diff options
Diffstat (limited to 'old/62330-h/62330-h.htm')
| -rw-r--r-- | old/62330-h/62330-h.htm | 4368 |
1 files changed, 0 insertions, 4368 deletions
diff --git a/old/62330-h/62330-h.htm b/old/62330-h/62330-h.htm deleted file mode 100644 index 026da3d..0000000 --- a/old/62330-h/62330-h.htm +++ /dev/null @@ -1,4368 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2020-06-02T21:29:34Z using SAXON HE 9.9.1.6 . --> -<html lang="af"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=iso-8859-1"> -<title>Boesman-Stories: Deel I. Mitologie en legendes</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Gideon Retief von Wielligh (1859–1932)"> -<link rel="coverpage" href="images/d1front.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> -<meta name="DC.Creator" content="Gideon Retief von Wielligh (1859–1932)"> -<meta name="DC.Title" content="Boesman-Stories: Deel I. Mitologie en legendes"> -<meta name="DC.Language" content="af"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<meta name="DC:Subject" content="#####"> -<style type="text/css"> -body { -font-family: "Times New Roman", Times, serif; -font-size: 100%; -line-height: 1.2em; -text-align: left; -} -.div0 { -padding-top: 5.6em; -} -.div1 { -padding-top: 4.8em; -} -.div2 { -padding-top: 3.6em; -} -.div3, .div4, .div5 { -padding-top: 2.4em; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -line-height: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -line-height: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -line-height: 1.2em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -td.tocDivNum { -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -padding-top: 2.4em; -padding-bottom: 1.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -sup { -line-height: 6pt; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -height: 1px; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -width: 45%; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5em; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -line-height: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -line-height: 1em; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.40em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.71em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8em; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pagenum a, a.noteref:hover, a.pseudonoteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -a.noteref, a.pseudonoteref { -font-size: 80%; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .label, .par.footnote .label { -float: left; -width: 2em; -height: 12pt; -display: block; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0 7em 0; -padding: 5em 10% 6em 10%; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 3.5em; -margin: 2em 0 2em 0; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0 2em 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.72em; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0 0 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.72em; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTop, .figBottom { -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -.lgouter { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -display: table; -} -.lg { -text-align: left; -padding: .5em 0 .5em 0; -} -.lg h4, .lgouter h4 { -font-weight: normal; -} -.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum { -color: #777; -font-size: 90%; -left: 16%; -margin: 0; -position: absolute; -text-align: center; -text-indent: 0; -top: auto; -width: 1.75em; -} -p.line, .par.line { -margin: 0 0 0 0; -} -span.hemistich { -visibility: hidden; -} -.verseNum { -font-weight: bold; -} -.speaker { -font-weight: bold; -margin-bottom: 0.4em; -} -.sp .line { -margin: 0 10%; -text-align: left; -} -.castlist, .castitem { -list-style-type: none; -} -.castGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.castGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.castGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pagenum { -display: inline; -font-size: 70%; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -line-height: 1.2em; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 7%; -line-height: 1.2em; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -line-height: 1.2em; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -line-height: 1.2em; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink, .catlink, .exlink, .wplink, .biblink, .qurlink, .seclink { -background-repeat: no-repeat; -background-position: right center; -} -.pglink { -background-image: url(images/book.png); -padding-right: 18px; -} -.catlink { -background-image: url(images/card.png); -padding-right: 17px; -} -.exlink, .wplink, .biblink, .qurlink, .seclink { -background-image: url(images/external.png); -padding-right: 13px; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: "Times New Roman", Times, serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, .h1 { -padding-bottom: 5em; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteref:hover, a.pseudonoteref:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -.pagenum, .linenum { -speak: none; -}</style> -<style type="text/css"> -/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */ -.notice { -font-size: smaller; margin-left: 10%; margin-right: 10%; -} -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.cover-imagewidth { -width:567px; -} -.xd29e97 { -text-align:center; font-size:large; -} -.d1frontispiecewidth { -width:403px; -} -.titlepage-imagewidth { -width:460px; -} -.indentxd29e444 { -padding-left: 2em; -} -.indentxd29e450 { -padding-left: 4em; -} -.d1p021width { -width:720px; -} -.d1p035width { -width:720px; -} -.d1p063width { -width:720px; -} -.d1p079width { -width:720px; -} -.d1p089width { -width:720px; -} -.d1p123width { -width:720px; -} -.d1p131width { -width:720px; -} -.xd29e1410 { -text-indent:6em; -} -.d1p155width { -width:720px; -} -.xd29e1721 { -text-indent:8em; -} -.d1p181width { -width:720px; -} -@media handheld { -} -/* CSS rules copied from @style attributes in TEI file */ -</style> -</head> -<body> - - -<pre> - -Project Gutenberg's Boesman-Stories, Vol 1 of 4, by G. R. von Wielligh - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll -have to check the laws of the country where you are located before using -this ebook. - - - -Title: Boesman-Stories, Vol 1 of 4 - Deel I. Mitologie en legendes - -Author: G. R. von Wielligh - -Illustrator: R. F. Keet - -Release Date: June 6, 2020 [EBook #62330] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BOESMAN-STORIES, VOL 1 OF 4 *** - - - - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This file was produced from images generously -made available by The Internet Archive) - - - - - - -</pre> - -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/d1front.jpg" alt="Oorspronklike voorblad." width="567" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 frenchtitle"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first xd29e97">Boesman-Stories -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 frontispiece"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure d1frontispiecewidth"><img src="images/d1frontispiece.jpg" alt="" width="403" height="658"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/d1titlepage.png" alt="Oorspronklike titelblad." width="460" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">Boesman-Stories</div> -</div> -<div class="byline">VERSAMEL DEUR -<br> -<span class="docAuthor">G. R. VON WIELLIGH,</span><br> -<i>Oudlandmeter-Generaal van die Z.A. Republiek</i>.</div> -<div class="docTitle"> -<div class="volumeTitle">DEEL I, MITOLOGIE EN LEGENDES.</div> -</div> -<div class="byline"><span class="sc">Tekeninge deur R. F. Keet.</span></div> -<div class="docImprint"><i>Alle regte voorbehou.</i> -<br> -Drukkers en Uitgewers: DE NATIONALE PERS, BEPERKT.<br> -30 Keeromstraat, <span class="sc">Kaapstad,</span><br> -<span class="sc">Bloemfontein</span> en <span class="sc">Pietermaritzburg</span>.<br> -<span class="docDate">1919.</span></div> -</div> -<p></p> -<div id="toc" class="div1 contents"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">INHOUD.</h2> -<table class="tocList"> -<tr> -<td class="tocDivNum">No.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> </td> -<td class="tocPageNum">Bladsij.</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#vooraf" id="xd29e161">’n Paar Woorde vooraf</a> </td> -<td class="tocPageNum">i</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">1.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch1" id="xd29e170">Hoe Boesmans Stories vertel</a> </td> -<td class="tocPageNum">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">2.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2" id="xd29e179">Nag en Duisternis en hulle drie Dogters</a> </td> -<td class="tocPageNum">9</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">3.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch3" id="xd29e188">Die Berge is die oudste Dogter</a> </td> -<td class="tocPageNum">17</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">4.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch4" id="xd29e197">Die Wind en die Windvoël</a> </td> -<td class="tocPageNum">25</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">5.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch5" id="xd29e206">Die Weerklank of Echo</a> </td> -<td class="tocPageNum">31</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">6.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch6" id="xd29e215">Die Vlaktes is die tweede Dogter</a> </td> -<td class="tocPageNum">41</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">7.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch7" id="xd29e224">Die Vuur en die ’Nu-Fees</a> </td> -<td class="tocPageNum">47</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">8.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch8" id="xd29e233">Die Opgewing of Lugspiegeling</a> </td> -<td class="tocPageNum">53</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">9.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch9" id="xd29e242">Die Waters is die jongste Dogter</a> </td> -<td class="tocPageNum">59</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">10.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch10" id="xd29e252">Die Reënbees en die Bobiaan</a> </td> -<td class="tocPageNum">67</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">11.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch11" id="xd29e261">Die groot Waterslang</a> </td> -<td class="tocPageNum">75</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">12.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch12" id="xd29e270">Die Son is die Kop van Danser Vuurman</a> </td> -<td class="tocPageNum">85</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">13.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch13" id="xd29e279">Die Maan is die Skoen van die Hotnotsgod</a> </td> -<td class="tocPageNum">95</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">14.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch14" id="xd29e288">Die Sterre is Kole en As</a> </td> -<td class="tocPageNum">101</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">15.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch15" id="xd29e297">Die Hamerkopvoël en die Paddas</a> </td> -<td class="tocPageNum">107</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">16.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch16" id="xd29e306">Die Uil en die Muise</a> </td> -<td class="tocPageNum">113</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">17.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch17" id="xd29e315">Die Reënboog</a> </td> -<td class="tocPageNum">119</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">18.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch18" id="xd29e324">Die Hotnotsgod en Bobiane baklei</a> </td> -<td class="tocPageNum">127</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">19.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch19" id="xd29e333">Die Meid van die Waters</a> </td> -<td class="tocPageNum">137</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">20.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch20" id="xd29e342">Die geniepsigheid van die Skilpad</a> </td> -<td class="tocPageNum">143</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">21.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch21" id="xd29e352">Die Môrester is die Hart van Dageraad</a> </td> -<td class="tocPageNum">149</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">22.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch22" id="xd29e361">Die Aandster is die Oog van Aandskemering</a> </td> -<td class="tocPageNum">161</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">23.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch23" id="xd29e370">Dampertjie en Spuitertjie skiet met Weerlig</a> </td> -<td class="tocPageNum">169</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">24.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch24" id="xd29e379">Die Diere vra om Kos en Water</a> </td> -<td class="tocPageNum">177</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">25.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch25" id="xd29e388">Boesman-Gebede</a> </td> -<td class="tocPageNum">185</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#naberig" id="xd29e394">Naberig</a> </td> -<td class="tocPageNum">193</td> -</tr> -</table> -<p><span class="pagenum">[<a id="xd29e399" href="#xd29e399">I</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="vooraf" class="div1 preface"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e161">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">’N PAAR WOORDE VOORAF.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Ons het tans die eer om <span class="sc">Deel</span> I van ons versameling van Boesman-Stories die geëerde<a id="xd29e407"></a> Publiek aan te bied, met die hoop dat ons val in die arms van billike beoordelaars. -Want om so ’n versameling bijeen te bring vereis meer geriewe as waaroor ons tans -beskik. Ons kan slegs aanbied wat opoffering, tijd en geduld ons in die hande gestel -het, daar ’n ieder oortuig is dat goeie Boesman-storievertellers reeds baie uitgedun -is. -</p> -<p>As kind het ons vir die eerste maal in 1870 met Wilde Boesmans kennis gemaak; want -dit was in daardie tijd dat ons met ons vader ’n reis deur dele van Namakwaland, deur -Boesmanland en die Hantam onderneem het. Saands, en ook gedurende die dag, het baie -van die oudjies bij ons wavuur kom aansit om te gesels. Daar was toe nog baie van -hulle wat net van die jag op die ope gronde geleef het. Vir ’n geringe vergoeding -was hulle te gewillig om aan die kleinbasie stories te vertel wat ons met ope mond -en ore ingedrink het. -</p> -<p>In 1876 tot 1878 het ons met opmeting van gronde verskeie Boesman-veewagters in die -Karoo ontmoet; dog dit was nie voor twee jaar later dat ons regtig die saak in groter -erns opgeneem het nie. Want dit was in 1880 tot 1883 dat ons ’n Landmeterskantoor -op die dorp Calvinia geopen het. Die opmetings van gronde het ons weer terug na Boesmanland -en Agter-Hantam gevoer, alwaar ons baie geleentheid gekrij het om aantekeninge te -maak. -<span class="pagenum">[<a id="xd29e412" href="#xd29e412">II</a>]</span></p> -<p>Aangesien die Boesmans nie as ’n georganiseerde nasie leef nie—sonder burgerlike of -kerklike ontwikkeling—, is dit maklik te verstaan dat hulle oorleweringe uiteenlopend -is. Om hierdie rede kan ook nie verwag word dat hul hulle stories presies eners sal -vertel nie. So sal ons baie lesers vind wat sal sê: “Ek het die Stories, soos hier -neergeskrijwe, anders hoor vertel.” Met dit voor ons, het ons ’n Storie net so neergeskrijwe -as ’n Boesman ons dit op sij gebrekkige manier vertel het. Vind ons dan later ’n goeie -verteller, dan herhaal ons die Stories aan hom en vra hom wat hij daarvan afweet. -Dit het ons geluk ’n paar uitstekende vertellers langs die Hartbees- en Hantamriviere -te ontmoet, en wat ons hier meedeel is mees die vrug wat ons bij hulle kon insamel. -Sommige van hulle was met die Kalaharie goed bekend. -</p> -<p>Ons behandel in hierdie Eerste Deeltjie verhale omtrent die Boesman-Godeleer (Mitologie) -en enige Sprokies (Legendes). Om die leser nie daarmee te verveel nie, gee ons vereers -20 Stories. Dan hoop ons in <span class="sc">Deel</span> II “Diere-Stories,” soos deur Boesmans vertel, mee te deel. <span class="sc">Deel</span> III sal ander vertellings behels. Ons stel ons dus voor om, net soos met die “Diere-Stories” -deur Hotnots, 60 sulke verhale te gee—dan sal die publiek al taamlik moeg van ons -wees. -</p> -<p>Uit die Boesmanversameling sal dit duidelik blijk dat daar wel deeglik digterlike -sin en verhewenheid van gedagtes in sekere mate bij die Boesmans bestaan. Sommige -dinkbeelde is treffend in woorde uitgedruk; so sê ’n Boesman b.v. eens aan ons: “Baas, -watter nuws bring jij <span class="pagenum">[<a id="xd29e424" href="#xd29e424">III</a>]</span>vir ons? Goeie en slegte tijding is nes die wind wat van vér af kom—dit bring die -heerlike en slegte geure met hom saam.” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>So ver ons uit die verhale opmaak, bestaan onder die Boesmans geen bepaalde, uitgewerkte -stelsel van godsdiensopvatting nie. Dit kan ook nie anders nie; want onder hulle bestaan -geen erkende priesterstand nie. Iedereen het sij eie begrip oor die mag van goeie -en slegte geeste. Hulle glo dat daar eers ’n flouw lig bestaan het voor die Son gekom -het. Die ougeslag of voorgeslag kon hul verander net soos hulle wou. Die Son, Maan -en Sterre word tesame met die Hotnotsgod (’n sprinkhaansoort) vereer. Die bestaan -van dinkbeeldige Diere (Geeste) word erken en hulde toegebring. So word reën deur -die Reënbees gemaak, fonteinwaters deur die groot Waterslang met die steen op sij -kop, wind word deur ’n Voël gemaak, ens. Hulle glo in ’n opstanding van die afgestorwene, -en glo dat die dood later deur ’n Haas in die wêreld gekom het. Hulle begrip van opstanding -ontleen hul aan die Maan, wat ieder maand sterf en weer herleef. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Met die skrijwe van hierdie “Boesman-Stories” het ons die gedagtes van die Boesmans -in ons eie woorde vertolk; want as daar ’n nasie is wat omslagtig in sij manier van -vertel is, dan is dit seker ’n Boesman: hij kan een en dieselfde ding oor en oor herhaal, -wat vir die wetenskaplike ondersoeker van belang mag wees, maar voorwaar glad nie -vir gewone lesers nie. Daarom het ons ’n eenvoudige taal gekies om die Stories in -te vertel. -<span class="pagenum">[<a id="xd29e434" href="#xd29e434">IV</a>]</span></p> -<p>In Europa en Amerika word tot nog vrugtelose pogings aangewend om gewilde en ingrijpende -“Diere-Stories” te skrijwe; hier in Suidafrika het die Hotnots en Boesmans dié reeds -vir ons eeuwe gelede uitgewerk. Al wat ons te doen het, is om die rijk oes in te samel. -Maar in plaas van dit te doen, is dit ou nuws vir ons, en so nou en dan verskijn daar -’n Storie in ’n koerant of tijdskrif, terwijl die gros aan die golwe van verslindende -Tijd oorgelaat word om spoedig die versluierde diepte in te stort. Waarvoor ons nageslag -ons nie “dankie” sal sê nie. -</p> -<p class="signed"><i>DIE SKRIJWER.</i> -</p> -<p class="signed"><span class="sc">Hendrina</span>, -<br><span class="indentxd29e444"></span><i>via</i> Estantia-Stasie, <abbr title="Transvaal">Tvl.</abbr>, -<br><span class="indentxd29e450"></span>21 Aug. 1918. -<span class="pagenum">[<a id="xd29e452" href="#xd29e452">V</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div class="div1 section"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">Die Koningin van Skeba.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Die Egiptiese Koningin Hatshepsu het meer as 1,500 jaar voor die geboorte van Christus -regeer. Sij het ’n gesantskap met skepe na die Landpunt (Skeba) gestuur om daar skatte -te gaan haal om ’n tempel vir haar god Amon-Ra te bouw. Die skepe het drie jaar weggeblij -en het goud, edelgesteente en speserije gebring. Die Koningin van daardie land het -self oor land gekom en nog meer skatte saamgebring. Hatshepsu het die tempel toe te -Deir-el-Bahri nabij Tebe in Egipte gebouw. Ter ere van die optog van die Koningin -van Skeba het Hatshepsu ’n tekening in die tempel laat afskilder en dit is vandag -nog te sien. As jij eendag die geluk het om dié tempel te besoek, let op na die postuur -en kleredrag, na die klein handjies en voetjies, die plat neus en kroeshare van die -Koningin van Skeba. En wie sal nie sê nie: “Dis ’n uitgeknipte Boesmanmeid”? -</p> -<p>Hatshepsu het begin te regeer in 1552 voor die geboorte van Christus en Salomo in -977 voor die geboorte van Christus, dus was die Koningin wat Salomo besoek het, ’n -ander persoon. -<span class="pagenum">[<a id="pb3" href="#pb3">3</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div id="ch1" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e170">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 1.</h2> -<h2 class="main">Hoe Boesmans Stories vertel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Hierdie verhaal is nie juis ’n Boesmanstorie nie; maar ons kan die Stories -beter vat as ons met die omgewing, en die omstandighede waaronder hulle vertel word, -bekend is. In hierdie geval verbeel ons ons dat ons met ons ouers en die vee daar -vèr in Boesmanland in die trekveld langs ’n kolk water is. Ons trek bestaan uit ’n -tentwa, waarnaas ’n groot gerieflike matjiesgoedhuis staan. Die huis lijk net soos -’n groot miershoop van 8 of 10 voet hoog, die geboë raamwerk is met matjiesgoed-matte -oordek. In die dag is die huis lekker koel; as dit <span class="corr" id="xd29e467" title="Bron: reen">reën</span> dan swel die matjiesgoed en word potdig.</i> -</p> -<p>Kort voor sononder roep ons pa: “Toe kinders, daar kom die vee werf-toe, loop help -met die boklammers!” -</p> -<p>Dit was glad nie nodig om dit aan ons te sê nie; want ons is reeds op ’n draf na die -vee se lêplek toe. ’n Bok is mos ’n snaakse dier—die ma hou haar onnosel asof sij -nie haar eie lam ken nie. So hol sij van een lam na die ander, en die lammers weer -hol van een ooi na die ander—en moenie praat van die gebler wat intussen plaasvind -nie. Ons outa Bamboes maak nooit met ’n lammetjie fout nie—daarvoor is hij te oplettend; -en as ons nog abuis het, dan grijp hij die lam uit ons hande en sê: “Maskas, basie, -julle sien dan al aande die lammers en julle ken hulle dan nog nie? Is julle dan net -so dom as die bokke?” -<span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4">4</a>]</span></p> -<p>Outa Bamboes se ou meid is ook bij, en so neem dit nie te lank nie of ieder lam het -sij moeder, en ons stap gesels-gesels terug na die wa toe. -</p> -<p>Nou begin ou Bamboes bij ons te pamperlang en sê: “Toe, mij basies, toe tog, as-jou-blief -vra tog aan die oubaas om vir julle outa en ouaia ’n stukkie twak te au” (gee). -</p> -<p>Ons hol dan vooruit wa-toe en vra vir pa, wat net van die beeste af kom, net soos -outa ons dit voorgesê het. -</p> -<p>Waarop pa antwoord: “Is dit al weer so? Sê julle vir ou Bamboes en sij oumeid, die -tabak groei nie op mij rug nie. Hulle moet stadig, stadig, die tabak is amper op.” -</p> -<p>Maar tog, pa gee vir ieder ’n span tabak en sluit die tabakrol weer in die wakis toe. -</p> -<p>Blijhartig hol ons die twee oudjies ingemoet en oorhandig die kosbaarheid aan hulle. -Dadelik is daar ’n gesoek na die ou knipmes, ieder snij ’n slaaitjie (pruimpie) af, -wat verder aan die sorg van hulle kieste toevertrouw word. Die owerige word nou nes -goud bewaar. Hierop sê ou Bamboes: “Wag nou, mij basies, nou sal ek vir julle weer -gaan vertel van die gedoentes wat die ouvolk gehad het.” -</p> -<p>Hulle twee stap saam na die kookskerm toe, wat net ’n paar treë van die matjiesgoedhuis -afstaan. Ons gaan om die vuur op ons houtblokke en veldstoeltjies sit; outa en sij -oumeid skuif elk ’n klip onder hulle in en plak hul daarop neer. Ons ouers sit binne -om ’n tafeltjie met ander reisigers gesels. Nou is ons net in ons glorie. -</p> -<p>Die kookskerm is ’n ronde kraaltjie met ’n heining van bossies om. Bo is dit oop, -sodat ons die sterre deur <span class="pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5">5</a>]</span>die opstijgende hitte kan sien dans; tussen ons flikker die gesellige aandvuurtjie. -</p> -<p>Ons word al ongeduldig dat outa Bamboes so ’n lank tijd gebruik om die pruimpie op -sij regte plek in sij kieste te plaas, daarom maan ons hom uit die staanspoor: “Toe -dan, outa, vertel ons die Stories wat jij ons belowe het.” -</p> -<p>Dan val hij weg: “Mij basies en nonnies, nou gaan ek julle van hoeka (lankal) se dinge -vertel. In daardie dae het die witmense nog nie in hierdie land gewoon nie. Om julle -die waarheid te sê: Ek weet nie of daar toe al witmense gewees het nie; want die vandag -se Boesmans hulle ouers se ouers se ouers was toe nog nie daar nie. Die Son, die Maan -en die Sterre het toe maar eers in daardie dae gekom. Nou moet julle weet: Dis nie -van gister en eergister se dinge wat ek julle gaan vertel nie. Ek praat van die donker -dae.