas kun la preske nigra -ĉielo de tiuj altaj regionoj. Oni vidas tie neniun vivan estaĵon, -neniun ŝajnon de vegetaĵoj; tie estas la regno de frosto kaj silento. -Kiam mi reprezentis al mi doktoron Paccard kaj Jacques Balmat ĉe -krepusko alvenantaj unuaj en tiun dezerton, sen ŝirmejo, sen helpo, eĉ -ne estante certaj, ke homoj povas vivi en la lokoj, kien ili pretendis -iri, daŭrigante tamen sian entreprenon maltime, mi admiris iliajn -spiritforton kaj kuraĝon. - -Sur la senneĝaj montaroj, kies alto ne superas mil ĝis mil ducent -klaftojn, estas agrable atingi la kuŝiĝejon frue: ripozigas la -vesperfreŝo post la dumtaga laciĝo; oni sidiĝas surherbe aŭ surroke, -oni amuzas sin observante la malheliĝantajn nuancojn de la lumo kaj la -fenomenojn, kiuj preske ĉiam akompanas la sunsubiĝon kaj la krepuskon. -Sed sur la altaj kaj neĝkovritaj montegoj, tiuj tagfiniĝoj estas tre -malagrablaj; oni ne scias kie resti: se oni staras senmove, oni -frostegas, kaj pro la laciĝo kaj la aera maldenso oni estas senigita je -la forto kaj kuraĝo varmigi sin per ekzercmovoj. Tion ni spertis en tiu -stacio, kie ni estis alvenintaj ĉirkaŭe je la kvara. Ni ĉiuj frostis -pro malvarmo; kun ekstrema senpacienco atendis ni, ĝis la tendo estos -starigita; tuj kiam ĝi estis preta, ĉiuj sin ĵetis internen, kaj balde -la babilo de la gvidistoj kaj la naŭzaĵoj de la vomemuloj devigis min -eliri. Mi akceligis kiel eble plej la vespermanĝon. Poste ni nur -malfacile povis aranĝi nin tiamaniere, ke ĉiuj povas eniri en la -tendon, en pozicio taŭga por pasigi la nokton; ili permesis al mi -kuŝiĝi en angulo; sed koncerne ilin, ili povis nur sidiĝi surpajle, -inter la kruroj unuj de la aliaj; ĉiam priokupataj de timo pro -malvarmo, ili tiel zorge ŝtopis ĉiujn fendojn de la tendo, ke mi multe -suferis pro la varmo kaj pro la per nia spiro haladzigita aero. Mi -estis devigata dumnokte eliri por libere spiri. Brilis la luno plej -hele meze de ebonnigra ĉielo; Jupitro anke tutplene lumradianta estis -eliranta postaŭ la plej alta pinto oriente de Monto-Blanka, kaj tiom -blindiga estis la lumo rebriligata de tiu neĝkampego, ke nur la -unue- aŭ duegrandajn stelojn oni povis ekvidi. Fine, ni ĵus estis -ekdormantaj, kiam nin vekis bruego de granda lavango, kiu ekkovris -parton de la deklivo ascendenda la morgan tagon. Je tagiĝo montris la -termometro tri gradojn sub la glacipunkto. - -Ni ekmarŝis nur malfrue, tial ke ni devis fandi neĝon por la matenmanĝo -kaj por la vojaĝo; tuj kiam fluidiĝintan, oni ĝin trinkis, kaj tiuj -samaj homoj, kiuj kvazereligie konservis la kunportitan vinon, -konstante ŝtelis la akvon, kiun mi estis enrezerve metinta. Ni trapaŝis -unue la duan plataĵon, ĉe kies enirejo ni ĵus tranoktis; de tie ni -supreniris al la tria, kiun ni anke trairis, kaj post duonhoro ni -alvenis ĉe la malsupro de la granda deklivo, tra kiu marŝante eŝten oni -atingas la rokon, kiu formas la maldekstran ŝultron de la Mont-Blank'a -pinto. Komencante tiun supreniron, mi estis jam sufiĉe elspirigita pro -la aermaldenso; tamen nelonga halto, ĉiutridekpaŝe kaj nesidiĝante, -multe helpis al mi rekapti la spirkapablon; kaj tiel mi post kvardek -minutoj atingis la enirejon al la lavango, kiu estis la antean nokton -falinta kaj ĝis en nia tendo aŭdita. - -Tie ni ĉiuj haltis dum kelkaj momentoj, en la espero ke, ripoziginte -plene la krurojn kaj pulmojn niajn, ni povos trapaŝi la lavangon iom -rapide kaj senhalte, sed tio estis neebla; nepre nevenkebla estas la -speco de laco, kiu rezultas de la aermaldenso; kiam ĝi atingas sian -plejon, la plej urĝe minacanta danĝero eĉ ne povus devigi onin fari nur -unu pluan paŝon. Sed mi trankviligis miajn gvidistojn, klarigante al -ili, ke tiu loko estas ĝuste la malplej danĝera, tial ke la el la -superantaj altaĵoj kaduka neĝo jam estis defalinta. - -Trans tiu lavango la deklivo fariĝis ĉiam pli kruta kaj kondukis -maldekstre al teruriga profundegaĵo; ni devis trapasi sufiĉe larĝan -fendon, kies transiro estis ĝenata de glacibloko, kiu nin devigis paŝi -pli proksime al la deklivrando. Estis la antaŭaj gvidistoj hakintaj -paŝaron en la harditan neĝsupraĵon; sed la paŝojn ili faris tro longaj, -tiamaniere ke por atingi la hakitaĵon, oni estis devigata fari paŝegon, -tiel riskante maltrafi ĝin aŭ nepre gliti en la profundaĵon. Poste, ĉe -la supra parto la glaciiĝinta supraĵo estis pli maldika; tiam ĝi -rompiĝis sub niaj paŝoj, kaj sube troviĝis ok aŭ naŭ coloj da -farunsimila neĝo, subportata de dua hardita neĝkrusto; oni tiel -duonkrure enneĝiĝis; post kio oni glitis direkte al la profundegaĵo, -kontraŭ kiu oni estis haltigita nur per la supera krusto, kiu tiel -devis kontraŭstari grandan parton de la pezo de niaj korpoj; kaj, se ĝi -rompiĝus, oni nepre glitus ĝisfunde. Sed pri la danĝero mi tute ne -priokupis min; mia