…” -</p> -<p>Hier val een van ons die ou in die rede en vra: “Maar, outa, wanneer het die Son, -die Maan en die Sterre dan gekom?” -</p> -<p>Gouw was die antwoord daar: “Wag nou, mij basie, ek sal julle aanstonds in die gouwheid -alles vertel. Wag tot ek daar kom. Julle moet reken dat ek nie soveel tonge as tande -het om alles tegelijk te kan vertel nie—julle moet mij tijd gee. Ja, in daardie dae -het glad ’n ander soort Boesmans gelewe as nou. Dit was vir hulle maar net ’n oogknip -se werk om hulle in diere te verander. Daarom is baie van die diere, wat julle nou -nog sien, niks anders as daardie ou Boesmans van daardie tijd nie—hulle loop nou in -gedaantes van diere rond.” -<span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6">6</a>]</span></p> -<p>Hier las die ouaia ’n woordjie in en sê: “Mij basies en nonnies, julle moet verstaan, -die ou Boesmans het toe baie meer hulle kinders moes oppas as nou, anders vang daardie -ou toornaars gouw-gouw die kinders. Hulle was nie so slim as ons mense vandag is nie; -maar die goeters kon so gevaarlik getoor het.” -</p> -<p>Ou Bamboes vat weer die woord en vertel: “Ja, in daardie dae sien jij misskien ’n -mens staan, jij loop soontoe. As jij daar kom, staan daar ’n boom vol heerlike vrugte -en die man is skoonveld-weg. As jij van die vrugte wil pluk, dan weg is daardie boom, -en dan kijk jij in die tande van ’n Leeuw. Nou stap jij bang-bang agteruit, agteruit, -om weg van daardie gevaarlike ding te kom. Hij verander hom meteens in ’n Springbok, -wat dan plesierig rondom jou kom staan pronk. Meteens is hij ’n Hasie, wat ewe lief -in jouw arms kom sit om jouw hande te lek. So het die ougeslag gemaak, net soos hulle -lekker krij—die een dag is hulle dit en die ander dag weer iets anders. Hulle was -toe net plesierig en vol pret.” -</p> -<p>Uit korswil vra een van ons: “En, outa, het daardie ouvolk dan ook streepkoppe en -peperkorreltjies-hare gehad, net soos julle vandag het?” -</p> -<p>Ons kinders lag, ou Bamboes gee ’n gebroke laggie; maar ouaia bestraf en sê: “Kijk -nou, kijk nou, hoe spot die diesvolk se kinders met ons peperkorrels en streepkoppe.” -</p> -<p>Ou Bamboes pak weer die woord en vervolg: “Julle sê dis nie lekker dae daardie nie; -wel ek sê: Gevaarlik of nie gevaarlik nie, trawal of nie trawal nie, traak mij of -<span class="pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7">7</a>]</span>traak mij nie—dis algaar dinge voor ons tijd, waarmee ons nou niks te doen het nie. -Wil julle mij kom vertel dat die Visse in die koue water dit swaarder het as die koggelmander -op die warm sand? Of dat die Skilpad in die reën op die grond dit natter krij as die -Voëls daarbo tussen die nat takke? Nee, dis hulle geaardheid, en hulle is tevrede -daarmee.” -</p> -<p>Nou begin outa ons een Storie na die ander te vertel. Nou en dan las die ouaia ’n -woord tussen in en het baie te vertel wat haar ma, haar ouma, haar tantes en ander -ou meide haar vertel het. Haar Stories is net so mooi en net so boeiend as dié van -outa; want sommige Boesmanmeide is net sulke uitstekende storievertellers as hulle -mans. -</p> -<p>Dis wonderlik hoe na ’n Boesman aan die vuur kan sit sonder dat die hitte hom skroei. -Die lekkerste sit van hom is as die rook so onder sij ken in speel: hij draai dan -met ’n kreun en steun die kop opsij na die kant vanwaar die wind kom en hij kom klaar. -Sij oë traan nie van rook nie. -</p> -<p>As hij uitroep: “hiert!” dan weet ons dat ’n rooi jagspinnekop tussen ons deur ’n -S maak. Ons spring op en roep uit: “Waar’s hij, waar’s hij?” maar die Boesmans blij -bedaard sit. As ’n Skerpioen uit ’n dik stomp kruip, dan vat hij ’n stomp vuur en -druk dit daarmee sonder erg dood. Die ander Goggas trap hij eenvoudig met sij strijkijstervoet -dood. En die Wipmiertjies, wat teen sij bene op hardloop? Ag nee, dis maar niks nie!—hij -klap hul met die hand dood. Verder sit hij perdgerus en steur hom aan niks nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8">8</a>]</span></p> -<p>Bij hierdie tijd hoor ons pa uit die matjiesgoedhuis roep: “Ou Bamboes, ek hoor die -Skape bler, hulle trek, toe loop keer hulle weer terug lêplek-toe.” En tot ons roep -hij: “Toe kinders, bring die waswater en kom was, ons wag om te eet!” -</p> -<p>Na die ete word die Boeke gevat, en daarna gaan ons bed-toe, met die soet voorsmaak -om môreaand weer met die lammertjies te help en om daarna weer Stories te hoor; want -thuis op die plaas is dit neusie verbij met ons, dan is ons met iets anders besig. -<span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11">11</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e179">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 2.</h2> -<h2 class="main">Nag en Duisternis en hulle drie Dogters.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Uit hierdie Storie blijk dit dat die Boesmans wel deeglik oortuig is dat -alles uit Duisternis gebore is: dit was eers aand gewees en toe môre gewees. Die outa -wat ons die Stories vertel het, het altijd die Boesmanwoorde</i> <span class="sc">’Ga</span> <i>en</i> <span class="sc">’Gagen</span> <i>in plaas van</i> <span class="sc">nag</span> <i>en</i> <span class="sc">duisternis</span> <i>gebruik. En die Hotnotsgod het hij op sij Boesmans</i> <span class="sc">’Kaggen</span> <i>genoem</i>. -</p> -<p>In die ou dae was daar net ’n skemering—net soos op ’n donker onweersdag. Dit was -koud, en die Son, Maan en Sterre het toe nog nie geskijn nie. Ou <span class="sc">’Ga</span> (nag) en sij ou vrouw <span class="sc">’Gagen</span> (duisternis) het in ’n klipspelonk gewoon. Hulle het nie seuns gehad nie, maar net -drie dogters. -</p> -<p>Toe die drie meide groot geword het, neem die moeder klein Skilpadjies, haal die vleis -daar uit, boor gaatjies aan die voorpunte van die doppies, gooi daarin klein klippies, -om daarin ’n geraas te maak as die doppies geskud word; sij snoer die doppies in met -’n riempie van Bobiaanvel gemaak en hang die snoer om die nek van haar oudste dogter. -Sij verbied die dogter om die snoer van haar hals af te haal, anders sal die kos in -haar buurte opraak. -</p> -<p>Toe neem die moeder weer klein kalbasdoppies, maak die doppies skoon, gooi daarin -saadjies van bessies, snoer dit in ’n touwtjie van die binnebas van ’n boom gemaak -en hang toe die snoer met klein kalbassies om die nek van haar tweede dogter. Sij -verbied hierdie dogter ook om die snoer <span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12">12</a>]</span>van haar hals af te haal, anders sal die veldkos in haar buurte ook tot niet raak. -</p> -<p>Daarop neem die moeder die ore van Springbokke, slag die buitenste harige vel daarvan -af, neem die binnenste wit pit van die ore en maak daarvan klein blasies, gooi toe -eers daarin droë sand om die sakkies mooi te laat droog. Toe die sakkies droog was, -gooi sij daarin die harde korrels wat in Springbok-oë is, om ’n geraas te maak, rij -die blasies in met ’n touwtjie van Springboksenings gemaak en hang die snoer om die -nek van die jongste dogter, met die gebod om dit nie van haar hals af te haal nie. -</p> -<p>Toe roep die vader en moeder die drie dogters om voor die mense te kom dans om te -sien hoe mooi hulle kan dans en om te luister hoe pragtig die snoere om hulle nekke -raas as die drie meide dans. -</p> -<p>Baie mense het van ver gekom om na die pragtige danse van die drie jongmeide te kijk -en het hulle baie verwonder. Maar die jonkmans was maar versigtig vir die drie meide, -omdat hul die drie dansers as toorhekse beskouw het. Dáároor het die drie hulle nie -erg bekommer nie, want hulle was gelukkig waar hulle was. -</p> -<p>Die Gogga, wat ons die Hotnotsgod, en wat die Boesmans <span class="sc">’Kaggen</span> noem, en wat nes ’n lang, plat Sprinkhaan lijk, wat sij dik voorpote saam hou asof -hij bid—wel, daardie Hotnotsgod het op ’n bossie gesit en het aldag sit en kijk en -luister hoe die drie jongmeide dans. Om beter te kan sien en te luister, verander -hij hom in ’n groot wilde bok en kom toe nader en kijk met nuwsgierige oë na die dansers. -<span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13">13</a>]</span></p> -<p>Die ou vader grijp toe sij pijlkoker en boog en bekruip die groot bok; hij skiet en -skiet, maar elke slag was dit mis. Hij kruip toe weer nader, vat goed korrel en toe -raak hij die bok. Die bok hol ’n entjie weg en val dood—of liewers gesê: hij hou hom -dood. -</p> -<p>Daarop stap die vader en moeder met die dogters nader om die bok af te slag. Na hul -hom afgeslag het, snij die ou die bok in vier kwarte. Hij vat ’n agterkwart en die -vel en dra dié; sij vrouw dra die ander agterkwart en binnegoed; die oudste dogter -vat ’n voorkwart en dra dit; die tweede dogter dra die ander voorkwart, terwijl die -jongste dogter die kop met die rugstring daaraan pak en dra. -</p> -<p>Die kop begin toe met die jongste dogter te praat en vra waarom hulle hom so seer -moet maak. Die kop knip sij oë en steun erg pijnlik. -</p> -<p>Die jongste dogter roep uit: “Pa, die bok se kop leef nog—hoor hoe praat hij met mij -en hoor hoe steun hij!” -</p> -<p>Die ander draers neem dit vir korswil op en steur hul nie aan die praatjies van die -jongste suster nie. -</p> -<p>Weer roep die jongste dogter: “Pa, dis regtig waar, die bok se kop leef nog, hoor -hoe hij praat en steun—kijk hij knip oë.” -</p> -<p>Ook van hierdie gesegdes van die jongste dogter word geen notiesie geneem nie. Die -draers stap voort. -</p> -<p>Maar toe die jongste dogter vir die derde keer roep en sê: “Pa, ek smijt net nou die -bok se kop met rugstring en al weg: hoor hoe praat en kreun hij, en kijk hoe knip -hij sij oë,” toe blij die draers staan om te kijk. En terwijl <span class="pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14">14</a>]</span>hulle blij staan, draai die vier kwarte hulle bo op die koppe van die draers om. Hulle -sit van skrik die vier kwarte op bossies neer om dié nie vol sand te laat word nie. -Elke kwart draai hom weer reg, want die dorings en skerp punte van die takkies steek -hulle. Toe skrik algaar nog meer en staan eenkanttoe. -</p> -<p>Die een agterkant spring toe op en gaan na sij plek aan die rugstring en heg hom daar -vas, toe spring die ander agterkwart ook op en heg hom op sij plek vas; daarop spring -die een voorkwart op en gaan na sij plek aan die rugstring toe; daarop volg die ander -voorkwart en heg hom op sij plek vas; toe kruip die ingewande in die afgeslagte bok; -die bok spring na die vel toe, en die vel vouw hom daarop om die bok, net soos hij -tevore was, en die bok staan weer ewe bedaard die draers te aanskouw. Daarop hol hij -op ’n kort galoppie weg en word daarna weer die Hotnotsgod, wat soos ’n lang, skraal -Sprinkhaan lijk. -</p> -<p>So vind die ou vader en sij gesin uit dat <span class="sc">’Kaggen</span> hulle lelik geflous het. Maar hiermee was dit nie gedaan nie. -</p> -<p>Die Hotnotsgod, na verloop van enige dae, verander drie van sij seuns in drie jonkmans -en hij stuur hul na die drie jongmeide toe. Die drie meide krij net sin in die drie -mooi jongkêrels. En ieder jonkman vat een van die dogters en trouw met haar. -</p> -<p>Hulle maak toe hutte van bossies en gaan daarin woon; want daar was volop Wild en -veldkos—net soos hulle ma hulle voorspel het—, solank die drie dogters die snoere -om hulle nekke dra. -<span class="pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15">15</a>]</span></p> -<p>Daar het toe ook baie ander Boesmans kom woon, wat op die Wild en veldkos kom jag -maak het. So het daardie plek net ’n plek van plesier geword. -</p> -<p>Sonder om te twis, het hul daar in vrede saam gewoon; want kos en al die nodige was -daar volop; plesier en pret het daar nie ontbreek nie, en wat wil hulle meer hê? In -een woord, dit was daar ’n lui-lekker land. -<span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19">19</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch3" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e188">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 3.</h2> -<h2 class="main">Die Berge is die oudste Dogter.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel omtrent die ontstaan van Berge. Die -verteller het die oudste suster altijd</i> <span class="sc">’Kou</span> <i>genoem, wat berg in die Boesmantaal beteken</i>. -</p> -<p><span class="sc">’Kou</span>, die oudste Dogter, en haar man, die seun van die Hotnotsgod, het vir hulle hutte -van bossies gemaak en daarin gewoon. Sij het nooit die snoer van Skilpaddoppies van -haar hals afgehaal nie; so was daar baie Skilpaaie, en sij kon net soveel vang om -te eet as sij wil. Sij word toe so gek na Skilpadvleis dat sij glad geen lus vir ander -kos krij nie—sij wou net Skilpadvleis eet en niks anders nie. -</p> -<p>Maar ’n Skilpad is ’n diertjie wat stadig loop en lui is—so het <span class="sc">’Kou</span> ook stadig en lui geword. As sij vir haarself gaan Skilpaaie daar nabij in die veld -haal, dan neem dit amper die hele dag vir haar om die kort entjie daarheen en terug -af te stap. Sij doen toe niks meer vir haar man en kind nie. Die man het eers met -haar daaroor geraas en toe geslaan; maar hij kon net so goed met ’n Skilpad, of die -klippies wat in die Skilpaddoppies was, geraas het. Die man moes toe voortaan maar -alles self alleen doen—ja, hij moes selfs gaan om vir haar Skilpaaie te vang. -</p> -<p>Hij het altijd gaan jag en veldkos gaan haal, waarvan hij en die kind gelewe het; -want hulle twee wou nie Skilpadvleis alleen eet nie, uit vrees dat hulle ook net so -lui as <span class="sc">’Kou</span> sou word. -<span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20">20</a>]</span></p> -<p>Een dag was die man weg veld-toe om te gaan jag, toe kom daar ’n Bobiaan en vra aan -die kind, waar sij ma is, want hij wil die riempie hê waarmee die Skilpaddoppies om -haar nek ingesnoer is. -</p> -<p>Die kind wou nie vertel waar sij ma is nie, so sê die Bobiaan aan die kind dat hij -daardie riempie wil hê, want dit was gemaak van die vel van sij broer, en sê dat hij -die volgende dag weer sou kom en dan sou hij die riempie van <span class="sc">’Kou</span> haar nek met geweld kom afpluk. -</p> -<p>Toe die man thuis kom, vertel die kind aan hom hoe brutaal die Bobiaan was, en smeek -sij pa om tog die ander dag nie veld-toe te gaan nie, maar thuis te blij. -</p> -<p>Die volgende dag kom die Bobiaan net soos hij gesê het, en hij herhaal sij eis; dog -die man grijp na sij pijl en boog en dreig om die Bobiaan te skiet as hij nie op die -daad weggaan nie. -</p> -<p>Die Bobiaan, wat ook een van die ougeslag se mense was, sê dat hij sal loop, maar -waarskuw <span class="sc">’Kou</span> dat hij die volgende dag met ’n kommando van sij broers sou kom om die riempie te -haal, en dan sal hulle die hutte meteens flenters breek. Daarop stap hij brom-brom -weg. -</p> -<p>Die man gaan toe gouw veld-toe om kos in die huis te bring en hij maak hom gereed -vir die aanval op die volgende dag. -</p> -<p>Net soos hij gesê het, kom die Bobiaan die volgende dag met ’n groot geselskap van -sij famielie. -</p> -<p></p> -<div class="figure d1p021width"><img src="images/d1p021.png" alt="" width="720" height="487"></div><p> -</p> -<p>Die Hotnotsgod, die vader van die man, sit die speletjies bedaard aan te kijk. Hij -verander die man, wat sij seun is, in ’n groot Voël, en die kind verander hij in die -<span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23">23</a>]</span>Weerklank, of Echo. Die Voël vlie op en maak ’n groot wind met sij vlerke, sodat daar -’n dik stof kom en die Weerklank maak ’n groot geraas. Toe die Voël in die rondte -warrel, ontstaan daar ’n vreeslike warrelwind, wat klippers en stukke hout rondsmijt. -Hier krij ’n Bobiaan ’n slag met ’n klip teen die kop, daar ’n ander ’n houw met ’n -stuk hout, en die sand en stof dwarrel so verskriklik in die oë van die Bobiane dat -hulle verplig was om uitmekaar te spat en op vlug te gaan. In hulle vlug, daar vér -vandaan, roep hulle uit: “Wag maar, ons sal <span class="sc">’Kou</span> nooit met rus laat nie—op haar graf sal ons rondstap en die klippe daarvan sal ons -gedurig omkrap en omrol.” Maar in ieder geval stap hulle skel-skel voort. -</p> -<p>Maar <span class="sc">’Kou</span> het bij die dag luier en luier geword: sij raak toe in slaap, en sij slaap, slaap, -slaap tot vandag toe nog. Sij het in haar slaap in ’n groot berg verander, om nooit -weer wakker te word nie. -</p> -<p>Toe die Bobiane sien hoe <span class="sc">’Kou</span> in berge verander het, was hulle net blij, en uit weerwraak gaan hulle daar op die -berge rinkink; want hulle het <span class="sc">’Kou</span> mos gesweer dat hul haar graf nie met rus sou laat nie en het haar voorspel dat hulle -die klippe van haar graf gedurig sou omkeer en rondrol. En hulle maak vandag nog so -en sal so maak tot solank as daar nog ’n Bobiaan te vinde is om klippe om te rol. -</p> -<p><span class="sc">’Kou</span>, die berge, is nie dood nie, maar rus in ’n ewige slaap. -<span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27">27</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch4" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e197">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 4.</h2> -<h2 class="main">Die Wind en die Windvoël.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel dat die Wind die gedaante van ’n Voël -aangeneem het en nou in ’n gat in die berge woon. Ook word die menslike Gees as Wind -voorgestel: Dieselfde geloof het die Kaffers ook, wat Wind en Geest met die een woord -I-moya uitdruk.</i> -</p> -<p><span class="sc">’Kou</span>, die oudste van die drie Dogters, is in Berge verander geword; haar man, die seun -van die Hotnotsgod, is in ’n Voël, of Windvoël vervorm geword. Hij het toe in ’n gat -in ’n klipkrans in die berge gaan woon. Dis niemand geraai om nabij die gat waarin -die Wind woon, te gaan nie. In dié gat is ’n groot gedruis. Sodra iemand nabij die -gat kom, dan waai daaruit ’n geweldige Wind, wat daardie een teen die grond smijt, -om sij oë met sand en stof te vul. Of anders dwarrel die Warrelwind daardie een op, -op, op in die lug, dra hom vér weg en laat hom bo uit die lug val. Dan gaan die kwaadgemaakte -Wind rond en waai al die hutte waarin die ander mense woon, aan flenters en voer die -bossies, matte of velle daarvan vér weg dat die eienaars dit nie gouw weer kan krij -nie. So pas op! om die Wind nie kwaad te maak nie, of om te nabij sij huis te gaan -nie. -</p> -<p>Maar die Wind was eers ’n mens, ’n man uit die ougeslag. Hij het eers op sij voete -rondgeloop net soos die ander mense; toe was hij stil en het met hulle saam gespeel -<span class="pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28">28</a>]</span>en gejag. Hij het met kieries en klippe gegooi, of hij het met pijl en boog geskiet. -Hij het gesing en gedans nes die ander mense. -</p> -<p>Maar toe hij ’n Voël geword het, het hij nie meer geloop nie, maar het net gevlie -om sij kos te soek. -</p> -<p>As hij stadig met sij vlerke klap, dan blaas die wind saggies; as hij vinniger klap, -dan waai die wind sterk; maar as die Voël hom op die grond gaan plat gooi, om met -sij voete te skop en krap en dan met sij vlerke woes die sand en stof opklop, dan -trek die banke stof, die bome buig en kraak, en die lugstroom smijt alles omver waarmee -dit in aanraking kom. Die Boesmans sê: Die Wind waai sterk as die Voël sit. -</p> -<p>Wil die Voël ’n warrelwind laat opkom, dan staan hij met sij pote op die grond, krap -die grond los en draai vinnig met sij oop vlerke in die rondte. Dan kan ’n mens ’n -pilaar stof in die lug sien optrek en ronddraai. -</p> -<p>As die mense die Voël kwaad gemaak het, dan klap hij vir dae agtereen met sij vlerke -om die wind ver oor berge, vlaktes en seewaters te stuur. Maar het die mense hom met -rus gelaat, dan keer hij terug na die gat waar hij woon en gaan daarin slaap tot iemand -hom weer moveer, of kom skrik maak. So pas op! Moenie die Wind skrik maak nie. -</p> -<p>Die Windvoël stuur ook sij wind tot binne in die mense en diere. Neem hij die wind -van die mense en diere weg, dan sterf so-een, en dan sal daar nooit weer asem in die -mond en neus van daar die een kom nie. Die Wind is die Gees wat in die mense woon. -<span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29">29</a>]</span></p> -<p>Iemand moet oppas dat hij nooit die naam van die Voël noem nie—vernaamlik as die Voël -nabij is; want die Voël wil nie dat iemand somaar sleg van hom moet praat nie. -</p> -<p>So was daar eendag twee opgegroeide kinders wat oor die Voël sit en gesels het. Die -Voël kom daar nabij sit en luister na alles. Een van hulle sien die Voël sit, hij -vat sij boog en skiet na die Voël. Die ander vat ’n kierie en klippe en gooi na die -Voël. Dog geeneen van hulle kon die Windvoël raak nie. Die Voël blij sit tot hulle -ophou om oor hom te gesels, en toe eers vlie hij uit sij eie weg. -</p> -<p>Maar wat gebeur toe daarop? -</p> -<p>Die Windvoël laat toe eers ’n donker stof in die verte aankom. Daardie stof peil reguit -na daardie twee kinders toe. Die warrelwind grijp die twee, laat hul eers op hulle -koppe staan en draai hul nes tolle in die rondte. Daarop los die Wind hulle, waarop -die twee die vlug neem. Die Wind agtervolg hul en drijf hul met woede voort. Hulle -vlug agter bome in; maar die Wind breek die boomtakke bo hulle koppe, sodat hulle -lewe in gevaar kom. So moet hulle weer vlug en skuiling agter rotse gaan soek. Maar -toe waai die Wind om die rotse heen en smijt sand en klippies in hulle gesigte. Dus -moes hulle weer vlug. Hulle hol toe na ’n klipspelonk, en dit geluk hul toe om daarin -te kruip. Maar die Wind waai so geweldig in die klipgrot dat die twee nouwliks hulle -asem kon krij—hulle dwing toe net om te versmoor. -</p> -<p>Die twee moeders sien toe dat hulle twee kinders in groot gevaar verkeer en weet somaar -dat die kinders die <span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30">30</a>]</span>Wind kwaad gemaak het. Hulle neem bossies wat ’n aangename ruik gee as dit gebrand -word, en hulle brand dié; ook neem hulle fijn boegoe en strooi dit in die Wind, wat -net waai in die rigting van die kinders en wat nie waai waar die ander mense staan -en sit nie. Die Wind krij toe die aangename ruik en bedaar. Ook het die moeders deur -sing en musiek die Wind weet te kalmeer en in ’n aangename stemming te bring. -</p> -<p>En toe eers kon die kinders uit die klipgrot kom. -</p> -<p>Daarop het hulle moeders hulle vertel dat die Wind net soos ’n Hond is: noem jij sij -naam, dan luister hij: praat jij mooi met die Hond, dan kwispel hij met sij stert. -Maar spreek jij daardie Hond kwaai aan en gooi jij hom met klippe, of slaan hom, dan -knor hij en vlie jou in. -</p> -<p>Van toe af weet die mense om nie roekloos met die Wind om te gaan nie en om hom te -respekteer. -<span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33">33</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch5" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e206">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 5.</h2> -<h2 class="main">Die Weerklank, of Echo.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word die Weerklank voorgestel as ’n Gees wat mense bedrieg, -bespot en weglok.