volo estis firma, mi estis decidinta iri antaŭen, -tiel longe ĝis miaj fortoj malpermesos; mi havis nenian ideon alian, ol -firmigi miajn paŝojn kaj antaŭeniri. - -Oni diras, ke pasante rande de profundegaĵo oni devas ne rigardi ĝin, -kaj tio estas ĝisiugrade vera; tamen jen pri tiu temo la rezulto de mia -longa sperto. Ante ol ekpaŝi en krutejon, oni devas unue esplori la -profundaĵon per la rigardo kaj tieldire satiĝi je ĝi, ĝis ĝia efiko sur -la imagon estas tute elĉerpita kaj ĝis oni povas vidi ĝin kvaze -indiferente. Oni samtempe studu la sekvendan vojon kaj tieldire marku -la farendajn paŝojn. Poste oni jam ne pensas pri la danĝero kaj oni sin -okupas nur pri la zorgo sekvi la elektitan vojon. Tamen, se oni estas -nekapabla elporti la vidon de la profundaĵo kaj kutimiĝi je ĝi, tiam -prefere estas rezigni la entreprenon; ĉar, kiam la vojeto estas -mallarĝa, estas neeble rigardi tien, kien oni metas la piedon, -nevidante samtempe la profundaĵon; kaj tiu vidaĵo, kiam neatendita, -naskas kapturnojn kaj povas kaŭzi onian perdon. - -En tia loko kaj en aliaj danĝeraj pasejoj mi uzis la kutiman de la -gvidistoj agmanieron, kiu ŝajnas al mi samtempe la plej maldanĝera por -la uzanto kaj la plej oportuna por la helpantaj gvidistoj: oni -kunprenas malpezan sed fortan bastonon je ok ĝis dek futoj da longo; du -gvidistoj, unu antaŭe, la alia postaŭe, tenas la bastonon ĉe la -profundaĵa vojflanko, unu per unu finiĝo, la alia per la alia; kaj oni -marŝas meze je tiu moviĝanta barilo, sur kiun oni sin apogas kiam -necese; tio nek ĝenas nek lacigas iumaniere la gvidistojn kaj povas -servi al ilia propra subteno en la okazo, se unu el ili ekglitas aŭ -ekfalas en fendaĵon. - -Fine, post du kaj duona marŝhoroj nombritaj de la loko, kie ni estis -tranoktintaj, ni atingis la rokon nomitan de mi maldekstra ŝultro aŭ -dua Mont-Blank'a ŝtuparo. Tie prezentiĝis al miaj okuloj grandega kaj -por mi tute nova horizonto, ĉar la pintego staris ĉe nia dekstro, kaj -direkte al Italio nenio plu kaŝis al ni la tuton de la Alpoj, kiujn mi -neniam estis vidinta de tiel grandega alto. Tie mi havis la kontentigon -certe atingi la ĉefpinton, ĉar la ankore farenda ascendo estis nek -kruta nek danĝera. Sidantaj sur la rando de tiu belega teraso, ni -manĝis peceton; sed la kunportitaj pano kaj viando estis trafrostintaj. -Tamen neniam montris la termometro malpli ol tri gradojn sub la -glacipunkto; kaj tiuj manĝaĵoj, kovremetitaj en dorskorbon de homo -portitan, certe estis iom ŝirmitaj kontraŭ la frosto per la varmo de -lia korpo. Mi do estas konvinkita, ke en la malaltaĵo tiuj manĝaĵoj -neniel estus frostintaj po la sama grado, kaj ke tie eĉ termometro -enfermita en la dorskorbon ne estus atingita la nulgradon; sed en tiu -maldensa kaj ĉiam renovigita aero la trapenetritaj de akvo korpoj -ellasas fortan elvaporiĝon kaj tial malvarmiĝas multe pli, ol la seka -termometra bulbo. - -Ripozinte kaj observinte la nudajn tie renkontitajn rokojn, kiuj de la -bordoj de nia lago estas tre klare videblaj maldekstre de la plej alta -pinto de Monto-Blanka, mi reekmarŝis; estis proksimume la naŭa horo. -Ĉar mi estis de Chamouni mezurinta la altojn de la diversaj partoj de -la montego, mi sciis, ke restas ne pli ol ĉirkaŭe cent kvindek klaftoj -ascendendaj, kaj tio per deklivo de nur dudek ok ĝis dudek naŭ gradoj, -sur neĝo sufiĉe firma kaj tamen neniel glitiga, sen krevaĵoj kaj -neproksima al profundegaĵoj; mi do esperis atingi la pintegon en malpli -ol trikvaron-horo; sed la aermaldenso kaŭzis malfacilaĵojn pli -grandajn, ol mi estus kredinta. Ĉe la fino mi estis devigata halti -ĉiudekkvin- aŭ deksespaŝe por rekapti spiron; tion mi plej ofte faris -starante kaj apogite sur mian bastonon, sed el tri fojoj mi devis -sidiĝi ĉirkaŭe unu fojon. Tiu ripozbezono estis tute nevenkebla; kiam -mi provis kontraŭstari je ĝi, rifuzis la kruroj sian servon, mi -eksentis duonsvenon kaj estis kaptita de kapturnoj tute sendependaj de -la lumago, ĉar la okulojn perfekte protektis la duobla vualo kovranta -mian vizaĝon. Ĉar mi kun granda bedaŭro vidis la tempon pasanta, kiun -mi esperis dediĉi al miaj eksperimentoj sur la montpinto, mi faris -diversajn provojn por mallongigi la ripoztempojn; mi provis ekzemple ne -paŝi ĝis perdo de la fortoj kaj momente halti ĉiujn kvar aŭ kvin -paŝojn, sed mi neniom gajnis; post dek kvin aŭ dek ses paŝoj mi estis -devigata ripozi tiom longe, kiom se mi estus ilin farinta senhalte; kaj -pli rimarkinde, la plej forte malagrabla sentumo spertiĝis nur ok aŭ -dek sekundojn post ĉesigo de la marŝo. Sole helpis kaj plifortigis min -la freŝa nordvento; kiam suprenirante mi turnis la vizaĝon tiudirekte -kaj glutis profunden la aeron de tie venantan, mi povis fari dudek kvin -ĝis dudek ses paŝojn senhalte. - -Ĉirkaŭe ĉe la mezo de tiu supreniro, oni preterpasas du malgrandajn -rokojn, elstarantajn el la neĝo. La pli alta el ambe estis antenelonge -frakasita, ĉar ĝiaj fragmentoj dise kuŝis ĉiuflanke sur la freŝa neĝo -je distanco ĝis kelkaj futoj. Kaj ĉar certe neniu homo venis tie por -ekkrakigi tiun rokon per pulvo, aŭ ĝin dispecigi per fera frapmaso, oni -ne povas dubi, ke tio estis efiko de fulmo. - -La lasta parto de la ascendo inter tiuj roketoj kaj la montpinto estis, -kiel supozite, la plej laciga por la spiro; tamen, mi fine atingis la -tiom longe deziratan celon. Ĉar dum tiu duhora laciga ascendo mi -konstante havis antaŭ la okuloj la preske tutan videblan parton de la -pintego, la alveno ne estis por mi subita surprizo; ĝi eĉ ne donis al -mi tian kontenton, kian oni povus imagi; la plej vigla, plej dolĉe -sento estis por mi la ĉeso de la malkvietoj, kies objekto mi estis; -efektive, kvaze incitis min la daŭro de tiu lukto, la memoro kaj la -ankore emocia sento mem de la penoj kaŭzitaj al mi de tiu venko. En la -momento, kiam mi atingis la plej altan punkton de la neĝo kronanta tiun -montpinton, mi pli kun kolera ol kun plezura sento piedpremis ĝin. -Cetere, mia celo estis ne nur atingi la plej altan punkton, sed precipe -fari observojn kaj eksperimentojn, kiuj sole donus ian valoron al tiu -vojaĝo, kaj mi tre timis, ke mi nur parton de tio povos fari, kion mi -projektis. Efektive mi jam estis spertinta, eĉ sur la plataĵo, kie ni -tranoktis, ke en tiu malpeza aero ĉiu zorge farata observo lacigas, -tial ke oni nevole haltigas la spiron; kaj tiu spirreteno kaŭzas -sentumon des pli malagrablan, ke la aermaldenso postulus enspirojn pli -oftajn; mi estis devigata ripozi kaj enspiri post ĉiu perinstrumenta -observo, kvaze mi estus farinta rapidan supreniron. - -Tamen viglan kontenton donis al mi la grandioza spektaklo, kiun mi -havis antaŭ la okuloj. Verdire malpeza vaporo flosanta en la malsupraj -aerregionoj forprenis de mi la vidon de la plej malaltaj kaj distancaj -objektoj, kiaj la Francaj kaj Lombardaj ebenaĵoj; sed ne multe bedaŭris -mi tiun perdon; kion mi precipe venis por vidi, kaj kion mi plej klare -vidis, tio estis la tuto de ĉiuj altaj montpintoj, kies organizon mi -jam de longe deziris koni. Mi ne povis kredi je miaj okuloj; al mi -ŝajnis esti sonĝo, vidi sub miaj piedoj tiujn majestajn montsuprojn, -tiujn timindajn pintegojn, la Sudpinton, la Argentieron, la Giganton, -kies eĉ la bazoj antee estis por mi tiom malfacile kaj danĝerplene -alireblaj. Mi ekkomprenis iliajn rilatojn, ilian interligon, ilian -strukturon, kaj unu sola rigardo forigis dubojn, kiujn jaroj da laboro -ne povis klarigi. - -Dume, streĉis miaj gvidistoj la tendon kaj starigis en ĝi la tableton, -sur kiun mi intencis fari la eksperimenton de akvoboligo. Sed, kiam mi -volis aranĝi kaj observi miajn instrumentojn, mi estis devigata -ĉiumomente interrompi mian laboron por okupi min nur pri la zorgo -spiri. Se oni konsideras, ke la barometro montris nur dek ses colojn -kaj unu linjon, kaj sekve ke la aero posedis apene pli ol duonon da sia -kutima denso, oni komprenos, ke tiun mankon ni devis kontraŭagi per -enspiroj pli rapidaj. Nu, tiu rapido akcelis la sangmovon des pli, ke -la arterioj jam ne ricevis de ekstere la kutiman kontraŭpremon; ni do -ĉiuj havis febron. - -Kiam mi restis tute senmova, mi spertis nur iom da svensento, malfortan -vomemon. Sed, kiam mi penis aŭ fiksis mian atenton dum kelkaj momentoj -sinsekve, kaj precipe kiam mi antaŭen kliniĝante kunpremis mian -bruston, tiam mi estis devigata ripozi kaj rapidspiri dum du aŭ tri -minutoj. Similajn sentumojn spertis miaj gvidistoj. Ili havis nenian -apetiton; kaj verdire, nia manĝprovizo, kiu tute frostis dumvoje, ne -estis tre taŭga eksciti ĝin; ili eĉ ne zorgis pri la vino, nek pri la -brando. Efektive, ili estis konstatintaj, ke la fortaj likvoroj -pliakcentas tiun malbonstaton, sendube tial, ke ili ankore pli -rapidigas la sangmovon. Nur freŝa akvo alportis komforton kaj plezuron, -kaj ni bezonis tempon kaj penon por havigi fajron, sen kiu neniom da -akvo estis ricevebla. Kelkaj el miaj gvidistoj, nekapablaj toleri pli -longe tiujn diversajn suferojn, malascendis la montegon la unuaj por -reĝui aeron pli densan. - -La pinto de Monto-Blanka estas speco de azendorso, aŭ longforma kresto -direktata de oriente okcidenten, proksimume horizontala en la plej alta -parto kaj dekliva ĉe ambe ekstremaĵoj laŭ anguloj da dudek ok ĝis -tridek gradoj. Tre mallarĝa estas tiu kresto, preske tranĉa ĉe sia -supro, tiom ke du personoj ne povus tie marŝi duope; tamen, ĝi -plilarĝiĝas kaj rondiĝas malsuprenante eŝten, kaj westflanke ĝi similas -antaŭtegmenton, elstarantan norden. La tuta supro estas plene kovrita -de neĝo: el ĝi vidiĝas neniu rokaĵo, escepte ses- aŭ sepdek klaftojn -pli malsupre. Estus