</i> -</p> -<p>Die Weerklank, of Echo, is die dogter van die Berge—haar pa is die Wind, wat deur -sij dogter spreek. Sij is ’n spotter, wat van korswil nooit moeg word nie. Die een -wat sij uitkoggel, sal moeg en kwaad word, maar die Weerklank nooit nie! Hoe meer -iemand lag of huil, sing of skel, hoe mooier dit vir haar is. Sonder een woord uit -te laat, sê sij as sij alleen is, alles na wat ’n ander uiter. -</p> -<p>Sij woon daar bij haar ma in die berge: in die diep klowe waar klipkranse en afgronde -is, daar is sij altijd te vinde. Ofskoon sij lank kan stilblij en nooit uit haar eie -gesels nie, slaap sij nooit nie; want roep iemand, dan gee sij dadelik antwoord; sij -is altijd wakker. -</p> -<p>Die man wat eerste Musiek uitgevind het, se naam is Speelman. Hij het vir hom verskillende -trompetters van Wildhorings gemaak. Van fluitjiesriet het hij fluite gemaak. Snaarinstrumente -het hij van snare van Wildderms gemaak. Selfs ’n tamboer het nie makeer nie: hij het -’n pot geneem en het daaroor ’n Springbokvel getrek waarvan die hare afgemaak was. -Speelman kon o, so mooi sing en speel. Daarom het hij iemand gesoek wat ook net so -pragtig kan sing en speel as hij; maar hij kon die persoon nie vind nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34">34</a>]</span></p> -<p>Die mense vertel hom toe dat daar in die klowe so ’n mooi jongmeid woon, wat net so -mooi kan sing en speel. Haar naam is Weerklank—ander noem haar Echo. -</p> -<p>Speelman stap toe na daardie klowe in die <span class="corr" id="xd29e715" title="Bron: werge">berge</span> toe. Hij begin op sij wildhoring te blaas, en toe hij antwoord krij, begin hij te -sing. Was hij nie verwonderd nie toe hij hoor dat Echo nog mooier as hij kan sing? -Want ’n weerklank klink altijd mooier as die stem wat dit weerkaats. -</p> -<p>Hij roep: “Waar is jij!” -</p> -<p>Die antwoord kom: “Waar is jij?” -</p> -<p>Hij antwoord: “Hier is ek; kom jij hiernatoe!” -</p> -<p>Die Echo roep: “Hier is ek; kom jij hiernatoe!” -</p> -<p>Speelman staan op en loop daarnatoe. Onderwijl speel hij op sij ramkie. Maar toe hij -nader bij die plek kom, toe verplaas die klank haar en gee antwoord van glad ’n ander -krans af. Die musiek van die Weerklank was vir hom te mooi. -</p> -<p>Hij roep: “Waarheen loop jij nou? Wag, ek kom na jou toe!” -</p> -<p>Sij roep: “Waarheen loop jij nou? Wag, ek kom na jou toe!” -</p> -<p>Hij gaan sit en wag en hou aan sing en speel. Maar nou hoor Speelman dat die stem -van meer as een plek kom. Dit maak hom nog meer nuwsgierig en ongeduldig. En wat nog -meer sij nuwsgierigheid en geduld op die proef stel, is dat die stemme glad nie nader -kom nie, maar blij waar dit is. -</p> -<p>Nou weet hij glad nie hoe hij dit het nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35">35</a>]</span></p> -<p></p> -<div class="figure d1p035width"><img src="images/d1p035.png" alt="" width="720" height="458"></div><p> -<span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36">36</a>]</span></p> -<p>Hij begin toe agter die lokstemme aan te stap. Hoe nader hij kom, hoe verder uitmekaar -die stemme gaan—dan hoor hij een stem, dan twee, dan drie en dan meer. Hij gee nie -moed op nie en hou aan stap. Hij dwaal toe so ver weg tussen die klowe en gebergtes -dat hij eindelik in die gramadoelas<a class="noteref" id="xd29e736src" href="#xd29e736">1</a> te lande kom om daar te verdwaal. -</p> -<p>Wel, in sulke gramadoelas het Speelman te lande gekom. Stemme ontbreek nou nie. Die -Echo laat haar steeds hoor; maar aan die gebrul van Leeuws, gehuil van Wolwe, getjank -van Jakhalse en geblaf van Bobiane ontbreek dit nie—om nie eens van die gehoehoe van -Uile te praat nie. -</p> -<p>Toe, vir die eerste maal, gevoel Speelman hom in ’n benarde toestand. Hij maak toe -plan om terug te keer. -</p> -<p>Maar watter kant toe nou? -</p> -<p>Hij het toe begin te dwaal en verdwaal. Die eerste wat hom teëkom, was ’n trop Bobiane. -Die ou voorman van hulle vra aan Speelman wat hij daar op hulle veld kom soek. Die -Bobiaanwijfies roep uit: “Snij sij bene af en gee dié aan ons, dat ons ook kan regop -loop.” Die Bobiaankinders roep uit: “Snij sij kop af, dat ons daarmee bal-bal kan -speel; want dit lijk of dit nie kan breek nie.” -</p> -<p>Versigtig stap Speelman agteruit tot hij bij ’n boom kom en so gouw as ’n kat klim -hij daarin. Die voormanne van die Bobiane storm die boom; dog Speelman vat sij groot -wildhoring en blaas so hard daarop dat die klowe daarvan weergalm. Die Bobiaankinders -sit ’n keel op, <span class="pagenum">[<a id="pb38" href="#pb38">38</a>]</span>hol weg en skree dat die berge wou vergaan. Die Bobiaanwijfies vlug agter hulle kinders -aan, en al die ander volg en spaander die rant oor. -</p> -<p>Toe klim Speelman uit die boom en vlug. Hij moes toe sij weg baan deur Tiere, Wolwe -en Jakhalse, wat algaar dreig om hom te verskeur. Maar geeneen durf aan hom vat as -hij op sij musiekinstrumente blaas of speel nie. -</p> -<p>Hij was moeg, honger, dors en uitgeput en gaan toe sit en rus; dog ongelukkig val -hij in slaap. Toe hij wakker skrik, het ’n Leeuw hom aan sij toegedraaide karos. Speelman -hou asem op en maak of hij dood is. -</p> -<p>Die Leeuw dra hom toe weg om hom aan sij kinders te gee. Maar die Leeuw word moeg -van dra en gaan toe rus. Hij lê Speelman op die grond neer, maar kijk eers goed of -hij wel regtig dood is. Daarop gaan die Leeuw op ’n kort afstand agter ’n klip staan -en loer om die hoekie of Speelman nie roer nie. Maar Speelman het wel effe sij kop -gedraai om te kijk wat die Leeuw nou wil maak. Die Leeuw kom terug en draai Speelman -se kop weer soos dit gelê het en hij gaan toe weer agter daardie groot rots staan -en loer—want dis die ou gewoonte van Leeuws om soiets te doen om uit te vind of die -een regtig dood is. -</p> -<p>Speelman draai toe sij kop effe, net dat hij met een oog kan sien wat die plan van -die Leeuw is. -</p> -<p>Die Leeuw stap verder en staan weer bo oor ’n rantjie te loer. Hij stap weg, maar -kom dadelik gouw weer terug om te loer. Speelman lê nog stil. Maar toe die Leeuw verdwijn -en so lank nie kom kijk nie, spring Speelman op, klouter ’n steil krans uit en verdwijn -aan die anderkant <span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39">39</a>]</span>van die rantjie. Toe die Leeuw met sij kinders terugkom, was Speelman baie weg. -</p> -<p>Die Leeuw kon die spore van Speelman oor die steil kranse nie volg nie, en so het -Speelman vrijgekom. -</p> -<p>En na lank rondgedwaal te hê, het Speelman sij huis bereik. -</p> -<p>Op hierdie manier het die Weerklank baie mense wat die Echo nie ken nie, verlei en -het hul nes blinde laat ronddwaal en verdwaal tot iemand die verdwaaldes weer tereg -help. -<span class="pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43">43</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd29e736" href="#xd29e736src">1</a></span> Die woord gramadoelas is ’n Afrikaanse woord, wat beteken ’n aaneengeskakelde, woeste -en onbewoonde gebergte, waar ’n mens net sien koppe, rante, klowe, kranse, afgronde -en houtbosse, wat algaar met ’n blouwkristalhemelgewelf oordek is. <a class="fnarrow" href="#xd29e736src">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -<div id="ch6" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e215">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 6.</h2> -<h2 class="main">Die Vlaktes is die tweede Dogter.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel hoe Grond en die Vlaktes ontstaan het. -Ons ou verteller het die Grond altijd</i> <span class="sc">’Kaun</span> <i>genoem—dis so na as ons die uitspraak kan opskrijwe, want bijna iedere Boesmanwoord -word met ’n klik van die tong uitgespreek, en daarbij kom nog so baie ander klanke, -waarvoor ons a, b, c nie toereikend is nie</i>. -</p> -<p>Die tweede Dogter van <span class="sc">’Ga</span> en <span class="sc">’Gagen</span> het met haar man in hutte van matjiesgoed gemaak, gaan woon; want sij was baie knap -om matte te maak. Die betowerende invloed van die snoer kalbassies wat om haar nek -gehang het, het baie soorte plante en vrugte in haar buurte laat groei; so was daar -baie matjiesgoed om matte van te maak. -</p> -<p>Die snoer van kalbassies het gemaak dat <span class="sc">’Kaun</span>, die tweede Dogter, glad nie lus vir vleis gekrij het nie. Daar om haar heen in die -veld het ’n oorvloed van eetbare veldvrugte en veldwortels gegroei, sodat sij nie -ver hoef te gaan om genoeg kos te krij nie. Dit het haar ook lui gemaak, sodat sij, -nes haar oudste suster, naderhand niks meer wou doen nie. Haar man moes toe ook vir -alles sorg. Hij het aldag gaan jag en het genoeg wildvleis vir hom en hulle kind gebring; -maar vir <span class="sc">’Kaun</span> moes hij altijd net veldkos bring. -</p> -<p>Eendag, toe die man weg was om vir hulle kos te <span class="pagenum">[<a id="pb44" href="#pb44">44</a>]</span>gaan soek, kom daar ’n Boom, wat aan die kind vra waar sij ma, <span class="sc">’Kaun</span>, is. Hij sê dat <span class="sc">’Kaun</span> ’n snoer kalbassies om haar nek dra, waarvan die touwtjie waarmee dit vasgeknoop -is, van die binnenste bas van die stam van sij broer gemaak is, en nou wil die kaal -plek aan die stam vrot en sij broer wil doodgaan. Hij eis die touwtjie om die kaal -plek aan die stam mee te gaan reg dokter. -</p> -<p>Die kind wou nie vertel waar sij ma is nie, toe sê die Boom, wat ook een van die mense -van die ougeslag is, dat hij die volgende dag met ’n hele Houtbos van Bome sal kom -om die touwtjie van <span class="sc">’Kaun</span> haar nek af te skeur. -</p> -<p>Toe die vader thuis kom, vertel die seun alles aan sij pa wat die Boom gesê het, hij -soebat sij pa om tog nie die volgende dag van huis te gaan nie, want sij ma is bang. -</p> -<p>Gouw stap die man weer veld-toe om baie kos vir die volgende dag te gaan haal, sodat -hulle nie nodig sal hê om honger te lij as die Bome hulle op een plek vaskeer nie. -</p> -<p>Die volgende dag kom daar ’n hele Houtbos aan saam met die Boom en hulle stel weer -hulle eis om daardie touwtjie, waarmee die kalbassies om <span class="sc">’Kaun</span> haar nek gebind was, te krij. Die man weier, en die Bome, met ’n groot gedruis, word -net opstandig en maak ’n lawaai. -</p> -<p>Die Hotnotsgod, wat daar nabij aan ’n takkie gesit het, aanskouw en luister na alles -wat daar gebeur. Hij verander toe die man, wat sij eie seun is, in ’n groot Vuur en -die kind verander hij in ’n Opgewing, of Lugspiegeling. Die Bome word toe bang vir -die geweldige vlamme van die Vuur en hulle spaander die veld in. En die Opgewing, -wat bokant die vlamme dans, tesame met die rook, laat die <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45">45</a>]</span>Vuur nog afgrijsliker lijk, sodat die Bome nooit weer oor daardie touwtjie, van die -binnebas gemaak, kom pla het nie. -</p> -<p>In hulle vlug roep die Bome terug dat hulle vir <span class="sc">’Kaun</span> nooit met rus sal laat nie; hulle sal op haar graf kom trap en sal hulle wortels -diep in die graf laat ingroei. -</p> -<p><span class="sc">’Kaun</span> word bij die dag luier en wil niks anders doen as net slaap nie. Sij krij ’n pijn -om haar hals en toe sij wakker skrik van die pijn, het die pitjies en saadjies wat -in die kalbassies is om die geraas te maak, begin te groei en het hulle wortels deur -die hals in die lijf van <span class="sc">’Kaun</span> laat groei. Niemand kon toe hieraan iets meer doen nie, so het <span class="sc">’Kaun</span> aan slaap geraak en het toe in die Vlaktes verander en sij slaap, slaap, slaap vandag -nog voort. En die Bome, tesame met bossies en gras, groei orals oor die Vlaktes; want -hulle het gesê dat hul die graf van <span class="sc">’Kaun</span> nie sal respekteer nie. Daarom is dit tot vandag toe nog dat die wortels van Bome -so graag ’n toegedekte graf binnedring om hulle om die doodsbeendere te vleg. -</p> -<p><span class="sc">’Kaun</span>, die Vlaktes, is nie dood nie, maar sij slaap net; die Bome, bossies en gras groei -daarop en put gedurig krag daaruit; maar heeltemaal dood krij vir die Vlaktes is min! -Solank as daar ’n wêreld sal wees, sal daar Vlaktes wees. En solank as daar Vlaktes -is, sal daar Bome, bossies en gras op groei. -</p> -<p>Gedurig werp die veldgewasse hulle sade op die Gronde, en die sade ontkiem en groei, -net soos die pitjies wat in die kalbassies was, en stuur hulle wortels diep in die -hals van die Aarde, naamlik in die hals van <span class="sc">’Kaun</span>. -<span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49">49</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch7" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e224">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 7.</h2> -<h2 class="main">Die Vuur en die ’NU-Fees.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word die doen en late van Vuur beskrijwe. Ons ou verteller -het die Vuur altijd Danser genoem, omdat ’n vlam sonder ophou aan dans blij. Die instelling -van die ’Nu-Fees word verklaar.</i> -</p> -<p>Die Vuur se naam is Danser; maar sij vrouw, <span class="sc">’Kaun</span>, is in die Vlaktes verander geword. Hij is die seun van die Hotnotsgod en het eers -nes ’n mens rondgeloop, gejag en gespeel. Nou is hij Vuur, wat niemand sal kwaad doen -nie, mits ’n mens van sij lijf af blij en hom nie kwaad maak nie—dan verteer die Vuur -alles. -</p> -<p>Nou nog stap Danser nes ’n mens rond; maar meestal kan ’n mens hom nie sien nie. Want -hij maak ook net soos sij broer, die Wind: hij kruip orals in. Slaan ’n mens klippe -teen mekaar, dan spat daar Vuur uit. Vrijwe ’n mens houtjies teen mekaar, dan ontvlam -die hout. Ook uit die lug kom die Weerlig-Vuur! Ja, die Vuur het ook in mense en diere -ingekruip—al sien ons die Vuur nie in ons of in die diere nie, tog hij is daar. Want -gaan hij uit die mense of diere, dan word hulle vleis koud, hulle sterf en is dood. -</p> -<p>Ook in die plante sit vuur; want as ons vuur maak, dan kom die Vuur wat in die plante -sit, te voorskijn. -<span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50">50</a>]</span></p> -<p>Maar Danser is nog altijd kwaad vir die Bome omdat hul met sij vrouw, die Vlaktes, -baklei het en omdat hul nou nog met hulle wortels in die lijf van sij vrouw vasgroei. -Daarom brand Danser nog altijd die hout van Bome; ook die gras en bossies ontsien -hij nie. -</p> -<p>Wanneer Danser as ’n mens rondstap, dan is daar groot lig en warmte op die plek waar -hij loop. Die ander mense is dan blij om nabij hom te wees. Want in daardie dae het -die Son, Maan en Sterre nog nie geskijn nie, en dit was toe taamlik skemer—net soos -in swaarbewolkte dae wanneer iemand nie goed kan sien nie. Maar Danser se kop het -geblink en het vir hom genoeg lig gegee om orals goed rond te sien. Hij het nooit -oor koue gekla nie. -</p> -<p>Maar hij het ’n slegte humeur gehad en wil glad nie geterg wees nie. Vat iemand aan -hom, dan bijt Danser daardie vrijpostige een. Maar hou ons vrinde met hom, dan blij -hij binne ons om ons warm te maak; ook maak hij ons langs die Vuur warm en gee ons -lig as hij voor ons kom dans en is selfs gewillig om ons kos gaar te maak—dan is hij -ewe plesierig as ons hom genoeg hout gee om mee te baklei—hoe meer hout, hoe plesieriger -is hij. -</p> -<p>Bij ’n seker geleentheid was daar baie Wild en veldkos. Die mense van daardie tijd -het toe ’n groot fees gevier. Daar het baie mense na daardie fees en dans gekom—aan -pret en kos het dit nie ontbreek nie. -</p> -<p>Danser was ook daar; maar aangesien hij nie lig aan sij lijf vertoon het nie, het -niemand hom as die Vuurman herken nie. Maar na hulle ’n rukkie geëet en gedans het, -sê hij dat hij die mense sal leer om vuur te maak. Hij <span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51">51</a>]</span>neem toe ’n sagte houtjie en maak aan die sij ’n holte, lê die houtjie op die grond -en gooi die skaafseltjies in die holte. Toe vat hij fijn gevrijfde grassies en lê -dit naas aan. Hij vat toe ’n dunner en harder stokkie en draai dit tussen sij twee -plat hande vinnig regop rond. Die skaafseltjies vat vuur; daarop begin die fijn grassies. -Hij blaas dit aan en toe ontstaan daar ’n vlam. Hij lê fijn houtjies op die brandende -gras, toe weer dikker hout en daar bo-op dik stompe. En spoedig brand daar net ’n -tamaai groot vuur. -</p> -<p>Die mense het hulle stom verwonder; hulle sing en dans om daardie vuur, wat so baie -lig en warmte gee. Daarop trek Danser ’n wije kring om die vuur en sê dat hulle die -kos binne daardie kring moet bring om te braai. Want voor daardie tijd het algaar -die kos rouw geëet, nes die Leeuw, Tier, Wolf, Jakhals en Hond vandag nog doen; want -hierdie diere is ook mos mense van die ougeslag wat hulle in diere verander het. -</p> -<p>Die mense proe toe dat gebraaide vleis lekkerder as rouw vleis smaak. Van daardie -dag af word kos gebraai en gekook. -</p> -<p>Buite om die ring waarin die vleis gebraai word, trek Danser weer ’n tweede ring, -sodat die mense tussen die braai-ring en die tweede ring moet dans, sing en musiek -maak. Buite om daardie twee ringe is die buitewêreld waarin ’n mens net alles kan -doen wat hij wil. -</p> -<p>Toe was die vrolikheid net groot en uitbundig: die meide klap op hulle hande, sing -en slaan op tamboere; enkele van die mans speel musiek, terwijl die ander mans <span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52">52</a>]</span>dans dat die stof so trek. In die dans buig en knik hul grappig met hulle koppe vir -die meide, wat dit alles met vrolike gelag begroet. -</p> -<p>Algaar is onder ’n stofdamp; want as daar nie stof is nie, dan lijk dit ook nie of -daar gedans en pret gemaak word nie. Die plesier en vrolikheid het tot die volgende -oggend aangehou, en toe gaan hulle slaap. -</p> -<p>Die kinders, wat nie meegedans het nie, moes vroeg gaan water haal; want die dansers -het toe al reeds baie dors, daar al die water gedurende die danserij uitgedrink geword -het. -</p> -<p>Van toe af word daar feeste gehou, en is die <span class="sc">’Ku</span>-dans ingevoer. -<span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55">55</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch8" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e233">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 8</h2> -<h2 class="main">Die Opgewing, of Lugspiegeling.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Nes die Weerklank, is die Opgewing, of Lugverheffing, ’n spotter en verlokker -van mense, wat in die veld rondloop. Sij verblind die mense hulle oë, sodat hulle -dinge sien wat glad nie bestaan nie.</i> -</p> -<p>Die Opgewing is die Dogter van die Vlaktes en van Vuur. Sij is iemand wat lekker kan -spot en verlok; daarom het hul haar die naam van Antjie van die Vlaktes, of somaar -kortweg, Antjie Vlaktes, gegee. Sij het getrouw aan haar ouers geblij, het altijd -bij hulle blij woon, en dis daarom dat sij nog altijd bo die vlam van Vuur en op die -Vlaktes dans en daar ronddwaal. -</p> -<p>Die Weerklank, of Echo, kan praat en gesels, maar is onsigbaar; terwijl dit net anders -om is met die Opgewing: sij kan gesien word, maar kan nie praat nie—sij is doofstom; -maar tog so vol streke as dit kan kom. Sij weet net hoe om met die mense deur drome -te gesels, want sij is die moeder van Drome. Daar bo die vlam en daar op die Vlaktes -kan sij haar goed verstaanbaar maak; want sij gee lewendige, bedrieglike beelde en -is ’n woelige Gees sonder rus. -</p> -<p>Bij ’n seker geleentheid—nog in die dae van ouds—is die grondgebied van die Boesmans -van die ougeslag deur vreemde mense van glad ’n ander soort oorstroom geword. <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56">56</a>]</span>Daardie vreemdelinge was baie en sterk. Die Boesmangeslag het toe bang geword, want -hulle kon nie hulle man teen daardie Wildemense staan nie. -</p> -<p>Maar Antjie Vlaktes krij gouw ’n plan om dit vir die Wildemense onhoudbaar te maak -deur hulle in allerhande moeilikhede te lok. Sij vertoon haar eers as ’n mooi jongmeid. -Die seun van die voorman van die Wildes word verlief op haar, hij volg haar en soek -om ’n praatjie met haar aan te knoop. -</p> -<p>Sij antwoord: “As jij kan doen wat ek kan doen, dan sal ek jou neem—anders nie.” -</p> -<p>Hij willig in, en sij vra hom om te dans. Sij gaan toe in die vorm van ’n flikkerlig -bo die vlamme van die Vuur dans. Hij het toe nog nie vuur geken nie, so wil hij ook -doen wat Antjie doen; maar kom in die vlamme om. Hieroor word die Wildemense kwaad -en soek toe van stonde aan om nie alleen Antjie Vlaktes, maar ook al haar mense te -vermoor. -</p> -<p>Die Boesmangeslag ken al die veilige plekke en vlug daarheen en die Wildes agtervolg -hul. Wanneer die Wildemense moeg word en gaan slaap, dan verskijn Antjie Vlaktes aan -hulle in verskrikkende drome en verskrik hul so dat hulle nie rus kan krij nie en -van vrees vlug hul die veld in. Hul was toe so bang dat hul amper nie wou gaan slaap -nie. Is hul weer in die oop veld, dan dans Antjie Vlaktes in ’n flikkerlig oor die -hele veld, sodat die Wildemense niks duidelik kan beken nie. As Gees van die Vlaktes -besit sij ’n wonderlike toorkrag. Daar in die verte vertoon sij haar as ’n groot pan -water of ’n rivier. Langs <span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57">57</a>]</span>die waters lijk dit of daar pragtige houtbosse, huise en hutte staan. Die Wildes meen -dat hulle Antjie en haar mense daar sal krij. Maar op pad daarheen verander die fatsoene -van daardie bosse en waters op verskeie maniere. Nou lijk dit of die rante daarnaasaan -los van die grond staan; dan weer hang die bome kop-na-onder; daarop sien hul bome -in die lug—weg van die grond—groei. -</p> -<p>Die vreemdes voel hul nou in ’n spookland, waar dinge van een fatsoen in ’n ander -oorgaan. Hulle raak toe raad-op en maak toe reeds plan om weer na hulle eie land terug -te keer. -</p> -<p>Toe Antjie van die Vlaktes dit gewaar, was sij net blij. Sij laat die vreemdelinge -algaar in ’n slaap val en verskijn toe aan hulle in pragtige drome. Hulle sien o, -so ’n mooi vlei, waar ’n uitgestrekte pan water is. Daar was sierlike houtbosse, groot -huise en gerieflike hutte en Wild, so groot as hul nog nooit gesien het nie, in oorvloed. -Hulle droom van die heerlike vrugte en lekker veldkos—sodat hulle monde somaar begin -te water. -</p> -<p>Toe die vreemdes ontwaak, vertel die een aan sij naaste hoe mooi hij gedroom het. -Onder die vertel kijk hulle op, en, ja werklik! daar sien hul in die verte met hulle -oë wat hul in hulle drome gesien het. Die Springbokke is so groot as bome, en dit -lijk of hulle op vier hoë pale in plaas van bene rondstap—wat nog te praat van die -ander Wild wat nog groter is! -</p> -<p>Die voorman van die Wildemense roep toe sij mense en sê: “Kom laat ons na daardie -pragtige, lekker land stap—ons is netnou daar, en dan het julle alles wat julle hart -<span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58">58</a>]</span>begeer. Want ek het reeds in mij droom al die vet Wild, die heerlike veldvrugte en -die lekker veldkos gesien. Daar kan ons lekker gaan plesier maak. -</p> -<p>Hulle stap toe na daardie lui-lekker land toe. -</p> -<p>Maar vreemd genoeg, hulle stap en stap, maar kom nie nader nie, terwijl alles so nabij -en groot lijk. Hulle hou moed en stap nog haastiger, en dit lijk of hul nou-nou daar -sal aankom; maar net verniet. -</p> -<p>Terwijl alles so na en duidelik lijk, wou hul nie omdraai nie—dit sal tog te sleg -wees; so stap hul nog vinniger, en het so vir ’n lang tijd aangehou. -</p> -<p>Eensklaps stort die hele spookverskijnsel in niks. Die vreemdes voel hul toe op koers -na hulle eie land toe. En toe hul reg opkijk, was hul weer terug op hulle ou woonplekke. -</p> -<p>Op hierdie manier het die Opgewing haar mense verlos. -<span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61">61</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch9" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e242">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 9</h2> -<h2 class="main">Die Waters is die jongste Dogter.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel van waar die Waters kom, en wat watervloede -kan uitrig. Die Boesmanwoord vir water is</i> <span class="sc">’Khwa</span>, <i>en so het ons ou verteller ook die jongste Dogter genoem. Die Boesmans glo dat daar -gloeiende weerligstene is.