nature kredi, ke la plej alta pinto de la Alpoj sin -trovas apud ties centro, aŭ almene meze en la larĝo de la pramontara -amaso. Tamen, ne estas tiel. De la Mont-Blank'a pinto oni konstatas, ke -pli multaj estas la altaj suproj sude, Italflanke, ol norde, -Savojflanke; sekve tiu altega pinto staras preske ĉe la norda rando de -la pramontara tutaĵo. Tial multe pli bela kaj interesa estas la -spektaklo Italflanke; la sekundariaj montaroj norde, kronataj per la -blua kaj unuforma linio de l'Jura, prezentas nenion grandan nek -diversaspektan; kaj niaj ebenaĵoj, eĉ nia lago, oblikve vidataj tra la -horizontaj vaporoj, prezentas nur malfortajn nuancojn kaj -nedistingeblajn objektojn. Male, ĉe la suda flanko, la horizonto estas -ĝis vidlimo kovrata de altaj montpintoj diverse formataj kaj -grupigataj, miksataj de neĝoj kaj rokoj kaj tratranĉataj de verdaj -valoj; la tuto aspektas tiom strange kiom belege. Sed precipe, kiel mi -jam diris, la pintoj kaj la glaciejoj de la Mont-Blank'a apudaĵo estis -por mi spektaklo samtempe plej rava kaj plej instrua. - -Oni demandis, ĉu pro la alto de Monto-Blanka oni ne povus de ĝia pinto -ekvidi la maron. Ni certe ne povis distingi ĝin; sed, eĉ se ĝi estus en -la sfero de nia vidradio, ni estus ĝin ne vidinta pro la vaporo -flosanta sur la horizonto. Tamen, se ekzistus nur ebenaĵoj inter -Monto-Blanka kaj la maro, oni povus de tiu montpinto vidi la bordojn de -la Ĝenova golfo, kaj eĉ dek du mejlojn transe, kvankam ili kuŝas je -distanco da kvindek ses mejloj; tio neniel estus kontraŭa al leĝoj de -optiko kombine kun kurbeco de l'tero. Sed, ĉar la tuta golfo estas -borderita de montoj, ĉu de la Alpoj ĝis okcidento, ĉu de la Apeninoj -ĝis oriento, ŝajnas neeble vidi de Monto-Blanka la maron, nek eĉ de -maro la Monto-Blankan (kio estus pli facila, tial ke ĝia blanka pinto -sin projekcianta kontraŭ la ĉielbluo formus objekton pli videblan), -escepte se oni ĝin ekvidus tra iu montgorĝo aŭ iu malaltigita parto el -la montaro de la Ĝenova marbordo. Tamen, tiun pinton oni tre klare -povas vidi de la montsuproj, kiuj staras ĉe la marbordo; mi eĉ kredas, -ke mi ĝin rekonis de la Cauma monto, super Tulono. De interne de la -teroj oni povas vidi Monto-Blankan de tre granda malproksimo; de Diĵono -ekzemple, kaj eĉ de Langres, kiu distancas sesdek kvin mejlojn -rektlinie. - -Blovis sufiĉe akra nordvento, kiu sur la tranĉa supro igis la froston -neagrabla; sed tuj kiam oni malsupreniĝis sube de la kresto, ĉe la -sudflanko, oni ĝuis komfortan temperaturon: la plimulto de miaj -gvidistoj dormis aŭ ripozis je sunvarmo sur siaj tornistroj, sternitaj -surneĝe. Vere, estas rimarkinde, ke sur ĉiuj altaj montsuproj, tuj kiam -oni estas ŝirmata kontraŭ la senpera impreso de l'vento, oni ĝin tute -ne sentas plu: en la malaltaĵo, male, eĉ kiam oni estas protektata -kontraŭ la rekta ago de l'vento, oni tamen perceptas ties refluojn kaj -reblovojn. Sendube la maldensa aero ne rebatas la venton, kiel faras -aero pli peza. - -Kiuj atingis la supron de altaj montoj, al tiuj estas la fakto konata, -ke la ĉielo tie aspektas pli malhele blua, ol en la malaltaĵo. Sed ĉar -la esprimoj "pli" kaj "malpli" rilatas al nedifinitaj sentumoj, -konservataj en imago ofte trompa, mi serĉis rimedon por tieldire -kunpreni kun mi specimenon de la Mont-Blank'a ĉielo, aŭ almene de la -koloro prezentita al mi de ĝi. Tiucele, mi estis per lazurbluo aŭ bela -Prusbluo kolorinta paperbanderolojn je dek ses diversaj nuancoj, de la -plej malhela, markita per n-o 1, ĝis la plej pala, per n-o 16. El ĉiu -el tiuj banderoloj mi fortranĉis tri egalajn kvadratojn, kaj tiel mi -formis el tiuj nuancoj tri seriojn, tute similajn inter si; unun el -tiuj serioj mi lasis al S-ro Senebier en Ĝenevo, alian al mia filo en -Chamouni, kaj la trian mi kunprenis kun mi. Je tagmezo de la tago, en -kiu mi estis sur la montpinto, la ĉielo zenite de Ĝenevo aspektis kiel -la sepa nuanco; en Chamouni, inter la kvina kaj la sesa, kaj sur -Monto-Blanka, inter la unua kaj la dua, t. e. tute proksime al plej -malpala reĝbluo. Malgraŭ la forto de la ĉielkoloro la ombroj sur la -Mont-Blank'a pinto neniel ŝajnis koloritaj. Estas vere tamen, ke la -tiama horo ne estis favora por tia observo. - -La granda puro kaj lumpenetreco de la aero, kiuj estas kaŭzoj de la -forte kolorita ĉielbluo, produktas sur la Mont-Blank'a supro strangan -fenomenon: la steloj estas videblaj je taghelo; tamen, por ilin vidi, -necese estas stari tute en ombro kaj eĉ havi super la kapo ombrotavolon -sufiĉe dikan; se ne, la tro forte lumigita aero dronigas la palan helon -de la steloj. La plej konvena loko por fari tiun observon dummatene -estis la deklivo, kiu suprenas ĝis la Mont-Blank'a ŝultro: kelkaj el la -gvidistoj asertis, ke ili de tie ekvidis stelojn; koncerne min, mi ne -pensis pri tio, sekve mi ne povis mem konstati tiun fenomenon; tamen la -unuanima aserto de la gvidistoj lasas nenian dubon pri ĝia realo. Alia -stranga efiko de la aerpuro kaj de la malpala ĉielkoloro, kiu rezultas -el ĝi, estas la teruro, kiun ĝi elvokis ĉe kelkaj gvidistoj dum unu el -la unuaj provoj faritaj por atingi la montpinton. Dum ili ascendis -krutan neĝdeklivon, ili subite ekvidis la ĉielon tra speco de fendaĵo, -kiu boris la supron de tiu deklivo; pro la nigra ĉielkoloro la fendo -ŝajnis al ili esti profundegaĵo: kaptitaj de granda timego, ili -retraŭiris kaj raportis en Chamouni, ke ili ne povis plu antaŭen, tial -ke vidiĝis antaŭe teruriga profundaĵo. - -Sur la montsupro la neĝsupraĵo estas kovrata de maldika glacilako, kiu -fariĝas skvama per ekkrako. Sunfrapoj fandas la neĝojn supraĵe; kaj, -ĉar ĝi balde poste reglaciiĝas, tio formas specon de lako. Tuj kiam -vento iom forte ekblovas, ĝi ŝiras tiun lakaĵon, sublevas la skvamojn -kaj ilin flirtigas altege. Aldoniĝas neĝpolvoj, kiujn la vento -forblovas ankore pli facile. Oni tiam ekvidas de la najbaraj valoj -specon de fumo, kiu aspektas kiel nubo suprenanta el la montpinto laŭ -direkto de la vento. La enlanduloj tiam diras, ke Monto-Blanka fumas -sian pipon. Tiu flirtanta neĝo ruĝkoloriĝas ĉe la subiĝanta suno kaj -kelkafoje similas flamon de vulkano. Sub tiu glacilako la neĝo estas -sufiĉe firma, kaj, kvankam oni povas profundigi en ĝin bastonon, ĝi -tamen kontraŭstaras sufiĉe forte. La deklivoj sube de la pinto, kiuj -estas ekspozataj al pli forta ago de la sunradioj, fandiĝas pli -profunden; kaj reglaciiĝante poste dum la nokto, ili formas pli dikan -kruston, kiu povas subteni homon senkrake en kelkaj lokoj, sed en aliaj -ĝi rompiĝas sub la piedoj. Sub tiu krusto, precipe en la krutaj -deklivoj, oni trovas farunan kaj nekoheran neĝon, en kiun oni tamen -eniĝas nur duonkrure, tial ke oni tiam renkontas alian pli fortan -kruston; tamen, kiam oni surpaŝas neĝojn tute farunajn, oni -enprofundiĝas ĝiszone, kiel mi ĝin dumvintre spertis. - -Oni ofte esprimis deziron scii, kioma estas la diko de la neĝĉapo, kiu -kovras la Mont-Blank'an pinton. Sed, ekzistas nenia rimedo por ĝin -certigi; estus necese, ke tiu ĉapo estu ie tratranĉita; sed tio ne -estas: ĝi malsuprenas ĉiuflanke per deklivoj pli-malpli longaj, kiuj -nenie montras iom klare la dikon de la neĝo. Sur la Goûté'a montkupolo -la neĝĉapo estas nete tranĉita ĉe la eŝta flanko, kaj tiu tranĉo estas -borderita de la ortangulaj neĝ- kaj glacimasoj, kiujn mi priparolis kaj -nomis "serakoj". Tiuj masoj, glitintaj aŭ ruliĝintaj de la supro de tiu -tranĉo ĝis la malsupro de la plataĵo trapaŝita de ni, prezentis dikon -da nur dek du futoj; sed verŝajne ilia supra parto, maldika kaj -nekohera, rompiĝis survoje. - -Poste mi serĉis proksime de la pinto iun alian lokon, ĉe kiu oni povus -vidi neĝtavolon vertikale tratranĉitan super roko, kie ne okazas -lavangoj, kaj kies neĝoj povas esti konsiderataj kiel produktaĵo de la -rekte el la ĉielo neĝado. Super la dekstra ŝultro de Monto-Blanka mi -trovis tian tranĉaĵon, kies diko estis ĉirkaŭe tridek unu klaftoj aŭ -cent naŭdek futoj. Nu, ĉar falas pli da neĝo sube de la pinto ol sur la -pinto mem, mi verŝajne estos pli supere al vero ol sube, asertante ke -la diko de la ĉiamaj neĝoj sur la Mont-Blank'a pinto ne superas ducent -futojn, kaj tio estas la maksimumo, al kiu ĝin reduktas la ventoj, la -elvaporiĝo kaj la fandiĝo, ĉu funda, ĉu supraĵa. Oni do ne kredu, kiel -supozis kelkaj personoj, ke tiu diko kreskas senĉese. Tie ĉi, kiel en -multaj aliaj okazoj, la kaŭzoj kreskigaj estas limigataj de la kaŭzoj -detruaj, kvaze la Naturo fiksus al si limojn ne transpaŝendajn. - -Kiam oni observas de proksime iun el tiuj grandaj neĝtranĉoj, oni -rimarkas, kiel mi jam faris sur la Buet'a montpinto, ke ili estas -laŭtavole aranĝitaj. La interno[TR2] de tiuj tavoloj estas markita per -brunaj strioj, produkto de la polvo kaj tero transportitaj de la vento, -precipe dumsomere, kiam la fandiĝo de la neĝo malkovras grandajn areojn -da teraĵo. Mi havis tre oportunan okazon fari tiun observon ĉe la -flankoj de la belega krevaĵo, en kiun estis falinta la piedo de mia -barometro. Mi konstatis, ke ju pli profunde kuŝas tiuj tavoloj, des pli -maldikaj ili fariĝas per la kunaj efikoj de premo kaj fandiĝo -produktitaj de la trapenetro de la akvoj; tamen tiu maldikiĝo ne estas -regula pro la nekonstanto de la pojare falinta neĝkvanto, kiel anke de -la kaŭzoj kiuj produktas la maldikiĝon. Mi provis nombri tiujn -tavolojn, kaj mi atingis ĝis dek naŭ; sed la oblikvo de la -krevaĵflankoj, en la lokoj kie ĝi mallarĝiĝas, igas la nombradon -necerta; kaj cetere, el tio oni povus konkludi nenion, ĉar la fundon -oni ne povis vidi. - -Neniajn bestojn ni vidis proksime de la pinto, krom