</i> -</p> -<p>Die jongste Dogter, <span class="sc">’Khwa</span>, het ook met haar man in hutte van matjiesgoedmatte gemaak, gewoon. Die matte het -sij van haar tweede suster, die Vlaktes, present gekrij. -</p> -<p><span class="sc">’Khwa</span> het baie verskil van haar twee ouer susters. Die snoer van Springbokore om haar nek -het haar net so rats as ’n Springbok gemaak. En daar ’n Springbok ’n dier is wat snags -nie slaap nie, so het <span class="sc">’Khwa</span> ook maar min geslaap, sij was altijd aan woel, altijd besig—dis min dat sij tot rus -kom. -</p> -<p>Die snoer van Springbokore het haar ’n onweerstaanbare lus vir Springbokvleis gegee -en sij het groot plesier daarin geneem om self die bokke te gaan jag. Haar man het -ook self gejag en veldkos gaan soek; so het hulle altijd volop kos vir hulle en hulle -kind gehad. -</p> -<p>Sij het darem meestal thuis geblij om haar kind op te pas, maar as die man bij die -kind thuis blij, gaan sij veld-toe. -<span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62">62</a>]</span></p> -<p>Eendag was die kind alleen thuis, toe kom daar ’n groot Springbok. Hij was ook een -van die ougeslag van Boesmans. Hij eis die snoer van Springbokore wat met die senings -van ’n Springbok om die nek van <span class="sc">’Khwa</span> vasgebind is. En hij hou hom net kwaad en parmantig. -</p> -<p>Die kind wou ook nie vertel waar sij ma is nie en versoek die bok om weg te gaan; -so nie, dan moet hij die gevolge staan. -</p> -<p>Dog die Springbok antwoord dat hij wel sal weggaan; maar dat hij die volgende dag -met ’n trop van sij broers sou kom om <span class="sc">’Khwa</span> te bestorm en dood te trap, as sij nie die snoer wil opgee nie. -</p> -<p>Die middag toe die vader thuis kom, vertel die kind alles aan sij pa wat die Springbok -gesê het en versoek sij pa om tog nie die volgende dag veld-toe te gaan nie. -</p> -<p>Die vader sorg toe vir kos vir die volgende dag, sodat hulle nie nodig gehad het om -honger te lij nie. -</p> -<p>Die dag daarop sien hul hoe die stof van die naderende Springbokke uitslaan. Hulle -word toe bang. -</p> -<p>Dog die Hotnotsgod, wat daar nabij op ’n bossie gesit het, het dit alles aanskouw. -Hij verander toe die man in ’n groot Os, of die Waterbees, wat ook die Reënbees genoem -word, en die kind verander hij in die groot Waterslang, wat die pragtige skitterende -steen op die kop dra. -</p> -<p></p> -<div class="figure d1p063width"><img src="images/d1p063.png" alt="" width="720" height="514"></div><p> -</p> -<p>Die Reënbees blaas toe ’n dik misbank uit sij neus en dik swart reënwolke in die lug, -waaruit ’n swaar stortbui val, sodat dit donker word en daar ’n groot watervloed kom, -en die groot Waterslang laat ook strome water uit die grond opborrel. Die Springbokke -moes toe uitswem en <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65">65</a>]</span>vlug om hulle lewe te red. Hulle het so geskrik dat Springbokke van daardie dag af -nog nie water drink nie. -</p> -<p>Toe die Reënbees en Waterslang na <span class="sc">’Khwa</span> soek, vind hulle uit dat dit sij is wat in Waters verander het. En daar <span class="sc">’Khwa</span> min rus gehad het en altijd in beweging was, daarom sal die Waters net so wees—daarin -sal altijd ’n roering en rusteloosheid wees, net soos die See vandag nog is. -</p> -<p>Die ander mense sien toe die Waters en begin daaraan te proe en hulle vind uit dat -dit ’n goeie iets is om die dors mee weg te neem—van daardie tijd af drink hulle water. -</p> -<p>Dog daar is ook onder hulle wat nie van die water wil drink nie, soos die Springbokke, -Hasies, Skilpaaie en die Goggas—hulle drink ’n ander soort water, wat hulle nie gouw -laat dors krij nie. Maar net verniet: hulle sal nooit vertel waar daardie water te -vinde is nie. -</p> -<p><span class="sc">’Khwa</span> is nou die uitgebreide en rustelose Waters. In strome vloei sij na die riviere, en -die riviere op hulle beurt vloei in die woelige See. As reën sweef sij in wolke deur -die lug; as mistige weer, wat die asem van die Reënbees is, sweef sij oor die berge -en vlaktes—nooit het sij rus nie; selfs uit die grond borrel sij in fonteine op. -</p> -<p>Die Waters, net soos die ander twee susters, die Berge en die Vlaktes, is sterk. Die -Waters kan groot gewigte mee voer en dra, en swaar goeters kan daarop drijwe. Sij -leef nie alleen bo en onder die grond nie, maar ook in mense, diere en plante. As -sij uit die mense, diere en plante uitgaan, dan sterf hulle van dors. Dus Water, Vuur -(warmte) en Wind (asem) is wat mense aan lewe hou. <span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66">66</a>]</span>Hulle drie sterf nie, en solank as daar ’n Aarde sal wees, sal daar Water, Vuur en -Wind wees. -</p> -<p>Somtijds baklei die drie met mekaar; maar meestal werk hulle saam. Sien die Boesmans -’n donderstorm nader, dan word gesê: “Vandag twis Water, Vuur en Wind weer met mekaar.” -Want die Wolke giet stortbuie uit, die Vuur skiet vurige donderstene, en die Wind -drijf hulle voort totdat hulle uitbaklei het. Soms reën die Water die Vuur dood, of -die Vuur verkook die Water, of die Wind waai die Water droog en blaas die Vuur dood. -Maar mekaar uitroei, is net verniet! -</p> -<p>Maar die mense maak ook maar net so: om een dag met mekaar vrindelik te wees en om -weer die dag daarop met mekaar te kijf en te twis. Die diere maak ook net so. -</p> -<p>En dit alles kom net deur die Water, Vuur en Wind wat in die mense en diere woon. -Want as die Water, Vuur en Wind uit die mense en diere verhuis het, dan sterf die -mense en diere en maak dan nie meer vrindskap of rusie nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69">69</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch10" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e252">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 10</h2> -<h2 class="main">Die Reënbees en die Bobiaan.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Die Reënbees is die groot reënmaker van die Boesmans net soos die groot -Waterslang die watermaker van hulle fonteine is. Die Boesmanwoord vir “os” is</i> <span class="sc">Choro</span>. -</p> -<p>Die Reënbees is die man van <span class="sc">’Khwa</span>, die Waters. Vroeër was hij ’n mens wat rondgejag het, te voet gestap het en saam -gespeel en gedans het. Nou is hij ’n bees, wat hom in ’n Reënbul, of in ’n Reënkoei -kan verander. As daar droogte is, en die mense wil reën hê, dan kom hulle hom haal, -lei hom rond en wijs hom al die plekke waar hulle reën wil hê. Om hom in ’n goeie -luim te krij, word om hom gedans, hande geklap en gesing. Hulle prijs hom en smeek -baie mooi bij hom om tog mooi te laat reën, sodat die velde kan groen word, die Wild -en Heuningbije weer kan terugkom, en dat daar baie veldvrugte, uintjies en veldkos -kan kom. -</p> -<p>Hij is mak as hul hom nie kwaad maak nie, en verander hom ook in ’n koei, sodat hul -haar melk kan drink. Waar die Reënbees stap, trek daar ’n misdamp rondom hom; want -die mistige weer is sij asem wat hij bij sij neusgate uitblaas. Op die middag—as hij -nie wil laat reën nie—, dan rus hij, en dan blaas hij nie die misdamp uit nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70">70</a>]</span></p> -<p>Eenkeer was daar droogte in die berge waar die Bobiane woon. Die voorman van die Bobiane -gaan die Reënbees vra om tog bij hulle reën te kom maak. Die Reënbees verander hom -toe in ’n koei, sodat die Bobiaan melk op die reis kan hê; want Bobiane is mos baie -gek na melk. -</p> -<p>Daardie Bobiaan was ook een van die ougeslag van Boesmans wat vanmelewe gelewe het. -Hij lei die Reënkoei orals rond en wijs waar hij die reën wil hê, en net soos hij -dors krij, melk hij die Reënkoei en drink die melk. -</p> -<p>Toe hij klaar het om al die plekke waar dit droog is, te wijs, bring hij die Reënkoei -weer terug. En toe begin dit orals pragtig te reën, sodat die waters stroom en spoel. -</p> -<p>In plaas van hieroor erkentlik te wees en baie dankie aan die Reënkoei te sê, maak -hij haar dood—net om die melkuier te krij, om dit met hom saam te neem. -</p> -<p>Na hij die Reënkoei doodgemaak het, krij hij ’n brandende dors en ’n knaende honger. -Hij sien grasgroen karkoere (wilde waatlemoene) lê; hij stap daarheen om te eet en -om die water daarvan te drink. Dog toe hij daaraan vat, verdroog dit en word stof. -</p> -<p>Die honger en dors kwel hom toe erger, en hij hardloop na ’n fontein toe, waar daar -veldkos en water in oorvloed is. Net toe hij uit die fontein wou drink, verdroog die -fontein. Hij pluk toe van die sopperige veldkos, dog alles verdor waaraan hij die -hand lê. -</p> -<p>Toe word die Bobiaan net benouwd, hij hol reguit na ’n groot kuil water. Sonder om -te wag, spring hij pardoems, daarin. Maar weg is die water en hij val op droë grond. -<span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71">71</a>]</span></p> -<p>Arrie, nou gaan dit smoor: die honger vat hom straf op, en die dors kwel hom so dat -hij wou beswijk. Nou hol hij reguit ander mense toe en roep net: “Water, water!” -</p> -<p>Die mense gee hom ’n Volstruiseierdop vol water. Maar net toe hij wil drink, verdwijn -die water. Hij smeek om meer. Hulle gee. Maar net soos hij sij lippe daaraan sit, -weg is die water. Hij bid toe om kos; maar met die kos het dit glad nie anders gegaan -nie. -</p> -<p>Toe vra die mense aan die Bobiaan: “Het jij nie die <span class="sc">Choro</span>-koei (of Reënbees) geslag nie?” -</p> -<p>Hij wou eers lieg; maar hij word vir die dood bang, so antwoord hij: “Ek het ’n koei -geslag; maar ek weet nie of sij die Reënkoei is nie.” -</p> -<p>Toe roep die mense uit: “Man, hol na die plek waar jij die <span class="sc">Choro</span>-koei geslag het en roep uit: “<span class="sc">Choro, Choro</span>, word weer lewendig—net soos jij tevore was.” -</p> -<p>Sonder ’n oogknip te versuim, weg spring die Bobiaan na die plek toe en roep uit: -“<span class="sc">Choro</span>, <span class="sc">Choro</span>, word weer lewendig—net soos jij tevore was!” -</p> -<p>Die Reënkoei spring op en staan die Bobiaan ewe treurig aan te kijk—sij voel net bedroef -en kroeserig. -</p> -<p>Die Bobiaan vlie kort om—weer reguit na die mense toe. Die lug was warm, en hij wou -vir die hitte in die koelte gaan sit; maar die koelte skuif weg na die anderkant van -die boom. Hoe nader hij na die koelte stap, hoe verder die koelte wegskuif. Die mense -bring water en kos; maar net soos tevore: as hij wil drink, verdwijn die water, en -as hij wil eet, weg is die kos. -<span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72">72</a>]</span></p> -<p>Toe vra die mense aan die Bobiaan: “Het jij niks agtergehou nie?” -</p> -<p>Hij antwoord: “Ja, ek het die melkuier vir mij gehou; ek het seer oë en gebruik die -melk daarvoor.” -</p> -<p>Toe roep die mense uit: “Hardloop terug en roep uit: “<span class="sc">Choro, Choro</span>, hier is die melkuier, toe word nou eenmaal reg, dat ek ook gesond kan word.” Hij -gaan en doen dit. -</p> -<p>Hierop word die Reënkoei weer soos sij tevore was en sij laat dadelik reën op die -plek waar hulle op die oomblik staan. Daar kom toe ’n vloed water waarop banke Sprinkhane -drijf. So het die Bobiaan toe water en kos genoeg. Dog die vloed rijs hoër en hoër, -waardeur die Bobiaan verplig was in ’n boompie te vlug. Die drijwende Sprinkhane klouter -ook in daardie boompie op, sodat hulle die Bobiaan nes ’n swerm Bije toepak. Die Bobiaan -kon toe nie asem krij nie, en van die gewig van die Sprinkhane buig die takke, sodat -die Bobiaan in doodsangs tot aan sij nek onder water sit. So nou en dan slaan daar -’n golf oor sij kop. -</p> -<p>In hierdie benouwdheid het die Reënbees die Bobiaan tot die ander dag laat sit. En -toe eers het die Reënbees die waters laat opdroë. -</p> -<p>Toe die Sprinkhane droog en warm word, vlie hulle weg, en toe eers krij die Bobiaan -kans om in vrede huistoe te gaan. -</p> -<p>Maar net verniet, hij het nog nie sij streke laat staan om melkdiere en jong lammers -te moveer nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb73" href="#pb73">73</a>]</span></p> -<p>Die Waterbees se woonplek is langs die groot Waters, en hij is baie gek na die Wind. -Baiekeer gaan die Wind hom roep en wijs dan die plekke aan waar reën nodig is. So -gebeur dit baie kere as die Wind sterk gewaai het, dat dit op daar die plekke begin -te reën. -</p> -<p>Ook die Vuur roep die Reënbees en gaan dan bo in die wolke sit. Hij bring dan die -wolke uit die see op en laat op die land reën. Die onweer is in sulke gevalle ’n tamaai -groot Voël<a class="noteref" id="xd29e1067src" href="#xd29e1067">1</a>, wat weerligstene uit die wolke op die grond gooi om te wijs waar die reën moet val. -<span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77">77</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd29e1067" href="#xd29e1067src">1</a></span> Die Kaffers het dieselfde geloof, dat die Swareweer ’n groot Voël is, wat die wolke -uit die see gaan haal, en sê verder dat ’n mens daardie Voël met ’n asgaai kan doodgooi—maar -dan moet daardie persoon net gouw wees. <a class="fnarrow" href="#xd29e1067src">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -<div id="ch11" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e261">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 11</h2> -<h2 class="main">Die groot Waterslang.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Hierdie Storie is slegs ’n kort verhaal van die groot Waterslang, wat -so ’n vername rol in die Boesmanfabelleer speel. Ons sal later meer van hom hoor. -(Sie ook “Die Brandwag” van 15 November 1912, bladsij 376).</i> -</p> -<p>Die groot Waterslang is die dogter van die Waters en Reënbees. Sij kan haar groot -of klein maak—net soos sij verkies. As sij ’n reusagtige vorm aanneem en swem in ’n -rivier, op of af, dan laat sij die waters in die rivierbed so hoog rijs dat die waters -die walle oorstroom; draai sij haar dwars in die rivier, dan dam die rivier ver op. -</p> -<p>Die groot Waterslang dra ’n pragtige, skitterende steen op haar kop. Op ’n groot afstand -is die glans van daardie steen sigbaar, en dit flikker met uitskietende ligstrale -wat die lig van die Maan vér oortref; want dit kan duidelik op die middag in die helderste -sonskijn gesien word. -</p> -<p>Die Waterslang heg ’n groot waarde aan daardie kosbare steen. Nooit sal sij haar in -die water waag nie, of selfs water drink nie, sonder die steen eers op ’n veilige -plek weg te steek. Dit neem haar ’n lang tijd om ’n veilige wegsteekplek te vind. -Het sij so ’n plek gekrij, dan lig sij haar voorlijf hoog op om beter te kan rondkijk -of <span class="pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78">78</a>]</span>iemand haar nie sien nie. Gewaar sij niemand nie, dan eers skuif sij die steen van -haar kop, verberg dit daar veilig en waag haar in die waters. Sij is egter nooit gerus -nie, maar kijk gedurig in die rigting van die steen om te sien of sij daar niemand -in die nabijheid van die steen gewaar nie. -</p> -<p>Gewaar sij iemand in die nabijheid, dan kom sij windsnel uit die water en bestorm -die persoon en maak hom òf dood òf vermink hom vir lewenslank. -</p> -<p>Geluk dit iemand om die steen in besit te krij sonder dat die Waterslang die persoon -kan uitvind, dan is so ’n mens vir sij hele lewe gelukkig; hij word met presente oorlaai, -sodat hij naderhand met al die goed opgeskeep sit. Die Waterslang treur haar dan dood, -na sij ’n ellendige lewe gelei het. -</p> -<p>Maar vind die Waterslang die dief uit, dan word die dief bitter ongelukkig—sij vrouw -en kinders sterf al die eerste dag, en al sij goed word van hom gesteel of raak somaar -sonder oorsaak goedsmoeds weg. Die dief word sieklik, kwijn en kwijn en sterf naderhand -’n aaklige dood. -</p> -<p>Daar was eendag ’n jong Boesman van die ougeslag. Hij het die ouvolk baie oor daardie -Waterslang hoor gesels, hoe rijk die slang iemand kan maak, hoe sij haar mense ken -en hoe mooi en goed sij hulle versorg, hoe sij die Waters vir haar mense in die droë -fonteine laat kom; maar hoe sij aan die anderkant die volste fontein vir vreemdelinge -laat opdroë, terwijl sij die sterkste strome tot niet kan maak. -</p> -<p></p> -<div class="figure d1p079width"><img src="images/d1p079.png" alt="" width="720" height="516"></div><p> -</p> -<p>Daardie jong Boesman krij ’n plan in sij kop om die Waterslang van haar steen te ontroof; -maar hij verklik <span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81">81</a>]</span>sij plan daaromtrent aan niemand nie. Aldag gaan hij daar ver op ’n koppie vir hom -wegsteek om te loer waar die Waterslang haar steen wegberg. Toe hij die plek al goed -ken, waag hij dit om onder in ’n gat daar bij die plek te gaan wegkruip. Hij krap -gras en bossies oor hom, sodat die Slang sij ruik nie kan krij nie, en verder lê hij -so stil as hij maar kan. -</p> -<p>Op die gewone tijd kom die Slang en verberg haar steen toe op die plek. Sij seil water-toe -om in die groot rivier te gaan baai. -</p> -<p>Toe die jong Boesman dit veilig ag, kruip hij na die steen toe en draai dit dig toe -in baie soorte goed. Daarop kruip hij weer weg en toe hij uit die gesig was, hol hij -so wat hij geleer het. Tot sij geluk, die Slang het hom nie gesien nie. -</p> -<p>Toe die Slang genoeg in die water gespeel het, gaan sij weer na haar steen toe. Maar -toe sij op die plek kom, was daardie steen weg. Die eerste wat sij doen, was om spoor -te soek. Sij soek en soek, snuffel en snuffel, en eindelik vind sij tog die spoor -en volg dit stap vir stap tot sij bij die hutte kom waar die jong Boesman woon. -</p> -<p>Arrie, was die mense nie verskrik toe hulle die groot Waterslang bij hulle sien uitkom -nie? Die vurige kijk van die Slang het die uitwerking dat geeneen kon vlug nie. Want -’n Slang kan mos ’n mens aantrek dat hij doodstil sit en nie kan wegkom nie. -</p> -<p>Die groot Slang seil tussen hulle in. Sij deursnuffel die klere van algaar daar. Die -jong Boesman het intussen sij lijf van bo tot onder vol boegoe gesmeer, sodat hij -nou <span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82">82</a>]</span>glad ’n ander ruik het. Al die mense sit doodstil sonder te roer. -</p> -<p>Toe die slang niks bij die mense ruik en krij nie, begin sij die plek deur te snuffel: -sij soek onder die kooigoed, in die potte, onder die velle, tussen die skerms, ja, -orals en orals; maar sij vind niks nie. So seil sij treurig weg. -</p> -<p>Niemand van die mense daar het geweet dat die jong Boesman die steen gesteel het nie, -want hij het die steen in sulke goed toegedraai dat die ligglans daarvan nie kan deurstraal -nie, en het dit op so ’n veilige plek begrawe waar die Slang dit nooit sou krij nie. -</p> -<p>Van daardie dag af was daardie jong Boesman baie gelukkig. Dit het die ander mense -toe agterdog op daardie jong Boesman laat krij. Hulle het nie min bij hom aangehou -om tog daardie steen te gaan wegbring nie. -</p> -<p>Dog hij strij en ontken dat hij die steen het. -</p> -<p>Algaar die mense, sonder dit te kan help, krij hom lief; hulle bring presente en oorlaai -die jongman met soveel geskenke dat hij daarmee raad-op raak. Hij word bij die dag -rijker en leef in oorvloed. -</p> -<p>Maar sij gewete knaag hom; want die Slang begin te kwijn en te treur, waardeur sij -bij die dag uitteer. En sonderling, die Slang het ook gek na daardie jong Boesman -geword; want voorspoed lê mos in sij weg. -</p> -<p>Wat die jongman nog meer besorgd gemaak het, is dat die fonteine in die buurte skaars -van water begin te word. So gaan hij stilletjies een dag en bring die slangsteen weer -na die plek waar hij dit gesteel het en steek dit op dieselfde plek weg waar die Slang -dit verberg het. -<span class="pagenum">[<a id="pb83" href="#pb83">83</a>]</span></p> -<p>Toe die siek Slang daarop weer na hom toe kom, toe sê hij aan die Slang: “Kom saam -met mij, ek sal gaan om jou te help soek; krij ek die steen, dan moet jij mij rijk -maak.” -</p> -<p>Toe hulle bij die plek kom, vra hij aan die Slang waar die Slang die steen verberg -het. Die Slang wijs die plek, en daar vind hulle met die grootste vreugde weer die -steen. -</p> -<p>Die Slang het darem haar guns van die jong Boesman nie onttrek nie. Albei was voortaan -gelukkig, en die Waters in die fonteine het weer teruggekom; want die Slang ken mos -haar eie mense goed en sij versorg hul in alles na hulle behoefte. So het hierdie -gebeurtenis goed en voorspoedig afgeloop—wat maar heel min gebeur. -<span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87">87</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch12" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e270">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 12</h2> -<h2 class="main">Die Son is die kop van Danser Vuurman.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Hierdie Storie word op verskillende maniere vertel: onderstaande is soos -deur die beste vertellers verhaal.</i> -</p> -<p>Danser is die Vuurman, of die Vuurmaker. Hij het eers as ’n mens rondgestap, uit sij -kop het lig en warmte gestraal. Hij is die een wat vuur in klippe, in die hout en -in die wolke geplaas het. Waar hij stap of gaan, daar is altijd lig en warmte; daarom -het hij altijd ’n groot geselskap om hom heen gehad. Die jagters in sij nabijheid -kon sien waar die Wild is, en diegene wat na veldkos soek, kon dit deur die lig van -Danser se kop maklik vind. -</p> -<p>Maar partijkeer is Danser lui om te loop en gaan ewe perdgerus sit. As die jagters -hom soebat om tog verder te loop, sodat hulle die Wild kan sien, dan sit hij hulle -uit te koggel en vra waarom hulle dan nie self loop en lig maak nie. Ook het hij ’n -manier oor hom gehad om die geskiete Wild van die jagters af te neem. -</p> -<p>Hieroor het die jagters kwaad geword; want die vrouwe is ontevrede as hulle mans sonder -kos thuis kom, en wanneer hulle niks het om aan die hongerige kinders, wat oor kos -huil, te gee nie; so raai die vrouwe hulle mans aan om Danser maar dood te maak en -dan sij kop op ’n lang stok rond te dra, sodat die mense kan sien. -<span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88">88</a>]</span></p> -<p>Een jagter, wat die vrouwpraatjies goedvind, sê: “Goed, laat ons Danser met gifpijle -doodskiet om sij kop op ’n lang stok rond te dra, sodat ons warmte en lig kan krij.” -</p> -<p>’n Tweede jagter merk op: “Ja, dis alles goed en wel; maar wie van ons se oë is so -taai om daardie sterk lig te verdra, en wie se hande is so taai om daardie warm kop -af te snij? Kom praat, laat ek hoor!” -</p> -<p>’n Derde vra: “En waar krij ons ’n stok wat nie van die hitte sal brand nie?” -</p> -<p>Die vierde een merk op: “Mintig, julle is sleg om planne te maak! Ek sal julle sê -wat ons moet doen: Ons wag net soos Danser deur die water stap—iets wat hij gereeld -doen—, dan draf ons hom met die gifpijle bij; val hij in die water, dan is sij lig -en warmte mos weg.” -</p> -<p>Hierop antwoord ’n vijfde en sê: “Jij dink dat jij baie slim is, maar tog is jij baie -dom. Sê mij, wat help dit ons as Danser se lig en warmte uitgeblus is? Dan sit ons -tog weer in dieselfde ou donker en koue.” -</p> -<p>Toe roep algaar gelijk uit: “Dis maar niks! Dis maar niks! Dan is hij tog eenkeer -van ons af en weg om ons nie verder te pla en te terg nie.” -</p> -<p>Leeuw, Tier, Wolf, Jakhals, Kat en ander gee te kenne dat hulle met die moord niks -te doen wil hê nie; want hulle kan goed genoeg in die donker sien. Hulle was ook mense -van die ougeslag. -</p> -<p>Maar die ander praters blij bij hulle plan: hulle hou Danser dop; en net toe hij deur -die water stap, skiet algaar gelijk; die pijle tref hom, hij val vooroor in die water, -en dood is die lig en weg is die warmte. -<span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89">89</a>]</span></p> -<p></p> -<div class="figure d1p089width"><img src="images/d1p089.png" alt="" width="720" height="511"></div><p> -<span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91">91</a>]</span></p> -<p>Hulle hol nader, snij gouw Danser se kop onder die water af, en daarop sleep hul sij -lijf uit en sit sij kop op die wal neer, om te kijk wat daarvan gaan word. -</p> -<p>Maar Danser se kop en lijf wou nie doodgaan nie: die kop se oë kijk rond en draai -van een kant na die ander, en die lijf staan op en loop sonder kop rond. -</p> -<p>Die kop kan sien en praat, maar kan hom nie verroer nie; terwijl die lijf kan rondloop, -maar nie kan sien, hoor, ruik of praat nie. Die kop roep na die lijf, maar die lijf -hoor nie; die lijf weer soek na die kop, maar kan dit nie vind nie; so loop hij in -plaas van nader na die kop toe, altijd verder en verder weg. -</p> -<p>Die moordenaars van Danser stap toe weg. -</p> -<p>Maar ’n meid stuur haar kinders om die kop van Danser in die lug op te gooi, sodat -daar lig en warmte moet kom. Sij waarskuw haar kinders om tog mooi op te pas dat die -lijf, wat daar rondloop, hulle nie in die hande krij nie, anders sal die lijf hulle -vermoor. -</p> -<p>Die kinders stap toe versigtig daarheen. Die kop begin toe al te droog en lig te gee, -en dit was so warm toe die kinders daaraan vat dat hul dit meteens in die lug opgooi. -</p> -<p>Toe die moeders dit sien, roep hul uit: “Wind, Wind, kom en vat die kop hoog op in -die blouw lug dat ons kan lig en warmte krij!” Toe kom daar ’n sterk warrelwind en -voer die kop op tot bokant die wolke en laat dit daar blij. -</p> -<p>Die kop van Danser Vuurman word toe die Son. -<span class="pagenum">[<a id="pb92" href="#pb92">92</a>]</span></p> -<p>Toe juig al die mense dat daar nou lig en warmte oor die ganse Aarde is. Nou het hulle -genoeg lig en het nie nodig om te verkluim nie. Hulle roep uit: “O, Son, blij daar -en gee ons aldag lig en warmte! Daarvoor sal ons jou aldag dank en prijs. Groot is -die Son, wat al die mense tegelijk kan sien. Nou is daar lig, wat mense sal belet -om kwaad te doen. Wie nou kwaad doen, wie nou steel, wie nou moor, sal gesien word. -En die Son sal hom met sij hitte verbrand, sodat die skelm nie meer onder ons sal -woon nie.” -</p> -<p>Die kop van Vuurman is nou tevrede om daar bo in die lug te blij; maar hij soek darem -nog een streek deur na sij lijf. In die oggende begin hij te soek bij die berge aan -die oostekant. Hij klim soekende hoër en hoër in die lug op, en as hij hoog genoeg -geklim het, sak hij nog soekende weer af, af, af tot hij aan die berge aan die westekant -kom en duik dan om daar in die diep waters van die See ook te soek. -</p> -<p>Hij deursnuffel al die plekkies op land en onder water om te soek waar sij lijf is, -maar hij vind dit nie, want die lijf het so uitgeteer en so verpot dat dit nou die -fatsoen van ’n Krap aangeneem het. En nou stap die lijf, nog al die tijd sonder kop, -op en af, langs die waters om die kop te soek. -</p> -<p>As die Son weggaan, dan sorg hij dat die Aarde pik-, pikdonker is; want in daardie -dae was daar nog geen Maan of Sterre om snags te skijn nie. -</p> -<p>So het die mense in daardie dae nie kwaad gedoen nie. Want in die dag is dit lig, -dan sien almaal goed; so <span class="pagenum">[<a id="pb93" href="#pb93">93</a>]</span>het die kwaaddoeners geen kans gekrij nie. In die nag is dit weer stikdonker, dan -kan niemand sien om rond te loop en kwaad te doen nie—dus moes iemand net maar blij -waar hij is. In die dag het die mense toe gejag en kos gaan soek; in die nag het hulle -gaan slaap en gerus; en daar was toe geen rondloperij in die donker nie. -</p> -<p>Selfs die wildgediertes moes snags thuis blij en ook hulle kos in die dag soek. Dit -was toe ’n tijd van vrede en gerustheid oor die ganse Aarde. -<span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97">97</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch13" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e279">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 13</h2> -<h2 class="main">Die Maan is die Skoen van die Hotnotsgod.