du papilioj: unu -estis malgranda faleno griza, kiu surflugis la unuan neĝplataĵon; la -alia estis tagpapilio, kiu ŝajnis al mi esti "mirtelo"; li traflugis -sur la lasta deklivo de Monto-Blanka, ĉirkaŭe cent klaftojn sube de la -pinto. Mi kelkafoje povis konstati kiumaniere tiuj insektoj penetras -sur la glaciejojn. Flirtinte sur la apudaj herbejoj, ili aventure -flugas super la neĝo aŭ la glacio; kaj, se ili perdas vidon de la tero, -ili iras ĉiam pli antaŭen, kaj ne sciante kie ripozi, ili flugas -subtenataj de la vento ĝis la plej altaj montsuproj, kie ili fine falas -pro laco kaj mortas surneĝe. - -La vegetaĵo, kiun mi renkontis ĉe la plej granda alto, en perfekta -stato kaj provizata je distingeblaj floroj, estas la _"silene -acaulis"_, aŭ _muska sileno_. Floritan faskon da ili mi trovis en -rokfendo, apud kiu mi tranoktis dum mia reveno, je proksimume mil -sepcent okdek klaftoj super maro. Sed malgrandajn tuberozajn likenojn -mi vidis ĝis sur la plej altaj rokoj. - -Iuj vojaĝantoj, mi ne scias kial, kredas, ke niaj sentumiloj, kaj -precipe la gustumaj kaj la flaraj, ne ricevas la samajn impresojn sur -la montaro, kiel en la malaltaĵo. Koncerne min kaj ĉiujn, kun kiuj mi -vojaĝis sur ĉiualtaj montoj, ĝis la Mont-Blank'a pinto, ni neniam -trovis ian diferencon, kvankam ni intence eksperimentis ĝin: pano, -vino, viando, fruktoj, likvoroj, ĉiam ŝajnis al ni tute posedi la -kutimajn gustumon kaj odoron; kaj en la principoj de fiziko aŭ de -fiziologio troviĝas nenio, kio povus antevidigi alian rezulton. Se la -sono estas pli malforta, tio venas ne de malfortiĝo de la aŭdorgano, -sed de la maldenso de la aero, kiu malpliigas ties streĉon kaj -vibroforton, kaj ĉe izolita montpinto krome efikas anke la foresto de -eĥoj kaj de sonoj rebatitaj de solidaj objektoj. Tiuj kunigitaj kaŭzoj -efektive igis la sonojn rimarkinde malfortaj sur la Mont-Blank'a pinto; -pistolpafo tie ne bruis pli, ol Ĥina petardo en ĉambro. - -Fakton sufiĉe surprizan mi observis, nome ke por kelkaj individuoj -ekzistas perfekte difinita limo, trans kiu la aera maldenso estas al -ili tute netolerebla. Mi ofte kunprenis kun mi kamparanojn, cetere tre -fortikajn, kiuj, atinginte difinitan alton, subite malsaniĝis tiom, ke -ili nepre ne povis ascendi pli supren; kaj ebligi al ili transiri tiun -limon povis nek ripozo, nek likvoroj, nek plej vigla deziro atingi la -montpinton. Ekkaptis unujn korbatoj, alian vomoj, aliajn sveno, aliajn -alta febro, kaj tiuj akcidentoj ĉiuj foriĝis, tuj kiam ili spiris aeron -pli densan. Mi vidis da ili, kvankam malofte, kiujn tiu ekmalsaniĝo -devigis halti je okcent klaftoj super maro, aliaj je mil ducent, kelkaj -je mil kvin- aŭ sescent; pri mi, kiel pri la plejmulto de la Alpanoj, -mi estas senteble atingita nur je mil sepcent klaftoj; sed trans tiu -limo, eksuferas la plej ekzercitaj homoj, tuj kiam ili sin movas iom -rapide. - -Naturo ne intencis la homon por tiuj altaj regionoj; frosto kaj aera -maldenso forpelas lin; kaj, ĉar li trovas tie nek bestojn, nek -plantojn, nek eĉ metalojn, nenio altiras lin; scivolemo kaj vigla -deziro instruiĝi, sole povas instigi lin survenki momente la ĉiuspecajn -obstaklojn, kiuj malfaciligas la penetron tien. - -Mi tamen restis sur la montpinto ĝis la tria kaj duono posttagmeze, kaj -kvankam mi ne perdis eĉ unu momenton, mi dum tiuj kvar kaj duono horoj -ne povis fari ĉiujn eksperimentojn, kiujn mi ofte estis fininta en -malpli ol tri horoj ĉe la marbordo. Mi bedaŭris, ke mi devis foriri, ne -plenuminte tutan mian projekton; sed nepre urĝis gajni tempon, por esti -certa pasi antenokte la danĝerajn lokojn transpaŝendajn. Cetere, mi -kunprenis la esperon ripari tiujn mankojn en pli oportuna, kvankam -malpli alta, loko, kiu tamen estos multe pli alta, ol iu ajn el tiuj, -kie oni ĝis nun provis similajn eksperimentojn. Oni vidos, en mia -vojaĝo al Giganta montpasejo, ĝis kiu grado estis tiuj esperoj -realigataj. - -Je la tria kaj duono mi kun granda bedaŭro forlasis tiun belegan -belvederon. En tri kvaronhoroj mi atingis la rokon, kiu formas ŝultron, -eŝte de la pinto. La malsupreniro de tiu deklivo, kies ascendo estis -tiom peniga, estis facila kaj agrabla; nek tro hardita nek tro mola -estis la neĝo, kaj ĉar dum la malascendo la korpmovoj ne premas la -diafragmon, ĝi ne ĝenas la spiron, kaj oni ne suferas pro maldenso de -la aero. Cetere, tiu deklivo estas larĝa kaj malproksima je la -profundegaĵoj; sekve ĝi nenion prezentas, kio povus timigi aŭ prokrasti -la marŝon. Sed ne estis same por la malsupreniro, kiu kondukas de la -ŝultrosupro ĝis la plataĵo, kie ni estis tranoktintaj. Tre peniga ĝin -faris la deklivkruto kaj la netolereble rebrilata de la neĝo sunhelo, -kiu nin frapis en la okulojn kaj kiu ŝajnigis pli terurigaj la -profundaĵojn lumigitajn de ĝi sub niaj