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Ook hierdie Storie word op verskeie maniere vertel, dog ons bepaal ons -bij die beste vertellers, wat min of meer alles in hierdie verhaal insluit. Hier word -ons vertel dat die Haas die oorsaak is dat die Dood die wêreld ingekom het—voor daardie -tijd het die gestorwene of vermoorde altijd weer opgestaan en geleef.</i> -</p> -<p>Die Hotnotsgod maak vir hom ’n paar netjiese skoene, waarmee hij dood in sij skik -was. Dog een van die skoene—die regter—was hard en dit druk hom toe net seer aan die -regtervoet; so sê hij aan sij dogter, die Hamerkop (voël) om die skoen in die water -te gaan sit om sag te word. -</p> -<p>Hieroor was die groot Waterslang net erg gesteurd, omdat die Hotnotsgod sij vuil skoen -in die water durf laat plaas. Die Waterslang maak die water in die nag net baie koud, -sodat die hele dam die volgende môre kliphard oorgeijs was. Die skoen sit toe binne -in ’n stuk ijs. -</p> -<p>Die Hotnotsgod stuur toe daardie oggend sij dogter, die Hamerkop, om die skoen te -gaan haal. Sij bring dit met die groot stuk blink ijs daaraan. Hij vererg hom toe -so daaroor dat hij die skoen weggooi—op in die lug. -<span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98">98</a>]</span></p> -<p>Die Hamerkop, wat die Windvoël goed ken, roep uit: “Windvoël, Windvoël, vat die skoen -op, op, op in die lug, dat ons snags ook lig kan hê!” -</p> -<p>Daar kom toe ’n warrelwind, wat die skoen daar bo in die lug bring, en los dit daar. -</p> -<p>Die skoen met die stuk ijs word toe die Maan. -</p> -<p>Die Maan met die blink stuk ijs daaraan begin toe in die nag te skijn. Die mense van -die ougeslag sien toe vir die eerste keer die Maan. Hulle dek toe hulle gesigte met -hulle hande toe en prijs en vereer die Maan. Van toe af het hulle snags lig en hoef -nie meer in die donker rond te dwaal nie. Hulle kon toe snags gaan IJstervarke jag -en die Wild bij die waters voorlê en sien om hulle te skiet. -</p> -<p>Hierdie ding het die Son glad nie aangestaan nie; want hij wou net alleen in die lug -geskijn het. Hij soek toe twis met die Maan. Die Son is warm; want hij is die kop -van Danser, die Vuurman. Die Maan is koud; want hij is die versteende Waters. So probeer -die Son om baie hitte uit te straal om die ijs van die Maan te laat smelt. Die ijs -smelt, smelt, smelt tot net die sool van die skoen van die Hotnotsgod oorblij. -</p> -<p>Toe huil al die mense dat die Maan nou dood is. Die groot Waterslang, wat vir die -waters in die fonteine sorg, hoor die gehuil en laat ’n fontein in die Maan kom om -gedurig in die skoen water te maak, sodat die water ijs kan word. -</p> -<p>Die water in die skoen groei toe gedurig aan tot die hele skoen weer vol water was; -die water word ijs, en die Maan skijn toe weer in volle krag. -<span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99">99</a>]</span></p> -<p>Die Son spuug toe weer sij warm pijle op die Maan af, sodat die Maan weer kleiner -en kleiner word. Die gesmelte ijs word toe die nagdouw, of maanwater, en die stukkies -ijs word toe kapok en die rijp wat snags val. -</p> -<p>Toe die Boesmans weer die Nuwe Maan sien, bedek hul weer hulle oë met albei hande -en roep uit: “O, Maan, ons het gedink jij was heeltemaal dood; maar nou sien ons dat -jij weer lewendig na ons teruggekom het. Nou weet ons dat die Son jou nooit sal doodkrij -nie. Jij sal doodgaan, maar sal altijd weer lewendig word. Maak ons net soos jij, -sodat wanneer ons oud word, ons weer van vooraf jonk word en nie sterf nie.” -</p> -<p>Die Maan antwoord: “Julle sal oud word en altijd weer jonk word. Daarom sal julle -nooit sterwe nie. Julle sal, as julle oud is, net slaap en uit daardie slaap sal julle -gouw weer jonk ontwaak. Weer sal julle jag, weer sal julle eet en drink, weer sal -julle vrouwens en kinders bij julle wees; want hulle ook sal nie sterwe nie.” -</p> -<p>So het die mense van daardie tijd nooit gesterwe nie. -</p> -<p>Maar hoe het die Dood dan gekom? -</p> -<p>Een aand toe die Maan ewe plesierig skijn, hoor hij ’n jongman ontroosbaar huil. Hij -vra aan die jongman waarom hij so bitter en bedroefd huil. -</p> -<p>Die jongman antwoord: “Mij moeder is dood, en ek sal haar nooit weer sien nie.” -</p> -<p>Met diep meegevoel sê die Maan: “Wees maar getroos, mij seun. Jouw ma sal weer lewendig -na jou terugkom. Sij slaap net vir ’n rukkie, maar is nie dood nie.” -<span class="pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100">100</a>]</span></p> -<p>Die seun strij en antwoord: “Mij ma is regtig dood, die Wind is uit haar neusgate -gegaan, en die Vuur is uit haar lijf, so haal sij nie meer asem nie en sij is stijf -en koud.” -</p> -<p>Die Maan troos hom weer en sê: “Kijk na mij: ieder maand sterf ek en word gouw weer -lewendig, en so sal dit ook met al die mense gaan: hulle sal net ’n rukkie slaap en -weer ontwaak.” -</p> -<p>Maar die seun strij toe eers hard met die Maan; waaroor die Maan net kwaad word. Hij -gee die seun met die vuis ’n hou op sij bolip dat die lip in twee splits, en so verander -die jongman op die plek in ’n Haas, wat in die nag en in die maanskijn op die kweekplate -gekromd rondspring. -</p> -<p>Toe sê die Maan: “Om jou ontwil sal ek al die mense vervloek. Hulle sal voortaan sterwe -en nooit weer in lewe terugkeer nie. Maar as hulle nie met mij strij nie, en nie maak, -soos jij, om mij tot leuenaar te maak nie, dan sal ek mij weer eendag oor al die mense -ontferm om hul eendag uit hulle grafte op te wek.” -</p> -<p>So is die Dood deur strij van ’n Haas in die wêreld gekom. -<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103">103</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch14" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e288">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 14</h2> -<h2 class="main">Die Sterre is Kole en As.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel van waar die Sterre kom, en hoe Kwaad -op Aarde vermeerder het.</i> -</p> -<p>Die Maan het voortgekom uit die regtervoetskoen van die Hotnotsgod, <span class="sc">’Kaggen</span>. Die Hotnotsgod maak toe weer ’n ander skoen in plaas daarvan. Dog, die Maan het -daar niks van gehou dat <span class="sc">’Kaggen</span> sij maters, die skoene, so moet trap as daarmee geloop word nie. So laat die Maan -van die maanwater val, dat die skoene gedurig moet nat wees, sodat <span class="sc">’Kaggen</span> hulle nie kan aantrek nie. -</p> -<p>Die Hotnotsgod roep toe sij ander dogter, wat later die Uil geword het, en hij sê -aan haar om die nat skoene langs die Vuur te gaan plaas om droog te word. -</p> -<p>Hieroor was die Son weer nie in sij skik nie, dat <span class="sc">’Kaggen</span> sij vuil skoene naas die Vuur durf plaas. So laat hij die Vuur kwaai vlam, sodat -die skoene kan verbrand. Toe die Hotnotsgod stuur om sij skoene te haal, was hulle -verbrand, waaroor hij nie min met die Uil raas nie. -</p> -<p>Die Uil self was net daaroor vererg en sij vat die kole en gooi dié in die lug en -roep uit: “Toe, kole, word Sterre, dat ons snags lig het as die Maan en Son slaap!” -En tot die gloeiende as sê sij: “Toe, as, word die Melkweg om die Sterre te help lig -gee. Kom gee lig, dat die mense in die nag kan sien en nie nodig het om thuis te sit -nie.” -<span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104">104</a>]</span></p> -<p>Toe kom daar weer ’n groot warrelwind en voer die kole en as tot ver bokant die wolke: -die glinsterende kole word toe die flikkerende Sterre, en die gloeiende as word die -Melkweg, wat soos ’n verligte boog oor die Aarde staan. Toe kom daar genoeg lig om -snags rond te stap. -</p> -<p>Toe die Son die volgende dag agter die berge oprijs, sien hij die Uil sit en hij vra -aan haar: “Wie het die lug vol kole en as gegooi?” -</p> -<p>Die Uil antwoord: “Ek; want dis snags so donker dat niemand kan sien om te loop nie.” -</p> -<p>Hierop sê die Son: “Weet jij dat jij ’n groot kwaad aangerig het? Nou sal die mense -in die nag rondstap om kwaad te doen. Ek het die nagte so donker gemaak dat die mense -nie hulle hande voor hulle oë kon sien nie, en toe moes hulle thuis blij en slaap—die -dag is mos lank genoeg om te jag en rond te loop, om te gesels en om pret te maak; -maar nou sal jij sien dat jij die deur geopen het om kwaad te doen. Ek sal hard probeer -om die Maan uit die lug te krij, sodat daar geen maanskijn sal kom nie. In die dag -sal ek die Sterre voor mij wegvee. Maar hoe omtrent jou, mij suster? Voortaan sal -jij in die nag met sterrelig moet rondvlie; want sien ek jou in die dag, dan sal ek -jou ook verbrand tot as, nes ek met die skoene gemaak het. Al wie vir jou sien, sal -jou oor daardie dwaas daad bespot. Toe, gaan weg uit mij gesig en loop boer in die -nag! En jij sal sien dat die Sterre jou bedroef min lig sal gee—net genoeg vir boosdoeners -om kwaad te doen. Die Sterre is te gering om vir julle warmte te gee; daarom sal julle -snags van koue sit rittel en bewe.” -<span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105">105</a>]</span></p> -<p>Die Uil vlie toe weg om haar te gaan wegsteek; want waar sij in die dag rondvlie, -word sij bespot. -</p> -<p>En nou sit sij te peins oor wat sij gedoen het—of dit reg of verkeerd is. Waar sij -sit, roep sij uit: “Hò, Hòa,” wat in die Boesmantaal beteken “oplig, opgelig.” Daarmee -vra sij haar af of sij kwaad gedoen het deur die kole en as in die lug opgegooi of -opgelig te hê. -</p> -<p>Die Son het die Uil in die dag blind gemaak; so het sij van daardie dag af nooit weer -haar broer, die Son, gesien nie. Sij verlustig haar nou in die Sterre en Melkweg, -of Hemelstraat, wat sij self gemaak het. -</p> -<p>Dit het toe so gekom, nes die Son voorspel het; van toe af loop Leeuw, Tier, Wolf, -Jakhals en IJstervark weer snags rond om te moor en te rowe. Van toe af het die kwaaddoeners -vermenigvuldig; want hulle het nou snags genoeg lig om te sien, terwijl ander hulle -nie van veraf kan beken nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb109" href="#pb109">109</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch15" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e297">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 15</h2> -<h2 class="main">Die <span class="corr" id="xd29e1254" title="Bron: Hamerkop-voël">Hamerkopvoël</span> en die Paddas.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Hierdie Storie lewer ons iets oor die bijgeloof van Boesmans en vertel -hoe die Hamerkopvoël alles in beelde op die water kan sien. Dit gee ons ook die herkoms -van Blomme en Paddas wat in die water groei en woon.</i> -</p> -<p>Die Hamerkop is nie somaar vandag se Voël nie. Sij was eers ’n mens van die ougeslag -en is ’n dogter van die Hotnotsgod, wat haar later in ’n Voël verander het. -</p> -<p>Sij is baie goed bevrind met die Waters, wat aan haar die portrette toon van alles -wat gebeur en nog sal gebeur. Al wat die Hamerkop te doen het, is net om in die Waters -te kijk en dan sien sij alles daarin. In die dag spieël die Son, Lug, Bome, Diere -en alles wat daar nabij is, hulle daarin af. Kleur vir kleur is daarin sigbaar. In -die nag kan ons die Maan, Sterre, Melkweg en al die ander goeters daarin sien. Selfs -as iemand in die donker anderkant die water loop, dan kan ons hom amper so duidelik -sien asof dit in die dag is. -</p> -<p>Maar die Hamerkop sien nog meer in die water as wat die mense kan sien: Sij sien dinge -wat daar ver gebeur, en sij verstaan die betekenis van dit alles. Ons mense sien dit -wel, maar verstaan daar niks van nie. Daarom moet ons ag slaan op die Hamerkop en -luister na wat sij ons kom vertel. -<span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110">110</a>]</span></p> -<p>Word daar ver ’n kind gebore, of trouw daar mense, of lê daar iemand siek, of sterf -hij, dan het niemand nodig om dit aan die Hamerkop te kom vertel nie—sij het dit lankal -in die Waters gesien. -</p> -<p>Wat sij gesien het, kom sij aan die famielie en vrinde van die persone in haar eie -taal en op haar eie manier vertel. Daarom slaan diegene wat slim en verstandig is, -ag op die Hamerkop, daar sij nie een is wat lieg nie. ’n Mens kan op haar woord gaan. -In die aand, as dit skemer is, kom sij na die huise van die mense waar sij die tijding -wil bring. Sij vlie oor die huise, skree treurig en vertel dan wat sij te vertel het. -</p> -<p>Sij kan ook dinge vooruit sien en kom dan die betrokke persone waarskuw om tog nie -fout te maak nie. Die Waters is bij haar iets heiligs. Mors die jongmeide daarin, -of laat houtas in die fontein val, of laat hul ’n pot Water in die Vuur omslaan, dan -gaan sij dit aan die groot Waterslang en aan Danser Vuurman vertel. Hierdie twee laat -dan wolke opkom en gooi daaruit vurige swaar-weer-stene, om die jongmeide mee te dood. -Lê die jongmeide dood, dan spoel die strome hul na ’n gat Water toe, waar die jongmeide -dan Blomme word wat in die Waters groei om daar tot sieraad van die Waters te wees. -</p> -<p>Daarom is dit dat die moeders vandag nog hulle kinders waarskuw om tog nie die Waters -se Blomme af te pluk nie. Is die kinders stout en stap in die Water, dan duik die -Blomme gouw onder die Waters. Dan kom die groot Waterslang en trek die ongehoorsame -kinders onder die Waters, en daardie stout kinders word dan Paddas, om vir die groot -Waterslang saands te sing en te dans. -<span class="pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111">111</a>]</span></p> -<p>Die Waterblomme was dus eers jongmeisies, en die Paddas was vroeër die onwettige kinders, -wat ongehoorsaam was. -</p> -<p>Partijkeer, as daar ’n stuk of wat Hamerkoppe bijmekaar is, en hul sien iets goeds -in die Water, dan is hulle vrolik. Hulle word dan net baie blij en begin somaar van -vreugde om mekaar te dans. As hul nie kom vertel wat hul daar gesien het nie, dan -moet ons weet dat dit goeie tijding vir hulleself is. Maar vlie hulle op en kom na -die persoon wat vir hulle staan kijk het, dan bring hulle die tijding dat daar baie -Wild aan kom is, en sê dat die mense hulle pijle moet reghou. Hieroor word algaar -blij, klap hande en prijs die Hamerkoppe vir daardie goeie tijding. -</p> -<p>Eendag stuur die mense hulle kinders na die Water toe om drinkwater te gaan haal. -In plaas van gouw te kom, blij die kinders daar speel. Hulle vat klippe en stokke -en gooi en slaan die Paddas daarmee dood. Hieroor word die Wind kwaad, omdat daardie -stout kinders uit onwettigheid die Paddas, die kinders van die Waters, doodgegooi -het. Hij vat daardie kwaaddoeners van kinders in ’n warrelwind op, voer hul hoog in -die lug, totdat hul binne die wolke kom, en toe verander hij die kinders in Paddas -en dit reën toe Paddas uit die lug, soos ons soms vandag nog sien. -</p> -<p>Die ouers kom toe na die kinders soek, en was net ontevrede dat hulle kinders nou -in Paddas verander is. Hieroor word die Warrelwind ook kwaad, verander die ouers ook -in Paddas, en laat hul ook saam met die reën uit die lug val. Op hierdie manier word -ongehoorsaamheid gestraf. -<span class="pagenum">[<a id="pb112" href="#pb112">112</a>]</span></p> -<p>Nou moet die Hamerkop oppas dat die Paddas nie uit die Waters gaan nie. Krij sij een -buitekant, dan maak sij hom dood en eet hom op. Die werk van die Paddas is dus om -saands te sing en te dans. Die babetjies word in swart karossies toegedraai, sodat -geen armpie of beentjie uitkom nie—net as hulle groter word dan steek hulle eers die -armpies en beentjies uit, en daarop gooi hul die swart karossies weg en is dan die -jong Paddatjies. -</p> -<p>As die winter kom, word die Waters koud, dan vlug die Paddas in droë gate in die Grond. -Maar die Grond is die Dogter wat aan slaap geraak het. So slaap, slaap die Paddas -ook die hele winter deur. Maar as die donderweer hul met die begin van die somer wek, -dan eers skrik hul wakker en begin weer te sing; want die Waters roep hul om te kom -dans. -<span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115">115</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch16" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e306">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 16</h2> -<h2 class="main">Die Uil en die Muise.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie vind ons nog meer verhaaltjies van Boesmanbijgeloof -en ook van Opstanding.</i> -</p> -<p>Die Uil is ook ’n Voël van baie groot betekenis. Net soos die Hamerkopvoël kan hij -baie dingetjies sien wat gebeur en nog sal gebeur. Die onderskeid is net dit: Die -Hamerkop sien dinge in die dag in die Waters, en die Uil sien in die nag aan die Maan -en Sterre wat aan die gang is. Die Uil is mos die Voël wat die Sterre en Hemelstraat -gemaak het, deur kole en as in die lug te gooi. Nou vertel daardie Sterre en Melkweg -haar van alles wat sal plaasvind. Ieder mens het sij eie Ster. As daar ’n Ster besonder -blink, of verskiet, of ’n stert krij, dan weet die Uil al dadelik wie se Ster dit -is, en waar hij die tijding of boodskap moet gaan bring. -</p> -<p>Die Uil laat haar ook gemaklik betower deur een of ander toornaar, dan gaan sij bij -die huis van die ongewenste persoon nare geluide maak. Kom so een uit om haar weg -te ja, dan val hij op die plek morsdood. -</p> -<p>Ons mense kijk ook na die Sterre. En wat verstaan ons daarvan? Maar die Uil verstaan -alles. Sij let op of die Ster ogies knip, rooi, wit of blouw word, of die Ster ’n -stert, of roei, gaan krij, en dan na watter kant die Ster verskiet, en na watter kant -die stert van die Ster wijs. -<span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116">116</a>]</span></p> -<p>Die Sterre gesels ook met haar deur boodskappe met die Vuurvliegies te stuur. Op dit -alles slaan die Uil ag. Daarom gee diegene wat slim en vernuftig is, goed gehoor aan -die Uil; want sij lieg nie: sij vertel altijd die waarheid. -</p> -<p>Gooi iemand haar met klippe, bespot en lag hij haar uit, dan kom sij nie gouw weer -nie. Maar bewaar die een as sij dan weer terugkom!—dan bring sij slegte tijding. Daarom -pas op om ’n Uil nie kwaad te doen nie. Sij vergewe nie en kom later om jou te straf -vir wat jij aan haar gedoen het. -</p> -<p>Die Uil en die Slange is ook goed bevrind. Soms as sij ’n boodskap het van iemand -wat reeds dood is, dan gee sij die boodskap aan ’n Slang. Daardie Slang seil dan na -die graf van daardie persoon wat die boodskap gestuur het. Hij wag dan daar bij die -graf. As iemand die Slang daar sien, dan moet hij weet dat die afgesterwe persoon -laat weet dat hij gelukkig is, dat hij wens dat sij agtergeblewe mense ook gelukkig -moet wees, en daarom verlang hij dat die mense ’n groot maaltijd en vrolikheid om -sij ontwil moet maak.<a class="noteref" id="xd29e1298src" href="#xd29e1298">1</a> -</p> -<p>Die mense bring dan baie kos, eet en maak vrolikheid. -</p> -<p>Die Maan vertel ook baie dinge aan die Uil; want die Maan kan ver oor die wêreld sien. -Die Uil verstaan die Maan net goed: sij kijk net na watter kant die horings van die -Maan wijs; sij let op na watter kant die hol bak van die Maan gedraai is. Die Geeste -gaan in die hol bak <span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117">117</a>]</span>deur die lug rij; maar namate die holte opvul, gee die Geeste pad, en as dit Volle -Maan is, dan is daar geen plek vir hulle nie—dis nou uitklimtijd se dinge daardie. -</p> -<p>Nou, die Uil is nie so agterhoudend as sij lijk nie. Sij kom dit aan ons vertel; maar -ons moet mooi luister. -</p> -<p>Daar was eendag ’n oujong en oumeid wat nie na die Uil wou geluister het nie. Hulle -het die Uil met klippe gegooi en haar uitgeskel en tot leuenaar gemaak, terwijl hulle -self leuenaars en bedrieërs was. Die Uil was so vrindelik om aan daardie twee oues -te kom vertel dat hul dadelik moes vlug; want daar is ’n Leeuw wat na hulle verneem -om hulle op te vreet. -</p> -<p>Die twee oumense roep uit: “Dit jok jij! En dan, ons is glad nie vir Leeuws bang nie! -Ons ken hier nabij net een Leeuw, en van ouderdom het hij geen tand meer in sij bek -nie.” Onder die praat laat die Uil sij mes val; hulle hol toe, tel dit op en wou dit -nie weer teruggee nie. Daarop steek hul die Uil onder die klippers en skel hom met -lelike woorde uit. -</p> -<p>Daarop vlie die Uil bedroef weg. -</p> -<p>In die nag begin dit kliphard te <span class="corr" id="xd29e1313" title="Bron: reen">reën</span>. Die onweer was straf. Onderwijl hoor hul ’n Leeuw in die verte brul en aan die gebrul -kon hul hoor dat die Leeuw nader kom. Toe word hul bang en vlug. Maar toe hul ’n laagte -wou deurvlug, was dit kant en wal vol. Hul vlug toe langs die bruisende stroom op -en daar vèr sien hul die vuur van ander mense brand. Hulle hardloop daarheen en vertel -toe aan die mense dat hulle (die vlugtelinge) koud is, en vra velle om onder in te -kruip. Die mense gee aan die twee vlugtelinge baie velle om hulle in toe te rol. -<span class="pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118">118</a>]</span></p> -<p>Dog die Leeuw het die spore van die twee gevolg, en toe hij bij die hutte kom, vra -hij waar daardie twee vlugtelinge is; want hij wil hulle hê om hul stukkend te skeur. -Dog die mense het jammer vir die twee gehad, so bring hul ’n halwe Hartbees na die -Leeuw. Hij wou daaraan egter nie eet nie, maar dwing net oor die twee vlugtelinge. -</p> -<p>Toe kom die Uil ook daar en vertel wie dat daardie twee oues is, dat hulle diewe en -leuenaars is. Toe bring die mense die twee uit en oorhandig hul aan die Leeuw, wat -hul op die plek aan flenters skeur, sonder die bloed eens te lek of ’n stukkie van -hulle vleis te eet. -</p> -<p>In die nag het die maanwater op die stukkies vleis geval, daar het lewe ingekom, en -ieder stukkie het ’n Muis geword. -</p> -<p>So het die Muise uit leuenaars, diewe en bedrieërs voortgespruit en daarom kan hul -tot vandag toe nie hulle streke laat nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121">121</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd29e1298" href="#xd29e1298src">1</a></span> Dit is ook ’n Kaffer-bijgeloof. <a class="fnarrow" href="#xd29e1298src">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -<div id="ch17" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e315">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 17</h2> -<h2 class="main">Die Reënboog.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel hoe die Reënboog ontstaan het en dat -die Reënboog ’n goeie verlokker is.</i> -</p> -<p>Die Reënboog is die Dogter van die Opgewing, of Lugspiegeling. Sij was ook eers ’n -mens van die ougeslag; maar het later die vorm van die Reënboog aangeneem, en dit -het so gekom:— -</p> -<p>Die Opgewing haar dogter het bij haar daar op die Vlaktes gewoon. Net soos haar ma, -die Opgewing, het die dogter daar groot plesier in gehad om die gek met iemand te -skeer; daarom het sij so baie van mooi klere aantrek gehou. Sij was ook, net soos -haar ma, sonder spraak—jij sien haar wel, maar hoor haar nooit nie. En tog het sij -baie liefhebbers gehad, waaronder die Windvoël en die Reënbees was. -</p> -<p>Die Windvoël, wat die winde laat waai, het baie na daardie dogter toe kom kuier. Dan -vertoon hij hom as Voël in sij beste veredrag en voer met hom saam die geure van al -die lekkerruikende blomme en kruie. Sij het egter nie groot sin in die Windvoël gehad -nie, maar het meer van die Reënbees gehou. Maar die Wind is sterker as die Reën—so -moes sij maar haar beurt afwag. -</p> -<p>Een dag kom die Windvoël skoon en netjies aangevlie. Die dogter kon hom reeds op ’n -afstand hoor aankom; want <span class="pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122">122</a>]</span>hij klapwiek so liefies en vrindelik met sij vlerke, wat gebalsem was met die heerlikste -geure. Sij kom uit haar hut en gaan voor haar deur sit en wag. Die Windvoël kom en -gaan ook ewe vrindelik voor haar sit. Sij stap op en begroet hom deur haar hand oor -hom te strijk en hom met die poeier van lekkerruikende blaartjies te bestrooi. Sij -hou haar ewe lief en soet. -</p> -<p>Na hom nog ’n rukkie gestreel te hê, gaan sij ewe liefkosend op sij rug sit, hij brei -sij vlerke uit en daar stijg hij in die lug op en vlie met haar daar na die berge -toe, waar sij huis in ’n klipgrot is. -</p> -<p>Maar daar in daardie kliphuis was ’n koue lug, wat haar glad nie beval het nie; maar -sij laat niks merk nie—bowendien, die plek was nouw en ongerieflik; maar sij hou haar -ewe tevrede. Sij vra toe deur tekens waar die kos en water is. Dog daar was geen kos -en water nie; so sê die Windvoël vir haar om maar daar ’n bietjie te wag, hij sal -alles gouw gaan haal; want hij weet waar die beste te krij is. -</p> -<p>Hij vlie toe oor die berge, en sij blij daar in die klipgrot wag. Hij vlie ver en -blij ’n goeie ruk weg. -</p> -<p>Toe die Windvoël terugkom, was die dogter skoonweg; want sij het intussen gevlug en -het vir haar daar op die Vlaktes bij haar ma, die Opgewing, onder die grond gaan wegsteek, -waar die Windvoël haar nooit sou uitsnuffel nie. -</p> -<p></p> -<div class="figure d1p123width"><img src="images/d1p123.png" alt="" width="720" height="511"></div><p> -</p> -<p>Die Windvoël voel toe dat hij deur die meisie bedroë was en was daaroor nie min gesteurd -nie. Maar haar moeder, die Opgewing, het goed verstaan om die Windvoël <span class="pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125">125</a>]</span>in ’n goeie luim te hou, sodat hij nie moet kwaad word en alles verwoes nie. -</p> -<p>Die Waterslang, wat ook onder die grond rondseil, het gouw uitgevind waar die dogter -haar nou ophou; sij gaan dit toe aan haar vader, die Reënbees, vertel. Die Reënbees -woon in ’n seekoegat: as hij daarin is, dan is die gat vol water; maar gaan hij uit -om te wei, dan word die gat droog en ’n misdamp, wat die asem van die Reënbees is, -omring hom, sodat niemand hom in daardie mistige weer kan sien nie. Hij stap toe reguit -na die meisie toe. Alles was stil; want die Windvoël het ver oor die berge gevlie -en sou vir dae wegblij. -</p> -<p>Sij ruik die heerlike ruik van die reën wat die Reënbees maak, en kom onder uit haar -onderaardse woning. Die Reënbees kom voor haar kniel en gaan ewe lief lê en was net -vrindelik. -</p> -<p>Die meisie staan toe op en klop liefkosend met haar hand teen die Reënbees se nek -en strooi oor hom ook fijngemaakte kruiebossies en lekker-ruikblare. Na sij ’n rukkie -met hom gespeel het, gaan sij ewe plesierig op sij rug sit. Hij staan op en stap met -haar—hoog in sij skik—weg na sij huis, die seekoegat, toe. -</p> -<p>Op weg daarheen sien sij ’n klomp groot bome staan; sij sê toe dat sij moeg voel en -wil eers daar onder die bome gaan rus. Die Reënbees stap daarnatoe en gaan teen ’n -stam van ’n groot boom in die skaduwee lê. Die meisie blij op sij rug sit, dog strooi -weer kruie op die kop van die Reënbees; hij krij daarvan vaak en val vas in die slaap. -<span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126">126</a>]</span></p> -<p>Toe sij dit gewaar, dros sij stilletjies weg—reguit na haar moeder op die Vlaktes -toe. <span class="corr" id="xd29e1357" title="Bron: Tie">Toe</span> die Reënbees wakker word, verbeel hij hom een streek deur dat die meisie nog op sij -rug sit, en hij stap toe na die seekoegat toe. Maar toe hij in die water wil induik, -toe eers gewaar hij dat die meisie weg is. Hij word toe kwaad. -</p> -<p>Maar die moeder van die dogter het reënbossies gebrand—bossies wat gebrand word om -die Reënbees tevrede te stel. So het hij afgekoel van sij kwaai bui en het nie deur -verspoelings skade onder die mense aangerig nie. -</p> -<p>Die Opgewing het toe haar dogter in ’n Reënboog verander, sodat die Wind en Reën haar -kan sien en bewonder, maar aan haar geen kwaad kan doen nie. Sij het haar pragtige -gekleurde klere behou en pronk nog daarmee. -<span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129">129</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch18" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e324">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 18</h2> -<h2 class="main">Die Hotnotsgod en Bobiane baklei.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In die Boesmanstories speel die Bobiane nogal ’n groot rol. Hulle word -gewoonlik voorgestel as skrander en sterk. Hier is weer sprake van ’n Opstanding en -wel uit die Waters</i> -</p> -<p>Die Bobiane is mense van die ougeslag en is van ’n ander famielie as <span class="sc">’Kaggen</span>, die Hotnotsgod. Daarom het hulle nooit ontsien om die ouman en sij famielie te pla -nie. Baiemaal as die kinders van die Hotnotsgod gaan water haal, dan moveer die Bobiane -hulle en ja hul van die water af weg. Gaan die kinders veldvrugte pluk, of veldkos -haal, dan vat die Bobiane dit af en maak die kinders bowenop seer. Die kinders kom -dan bij hulle pa of oupa, die Hotnotsgod, daaroor kla. -</p> -<p>So stuur <span class="sc">’Kaggen</span> eendag sij seun om stokke te gaan haal. Hij wil daarvan kieries en ’n boog maak om -die Bobiane mee te gooi en te skiet. -</p> -<p>Daar in die veld ontmoet die Bobiane daardie seun en vra aan hom wat hij daar maak. -Hij antwoord: “Ek kom stokke vir mij vader haal: van hierdie gaan hij kieries maak -en van daardie een ’n boog om die mense te skiet wat op hulle hakskene sit.” -</p> -<p>Die Bobiaan roep toe sij maat wat daar naasaan wei, en sê: “Maat, kom luister hier -watter praatjies gesels die seun hierso!” -<span class="pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130">130</a>]</span></p> -<p>Die maat stap nader en sing: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">“Ek kom nou, -</p> -<p class="line">En luister -</p> -<p class="line">Na die kind bij jou.”</p> -</div> -<p class="first">En hij vra: “Wat sê daardie seun?” -</p> -<p>Die eerste Bobiaan antwoord: “Hij sê hij kom stokke vir sij pa haal: daardie stokke -is vir kieries, en die ander een vir ’n boog om die mense wat op hulle hakke sit, -mee te gooi en te skiet.” -</p> -<p>“A so!” roep die tweede Bobiaan uit en hij roep sij maat wat naas hom gewei het, en -sê: “Kom luister na die stories van hierdie seun!” -</p> -<p>Die derde Bobiaan kom nader en sing ook: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">“Ek kom nou, -</p> -<p class="line">En luister -</p> -<p class="line">Na die kind bij jou.”</p> -</div> -<p class="first">Hij vra toe wat die seun gesels, en toe die praatjies van die seun oorvertel word, -roep daardie Bobiaan ook sij maat wat naas hom wei. En so het iedereen sij maat geroep, -totdat algaar kom luister het. -</p> -<p>Die allerlaaste roep hul die ou voorman. Hij kom en sing ook dieselfde liedjie. Toe -hul hom vertel dat die seun kom stokke vir die Hotnotsgod haal om kieries en ’n boog -van te maak om die mense wat op hulle hakke sit, mee te gooi en te skiet, toe roep -die ou uit: “Wie anders word bedoel as ons! Grijp die seun, vat die stokke af en slaan -hom!” -</p> -<p></p> -<div class="figure d1p131width"><img src="images/d1p131.png" alt="" width="720" height="513"></div><p> -</p> -<p>Die klomp Bobiane bestorm die arme seun en slaan hom met die stokke en met hulle vuiste -dat sij kopbeen <span class="pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133">133</a>]</span>breek en sij oog uit die kop rol. Die seun was toe dood. -</p> -<p>Toe grijp een die oog van die seun en roep uit: “Hier het ek ’n mooi iets om bal-bal -mee te speel. Die Bobiane staan toe reg. Die een wat die oog vang, roep uit: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line xd29e1410">“Dis mij bal dié!” -</p> -<p class="line">Die een wat die oog na die ander gooi, roep uit: -</p> -<p class="line xd29e1410">“Dis jouw bal dié!” -</p> -<p class="line">En so gaan die rondgooi aan onder die uitroep: -</p> -<p class="line xd29e1410">“Dis mij bal dié!”. -</p> -<p class="line xd29e1410"><span class="corr" id="xd29e1419" title="Nie in die bron nie">“</span>Dis jouw bal dié.”</p> -</div> -<p class="first">Hulle speel toe net geesdriftig en val oor mekaar dat die stofdamp opslaan. -</p> -<p>Die Hamerkopvoël, wat alles gesien het wat daar gebeur, vlie oor na die Hotnotsgod -om te vertel wat die Bobiane aan sij seun gedoen het. Die ouman spring haastig op, -vat sij boog, pijlkoker en knapsak mee en hij hardloop na die plek toe waar sij seun -dood lê. Van ver af sien hij reeds die stof soos die Bobiane bal-bal speel. Die trane -kom in sij oë en hij begin bedroef oor sij seun te huil. Maar voor hij bij die Bobiane -kom, droë hij die trane van sij oë af, sodat hulle nie moet sien dat hij gehuil het -nie. -</p> -<p>Toe hij daar kom, sit hij sij boog, pijlkoker en knapsak neer, en hij vra om saam -te speel. In plaas van dadelik te antwoord, staan die Bobiane die ouman met verwondering -aan te kijk; want dis nie aldag dat hul hom te sien krij nie. Die ouman, <span class="sc">’Kaggen</span>, gaan tussen hulle staan en begin mee te speel. Hulle wou die oog van sij seun nie -na hom toe gooi nie, dog hij spring vooruit en vang die oog toe hul dit na ’n ander -Bobiaan gooi. -<span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134">134</a>]</span></p> -<p>Meteens voel die oog dat dit sij vader se vat was, en toe die vader dit gooi, rol -die oog tussen die Bobiane rond. Hulle val oor mekaar om dit in hande te krij; maar -vang ieder skoot mis. Die vader vat weer die oog en gooi dit na ’n Bobiaan; die oog -gaan in die lug op en verdwijn. Toe roep die Bobiane uit: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">“Waar is mij bal? -</p> -<p class="line">Toe, gee dit hier! -</p> -<p class="line">Ek wil dit hê; -</p> -<p class="line">Maak gouw, maak gouw!”</p> -</div> -<p class="first">Die oog het in die knapsak van <span class="sc">’Kaggen</span> onopgemerk ingekruip. Die Bobiane soek orals rond, maar vind dit nie. Een roep uit: -“Kom ons deursoek die pijlkoker en knapsak!” -</p> -<p><span class="sc">’Kaggen</span> roep uit: “Pas op, as jul aan mij goeters kom!” Maar onopgemerk pak hij die oog in -sij knapsak met sij een hand, verberg dit in die palm van sij hand. Hij skud die knapsak -uit, keer dit om en sê: “Kijk hier is niks.” Daarop sit hij die knapsak weer neer -en verberg die oog daarin. Toe ondersoek hul die pijlkoker en vind ook niks. -</p> -<p>Toe roep die Bobiane algaar tesame uit en sê: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">“Waar is mij bal? -</p> -<p class="line">Toe, gee dit hier! -</p> -<p class="line">Ek wil dit hê; -</p> -<p class="line">Maak gouw, maak gouw!”</p> -</div> -<p class="first">En hulle begin die Hotnotsgod met die vuiste te slaan. <span class="sc">’Kaggen</span> slaan terug, en die geveg word heftig. Die Bobiane was baie in getal en so raak hul -hom baas. <span class="sc">’Kaggen</span> hol na <span class="pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135">135</a>]</span>sij goed, pak dit en hol vinnig weg. Die Bobiane blij agter en soek een streek deur. -</p> -<p>Daar voor bij die water gaan <span class="sc">’Kaggen</span> sit en was hom met water. Hij haal die oog uit sij knapsak en plaas dit in die water, -met die woorde: “Toe, liggaam van mij seun, kom hiernatoe; kom lê hier in die water -dat jouw oog weer op sij plek kan aangroei, en word weer net soos jij tevore was.” -</p> -<p>Toe kom die liggaam van die seun deur die lug en val bij die oog in die water. Daarop -stap <span class="sc">’Kaggen</span> huistoe; want hij voel siek van die slaan en veg. -</p> -<p>Toe hij bij sij huis kom, vra een: “Oupa, waarom is jij so vol bloed en wonde?” -</p> -<p><span class="sc">’Kaggen</span> vertel toe dat die Bobiane sij seun dood gemaak het en met die oog bal-bal gespeel -het. Hij vertel dat hij gaan saam speel het—net om die oog in hande te krij, en toe -raak hul aan baklei. Hierop bestraf die kleinkind sij oupa en sê: “Oupa is so oud -en waarom loop oupa alleen in die veld rond?” -</p> -<p>Toe <span class="sc">’Kaggen</span> weer alleen was, stap hij van huis reguit na die gat water toe. Toe hij daar aankom -sien hij sij seun buitekant in die son sit. Die ouman was blij en stap stadig nader; -maar die seun hoor hom en spring pardoems! nes ’n Padda in die water. -</p> -<p>Die ouman draai toe om, gaan huistoe en vat ’n voorvel en ’n karos vir die seun. Daarop -stap hij terug. -</p> -<p>Hij stap weer stadig, en net toe die seun die water wou inspring, pak die Hotnotsgod -hom aan die arm en roep: “Moenie bang wees nie; ek is jouw vader, <span class="sc">’Kaggen</span>, <span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136">136</a>]</span>en jij is mij kind. Dè, hier is klere, wat ek vir jou gebring het, trek dit aan en -kom saam met mij huistoe.” -</p> -<p>Op hierdie woorde herken die seun sij vader, en na hij sij voorvel en karos omgesit -het, stap hij saam huistoe. -</p> -<p>Bij die huis vra die kleinkind weer: “Oupa het dan kom vertel dat oompie dood, en -sij oog uit is, en hier is oompie dan gesond terug bij ons?” -</p> -<p>Die oupa antwoord: “Die waters het hom weer uit die Dode laat opstaan. Hij is nog -swak, en ons algaar moet hom nou mooi oppas tot hij weer sterk en fris word.” -</p> -<p>Die seun het bij die dag sterker geword en is nou gesond. -<span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139">139</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch19" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e333">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 19</h2> -<h2 class="main">Die Meid van die Waters.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie word ons vertel van ’n veronderstelde Gees in die gedaante -van ’n vrouw, wat die krag besit om iemand met haar onsigbare wil die waters in te -trek.</i> -</p> -<p>Daar was ’n jongmeid wat altijd water bij ’n fontein gaan haal het. Daar nabij die -fontein was ’n groot gat water, en in daardie gat water het pragtige Blomme gegroei. -Haar ma het haar dogter altijd gewaarskuw om tog nie daardie mooi Blomme te gaan pluk -nie; want hulle is jongmeide wat na die water weggevoer was om daar Blomme te word. -</p> -<p>Maar daardie Blomme was vir daardie jongmeid tog te aantreklik, en die versoeking -om hulle te pluk was tog te groot, sodat sij die drang om hulle te pluk nie kon weerstaan -nie. Sij wou dit maar net eenmaal waag. Sij stap daardie gat water in, maar toe verdwijn -die Blomme onder die water, en die groot Waterslang trek meteens die jongmeid ook -in die water. Die jongmeid word toe nie in ’n Blom of Padda verander nie; maar sij -blij mens, wat die krag krij om ander mense met haar onsigbare wil die waters in te -trek—buitekant die water het sij daardie mag nie besit nie. Sij was dus mens, maar -kon net soos ’n Padda in die water en daar buitekant lewe. So stap sij van een gat -water na die ander rond. -<span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140">140</a>]</span></p> -<p>Die jongmeid het toe die Meid van die Waters geword. -</p> -<p>In die water besit sij die mag om mense op onsigbare wijse in te trek; daar buitekant -betower sij weer die mense met haar skoonheid, sodat hulle haar onwillekeurig volg. -</p> -<p>Toe haar ma en die ander mense merk dat die jongmeid nie terugkom nie, gaan hul na -haar soek. Hulle krij haar bij die fontein nie; toe stap hulle na die groot seekoegat, -en daar sien hul haar karos en haar armringe lê. Die moeder begin te huil, dinkende -dat haar dogter verdrink het. -</p> -<p>Maar hulle voel nou dat daardie seekoegat ’n groot aantrekkingskrag gekrij het; so -word hul bang om na aan die kant te staan. Algaar huil en gaan tekeer; want almaal -het daardie jongmeid so lief gehad. -</p> -<p>Meteens hoor hulle ’n vrouwspersoon daar bij die onderste seekoegat sing; hulle kijk -op en daar sien hul haar staan. Maar nou is sij mooier en sij het pragtiger ringe -om haar arms en bene—ook haar voorskoot skitter, o, so mooi. -</p> -<p>Hulle hol daarheen en roep haar op haar naam. Sij blij daar staan, groet hul met wenke -van haar hande, sij lag met hulle, en toe hul nabij was, spring sij in die gat dat -die water so spat. -</p> -<p>Toe slaan haar moeder hande saam en roep uit: “Mij kind het van daardie Blomme van -die Waterslang gaan pluk en nou moet sij ook bij die Waterslang gaan woon. O, mij -dogter het nou ’n Toorgees geword!” En sij huil bitter en almaal met haar, en hulle -stap bedroef huistoe. -</p> -<p>Die broer van die jongmeid sê toe aan sij ouers dat hij sij suster van die groot Waterslang -sal gaan verlos. <span class="pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141">141</a>]</span>Hulle vra aan hom hoe hij dit sou doen; want wie kan daardie groot Waterslang baas -raak? -</p> -<p>Hij antwoord dat hij die blink steen op die kop van die Slang sou gaan steel; want -sonder daardie steen is die Slang mos magteloos en kan niks doen nie. -</p> -<p>Hulle raai hom dit ten sterkste af; want as daardie groot Waterslang magteloos is, -dan sal al die fonteine vanself opdroog. -</p> -<p>Maar die broer van die jongmeid wou hom nie van sij plan laat afbring nie, en werp -teë dat hij dan die Reënbees sal krij om baie te laat reën, en dan sal hulle altijd -volop water hê. -</p> -<p>Die ouers wijs hulle seun daarop dat die Reënbees die vader van die groot Waterslang -is, en dat hij vir ’n lang tijd nie sal laat reën nie—net om hulle van dors te laat -omkom. Maar vir hierdie waarskuwing het die broer van die Meid geen ore gehad nie. -</p> -<p>Hij stap weg om die groot Waterslang te gaan beloer om te sien waar sij die steen -gaan wegsteek eer sij in die water gaan. Hij krij haar net toe sij rondseil. Maar -die Slang kom sij planne agter en sij bestorm hom eer hij die steen in hande gehad -het. Sij verander hom toe in ’n ou Skurwepadda, wat gewoonlik ver van die water boer. -Sij boog verander sij in ’n ou bros stok, sij pijlkoker val aan stukkies, en die pijle -daarin verdor sij in kaf. Hij het nog nie vrouw en kinders gehad nie, so het die groot -Slang net sij ouers gestraf om al die fonteine te laat opdroog. Maar die Meid van -die Waters het jammer vir haar ouers gevoel en het hulle toegelaat om bij die seekoegat -water te kom <span class="pagenum">[<a id="pb142" href="#pb142">142</a>]</span>skep sonder hulle in die gat in te sleep—op hierdie manier is hul van die dood gered -geword. -</p> -<p>Maar die Meid van die Waters, of somaar kortweg, die Watermeid, leef vandag nog; sij -woon nog in al die diep gate water; so waarskuw die moeders altijd hulle kinders om -tog nie nabij die kant van die diep waters te gaan nie; want dan sal die Watermeid -die kinders in die diep waters intrek, waar hul in Paddas verander word. Om hierdie -rede is die kinders tot vandag toe nog bang vir groot seekoegate en blij daar weg. -<span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145">145</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch20" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e342">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 20</h2> -<h2 class="main">Die geniepsigheid van die Skilpad.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—In hierdie Storie krij ons bepaald te doen met ’n Bosegees, wat sij vermaak -daarin gehad het om mense te pijnig.</i> -</p> -<p>In die dae van die ougeslag was daar ’n Toorheks, wat alte graag mense seer gemaak -het. Sij het verskeie gedaantes aangeneem, maar het haar meestal vertoon in die gestalte -van ’n groot Skilpad. Dit was nooit bekend geword dat sij ooit iemand goed gedoen -het nie. -</p> -<p>Om haar streke beter uit te voer, het sij haar altijd siek aangestel, waarmee sij -die mense jammer vir haar laat krij het. En as die mense vir haar kom dokter, dan -sit hulle aan die pen. -</p> -<p>As ’n Skilpad het sij maar min geëet en gedrink. Verder het sij ’n lui-lekker lewe -gelei. -</p> -<p>Bij ’n seker geleentheid lê sij in die skaduwee van ’n bos. Daar kom toe ’n man verbij, -en sij roep uit: “Mij liewe ou broer, kom tog nader! Ek het so ’n ondraaglike pijn -in mij nek, kom vrijwe tog mij nek in met vet.” -</p> -<p>Die man kom nader, vat die vet, kniel voor haar en begin haar nek te vrijwe. Meteens -ruk die groot Skilpad haar nek in die dop, en vas sit daardie man se hand. Hij brul -van pijn en soebat mooi dat sij tog haar kop moet uitsteek dat hij sij hand kan uitruk. -Maar alle smekings was verniet. Hij grijp met die ander hand ’n klip en skrop daarmee -die dop, en van daardie grilligheid steek <span class="pagenum">[<a id="pb146" href="#pb146">146</a>]</span>sij haar kop uit, en toe eers kon hij sij hand uitruk. Maar al die vleis en velle -was daarvan af—net die kaal senings en bene het oorgeblij. -</p> -<p>Net toe kom daar ’n ander man verbij, en die groot Skilpad roep uit: “Mij liewe ou -broer, kom smeer tog mij nek met vet—ek het daar so ’n vreeslike pijn in dat ek daarvan -kan beswijk.” -</p> -<p>Die eerste man steek gouw sij seer hand onder sij karos en sit, met sij pijn, bedaard -aan te kijk wat nou sal gebeur. -</p> -<p><span class="corr" id="xd29e1548" title="Bron: Dit">Die</span> groot Skilpad steek haar nek lang uit, en die man begin die nek met vet in te vrijwe. -Meteens ruk die Skilpad haar nek gouw in, en vas sit daardie tweede man se hand ook. -Hij krul en skree van pijn; maar los is min. -</p> -<p>Die eerste man wil toe wegstap, en laat die ander so in sij smarte sit. Die tweede -man roep uit: “Ou broer, waarom het jij mij so ’n stel laat aftrap?” -</p> -<p>Die eerste man haal toe sij hand onder die karos uit en wijs hoe dit lijk, en sê: -“Ek voel net soos jij nou daar voel,” en hij gaan weg. -</p> -<p>Die tweede man, wat toe nog vassit, vat met sij ander hand sij kierie en begin op -die dop van die groot Skilpad te timmer. Toe steek die Skilpad haar kop uit, en hij -ruk toe gouw sij hand uit. Maar die velle en vleis het daarvan afgeskeur. Hij stap -toe ook huistoe, so te sê blind van pijn. -</p> -<p>Die twee mans het op dieselfde plek gewoon, en hulle stap toe saam huistoe. Toe hulle -thuis kom, was die Maan nog jonk. Soggends, as hulle opstaan, neem hul van die <span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147">147</a>]</span>douw, wat die water van die Maan is, en was hulle hande daarmee. En namate die Maan -groei, so ook groei die vleis oor hulle kaal senings en bene. Toe die Maan vol was, -was hulle hande volkome gesond en was weer net soos dit tevore was. -</p> -<p>Daarna stap die twee mans saam die veld in en krij die ou Skilpad weer op ’n ander -plek lê. Weer roep sij: “Mij liewe twee broers, kom smeer tog mij bene met vet, ek -het vretende pijne daarin, sodat ek van die krampe kan doodgaan.” -</p> -<p>Die twee mans stap nader en maak nes of hul haar bene met vet wil smeer, maar rol -die ou Skilpad op haar rug en stop klippe rondom haar, sodat sij nie weer kan reg -rol nie. Hulle stap toe weg, onder die vermoeding dat hulle haar gestraf het. -</p> -<p>Daar voor ontmoet hul twee Kraaie. Hulle betower die Kraaie, sodat waar hul Skilpaaie -op die lijf mag loop, hul dan die vleis van die Skilpaaie lewendig moet uitpik. Hulle -stuur toe die twee Kraaie na die groot Skilpad toe om haar vleis lewendig uit haar -dop te skeur. Maar die ou Toorheks het van alles geweet en hou haar gereed; want sij -voel geen pijn nie. -</p> -<p>Toe die Kraaie daarheen vlie, roep die een uit: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">“Die ou is maer, die ou is maer!”</p> -</div> -<p class="first">Die ander Kraaie antwoord: -</p> -<div class="lgouter"> -<p class="line">“Haar oog is vet, haar oog is vet!”</p> -</div> -<p class="first">Toe die Kraaie daar kom, val hul meteens op die Skilpad aan en pluk haar vleis lewendig -uit haar dop. Maar sij is ’n ou Toorheks en voel daar net niks van nie, <span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148">148</a>]</span>en laat die Kraaie maar hulle gang gaan. Sij het wel gemaak of sij seer krij. -</p> -<p>Toe die Kraaie die dop skoon uitgepik het, vlie hulle weg om die tijding aan die twee -mans te bring. Die twee mans was baie blij om die berig te krij, en hulle spring in -die rondte en dans van vreugde. -</p> -<p>Maar net soos die twee mans die Kraaie betower het om Skilpaaie te vreet, net so het -die ou Toorheks die Bije betower om mense te steek waar hul die mense ook al krij. -</p> -<p>Oor ’n ruk loop een van die mans in die veld rond en sien daar die leë Skilpaddop -lê. Hij tel dit op om dit te bekijk. Maar daar het ’n swerm Bije ingetrek, en die -Bije pak daardie man en steek hom dat hij nie weet waar in te kruip nie—want die man -se lijf was amper kaal en met min klere bedek. Hij neem die vlug huistoe, maar op -weg beswijk hij van pijn en val neer. Hij gooi toe stof in die lug. Die mense thuis -weet wat daardie stofgooierij beteken; hulle storm toe, tel die man op en dra hom -onder groot smarte huistoe. -</p> -<p>Onderwijl het die ander man daar bij die leë Skilpaddop aangekom. Hij tel ook die -dop op om dit te bekijk, en die Bije pak hom ook en steek hom dat hij nie weet waar -in te kruip nie. Hij vlug ook huistoe; maar val ook van pijn op die weg neer. Hij -neem ook toevlug tot stofgooi in die lug. Net toe die mense die eerste man in sij -huis neersit, sien hul die tweede stofgooierij. Hulle storm daarheen en vind die tweede -man ook in sij smarte. Hul dra hom ook huistoe. En die twee was lank siek voor hul -gesond geword en rondgeloop het. -<span class="pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151">151</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch21" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e352">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 21</h2> -<h2 class="main">Die Môrester is die Hart van Dageraad.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Hierdie Storie het ons hoor vertel op Katkop, Limoenkop en op Klipfontein, -langs Hantamrivier (dist. Calvinia), en daaruit is die inhoud saam gestel. Wolf bij -die Boesman is ’n slim man, en hier word vertel waarom hij ’n uitgeteerde agtervoet -het: ook waarom die Rooikat klossies hare aan die punte van sij ore het en net vleis -eet.</i> -</p> -<p>Die Son was eers ’n mens van die ougeslag, en het toe in die lig van sij blink gesig -rondgestap, gejag en plesier gemaak. Maar die ander ouvolk het boos op hom geword -en het hom toe vermoor, en hulle kinders het die Son se skitterende kop in die lug -gegooi, alwaar dit aldag nog skijn. -</p> -<p>Die oudste seun van die ouman was baie gek na sij vader, en word toe die boodskapdraer -van sij vader en het verskeie werkies vir die ouman verrig. Die naam van die seun -was Dageraad. -</p> -<p>Sij eerste werk vroeg in die oggend was om die liggies van die Sterretjies dof te -maak, en dan die blouw lug uit te hang, waaragter die Sterretjies verberg blij. Daarna -staan die Son uit sij bed op; en die werk vir die seun vir die dag is dan afgedaan. -Hij gaan dan jag, kos grawe of gesels. -</p> -<p>Sodra sij ou vader, die Son, sij dagwerk verrig het, en van moegheid saands aan die -westekant op die rantjies <span class="pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152">152</a>]</span>gaan sit, dan stap die tweede seun, wat Aandskemering heet, oor, om sij vader, die -Son, in sij bed te sit. Dan is Aandskemering ook vrij om te doen wat hij wil. Maar -nooit het Dageraad en Aandskemering—al was hulle broers—van mekaar gehou nie; so het -hulle ver van mekaar gaan woon. -</p> -<p>Eendag, na Dageraad, na ou gewoonte, vroeg opgestaan het en kos en water na sij ou -vader, die Son, se bed gebring het, stap hij rond en sien ’n mooi jongmeid van die -ougeslag. Wolf se dogter was ook daar. Dageraad wou met die mooi jongmeid trouw; maar -Wolf se dogter was te smoor verlief op die skone Dageraad; sij word jaloers. -</p> -<p>Dageraad trouw met die mooi jongmeid, en hulle het toe later ’n mooi meisiekind gehad. -Die ouers, en algaar, was baie gek na die kind—net Wolf se dogter nie. -</p> -<p>Op ’n ander dag, toe Dageraad die werk van sij ou vader, die Son, klaargemaak het, -toe neem hij sij vrouw en kind veld-toe, hij lê die kind in die koelte onder ’n bossie, -en gaan jag; onderwijl grawe sij vrouw en haar jong suster mierrijs. -</p> -<p>Jakhals kom daar en wil met die kindjie speel; maar die kind wou niks met hom te doen -hê nie. Toe kom Wolf se dogter daar en wil ook met die kindjie speel; maar die kind -wil ook met haar niks te doen hê nie. Daarop kom Bobiaan daar en wou ook pret met -die kindjie maak, dog eweneens wou die kind met hom ook niks te doen hê nie. Ten laaste -kom Swart Kraai daar; maar sij praatjies het die kind nie aangestaan nie. Maar toe -die moeder die <span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153">153</a>]</span>kindjie optel en met haar speel, toe lag en spring die kind in haar moeder se arms; -want sij het haar moeder geken en was blij om bij haar weer te wees. -</p> -<p>Jakhals word jaloers en draf weg. Wolf se dogter word jaloers en gaan bij haar vader, -wat daar nabij was, kla en huil oor die belediging wat die onskuldige kindjie aan -haar gedoen het. -</p> -<p>Wolf erg hom somaar in sij hart en roep uit: “Dis jouw eie slegtigheid dat jij nie -die vrouw van Dageraad geword het nie; hoekom het Dageraad dan die ander meid gevat -en nie vir jou nie?” -</p> -<p>Maar toe sij so bitter huil, krij hij vir haar jammer en sê: “Ek sal jou vertel wat -jij moet doen om die vrouw van Dageraad te word: Neem van die swartagtige sweet wat -agter jouw skouerblaaie sit, en gooi dit op die mierrijs wat Dageraad se vrouw sal -eet, en jij sal sien wat sal gebeur.” -</p> -<p>Wolf se dogter hol gouw terug en gaan toe na die hut waar die vrouw van Dageraad die -mierrijs sit en was. Ongemerk gooi sij van haar armsweet op die gewaste mierrijs. -En toe die rijs gaar gemaak was, eet die vrouw daarvan; maar sê aan haar jonger suster: -“Moenie van hierdie rijs eet nie, want ek voel ek word gek en raak van mij verstand -af.” -</p> -<p>Daarop val die ringe om haar nek af, en lê op die grond; toe val haar armbande af, -en lê op die grond; toe weer die ringe wat om haar enkels was; daarop val haar karos -en velrok af, en algaar blij op die grond lê. Die dogter van Wolf vat dit alles en -trek haar daarmee aan en sit die ringe vir haar om. -<span class="pagenum">[<a id="pb154" href="#pb154">154</a>]</span></p> -<p>Die vrouw van Dageraad voel dat sij ’n wilde dier word, en sij hol die veld in. Haar -jong suster hol, met die kind agter haar rug, agterna en wou haar vang en vashou. -Dog die vrouw hol ver en vlug ’n kol riete in. -</p> -<p>Die jonger suster roep uit: “Wag eers, en laat jouw kind drink,” daarop oorhandig -sij bij die rietkol die kind aan die moeder. -</p> -<p>“Ja, gee haar hier, dat ek mij kind kan voed, eer ek ’n wilde dier word!” -</p> -<p>En toe die kindjie versadig was, gee sij die kind weer terug, en sê aan haar jonger -suster: “Kom môre vroeg weer, dat ek die kind kan voed; want ek voel dat ek in mij -harsings gekrink raak. Ek voel ek word ’n verskeurende dier.” -</p> -<p>Hierop vat die jonger suster die kind, stap huistoe, en die vrouw gaan gouw weer in -die riete lê. -</p> -<p>Die aand kom Dageraad thuis en dog toe dat Wolf se dogter sij vrouw was, en vra: “Waarom -laat jul die kind so huil?” Waarop sij skoonsuster geen antwoord gee nie, maar sus -die kind in slaap. -</p> -<p>Die oggend, toe Dageraad lig maak, hol die suster met die kind na die rietkol en roep -uit: “Suster, suster! hier is ek met jouw kind!” -</p> -<p>Die moeder kom uit die riete, vat die kind, en na sij haar kind gevoed het, gee sij -dit aan haar jonger suster terug en sê: “Jij moet vanmiddag die kind weer bring, sodat, -eer ek ’n verskeurende dier is, ek mij kind weer kan voed.” -<span class="pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155">155</a>]</span></p> -<p></p> -<div class="figure d1p155width"><img src="images/d1p155.png" alt="" width="720" height="512"></div><p> -<span class="pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157">157</a>]</span></p> -<p>Die jonger suster het só op die middag, en ook teen die aand, gedoen. -</p> -<p>Daardie aand gee die ouvolk ’n <span class="sc">’Ku</span>-dans; dan klap die meide op hulle hande, die volk kom voor die meide flikkers maak, -buig en knik met hulle koppe. Die dogter van Wolf dink dat hul die <span class="sc">’Ku</span>-dans vir haar gemaak het, dog sij sit in die donker, met haar rug na die dansers -toe. Ook was sij bang om die ringe om haar nek, arms en bene te laat, maar lê dié -naas haar, waar sij sit. -</p> -<p>Toe Dageraad sij flikkers voor sij skoonsuster kom maak en haar op die skouer klop, -vlie sij kortom en roep uit: “Waarom maak jij nie liewers jouw flikkers voor jouw -Wolf-vrouw nie? Daar sit sij!” -</p> -<p>En sij wijs haar met die vinger uit. -</p> -<p>Toe eers gewaar Dageraad dat dit nie sij vrouw was nie; hij grijp sij asgaai, om haar -daarmee dood te steek. Dog Wolf se dogter was te gouw, spring op, trap met haar een -agterpoot in die vuur, ontvlug, en die asgaai steek vas op die plek waar sij gesit -het. Haar poot was erg verbrand. -</p> -<p>Dit was toe al laat in die nag—amper dagbreek—, en Dageraad was kwaad vir sij skoonsuster -dat sij die geheim van hom verberg het, en roep uit: “Kom wijs mij waar mij vrouw -is!” -</p> -<p>Maar die skoonsuster antwoord: “As jij lig maak, dan kan ek jou die plek gaan wijs; -want jouw vrouw het in ’n verskeurende dier—’n Leeuwin—verander.” -</p> -<p>Dageraad maak lig. -<span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158">158</a>]</span></p> -<p>Toe roep die ander ouvolk uit: “Laat ons bokke voor ons uitdrijwe, sodat die Leeuwin -van die bokke, en nie vir ons kan vang nie.” -</p> -<p>Hulle ja toe die bokke vooruit, en die skoonsuster gaan die plek wijs. -</p> -<p>Toe hul bij die plek aankom, sê die skoonsuster aan Dageraad: “Kom kruip agter mij -weg.” -</p> -<p>Hij gaan agter haar staan en koes. Die ander volk gaan weer agter hom staan en koes, -sodat die vrouw net haar jonger suster kan sien. Toe roep daardie jonger suster uit: -“Suster, suster, kom uit! Ek het jouw kind gebring, sodat jij haar kan voed.” -</p> -<p>Die vrouw kom toe uit en sien die bokke staan. Sij gaan een vang; en toe storm die -jonger suster en die volk saam met Dageraad; hul pak die vrouw, wat nou ’n Leeuwin -is, en hou haar vas. Hulle vat van die inhoud van die bok se ingewande en dokter haar -daarmee en begin toe haar vel af te trek. -</p> -<p>Maar sij roep uit: “Laat die hare op die punte van mij ore blij, anders word ek doof -en kan dan glad nie hoor nie.” -</p> -<p>Hulle trek toe die leeuwvel van haar lijf af, dog laat die lang hare op die punte -van haar ore staan. Sij word weer die mooi meid wat sij vroeër was; maar verander -spoedig in die groot Rooikat, wat vandag nog die klossies lang hare aan die punte -van sij ore het. -</p> -<p>Met dit al, blij sij die vrouw van Dageraad; want eindelik het sij die mooi meid geblij. -En daar sij met mierrijs getoor was, eet ’n Rooikat net vleis en nie rijsmiere nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159">159</a>]</span></p> -<p>Sij het weer haar eie kind kon oppas; en daardie dogter het kinders gehad, en die -kinders het ook kinders gehad. Algaar is in Sterre verander geword; en daardie Sterre -volg nou hulle ouers agterna en is nou die blinkste Sterre aan die hemel. -</p> -<p>Toe Wolf se dogter thuis kom, vertel sij al die leed wat hul haar aangedoen het, ook -dat Dageraad haar met die asgaai wou doodgegooi het. Toe kook Wolf se bloed van boosaardigheid. -Hij neem daar en dan ’n besluit om Dageraad dood te maak. -</p> -<p>Hij stap in die nag na die plek waar Dageraad slaap, en pak hom. Hij vermoor hom en -begin hom af te slag. Maar net toe hij die liggaam oopsnij, vlie die skitterende Hart -daaruit en trek in die lug op, en het van toe af die Môrester geword. Dis toe dat -hij sij vrouw, kinders en kleinkinders kom haal het, om bij hom aan die sonop kant -van die lug te woon. Dog die groot blink Môrester moet ons verstaan, is die Hart van -Dageraad. -<span class="pagenum">[<a id="pb163" href="#pb163">163</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch22" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e361">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 22</h2> -<h2 class="main">Die Aandster is die Oog van Aandskemering.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Hierdie Storie het ons eenmaal hoor vertel, en wel op die plaas Zoovoorbij, -langs Hantamrivier, dist. Calvinia. Daar was een aand in 1881 ’n Boesman-danspartijtjie, -toe het een van die outas sij talent in storie-vertel laat hoor.</i> -</p> -<p>Die twee seuns van die Son, Dageraad en Aandskemering, het van hulle jong dae af al -nie met mekaar kon klaarkom nie. As kinders, het hulle altijd getwis en nie bijmekaar -wou slaap nie. Dageraad se werk het met dagbreek tot sonuit geduur, en hij het nie -sulke goeie oë gehad nie—dus het hij gewoonlik saands vroeg gaan slaap. As hij in -die nag opblij, dan moet daar ’n groot vuur wees om vir hom lig te maak. -</p> -<p>Maar Aandskemering het twee groot oë gehad, wat in die donker nes twee vlamme vuur -blink. Sij werk het met sononder begin en geduur tot donker; dan rinkink hij in die -nag, of gaan jag en kos soek. Daar hij glad niks van sij broer, Dageraad, gehou het -nie, was sij eerste werk om sij vader, die Son, in sij bed te sit en dan kos en water -vir sij moeggeloopte vader te gee. Dan gaan hij die blouw lug, wat Dageraad in die -oggend uitgehang het, afpluk, sodat die Sterretjies weer kans kan krij om aan die -hemel te flikker en skitter. -<span class="pagenum">[<a id="pb164" href="#pb164">164</a>]</span></p> -<p>Een oggend, toe Aandskemering van sij jag huiswaarts keer, en Dageraad gereedmaak -om lig te maak—dus net met die begin van dagbreek—, ontmoet die twee broers en begin -somaar uit die staanspoor te twis. Hulle pak mekaar en slaan vuis. Dageraad grijp -sand en stof en wou dié in die groot oë van Aandskemering gooi—dog dit was mis. Toe -roep Dageraad uit: “Hierdie sand en stof sal Muskiete en Muggies word, om jou saands -en snags te bijt.” Aandskemering, nie links nie, grijp water, om in die nouw ogies -van Dageraad te gooi—en ook dit was mis. Toe roep hij uit: “Dit sal Douw word, om -jou pad vir jou soggends nat te maak!” -</p> -<p>Deur Dageraad nie sulke goeie oë gehad het nie, kan almaal wat in die oggendskemering -rondloop, ook nie so goed sien nie, terwijl, aan die anderkant, Aandskemering groot -oë gehad het; daarom kan algaar beter in die aand as grouw voor dag sien. -</p> -<p>Wolf se dogter, wat so verlief was op Dageraad en hom nie as haar man kon krij nie, -het tog man gekrij; maar spoedig was sij weduwee deur die sterfte van haar man. Sij -word nog meer verlief op Aandskemering, die ander broer. -</p> -<p>Maar Aandskemering het al ’n ander mooi meisie, met groot oë, vir hom uitgekies en -was met haar getrouwd. -</p> -<p>Wolf se dogter gaan weer na haar vader, Wolf, toe, om sij raad te vra, en versoek -hom om hierdie slag tog beter raad te gee as die laaste keer met Dageraad. Die ou -krap sij kop ’n rukkie en dink diep. Hij gee daardie dink op en roep uit: “Loop vra -vir jouw ma.” -<span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165">165</a>]</span></p> -<p>Sij stap na haar ma, wat meer kennis van sulke sake het as haar pa, en vra haar om -raad. -</p> -<p>“Kijk, mij kind, jij is ’n weduwee; jouw man en kindjie is dood. Aandskemering en -sij vrouw het ook ’n kindjie, na wie hulle baie gek is. Ek sal jou raai om daardie -kindjie te gaan steel; en vind Aandskemering later uit dat jij die kind het, sal hij -jou trouw—net terwille van die kind. Maar voor jij gaan, laat ek jou worteltjies gee -om die ouers van die kind te toor.” -</p> -<p>Wolf se dogter vat die worteltjies, maal dié fijn en stap daarmee weg. Bij Aandskemering -se huis staan net ’n pot op die vuur te kook. Dit was skemeraand toe sij daar aankom, -en Aandskemering was toe nog nie thuis nie. Wolf se dogter, toe sij bij die vuur verbij -kom, roep uit: “A, watter kos kook julle vanaand? Ek het die ruik daarvan al ver kon -snuiwe.” -</p> -<p>Sij maak of sij die kos in die pot omroer, en met hierdie geleentheid gooi sij skelmpies -die toorgoed daarin. -</p> -<p>Aandskemering het laat weggeblij. Sij vrouw het honger gekrij en begin te eet. Intussen -steel Wolf se dogter die kind, wat aan slaap geraak het, en vlug daarmee. Want die -moeder het ook vas in die slaap geval. -</p> -<p>Toe Aandskemering die nag thuis kom, lê sij vrouw, tot sij verwondering, vas in die -slaap—dis mos iets wat sij in die dag moet doen. Hij maak haar wakker; maar sij was -glad deurmekaar. Hulle soek die kind, maar vind dit nêrens nie. Want die moeder haar -geheue het verlore geraak, en sij kon niks vertel nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb166" href="#pb166">166</a>]</span></p> -<p>Die vader, bij hierdie tijd, het ook honger gehad. Hij wou van die kos in die pot -eet; maar dit het ook bij hierdie tijd bitter geword. Toe vind hij uit dat die kos -betower was. Hij gaan gouw sij eie worteltjies grawe en eet dié; en bring daarvan -ook aan sij vrouw. Sij kouw net effentjies daaraan, word ’n bietjie reg, maar word -bang, en wou nie meer daarvan eet nie. Al wat sij toe kan herinner, is haar kind, -en dat ’n dier bij haar was. Maar sij verbeel haar dat daardie dier ’n groot Muis -was. Sij word toe so venijnig op Muise dat sij hulle vermoor waar sij hulle krij. -Dog sij self verander langsaam in die gedaante van ’n Uil. Net soos haar man, Aandskemering, -skemerlig maak, dan ontwaak sij, vlie weg om die Muise te vermoor en dan op die tak -van ’n boom te gaan sit om hoe-hoo, hoe-hoo oor haar kind te huil. -</p> -<p>Toe Wolf se dogter dit alles bemerk, toe begrijp sij dat dit nou haar tijd is om haar -lijf na haar beminde, Aandskemering, aan te bring; en sij kom met die kind agter haar -rug aangestap. Dadelik herken die kind sij vader, steek sij armpies na hom huilend -uit; dog sij moeder, wat in ’n Uil verander is, ken hij glad nie meer nie. Sij vader -neem hom in sij arms, dog die kind het ook verander, sodat sij vader hom nie as sij -eie kind kon eien nie. En terwille van die kind, wat hom gedurig omhels en pa-pa noem, -neem hij ook Wolf se dogter tot vrouw, wat nou te danig verlieferig op hom is. -</p> -<p>Kort daarop kom teen die aand ’n Hamerkopvoël aangevlie. Nou ’n Hamerkop is ’n voël -wat alles in die water kan sien wat gebeur; want alles spieël hul in die <span class="pagenum">[<a id="pb167" href="#pb167">167</a>]</span>water af. Daardie Hamerkop het oor die hut van Aandskemering gevlie, waarin die famielie -van Aandskemering sit en gesels. Hij roep toe vir Uil, wat so treurig oor haar kind -kerm; en haar man, Aandskemering, stap saam. -</p> -<p>Wolf se dogter sit in die hut luister hoe Hamerkop alles vertel hoe sij die famielie -betower het. Sij grijp die kind en vlug met hom op haar rug weg. Toe hierdie bedrog -ontdek word, word Aandskemering so boos dat hij sij pijl en boog grijp om Wolf se -dogter dood te skiet. Maar hij was te laat—sij het reeds weggevlug. -</p> -<p>Hij agtervolg haar tot bij Wolf se huis en skop daar toe ’n bombarie op. Maar Wolf -bring hom, na baie redeneer te hê, tot bedaring, en sê: “Aandskemering, kom stap saam -met mij na daardie klipkrans toe, en ek sal jou daar wijs dat jouw vrouw en kind daar -fris en gesond sit en op jou wag.” -</p> -<p>Die twee stap saam, en toe hul op die rantjie van die afgrond staan, stoot Wolf vir -Aandskemering die afgrond af. Aandskemering val daar onder. Een van sij blink oë bars -op die plek, dog die ander vlie in die lug op en word toe die groot blink Aandster. -</p> -<p>Die kindjie treur en treur oor sij ouers en wil nou nie meer tevrede bij Wolf se dogter -wees nie. Hij het weggekwijn, tot hij ’n IJstervark geword het, wat uitkom as dit -skemeraand word en sorg om voor dagbreek in die klipskeur thuis te wees. Uil sit nou -nog te kerm oor haar kind, terwijl Wolf nog al aande vir Aandskemering agter die westerantjie -die afgrond instort. -<span class="pagenum">[<a id="pb171" href="#pb171">171</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch23" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e370">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 23</h2> -<h2 class="main">Dampertjie en Spuitertjie skiet met Weerlig.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Dampertjie is ’n swart-blouw Goggatjie met ’n langwerpige ronde lijf. -As hij aangeroer word dan slaan daar ’n swart-blouw damp uit sij lijf. Spuitertjie -is ’n vaal langwerpige plat Gogga—hulle stap gewoonlik twee bij mekaar. Sodra hij -aangeroer word, dan spuit daar gewoonlik ’n helder straal vloeistof uit sij lijf, -wat vreeslik in die oë brand. In hierdie Storie word ’n ander verhaal gegee hoe wolke -ontstaan het; ook kom die Boesman-bijgeloof uit dat swart weerlig doodslaan en nie -die blink weerlig nie. Die rijm-gedeelte het ons ’n bietjie verbeter, daar die verteller -dit uit Boesmans aan ons vertaal het.</i> -</p> -<p>Toe die Son nog ’n Mens van die ougeslag was en rondgeloop het, het sij maters hom -vermoor. ’n Ander man het ’n entjie daarvandaan op ’n miershoop gesit en het die hele -moord aanskouw. Hij het gesien dat Wolkop (of Wolkkop) die aanvoerder van die moordenaars -was. Ook het hij gesien hoe Wolkop se vrouw en ander meide hulle kinders gestuur het -om die kop van die Son in die lug te gooi. Na dit was hul gerus. -</p> -<p>Toe eers gewaar Wolkop dat die ander man dit alles gesit en aankijk het. Wolkop stap -na die man toe en sê: “Hoor, as jij gaan vertel wie die Son vermoor het, dan vang -ons jou en snij jou lewendig aan touwtjies vleis! Jij maak jouw mond nie oop nie.” -<span class="pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172">172</a>]</span></p> -<p>Die man was maar van die bang soort en hij belowe hand en mond om met niemand daaroor -te praat nie. -</p> -<p>Maar die moordgeheim kwel hom daarna baie, en hij voel, as hij dit nie vertel nie, -dat sij hart sal bars, en dat die spokerij snags nie bij hom sal ophou nie. Dog aan -die anderkant was hij bang om in touwtjies, so lewendig-lewendig, gesnij te word. -Daarom maak hij liewers sij mond nie oop nie, en maak vir hom sulke kos wat hij tussen -sij lippe kan opsuie. -</p> -<p>’n Ou Towenaar kom bij hom en praat met hom; maar die man wou geen antwoord gee nie—te -bang om sij mond oop te maak dat die geheim sal uitvlug en bekend word. -</p> -<p>Die ou Towenaar sê daarop: “As jij nie jouw gedagte uitpraat nie, dan sal jouw hart -bars, en jij sal op die plek doodval.” -</p> -<p>Die man voel dit, dog hij was te bang om aan vleistouwtjies gesnij te word; hij gee -nog geen antwoord nie en stap weg. -</p> -<p>Hij voel sij hart swel, en die sweet tap hom af. Hij kom bij ’n ou erdvarkgat, hij -staan te dink, hij maak die bek van die gat toe, en laat net ’n klein gaatjie oop; -daarin praat hij hierdie woorde: -</p> -<div class="lgouter"> -<div class="lg"> -<p class="line">“Dis Wolkop, die vabond; -</p> -<p class="line">Dis Wolkop en maters; -</p> -<p class="line">Ook Wolkop se kinders, -</p> -<p class="line">Wat kwaad doen en stil blij— -</p> -<p class="line xd29e1721">Dis hulle!<span class="corr" id="xd29e1723" title="Nie in die bron nie">”</span> -</p> -<div class="lg"> -<p><span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173">173</a>]</span></p> -<div class="lg"> -<p class="line">“Ek praat nou maar reguit: -</p> -<p class="line">Ek het dit gesien, ja; -</p> -<p class="line">Maar moet mij bek hou, of -</p> -<p class="line">Hul snij mij aan riempies— -</p> -<p class="line xd29e1721">Sê hulle! -</p> -</div> -<div class="lg"> -<p class="line">“Maar hou ek mij bek toe, -</p> -<p class="line">Dan bars mij ou hartsak. -</p> -<p class="line">Nou hoor hier: Die Sonman -</p> -<p class="line">Het hulle gemartel— -</p> -<p class="line xd29e1721">Dis hulle!”