piedoj. Cetere, kiom la firmo de -la neĝo igis nian marŝon malfacila dum la mateno, tiom ĝia molo, -produktita de la sunbrilo, estis al ni maloportuna dum la vespero, tial -ke sub la moligita supraĵo ĉiam troviĝis fundo hardita kaj glita. - -Ĉar ni ĉiuj timis tiun malsupreniron, kelkaj el la gvidistoj estis, dum -mi faris miajn observojn sur la pinto, serĉintaj iun alian pasejon; sed -vanaj estis iliaj klopodoj: ni estis devigataj sekvi malascende la -saman vojon, kiun ni uzis ascende. Tamen, dank' al la zorgo de la -gvidistoj, ni ĝin faris sen iu ajn akcidento, kaj tion en malpli ol unu -horo kaj kvarono. Tie, ni preterpasis la lokon, kie ni estis, se ne -dormintaj, almene ripozintaj la antean nokton; kaj unu mejlon pli -antaŭe ni ankore pasis ĝis la roko, apud kiu ni estis haltintaj -dumascende. Mi decidis tranokti tie; mi streĉigis la tendon kontraŭ la -suda ekstremaĵo de tiu roko, en vere stranga situacio. Ĝi staris -surneĝe, rande de tre kruta deklivo, kiu malsuprenas en la neĝan valon, -superitan de la Goûté'a[TR3] montkupolo kun ties serakkrono, kaj -finiĝantan sude ĉe la Mont-Blank'a pinto. Malsupre de tiu deklivo -etendiĝis larĝa kaj profunda krevaĵo, kiu nin apartigis de tiu valo kaj -ĉion ensorbegis, kio falis de la ĉirkaŭaĵo de nia tendo. - -Tiun postenon ni elektis por eviti lavangdanĝeron kaj por provizi en la -rokfendoj ŝirmejojn por la gvidistoj, tiamaniere ke ni ne estu dense -amasigitaj en la tendo, kiel ni estis la antean nokton. - -Dumvespere mi okupis min observante la barometron, kies nivelalto -montris por tiu roko alton da mil sepcent okdek klaftoj. Mi serĉis tie -vegetaĵojn, kaj mi trovis faskon da silenoj, pri kiuj mi jam parolis. -Mi amuziĝis rigardante la nubamason, kiu flosis sub niaj piedoj, super -la valoj kaj montoj malpli altaj ol ni. Tiuj nuboj, anstataŭ[TR4] -prezenti platajn aŭ glatajn surfacojn, kiel oni ilin vidas de malsupre -supren, montris formojn tre strangajn, turojn, kastelojn, gigantojn, -kaj ili ŝajnis sublevataj de vertikalaj ventoj, blovantaj de diversaj -punktoj el la sube lokataj regionoj. Super ĉiuj tiuj nuboj, mi vidis la -horizonton, borderitan de dustrian randaĵon: la malsupra strio estis -nigreruĝa, kiel sekiĝinta sango; la supra, pli hela, el kiu ŝajnis -supreni flamo matenruĝa, malegala, diafana kaj diverse nuancita. - -Ni poste vespermanĝis gaje kaj tre bonapetite; post kio mi pasigis -bonegan nokton sur mia malgranda matraco. Nur tiam ĝuis mi je la -plezuro esti plenuminta tiun entreprenon, projektitan de ante dudek sep -jaroj, t. e. dum mia unua vojaĝo al Chamouni, en 1760; projekto, kiun -mi ofte forlasis, kaj refaris, kaj kiu estis por mia familio konstanta -temo de zorgo kaj malkvieto. Tio fariĝis por mi kvaza malsano: ne povis -miaj okuloj rigardi Monto-Blankan, videblan de tiom da najbaraj lokoj, -sen ke mi spertu specon de dolora korpremo. Kiam mi ĝin atingis, mia -kontento ne estis plena; ankore malpli, je momento ekvojaĝi; mi tiam -nur tion vidis, kion mi ne sukcesis fari. Sed, en la noktsilento, -ripozinte je mia laciĝo, kiam mi rememoris la faritajn observojn, kiam -precipe mi reelvokis la belegan Alpspektaklon, gravuritan en mia cerbo, -kiam fine mi konservis la bone pravigitan esperon finfari sur la -Giganta pasejo tion, kion mi ne povis fari kaj verŝajne neniu povos -fari sur Monto-Blanka mem, mi ĝuis veran kaj nemiksitan ĝojon. - -La 4-an de aŭgusto, kvaran vojaĝtagon, ni ekmarŝis nur je ĉirkaŭe la -sesa matene. Post unu horeto ni atingis la dometon. Ni estis devigataj -poste malsupreniri neĝdeklivon kvardeksesgrade klinitan kaj trapasi -larĝan krevaĵon sur tiel maldika neĝponto, ke ĝi havis nur tri colojn -da diko ĉerande; unu el la gvidistoj, kiu marŝis iom flanke de la vojo, -enprofundigis unu el siaj kruroj en la malplenaĵon. Post unuhora marŝo -sube de la ŝirmdometo ni renkontis krevaĵojn, kiuj estis formiĝintaj -sur nia vojo, kaj, por eviti ilin, ni devis malsupreniri kvindekgradan -deklivon. Kiam ni poste eksurpaŝis la glaciejon, de ni trapasendan, ni -trovis ĝin tute ŝanĝita dum tiuj kvardek ok horoj, tiom ke ni ne povis -rekoni la vojon, kiun ni estis sekvintaj dumascende; la krevaĵoj estis -plilarĝiĝintaj, la pontoj rompiĝintaj; ofte ne trovante trairejon, ni -estis devigataj retraŭveni sur niajn paŝojn: ankore pli ofte, ni devis -uzi la ŝtupetaron por trapasi krevaĵojn, kiujn ni neniel povus trasalti -sen tiu helpo. Tute proksime al haveno mankis la pieda apogo al unu el -la gvidistoj, kiu glitis ĝis rando de fendaĵo, kien li preske falis kaj -kie li perdis unu el la stangetoj por la tendo. - -En tiu terurplena momento, ega glaciaĵo falegis en grandan krevaĵon kun -bruego, kiu kvaze skuis la tutan glaciejon kaj tremigis la tutan -karavanon. Sed fine ni atingis la firman rokon je la naŭa kaj duono -matene, ŝirmitaj