</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<p class="first">Voor die woorde kon uitkom, prop hij die gaatjie toe, en die woorde blij binne in -die geslote erdvarkgat. Toe was daardie man nie meer bang om sij mond oop te maak, -lekker te eet en na hartelus te gaap nie. -</p> -<p>’n Ruk daarna hardloop ’n klomp gemsbokke oor die gat; een van die bokke trap met -sij poot ’n gat deur tot in die groot gat, en toe kom daar ’n swart-blouw damp deur -die deurtrapplek. Die damp was die woorde wat al vermuf het. ’n Lewerkie wat daar -nabij was, gaan kijk; en toe hoor hij van daardie woorde wie aanvoerder van die moordenaars -van die ouman, die Son, was. Ewe blij vlie hij op in die lug, dartel rond en herhaal -wat hij gehoor het—iets wat hij nou nog soggends doen om in die lug met vrolike gesang -die boodskap aan die Son te bring. -</p> -<p>Die ou Towenaar, wat ’n stokoud broer van die Son is, luister na die woorde wat die -Lewerkie sing, en hij stap reguit na die man toe wat daardie woorde in die erdvarkgat -toegeprop het, en hij vra: “Hoekom het jij vir jou doofstom <span class="pagenum">[<a id="pb174" href="#pb174">174</a>]</span>aangestel toe ek die ander dag met jou gepraat het? Nou, omdat jij die kwaad verberg -het, sal jij in ’n Swart Goggatjie verander. Op die warm sand, wat die Son geskroei -het, sal jij trap om jouw pote te brand. En daardie woorde, wat in die erdvarkgat -vermuf het, sal ’n damp wees wat uit jouw lijf sal slaan.” -</p> -<p>En die man verander op die plek in ’n Gogga, wat ons ’n Dampertjie noem. -</p> -<p>Dampertjie se suster, wat naas hom gesit het, huil en gaan tekeer en wou die Towenaar -met sand of klippe gooi; dog hij verander haar ook in ’n Dampertjie, wat toe bij haar -broer woon. -</p> -<p>Dadelik stap die ou Towenaar na Wolkop toe en vra hom waarom hij en sij maters die -Son gemartel en vermoor het. Wolkop wou nog strij; maar toe die ou Towenaar sij aandag -tot die lied van die Lewerkie trek, hoor hij dat die <span class="corr" id="xd29e1751" title="Bron: vooltjie">voëltjie</span> sing dat dit die woorde van Dampertjie is; en hij kon nie meer strij nie. -</p> -<p>Toe sê die ou Towenaar teen Wolkop: “Jou sal ek ook in ’n Gogga verander; die pijle -waarmee jij mij ou broer, die Son, geskiet het, sal nou in water verander, wat soos -vuur sal brand. Voortaan sal jij die Spuitertjie-Gogga wees, wat ook op die hete sand -sal rondhol, wat die Son so warm geskroei het.” Van toe af word Wolkop die Spuitertjie-Gogga. -</p> -<p>Spuitertjie was nou baie boos op Dampertjie en soek nou net een streek deur om hom, -waar hij hom krij, dood te maak. In die veld krij hij Dampertjie se suster; hij steel -haar en vlug ver met haar weg. -<span class="pagenum">[<a id="pb175" href="#pb175">175</a>]</span></p> -<p>Dampertjie het orals na sij suster rond gesoek, dog kon haar nie vind nie. Eindelik -ontmoet hij vir Hotnotsgod, en dié vertel hom dat Spuitertjie haar gesteel en met -haar gevlug het. Dampertjie was boos, en hij stap na die plek waar sij suster sit -en treur. Hij vind haar, vat haar hand, en broer en suster vlug weer terug. Sij grijp -Spuitertjie se knapsak, waarin hij die brandwater opberg, hang dit om haar hals, en -draf naas haar broer, en die twee loop wat hul geleer het. -</p> -<p>Spuitertjie ontdek die vlugterij gouw. Hij hol allangs die maanhaar van ’n rantjie, -vanwaar hij Dampertjie en sij suster mooi in die vlakte kan herken. Hij maak wit donderwolke; -want waar Dampertjie vlug, het hij weer swart donderwolke gemaak. Spuitertjie skiet -uit die wit wolke met blink weerlig, dog Dampertjie sê aan sij suster: “Moenie bang -word nie; kom loop aan die ander kant van mij, dan kan hij jou nie raak nie.” Dampie skerm die weerligstraal weg. Die sak met die brandwater skommel in die knapsak en -ruk en pluk die suster in haar drafstap rond. -</p> -<p>Dampertjie kon vir Spuitertjie daar op die rantjie, en tussen die klippe, nie goed -beken nie; daarom kon hij nie raakskote met sij swart weerlig skiet nie; dog hij peil -op die plek waar die wit lig vandaan kom. Hulle vlug en vlug haastiger. Spuitertjie -kom en kom, en blij hol langs die maanhaar van die rantjie, dan voor, dan agter die -klippe. -</p> -<p>Hij skiet weer blink weerlig, dog Dampertjie skerm dit met sij arm af, en gooi weer -van die swart weerlig na <span class="pagenum">[<a id="pb176" href="#pb176">176</a>]</span>Spuitertjie se kant toe. Hij moedig sij suster aan om gouw te loop. -</p> -<p>Eindelik sien hij vir Spuitertjie bo teen die lug op die rantjie staan, hij skiet -’n swart weerligstraal op hom af. Raak! Spuitertjie val en skop met sij voete op die -grond: die gedreun daarvan is die gerommel van die donderweer. -</p> -<p>Dampertjie moedig sij suster steeds aan om flink aan te draf. Die wit wolke pak swaar -op die rantjie, waar Spuitertjie lê en skop. Die gedreun rommel hard. Die swart wolke -pak dik bokant en om Dampertjie en sij suster, wat nou eers hard vlug, solank Spuitertjie -magteloos op die grond lê dreunings skop. -</p> -<p>Hulle was toe al nabij die huis. Hulle drafstap slaan oor in hardloop; want Dampertjie -soek nou na doktersgoed, daar die slaan van die wit weerlig teen sij lijf en kop hom -hoofpijn gegee het. -</p> -<p>Sij suster het toe vir hom gedokter; want sij was blij om weer thuis te wees. En Spuitertjie -het nooit weer tot verhaal gekom om hulle gedurig te pla nie. -</p> -<p>Die Boesmans sê: Die swart weerlig maak geen geraas nie en slaan dood; dog die blink -weerlig maak wel ’n geraas, maar slaan nie dood nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179">179</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch24" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e379">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 24</h2> -<h2 class="main">Die Diere vra om Kos en Water.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Sommige van die Geeste-Stories van Boesmans is nogal heel mooi opgestel; -dog vir kinders, wat alte graag daarna luister, vind die ouers dit nie so doeltreffend -as gewone stories nie; so het ons goed gevind om sulke verhaaltjies te onderdruk, -en waar hul nogal op die toneel verskijn, met hul so min kennis te maak as moontlik; -dog dié soort stories staan in nouw verbinding met Boesmangodeleer. Die geestegedeelte -van hierdie storie is onderdruk—dus lees maar voort.</i> -</p> -<p class="notice"><i>Dis lig te begrijp dat storievertellers nie altijd met mekaar raadpleeg nie: vandaar -verskeie verklarings van dieselfde geskiedenis. So krij ons hier ander verklarings -as in die allereerste verhale.</i> -</p> -<p>Toe die Diere en ook die Mense gemaak was, het hulle nie kos en water gehad nie. Toe -moet die een Dier die ander se vleis eet en sij bloed drink. Maar dit gee ’n uitroeierij -onder hulle af; dog wat anders kon hul doen? Hulle huil toe oor hulle toestand en -soek om verbetering. ’n Baie groot Olifant, wat so groot is dat hij oor ’n rantjie -of koppie kan sien, praat toe en sê: “As ek dood is, sal ek dit baie lekkerder hê -as nou. Dan is ek ’n groot Gees, wat geen kos en water nodig het nie; want Geeste -eet en drink nie; en as ek ’n Gees is, sal ek vir julle algaar sôre. Mij bene sal -ek laat bome word, wat vrugte vir julle kan lewer; mij senings sal plante word, wat -op die grond rank en vir julle waterige waatlemoene en wilde komkommers dra, en <span class="pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180">180</a>]</span>mij hare sal op die grond groei en gras word. Dan sal julle oorgenoeg kos hê.” -</p> -<p>Die Diere vra: “Hoelank gaan jij nog lewe? En hoelank moet ons nog wag? Want ’n Olifant -word baie oud.” -</p> -<p>Hij antwoord: “Hoelank ek gaan lewe, weet ek nie. Al wat julle te doen het, is: julle -moet julle tijd afwag.” -</p> -<p>Daarop vra die Diere weer: “Waar krij ons water om te drink?” -</p> -<p>Hierop gee die groot ou Slang, met die blink steen op sij kop, antwoord: “So gek om -dood te gaan, is ek nie; maar ek sal oor ’n plan nadink om water te maak. As ek dood -is, kan ek dit nie doen nie.” -</p> -<p>Van al die Diere wat sterk genoeg is om die groot Olifant dood te maak, is die groot -Slang met die blink steen op sij kop die enigste; want hij is nie alleen baie sterk -nie, maar daarbij ook baie giftig. -</p> -<p>Daardie groot Slang roep toe uit: “Groot Olifant, jij het jouw eie vonnis uitgespreek. -Jij moet woord hou! Op die plek moet jij dood, dan sal jij en ons algaar gelukkiger -wees as nou.” -</p> -<p>Hierop maak die groot Slang ’n aanval op die groot Olifant, en bijt hom met sij gif -dood. Toe het al die Diere vereers genoeg kos en drank aan die vleis en bloed van -die Olifant. Dieselfde aand sien die Diere die groot Gees van die Olifant, met twee -groot vurige oë en bek, rondstap; maar die Gees stap weg en doen vir hulle niks nie. -</p> -<p></p> -<div class="figure d1p181width"><img src="images/d1p181.png" alt="" width="720" height="514"></div><p> -</p> -<p>So het hij aand vir aand kom kijk na sij aas, waaraan die Diere eet tot daar glad -niks meer oorgeblij het nie as <span class="pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183">183</a>]</span>net die bene, senings en hare. Toe praat die Gees met die bene, die senings en hare, -dat hul bome, rankplante en gras moet word, wat kos aan die Diere moet verskaf, en -dat hul hulle eie sade moet dra, om hulle self verder voort te plant. -</p> -<p>Toe kom daar bome, rankplante en gras. -</p> -<p>Maar daar was toe nog geen water nie. Hiervoor het die groot Slang mos belowe om te -sorg. Hieroor spreek die Diere toe die groot Slang aan en vra hom waarom hij nog langer -versuim om water te maak. -</p> -<p>Op die plek kruip hij onder die grond en maak toe die onderaardse waters, wat in fonteine -staan of uitborrel. -</p> -<p>Die gras en bome langs die fonteinplekke groei toe welig en geil; maar die plante -op die berge en vlaktes kwijn, verlep en verdor. Toe huil daardie plante en soebat -die Sterretjies en Maan om tog van hulle water snags op die bome, rankplante en gras -uit te giet. -</p> -<p>Maar die Maan en Sterre antwoord dat hul net genoeg water vir hulle eie gebruik het, -en daarvan nie kan spaar nie. -</p> -<p>Daarop huil die plante wat op die berge en vlaktes groei. Die plante aan die waterbronne -huil ook saam oor die lot van hulle broers en susters. Hierdie rouwgekerm was te veel -vir die Maan en Sterre, wat toe ook met die dorstiges bitterlik saamhuil; en hulle -trane val snags in druppels op die blare van die plante, sodat hulle soggends nat -gedouw is. -</p> -<p>Die geval nou is: Die Diere het genoeg drinkwater bij die fonteine, wat deur die groot -Waterslang gemaak is; <span class="pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184">184</a>]</span>ook die plante wat bij die fonteinplekke groei het volop water; maar die berge en -vlaktes is droog en dor. Dan kom daarbij nog: Die sonstrale is warm en dorstig, en -die wind is dor en ook dorstig; daarom lek daardie sonstrale en wind die douwtrane -soggends vroeg op. -</p> -<p>Daar was ’n groot Bees, wat baie graag gras geëet het, en hij kon nie genoeg daarvan -krij om te eet nie. Hij sê toe dat hij reën sal maak om orals op die velde te laat -uitstort. Hij neem van die waters van die fonteine en gooi dit in die lug. Hij stap -van fontein na fontein en smijt water in die lug. Die winde kom van ver af en drijwe -al daardie waters bo in die lug saam om wolke te vorm; dan vervoer hij die wolke, -wat reën uitskud, oor die velde; en so het die eerste reëns ontstaan. -</p> -<p>Later, as daar droogte oor die land kom, word daardie Reënbees rondgelei om die plekke -te wijs waar dit droog is. Die plekke wat hul hom nie kom wijs nie, blij droog tot -hul hom eendag daardie plekke gaan wijs. -</p> -<p>Van toe af was daar genoeg kos en water vir al die Diere. -</p> -<p>Maar partij Diere was te moorddadig en wederstrewig en kon nie ophou om te moor en -te verslind nie. Hulle wou glad nie veldvrugte en gras eet nie. Leeuw, Tier, Wolf, -die Wildekatte, Valk, Uil en nog baie ander het tot daardie klas behoort, om niks -anders as vleis te wil eet nie. Aasvoël het gesê hij is met die aas van die dooie -Diere tevrede. -</p> -<p>En so bestaan die wêreld vandag nog: Die een leef van die ander, en sonder die ander -kan die een nie bestaan nie. -<span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187">187</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch25" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e388">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="label">No. 25</h2> -<h2 class="main">Boesman-Gebede.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first notice"><i>OPMERKINGS:—Die Boesmans is deeglik bewus daarvan dat daar hoër Magte oor Mens en -Bees geplaas is. Waar die Magte hul huisves, is nie so ’n duidelik uitgemaakte saak -bij hulle nie. Maar die Son, die Maan, die Sterre en denkbeeldige Geeste of Diere -besit, volgens hulle beskouwing, sulke mag. Daarom wend die Boesmans hul om hulp en -leiding na daardie hemelbolle of na skeppings van hulle eie gedagtes. ’n Boesman besit -’n groter godsdienssin as bijvoorbeeld die Kaffers. Hij ken ’n Opperwese onder ’n -bepaalde naam: die Kaffer het nie so ’n woord as</i> <span class="sc">God</span> <i>in sij taal nie. Albei rasse glo in die opstanding van die Dode; maar van ’n bepaalde -Hemel of Paradijs of Hel het hul geen begrip nie. Hulle saligheid bestaan uit oorvloed -en voorspoed, hulle straf uit honger, verdriet en verdrukking.</i> -</p> -<p>Die winternagte is koud en lank. As ’n getrouwe vader moet die Boesman vir vleis vir -sij vrouw en kinders sorg en moet reeds soggends, bij skaarste van Wild, vroeg uitkruip -om te gaan jag; die meid met haar kinders gaan soms onbeskermd veldkos in die vorm -van vrugte, wortels en uintjies soek. Daarom is hulle blij as die Son uitkom om hulle -warm te maak, sodat die daaglikse laste vir hulle nie so swaar word nie. -</p> -<p>As die Son uitkom na ’n bitter koue en hongerige nag, dan draai die vader of moeder -hulle gesigte, met die hande voor die oë, na die oprijsende Son; en partijkeer sê -hul <span class="pagenum">[<a id="pb188" href="#pb188">188</a>]</span>aan hulle kinders om dit ook te doen. Dan roep hij of sij uit: “O, Son, ek is so blij -om jou weer volmaak terug te sien en opstaan om jouw werk, sonder moegword, te aanvaar. -Maak mij net so sterk as jij, dat, as ek agter die wild jag, ek nie moeg, honger en -dors krij nie. Jouw gesig blink van warmte: mij tande kletter van die koue. Jouw gesig -blink, omdat jij dit volop het: mij gesig is verrimpel van koue, honger en dors. Skink -mij van jouw oorvloed. Gooi na mij daardie orige kos wat jij nie nodig het nie. Gee -mij van jouw warmte dat ek nie hoef te verkluim nie. Vat mij arm, as ek na wild skiet, -dat mij pijl die wildding mag tref. Dink daaraan: Jij het volop: ek en mij famielie -lij baie dae knaende honger.” -</p> -<p>Daarop gaan hul vleitig aan jag. As die Son te warm gedurende die dag word, smeek -hul om verligting en koelte. -</p> -<p>Gaan die Son die aand onder, en lê ’n nag met koue en honger voor hulle, dan draai -hul weer hulle gesigte, met hande voor die oë, na die verdwijnende Son en smeek: “Weer -is ’n dag verbij, en ons mae is nog honger, en die koue begin weer om aan ons uitgeteerde -liggame te kouw en vreet. Die Leeuw is skaam vir jou, die Tier is bang vir jou, en -die Wolf is skuw vir jou. As jij ons verlaat, dan staan hul van hulle lêplekke op, -om vir ons met ons vrouwe en kinders op te vreet. Blij bij ons, om ons warmte en beskerming -te gee. Maar as jij moet gaan, blij dan tog asseblief nie so danig lank weg nie. Kom -gouw; want sonder jou wil ons nie alleen wees nie.” -<span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189">189</a>]</span></p> -<p>As dit Nuwe Maan word, dan kijk die Boesmans gedurig na die plek waar hul die jong -Maan verwag. En wanneer een die vernuwde Maan sien—die Maan wat dood was en weer lewendig -geword het—en wijs een die strepie Maan aan, dan kijk hul weer na die plek waar hij -wijs. En sien hul die Maan, dan sluit hulle die oë met hulle hande en roep uit: “Dis -Nuwe Maan! Weer Nuwe Maan! Neem mij ou gesig van mij weg. Gee mij jouw nuwe gesig. -Neem mij gesig weg, wat nie so plesierig voel nie en altijd treur, en gee mij jouw -vrolike en plesierige gesig, wat sterf en weer lewendig word, wat kwijn en weer lag. -Maak mij gesig dat dit net so word—al treur ek, dan herleef mij vrolike gesig weer. -Want toe ons gedink het dat jij dood was, het jij tog gelewe; want hier is jij om -ons troos en lewe te gee. Skink mij van die vreugde wat jij daarbo geniet, dat ek -ook, as ek sterwe, weer lewendig word, om die altijddurende vreugde daarbo te kom -geniet. Jij het tog vroeër gesê ons sal nie sterwe nie; maar sal weer uit ons slaap -ontwaak. Maar die Haas wou nie glo nie en strij met jou, en nou word ons terwille -van die Haas gestraf om te sterwe. Ag, neem dié straf van ons weg dat ons net weer -effens die doodslaap insluimer en weer ontwaak.” -</p> -<p>Is dit Volle Maan, dan word weer gebede van dieselfde aard opgesê—net word daarbij -gevoeg: “Die Son skiet vinnig met sij pijle. Hij skiet raak met sij pijle, en daarom -skiet hij stukkie vir stukkie van die Volle Maan af. Maar hou moed! Jij is onsterflik!” -<span class="pagenum">[<a id="pb190" href="#pb190">190</a>]</span></p> -<p>Die Sterre verdien ook baie die godsdienstige aandag van die Boesmans—vernaamlik die -Planete en die groot skitterende Sterre. In die somer is daar ’n soort Sprinkhaan-Gogga -wat saands “Tsau, Tsau!” skree; dog die Boesmans wil nie weet dat dit ’n groot Gogga -is wat so “Tsau, Tsau!” maak nie, en sê dis die Sterre. Hulle beweer dat die Sterre -die blink oë van Leeuws, Tiers, Wolwe, Jakhalse, Katte en Springbokke vervloek, omdat -hulle ook in die donker blink. Daarom sê hul dis die Sterre wat “Tsau, Tsau!” snags -in die somernagte roep—hulle vervloek net wie blink oë het. -</p> -<p>As ’n groot blink Ster saands bokant die bergrante sij verskijning maak, dan word -in die grootste eerbied uitgeroep: “Vat mij hart, wat gebrek lij. Gee mij jouw hart, -wat in oorvloed klop. Want ek glo nie dat jij gebrek kan lij nie. Alles daarbo bij -jou rol en skitter in oorvloed. Vat mij maag, wat so beestelik honger voel, mij maag, -mij maag, wat brand van gebrek. Gee mij jouw maag, wat gevul is met die lekkerste -kos. Jij lij nooit honger nie; daarom is jij so groot, so vet en so blink. Vat mij -arm, wat so sleg skiet, wat nie kan raak skiet nie. Al hou mij oog hoe mooi korrel, -dit is mis en blij mis. Gee mij jouw arm, waarmee jij so net skiet—altijd raak en -nooit mis nie. Dan sal ek, en mij vrouw, en mij kinders, en algaar ons mense genoeg -kos krij, dat ons gesigte ook kan blink, dat ons harte ook kan skitter, dat ons ook -so skoon en vet kan word. Toe help ons; help ons—en help ons mooi!” -<span class="pagenum">[<a id="pb191" href="#pb191">191</a>]</span></p> -<p>Op hierdie manier kom al hulle vereerde Wesens aan die beurt. Iedereen word na sij -aard aangespreek. -</p> -<p>Om die Hotnotsgod, <span class="sc">’Kaggen</span>, word hande geklap en gedans: Sij naam staan hoog. Hulle roep uit: “Jij, <span class="sc">’Kaggen</span>, hou jouw kop hoog. Jij vat raak waar jij grijp. Leer ons jouw slag, en ons sal nie -gebrek hê nie. Jij eet gulsig, maar jij eet lekker. <i>Volopkos</i> is jouw naam!” -</p> -<p>Vir die denkbeeldige Waterslang roep hul uit: “Jouw bors roggel, omdat dit vol water -is. Die Sterre het jou lief—daarom blink die steen op jouw kop. Gee ons water in die -woestijn, waar die vreemdeling van dors moet sterwe. Gee ons water waar geen water -is nie. Kruip onder die grond, waarheen ons voetspore heenloop. Waar ons trap met -ons voet, laat die water onder die grond daarnatoe stroom. Maar stop die fonteine -dig toe as jij die getrap van vreemdelinge hoor. Met jou as ons vrind lij ons nooit -geen dors nie. Maar die vreemdeling moet jij haat wat ons wild kom skiet en verja, -wat ons en ons kinders kom verdrijwe.” -</p> -<p>Die Waterbees word in tijd van droogte aangeroep: “Waar wei jij nou in die groen-grasvleie? -Jij het lekker; maar ons wild word maer en trek na ander volop streke weg. Ons bene -is moeg om die wild te agtervolg. Kom gouw, kom gouw! Ons kom jou haal, om hier te -laat reën, dat die wild kan terugkom. Ons hoor die geblaas van jouw neus. Mistige-weerwolke -stoom daar uit. Die asem van jouw neus ruik soet en verkwik die dorre veld. Jouw voetstappe -trippel oor die grond soos ’n Kwagga wat gaan drink. <i>Windmaker</i> is jouw naam!” -<span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193">193</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div id="naberig" class="div1 postscript"><span class="pagenum">[<a href="#xd29e394">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">NABERIG.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Ons het die “Boesman-Stories” in vier Deeltjies geskrijwe:— -</p> -<p><span class="sc">Deel I</span> bied ons tans aan, en handel oor die godeleer en vertellings wat in nouw verband -staan met die Boesman se godsdienstige opvattings. -</p> -<p><span class="sc">Deel II</span> sal bevat dierstories, soos deur Boesmans vertel. Dadelik sal opgemerk word dat die -Boesman se verhale van die Diere glad anders klink as die Hottentotstories. Bij die -Boesmans is Wolf glad nie die domkop en Jakhals altijd die slim man nie. -</p> -<p><span class="sc">Deel III</span> sal bevat gemingde verhale wat betrekking het op die Boesmans hulle gebruike en gewoontes. -</p> -<p><span class="sc">Deel IV</span> sal eweneens bevat gemingde vertellings wat meer van ’n avontuurlike aard is. -</p> -<p>Die Boesman-stories is maar nog baie onbekend, en daar bestaan geen beter hoop om -hulle later beter te ken nie. Dus hoop ons dat oningewijdes van baie dingetjies in -hierdie “Boesman-Stories” sal hoor wat hulle nog nooit ter ore gekom het nie—daar -sal minstens ’n honderd sulke sprokies meegedeel word. -</p> -<p>Die lewensaard, die strijd om te bestaan en die gedagtes van ’n Boesman, wat aan uitsterwe -is, is wel interessant genoeg om te volg, en voer ons eeuwe terug in die gees, al -staan ons nou op die treetjies van Heden. -</p> -<p class="signed"><span class="sc">Die Skrijwer.</span> -</p> -</div> -</div> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Kolofon</h2> -<h3 class="main">Beskikbaarheid</h3> -<p class="first">Hierdie e-boek kan deur enigiemand gebruik word, oral, gratis en met weinige beperkings. -U mag dit kopieer, weggee of hergebruik in terme van die Project Gutenberg Lisensie -hierby ingesluit, of aanlyn by <a class="seclink xd29e44" title="Eksterne skakel" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>Hierdie e-boek is gelewer deur die aanlyn Distributed Proofreading span by <a class="seclink xd29e44" title="Eksterne skakel" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata"> -<tr> -<td><b>Titel:</b></td> -<td>Boesman-Stories: Deel I. Mitologie en legendes</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Skrywer:</b></td> -<td>Gideon Retief von Wielligh (1859–1932)</td> -<td><a href="https://viaf.org/viaf/70047852/" class="seclink">Info</a></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Illustrator:</b></td> -<td>R. F. Keet</td> -<td><a href="https://viaf.org/viaf/309620656/" class="seclink">Info</a></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Taal:</b></td> -<td>Afrikaans</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Oorspronklike publikasiedatum:</b></td> -<td>1919</td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Hersieningsgeskiedenis</h3> -<ul> -<li>2020-05-26 Begonnen. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Eksterne verwysings</h3> -<p>Hierdie Project Gutenberg-e-boek bevat eksterne verwysings. Hierdie skakels werk moontlik -nie vir u nie.</p> -<h3 class="main">Regstellings</h3> -<p>Die volgende regstellings is aan die teks gemaak:</p> -<table class="correctionTable" summary="Oorsig van regstellings aan die teks."> -<tr> -<th>Bladsy</th> -<th>Bron</th> -<th>Regstelling</th> -<th>Redigeerafstand</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e407">I</a></td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwyder</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e467">3</a>, <a class="pageref" href="#xd29e1313">117</a></td> -<td class="width40 bottom">reen</td> -<td class="width40 bottom">reën</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e715">34</a></td> -<td class="width40 bottom">werge</td> -<td class="width40 bottom">berge</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e1254">109</a></td> -<td class="width40 bottom">Hamerkop-voël</td> -<td class="width40 bottom">Hamerkopvoël</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e1357">126</a></td> -<td class="width40 bottom">Tie</td> -<td class="width40 bottom">Toe</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e1419">133</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Nie in die bron nie</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">“</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e1548">146</a></td> -<td class="width40 bottom">Dit</td> -<td class="width40 bottom">Die</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e1723">172</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Nie in die bron nie</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd29e1751">174</a></td> -<td class="width40 bottom">vooltjie</td> -<td class="width40 bottom">voëltjie</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Afkortings</h3> -<p>Oorsig van afkortings gebruik.</p> -<table class="abbreviationtable" summary="Oorsig van afkortings gebruik."> -<tr> -<th>Afkorting</th> -<th>Uitbreiding</th> -</tr> -<tr> -<td class="bottom">Tvl.</td> -<td class="bottom">Transvaal</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of Project Gutenberg's Boesman-Stories, Vol 1 of 4, by G. R. von Wielligh - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BOESMAN-STORIES, VOL 1 OF 4 *** - -***** This file should be named 62330-h.htm or 62330-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/3/3/62330/ - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This file was produced from images generously -made available by The Internet Archive) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> |