je ĉiaj pluaj peno kaj danĝero. Ni bezonis nur du -horojn kaj tri kvaronojn de tie ĝis Prieuré de Chamouni, kie mi havis -la kontenton reveni kun ĉiuj miaj gvidistoj en perfekta sano. - - -* * * - -Samtempe gaja kaj kortuŝa estis nia alveno: ĉiuj parencoj kaj amikoj de -miaj gvidistoj venis ilin kisi kaj gratuli pri ilia reveno. Mia edzino, -ŝiaj fratinoj kaj miaj filoj, kiuj pasigis kune en Chamouni longan kaj -malkvietigan tempon atendante nian reaperon, kelkaj amikoj venintaj el -Ĝenevo por ĉeesti nian revenon, ĉiuj esprimis en tiu feliĉiga momento, -sian kontenton, des pli vigle kaj kortuŝe, pro la pasintaj timoj kaj -laŭ la grado de intereso, kiun ni estis inspirintaj. - -Mi pasigis ankore unu tagon en Chamouni por fari kelkajn komparajn -observojn, post kio ni ĉiuj ĝoje revojaĝis Ĝenevon, de kie mi revidis -Monto-Blankan kun vera plezuro kaj ne spertante plu tiun penan kaj -malkvietan senton, kiun antee ĝi kaŭzis al mi. - - - - -PIEDNOTOJ DE LA AŬTORO - -[1] Temas tie ĉi pri la Lemana aŭ Ĝeneva lago. — _Noto de la trad._ - - - - -PIEDNOTOJ DE LA TRANSSKRIBANTO - -[TR1] "Courtet" -> "Coutet" - -[TR2] "intero" -> "interno" - -[TR3] "Gouté'a" -> "Goûté'a" - -[TR4] "anstat" -> "anstataŭ" - - -Noto de la transskribanto: - -La tradukinto elektis nekutimajn formojn por kelkaj vortoj. -Ekzemple: apene, preske, ankore, eŝta, westa. En ĉi tiu teksto, -tiaj vortoj estas prezentita laŭ la originala libro. - - - ------------------------ - -[Noto de la transskribanto: Bildo kun la jena teksto: - -Vojaĝo de Horace-Bénédict de Saussure al pinto de Monto-Blanka, en -aŭgusto 1787. (Laŭ samepoka bildo.)] - ------------------------ - - - - -ESPERANTISTAJ GAZETOJ - -#Amerika Esperantisto,# "American Esperantist Co.", West Newton, Mass., -U.S.A. - -#Argentina Esperantisto,# E. Unidos 1354, Buenos-Aires, Argentino. - -#Brazila Esperantisto,# Praça Quinze de Novembro, Rio de Janeiro, -Brazilo. - -#British Esperantist,# "British Esperanto Association", 17, Hart -Street, London W. C. - -#Bulteno de la Svisa Esp. Societo,# Cullmannstr. 57, Zürich. - -#France-Esperanto,# Office central Espérantiste, 51, rue de Clichy, -Paris, France. - -#Esperantista Voĉo,# Salo Grenkamp, Dietlà 62, Krakaŭ. - -#Esperanto,# "Universala Esperanto-Asocio", 10, rue de la Bourse, -Genève. - -#Esperanto Monthly,# 218 Brunstfield Place, Edinburgh, Skotlando. - -#Germana Esperantisto,# Ader & Borel, 40 Struvestrasse, Dresden A 1, -Germanio. - -#Holanda Pioniro,# J. L. Bruijn, 37 Paul Krugerlaan, 's-Gravenhage, -Holando. - -#Japana Esperantisto,# Japana Esperantista Asocio, 155 Kogai-ĉo -Azabu-ku, Tokio. - -#La Eklezia Revuo,# Farnley Tyas Vicarage, Huddersfield, Anglio. - -#La Espero,# J. Lundgren, Hedemora; J. Helsing, Gävle, Svedio. - -#La Teknika Revuo,# 10, Hôtelgasse, Bern. - -#Latin-Amerika Esperantisto,# Apartado 1824, Habana, Kuba. - -#Le Monde Espérantiste,# 3, rue Sophie-Germain, Paris, Francio. - -#Nederlanda Katoliko,# Postbus 5 — 's-Hertogenbusch, Holando. - -#Ondo de Esperanto,# 3 Lubjanskij projezd, Moskvo, Ruslando. - -#Skandinava Esperantisto,# Karl Fröding, 417, Seventh Street, Rockford, -Ill. U.S.A. - - - - ------------------------ - - - Verkoj kaj tradukoj - de - D-ro R. de Saussure - - Prezo - Sm. - #Projekto pri internacia monsistemo,# Ĝenevo, 1907 - (elĉerpita)......................................................._____ - #La geometrio de folietoj,# Ĝenevo 1909........................... 0.40 - #La logika bazo de vortfarado en Esperanto,# Ĝenevo 1910.........._____ - (elĉerpita)......................................................._____ - #La construction logique des mots en Esperanto,# Ĝenevo 1910 - (elĉerpita)......................................................._____ - #Resumo de la teorio de Antido,# Ĝenevo........................... 0.20 - #La devo,# Parolaĵo de prof. Ernest Naville. Tradukita el - franco, Ĝenevo 1910............................................... 0.90 - #Aline,# Rakonto de C. F. Ramuz. Tradukita el franco, - Ĝenevo 1911....................................................... 1.00 - #Adèle Kamm,# de Paul Seippel. Tradukita el franco, Bern 1915 .... 1.20 - #La vort-teorio en Esperanto,# Bern 1914.......................... 0.40 - #La Vort-strukturo en Esperanto,# Bern 1916 (senpaga)........ (senpaga) - -Tiuj verkoj estas riceveblaj de la Administro de #La Teknika Revuo,# -10, Hôtelgasse, Bern. - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Ascendo al Monto-Blanka en 1787, by -Horace Bénédict de Saussure - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ASCENDO AL MONTO-BLANKA EN 1787 *** - -***** This file should be named 62394-0.txt or 62394-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/3/9/62394/ - -Produced by Carolus Raeticus - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |