diff options
| author | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-01-30 20:24:46 -0800 |
|---|---|---|
| committer | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-01-30 20:24:46 -0800 |
| commit | 9b900a178ce4d4089abfe2e980b9b84a3a77cd89 (patch) | |
| tree | 4187d6fcc590426f17d39edd5604197fe185f1dd | |
| parent | 642884dfc70a57c69a71f1a431497ff3daa233b5 (diff) | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 4 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/62118-0.txt | 3229 | ||||
| -rw-r--r-- | old/62118-0.zip | bin | 50904 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/62118-h.zip | bin | 124460 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/62118-h/62118-h.htm | 3308 | ||||
| -rw-r--r-- | old/62118-h/images/cover.jpg | bin | 72938 -> 0 bytes |
8 files changed, 17 insertions, 6537 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..1d3ab63 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #62118 (https://www.gutenberg.org/ebooks/62118) diff --git a/old/62118-0.txt b/old/62118-0.txt deleted file mode 100644 index ea2b321..0000000 --- a/old/62118-0.txt +++ /dev/null @@ -1,3229 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Legendoj, by Andrzej Niemojewski - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Legendoj - -Author: Andrzej Niemojewski - -Translator: Bronislaw Kuhl - -Release Date: May 13, 2020 [EBook #62118] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEGENDOJ *** - - - - -Produced by Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online -Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net - - - - - - -A. NIEMOJEWSKI - -LEGENDOJ - - Kun permeso de la aŭtoro - el la pola originalo tradukis - Bronisław Kuhl - - Kun antaŭparolo de - Antoni Grabowski - -Dua, korektita eldono - - - FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1923 - ESPERANTO-FAKO - - - - - ĈIUJ RAJTOJ ESTAS REZERVATAJ - PRESEJO BREITKOPF & HÄRTEL, LEIPZIG - - - - -TABELO DE ENHAVO - - Paĝo - Antaŭparolo 7 - Tentistoj 11 - Majlaĥ 35 - Admono 48 - Du disciploj 71 - - - - -ANTAŬPAROLO - - -A. Niemojewski (legu: Njemojeski), la aŭtoro de la „Legendoj“, estas -talenta pola nuntempa verkisto, kiu kolektis jam riĉan rikolton de -sia literatura agado. - -Niemojewski publikigis unue serion da lirikaj poezioj: „Poezioj“, -„Subteraĵoj“, „Promesita lando“, „Brulruĝoj“, „Polonia irridenta“, -„Ĉefurbo“, „Petegoj“, „Urtikoj“. Ĉie en ili brilas bela arta -formo kaj nobla tendenco, sed speciale grandan talenton elmontris -Niemojewski en la poemoj, en kiuj li kantas pri la ĝojoj kaj suferoj -de la laboristaj sferoj. - -Poste Niemojewski verkis la dramojn: „Familio“, „Tiu tago“, „Rokita“, -„Fabelo“, kaj la rakontojn: „Leteroj de frenezulo“, „Legendoj“ -ktp. -- Plue sekvis liaj literaturaj studoj pri la pola literaturo -(Wyspianski) kaj bildoj el sistemaj vojaĝoj tra Eŭropo, Egiptujo, -Palestino, Sirio ktp. - -La frukto de tiuj vojaĝoj estis interalie ankaŭ du volumoj da -orientlandaj noveloj „El sub polvo de jarcentoj“, kiuj formas en la -literatura agado de l' aŭtoro transiron de beletristiko al precizaj -studoj, ĉar Niemojewski, komencinte kiel artisto, transformiĝis -iom post iom en scienciston kaj dediĉis sin fine tute al la kompara -esplorado de religioj. - -En tiu ĉi direkto Niemojewski tradukis unue verkojn, de Renan kaj el -lingvo greka la Judan Militon de Jozefo Flavius, poste li publikigis -serion da malpli grandaj propraj studoj: „Historio de la Kruco“, -„Kreado de la mondo laŭ biblio“, „Du bibliaj arboj“, kaj en la lasta -tempo aperis la grandega verko: „Dio Jezus“, kiun Niemojewski eldonis -pole kaj en plivastigita propra germana traduko. Tiun ĉi verkon -la aŭtoro kompletigis ankoraŭ per la studaĵo: „Kial rapidis la -disciploj al Emaus“. - -Niemojewski pruvas en ambaŭ lastaj verkoj la tezon, ke en la -evangelioj estas kaŝitaj astraj sistemoj, t. e. ke al la movado -de evangeliaj personoj sur tero estas konformaj la movoj de -ĉielkorpoj en precize difinitaj periodoj. La aldonitaj ilustraĵoj -multe plifaciligas la komprenon de tiuj interesaj malkaŝoj, -nepriparoleblaj pli vaste en la kadroj de tiu ĉi artikoleto. - -Kiel unu el ĉefoj de la polaj liberpensuloj Niemojewski redaktas de -la jaro 1906 la organon „Myśl niepodległa“ (Penso sendependa). - -Kelkaj verkoj de Niemojewski estas tradukitaj en diversajn lingvojn; -ankaŭ nia esperanta literaturo posedas jam kelke da ili en lingvo -internacia. - -La nuna libro „Legendoj“ konsistas el 4 poeziaj rakontoj kaj -bildoj el la vivo de Jezuo, sed tiu ĉi nomo, kvankam li estas la -ĉefa heroo, nenie estas dirita, sed lasita al la konjektemo de la -legantoj. Li kaj lia granda verko estas traktataj diskrete, kaj ili -formas nur la kondukan fadenon de serio da koloraj morbildoj el tiu -epoko. La ĉefan akcenton la aŭtoro metis sur la medion kaj sur la -manieron, kiel similaj ideoj ĝin impresis. Ne mankas ankaŭ aludoj -pri similaj rilatoj en la hejmlando de l' aŭtoro, kiel ni vidas -tion en la legendo „Tentistoj“. -- Kvankam la temo estas elstudita, -la novelista talento de l' aŭtoro brilas en la legendoj plenforte. -La tutaĵo vivas kaj impresas potence la animon de la leganto. - -Ni opinias, ke ankaŭ inter la esperantaj samideanoj la „Legendoj“ -estos volonte legataj, kaj ni povas nur gratuli la aŭtoron, ke li -en la persono de S-ro Kuhl, konata jam pro lia bela stilo esperanta, -trovis tiel bonan tradukinton. - -Ant. Grabowski. - - -NOTO - -Donante la permeson esperantigi la „Legendojn“, la aŭtoro skribis al -mi: - -„Fine mi petas, ke Vi en 'Tentistoj' ŝanĝu ĉie la vorton 'rabboni' -je 'rabbi', ĉar tiam mi ne konis ankoraŭ tiun ĉi iomon da hebrea -lingvo, kiun mi konas nun, kaj 'vocativus' ŝajnis al mi esti -'nominativus'.“ - -Tio estas la sola diferenco inter ĉiuj sinsekvintaj eldonoj de -l' pola originalo kaj la Esperanta traduko. Ĉiujn aliajn nomojn -aŭ karakterizajn esprimojn mi penis konservi -- kiom tio nur estis -ebla -- senŝanĝe, por ne perdi la ĉarmon, kiu karakterizas la tutan -verkon. - -La tradukinto. - - - - -TENTISTOJ - - -En Jeruŝalaim regis sufoka atmosfero. La mano de la Landestro -ekpendis super ĉiuj partioj kaj permesis al nenies kapo elkreski -super la alteco de l' Roma lanco. La homoj okupitaj per metio, -marĉandistoj, procenteguloj, riĉaj mallaboremuloj, pensantaj -nur pri la oportunaĵoj de l' vivo, fine laboristoj kaj ĉiuspeca -simplularo ne sentis la pezon de tiu mano. Sed la klasoj superaj, -konservantaj en sia brusto la politikajn tradiciojn, dezirantaj -influojn, signifon kaj estrecon, rigardis per kolera okulo la palacon -de la Landestro, kaj ofte dum la noktoj, kondukante sekretajn -interkonsilojn, pripensis planojn, kiujn la sekvonta mateno disblovis -kiel nebulojn. Tiuj klasoj sentis sian forton kaj sian malpovon. Ili -sentis sian forton, ĉar kuniĝinte kun Sinhedriono, ili havis la -potencon ĉerpatan el la Skribo, la vivan vorton de l' pastroj kaj -eminentan, riĉecan situacion; do ĉirkaŭitaj ili estis kvazaŭ -per triobla gardmuro kaj neniu povis ilin ataki. Samtempe tamen -ili sentis sian malpovon, ĉar tia situacio ne sufiĉis al ili, -kaj havante super si la singardeman Landestron, ili ne povis fari -unu paŝon ekster tiun ĉi trioblan muron de la okupita feliĉa -pozicio. La popolo ilin estimis, obeis kaj salutis la riĉulojn; -ili deziris, ke tiu popolo je donita ordono sekvu ilin, kien ajn -ili ĝin kondukos. Sed tion ili ne povis esperi. La popolo estis -dormanta pulvo; sed ili en siaj animoj ne havis eĉ unu fajreron, -por ĝin eltiri kaj ĵeti en tiun pulvon. Ĉerpante sian forton el -la pasinteco, ili ne havis kapablon rigardi la estontecon, kaj se la -rilatoj fariĝus por ili eĉ plej oportunaj, ekzistis inter ili nek -unu homo, kapabla esti estro. Ili eĉ ne kreis al si idealon en tiu -ĉi direkto. Ili ekposedis sole la arton malpermesadi, haltigadi, -malrapidigi la fervorojn; ili tamen ne scipovis montri la vojon, -heligi ĝin per ideo kaj veki al ago. Tio estis direkto sendirekta, -kaŝado de ĉiu lumo sub barelo, atendado kaj deziro malligi ĉiun -nodon sen almeto de l' mano. Kaj se iu ajn la manon intencis etendi, -ili kaptadis lin, rekondukis, kaj eĉ timis, vidante en li estontan -despoton. La popolo tamen, kvankam ŝajne ĝi estis senviva, kreis -al si la idealon de l' estonta estro. Tiu idealo estis Meŝjaĥ, -antaŭdirita de la profetoj. Kaj tio estis vere idealo de la popolo, -sed ne de la superaj klasoj, ĉar ili tiujn profetojn martiradis kaj -mortigadis. Kvankam ili ankaŭ kredis, ke venos la Antaŭdirito, -tamen inter ilia kredo kaj la kredo de l' popolo estis abismo. Ili -komprenis la Skribon, la popolo ĝin sentis. La popolo atendis viron, -instruantan pri tio, kio en profundo de ĉies koro estis sentata; -la popolo demandis neniam, el kiu familio la profeto devenis; ĝi -atendis nur la agojn kaj al ili nur kredis. Sed ili postulis, ke al -ili estu montrita persono, ke la venonto, malferminte la librojn, -montru per la fingro sian ateston generacian, la konsenton de sia -nomo kun la nomo de l' antaŭdiro, ke antaŭ ĉio li ne estu surprizo -kaj ke li trovu ilin preparitaj je tia alveno. Dume pasis jaroj post -jaroj, la popolo alkutimiĝis al la nova ordo, kiu delonge fariĝis -malnova, la malesperiĝo ekregis ilin ĉiam pli forte, ĝis fine ili -komencis, por sin plifortigi, proponi planojn, kapti avide ĉiun -sciigon, kiu antaŭdirus ŝanĝon, doni al ĝi troigitan signifon -kaj fine ekscitiĝi per ĉio ĉi, kreante rilatojn, kiuj ŝanĝis -ilin en potencajn fantomojn, disvastigantajn la timon nokte, kiam -ĉiuj ripozas, sed senfortajn dum la tago, kiam oni devas agadi. - -Ĉiusemajne ili kunvenadis dum malfrua vespero ĉe Kajafas, kie ili -interŝanĝis la plej detalajn kaj precizajn sciigojn pri tio, kio -okazis en diversaj urboj de la lando, kaj eĉ pri tio, kio estas -okazonta en Romo, ĉar ne mankis al ili rilatoj en la ĉefurbo de -l' mondo. Poste tiujn ĉi sciigojn ili diskutadis kaj eltiradis -konkludojn. Dum tiaj kunvenoj oni ne diferencigis aferojn gravajn -de malgravaj. Ĉiu afero estis grava; tio dependis de ĝia kunigo -kun aliaj sciigoj. Oni rakontis do al si kun ĉagrenitaj vizaĝoj, -en kiun la Roma Cezaro enamiĝis, kia estas la karaktero de tiu -ĉi virino, kian influon ŝi posedas je la estro de l' mondo, kaj -kiu ree ŝin influas. Oni pripensis tion, ĉu la konsulo, sendita -Iberion, favoras ilin, ĉu ne, kaj ĉu ne estus pli bone zorgi, -ke oni revoku tiun ĉi konsulon kaj sendu al lia loko alian. Oni -diskutadis ankaŭ ĉiun detalon el la hejma vivo de la Landestro, kio -en certa okazo povus esti en Romo profitigata kontraŭ aŭ por li. -Kajafas aŭskultis kutime tiujn ĉi interparolojn gratante per la -fingroj inter la dentoj kaj rigardis atente la parolantojn, kaj nur -fine li prenis la voĉon kaj per eksterordinare sprita opinio solvis -ĉiun problemon, eligante strange simplan konkludon. Nur Suten, unu -el la plej grandaj riĉuloj, scipovis iufoje lin konvinki, ĉar li -posedis intelekton eble ankoraŭ pli spritan, grandan elokventecon -kaj ankaŭ maloftan sinregadon. Sed li estis homo ankoraŭ juna, -apenaŭ tridekjara. Do li ne povis tiom scii, kiom sciis Kajafas, kiu -faligis lian rezonadon per simpla cito de ia okazintaĵo, pruvanta la -malkonsenton kun la teorio anoncata de Suten. - -Dum unu el tiaj kunsidoj Suten sciigis, ke rondiras en la urbetoj en -akompano de kelkaj disciploj juna rabbi, kiu kuracas per la metado -de la manoj kaj vekas inter la amasoj admiron. Kajafas interrompis -ŝerce, ke oni povus lin alkonduki en la templon, por ke li metu -la manojn sur la kapojn de l' impostistoj, prenantaj ĵus de la -popolo novan imposton. Baldaŭ tamen la interparolo turnis sin en -alian direkton, ĉar iu alportis sciigon, ke en la konsilantaro, -ĉirkaŭanta la Cezaron, okazis gravaj ŝanĝoj kaj eniris homoj -nekonataj. Suten ne partoprenis en plua interparolo, kaj eĉ pli frue -ol kutime forlasis la kunsidon. Dum la venonta li tute ne ĉeestis. - -Post du semajnoj li tamen venis ree kaj alportis pluajn sciigojn pri -tiu rabbi. Ĉar mankis sciigoj pli gravaj, do oni aŭskultis lian -rakonton ĝis la fino. Li certigis, ke rabbi ne nur okupas sin per -la sanigado, sed ankaŭ anoncas instruon, kiu ne ĉiurilate estas -konsenta kun la tradicia interpretado de la Skribo. Sciigo tiu -maltrankviligis Annas-on, la bopatron de Kajafas, la plej altan en -tiu ĉi jaro pastron, ĉar li estis tre postulema en la aferoj de -l' interpreto de la Skribo. Li do komencis detale demandadi pri tiu -instruo. Sed Kajafas ektusetis kaj ordonis al Suten rakonti simple -tion, kio okazis, kaj ne tion, kion oni parolis. Suten komencis -do larĝe priparoli, ke tiu rabbi akiris grandan famon ĉe la -popolo, kiu tie kaj ie komencas murmuri, ke li estas la antaŭdirita -Meŝjaĥ. - -Tiuj vortoj elvokis grandan ridon inter la kunveno. Eĉ Annas svingis -la manon en la aero kaj ridetis kaj la aliaj diversmaniere komencis -ŝerci. Suten eksilentis, sidiĝis en angulo, sed estis tre kolera. - -Tiu ĉi sintenado turnis la atenton de Kajafas, kiu donis la signon, -ke oni silentiĝu, kaj li diris, ke simila afero okazis antaŭ dek -ok jaroj dufoje, antaŭ dudek jaroj unufoje kaj antaŭ kvardek jaroj -trifoje. Je tio ĉi leviĝis Suten, ĵetis planken telereton, kiun li -havis en la mano, kaj ekkriis forte: - --- Tia afero okazis ankoraŭ neniam! - -Kaj ree frutempe li forlasis la kunsidon. - -La sekvontan tagon matene venigis lin Kajafas, iris kun li en la -ĝardenon kaj longe ili solece interparolis. Post tiu ĉeesto ĉe -Kajafas, Suten forlasis la urbon kaj dum unu monato li ne aperis -en la kunvenoj. Post monato li revenis. Ĉiuj lin ĉirkaŭis kaj -demandis, kie li vojaĝis. Sed li donis respondojn elturniĝajn aŭ -eĉ tute silentis. Dume Kajafas sidiĝis sur sia loko kaj kontraŭ la -kutimo prenis la unua la voĉon. - -Li komencis rekte de tio, ke li estos parolanta pri tiu juna rabbi. -Ĉiuj fariĝis tre scivolaj kaj kelkaj alrigardis Suten-on, kiu -sidiĝis pli malproksime, mallevis la kapon, kvazaŭ li ordigadis la -pensojn kaj sin al io preparis. - -Kajafas parolis, ke la afero prezentiĝas iom alie, ol tio komence -ŝajnis. La juna rabbi ne estas ia ajn trompanto, nek sorĉisto, -nek monkolektanto, nek li ŝajnigas profeton, nek anoncas aferojn -eksterordinarajn, kiujn oni devus kontraŭbatali, nek li celas -estrecon, nek estas homo, ribeliganta la popolon. Ŝajnas tamen, -ke la popolo aliĝas al li, ĉar ĝi sekvas lin, aŭskultas lian -instruadon, ĉirkaŭas lin per granda ŝatado, preskaŭ adoro. Estas -iuj kiuj forlasis la edzinojn kaj familiojn kaj lin sekvas; la aliaj -forĵetis sian metion, por konstante esti ĉe lia flanko. Rakontas -homoj kredindaj, ke tiel estas. Sed kredindaj homoj povas havi -malprofundan rigardon kaj malfortan aŭdosenton; ili povas vidi nur -la efikon, sed ne la kaŭzon, kaj admiri la fumon, ne rimarkinte la -flamon. Sed tie ĉi ne temas pri tio. Rabbi estas viro de la popolo -kaj tia homo estas bezona hodiaŭ! - -Granda miro ekregis ĉiujn. Ili ne povis kompreni la argumentojn de -Kajafas. De ĉiuj flankoj oni sieĝis lin, ke li pliklarigu, kion li -pensas. - -Kajafas tamen laciĝis kaj ne volis paroli pli longe. Sed la -sekvontan kunsidon li kunvokis ne por la venonta semajno, sed -por postmorgaŭ. Ĉiuj disiris en granda pensincitiĝo. Ĉar ili -komprenis, ke, se Kajafas tiel konsideras la aferojn, do tio estas -efektive grava. - -Al tiu sekvanta kunsido venis ĉiuj tre frue, kaj Kajafas, stariginte -kelkajn en la antaŭĉambro, por ke ili gardu la servistaron, faris -grandan paroladon. - -En tiu ĉi parolado li prezentis la nunan situacion, ne ŝparante -nigrajn kolorojn, nek mallaŭdojn. Li elmontris, ke en tiu stato de -l' aferoj neeble estas eĉ revi pri la forskuo de l' Roma estreco. -La popolo ilin obeas, sed nur en la templo, se tamen ili ordonus al -ĝi ataki la gvardion de la Landestro, ĝi verŝajne malobeus kaj -ligitajn kondukus ilin al la magistrato. Lerteco ne mankas al ili, -sed ili tute ne posedas la influon je la popolo. Mankas al ili homo. -Tia homo povus esti tiu juna rabbi. - -Poste li citis multajn ekzemplojn, pruvantajn, ke en ordinaraj -kondiĉoj rabbi post kelkaj jaroj fariĝos la plej populara viro en -la lando. Nomo lia estos sonanta en ĉies buŝoj. De ili dependas, ke -tio okazu pli frue... - -Se la amaso per lia pero transirus sub ilian influon, la sendependeco -estus jam duone akirita. Romo ne havas grandajn profitojn el la lando -malriĉa, multfoje jam rabita kaj tiel malproksima. La Landestroj -englutas grandajn sumojn kaj ofte estas malkaŝataj iliaj mensogoj. -Por Romo certe maloportuna estas la akiraĵo, kaj verŝajne ĝi ne -disverŝus sangon por teni ĝin en siaj manoj. Cetere oni povus -interkonsenti. Por tio tamen, por movigi la amasojn en tiun direkton, -oni bezonas estron. Tiu estro povas esti nur tia homo, kiel rabbi... - -Sed tia estro devus ilin absolute obei. Rabbi estas homo el la amaso; -li estas tamen laŭ la rakonto -- intelekto ne subiĝanta facile al -direktado de aliaj personoj. Sed li estas juna! La juneco forigas -multajn malfacilaĵojn. Rabbi estas homo simpla, al kiu devus plaĉi -la interrilatoj kun la plej altaj aferoj, se ili alvokus lin al siaj -celoj! - -La popolo atendas Meŝjaĥ-on kaj direktas la okulojn al rabbi. Liaj -faroj parolas multe. Kvankam Kajafas tion ne kredas kaj la juna rabbi -ankaŭ tion ne kredas, kaj ĉiuokaze ne devus tion kredi, kun la -popolo tamen la afero prezentas sin alimaniere. La popolo devas kredi -tion, kio estas bezona, sed ne tion, kio estas vera. La popolo povas -kredi, ke rabbi estas Meŝjaĥ. - -Al tiu ĉi homo turnis la atenton Suten. Per tio li pruvis, ke li -posedas la okulojn escepte viglajn kaj ke li estas destinita al -plenumo de gravaj agoj. Li do mem parolu la ceteron. - -Ekregis profunda silento, ĉar ĉiuj eksentis, ke la afero havas -eksterordinaran karakteron kaj postulas multan atenton por la -prijuĝo. - -Suten komencis rakonti, ke de longa tempo li esploris la paŝojn de -rabbi kaj lin jam iom ekkonis. Li citis multajn ekzemplojn de la -influo, kian havas rabbi, kaj konfesis, ke li estas certe la plej -kapabla intelekto ekster la muroj. - -Lia parolo estas frapanta, kvankam mallonga. Kien ajn li turnas la -okulojn, elkreskas amasegoj, kvazaŭ el sub la tero, kaj sekvas lin. -Li akiris de la egiptaj kuracistoj la arton meti la manojn kaj havas -fortan okulon. Suten vidis per propraj okuloj, kiel unufoje sub lia -rigardo sekiĝis figujo. - -Sed li estas simplulo. Kiam ĉirkaŭas lin la amasoj, li posedas la -memkonscion. Oni ne scias tamen, kiel li agus, se li stariĝus antaŭ -ilia kunveno. - -Li devas deziregi la estrecon, ĉar per siaj faroj parte li ĝin -jam ekposedis. Estreco lia estas jam granda -- kaj tie Suten komencis -paroli mokplene -- eble ĝi ne trairus la urbajn pordegojn kaj tial -tiujn pordegojn evitas; sed invitita ĝi kurbiĝos, apud ni ĝi -elkreskos kaj jam revene ne penetros tra tiuj ĉi pordegoj. - -Pro tio do estas nepra bezono lin nune akiri. Suten demandas la -ĉeestantojn, ĉu ili konsentas je tio. - -La ĉeestantoj komencis murmuri inter si kaj turnis la okulojn al -Kajafas. Tiu ĉi klare kaj precize konfesis, ke la akiro de rabbi -estas afero treege grava. La kunvenintaro jesis. - -Tiam Suten prenis ree la voĉon kaj demandis, ĉu la ĉeestantoj -permesas al li interkonsenti kun rabbi, aŭ ne. Kaj se ili pli multe -konfidus al iu alia, ili diru la nomon. - -Kajafas donis signon per la mano, dezirante respondi. Oni eksilentis, -kaj li parolis tiamaniere. - -La afero, kiun ili pripensas, estas egale grava, kiel danĝera. -Grava, ĉar ĝi igas esperi; danĝera, ĉar ĝi minacas per proskripcio. -Kiu estas fine tiu ĉi rabbi, tion neniu certe scias. Tial do estas -necesa escepta singardemo. Suten iras kun li paroli. Sed li nune -parolu kun li nur siaflanke, kiel viro eminenta, sed ne kiel ilia -reprezentanto. Se la afero ne prosperos, la sekreto dronos inter -du paroj da okuloj; en la plej malbona okazo elmetos sin al danĝero -sole Suten. Se tamen la afero iros bone, tiam estos tempo kunveni -denove kaj esplori la pluajn sekvojn. - -La kunvenintoj konsentis je tio unuvoĉe. - -Suten estis veturonta jam la sekvontan tagon. Frumatene Kajafas -alvokis lin ankoraŭ unufoje ĉe sin kaj provizis per diversaj -avertoj. - -Li timis, ĉu Suten taŭgas por tiu tasko. Li konis lin de la -infanaĝo, konis liajn preferojn kaj mankojn. La preferoj estis -grandaj, sed ankaŭ la mankoj gravaj. Suten ne estis kapabla diveni -la karakterojn. De la plej junecaj jaroj li vidis la hipokritecon kaj -ĉesis kredi al la virto. Li konfesadas tion ĉi malkaŝe kaj nur -la personaj rilatoj ŝirmis lin kontraŭ la publika mallaŭdo, kiu -ĉiun alian certe ne estus evitinta. Suten opiniis, ke ĉiun homon -oni povas aĉeti; li mem ja aĉetadis ĉion: rilatojn, amikecon, -fidelecon, eĉ amon profundan. Kajafas ne neis tion principe, sed -ŝajnis al li, ke troviĝas esceptoj, ke iafoje en junaj homoj -ekaperas malŝatado de la riĉeco kaj eĉ de la estreco kaj influoj. -Kaj rabbi estis ankoraŭ juna. Sed koncerne la jarojn li estis -preskaŭ samaĝa kun Suten kaj por la samaĝuloj facile estas -interkonsenti. Sed duaflanke dividas ilin ree la deveno kaj la mondo, -en kiu ili edukiĝadis. Multo, granda multo da duboj venis en la -kapon de Kajafas. - -Suten aŭskultante liajn admonojn, kurbigis la vizaĝon mokride. -Kiam Kajafas komencis paroli pri la nobleco, li alrigardis tiel -atente liajn okulojn, ke tiu enmetis la fingron en la buŝon, kaj -komencis eltiradi el inter la dentoj la restojn de l' manĝaĵoj, -rigardante la murojn. Suten sciis, kion li intencis. En fundo de l' -animo li havis jam la tutan planon preta, la planon pli larĝan kaj -pli profunden celantan, ol la plano de Kajafas. En tiu plano rabbi -devis esti pordo, tra kiu oni eniras la konstruaĵon. Sed ne Kajafas -estis enironta tra tiu ĉi pordo. - -En la nunaj rilatoj pli sufoke estis al Suten, ol eĉ al Kajafas, -ol al ĉiuj kune. Suten sentis en si forton por komenci la militon -kontraŭ granda parto de l' mondo; mankis nur al li ilo milita. Tiu -ilo estis fariĝonta la rabbi; Kajafas -- povis en ekstrema okazo tiun -ilon beni, se li volus... Li estis jam homo pasinta! - -Ili ĉiuj estis laŭ Suten pasintaj. La tuta Sinhedriono, la tuta -pastraro, tuta aristokrataro, eĉ la scienculoj! - -Suten sciis, ke parto de tiu ĉi malbeno pezas ankaŭ sur li. Li sola -havis ĉi tiun konscion. Ĉiuj ceteraj estis blindaj. - -Sed tiujn sentojn li ne eligis el la profundo de l' koro sur la -vizaĝon, kiu post mallonga rideto estis ree malvarma kaj senesprima, -kiel nesurskribita pergameno. Kajafas ripetis kun akcento ĉiun -admonon kaj fine komencis karesi Suten-on sur la vangoj kaj diris: - --- Memoru pripensi ĉiun paŝon, antaŭ ol decidi. Memoru prefere -prokrasti ol agi. Memoru prefere silenti ol paroli; prefere nenion -fari ol fari malbone... - -Suten komencis jam malpacienciĝi. Sed Kajafas ankoraŭ lin ne -ellasis: - --- Ekkonu lin. Esploru, kion li volas. Trapenetru lin, kio lin flatas. -Trarigardu lin, antaŭ ol kun li paroli... - -Subite li interrompis, alrigardis lin kaj ame ĉirkaŭprenis: - --- Vi estos iam la ĉefpastro! - -Suten en liaj brakoj deturnis la vizaĝon, ne povante deteni -mokrideton. La dupinta ĉapo ŝajnis al li efektive inda por la kapo -de Kajafas. Li komencis jam revi pri la ĉapo kun oraj sagoj. - -Kajafas, parolanta pri la dupinta ĉapo, ŝajnis al li esti homo -blinda kaj tute pasinta. - -Sed li disiĝis de li, kiel de la plej granda saĝulo kaj ĉefo de -sia nacio. Li iris hejmen kaj post unu horo estis jam ekster la -pordegoj de l' urbo. - -La saman tagon vespere Annas venis al Kajafas. Ili komencis -interparoli pri la vojaĝo de Suten. - -Annas laŭdis multe la saĝon de tiu ĉi juna homo kaj skuis la kapon -al ĉiuj flankoj. Kajafas gratis per la fingroj inter la dentoj kaj -diris mallonge: - --- Suten havas vizaĝon sur vizaĝo. - -Annas levis pro ekmiro la manojn kaj malfermis la buŝon. Kajafas -ekklakis kelkfoje per la lango je la palato kaj dentoj kaj daŭrigis: - --- Mi diris, ke li havas vizaĝon sur vizaĝo. La ekstera vizaĝo -estas de ni konata; sed la suban ni ne vidis. Al mi ŝajnas, ke tiu -suba vizaĝo estas alia. - -Ekregis silento, dum kiu Annas mallevis la kapon kaj gratis la -orelon. Kaj Kajafas ekmurmuris kvazaŭ al si: - --- Kiu scias, ĉu ne estas granda feliĉo por ni, ke Suten ne posedas -la talenton de tiu rabbi! - -Annas ree levis la kapon kaj Kajafas aldonis: - --- Ĉar se li posedus la talentojn de rabbi, tiam ne li venadus al -niaj kunvenoj, sed ni al liaj... - -Annas ankoraŭ ne povis kompreni kaj rigardis per demandaj okuloj -Kajafas-on, kiu finis: - --- Li ne por ni iris interkonsenti kun ĉi tiu rabbi. Li iris paroli -por si. Sed li trokalkulis. Ĝis kiam mi vivos, ni ne estos venantaj -al liaj kunvenoj! Sur mia maldekstra manplato estas skribite, ke mi -vivos pli longe ol tiuj, kun kiuj mi devas agi singardeme! - -Annas respondis maltrankvile: - --- Do eble li prefere ne iru paroli kun rabbi? - -Kajafas ekridetis: - --- Li parolu kaj alkonduku lin tien ĉi. Ĉar de tiam ne li sola estos -kun li interparolanta! - -Ili disiĝis. - - * * * * * - -Jordano sange brilis en la subiranta suno. Ĝiaj akvoj ruliĝis tra -la fruktodona valo, sur kiu kreskis palmoj, figujoj kaj olivarboj. -Tie estis kvazaŭ belega ĝardeno, lando promesita, kie eble neniam -larmo nebuligis la okulon kaj la tera doloro neniam povis la koron -atingi. - -Sur la dekstra bordo staris areto da homoj kaj rigardis -malproksimiĝantan viron, kiu iris kun la kapo mallevita kvazaŭ en -granda enpensiĝo. Tio estis la juna rabbi. - -Lia vesto blanke brilis longe inter la verdaĵo. Forirante de la -rivero, li paŝis komence per la vojeto, kondukanta Jeriĥon-on, sed -baldaŭ li sin direktis dekstren. La arboj fariĝis malpli densaj kaj -la verdaĵo malpli ofta. Fine la arboj kaj la verdaĵo tute malaperis -kaj komenciĝis la dezerto. - -La tero, alterne rok- kaj sabloplena, posedis la flavecon -malheligitan. Proksime vidiĝis polvokoloraj altaĵoj. Kiam rabbi -eniris inter la rokojn, eĥo de liaj paŝoj aŭdiĝis surde, kvazaŭ -iu per manplato batis la montflankon. Poste la rokoj iom disiĝis, -aperis profundaĵoj, abismoj kaj post ili dekliva pinto. - -Dume la suno subiris kaj la krepusko falis inter la rokojn. La -profundaĵoj fariĝis similaj al nigraj makuloj. Nur la pinto brilis -ankoraŭ purpure. Rabbi direktis siajn paŝojn en tiun flankon. - -Irante li ne unufoje levis la kapon, nur rigardis la teron. Iafoje -el sub liaj piedoj elkuris lacerto, jen ekŝanceliĝis sur la -flugiloj verda bazilisko, jen serpento eksiblis, jen aglo alte en la -aero ekgrakis. - -La supreniro estis laciga. Ŝvito fluis de lia frunto super la vangoj -sur la barbon. Li spiris rapide, ne haltante. La ruĝo foriris el la -roko, kaj la pinto ekdronis en krepusko. Rabbi komencis paŝi pli -malrapide, ĉar la akraj ŝtonoj povis en la mallumo vundi liajn -piedojn. - -Fine li haltis sur la supro kaj sidiĝis. Tiam li ĉirkaŭrigardis la -teron kaj la ĉielon. - -La tero ekdronis jam tute en la noktaj krepuskoj; sur la ĉielo -brilis kaj flagris la steloj. Rabbi rigardis tiujn stelojn, lia -brusto ŝveliĝis kaj li sentis strangan ekscitiĝon de l' spirito. - -Ŝajnis al li, ke la vasta tero estas ŝipo kaj la monteto la plej -supra loko sur tiu ŝipo, de kiu la estro donas la ordonojn al la -remistoj kaj al la direktilisto, kien ili devas naĝi. Li sentis, -ke li sola en tiu momento, maldormante sur tiu ŝipo, pripensas la -vojon, sur kiu la ŝipo estos naĝanta tra la akvoj de l' mondo, kaj -ke lia voĉo, kiam ĝi aŭdiĝos, estos obeata de ĉiuj remistoj kaj -direktilistoj. Lia voĉo ĉerpis la forton el tiu briletanta ĉielo, -el tiuj steloj flagrantaj kaj el ĉio ĉi, kio estis supre kaj sube. -Kaj kvankam regis la nokto, kvankam la suna heleco estingiĝis, li -vidis per siaj okuloj malproksimen, vidis malproksimajn okazaĵojn -kaj komprenis ilian signifon. - -Li rigardis ree teren, kaj en rigardo lia estis granda amo kaj -profunda sento de kompato. Tra la densa nokta krepusko li vidis -ĉion, kio dum la sensuna tempo okazadis. Li vidis do la dormantajn -en la domoj amasojn kaj dormantajn sur la herbejoj paŝtistojn. Li -vidis plue la senhejmulojn kaj la vivantojn en soleco pro la nigraj -makuloj kaj pro la ulceroj epidemiaj. - -Kaj li rigardis pli profunden: li direktis la okulojn en la korojn -kaj en la spiritojn de l' dormantaj amasoj. Rigardante li ne ektremis -pro tio, kion li vidis. Kaj kvankam larmoj brilis en liaj okuloj, -tamen li konsoliĝis. - -La koroj de tiuj amasoj estis simplaj kaj la spiritoj nedeziremaj; -sed la manoj tremis pro peno kaj la malsato tordis iliajn intestojn. - -Do li ne volis ilin juĝi, sed deziris porti al ili plifaciligon, -konsolon, forviŝon de la larmoj, plifortigon de la spiritoj... - - * * * * * - -Subite ekŝajnis al li, ke iu post li haltis. Li ĉirkaŭrigardis. - -En la nokta krepusko sur la montpinto tuj apud li vidiĝis malprecize -viro kun malhela vizaĝo kaj brilantaj okuloj. Li observis rabbi-n -kaj silentis. - -Viron tiun li vidis jam kelkfoje. Depost ia tempo li sekvis la -amasojn, kiuj akompanis rabbi-n de urbo al urbo. Ĉiu deziris ektuŝi -la vestojn de l' instruisto; li neniam alproksimiĝis. Ĉiu petis -konsilojn aŭ malkovris siajn vundojn; li silentis kaj tenis sin en -malproksimo. - -Rabbi ne alvokis lin. Li tamen sekvis. Sekvis tra urboj, tra -lagbordoj, tra la valo de Jordano, tra lando dezerta kaj supreniris -post li la monton. - -Li alproksimiĝis nur dum la soleco. - -Longe li observis rabbi-n, fine sidiĝis apud li kaj ekparolis. Rabbi -aŭskultis liajn vortojn ne interrompante lin. Kaj li rakontis pri -la tero, vastiĝanta sube, pri la amasoj dormantaj kaj ilia mizero. -Poste li konfesis, ke li estas homo multpova, sed la riĉeco ne -ĝojigis lin. Li lasis siajn havojn malproksime kaj poste sekvis -rabbi-n, por ekkoni, kion li pensas kaj faras. - -Kaj li ekvidis, ke rabbi plenumas agojn eksterordinarajn, kiuj -mirigas la simplulojn. Sed li ne miras. Ĉar rabbi faris multe, ne -tuŝis tamen la plej gravan aferon. - -Li forigas la doloron. Sed tiu doloro revenos. Li forviŝas larmojn; -sed la aliaj aperos en la okuloj kaj fluos sur la vizaĝon. Li levas -la falantojn; sed ili falos ree sub la pezo de l' premo. - -Li vidis, kiel siatempe rabbi alrigardis la figujon, kiu sub tiu ĉi -ardanta rigardo sekiĝis. Li kredas, ke se rabbi rigardus sur tiun -ĉi senfruktan rokon, tiam elkreskus sur ĝi cedro. Sed rabbi ne -deziras uzadi sian forton por la surtera bono de la popolo... - -Kaj la popolo suferas kaj atendas. Rabbi estas paŝtisto: kial li -sian aron ne satigos? Rabbi estas gardisto: kial li enlasas tra la -pordo malsaton, mizeron kaj -- Romanojn? - -Satigu la buŝon, kaj la manoj ne estos avidantaj la fremdan bonon. -Trankviligu la intestojn, kaj la lipoj ne estos ofendantaj la -ordonojn de profetoj kaj saĝuloj. Forta vi estas, direktu la pupilon -al la senfrukta tero, por ke ĉiu ŝtono ŝanĝiĝu en panon kaj ĉiu -terbulo en noblan metalon; kaj al tiu pano kaj al tiu metalo etendu -la manon nur via popolo!... - -Dirinte tion li etendis la brakojn al la valoj. - -Rabbi kaŝis en la manplatoj la vizaĝon kaj aŭskultis, kiel li -daŭriĝis plue kun ĉiam pli kaj pli granda fajro, kvankam lia okulo -estis malvarma. Rabbi-n ekregis malagrabla sento kaj li diris: - --- Vi turmentas min. Foriru! - -Sur la horizonto aperis ruĝa lunkorno. La ĉirkaŭaĵo fariĝis -ankoraŭ pli malgaja. - -La brilo falis sur la vizaĝon de rabbi kaj sur la vizaĝon de tiu -viro, kiu eksilentis, sed ne foriris. - -Rabbi konstante kaŝis la vizaĝon en la manoj kaj liaj pensoj -forkuris malproksimen de la montsupro, sur kiu li sidis, kaj de la -viro, kiu ne deturnis de li la okulojn. - -Li pensis, kaj en lia enpensiĝo komencis lin ĉirkaŭpreni granda -malĝojo pro la mizero de tiu ĉi mondo. Tiam tiu viro ekmurmuris -denove: - --- Vi kompatas per la koro, sed ne per la saĝo. Ĝis certa tempo vi -estos nutranta per grandiozaj vortoj. - -Tiam rabbi ekkoleris, turnis la brulantajn okulojn al tiu viro, kiu -kaŝis la kapon en la brakoj, leviĝis, foriris de la monto kaj -malaperis en mallumoj. - - * * * * * - -Rabbi ekspiris. Ŝajnis al li, ke kun tiu viro forfluis ia nubo, kiu -kovris la teron. La luno iris supren kaj iom heligis la dezerton. -La nokta birdaro komencis rondflugi super la montoj. Tie kaj ie -aŭdiĝis grakado. Rabbi-n ĉirkaŭis maltrankvileco. - -La griza lunkorno ekpendis sur la ĉielo kaj poste komencis ree -malleviĝi al la tero. Ĝi ruĝetiĝis, fine ekbrulis kiel flamo -de torĉo. La dezerto fariĝis ĉiam pli malgaja. Rabbi leviĝis, -malsupreniris de la pinto kaj komencis rondiri inter la rokoj. - -La maltrankvileco kreskis en li konstante. Li vidis antaŭ si kvazaŭ -vojon pendantan en la aero. Ĝi estis dekliva, dornoplena, surŝutita -per gruzoj de akraj ŝtonoj. Ŝajnis al li, ke li vidas malantaŭ si -en la ombroformoj multenombrajn homamasojn, ke li montras al ili tiun -teruran vojon, mem iras antaŭen, ke la amasoj kun timo foriĝas, ke -neniu lin sekvas... - -Jen ree ŝajnis al li, ke ia maro superakvigas la dezerton, kaj li -kun la ombraj amasoj staras sur la bordo. Li starigas la piedojn sur -la ondoj, paŝas sur la akvoturnoj; la ombroj kun etenditaj manoj -ĵetas sin post li. Sed sub iliaj piedoj disiĝas la moviĝemaj -akvoj, la amasoj enfalas, dronas... - -Blanka tagiĝo fortimigis la viziojn. Rabbi ĉirkaŭrigardis, kaj -poste, erarigante la disciplojn pri la vojo, komencis trairadi la -landon, kie li ankoraŭ ne estis konata, urbojn, kie li ankoraŭ -ne predikis, nek sanigadis. Li observis atente la homojn kaj ilian -vivon. Jam krepuskiĝis, kiam li haltis antaŭ Jeruŝalaim. - -Li preterpaŝis la gardistojn ĉe la pordego kaj eniris la -stratetojn. La amasoj vagadis ĉie; li observis ilin kaj penis -memorfiksi ĉion, kion li vidis. Poste li preterpaŝis la palacojn de -riĉuloj kaj denombris grandan kvanton da ili. Poste li preterpaŝis -la domegon, en kiu staris parto de l' soldataro, destinita por la -gardado de l' urbo. Fine li ekvidis sesdek turojn de la fortikaĵoj -kaj la vagantajn sur la muroj postenojn. Li ekvidis potencon kaj -riĉecon, tiujn ĉi fortojn mondregantajn kaj diktantajn la leĝojn, -laŭ kiuj la homa gento estis vivonta. Poste li trapaŝis la palacon -de la Landestro, reprezentanto de l' Roma potenco. Tiam tiu ĉefurba -bruego, tiuj belegaj domoj de la riĉuloj, tiuj militistaroj, tiuj -fortikaĵaj turoj, ĉio ĉi ekŝajnis al li ia monto, kiu kuŝiĝis -sur lia vojo, monto, kiun li antaŭe ne vidis, pri kiu li neniam -pensis apud la lagbordoj, predikante al la simplula amaso, sanigante -la malsanulojn kaj fortigante la falintojn. Ekregis lin granda -malĝojo; li direktis siajn paŝojn al la templo, eniris sur ĝian -tegmenton kaj tie ekploris. Kaj jam la nokto kovris la urbon. - -Sur la ĉielo ne brilis steloj. Malhelaj nuboj kovris la bluaĵon. -Ĉirkaŭe estis malgaje, terure. La surda templo faris impreson -premegantan. Rabbi mallevis la vizaĝon al la muro kaj liaj larmoj -fluis sur ĝi. - -Tiam aŭdiĝis malantaŭ li flustrado. - --- Vi ne obeis min... Ne kredis al miaj vortoj... Vi trairis la landon -de la dezerto ĝis la muroj de l' templo kaj la larmoj ekfluis el -viaj okuloj... Sed alie vi ankoraŭ ploros! - -Ree staris malantaŭ li tiu viro. Rabbi ekkonis lian voĉon, sed ne -turnis la kapon al li. Kaj tiu daŭrigis plue: - --- Malforta vi estas... Pli malforta, ol vi pensis... Dubo mordas -vian animon... Ĉu vi vidis la gvardion kaj la palacon de la -Landestro?... Ĉu vi vidis niajn loĝejojn!... Kion vi signifas kaj -kion fari vi povos?!... - -Rabbi komencis tremi. La flustrado kreskis en la mallumoj. - --- Ankoraŭ dek mil mizereguloj sekvos vin... Ankoraŭ dua dekmilo da -kripluloj etendos al vi la malsanajn brakojn... Kaj kio poste? Kio -plue?!... - --- En la sagujo de bonintencoj viaj mankas sagoj... Eble malgraŭ -tio la almozulaj amasoj ne dorsturnos sin de vi... Sed vi mem -- kion -vi faros plue?... Tio estas por malsanuloj kaj blinduloj, tio por -mizeruloj... Sed por homoj sanaj, komprenantaj la vivon kaj ne -povantaj morti?... Kaj se vi anoncas la regnon ne de tiu ĉi mondo, -kial vi venis?... Ĉu komprenos vin la vivantoj kaj sekvos vin?... -Revemulo vi estas! Rigardu malsupren el la altaĵoj de tiu ĉi -templo! En malespero ĵetu vin per kranio kontraŭ la rokoj, kaj se -Adojnoj' destinis vin kaj kiel ilon vin elektis, tiam tie profunde -atendos vin la brakoj anĝelaj, kiuj vin prenos kaj delikate starigos -sur la tero, ho revemulo!... - -Rabbi turnis sin en tiun flankon, de kie fluis la murmuro, kaj -ekrigardis. En la krepusko vidiĝis malprecize la figuro kun -brilantaj okuloj. Ĝi penis per rigardo kontraŭstari al rabbi, sed -post momento mallevinte tiujn brilantajn okulojn ĝi turnis sin al la -ŝtuparo kaj malaperis en krepusko. - - * * * * * - -Rabbi forkuris el la urbo. - -La nokto renkontis lin ree en la dezerto, en kiu li rondiris pro -la distriĝo de l' pensoj. Pasis matenoj kaj vesperoj kaj li, ne -tuŝante manĝaĵojn, vagis inter la rokfendoj, apogis iafoje la -frunton kontraŭ la rokŝtonoj kaj dronis en enpensiĝo. - -Sed dum unu nokto li suriris ree tiun deklivan supron. En la sama -momento tiu viro aperis ĉe lia flanko. - -La luno malkovris tutan sian ŝildon. Ĝia brilo superverŝis la -dezerton ĝis la randoj de l' horizonto, sur kiu nigris palma arbaro. - -Tiam la viro turnis la brilantajn okulojn al rabbi kaj, etendinte -ambaŭ manojn al malproksimo, diris per forta voĉo: - --- Mi alparolis vin dufoje, sed vi ne obeis min... Vi observis -propraokule la landon vastiĝantan inter la dezerto kaj la muroj de -l' Sankta Kastelo... Eble jam nune vi komprenis, kio estas la mondo -kaj kio devas esti tiuj, kiuj volas ĝin regi... Observu ankoraŭ kaj -pripensu! - -Rabbi rigardis la malproksimon. Kaj la viro daŭrigis: - --- Vidu tiujn valojn, urbojn, fortikaĵojn, gardistojn... Vidu tiujn -amasojn nudajn kaj vestitajn, mizerajn kaj riĉajn... Vidu tiujn -tendojn, palacojn kaj kastelojn... Ĉio ĉi kuŝiĝos ĉe viaj -piedoj, ĉio obeados vin, se vi min sekvos! - -Rabbi sulkigis la frunton. - --- Mi donos al vi la estrecon super ĉio ĉi, ĉu vi aŭdas? Mi donos -la regadon super tiuj teroj kaj super tiuj gentoj!... Kliniĝu al mi! -Faru, kion mi ordonos! Obeadu min! - -Sed rabbi jam ektuŝis lin per sia rigardo kaj, levinte fiere la -kapon, ektondris: - --- For, tentisto! Estro vi estas de malsato kaj soifo, vipi vi povas -mizeron, sed la homan animon vi ne jungos! For! - -Kaj li restis sola sur la monta supro. - - * * * * * - -Post monato Kajafas sidis dum bela posttagmezo en la ĝardeno kaj al -la malplej juna filo diktis leteron al iu komercisto en Romo, kiam -oni sciigis lin, ke venis Suten kaj deziras lin vidi. - -Kajafas interrompis tuj la laboron, la filon forsendis kaj ordonis -konduki Suten-on en la loĝejon, kien li baldaŭ mem venis. - -Suten estis en malbona humoro kaj silentema. Sur lia vizaĝo vidiĝis -laciĝo. Kajafas ĉirkaŭprenis lin; Suten respondis per malvarma -ĉirkaŭpremo de liaj brakoj. - -Kajafas ekmaltrankviliĝis. - --- Vi fariĝis malĝoja, filo -- li diris, sidigante lin apud si kaj -proksimigante la vizaĝon al la lia, por lin pli bone alrigardi. - -Suten silentis. - --- Kio do okazas kun tiu sorĉisto, kun tiu saniganto, amato de l' -amasaĉo, stelo matena de l' kripluloj? -- ekdemandis Kajafas kun iom -moka rideto. - -Suten ne respondis. Kajafas atente lin observis kaj parolis ĉiam pli -moke: - --- Ĉu ne ekvidos lin mia okulo? Kiam do aperos la estro de estontaj -armeoj niaj? Kiam li kolektos legionojn, forskuos la regadon de -l' Romanoj, la landon savos kaj la reĝan sceptron metos en niajn -manojn? - -La vortojn „reĝan“ kaj „en niajn manojn“ li prononcis kun aparta -akcento. Suten kuntiris la brovojn, silentis kelkan tempon, fine -diris seke: - --- Mi eraris. Tio estas homo malgranda. - --- Do eble eĉ pli bone -- ekridis Kajafas, fermetante la okulojn. -- Sed -vi, Suten, iel ne tre feliĉe kulturas la politikon... Vi persekutas -sur dezerto iun sorĉistaĉon, kiam ni tie ĉi okupiĝas pri epokaj -aferoj. - -Suten svingis la brakojn. Kajafas komencis grati per la fingro inter -la dentoj kaj poste diris: - --- Ĉu vi ne intencus vojaĝi Romon? - --- En kia celo? -- murmuris Suten. - --- Veturas maljuna Haleus, intencas veturi Ŝemil kaj Joĥaja. Mi -instigas ankaŭ Annas-on. Sole grizaj kaj la plej estimataj kapoj! - -Suten ne povis kompreni, kio tute Kajafas-on ne mirigis, ĉar dum -lia foresto okazis en la situacio gravaj ŝanĝoj. Li do komencis al -Suten klarigi. - --- Ni ricevis el Romo nerefuteblajn pruvojn je tio, ke la nuna amatino -de l' Roma Cezaro estas hebreino. Ŝi devas esti certe treege nobla -virino. Cezaro ekkonis ŝin dum festeno ĉe sia plejamato Sejan, kie -ŝi ludis en la ĥoro. Alia amato, nomata Makro, plifaciligis la -alproksimiĝon kaj hodiaŭ ŝi estas unua virino en la ĉefurbo de l' -mondo. - -Suten fariĝis malpacienca. - --- Kiel do tio ĉi nin koncernus? -- li ekkriis incitite. - --- Kiel tio nin koncernus, Suten? Vi sovaĝiĝis en tiu barbara lando -inter la sorĉistoj kaj mizeruloj! Kiel tio nin koncernus?... Veturas -delegitaro, por interkonsenti kun ŝi. Ŝi influas Cezaron kaj povas -pro tio multajn servojn al ni fari. Kio kun vi okazis, Suten? Mi vin -ne rekonas! - -Kaj eltirinte la fingron el la buŝo, li komencis kapskui. Suten -kuntiris moke la vizaĝon kaj parolis, akcentante ĉiun vorton: - --- Nu, nu, grizaj kapoj de la popolo, seriozaj maljunuloj, pastroj kaj -ĉefpastroj veturas serĉi protekton ĉe malĉastulino... Ankoraŭ ni -ne havis ion similan! - -Kajafas kaptis lian manon. - --- Tfi! -- ekkraĉis Suten, forigis malestime la brakon de l' maljunulo -kaj eliris. - -Kajafas turnis sin al li en la seĝo, rigardis la pordon, kapskuis. - --- Jen frenezulo! -- li murmuris, ne provante ekregi sian miron. -- Kaj -tia homo volas okupiĝi pri politiko. - -Li ekridetis kaj skuis la kapon. - --- Kion li deziras de ni? -- li murmuris kaj ankoraŭ unufoje komencis -pripensi la aferon de l' delegitaro. - --- Kion li deziras de la grizaj haroj de Ŝemil, Joĥaja, Haleus kaj -Annas?... Kion li deziras de tiu ĉi bona hebreino, kiu sin donis al -Cezaro?... - --- Li estas danĝera frenezulo! -- li decidis fine. - -En tiu momento haltis ĉe la sojlo la servisto kaj anoncis, ke venis -la templestro, kiu estis nomata Simon. - -Kajafas ordonis lin enkonduki. Simon estis tre pala, liaj manoj kaj -lipoj tremis. Li profunde kliniĝis, kaj Kajafas demandis pri la -kaŭzo de la alveno. - -Simon sciigis per indignigita voĉo, ke la popolo kaptis antaŭ -la templo malĉastulinon, ĉirkaŭis ŝin kaj volis ŝtonmortigi. -Sed malhelpis la gvardio de la Landestro, defendante la virinon. -Okazis do interbatiĝo, al kiu venis multego da homoj. Dume aperis -la dekuriono kaj, por trankviligi la popolon, sciigis, ke li ordonos -al la gvardio forlasi la virinon, se la pastroj ŝin kondamnos. Oni -devas rapide decidi, ĉar povas okazi batalo inter la popolo kaj la -gvardio. - -Li finis kaj atendis la respondon. Kajafas komencis plej trankvile -grati inter la dentoj per la fingro, poste li ekklakis per la lango -kaj demandis: - --- Kiel sonas la sesa ordono? - -Simon recitis la tekston. - --- Kaj kion parolas Moseo en la Skribo? -- demandis ree Kajafas. - -Simon ripetis tri tekstojn. Tiam Kajafas leviĝis, etendis la -dekstran manon ĝis la alteco de l' frunto kaj diris serioze: - - - - -MAJLAĤ - - -Apud la bordo de l' Tiberiada maro vivis ermite mizeregulo, nomata -Majlaĥ, viro iam tre saĝa, eminenta kaj posedinta multajn -ŝafarojn. Sed kiam la ulceroj malfermiĝis sur lia korpo, kiam la -naŭza malsano faris lin abomeninda kaj infektema, la amikoj kaj -flatuloj foriĝis de li, senigante lin de signifo, la paŝtistoj -kaj ekonomoj forŝtelis liajn arojn kaj lia saĝo dum la malsano -kaj malriĉeco perdis ĉiun viglecon. En tiu saĝo restis apenaŭ -tiom, por kompreni la tutan vantecon kaj pereemon de homaj klopodoj, -senfundan malbonecon de l' mondo kaj neesploreblan mokon de l' sorto. - -Malsana Majlaĥ sidis dum la tutaj tagoj apud la bordo de l' -Tiberiada maro, rigardante la sulkiĝintajn vastaĵojn. Ondo post -ondo alkuradis, ŝvelis, ŝprucis kaj malaperadis. Kaj vidante tiun -dissaltadon de la ondoj Majlaĥ ridis maldolĉe kaj lia malfermita -buŝo flustris: - --- Jen la homo! - -Kaj ree: - --- Jen sortoj liaj! - -Kaj ankoraŭ: - --- Jen penado homa kaj celo atingita! - -Tiujn ĉi vortojn li ripetadis dum la dissaltado de ĉiu ondo kaj -ridis maldolĉe, kapskuante. Nur kiam la malsato komencis lin -turmenti, li rampis laŭlonge de l' bordo, kolektante kaj englutante, -kion la maro el sia profundo elĵetis sur la sablojn. - -La noktojn li pasigadis en tendo, kovrita per sekaj folioj. Li kuŝis -sur arbara musko kaj ĝemis, kaj la dormo kutime nur por mallonga -tempo fermadis liajn palpebrojn, forigante la memoron pri la suferoj. - -Ofte la sonĝo pli multe lin turmentis, ol la maldormo. Ĉar ofte -ŝajnis al li dum la dormado, ke li kolektas konkojn sur la bordo, -disgratas siajn vundojn, por ke ili estu pli multaj. - -Jen ree ŝajnis al li, ke li per tremantaj manoj ĉerpas la salan -marakvon kaj verŝas sur siajn vundojn, por ke ili pli forte doloru. - -Kaj ankaŭ ŝajnis al li, ke li promenas en vasta lando, per la puso -de siaj vundoj ŝmiras ĉiun pordon, por ke la tuta homaro suferu kaj -vantecon sian rimarku. - -Tiel pasis varmegaj someroj, belaj aŭtunoj, pluvecaj vintroj kaj -florantaj printempoj. Forgesis Majlaĥ, ke li estis iam riĉa, ke li -ĝuis estimon kaj posedis alian pensmanieron. Ŝajnis al li, ke li -naskiĝis kun la ulceroj, ke li naskiĝis en mizero kaj soleco kaj ke -liaj nunaj pensoj faris kun li vojaĝon de lulilo tra la longa vojo -de l' vivo ĝis la bordo de Tiberiada maro. - -De tempo al tempo, kiam li sidis sur la bordo, rigardante la -dissaltantajn ondojn, rigardo lia falis sur la rondnaĝantajn boatojn -fiŝistajn. La homoj sidantaj en ili enprofundigadis tagmeze la -retojn kaj eltiradis ilin el la maro vespere. - -Majlaĥ observis ilian metion, kaj kiam kun la proksimiĝanta -krepusko ili malaperis, ŝajnis al li, ke ia ondo dissaltis sen -postesigno. Kaj maldolĉe li ridis pro penoj kaj klopodoj de tiu ĉi -ondo homa; li deziris ŝpruci sur ĝin sian puson el la gutetantaj -ulceroj, por ke ĝi suferu kaj vantecon sian komprenu. - -Tamen foje unu boato albordiĝis, kaj en ĝi sidis fiŝkaptisto, -nomata Petro. Okupita per riparado de l' reto, li ne tuj rimarkis la -ulcerkovritan homon. Nur kiam tiu ĉi komencis maldolĉe ridi, li -turnis al li siajn simplulajn okulojn kaj, elirinte sur la bordon, -komencis lin kompati. - -Majlaĥ respondis al liaj kompatemaj vortoj per moko. Tamen la -fiŝisto ne ekindignis, sed sidiĝis sur la sablo apud li. - -Tiam Majlaĥ komencis paroli kaj montris al li tiun ĉi dissaltadon -de la ondoj kaj poste ridis maldolĉe, kapskuante. Poste li montris -la blindecon homan, trempis la fingron en sia sekrecio kaj ŝmiris -per la puso la vizaĝon de l' fiŝisto. - -Poste li eksilentis kaj observis atente. - -Sed la fiŝisto respondis, ke ne ĉio en la mondo estas vanta, -ekzemple la boneco. Poste li rakontis, ke li ne timas infektiĝon, -nek tiujn ulcerojn, ĉar li konas viron, kiu, ektuŝinte per siaj -manoj, cikatrigas la vundojn gutantajn kaj forigas ĉiujn ulcerojn. - -Majlaĥ kapskuis kaj ridis respondante: - --- Post paso de semajno vi alnaĝos en tiu ĉi boato al mi kun la -peto, ke mi fordonu al vi duonon de la tendo. - -Sed la fiŝisto respondis: - --- Venos tempo, kiam el buŝo via malaperos ne nur ulceroj, sed eĉ -tiu maldolĉa rido. - -Dirinte tion li leviĝis por fornaĝi. Sed Majlaĥ alrampis al li kaj -ŝmiris per la puso liajn piedojn. Post tio la fiŝisto permesis al -li ŝmiri ankaŭ la ambaŭ manojn. Majlaĥ ŝmiris ilin, poste li -ŝmiris liajn palpebrojn, buŝon kaj orelojn. - -Poste li alrampis sian tendon kaj la fiŝisto fornaĝis. - -Nokte leviĝis granda fulmotondro kaj ĵetis sin sur la akvojn de l' -Tiberiada maro. La ondoj kreskis kaj kun granda bruo disverŝiĝis -sur la bordo, ŝprucante blankajn ŝaŭmojn sur la altaĵojn kaj -troviĝantajn tie arbojn. La maro ekmoviĝis ĝis la fundo. La nuboj -volviĝis tiel malalte, ke la ondoj preskaŭ ilin atingis. La ventego -ĵetadis sur la maron kaj dronigis la rondflugantajn birdojn. La -akvoj elĵetis sur la bordon grandan kvanton da malvivaj fiŝoj -kaj diafanaj moluskoj. Dum tio la tondroj kaj fulmoj dissemis tian -teruron en la naturo, ke la bestoj arbaraj komencis muĝi timeme -kaj la vulturoj ne kuraĝis bekmanĝi la fiŝojn, kovrantajn la -malsekigitajn sablojn. - -Majlaĥ pensis, ke la ondiĝintaj akvoj ensorbis la boaton de l' -fiŝisto kaj lin dronigis. Kiam alvenis la matena brilo kaj la -fulmotondro kvietiĝis, li alrampis sur la bordon kaj observis la -ondojn, ĉu ili sur la teron ne elĵetos restaĵojn de l' boato kaj -la kadavron de l' homo. - -Ĉirkaŭ la tagmezo montriĝis en malproksimo boatoj kaj la sidantaj -en ili fiŝistoj enprofundigis la retojn en la maron. Vespere unu -boato albordiĝis. Majlaĥ ekvidis en ĝi la konatan fiŝiston. - -Do li demandis lin, kie li pasigis la nokton. - -La fiŝisto respondis, ke sur la maro, ĉar dum la tago li riparis la -reton, kaj nokte la akiro estis mirinde abunda. - -Majlaĥ respondis je tio, ke li mensogas, ĉar nokte ondegis la akvoj -kaj estis granda fulmotondro. - -La fiŝisto rediris, ke efektive la ondoj komencis esti iom -malkvietaj; sed tiu viro, pri kiu li jam rememoris, eliris el la -boato sur la akvojn kaj ilin trankviligis. - -Tiam Majlaĥ komencis ridi moke kaj alrampinte al la fiŝisto ŝmiris -ree per la sekrecio de siaj ulceroj lian frunton, palpebrojn, -vizaĝon, buŝon, bruston, manojn kaj piedojn. - -Poste li sidis longe sur la bordo, ĝis la boato kun la fiŝisto -malaperis en malproksimo kaj la nokta mallumo kovris per la krepusko -la maron kaj teron. - -Ĉiutage sidadis Majlaĥ sur la bordo de l' Tiberiada maro, -observante la ondojn. Sed la boato ne aperis kaj la fiŝisto Petro ne -albordiĝis en la golfo. Tiam Majlaĥ komencis ridi ankoraŭ pli moke -kaj ĝoji maldolĉe, ke almenaŭ unu lia sonĝo estas plenumita, ke -almenaŭ unu homon li infektis per la puso de siaj ulceroj kaj tiel -montris al li la veron de l' homa ekzistado. - -Pasis kvin tagoj, poste ses kaj sep tagoj. Tamen fine la okan tagon -vespere la boato aperis sur la akva horizonto, proksimiĝis rapide -kaj direktis ĝin unu homo. - -Majlaĥ komencis ridi. - -Ŝajnis al li, ke li vidas ŝvelintan kaj ruĝiĝintan vizaĝon, -okulojn plenajn je timego kaj ke tra la malproksimo atingas lin jam -la varma spiro. Li observis avide kaj ridis. - -Kaj jam li vidis apud si sur la sabloj de l' bordo kliniĝintan -mizerulon kun malfermitaj vundoj, rigardantan kolere la dissaltantajn -ondojn kaj ripetantan liajn vortojn. Li vidis jam tion kaj ridis. - -La boato glitis sur la akvoj kiel birdo, kiam ĝi, etendinte en la -aero la flugilojn, flugas al la tero. Staris en ĝi la fiŝisto Petro -kaj serĉis per la okuloj du ŝtonojn, inter kiujn li povus enkonduki -sian ŝipeton. - -Kaj haltiginte ĝin, kiel li intencis, li suriris la bordon, -proksimiĝis al Majlaĥ kaj anoncis, ke morgaŭ kunvenos tie ĉi -multaj fiŝkaptistoj kun siaj familioj kaj ankaŭ homoj de aliaj -metioj. Li aliĝu al ili kaj aŭskultu la vortojn, kiuj al tiu -kunveno estos diritaj. - -Li ne finis ankoraŭ paroli, kiam Majlaĥ alrampinte komencis tuŝi -liajn piedojn, manojn, vizaĝon, vangojn, palpebrojn kaj orelojn. -Diligente li esploris kaj rigardis kaj observis kaj al siaj okuloj ne -volis kredi. - -Tiam la fiŝisto diris: - --- Sekrecio de viaj ulceroj ne infektos min kaj baldaŭ infektos jam -neniun, kvankam tien ĉi multaj alvenos kaj pri via tendo ili aŭdis. -Ekkredu nur al tiu, kiu estas simpla kiel mi kaj kiu alie instruas ol -vi. - -Dirinte tion li fornaĝis kaj Majlaĥ enrampis sian tendon. La nokto -venis per mallumaj paŝoj, sed li ne povis ekdormi. Doloro terura lin -turmentis, sed li ne ekĝemis. Li aŭdis la bruan dissaltadon de l' -ondoj sur la bordo, sed jam li ne ridis. - -Ia dubo vagis en lia kapo kaj erarigis ĉiujn liajn pensojn. Li -ekmiris, ke la fiŝisto ne infektiĝis kaj ke li alkondukas amasojn -al la bordo, kiun ĉiu evitis. - -Poste li fermis la palpebrojn kaj ŝajnis al li, ke tiu stranga -fiŝisto vizitis lin kaj sidiĝis ĉe la eniro en la tendon. - -Li do komencis demandi: - --- De kie vi havas, fiŝisto, tiun kvieton de l' animo? - -Sed la fiŝisto nur ridetis. Kaj demandis lin Majlaĥ plue: - --- De kie vi havas, fiŝisto, tiun indiferentecon kontraŭ la vundoj -kaj ulceroj? - -Sed la fiŝisto ridetis konstante. Kaj demandis lin Majlaĥ ankoraŭ: - --- De kie vi havas, fiŝisto, tiun saĝecon, kiu antaŭdiras aferojn -eksterordinarajn kaj ĝisatendas ilian plenumon? - -La fiŝisto ekridetis lastafoje kaj malaperis. - -Majlaĥ vekiĝis kaj pripensis tion, kio ŝajnis al li en la sonĝo; -poste li ekdormis denove. - -Kaj en tiu dua endormiĝo ŝajnis al li, ke li sidas apud la marbordo -kaj observas la dissaltantajn ondojn. Ĉiu guteto de l' akvo estas -homa kapo. Ondoj da tiuj kapoj alkuradas, disverŝiĝas sur la bordo -kaj de la sablo leviĝas amasoj da fiŝkaptistoj, kiuj rapidas -profunden en la landon. Kaj la akvosupraĵo ne malgrandiĝas, ne -malaltiĝas, nur naskas novajn ondojn senfine kaj seninterrompe. - -Majlaĥ vekiĝis kaj pensis longe pri sia dua sonĝo, kian al ĝi -doni klarigon. Tiam li ekdormis la trian fojon. - -Kaj en tiu tria sonĝo ŝajnis al li, ke li staras apud la bordo -kaj observas la elirantajn el la maro fiŝkaptistojn. Subite li -rememoris, ke kiam li ne havis tiujn ulcerojn, li estis tre simila -al kelkaj el tiuj homoj. Tio pripensigis lin kaj li komencis kun pli -granda atento observi la elirantajn el la marakvoj fiŝkaptistojn. -Tiam ekregis lin granda miro, ĉar ju pli multe da homoj eliradis, -des pli granda fariĝis la simileco. Fine ŝajnis al li, ke estas li, -kiu en senfina nombro da figuroj eliras el la marabismo kaj rapidas -en la profundon de l' lando. Tiam li vekiĝis kaj ne povis kompreni, -kion tiuj ĉi tri sonĝoj povus signifi kaj kia estus ilia klarigo. - -La sekvintan tagon li frumatene alrampis la bordon kaj rigardis ĝis -la tagmezo la akvohorizonton. La vundoj brulis; interne li sentis -febron. Li ekploris. - -Salplenaj larmoj, fluante sur la ulcerkovritaj vangoj, pligrandigis -liajn dolorojn. Sed jam li ne rezonis mokride, jam la moko forlasis -lian animon. Restis nur tie malĝojo deziranta kvietiĝon. Li ploris -konstante. - -La maro kuŝiĝis kvazaŭ glata lazuro ĉiela. La suno etendis sian -oran bruladon super la mondo. La folioj pendis senmove sur la arboj. -La arbaraj birdoj ekdormis sur la branĉoj, dezirante dormeti dum la -tagmeza varmego. - -Kaj li ploris senĉese. - -Vespere eksvarmis en malproksimo la boatoj kaj samtempe sur la bordo -komencis aperadi aretoj da virinoj, maljunuloj kaj infanoj. Ili -sidiĝadis sur la sablo, sur ŝtonoj, sur kuŝantaj trunkoj de l' -renversitaj arboj. Miris Majlaĥ pro tio, ke neniu lin evitis, sed -ĉiu per rideto kvazaŭ ion antaŭdiris. - -La boatoj alnaĝis; la fiŝistoj miksiĝis kun la virinoj, maljunuloj -kaj infanoj. Poste la maljunuloj kaj virinoj sidiĝis en la boatoj -kaj la viroj ekokupis la bordon. Kaj oni vidis kapon apud kapo ĉe la -terlimo de l' marakvoj, kvazaŭ la ĝiboforma tero konsistis nur el -kapoj. Tiutempe unu boato foriris iom de la bordo kaj en ĝi sidis du -homoj. La unua estis Petro la fiŝisto, kaj la dua -- viro nekonata. - -La vizaĝo de tiu viro estis mirinde kvieta kaj la okuloj turniĝis -tiel, kvazaŭ li ĉiun per ili tuŝetis. Krom tio estis en ili granda -heleco kaj saĝo kaj komprenemo de la aferoj. Majlaĥ ne povis -deturni la rigardon de tiu vizaĝo. Kaj tiu viro sidis en la boato, -apoginte la barbon sur la mano, kaj observis la homojn kunvenintajn -sur la bordo. Tiam Petro la fiŝkaptisto eltiris la remilo el la -akvo, sidiĝis ankaŭ en la boato kaj mallevis la kapon sur la -bruston. - -Ekregis silento, interrompata nur per delikata plaŭdado de l' akvoj -kontraŭ la boatrandoj. - -Post momento eksonis de tie voĉo; Majlaĥ haltigis la spiron. La -vortoj fluis tra la aero kaj disiris inter la homoj kunvenintaj sur -la bordo. - -Tiu stranga viro predikis alegorion pri homo prudenta kaj pri homo -bona. Homo bona estis sinjoro kaj homo prudenta lia servisto. -Sed baldaŭ homo prudenta rimarkis, ke, se li malzorgas sian -servodevon, tiam homo bona faras anstataŭ li tion, kion li ne -plenumis. Rimarkinte tion, li komencis ĉiam pli multe mallabori kaj -fine tute ĉesis fari, kion li devis. Kaj li rimarkis ankaŭ, ke -dank' al tio la rilatoj inter sinjoro kaj servisto plene ŝanĝiĝis. -Kaj tio, kion li rimarkis, estis vera. Homo prudenta fariĝis -sinjoro kaj homo bona servisto. Dume okazis milito. Proklamis ĝin -homo prudenta, ĉar li precize kalkulis, ke li posedas sepoble -pli multe da militistaro kaj pli bonajn armilojn, do ke li povas -sendanĝere ataki la malamikon kaj rabi lian bienon. Vane homo -bona al li tion malkonsilis. Vi estas homo bona, diris tiu, do vi -abomenas la sangoverŝon; sed mi estas prudenta kaj vidas, ke la -pligrandiĝo de la fortoj estas necesa. La milito eksplodis. Sed en -la unua batalo homo prudenta ricevis gravan vundon en la kapo, falis -de sia ĉevalo, kaj la militistaro, piedpremante lin, iris kontraŭ -la malamiko. Kuŝis do tiu homo prudenta sur la kampo en sufero kaj -soleco kaj dume la estro, kontenta pro tiu ĉi okazo, ke la sinjoro -sur la kampo mortos, el nenie havante helpon, venkis la malamikon, -forprenis liajn trezorojn kaj proklamis sin reĝo de ambaŭ popoloj. -La militistaroj ĵuris al li fidelecon kaj oni trumpetanoncis la -pacon. Ĉiuj revenis al siaj okupoj. Post ia tempo aperis sur la -sojlo de bona homo mizerulo peteganta, ke li helpu lin kaj akceptu -kiel serviston eĉ por la plej malaltaj servoj, ke li nur donu al li -tegmenton super la kapo kaj pecon da pano por nutriĝi. Kompatiĝis -homo bona, enkondukis lin en sian domon kaj lavis kaj bandaĝis liajn -vundojn kaj poste dividis kun li la panon. Tiam homo prudenta, kiu -estis fariĝinta mizerulo, tre miris kaj parolis al homo bona: mi -estis via servisto kaj ne obeis vin; mi ekposedis la regadon super -vi kaj prenis de vi, kio estis via; kial vi ne forpuŝas min ekster -la sojlon de via domo, sed vi donas al mi panon kaj bandaĝas miajn -vundojn? Kaj homo bona respondis je tio: ĉar vi estas mizera kaj -suferas, ĉar vi venis al mi, kiel vi estis devinta ne foriri, ĉar -vi devas servi al mi, por ke vi ne suferu; kaj obeu min, por ke vi -kune kun mi plenumu la ordonojn. - -Rakontinte tiun alegorion, li observis ian tempon la amasojn, kaj -en liaj okuloj tremis heleco, kiu radiis al la kunvenintoj sur la -salplena bordo. Poste li deprenis la manon de la barbo, levis la -kapon kaj komencis paroli: - --- Estu kiel tiu homo bona, kaj la prudentaj venos al via sojlo kun -siaj vundoj. Forigu de aliaj ĉiun doloron, kaj kiam ĝi mem al vi -venos, salutu ĝin kiel amikon, kiu ne suferigas. Kaj mirigitaj -estos pro vi la homoj kaj ili rakontados, ke vi la ordon de la mondo -ŝanĝis. Kaj vere vi ŝanĝos ĝin. Homo prudenta fordonos sian -glavon en viajn manojn, kaj vi tiun glavon disrompos kaj ĵetos en -la fajron. Homo prudenta alportos al vi, kion li prenis de aliaj, -kaj vi tiun profiton disdonos inter ĉiuj kaj ne estos malpaco. Homo -prudenta alportos al vi sian saĝon, kaj vi tiun saĝon ŝanĝos -en aljungan beston, por ke ĝi estu utila, sed ne malutila. Vere -mi diras al vi, tio fariĝos, kiel fariĝis lumo kaj ĉielo kaj -maroj kaj tero. Homo bona cikatrigos viajn vundojn, viŝos larmojn, -forigos suferojn, nutros malsatulojn, trinkigos soifantojn kaj levos -falintojn. Homo bona faros vin blindaj je tio, kio forpasas, kaj -malfermos viajn okulojn je tio, kio estas eterna. Vere mi diras al -vi, ke tio fariĝos, kvankam antaŭe tiun homon bonan prudentuloj -estos turmentantaj, surdigos per moko liajn vortojn kaj alkroĉos lin -al ligno, por ke li ne povu agi laŭ boneco sia. - -En la amaso aŭdiĝis mallaŭta ploro, kaj poste abruptaj voĉoj: - --- Vi estas tiu homo bona! - -Kaj ree: - --- Vi estas tiu, kiun vi anoncas! - -Kaj ankoraŭ: - --- Vi estas, kiu cikatrigas la vundojn, viŝas larmojn kaj levas -falintojn! - -Petro la fiŝisto enmetis la remilon en la akvon kaj la boaton -direktis al la bordo. Kaj kiam ĝi apogis sin kontraŭ la sablon, -amasiĝis ĉirkaŭ ĝi la patrinoj kaj alkondukis la infanojn al tiu -viro, por ke li benu ilin. Poste proksimiĝis diversaj suferantoj, -kaj li metis la manon sur ĉies kapo, rigardis ĉielen kaj murmuris -iajn mallaŭtajn, neaŭdeblajn vortojn. - -Silento eksterordinara regis en la naturo. Ŝajnis al ĉiuj, ke la -ĉielo klinas sian lazuron al la tero kaj la aeron plenigis odoro -de diversaj aromoj. La plaŭdado de la akvoj kontraŭ la boato -silentiĝis kaj la maro fariĝis muta, kvazaŭ ĝi aŭskultis la -parolon kaj agojn de tiu, kiu kortuŝis, sanigis kaj kredigis. - -Majlaĥ kuŝis sur la bordo, vidante la tutan amason kaj tiun -viron kun la fiŝisto Petro en la boato. Li observis longe kun -kreskanta miro kaj aŭskultis. La vortoj de tiu homo falis sur -lin, kiel sunradioj, trapenetris lin kaj heligis lian koron. Poste -ili ekposedis lin tute. Kaj kiam tiu viro eksilentis, fininte la -alegorion, Majlaĥ-on ekregis malĝojo kaj sopiro. Mankis al li tiuj -vortoj. Li alrampis pli proksimen. La homoj disiĝis kaj permesis al -li vidi la maron. Kiam el la boato ree aŭdiĝis la voĉo, Majlaĥ -komencis tremi per la tuta korpo, kapskui, kaj larmoj ekfluis el liaj -okuloj. La boato dume albordiĝis. La patrinoj komencis alkonduki la -infanojn, al aliaj amasiĝis kaj etendadis la manojn. Tiam Majlaĥ, -tremante per la tuta korpo kaj blinda pro la larmoj en la okuloj, -komencis rampi al la plej granda amaso. Jam li ne vidis, kio ĉirkaŭ -la boato okazadis. Super li etendiĝis brakoj, aŭdiĝis plej -dorlotaj vortoj; ondo da amaso proksimiĝis al la bordo, kaj li en -ĝia fundo rampis sur la sablo, spiregante kaj plorante. Tiamaniere -li proksimiĝis al la bordo kaj trovinte sin ĉe la rando de la boato -levis la okulojn. La homoj eliris jam el la ŝipeto, kaj la rigardo -de tiu stranga homo falis sur lin. - -Majlaĥ transrampis la boatorandon, rampis sur la bretoj kaj levis la -vizaĝon kovritan per vundopuso kaj larmoj; lia ulcerkovrita buŝo -moviĝis petege. - -Kaj tiu stranga homo etendis la manon al li kaj metis la manplaton -sur lian kapon, kiun neniu kuraĝis ektuŝi. - -Majlaĥ ekĝemis: - --- Kompatu je mi, Sinjoro. - -Tiam li aŭdis super si: - --- Forigita estu de vi la doloro... - -Kaj Majlaĥ ĉesis suferi. - --- Forigita estu de vi la malbeleco... - -Kaj fermiĝis la vundoj de Majlaĥ. - --- Forigita estu de vi via malkredemo... - -Kaj Majlaĥ sanigita kaj forta falis singultante vizaĝen. - -Petro la fiŝisto enmetis la remilon en la akvon, la boato -malproksimiĝis de la bordo kaj de la amasoj, ekbruis la marondo, kaj -Majlaĥ konstante ploris. - -Tiam li eksentis ree la manon sur sia kapo kaj ĝeme demandis: - --- Kion vi deziras, Sinjoro, de mi? - -Eksonis super lia kapo: - --- Kredu al la boneco kaj faru al aliaj, kiel mi al vi faris. - - - - -ADMONO - - -Li estis grandioza figuro. Giganta kresko, forta nuko kaj potencaj -brakoj rememorigis tion, kion la tradicio rakontis pri la formoj -de Samson. Grandega vizaĝo kun grandaj, brunaj okuloj, agla -nazo, longaj lipharoj kaj iom griza, preskaŭ la zonon atinganta -barbo faris majestan impreson. Liaj vestoj estis multekostaj kaj -diverskoloraj, la kapon kovris turbano el la plej valora teksaĵo. -Li paŝis ĉiam tre malrapide, kaj trairante la urbon al neniu -respondadis je la salutoj. Fiero kaj konscio pri la supereco -antaŭiris lin, dispelante la popolamason. - -Li estis nomata Joel. En Sinhedriono oni uzis lin precipe por la -celoj de l' reprezentado. Li proklamadis la verdiktojn, antaŭlegadis -la decidojn kaj donadis la admonojn. - -Stariĝinte en la templo sur la estrado, li aspektis grandioze. Lia -profunda voĉo similis la sonon de l' bronza trumpeto, kiun skuis la -spiro de la plej kapabla artisto. La enhavo de liaj paroloj estis -antaŭe precize formulita. Joel nenion bezonis aldoni, nenion forigi. -Tiujn parolojn verkis homoj lertaj en la juro kaj mirinde konantaj -la lingvon. Joel antaŭlegis iliajn vortojn per sia belega voĉo, -aldonante al ili seriozon per la figuro. Do, kiam li ekparolis, la -amasoj silentiĝis kaj aŭskultis, kaj ĉiu silabo faladis profunde -en ilian animon. Ĉiujn do verdiktojn, anoncojn, admonojn kaj -alvokojn, elirantajn de Sinhedriono, la popolo ĉiam kunigis kun la -figuro de Joel, supozante, ke li havas la plej grandan signifon inter -la sepdek anoj de l' Alta Konsilantaro. Joel post la tempo komencis -havi ankaŭ tiun opinion, kio estis des pli facila, ke en tiaj -momentoj, kiam li parolis al la popolo, la aliaj anoj asistis kun -la plej granda estimo, prezentis la pergamenon kaj servis lin, por -tiamaniere aldoni al tio, kion li parolis, pli grandan gravecon. - -Ekkredis do Joel al sia granda saĝeco kaj al escepta sia signifo. Li -ekkredis kaj sentis sin senmezure feliĉa. Nenio konfuzis la fonton -de liaj pensoj. Fama lia riĉeco multobliĝis ĉiutage. Liaj infanoj -estis sanaj, riĉaj, estimataj kaj ankaŭ feliĉaj. Kaj ŝajnis al -Joel, ke, kiun Sinjoro elektis, al tiu li donis bienojn terajn, por -ke li povu volon Lian plenumi. - -Kaj ŝajnis al li ankaŭ, ke la malriĉuloj estas viktimoj de propraj -pekoj aŭ de la antaŭulaj kulpoj. Sen kulpo kaj peko neniu povus -esti, laŭ lia opinio, malriĉa. Li sentis en si nenian kulpon -kaj estis riĉa, kaj el inter tiu mizera simplularo ĉiumomente -oni iun kondukis al la juĝo kaj punis. La juĝisto Joel sciis, -kiom estis da ŝteloj, kiom da kalumnioj, kiom da adultoj, kiom da -senbezona alvokado de l' nomo Sinjora. Li sciis, kiom okazis da -trompoj kaj malpiaĵoj, kiom da atencoj kontraŭ la fremda edzino kaj -naskiĝoj neleĝaj, kiom da procentego kaj falsa atestado. Kial la -kulpuloj devenis nur el la mizerularo? Kial nek unu devenis el inter -Peruŝim? La ideo de l' amaso kuniĝis en lia kapo kun la ideo de l' -maljusteco. Li malestimis tial tiun amason, same kiel li malestimis -la pekon. - -Specialan tamen malŝaton li sentis kontraŭ la impostistoj, kiuj -estis famaj pro la malhonesteco. Sed li malŝatis ilin ankaŭ tial, -ĉar neniam li sukcesis elturniĝi de la imposto, kiun li senlime -malŝatis pagi. - -En la templo li aperadis kvarfoje dum la semajno kaj preĝis per tiaj -vortoj: - -„Mi dankas vin, Sinjoro, ke vi kreis min Joel, filo de Azdraŝ riĉa -homo, filo de Haskiel riĉa homo, filo de Jakob riĉa homo... - -Kaj ankaŭ mi dankas vin, Sinjoro, ke vi donis al mi kreskon grandan, -figuron belegan, kiu elvokas estimon de l' popolo. Ke vi donis al mi -viglan prudenton, koron noblan kaj belan voĉon... - -Ke vi permesis al mi esti justa, ne mensoganto, ne trompisto, ne -kalumniulo, ne adultulo, ne blasfemanto aŭ nekredemulo... - -Kaj ankaŭ mi dankas vin, Sinjoro, ke vi elektis min al Sinhedriono, -ke vi faris min juĝisto, kiu juĝas aliajn, mem ne estante juĝata... - -Kaj ankoraŭ mi dankas vin, Sinjoro, ke vi ne faris min homo el la -amaso, malriĉa, malbona, stulta, nehonesta... - -Ke vi min faris nek paŝtisto, nek ĉarpentisto, nek barelisto, nek -azenkondukanto, nek buĉisto, nek marĉandisto de la oferbestoj, -nek servisto, nek impostisto, kiel estas tiu, kiu tie post mi -brustofrapas kaj devas paroli: Sinjoro, kompatu min pekulon... - -Kaj kiam mi enrigardas min, ĝojas animo mia kaj admiras vin, ho -Sinjoro, pro via saĝeco, pro via perfekteco, pro via dispono kaj -divido de unuj homoj de la aliaj... - -Do, ĉar vi tiel kun mi agis, mi vidas vian favoron kaj observos vian -ordonon kaj estos punanta ĉiujn, kiuj antaŭ mian juĝistan vizaĝon -estos alkondukitaj. - -Gloro al vi, Sinjoro en altaĵoj! Vi estas, kiu min kreis kaj al la -homoj donis kiel ekzemplon! Do la nomo via ne pereos en la popolo, -ĉar la filoj de filoj miaj dankados vin pro mi kaj sur la altaroj -bruligos la oferojn, kiujn la popolo alportos...“ - -Poste li forlasis la templon kaj revenis tra la urbo hejmen. Ĉiuj -faris al li la vojon, kaj li paŝis ĉirkaŭita per sia gloro kaj -perfekteco, fiera, trankvila, neŝancelebla. - -Okazis, ke mortis lia maljuna patro, Azdraŝ, preskaŭ centjara, -loĝanta en Jeriĥono, kie li posedis multajn bienojn. Joel nun -devis vojaĝi tien, por lin entombigi, fari la ordonitan penton kaj -ekposedi la heredaĵon. - -Plaĉis al li tiu urbo, kuŝanta apud unu el la flankriveroj de -Jordano. La ĉirkaŭaĵo estis ravanta. Joel restis tie pli longe, -ol li antaŭe intencis, kaj ofte dum la vesperoj entreprenis sola -promenojn en la arbaroj kaj valoj. Lia famo eĉ tien penetris. -Kaj ĉar la loĝantoj konis la vastecon de liaj bienoj kaj la -nekalkuleblajn riĉaĵojn en la ŝafaroj, do gasto tia estis objekto -de senĉesa respektado. - -Joel-on lacigis iom la ovacioj, des pli, ke la morto de l' patro -profunde lin impresis. Malofte li pensis pri la momento, kiam li -adiaŭos la mondon. Nune li ekvidis subite, ke en la ŝtuparo de l' -generacioj tuj antaŭ la ŝtupo de Joel putriĝis kaj rompiĝis la -ŝtupo de Azdraŝ. Ĉirkaŭblovis do lin kvazaŭ morta malvarmo. -Li volis forgesi tion, kaj serĉi aliajn pensojn meze de palmoj, -figujoj kaj arbaretoj. Li komencis eĉ enprofundiĝadi en la -landon ĝis Jordano, kaj tiam li rajdis sur azeno kaj kunprenis la -azenkondukanton. - -Dum unu el tiaj ekskursoj li forlasis la kondukanton kaj la azenon en -la arbaro kaj mem iris ĝis apud Jordano, por ĝui banon. Sed ĉar li -forte ŝvitiĝis, tial sidiĝinte sur la bordo, li sin ventumis. - -Tiam li rimarkis proksime paŝtiston, kiu ripoze kuŝis, kaj la -ŝafaro proksimiĝadis al la loko, kie sidis Joel. - -Do li ekkriis al la paŝtisto, ke li forpelu la ŝafaron kaj mem -foriru. La paŝtisto tamen ne ekmoviĝis pro lia kriado. - -Joel leviĝis kaj komencis alvoki la serviston. Sed tiu videble ne -aŭdis, ĉar li ne aperis. - -Tiam Joel aliris la paŝtiston kaj ankoraŭ unufoje ordonis al li, -forpeli la aron kaj kun ĝi foriri, ĉar li intencas sin bani en tiu -ĉi loko. - -La paŝtisto, kuŝante, respondis, ke li tion ne faros, ĉar ĝuste -en tiu loko li enpelos baldaŭ la aron en la riveron, por ĝin -trinkigi kaj lavi. - -Joel demandis la paŝtiston, ĉu li konas lin? Tiu respondis, ke -li tute ne scias, kiu li estas. Do Joel diris al li sian nomon. La -paŝtisto eĉ ne ektremis. - -Joel komencis lin insulti, kio tamen eĉ plej malmulte ne influis -la paŝtiston. Do li demandis, en kies servo li estas. La paŝtisto -respondis, ke en la Azdraŝa. Je tio Joel ekkriis, ke tiaokaze li -servas ĉe li, ĉar Azdraŝ mortis, kaj li estas la heredinto. Li do -ordonis al la paŝtisto, plenumi tuj lian volon, minacante forpeli -lin el la servado. Sed la paŝtisto respondis, ke li ne konas lin, -sed nur konas la ŝafaron, do kiel longe la ŝafaro estos donita al -lia gardado, tiel longe li estos faranta tion, kio estas bona por -ĝi, sed ne tion, kio estus agrabla por Joel. - -Joel ekmiregis. Similan malobeemon li renkontis neniam. La plej -potencaj homoj en la ĉefurbo klinis antaŭ li la kapojn, la popolo -aŭskultis kun estimo liajn vortojn, la pastroj prezentis al li -la pergamenojn -- kaj jen subite ia paŝtisto el apudo de Jordano -kontraŭstaras al li, kaj krom tio ankoraŭ lia servanto, mizerulo, -simplulo, kiun li povis ĉiumomente laŭvole forpeli! - -La kolero ekregis lin kiel flamo. Li demetis la supran veston, kaj, -estante forta, li decidis senprokraste puni la kuraĝulon. - -Li proksimiĝis do al li kaj jam estis etendonta la manon al la -kuŝanto, kiam subite alsaltis vilhara hundo de l' paŝtisto, ĵetis -sin al liaj piedoj kaj komencis tiel boji kaj dentgrinci, ke Joel -estis devigita reiri kaj forpeli ĝin. - -Li postulis de la paŝtisto, ke li la hundon alvoku, kriis, ke li -akuzos lin pro la havado de hundo, kiu estis ĝenerale malŝatata. -Sed la paŝtisto, ne turnante eĉ la plej malgrandan atenton je li, -komencis plendavoĉe kanti: - -„Iras al popolo sia, iras blanka, brilanta kaj pura. -- - -Iras malriĉa kaj sen sceptro kaj sen krono kaj sen skarlato... - -Sed en liaj okuloj forto, kaj en la voĉo potenco, kaj sur la frunto -vero, kaj en la koro amo al la popolo... - -Iras jam, iras savonto, iras antaŭdirita, iras Meŝjaĥ!“ - -Joel dume forkuris tiom, ke lin la hundo ne plu persekutis, sed, -reveninte al sia sinjoro, kuŝiĝis ĉe lia kapo. La voĉo de l' -paŝtisto aŭdiĝis sur la valo inter la palmoj, inter la kanoj -riveraj kaj kuris sur la akvo. Joel komencis aŭskulti, kaj la vortoj -de l' paŝtista kanto lin pripensigis. - -En tiu momento li aŭdis bruon de voĉoj. Li turnis la kapon kaj -ekvidis sur la proksima monteto amason da homoj, kiu ariĝis kaj -sidiĝis. Sur la supro de l' monteto kreskis alta kverko. Sub tiu -kverko sidis ia viro mezaĝa. Li estis turnita al Joel dekstraflanke -kaj estis videbla sur la fono de l' suno, kiu jam kliniĝis al -subiro. - -La paŝtisto lasis la hundon gardi kaj mem iris al la monteto kaj -miksiĝis kun la amaso. Ĉio ĉi mirigis multe la loĝanton de l' -ĉefurbo. Do li survestinte ree la supran veston, komencis iri al la -monteto. Kaj kiam li proksimiĝis al la amaso, venis renkonte al li -du viroj kaj, ekvidinte liajn riĉajn vestojn kaj belegan turbanon, -demandis, kion li tie ĉi deziras? - -Li respondis, ke pli ĝuste li devus ilin demandi, kion ili faras en -liaj bienoj kaj paŝtejoj? - -Je tio rediris unu el tiuj viroj, ke ili ne scias, al kiu apartenas -tiuj paŝtejoj, ke neniel tio ilin interesas, ĉar ili faras nenian -malutilon, sed kolektiĝas, por aŭskulti la Dian vorton. - -Joel diris al ili sian nomon. Sed ili respondis, ke tiu nomo havas -por ili nenian signifon. Do li rakontis pri sia rango en la ĉefurbo -kaj en Sinhedriono. Ili rediris, ke li revenu tien, kaj tiam certe -ĉiu donos al li la konvenan respekton. Sed tie ĉi ĉiuj estas -egalaj antaŭ Dio, kaj ne ekzistas homo, kiu estus pli alta ol la -aliaj. Pli alta estas nur tiu, kiu al ili parolas, ilia instruisto. - -Joel ordonis senprokraste alkonduki al li tiun instruiston. Sed ili -respondis, ke ili tion ne povas fari, ĉar la instruisto parolas al -la popolo, kaj oni ne devas lin malhelpi. - -Do komencis Joel ilin ankaŭ insulti kaj estus eĉ levinta kontraŭ -ili la manon; tamen li timis la amason, kiu estus ilin verŝajne -defendinta kaj al li farinta malbonon. Li kontentiĝis nur per tiu -insultado, ne ŝparante malestimajn vortojn, je kio ili ne respondis, -sed kunmetinte la manojn sur la brustoj, kliniĝis antaŭ li kun -respekto. - -Vidante, ke tiamaniere li ne sukcesas, li enmetis la manon sub la -supran veston kaj eltiris el la saketo du monerojn, por doni al ĉiu -po unu. Sed ili retiris, levante la manojn supren kaj sciigante, ke -la donacon ili ne akceptos. - -Tiam Joel diris, ke li prenos ilin en sian servadon kaj donos bonegan -salajron. Ili respondis, ke ili ne povas konsenti, servante al sia -instruisto. - -Do Joel demandis, ĉu tiu instruisto estas riĉa, kiajn li havas -bienojn kaj kiom da ŝafaroj? Ili respondis, ke li posedas nenion kaj -estas tiel malriĉa kiel ili. - -Joel alrigardis jen unu, jen la alian, ne komprenante. - --- Do tiu instruisto via havas neniajn bienojn, kaj vi al li -servas? -- li demandis. - --- Ni servas lin -- ili respondis. - --- Kial? Por kio li povas vin bezoni? Kiel li pagas, nenion havante? - --- Li pagas nenion al ni kaj ni nenion postulas; ĉar kvankam ni nomas -nin liaj servistoj, tamen ne ni al li, sed li al ni faras servon. - --- Neniel mi komprenas vian parolon! - --- Ni ne miras, ĉar ankoraŭ viaj okuloj ne estas malfermitaj kaj la -oreloj ne malŝtopitaj. - --- Eble vi estos ilin al mi malfermantaj? -- ekkriis malestime Joel. - --- Ne ni, sed li, kiam venos la horo kaj estos lia volo. - --- Kiam estos lia volo, ne mia? - --- Jes, sinjoro. - --- Kiu do al li donis tian estrecon, ke li povas tiamaniere agi? - --- Tiu, kiu loĝas en la ĉielo kaj estas sinjoro de ni ĉiuj, de ni -kaj vi! -- respondis ili, klinante respektplene la kapojn. - -Joel pripensis momenton kaj poste turnis sin al ili kaj komencis -minaci per la mano: - --- Via instruisto estas mensogulo, ribelanto, malobeanta al -Sinhedriono! - --- Li obeas Dion! -- konfirmis ambaŭ viroj, kliniĝante. - -Joel incitiĝis. - --- Mi vin akuzos, starigos antaŭ la konsilantaron, vi estos punataj -sur la korpo! - --- Nenion vi, sinjoro, povos fari al ni sen lia volo -- diris unu el la -viroj kaj montris sur la monteto la instruiston. - --- Mi ordonos ligi tiun ĉi vian instruiston, konduki en la urbon, -sendi al Jeruŝalaim, mi ordonos lin juĝi, skurĝi, ordonos lin... - --- Nenion vi, sinjoro, faros al li, se li je tio ne konsentos. - -Joel eksilentis. Li estis efektive senforta. Rigardinte do unufoje -ankoraŭ unu kaj la alian, li ekkraĉis kaj revenis al la rivero. - -Li decidis tamen, reveninte urbon, esplori tiun ĉi aferon. Dume -li serĉis la azenkondukanton kaj alvokis lin en la arbaro. Li -ekrigardis la sunon; ĝi jam kaŝis sin trans la monteto. Li vidis, -kiel la amasoj disiĝis kaj malaperis. El la monteto deiris la -paŝtisto, enpelis la ŝafaron en la riveron, banis ĝin, kaj poste -kun ĝi malproksimiĝis. Mallumo kovris la valon Jordanan. Joel -komencis timi. Li volis malbeni la malobeeman kondukanton, volis fine -reveni piede Jeriĥon-on, sed ne konante la vojon povis facile erari. -Krom tio li rememoris, ke en la arbaroj kaŝiĝas lupoj. Ekregis lin -timo ĉiam pli granda; li sidiĝis apud la rivero kaj tremis. - -Tiam aŭdiĝis subite la vokado de l' kondukisto, pelanta la azenon. -Joel iris renkonte al li. - -La servisto prenis la bridon de l' azeno kaj volis helpi la sinjoron -sidiĝi. Sed tiu elŝiris el lia mano la vipon kaj komencis bati lin -sur la ŝultrojn. La kondukanto ekgenuis, submetis la ŝultrojn kaj -post ĉiu ekbato ĝemis mallaŭte, suferante pacience la punon. - -Joel laciĝinte, ordonis al li stariĝi kaj haltigi la beston. - -Ili eniris la arbaron. - -Nokta mallumo, soleco arbara kaj la timo neniigis baldaŭ la koleron -de Joel. Li turnis sin do al la kondukanto, kaj lia voĉo estis -milda: - --- Ĉu en tiu ĉi arbaro estas rabistoj? - --- Povas esti, sinjoro. - --- Kaj ĉu ili povas nin ataki? - --- Povas, sinjoro. - --- Kion ili povos al ni fari? - --- Nenion ili, sinjoro, al ni faros. - --- Kial ili povas ataki kaj povas nenion fari? - --- Ĉar Dio gardas siajn servantojn, sinjoro. - --- Do min. Sed ĉu li gardos cin? - --- Ne, sinjoro, li min gardos. Pli malbone estos kun vi. - --- Fierulo ci estas. Morgaŭ mi ordonos cin vipi. - --- Vi faros, sinjoro, kion vi volos. - -Joel eksilentis. Li ne estis tamen kontenta pro la rezultato de la -interparolo. Li silentis ankoraŭ momenton, poste diris per voĉo tre -milda: - --- Mi pardonos al ci la kulpon, ĉar ci min servas kaj dum la nokto -kondukas. - --- Mi dankas vin, sinjoro. - --- Ĉu en ĉi tiu arbaro estas sovaĝaj bestoj? - --- Estas, sinjoro. - --- Ĉu ili povas nin ataki? - --- Povas, sinjoro. - --- Kaj ili povas al ni fari ian fatalaĵon? - --- Nenion al ni, sinjoro, ili faros. - --- Ree ci parolas tiel, ke ci estas nekomprenebla. - --- Dio gardas siajn servantojn, sinjoro. - --- Kiel do ci lin servas, stultulo? - --- Per la tuta vivo, sinjoro. - --- Cia vivo ofendas Dion. - --- La vivo de mizeruloj ne ofendas Dion, sinjoro. - --- Do kies vivo ofendas Dion? - --- La vivo de riĉuloj, sinjoro. - --- De riĉuloj? Mi ordonos morgaŭ vipi cin dufoje, matene kaj -vespere! - --- Via volo, sinjoro... - -Joel ree eksilentis, sed ĉiam pli estis malkontenta pro la -interparolo. Ree do li tre mildiĝis kaj diris: - --- Mi pripensis kaj pardonos al ci vortojn ciajn, ĉar ci mem estos -defendanta kontraŭ la rabistoj kaj sovaĝaj bestoj. Sed diru, kiu -instruis al ci tian parolon? - --- Tiu instruisto, sinjoro. - --- Kia instruisto? - -La servisto eksilentis timante. Joel komencis lin demandi trudeme: - --- Eble tie sur la monteto? Tiu ĉirkaŭita per la amasoj? Tiel? Ci -forlasis min kaj iris lin aŭskulti? Mi ordonos vipi cin trifoje, -matene, tagmeze kaj vespere! - --- Via volo, sinjoro... - --- Kiel do, hipokritulo, mia volo! Mi al ci ordonis servi al mi, kaj -ci forkuras kun la azeno, por aŭskulti la parolojn de ia vagulo! - --- De instruisto, sinjoro... - --- De vagulo, mi diras, kiu cin ribeligas kaj estos starigita antaŭ -la juĝo. Kial ci aŭskultas la parolojn de tiu homo? - --- Ĉar mi volas esti savota kaj eniri Regnon ĉielan. - --- Kaj mi ne eniros Regnon ĉielan? - --- Ne, sinjoro, se vi ne sekvos liajn postesignojn... - --- Silentu, stultulo, kaj pelu la azenon, ĉar ĝi haltis kaj -pinĉoŝiras la herbon! - -La kondukanto ekkriis al la azeno; tiu komencis paŝi pli vigle. -La vojo fariĝis pli dekliva, la mallumo densiĝis tiel, ke oni -tute nenion povis vidi. Nur supre montriĝis malgranda ĉielspaco, -surŝutita per la steloj. En la arbaro regis silento. Joel ektremis; -komencis esti malvarme. Li kunmetis la manojn sur la brusto kaj -klinis la kapon antaŭen, esplorante la mallumojn. Kaj li miris, -kiamaniere la kondukanto ne eraras, sed kun tia certeco la beston -pelas antaŭ si. En la profundo de l' arbaro aŭdiĝis la vokado de -ia birdo aŭ besto, ĉar malfacile Joel povis diveni, preskaŭ neniam -komunikiĝante kun la naturo. Ree komencis lin turmenti timo. Li -deziris do, kiel eble plej favorigi por si la kondukanton, por ke tiu -pli volonte lin gardu kaj en okaza bezono defendu. Tial li alparolis -lin: - --- Por ke ci ekkonu mian eksterordinaran bonecon, mi eĉ tiufoje -pardonas al ci la kulpon. Sed diru, kiamaniere ci trafas, kiamaniere -ci ne eraras, kiamaniere ci ne timas dum tia terura mallumo kaj en -tia senhomejo iri, servi al mi, kaj havas ankoraŭ tiel liberan -animon? - --- La instruisto ordonis al mi timi nenion kaj neniun. - --- Kiel, li ordonis timi neniun? - --- Jes, sinjoro, neniun. - --- Nek siajn sinjorojn? - --- Jes, sinjoro, nek la sinjorojn. - --- Do ci ne timas min? - --- Ne, sinjoro. - --- Ci malamas min? - --- Mi amas vin, sinjoro. - --- Kial ci min amas? - --- Ĉar la instruisto ordonis ami ĉiujn, eĉ tiujn, kiuj faras al ni -maljustaĵon. Li ordonis pagi per bono al ili por la malbono... - -Joel ekpensis pri la lastaj vortoj de l' kondukanto kaj venis al -la konkludo, ke tiufoje li aŭdis aferon por si oportunan. Do la -instruisto ne ordonis venĝi. Kaj la okazo por tio estis la plej -ĝusta. - --- Ne ordonis la instruisto levi la manon kontraŭ siaj sinjoroj? - --- Li ne parolis, ke kontraŭ la sinjoroj; nur instruis, ke ne estas -permesite venĝi. - --- Do ci amas min? - --- Mi amas vin, sinjoro. - --- Tio estas tre bela. Se ordonis tion al ci tiu instruisto, mi -laŭdas lin pro tio. - --- La instruisto demandis pri vi, sinjoro. - --- Jes? demandis pri mi? - --- Kaj li riproĉis al tiuj du lernantoj, ke ili ne alkondukis vin -antaŭ lian vizaĝon. - --- Kiel? Min konduki antaŭ lian vizaĝon! Li ja devas al mi veni! Ci -estas krudulo! - --- Do ankaŭ la instruisto diris, ke li iros al vi, sinjoro. - --- Nu, ci vidas, ke mi cin prave riproĉis! - --- Li volas doni al vi admonon... - --- Stulta ci estas! Li ne povis tion diri, ĉar li estas eble tro -prudenta por tion fari. - --- Li diris, sinjoro! Ĉiuj Peruŝim ricevos admonon, kaj ankaŭ -Sinhedriono... - --- Kio? kian admonon? - -Joel ekkaptis la bridon kaj haltigis la azenon. Mirego forprenis de -li la parolon. - -Li ne povis kompreni tian malrespekton. Sed ĉar ĉirkaŭe vastiĝis -arbara senhomejo, malgajeco kaj de tempo al tempo aŭdiĝis la kriado -de rabobirdoj, li diris nenion, nur kuntiriĝis sur la dorso de l' -besto kaj ĉesigis ĉiun interparolon. - -La azeno ekfaletis unu- kaj duafoje. La kondukanto haltigis ĝin kaj -diris: - --- Malsupreniru, sinjoro, de la dorso. - -Joel ne obeis. La kondukanto ripetis: - --- Malsupreniru, sinjoro, kaj sekvu min piede, ĉar la besto povas -fali kaj faros al vi ian domaĝon, kiam vi falos sur la vojeto dum la -mallumo. - -Joel malsupreniris de la dorso de l' azeno. - --- Paŝu post mi, sinjoro, tenante vin proksime de mi. La besto sekvos -vin kaj ne restos malantaŭe, timante la sovaĝajn bestojn. - -Ili do komencis piede migri, irante la deklivan vojeton. - -Joel faletis sur la ŝtonoj kaj cedroradikoj, la arbustoj gratis -liajn manojn, li spiris laŭte, ŝvitis kaj sentis sin senmezure -malfeliĉa. Li malbenis interne la emon ekskursadi apud Jordano kun -servisto neelprovita; li malbenis tiun serviston, ke li, anstataŭ -ĝustatempe veni, aŭskultis parolon de ia frenezulo, malbenis ankaŭ -tiun frenezulon, kiu lin elmetis al tiom da suferoj. Li ne ĝuis la -banon, ĉiun ĝojon forprenis de li la aroganteco de l' paŝtisto -kaj la malrespektemo de tiuj du viroj. Tiu ĉi perforta piedirado -tra la arbaro estis nesuferebla kaj senmezure malagrabla por homo, -kiu promenadis nur en la ĉefurbo meze de la amasoj disiĝantaj -antaŭ li. Li ne povis kompreni, ke jen li, ano de Sinhedriono, kiu -paroladis en la templo al la popolo kaj estis plej ŝatata, ke jen li -nune tra la malluma arbaro paŝas, gratita, laca, lasita al protekto -de necerta servisto, kiu en la interparolo altiĝas super li. Do li -ŝmacis per la lango, faletis, insultis mallaŭte -- sed iris. - -La kondukanto subite haltis. - --- Mi ne vidas, sinjoro, la trabon super la torento. Atendu min ĉi -tie kaj mi iros supren kontraŭ la riverfluo kaj, retrovinte la -trairejon, revenos al vi. - -Joel ektimis. Ekfulmis en lia kapo la penso, ke la kondukanto volas -lin perfidi, ke li volas foriĝi, por ke dume ataku la rabistoj, kun -kiuj li estas en interkonsento. Sed li timis, aperigi tiaspecan -suspekton. Li stariĝis sub la arbo. - -La azeno sekvis la kondukanton, pinĉmanĝante per la dentoj la -arbustofoliojn. - -La kondukanto dronis en la mallumo. Oni aŭdis nur liajn paŝojn -inter la arbustoj. Sed baldaŭ eĉ tio silentiĝis. - -La ŝvito fluis per densaj gutoj de la frunto de Joel. Li spiris -profunde kaj la tempioj pulsobatis malkviete. Fine li komencis klaki -per la dentoj. - -Li ekkriis kelkfoje al la kondukanto. Sed tiu ne respondis. - -Tiel strange sonis en la arbaro la voĉo de Joel, ke li ĉesis voki. -Ĉiumomente li sentis sin pli terurita en la soleco. En tiu ĉi timo -li komencis preĝi kaj murmuri tiajn vortojn: - -„Dio, kiu elkondukis vian popolon el la dezerto, kompatu vian plej -bonan servanton kaj helpu lin... - -„La plej bonan servanton, kiu ne pruntedonas procentege, kaj se li -blasfemas, tiam nur tre malofte... - -„Kiu ne estas impostisto, nek krimulo, nek avidema, nek blasfemanto, -nek azenkondukanto, nek paŝtisto, nek apartenas al la popolaĉo... - -„Kiu estas ano de Sinhedriono, parolas al la popolo, juĝas ĝin kaj -punas laŭ ordono via... - -„Kiu estas certe al vi agrabla kaj tamen vi lin elmetas al -provadoj... - -„Kiu donas al vi oferon, kaj nome unu kolombon... - -„Sinjoro... du kolombojn... tri, kvar... - -„Sinjoro... kapridon mi ordonos por vi buĉi kaj oferbruligi... - -„Du kapridojn... kaj ŝafidon... ĉu ne sufiĉos, Sinjoro?... - -„Ŝafinon kaj ŝafoviron, nur elaŭskultu kaj heligu la mallumojn... - -„Sinjoro, bovon mi oferos, propran bovon, propran, ne trompe prenitan -de la popolo, el mia propra aro... Sinjoro -- pli multe mi ne povas!“ - -Li balanciĝis, preĝis kaj petegis, sed la timo ĉiam pli granda -trapenetris lin per tremego. - -Subite ekblovis vento kaj movis la arbaron. Aŭdiĝis terura, -misterplena bruo. Ŝajnis al Joel, ke en tiu bruo sonas iaj krioj, -iaj murmuroj, sonoro de glavoj kaj tintado de diversaj armiloj -rabistaj. - -Li falis genuen, kaŝis la frunton en la manoj. - -La vento ĉirkaŭkuris la tutan arbaron kaj komencis jam sube movi la -arbustojn. Samtempe la ĉielo mallumiĝis supre, kaj Joel ne vidis -eĉ la trunkon, antaŭ kiu li genuis. - -Li ektimis pli multe kaj opiniis, ke venis jam la lasta horo. Tial li -komencis preĝi ree, sed jam tiamaniere: - -„Sinjoro, vermo mi estas kompare kun via potenco... - -„Vermo, kiun ne nur via piedo povas dispremi, sed eĉ formanĝi -ĉiu besto, renversi ĉiu trunko kaj dronigi ĉiu torento, kaj ĉiu -rabisto trapiki per la ponardo kaj senigi de la vivo... - -„Mi estas pekulo, arogantulo, mensoganto kaj nomas min tio, kio mi -estas... - -„Mi bruligas la oferojn, kiujn la popolo alportas... - -„Mi laŭdas min antaŭ vi en la preĝo, sed ne humiliĝas... - -„Impostisto pli ĝuste preĝas... - -„Sed se vi estas Dio, se vi estas Tiu, kiu estas, kompatu min kaj -defendu... - -„Mi pliboniĝos, Sinjoro... En la templo mi estos faranta la -penton... Malkaŝe, Sinjoro... Mi ŝutos polvon sur la kapon kaj -estos faranta laŭte la konfeson de l' pekoj... - -„Sinjoro, ĉu mi povas fari ion pli grandan?“ - -La vento kreskis, pligrandiĝis, skuis la arbaron. Potencaj -branĉegoj ŝanceliĝis, kaŭzante grandan bruon. - -Konstante kreskis la timo de Joel kaj fine trapasis la lastajn -limojn. Post ĝi sekvis malespero. Tiumomente ia birdo ekridis supre -kaj en malproksimo aŭdiĝis longedaŭra muĝo de besto. - -Joel komencis pro malespero blasfemi: - -„Vi ne enrigardis min, Sinjoro, kaj ne elaŭskultis mian preĝon... - -„Vi Dio?... Vi Sinjoro?... - -„Viajn servantojn vi forlasas en malluma arbaro kaj inter sovaĝaj -bestoj... - -„Sed vere! Kvardek jarojn vi kondukis tra la dezerto Moseon kun la -tuta popolo! Kvardek jarojn! - -„Kia vi estas Dio?... Ne, vi ne estas tiu, kiu estas!“... - -Kaj li kraĉis la teron, sur kiu li genuis, kraĉis la arbotrunkon, -kiu staris antaŭ li, kraĉis la aeron, kiun li spiris, kraĉis la -ĉielon, en kiu kaŝis sin Adojnaj'... Ne Adojnoj', sed pli ĝuste -Suten!... - -En tiu momento li eksentis manplaton sur sia brako. Li salte leviĝis -de la tero por sin defendi. Sed en la krepusko aperis la kapo de l' -azeno. La kondukanto tenis la bridon de l' besto. Joel sidiĝis kaj -ili ekiris. - -Subite la vento trankviliĝis kaj el inter la nuboj elfluis la luno -kaj disverŝis bluetan helecon en la arbaro. Fariĝis tre lume. - -Joel tuj kvietiĝis, sed silentis. La besto paŝis mirinde vigle. -Ili eliris el la arbustoj. Joel aŭdis la murmuron de l' torento. -Baldaŭ la arbustoj disiĝis, aperis profundaĵo, sur kies fundo -bruis la akvo. Super ĝi troviĝis trabo, heligata per la lunbrilo. -La besto suriris ĝin per paŝo certa kaj post momento transiris -la duan flankon. La arbaro maldensiĝis; ili eniris larĝan vojon. -Baldaŭ aperis la muroj de Jeriĥono. - -Joel dum la tuta vojo ne diris eĉ unu vorton. En la urbo ĉiuj -dormis ankoraŭ. Antaŭ la domo de l' riĉulo estis senhome. Neniu el -la servistoj venis al li renkonte. - -Do li malsupreniris rapidege de la dorso de l' besto, suriris la -ŝtuparon; la pordo ne estis ŝlosita. Li trapasis la koridoron kaj -eniris la dormejon. Rapide deĵetinte la vestojn li kuŝiĝis sur la -liton. - -Li ekspiris. Finiĝis ĉiuj maltrankviliĝoj. Baldaŭ pro granda -laciĝo li fermis la palpebrojn kaj ekdormis. Li dormis tiel -profunde, ke nenia sonĝa revaĵo movis lian penson. - -Vekiĝinte sufiĉe malfrue, li sidiĝis sur la lito kaj komencis -pripensadi. - -Li rememoris, kie li estas kaj kie estis. Li migris apud Jordano, -eraris en la arbaro kaj sentis grandan timon. Kaj ĉio ĉi pro tiu -malhonesta servisto. Trifoje li promesis al li vipadon kaj trifoje al -li tion pardonis. Sed li ne pardonis ankoraŭ tiun longan serĉadon -de l' trairejo super la torento. Kaj tio estis plej puninda, ĉar -Joel pro la timo blasfemis. Kiu estas kulpa pro la blasfemado, se ne -tiu malpia kondukanto? Ĉu li ne kondukis lin en la tenton? Ĉu Joel -iam ajn en la vivo blasfemis? - -Neniam abomena blasfemo makulis lian buŝon. Kaj nune? - -Kolero komencis boli en li. - -Li rememorigis al si vorton post vorto, kion la malhonesta kondukanto -kuraĝis paroli pri tiu instruisto kaj pri la dia protekto. - -Li ja altiĝis super lin, super Joel, super la anon de Sinhedriono. - -Ne, tio estas obstineco, tio estas malobeemo, krimo! Kian punon li -devas elpensi pro tio? - -Li frapvokis la servistojn kaj atendis. Sed neniu aperis. Do li -ekfrapis la duan kaj trian fojon, kaj poste mem eliris en la -antaŭĉambron. - -Tie li renkontis unu serviston; sed tiu faris pro miro grandajn -okulojn. - --- Kiel, sinjoro, do vi estas? Kaj ni timis... - --- Vi estas stultulo, mi dormis la tutan nokton, nur vi nenion scias -pri tio. Mi vin ĉiujn forĵetos, dispelos, ordonos vipi... - --- Volo via, sinjoro -- respondis la paliĝanta servisto. - --- Alvoku al mi tuj la kondukanton -- ekkriis Joel. - -La servisto ne moviĝis de la loko; li nur rigardis per ĉiam pli -mirigitaj okuloj la sinjoron. - --- Moviĝu do, kanajlo! -- ekkriegis Joel kaj levis la manon. - -La servisto deturnis sin kaj forkuris. - -Pasis momento post momento. Joel malpacienciĝis. Fine li iris el la -koridoro sur la korton. - -Tie li ekvidis tiun serviston konsiliĝantan kun la aliaj. - --- Kie estas la kondukanto? -- ektondris Joel. - -La servisto ekbalbutis, kliniĝante profunde: - --- Sinjoro... li ne estas... - --- Kiel, li forkuris? - --- Sinjoro... ankaŭ la besto mankas... Vi eble piede revenis... - -Sango alfluis en la kapon de Joel. Per teruraj okuloj li fulmofrapis -la tremantajn servistojn, kiam subite aperis en la pordego la besto -kaj post ĝi la kondukanto. - -Tiu, ekvidinte la sinjoron, alkuris, ĵetis sin al liaj piedoj kaj -komencis voki: - --- Pardonu, sinjoro, mi ekeraris en la arbaro, ne povis vin retrovi... -Mi kriis!... Mi ĉirkaŭkuris frumatene la tutan arbaron kaj fine -pensis, ke vi piede revenis... - -Joel kuntiris la pugnon super lia kapo kaj ekkriis: - --- Ci mensogas! Ci kun mi revenis nokte! - -La kondukanto saltleviĝis. Li fariĝis tre pala, la okuloj estis -teruritaj. Metinte la fingron sur la buŝon li parolis kun granda -certeco: - --- Ne, sinjoro, tio ne mi... tio ne mi... Tio estas certe la ago de -nia instruisto... - -Joel malfermis larĝe la okulojn, ekrigardis la servistojn. Ĉiuj -krucigis la manojn kaj komencis movi la lipojn. Kaj la kondukisto -parolis: - --- Vi, sinjoro, certe alvokis en la mizero lian helpon... Ne?... Eble -vi preĝis... Aŭ eble vi blasfemis... Li donis al vi admonon! - -Joel komencis froti per la manplato la frunton, ekrigardis la azenon, -kiu estis tre lacigita, havis enfalintan ventron kaj ĉiumomente -oscedis. Li ekrigardis la kondukanton, sur kiu la nokto kaj lacegoj -gravuris neforigeblajn signojn, ekrigardis la tremantan servistaron, -la domon, la arbojn. - -Subite li turnis sin kaj foriris en la dormejon. - -Sidiĝinte sur la liton, li frotis la frunton, ĉirkaŭrigardis la -murojn, la plankon kaj plafonon. - --- Kio ĝi estas? -- li murmuris. -- Kio ĝi estas? Kio ĝi estas?... - -Li pripensis tiamaniere la tutan tagon. - -Vane la servistoj eniradis demandante, ĉu li ne postulas manĝon. - -Joel sidis sur la lito tiamaniere ĝis la vespero. - -Nur vespere li ordonis alvoki la kondukanton, enfermis sin kun li kaj -longe ili pri io interparolis. - -La servistoj atendis ĉe la pordo, sed povis aŭdi nenian vorton. - -Kaj tiuj interparolis ĝis la noktomezo, ĝis la tagiĝo, ĝis la -sunleviĝo... - - - - -DU DISCIPLOJ - - -El Betsajdo al Kafarnaum dum malfrua vespero iris du homoj. Unu el -ili estis viro maljuna, sed vigla; la dua -- junulo, eble dekkvinjara. -Ili akcelis la paŝojn, por antaŭ la noktiĝo preteriri la krudajn -montdeklivojn kaj aliri Jordanon, kie inter la kanoj estis kaŝita -boato, en kiu plue sur la rivero kaj la lago ili estis veturontaj. - -La aero estis vaporplena, saturita per odoro de diversaj floroj, kiuj -kvazaŭ per neĝeroj kovris la arbojn. La ĉielo en la okcidento ne -mallumiĝis ankoraŭ, nur estis kvazaŭ lazura kurteno, malantaŭ kiu -koloriĝis la heleco. Supre tamen aperis profunda bluo kaj tie kaj ie -jam brilis la steloj, kies nombro ĉiumomente pligrandiĝadis. - -En la aero rondflugis noktobirdoj, per silenta kuro glitante super la -kapoj de l' vojaĝantoj. - -La densaĵo kreskis antaŭ ili, sed ili jam aŭdis la bruon de -ruliĝantaj Jordanakvoj. Ili do troviĝis proksime de la rivero. -Ĉirkaŭis ilin ĉiam pli granda mallumo. La steloj sur la ĉielo -brilis hele, kvazaŭ aro da oleaj lampetoj, sed inter la arbustoj -malmulton povis diveni la okulo. La vojo kurbiĝis maldekstren; ili -tamen turnis sin tra la densaĵo rekte al la rivero. Ili iris tra -mallarĝa vojeto. La maljuna vojaĝanto iris antaŭe, preparante -la trairon por la junulo, kiu videble ne konis la vojon. La rivera -murmuro fariĝis pli laŭta. Fine ili atingis la bordon kaj ekvidis -la nigrajn akvojn, sur kiuj aperadis rondoj de akvoturnoj kaj -ŝaŭmoj. La bruo de l' fluantaj ondoj plenigadis la senhomejon. - -La maljuna vojaĝanto lasis la junulon sur la bordo kaj mem iris iom -supren kontraŭ la fluo, kie nigris la kanoj. Post iom da tempo -aŭdiĝis la plaŭdado de l' remilo kaj el la ombroj elŝoviĝis -boato. Kiam la ŝipeto ektuŝis la bordon, ensaltis la junulo, kaj -la griza viro forpuŝis per la remilo la boaton kaj lasis ĝin naĝi -kun la akvofluo. Li mem ankaŭ sidiĝis, atentante nur, ke la boato -troviĝu meze de la rivero. - -Ĵus en la orienta parto de l' ĉielo montriĝis inter la montetoj -ruĝa luno. Pliheliĝis iom. La rivero murmuris, portante sur sia -ŝanceliĝanta, moviĝema dorso facile la boaton. La luno rapide -ŝanĝis la koloron kaj baldaŭ fariĝis griza. La akvoj bruis ĉiam -pli laŭte, ĉar jam ili proksimiĝadis al la enfluejo. La rivero -en sia tuta larĝo enverŝiĝadis en la lagon, kiu en tiu ĉi loko -diverskoloriĝis en la lunbrilo, kvazaŭ sur la akvoglato flagrus -miloj da steloj. La lago, bordoj kaj montetoj kovris sin per lumo -dubeblua, mistera, inspiranta al revoj. - -La junulo sidis sur la antaŭo de l' boato, apogis la kapon sur la -manplato kaj rigardis la akvojn. La grizulo de tempo al tempo ekmovis -la remilon, kaj tiel ili naĝis kviete kaj silente sur la ĉiam pli -larĝaj akvoj, sur kiuj portis ilin la Jordana fluo. - -Subite la infano ekĝemetis kaj diris al la griza viro: - --- Kiel trankvila kaj bela nokto! La steloj rigardas nin kaj -palpebrumas... Longe mi volus tiel naĝi... La mondo estas efektive -bela! - -La maljunulo silentis momenton kaj respondis: - --- La mondo estas bela, sed oni ne devas tro ĝin ami. Bela ĝi estas -por juna okulo kaj por animo nelacigita. Sed por maljunulo, kiam li -fermos la okulojn, videbla fariĝas mondo alia, multe pli bela. Vi -tamen ne konas ankoraŭ tiun mondon. - -La junulo pripensadis longe kaj diris: - --- Diru al mi, kie estas tiu mondo, pri kiu vi parolas? - -La maljunulo ektuŝis per la mano antaŭe la bruston kaj diris „tie -ĉi“, poste levis la fingron al la ĉielo kaj ekmurmuris „tie“. Poste -li eksilentis. - -Post momento la junulo interrompis la silenton, parolante: - --- Mi tamen amas la mondon, kiun mi vidas! - -La maljuna viro kapskuis kaj respondis: - --- Tio estas vantaĵo. Amu la ĉielon kaj sopiru al ĝi. - --- Mi sopiras, ĉar tiel parolis la instruisto. Sed li ne asertas, ke -tiu ĉi mondo estas vantaĵo. - --- Li diris: mia regno ne estas de tiu ĉi mondo. - --- Vere. Mi forgesis... Sed li tamen venis sur la teron! - --- Venis, por varbi por si servistojn al sia regno, kiu estas supre. - --- Ĉu ni lin sekvos tien? - --- Jes. - --- Kaj ni disiĝos de tiu ĉi nia patrujo? - --- Ni disiĝos de ĝi. - --- Kaj ni ne bedaŭros ĝin? - --- Ne bedaŭros. - --- Kaj ĉu en tiu ĉiela regno floros tiel la migdalujoj kaj -granatarboj? - --- Tie floros arboj pli belaj. - --- Kaj kiel ili estas nomataj? - --- Arboj paradizaj. - --- Kian frukton ili havas? - --- Tre diversan. Kaj dolĉan kaj acidetan. - --- Ĉu kreskas tie la vinbero? - --- Kreskas kaj maturiĝas sepfoje dum la jaro. - --- Ĉu sur montoj similaj al tiuj ĉi? - --- Sur montoj multe pli belaj. - --- Ĉu estas tie lagoj? - --- Estas ĉiela maro. - --- Ĉu oni povas naĝi sur ĝi? - --- Se Sinjoro donos la ordonon. - --- Kaj la akvoj ĉu ondegas iafoje? - --- Ne, regas sur ili eterna kvieto kaj ne malhelpas al la fiŝistoj -laboradi. - --- Do ankaŭ tie oni devas labori? - --- Ĉie oni devas labori. - --- Eĉ en la ĉielo? - --- Eĉ en la ĉielo. - --- Nur dum sabato estas ripozo? - --- Dum sabato kaj dum ĉiuj festoj. - --- Sed eble nur la pekuloj laboras, kaj la savitoj ripozas? - --- La pekuloj tute ne iras ĉielen, nur en la inferon, kie ili brulas -en fajro eterna. - -La junulo ekĝemetis, murmuris „vere“ kaj ili naĝis plue en -trankvileco kaj silento. Iafoje ekplaŭdis fiŝo kaj la movitaj akvoj -ekbrilis en la lunlumo. - -Sed la juna penso ne povis longe ripozi kaj post momento ree turnis -sin al la grizulo per sekvantaj vortoj: - --- Ĉu iufoje permesas Dio rigardi de la ĉielo sur la teron? - --- Ne, ne permesas. - --- Kial li ne permesas? - --- Por ke la savitoj ne ĉagreniĝu. - --- Sed kiam mi rigardas per la okuloj tiun ĉi mondon, neniam venas al -mi ĉagreno. - --- En la ĉielo ĝi venus. - --- Kial ĝi tie venus kaj tie ĉi ne? - --- Ĉar tie vi havos la tutkomprenon. - --- Kio estas tutkompreno? - --- Tio signifas, ke vi vidos la tutan vantecon de l' mondo. - --- Kiel do povas ĉi tiu mondo esti vanta, se ja ĝin Sinjoro kreis -kaj nia instruisto tion certigas? - --- Sinjoro kreis la mondon, sed la homoj estas sur ĝi. - --- La homoj estas ankaŭ kreitaj de Sinjoro. - --- Sed ili obeis la inspiron de malbona spirito kaj la vivon sur ĉi -tiu mondo difektis. - --- Kial la malbona spirito tion al ili inspiris? - --- Ĉar li volis Sinjoron turmenti. - --- Ĉu en la infero estas tia lago. - --- Ne estas. Tie estas maro da fajro. - --- Kaj mankas tiaj montoj? Kaj tiaj floroj? Kaj tia lunbrilo? - --- Nenio simila troviĝas. - --- Do tie estas tre malĝoje? - --- Malĝoje kaj malgaje. - --- Ĉu la satano neniam vidis la ĉielon kaj la teron? - --- Li vidis, sed, ĉar li estis malbona, Sinjoro lin forpelis de si. -Kaj teren li venadas por tenti la homojn. - --- Eble li sopiras al la ĉielo kaj al la tero? - --- Ne sopiras. - --- Do li estas efektive malbona! - --- Kaj terura. - -Ree ekregis silento. La grizulo nune leviĝis, por elkonduki la -boaton el la Jordana fluo kaj direkti ĝin dekstren, kie en granda -malproksimo vidiĝis la dometoj de Kafarnaum. - -La junulo revis, pripensante la vortojn de l' grizulo. Tiu remis -kelkan tempon, poste komencis esplori la akvon, eltiris la reton -kaj ĝin subakvigis. La junulo helpis lin, kaj kiam ili finis sian -agadon, ili sidiĝis ree sur siaj lokoj. La maljunulo malrapide movis -la remilon, direktante la boaton al Kafarnaum. Heleco luna kuŝiĝis -sur la akvoj kaj fariĝis ĉiam pli bele sur la tero kaj sur la -ĉielo. - -Tiam ekmoviĝis ree la junula animo kaj li komencis la grizulon -demandadi: - --- Ĉu nia instruisto estas forta? - --- Estas forta kaj nevenkebla. - --- Do kial lin ne ĉiuj obeas? - --- Ĉar la homoj estas obstinaj. - --- Ĉu nia instruisto faras miraklojn? - --- Jes, li faras ilin. - --- Do se li volus, li povus dispecigi la rokojn? - --- Li povus tion fari per unu rigardo. - --- Kial do li ne dispecigos tiujn obstinajn homojn? - --- Ĉar li kompatas ilin. - --- Kaj kial li ne ŝanĝos iliajn korojn? - --- Ĉar li lasas al ili liberan volon. - --- Ĉu nia instruisto estos reĝo? - --- Li ja diris, ke lia regno ne estas de tiu ĉi mondo. - --- Estus pli bone, se li volus esti reĝo. Li povus pli facile -proklami sin reĝo kaj rakonti Evangelion. - --- Li volas montri, ke oni ne bezonas esti reĝo kaj povas fari la -samon. - --- Do li efektive estas potenca? - --- La reĝoj estas malfortaj kompare kun li. - --- Kaj ĉu la reĝoj povus lin kapti? - --- Ili ne farus tion. - --- Kaj se postulus tion de ili malbonaj homoj? - --- Ili ne kuraĝas tuŝi lin. - --- Tamen ili mortigadis la profetojn. - -La grizulo eksilentis kaj meditis, eltirinte la remilon el la akvo. -La junulo diris post momento: - --- Kial vi ne respondas al mi? - -La maljuna homo diris per mallaŭta voĉo: - --- Mi malĝojas... - --- Kial vi malĝojas? - --- Ĉar mi vidas, ke ili povus lin kapti. Sed tiam ni defendus lin kaj -liberigus. - --- Pro kio? Li ja povus fari miraklon kaj mortigi ilin ĉiujn? - -La maljunulo mallevis la kapon kaj malgranda rideto ekvagis sur -liaj lipoj. Baldaŭ tamen la rideto malaperis senrevene kaj la -frunto faldiĝis per miloblaj sulkoj. Zorgo ia sidis sur ĝi kaj -nubigis la vizaĝon. Dubo speguliĝis en la okuloj, kiuj rigardis la -akvojn. Kaj ŝajnis al la maljunulo, ke en sia mizero li forgesis -pri la aranĝoj de tiu ĉi mondo, pri ĝiaj potenculoj skribantaj -la leĝojn. Stariĝis antaŭ lia memoro diversaj momentoj el la -lasta jaro kaj tiu instruisto ekŝajnis al li esti estaĵo malforta, -kiu intencas batalon senvenkan, kiu levas la manon kontraŭ fortoj -nedetrueblaj, kaj kiu povas konduki ilin al pereo. Ili pereos kun -li, ĉar ili lin amas kaj al li kredas. Sed kio el ĝi rezultos? -Ĉu tio ŝanĝos la mondon? Li, maljunulo, vivis ja pli longe ol -la instruisto; kaj kvankam li ne estis tiel lerta en la sciencoj -kiel tiu, tamen li konis la vivon, ĉar ĝi sur lia frunto skribis -instruon, kiu estas maldolĉa, sed vera. La juna instruisto ne konis -la montrilojn de tia instruo, vagis de urbo al urbo kaj predikis. Sed -ĉu la instruisto vivis tiom, kiom li, kaj ĉu spertis tiom, kiom li -spertis! - -Kaj la timo plenigis la simplulan koron de l' maljuna homo. Jes, li -timis tion, kio okazadis kaj kio estis okazonta. Kvankam ĉiam pli -multenombraj amasoj sekvis la instruiston kaj adoris lin. Sed lia -parolo estis nesingardema, provokanta. Li riproĉis la potenculojn -kaj estrantojn, kaj ili ĉiam pli kontraŭ li ekscitiĝis. Kial li -ne bridas sian incitemon? Kial li provokas la potenculojn? La mondo -estas mondo. Kiom jam estis da maljustaĵoj! Kiu havas armilon, -uzas ĝin. Kaj tiu buĉo de senkulpaj infanoj, aranĝita de la -tetrarko? Kaj tiu masmortigo de galileoj, farita de la Landestro? -Kaj tiuj justuloj ŝtonmortigitaj de la incitita popolo? Kiom da -profetoj falis pro la kolero de la doktoroj de l' Skribo? Kiom da -ili, kvazaŭ lumojn, estingis la ĉefurbaj riĉuloj, kiam por ili tiu -lumo fariĝis neoportuna? Kaj la instruisto estas malriĉa, simpla -kaj migranta. Kaj la popolamasoj pro ia ajn kaŭzo diskuros kaj -forlasos lin. Kiu li estas, ke li tian verkegon entreprenas kaj ĝian -finon ne vidas! - -Tiel pensis la maljunulo, kaj la infano pripensis alimaniere. -Li sonĝis en sia animo senkulpa, ke la instruisto komprenos la -bezonon fariĝi reĝo, ke li kolektos armeon, konkeros la landon -kaj sian regadon enkondukos. Li enrajdos al Jeruŝalaim sur blanka -ĉevalo, ordonos treni la malbonulojn en malliberejon kaj tie estos -ilin instruanta, ĝis ili ekkredos, kaj tiam li mem distranĉos la -ligilojn kaj alpremos ilin al sia koro kaj pardonos ilian obstinecon. -Poste li komencos militon kontraŭ la reĝoj de l' tuta mondo, venkos -ilin kaj katenitajn venigos kaj tiel longe al ili predikos, ĝis ili -ekkredos al li, kaj tiam li ankaŭ distranĉos iliajn katenojn kaj -alpremos al si. Tio estos bela tago! La popolo estos promenanta tra -la lando kun palmoj kaj lilioj, kantante je lia gloro... - -Sed la imago infana, flugante kiel birdo en la vastaĵoj de l' penso, -renkontis la vortojn de l' maljunulo, kiu diris, ke la instruisto -ne volas esti reĝo. Li eĉ akcentis tion, kiam li certigis, ke la -instruisto farante tion, kion li faras ne estante reĝo, estas multe -pli potenca. Tio ne povis tamen akordiĝi en la kapo junula kun la -antaŭaj bildoj. Ŝajnis al li, ke la instruisto ne vidas fortojn, -kondukantajn al la celo. Li fariĝis malĝoja, ke tiel prudenta -instruisto tamen ne komprenas tiel simplajn aferojn. Li ne imagis -tiun ordon sur la mondo, kiun oni antaŭdiradis. Kio do estas la -instruisto kompare kun la potencaj riĉuloj, kompare kun la tetrarko, -Landestro, reĝoj, ha, kompare kun la imperiestro de l' Romanoj! - -Li ĉesis kompreni sian majstron! - -Kaj tiam la infana penso kaj la penso de l' maljunulo renkontis -sin ĉe la muro de unu kaj la sama problemo -- ideo de la forto. Ili -ambaŭ ne povis kompreni la majstron, kvankam ĉiu pro tute diversaj -kaŭzoj. Elirinte el du diversaj ekstremoj de l' penso, ili kunvenis -dumvoje: ili ne komprenis, de kio povas dependi la potenco, pri kiu -oni konstante aŭdis kaj parolis, kaj al kiu oni kredis, sed kiu -ne estis elprovita. Li kuracis, sanigis -- tion saman faras ankaŭ -la sorĉistoj kaj aŭguristoj. Li faris tion pli bone ol ili, pli -rapide, tio estas vera! Sed kiel de tio veni al la venko de la -reĝoj, riĉuloj kaj farizeoj! Se li etendos kontraŭ ili la manojn, -ĉu ili ne starigus militistaron kun hirtiĝintaj lancoj?... Kaj kio -plue? Kio plue?... Kie forto lia? Kie la antaŭdiritaj forto kaj -triumfo? - -Tiel ili revis sur la akvoj de l' lago, kiu estis kovrita per luna -heleco kaj briletis kvazaŭ malproksimo ensorĉita. - -Subite la junulo komencis diligente rigardi antaŭ si kaj timtremi. -Li turnis sin unu- kaj duafoje al la grizulo, ĝis kiam tiu -ekdemandis: - --- Kio al vi estas, infano? - -La junulo tremis, etendis la manon kaj ekmurmuris per paliĝintaj -lipoj: - --- Ŝajnas al mi, ke ia aperaĵo portas sin super la akvoj. - -Ili ambaŭ komencis rigardi en la montrita direkto. La junulo -ekmurmuris post momento: - --- Kvazaŭ ia hela kaj granda figuro proksimiĝas sur la akvoj... - -Kaj li ektremis, ĉar li komencis vidi pli klare. - -En longa, blanka vesto, kun la kapo mallevita al la brusto, iris -viro, simila al fantomo kaj la lunbrilo lumigis liajn harojn. La -dekstran manon li tenis sur la brusto, kaj per la piedoj li tuŝetis -la akvojn, glatigitajn kaj arĝentumitajn per la koloriĝanta brilo. - -La maljunulo almetis la manplaton al la frunto, malfermis la -mirigitan buŝon kaj rigardis. Sur lia vizaĝo vidiĝis necerteco. -Subite ekregis lin timo. Li saltis el sia loko, ekplaŭdis per la -manoj kaj eligis mallongan ekkrion. La junulo turnis al li sian -timigitan vizaĝon kaj ekflustris: - --- Ĉu tiu stranga figuro ne estas simila al nia instruisto? - -Kaj en tiu momento ekbrilis en lia kapo la penso, ke tie eble -efektive tiu instruisto paŝas sur la akvoj. Kiel li tion faras, -ke la ondoj sub li ne disiĝas kaj ne englutas lin? Kian forton li -posedas, ke li tiel iras trankvile sur la moviĝema akvosupraĵo? - -La infano turnis sin unufoje ankoraŭ al la maljunulo kaj demandis -lin per timigitaj okuloj. Sed en tiu momento la maljunulo falis -genuen sur la tabuloj de l' boato kaj el lia buŝo eliĝis murmuro de -l' vizia ekscitiĝo: - --- Instruisto! Majstro! - -La infano turnis sin unufoje ankoraŭ al la boatorando kaj kliniĝis -antaŭen. Li rigardis kun timo kaj mirego la lagon kovritan per la -lumo. - -Kaj tiu figuro pasis ankoraŭ momenton sur la ondoj, ĝis kiam fine -ĝi disfluis en malproksimo meze de la luna heleco. - - - - -ESPERANTO-LITERATURO - - -_H. A. LUYKEN, F. B. E. A._ - -Stranga Heredaĵo - -Romano originale verkita - -1922. 320 paĝoj. Broŝurita kaj bindita - -La romano estas plena de okazintaĵoj, allogaĵoj, plena de sensaciaĵoj! - -Ĝia enhavo kondukas la leganton tra la tuta Eŭropo kaj Ameriko, -pritraktas religiajn kaj socialajn demandojn, pacifismon, naciismon; -komercistajn, teknikajn kaj artistajn demandojn, okultismon kaj -spiritismon. La tuton ĉirkaŭas ĉarma amo-rakonto; ĝin trafluas -glorigo de la Esperanto-movado kun multaj aludoj al ĝia eminentularo. -La heroo de la romano estas juna anglo, naturdotita per sugestiaj -fortoj, li estas perfekta parolanto, konvinkita kaj eminenta -Esperantisto kaj -- finfine -- naskita detektivo kun ĉiuj talentoj -de iu Sherlock Holmes. - -Nenio, neniu kontraŭstaras lin, ĉion li majstras per la forto de -sia homamo. La romano entuziasmigas la leganton per majstre pentritaj -vojaĝrakontoj, per aventuraj kaj detektivaj okazintaĵoj; ĝi -prezentas krom tio multvalorajn kaj instigajn pensojn. Entute: Vera -esperantista tendencromano, valora libro por ĉiuj gesamideanoj, kiu -altiras specialan intereson pro sia modela kaj flua stilo. - - -_JEAN FORGE_ - -ABISMOJ - -Romano originale verkita - -1923. 150 paĝoj. Broŝurita kaj bindita - -Ĉefaj personoj de la romano: - - _Ernesto Muŝko_, bienposedanto en Karlovo - _Halino Borki_, filino de najbara bienposedanto en Nivi - _Mateo Ardo_, artpentristo - _Zonjo Biringo_, lia fianĉino - -La romano „Abismoj“ estas unika en la ĝisnuna Esperanto-literaturo. -Ĝi estas la unua provo sekvi la modernan direkton de la hodiaŭa -nacilingva romano. Ne nur la enhavo, sed ankaŭ la stilo konformiĝas -al la nova direkto kaj altiros jam per tio ĉies atenton. - -La supraj personoj mem rakontas la romanon ĉapitron post ĉapitro -alternante en harmonia sinsekvo kaj tiamaniere karakterizas sin mem. - -La nepre internacia enhavo, kiun vivigas interalie stranga kaj -ekscitita pensmaniero de ebriulo, ravaj sonĝoj de gloravida -pentristo kaj amsoifa knabino kaj laŭnovela vivoskizo, fariĝas -interesega per la interna batalo inter malnova amo kaj alia -ekflamanta en la koro de brava viro. Dum ĉi tiu batalo, kiu pasie -akriĝas kaj katastrofe finiĝas, la leganto mem estas kunŝirata en -la plej profundajn abismojn de homaj animoj. - - -_D-ro EDMOND PRIVAT:_ - -VIVO DE ZAMENHOF - -kun portreto de D-ro L. L. Zamenhof. - -1923. 109 paĝoj. Kartonita kaj bindita. - -Speciala eldono por mez- kaj malbonvalutaj landoj. - -ENHAVO: - - Ĉapitro I: La gentoj en Litva lando. - " II: Infano en Bjalistok. - " III: Gimnaziano en Varsovio. - " IV: Studentaj jaroj. - " V: Doktoro Esperanto. - " VI: Idealista profeto. - " VII: Homarano. - " VIII: Kongresaj paroladoj. - " IX: Lingvisto. - " X: Verkisto. - " XI: Etika pensulo. - " XII: Homo ĉe morto. - -„... Jen klasiko, kiun nepre devas posedi ĉiu Esperantisto.“ Por -ebligi al la gesamideanaro de mez- kaj malbonvalutaj landoj la akiron -de ĉi tiu, por ĉiu Esperantisto nepre necesa libro, ni aranĝis -laŭ permeso de la Kuratoroj de la Memoriga Kaso Bolingbroke-Mudie -tiun eldonon. Ĝia literatura enhavo estas laŭvorte tute la sama -kiel tiu de la ilustrita eldono. - - * * * * * - -Historio de la lingvo Esperanto - -Deveno kaj komenco 1887-1900. - -1923. 2a eldono. 14 paĝoj. Kartonita. - -ENHAVO: - - Ĉapitro I: Esperanto kaj indo-eŭropaj lingvoj. - " II: La esperanta vortaro. - " III: Zamenhof. Deveno de Esperanto. - " IV: Apero de la „Unua Libro“. - " V: Unua jaro. „La Dua Libro.“ - " VI: Amerika Filozofia Societo kaj „Aldono al la Dua Libro“. - " VII: Nürnberg. Einstein. „La Esperantisto.“ - " VIII: La Ligo. Reforma agitado. - " IX: „Lingvo Internacia“ en Upsala. - " X: Franca Societo. „L'Espérantiste.“ - " XI: La influo de L. de Beaufront. - " XII: Esperanto en Ruslando. Interna Ideo. La spirito de la lingvo. - -„... Prave oni postulas en Esperantaj ekzamenoj konon pri la historio -de la lingvo. Plej utila ĝi estas al ĉiuj, kiuj devas gvidi kursojn -aŭ fari paroladojn ... nenio pli bone instruas ol historio.“ - - -Internacia Mondliteraturo - -La kolekto estas submetita al la gvidado de Prof. D-ro Joh. -Dietterle, direktoro de la Esperanto-Instituto por la Germana -Respubliko. - -Ĝi enhavas nur la plej famajn verkojn el ĉiuj naciaj literaturoj. -Ĝis nun aperis: - -Volumo 1: - -Goethe, J. W. von: Hermano kaj Doroteo. Eposo idilia. El la germana -originalo trad. B. Küster. 2a, korektita eldono. Kun antaŭparolo de -Prof. D-ro Joh. Dietterle. 1922. 77 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 2: - -Niemojewski, A.: Legendoj. El la pola originalo trad. B. Kuhl. -Kun antaŭparolo de Antoni Grabowski. 2a, korektita eldono. 1923. -74 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 3: - -Turgenev, Ivan S.: Elektitaj noveloj. El la rusa originalo trad. -A. Mexin. 1923. 81 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 4: - -Raabe, Wilhelm: La nigra galero. Historia rakonto. El la germana -originalo trad. Prof. D-ro Fritz Wicke. 2a, korektita eldono. -1922. 64 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 5: - -Hildebrand: El la „Camera Obscura“. El la holanda originalo -trad. H. C. Mees. 1923. 64 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 6: - -Irving, Washington: El la skizlibro. El la angla originalo trad. -H. L. Elvin. 1923. 64 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 7: - -Chamisso, A. de: La mirinda historio de Petro Schlemihl. El la germana -originalo trad. Eug. Wüster. 1922. 84 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 8: - -Stamatov, G. P.: Nuntempaj rakontoj. El la bulgara originalo trad. -Iv. H. Krestanoff. 1922. 80 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 9: - -Ŝalom-Aleĥem. Perec.: Hebreaj rakontoj. El la hebreaj originaloj -trad. Is. Muĉnik. 1923. 78 paĝoj. Kartonita. - -Volumo 10: - -Puŝkin, A. S.: Tri noveloj. El la rusa originalo trad. D-ro A. Fiŝer. -1923. 67 paĝoj. Kartonita. - - * * * * * - - FERDINAND HIRT & SOHN -- LEIPZIG - ESPERANTO-FAKO - - - - -Noto de transskribinto: - -Mi registris malmultajn ŝanĝojn kontraŭ la originalo per html-aj -komentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris. Kelkaj -malkutimaj vortoj, kiel _rabbi_ kaj _disciploj_ restas kiel -literumita de la tradukinto. - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Legendoj, by Andrzej Niemojewski - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEGENDOJ *** - -***** This file should be named 62118-0.txt or 62118-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/1/1/62118/ - -Produced by Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online -Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - diff --git a/old/62118-0.zip b/old/62118-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 178fe8e..0000000 --- a/old/62118-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/62118-h.zip b/old/62118-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 4a873a1..0000000 --- a/old/62118-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/62118-h/62118-h.htm b/old/62118-h/62118-h.htm deleted file mode 100644 index 7755ef8..0000000 --- a/old/62118-h/62118-h.htm +++ /dev/null @@ -1,3308 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" /> -<title>Legendoj, Niemojewski—A Proj Gutenberg eBook</title> -<link rel="coverpage" href="images/cover.jpg" /> -<style type="text/css"> -<!-- -body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;} -div.titlepage {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em; margin-bottom: 4em;} -div.toc {text-align: left; margin-top: 4em; padding-left: 2em;} -.center {text-align: center;} -.smaller {font-size: smaller;} -.justify {text-align: justify;} -h1 {font-size: 2.4em; letter-spacing: 0.5ex;} -h2 {text-align: center; margin-top: 4em; margin-bottom: 1.5em; font-size: 1.7em;} -h3 {font-size: 1.5em;} -a {text-decoration:none;} -hr.short {width: 30%; margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em;} -hr.long {width: 80%; margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em;} -.far_sig {text-align: right; margin-right: 10%; font-style: italic;} -div.chapter, div.section {page-break-before: always;} -div.reklamo {border-style: solid; margin-top: 4em; max-width: 22em; -text-align: center; padding-left: 1em; padding-right: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;} -.reklamo table {text-align: left;} -.reklamo .book {text-align: left; text-indent: -1em; padding-left: 1em; margin-top: 0.5ex;} -.reklamo .vol {margin-bottom: 0ex;} -.reklamo ul li {text-align: left; list-style-type: none; text-indent: -2em; padding-left: 2em;} -td.numb {text-align: right; vertical-align: top; white-space: nowrap;} -.tnotes {background-color: #eeeeee; color: #000; padding-top: .5em; -padding-bottom: .5em; margin-top: 4em; -padding-left: 1em; padding-right: 1em; margin-left: 5%; margin-right: 5%;} ---> -</style> -</head> -<body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of Legendoj, by Andrzej Niemojewski - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Legendoj - -Author: Andrzej Niemojewski - -Translator: Bronislaw Kuhl - -Release Date: May 13, 2020 [EBook #62118] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEGENDOJ *** - - - - -Produced by Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online -Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net - - - - - - -</pre> - -<div class="titlepage"> -<p style="font-size:150%;">A. NIEMOJEWSKI</p> - -<h1>LEGENDOJ</h1> - -<p>Kun permeso de la aŭtoro<br /> -el la pola originalo tradukis<br /> -<span style="font-size:120%;">Bronisław Kuhl</span></p> - -<p>Kun antaŭparolo de<br /> -<b>Antoni Grabowski</b></p> - -<p>Dua, korektita eldono</p> - - -<p>FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1923<br /> -ESPERANTO-FAKO</p> -</div> - -<div class="smaller"> -<p>ĈIUJ RAJTOJ ESTAS REZERVATAJ</p> - -<p>PRESEJO BREITKOPF & HÄRTEL, LEIPZIG</p> -</div> -<!-- p. sennumera --> - -<div class="toc"> -<p>TABELO DE ENHAVO</p> - -<table> -<tr><th> </th><th>Paĝo</th></tr> -<tr><td><a href="#nr1">Antaŭparolo</a></td><td class="numb">7</td></tr> -<tr><td><a href="#nr2">Tentistoj</a></td><td class="numb">11</td></tr> -<tr><td><a href="#nr3">Majlaĥ</a></td><td class="numb">35</td></tr> -<tr><td><a href="#nr4">Admono</a></td><td class="numb">48</td></tr> -<tr><td><a href="#nr5">Du disciploj</a></td><td class="numb">71</td></tr> -</table></div> -<!-- p. sennumera --> -<!-- p.7 --> - - - - -<div class="chapter" id="nr1"> -<h2>ANTAŬPAROLO</h2> -</div> - -<p>A. Niemojewski (legu: Njemojeski), la aŭtoro de la „Legendoj“, estas -talenta pola nuntempa verkisto, kiu kolektis jam riĉan rikolton de -sia literatura agado.</p> - -<p>Niemojewski publikigis unue serion da lirikaj poezioj: „Poezioj“, -„Subteraĵoj“, „Promesita lando“, „Brulruĝoj“, „Polonia irridenta“, -„Ĉefurbo“, „Petegoj“, „Urtikoj“. Ĉie en ili brilas bela arta -formo kaj nobla tendenco, sed speciale grandan talenton elmontris -Niemojewski en la poemoj, en kiuj li kantas pri la ĝojoj kaj suferoj -de la laboristaj sferoj.</p> - -<p>Poste Niemojewski verkis la dramojn: „Familio“, „Tiu tago“, „Rokita“, -„Fabelo“, kaj la rakontojn: „Leteroj de frenezulo“, „Legendoj“ -ktp. — Plue sekvis liaj literaturaj studoj pri la pola literaturo -(Wyspianski) kaj bildoj el sistemaj vojaĝoj tra Eŭropo, Egiptujo, -Palestino, Sirio ktp.</p> - -<p>La frukto de tiuj vojaĝoj estis interalie ankaŭ du volumoj da -orientlandaj noveloj „El sub polvo de jarcentoj“, kiuj formas en la -literatura agado de l’ aŭtoro transiron de beletristiko al precizaj -studoj, ĉar Niemojewski, komencinte kiel artisto, transformiĝis -iom post iom en scienciston kaj dediĉis sin fine tute al la kompara -esplorado de religioj.</p> - -<p>En tiu ĉi direkto Niemojewski tradukis unue verkojn, de Renan kaj el -lingvo greka la Judan Militon de Jozefo<!-- p.8 --> Flavius, poste li publikigis -serion da malpli grandaj propraj studoj: „Historio de la Kruco“, -„Kreado de la mondo laŭ biblio“, „Du bibliaj arboj“, kaj en la lasta -tempo aperis la grandega verko: „Dio Jezus“, kiun Niemojewski eldonis -pole kaj en plivastigita propra germana traduko. Tiun ĉi verkon -la aŭtoro kompletigis ankoraŭ per la studaĵo: „Kial rapidis la -disciploj al Emaus“.</p> - -<p>Niemojewski pruvas en ambaŭ lastaj verkoj la tezon, ke en la -evangelioj estas kaŝitaj astraj sistemoj, t. e. ke al la movado -de evangeliaj personoj sur tero estas konformaj la movoj de -ĉielkorpoj en precize difinitaj periodoj. La aldonitaj ilustraĵoj -multe plifaciligas la komprenon de tiuj interesaj malkaŝoj, -nepriparoleblaj pli vaste en la kadroj de tiu ĉi artikoleto.</p> - -<p>Kiel unu el ĉefoj de la polaj liberpensuloj Niemojewski redaktas de -la jaro 1906 la organon „Myśl niepodległa<!-- orig: Myŝl nie podlegla -->“ (Penso sendependa).</p> - -<p>Kelkaj verkoj de Niemojewski estas tradukitaj en diversajn lingvojn; -ankaŭ nia esperanta literaturo posedas jam kelke da ili en lingvo -internacia.</p> - -<p>La nuna libro „Legendoj“ konsistas el 4 poeziaj rakontoj kaj -bildoj el la vivo de Jezuo, sed tiu ĉi nomo, kvankam li estas la -ĉefa heroo, nenie estas dirita, sed lasita al la konjektemo de la -legantoj. Li kaj lia granda verko estas traktataj diskrete,<!-- orig. komo mankas --> kaj ili -formas nur la kondukan fadenon de serio da koloraj morbildoj el tiu -epoko. La ĉefan akcenton la aŭtoro metis sur la medion kaj sur la -manieron, kiel similaj ideoj ĝin impresis. Ne mankas ankaŭ aludoj -pri similaj rilatoj en la hejmlando de l’ aŭtoro, kiel ni vidas -tion en la legendo „Tentistoj“. — Kvankam la temo estas elstudita, -la novelista talento de l’ aŭtoro brilas en la legendoj plenforte. -La tutaĵo vivas kaj impresas potence la animon de la leganto.</p><!-- p.9 --> - -<p>Ni opinias, ke ankaŭ inter la esperantaj samideanoj la „Legendoj“ -estos volonte legataj, kaj ni povas nur gratuli la aŭtoron, ke li -en la persono de S-ro Kuhl, konata jam pro lia bela stilo esperanta, -trovis tiel bonan tradukinton.</p> - -<p class="far_sig">Ant. Grabowski.</p> - -<p class="center">NOTO</p> - -<p>Donante la permeson esperantigi la „Legendojn“, la aŭtoro skribis al -mi:</p> - -<p>„Fine mi petas, ke Vi en ‚Tentistoj‘ ŝanĝu ĉie la vorton ‚rabboni‘ -je ‚rabbi‘, ĉar tiam mi ne konis ankoraŭ tiun ĉi iomon da hebrea -lingvo, kiun mi konas nun, kaj ‚vocativus‘ ŝajnis al mi esti -‚nominativus‘.“</p> - -<p>Tio estas la sola diferenco inter ĉiuj sinsekvintaj eldonoj de -l’ pola originalo kaj la Esperanta traduko. Ĉiujn aliajn nomojn -aŭ karakterizajn esprimojn mi penis konservi — kiom tio nur estis -ebla — senŝanĝe, por ne perdi la ĉarmon, kiu karakterizas la tutan -verkon.</p> - -<p class="far_sig">La tradukinto.</p> -<!-- p.10 --><!-- p.11 --> - -<div class="chapter" id="nr2"> -<h2>TENTISTOJ</h2> -</div> - -<p>En Jeruŝalaim regis sufoka atmosfero. La mano de la Landestro -ekpendis super ĉiuj partioj kaj permesis al nenies kapo elkreski -super la alteco de l’ Roma lanco. La homoj okupitaj per metio, -marĉandistoj, procenteguloj, riĉaj mallaboremuloj, pensantaj -nur pri la oportunaĵoj de l’ vivo, fine laboristoj kaj ĉiuspeca -simplularo ne sentis la pezon de tiu mano. Sed la klasoj superaj, -konservantaj en sia brusto la politikajn tradiciojn, dezirantaj -influojn, signifon kaj estrecon, rigardis per kolera okulo la palacon -de la Landestro, kaj ofte dum la noktoj, kondukante sekretajn -interkonsilojn, pripensis planojn, kiujn la sekvonta mateno disblovis -kiel nebulojn. Tiuj klasoj sentis sian forton kaj sian malpovon. Ili -sentis sian forton, ĉar kuniĝinte kun Sinhedriono, ili havis la -potencon ĉerpatan el la Skribo, la vivan vorton de l’ pastroj kaj -eminentan, riĉecan situacion; do ĉirkaŭitaj ili estis kvazaŭ -per triobla gardmuro kaj neniu povis ilin ataki. Samtempe tamen -ili sentis sian malpovon, ĉar tia situacio ne sufiĉis al ili, -kaj havante super si la singardeman Landestron, ili ne povis fari -unu paŝon ekster tiun ĉi trioblan muron de la okupita feliĉa -pozicio. La popolo ilin estimis, obeis kaj salutis la riĉulojn; -ili deziris, ke tiu popolo je donita ordono sekvu ilin, kien ajn -ili ĝin kondukos. Sed tion ili ne povis esperi. La popolo estis -dormanta pulvo; sed ili en siaj animoj ne havis<!-- p.12 --> eĉ unu fajreron, -por ĝin eltiri kaj ĵeti en tiun pulvon. Ĉerpante sian forton el -la pasinteco, ili ne havis kapablon rigardi la estontecon, kaj se la -rilatoj fariĝus por ili eĉ plej oportunaj, ekzistis inter ili nek -unu homo, kapabla esti estro. Ili eĉ ne kreis al si idealon en tiu -ĉi direkto. Ili ekposedis sole la arton malpermesadi, haltigadi, -malrapidigi la fervorojn; ili tamen ne scipovis montri la vojon, -heligi ĝin per ideo kaj veki al ago. Tio estis direkto sendirekta, -kaŝado de ĉiu lumo sub barelo, atendado kaj deziro malligi ĉiun -nodon sen almeto de l’ mano. Kaj se iu ajn la manon intencis etendi, -ili kaptadis lin, rekondukis, kaj eĉ timis, vidante en li estontan -despoton. La popolo tamen, kvankam ŝajne ĝi estis senviva, kreis -al si la idealon de l’ estonta estro. Tiu idealo estis Meŝjaĥ, -antaŭdirita de la profetoj. Kaj tio estis vere idealo de la popolo, -sed ne de la superaj klasoj, ĉar ili tiujn profetojn martiradis kaj -mortigadis. Kvankam ili ankaŭ kredis, ke venos la Antaŭdirito, -tamen inter ilia kredo kaj la kredo de l’ popolo estis abismo. Ili -komprenis la Skribon, la popolo ĝin sentis. La popolo atendis viron, -instruantan pri tio, kio en profundo de ĉies koro estis sentata; -la popolo demandis neniam, el kiu familio la profeto devenis; ĝi -atendis nur la agojn kaj al ili nur kredis. Sed ili postulis, ke al -ili estu montrita persono, ke la venonto, malferminte la librojn, -montru per la fingro sian ateston generacian, la konsenton de sia -nomo kun la nomo de l’ antaŭdiro, ke antaŭ ĉio li ne estu surprizo -kaj ke li trovu ilin preparitaj je tia alveno. Dume pasis jaroj post -jaroj, la popolo alkutimiĝis al la nova ordo, kiu delonge fariĝis -malnova, la malesperiĝo ekregis ilin ĉiam pli forte, ĝis fine ili -komencis, por sin plifortigi, proponi planojn, kapti avide ĉiun -sciigon, kiu antaŭdirus ŝanĝon, doni al ĝi troigitan<!-- p.13 --> signifon -kaj fine ekscitiĝi per ĉio ĉi, kreante rilatojn, kiuj ŝanĝis -ilin en potencajn fantomojn, disvastigantajn la timon nokte, kiam -ĉiuj ripozas, sed senfortajn dum la tago, kiam oni devas agadi.</p> - -<p>Ĉiusemajne ili kunvenadis dum malfrua vespero ĉe Kajafas, kie ili -interŝanĝis la plej detalajn kaj precizajn sciigojn pri tio, kio -okazis en diversaj urboj de la lando, kaj eĉ pri tio, kio estas -okazonta en Romo, ĉar ne mankis al ili rilatoj en la ĉefurbo de -l’ mondo. Poste tiujn ĉi sciigojn ili diskutadis kaj eltiradis -konkludojn. Dum tiaj kunvenoj oni ne diferencigis aferojn gravajn -de malgravaj. Ĉiu afero estis grava; tio dependis de ĝia kunigo -kun aliaj sciigoj. Oni rakontis do al si kun ĉagrenitaj vizaĝoj, -en kiun la Roma Cezaro enamiĝis, kia estas la karaktero de tiu -ĉi virino, kian influon ŝi posedas je la estro de l’ mondo, kaj -kiu ree ŝin influas. Oni pripensis tion, ĉu la konsulo, sendita -Iberion, favoras ilin, ĉu ne, kaj ĉu ne estus pli bone zorgi, -ke oni revoku tiun ĉi konsulon kaj sendu al lia loko alian. Oni -diskutadis ankaŭ ĉiun detalon el la hejma vivo de la Landestro, kio -en certa okazo povus esti en Romo profitigata kontraŭ aŭ por li. -Kajafas aŭskultis kutime tiujn ĉi interparolojn gratante per la -fingroj inter la dentoj kaj rigardis atente la parolantojn, kaj nur -fine li prenis la voĉon kaj per eksterordinare sprita opinio solvis -ĉiun problemon, eligante strange simplan konkludon. Nur Suten, unu -el la plej grandaj riĉuloj, scipovis iufoje lin konvinki, ĉar li -posedis intelekton eble ankoraŭ pli spritan, grandan elokventecon -kaj ankaŭ maloftan sinregadon. Sed li estis homo ankoraŭ juna, -apenaŭ tridekjara. Do li ne povis tiom scii, kiom sciis Kajafas, kiu -faligis lian rezonadon per simpla cito de ia okazintaĵo, pruvanta la -malkonsenton kun la teorio anoncata de Suten.</p><!-- p.14 --> - -<p>Dum unu el tiaj kunsidoj Suten sciigis, ke rondiras en la urbetoj en -akompano de kelkaj disciploj juna rabbi, kiu kuracas per la metado -de la manoj kaj vekas inter la amasoj admiron. Kajafas interrompis -ŝerce, ke oni povus lin alkonduki en la templon, por ke li metu -la manojn sur la kapojn de l’ impostistoj, prenantaj ĵus de la -popolo novan imposton. Baldaŭ tamen la interparolo turnis sin en -alian direkton, ĉar iu alportis sciigon, ke en la konsilantaro, -ĉirkaŭanta la Cezaron, okazis gravaj ŝanĝoj kaj eniris homoj -nekonataj. Suten ne partoprenis en plua interparolo, kaj eĉ pli frue -ol kutime forlasis la kunsidon. Dum la venonta li tute ne ĉeestis.</p> - -<p>Post du semajnoj li tamen venis ree kaj alportis pluajn sciigojn pri -tiu rabbi. Ĉar mankis sciigoj pli gravaj, do oni aŭskultis lian -rakonton ĝis la fino. Li certigis, ke rabbi ne nur okupas sin per -la sanigado, sed ankaŭ anoncas instruon, kiu ne ĉiurilate estas -konsenta kun la tradicia interpretado de la Skribo. Sciigo tiu -maltrankviligis Annas-on<!-- orig: Annason -->, la bopatron de Kajafas, la plej altan en -tiu ĉi jaro pastron, ĉar li estis tre postulema en la aferoj de -l’ interpreto de la Skribo. Li do komencis detale demandadi pri tiu -instruo. Sed Kajafas ektusetis kaj ordonis al Suten rakonti simple -tion, kio okazis, kaj ne tion, kion oni parolis. Suten komencis -do larĝe priparoli, ke tiu rabbi akiris grandan famon ĉe la -popolo, kiu tie kaj ie komencas murmuri, ke li estas la antaŭdirita -Meŝjaĥ.</p> - -<p>Tiuj vortoj elvokis grandan ridon inter la kunveno. Eĉ Annas svingis -la manon en la aero kaj ridetis kaj la aliaj diversmaniere komencis -ŝerci. Suten eksilentis, sidiĝis en angulo, sed estis tre kolera.</p> - -<p>Tiu ĉi sintenado turnis la atenton de Kajafas, kiu donis la signon, -ke oni silentiĝu, kaj li diris, ke simila<!-- p.15 --> afero okazis antaŭ dek -ok<!-- orig: dekok --> jaroj dufoje, antaŭ dudek jaroj unufoje kaj antaŭ kvardek jaroj -trifoje. Je tio ĉi leviĝis Suten, ĵetis planken telereton, kiun li -havis en la mano, kaj ekkriis forte:</p> - -<p>— Tia afero okazis ankoraŭ neniam!</p> - -<p>Kaj ree frutempe li forlasis la kunsidon.</p> - -<p>La sekvontan tagon matene venigis lin Kajafas, iris kun li en la -ĝardenon kaj longe ili solece interparolis. Post tiu ĉeesto ĉe -Kajafas, Suten forlasis la urbon kaj dum unu monato li ne aperis -en la kunvenoj. Post monato li revenis. Ĉiuj lin ĉirkaŭis kaj -demandis, kie li vojaĝis. Sed li donis respondojn elturniĝajn aŭ -eĉ tute silentis. Dume Kajafas sidiĝis sur sia loko kaj kontraŭ la -kutimo prenis la unua la voĉon.</p> - -<p>Li komencis rekte de tio, ke li estos parolanta pri tiu juna rabbi. -Ĉiuj fariĝis tre scivolaj kaj kelkaj alrigardis Suten-on, kiu -sidiĝis pli malproksime, mallevis la kapon, kvazaŭ li ordigadis la -pensojn kaj sin al io preparis.</p> - -<p>Kajafas parolis, ke la afero prezentiĝas iom alie, ol tio komence -ŝajnis. La juna rabbi ne estas ia ajn trompanto, nek sorĉisto, -nek monkolektanto, nek li ŝajnigas profeton, nek anoncas aferojn -eksterordinarajn, kiujn oni devus kontraŭbatali, nek li celas -estrecon, nek estas homo, ribeliganta la popolon. Ŝajnas tamen, -ke la popolo aliĝas al li, ĉar ĝi sekvas lin, aŭskultas lian -instruadon, ĉirkaŭas lin per granda ŝatado, preskaŭ adoro. Estas -iuj kiuj forlasis la edzinojn kaj familiojn kaj lin sekvas; la aliaj -forĵetis sian metion, por konstante esti ĉe lia flanko. Rakontas -homoj kredindaj, ke tiel estas. Sed kredindaj homoj povas havi -malprofundan rigardon kaj malfortan aŭdosenton; ili povas vidi nur -la efikon, sed ne la kaŭzon, kaj admiri la fumon, ne rimarkinte<!-- p.16 --> la -flamon. Sed tie ĉi ne temas pri tio. Rabbi estas viro de la popolo -kaj tia homo estas bezona hodiaŭ!</p> - -<p>Granda miro ekregis ĉiujn. Ili ne povis kompreni la argumentojn de -Kajafas. De ĉiuj flankoj oni sieĝis lin, ke li pliklarigu, kion li -pensas.</p> - -<p>Kajafas tamen laciĝis kaj ne volis paroli pli longe. Sed la -sekvontan kunsidon li kunvokis ne por la venonta semajno, sed -por postmorgaŭ. Ĉiuj disiris en granda pensincitiĝo. Ĉar ili -komprenis, ke, se Kajafas tiel konsideras la aferojn, do tio estas -efektive grava.</p> - -<p>Al tiu sekvanta kunsido venis ĉiuj tre frue, kaj Kajafas, stariginte -kelkajn en la antaŭĉambro, por ke ili gardu la servistaron, faris -grandan paroladon.</p> - -<p>En tiu ĉi parolado li prezentis la nunan situacion, ne ŝparante -nigrajn kolorojn, nek mallaŭdojn. Li elmontris, ke en tiu stato de -l’ aferoj neeble estas eĉ revi pri la forskuo de l’ Roma estreco. -La popolo ilin obeas, sed nur en la templo, se tamen ili ordonus al -ĝi ataki la gvardion de la Landestro, ĝi verŝajne malobeus kaj -ligitajn kondukus ilin al la magistrato. Lerteco ne mankas al ili, -sed ili tute ne posedas la influon je la popolo. Mankas al ili homo. -Tia homo povus esti tiu juna rabbi.</p> - -<p>Poste li citis multajn ekzemplojn, pruvantajn, ke en ordinaraj -kondiĉoj rabbi post kelkaj jaroj fariĝos la plej populara viro en -la lando. Nomo lia estos sonanta en ĉies buŝoj. De ili dependas, ke -tio okazu pli frue...</p> - -<p>Se la amaso per lia pero transirus sub ilian influon, la sendependeco -estus jam duone akirita. Romo ne havas grandajn profitojn el la lando -malriĉa, multfoje jam rabita kaj tiel malproksima. La Landestroj -englutas grandajn sumojn kaj ofte estas malkaŝataj iliaj mensogoj. -Por Romo certe maloportuna estas la akiraĵo, kaj verŝajne ĝi ne -disverŝus sangon por teni ĝin en siaj manoj.<!-- p.17 --> Cetere oni povus -interkonsenti. Por tio tamen, por movigi la amasojn en tiun direkton, -oni bezonas estron. Tiu estro povas esti nur tia homo, kiel rabbi...</p> - -<p>Sed tia estro devus ilin absolute obei. Rabbi estas homo el la amaso; -li estas tamen laŭ la rakonto — intelekto ne subiĝanta facile al -direktado de aliaj personoj. Sed li estas juna! La juneco forigas -multajn malfacilaĵojn. Rabbi estas homo simpla, al kiu devus plaĉi -la interrilatoj kun la plej altaj aferoj, se ili alvokus lin al siaj -celoj!</p> - -<p>La popolo atendas Meŝjaĥ-on kaj direktas la okulojn al rabbi. Liaj -faroj parolas multe. Kvankam Kajafas tion ne kredas kaj la juna rabbi -ankaŭ tion ne kredas, kaj ĉiuokaze ne devus tion kredi, kun la -popolo tamen la afero prezentas sin alimaniere. La popolo devas kredi -tion, kio estas bezona, sed ne tion, kio estas vera. La popolo povas -kredi, ke rabbi estas Meŝjaĥ.</p> - -<p>Al tiu ĉi homo turnis la atenton Suten. Per tio li pruvis, ke li -posedas la okulojn escepte viglajn kaj ke li estas destinita al -plenumo de gravaj agoj. Li do mem parolu la ceteron.</p> - -<p>Ekregis profunda silento, ĉar ĉiuj eksentis, ke la afero havas -eksterordinaran karakteron kaj postulas multan atenton por la -prijuĝo.</p> - -<p>Suten komencis rakonti, ke de longa tempo li esploris la paŝojn de -rabbi kaj lin jam iom ekkonis. Li citis multajn ekzemplojn de la -influo, kian havas rabbi, kaj konfesis, ke li estas certe la plej -kapabla intelekto ekster la muroj.</p> - -<p>Lia parolo estas frapanta, kvankam mallonga. Kien ajn li turnas la -okulojn, elkreskas amasegoj, kvazaŭ el sub la tero, kaj sekvas lin. -Li akiris de la egiptaj kuracistoj la arton meti la manojn kaj havas -fortan okulon.<!-- p.18 --> Suten vidis per propraj okuloj, kiel unufoje sub lia -rigardo sekiĝis figujo.</p> - -<p>Sed li estas simplulo. Kiam ĉirkaŭas lin la amasoj, li posedas la -memkonscion. Oni ne scias tamen, kiel li agus, se li stariĝus antaŭ -ilia kunveno.</p> - -<p>Li devas deziregi la estrecon, ĉar per siaj faroj parte li ĝin -jam ekposedis. Estreco lia estas jam granda — kaj tie Suten komencis -paroli mokplene — eble ĝi ne trairus la urbajn pordegojn kaj tial -tiujn pordegojn evitas; sed invitita ĝi kurbiĝos, apud ni ĝi -elkreskos kaj jam revene ne penetros tra tiuj ĉi pordegoj.</p> - -<p>Pro tio do estas nepra bezono lin nune akiri. Suten demandas la -ĉeestantojn, ĉu ili konsentas je tio.</p> - -<p>La ĉeestantoj komencis murmuri inter si kaj turnis la okulojn al -Kajafas. Tiu ĉi klare kaj precize konfesis, ke la akiro de rabbi -estas afero treege grava. La kunvenintaro jesis.</p> - -<p>Tiam Suten prenis ree la<!-- orig: le --> voĉon kaj demandis, ĉu la ĉeestantoj -permesas al li interkonsenti kun rabbi, aŭ<!-- orig: ĉu --> ne. Kaj se ili pli multe -konfidus al iu alia, ili diru la nomon.</p> - -<p>Kajafas donis signon per la mano, dezirante respondi. Oni eksilentis, -kaj li parolis tiamaniere.</p> - -<p>La afero, kiun ili pripensas, estas egale grava, kiel danĝera. -Grava, ĉar ĝi igas esperi; danĝera, ĉar ĝi minacas per proskripcio. -Kiu estas fine tiu ĉi rabbi, tion neniu certe scias. Tial do estas -necesa escepta singardemo. Suten iras kun li paroli. Sed li nune -parolu kun li nur siaflanke, kiel viro eminenta, sed ne kiel ilia -reprezentanto. Se la afero ne prosperos, la sekreto dronos inter -du paroj da okuloj; en la plej malbona okazo elmetos sin al danĝero -sole Suten. Se tamen la afero iros bone, tiam estos tempo kunveni -denove kaj esplori la pluajn sekvojn.</p><!-- p.19 --> - -<p>La kunvenintoj konsentis je tio unuvoĉe.</p> - -<p>Suten estis veturonta jam la sekvontan tagon. Frumatene Kajafas -alvokis lin ankoraŭ unufoje ĉe sin kaj provizis per diversaj -avertoj.</p> - -<p>Li timis, ĉu Suten taŭgas por tiu tasko. Li konis lin de la -infanaĝo, konis liajn preferojn kaj mankojn. La preferoj estis -grandaj, sed ankaŭ la mankoj gravaj. Suten ne estis kapabla diveni -la karakterojn. De la plej junecaj jaroj li vidis la hipokritecon kaj -ĉesis kredi al la virto. Li konfesadas tion ĉi malkaŝe kaj nur -la personaj rilatoj ŝirmis lin kontraŭ la publika mallaŭdo, kiu -ĉiun alian certe ne estus evitinta. Suten opiniis, ke ĉiun homon -oni povas aĉeti; li mem ja aĉetadis ĉion: rilatojn, amikecon, -fidelecon, eĉ amon profundan. Kajafas ne neis tion principe, sed -ŝajnis al li, ke troviĝas esceptoj, ke iafoje en junaj homoj -ekaperas malŝatado de la riĉeco kaj eĉ de la estreco kaj influoj. -Kaj rabbi estis ankoraŭ juna. Sed koncerne la jarojn li estis -preskaŭ samaĝa kun Suten kaj por la samaĝuloj facile estas -interkonsenti. Sed duaflanke dividas ilin ree la deveno kaj la mondo, -en kiu ili edukiĝadis. Multo, granda multo da duboj venis en la -kapon de Kajafas.</p> - -<p>Suten aŭskultante liajn admonojn, kurbigis la vizaĝon mokride. -Kiam Kajafas komencis paroli pri la nobleco, li alrigardis tiel -atente liajn okulojn, ke tiu enmetis la fingron en la buŝon, kaj -komencis eltiradi el inter la dentoj la restojn de l’ manĝaĵoj, -rigardante la murojn. Suten sciis, kion li intencis. En fundo de l’ -animo li havis jam la tutan planon preta, la planon pli larĝan kaj -pli profunden celantan, ol la plano de Kajafas. En tiu plano rabbi -devis esti pordo, tra kiu oni eniras la konstruaĵon. Sed ne Kajafas -estis enironta tra tiu ĉi pordo.</p> - -<p>En la nunaj rilatoj pli sufoke estis al Suten, ol eĉ al<!-- p.20 --> Kajafas, -ol al ĉiuj kune. Suten sentis en si forton por komenci la militon -kontraŭ granda parto de l’ mondo; mankis nur al li ilo milita. Tiu -ilo estis fariĝonta la rabbi; Kajafas — povis en ekstrema okazo tiun -ilon beni, se li volus... Li estis jam homo pasinta!</p> - -<p>Ili ĉiuj estis laŭ Suten pasintaj. La tuta Sinhedriono, la tuta -pastraro, tuta aristokrataro, eĉ la scienculoj!</p> - -<p>Suten sciis, ke parto de tiu ĉi malbeno pezas ankaŭ sur li. Li sola -havis ĉi tiun konscion. Ĉiuj ceteraj estis blindaj.</p> - -<p>Sed tiujn sentojn li ne eligis el la profundo de l’ koro sur la -vizaĝon, kiu post mallonga rideto estis ree malvarma kaj senesprima, -kiel nesurskribita pergameno. Kajafas ripetis kun akcento ĉiun -admonon kaj fine komencis karesi Suten-on sur la vangoj kaj diris:</p> - -<p>— Memoru pripensi ĉiun paŝon, antaŭ ol decidi. Memoru prefere -prokrasti ol agi. Memoru prefere silenti ol paroli; prefere nenion -fari ol fari malbone...</p> - -<p>Suten komencis jam malpacienciĝi. Sed Kajafas ankoraŭ lin ne -ellasis:</p> - -<p>— Ekkonu lin. Esploru, kion li volas. Trapenetru lin, kio lin flatas. -Trarigardu lin, antaŭ ol kun li paroli...</p> - -<p>Subite li interrompis, alrigardis lin kaj ame ĉirkaŭprenis:</p> - -<p>— Vi estos iam la ĉefpastro!</p> - -<p>Suten en liaj brakoj deturnis la vizaĝon, ne povante deteni -mokrideton. La dupinta ĉapo ŝajnis al li efektive inda por la kapo -de Kajafas. Li komencis jam revi pri la ĉapo kun oraj sagoj.</p> - -<p>Kajafas, parolanta pri la dupinta ĉapo, ŝajnis al li esti homo -blinda kaj tute pasinta.</p> - -<p>Sed li disiĝis de li, kiel de la plej granda saĝulo kaj ĉefo de -sia nacio. Li iris hejmen kaj post unu horo estis jam ekster la -pordegoj de l’ urbo.</p><!-- p.21 --> - -<p>La saman tagon vespere Annas venis al Kajafas. Ili komencis -interparoli pri la vojaĝo de Suten.</p> - -<p>Annas laŭdis multe la saĝon de tiu ĉi juna homo kaj skuis la kapon -al ĉiuj flankoj. Kajafas gratis per la fingroj inter la dentoj kaj -diris mallonge:</p> - -<p>— Suten havas vizaĝon sur vizaĝo.</p> - -<p>Annas levis pro ekmiro la manojn kaj malfermis la buŝon. Kajafas -ekklakis kelkfoje per la lango je la palato kaj dentoj kaj daŭrigis:</p> - -<p>— Mi diris, ke li havas vizaĝon sur vizaĝo. La ekstera vizaĝo -estas de ni konata; sed la suban ni ne vidis. Al mi ŝajnas, ke tiu -suba vizaĝo estas alia.</p> - -<p>Ekregis silento, dum kiu Annas mallevis la kapon kaj gratis la -orelon. Kaj Kajafas ekmurmuris kvazaŭ al si:</p> - -<p>— Kiu scias, ĉu ne estas granda feliĉo por ni, ke Suten ne posedas -la talenton de tiu rabbi!</p> - -<p>Annas ree levis la kapon kaj Kajafas aldonis:</p> - -<p>— Ĉar se li posedus la talentojn de rabbi, tiam ne li venadus al -niaj kunvenoj, sed ni al liaj...</p> - -<p>Annas ankoraŭ ne povis kompreni kaj rigardis per demandaj okuloj -Kajafas-on, kiu finis:</p> - -<p>— Li ne por ni iris interkonsenti kun ĉi tiu rabbi. Li iris paroli -por si. Sed li trokalkulis. Ĝis kiam mi vivos, ni ne estos venantaj -al liaj kunvenoj! Sur mia maldekstra manplato estas skribite, ke mi -vivos pli longe ol tiuj, kun kiuj mi devas agi singardeme!</p> - -<p>Annas respondis maltrankvile:</p> - -<p>— Do eble li prefere ne iru paroli kun rabbi?</p> - -<p>Kajafas ekridetis:</p> - -<p>— Li parolu kaj alkonduku lin tien ĉi. Ĉar de tiam ne li sola estos -kun li interparolanta!</p> - -<p>Ili disiĝis.</p> - -<hr class="long" /><!-- p.22 --> - -<p>Jordano sange brilis en la subiranta suno. Ĝiaj akvoj ruliĝis tra -la fruktodona valo, sur kiu kreskis palmoj, figujoj kaj olivarboj. -Tie estis kvazaŭ belega ĝardeno, lando promesita, kie eble neniam -larmo nebuligis la okulon kaj la tera doloro neniam povis la koron -atingi.</p> - -<p>Sur la dekstra bordo staris areto da homoj kaj rigardis -malproksimiĝantan viron, kiu iris kun la kapo mallevita kvazaŭ en -granda enpensiĝo. Tio estis la juna rabbi.</p> - -<p>Lia vesto blanke brilis longe inter la verdaĵo. Forirante de la -rivero, li paŝis komence per la vojeto, kondukanta Jeriĥon-on, sed -baldaŭ li sin direktis dekstren. La arboj fariĝis malpli densaj kaj -la verdaĵo malpli ofta. Fine la arboj kaj la verdaĵo tute malaperis -kaj komenciĝis la dezerto.</p> - -<p>La tero, alterne rok- kaj sabloplena, posedis la flavecon -malheligitan. Proksime vidiĝis polvokoloraj altaĵoj. Kiam rabbi -eniris inter la rokojn, eĥo de liaj paŝoj aŭdiĝis surde, kvazaŭ -iu per manplato batis la montflankon. Poste la rokoj iom disiĝis, -aperis profundaĵoj, abismoj kaj post ili dekliva pinto.</p> - -<p>Dume la suno subiris kaj la krepusko falis inter la rokojn. La -profundaĵoj fariĝis similaj al nigraj makuloj. Nur la pinto brilis -ankoraŭ purpure. Rabbi direktis siajn paŝojn en tiun flankon.</p> - -<p>Irante li ne<!-- nek --> unufoje levis la kapon, nur rigardis la teron. Iafoje -el sub liaj piedoj elkuris lacerto, jen ekŝanceliĝis sur la -flugiloj verda bazilisko, jen serpento eksiblis, jen aglo alte en la -aero ekgrakis.</p> - -<p>La supreniro estis laciga. Ŝvito fluis de lia frunto super la vangoj -sur la barbon. Li spiris rapide, ne haltante. La ruĝo foriris el la -roko, kaj la pinto ekdronis en krepusko. Rabbi komencis paŝi pli -malrapide, ĉar la akraj ŝtonoj povis en la mallumo vundi liajn -piedojn.</p><!-- p.23 --> - -<p>Fine li haltis sur la supro kaj sidiĝis. Tiam li ĉirkaŭrigardis la -teron kaj la ĉielon.</p> - -<p>La tero ekdronis jam tute en la noktaj krepuskoj; sur la ĉielo -brilis kaj flagris la steloj. Rabbi rigardis tiujn stelojn, lia -brusto ŝveliĝis kaj li sentis strangan ekscitiĝon de l’ spirito.</p> - -<p>Ŝajnis al li, ke la vasta tero estas ŝipo kaj la monteto la plej -supra loko sur tiu ŝipo, de kiu la estro donas la ordonojn al la -remistoj kaj al la direktilisto, kien ili devas naĝi. Li sentis, -ke li sola en tiu momento, maldormante sur tiu ŝipo, pripensas la -vojon, sur kiu la ŝipo estos naĝanta tra la akvoj de l’ mondo, kaj -ke lia voĉo, kiam ĝi aŭdiĝos, estos obeata de ĉiuj remistoj kaj -direktilistoj. Lia voĉo ĉerpis la forton el tiu briletanta ĉielo, -el tiuj steloj flagrantaj kaj el ĉio ĉi, kio estis supre kaj sube. -Kaj kvankam regis la nokto, kvankam la suna heleco estingiĝis, li -vidis per siaj okuloj malproksimen, vidis malproksimajn okazaĵojn -kaj komprenis ilian signifon.</p> - -<p>Li rigardis ree teren, kaj en rigardo lia estis granda amo kaj -profunda sento de kompato. Tra la densa nokta krepusko li vidis -ĉion, kio dum la sensuna tempo okazadis. Li vidis do la dormantajn -en la domoj amasojn kaj dormantajn sur la herbejoj paŝtistojn. Li -vidis plue la senhejmulojn kaj la vivantojn en soleco pro la nigraj -makuloj kaj pro la ulceroj epidemiaj.</p> - -<p>Kaj li rigardis pli profunden: li direktis la okulojn en la korojn -kaj en la spiritojn de l’ dormantaj amasoj. Rigardante li ne ektremis -pro tio, kion li vidis. Kaj kvankam larmoj brilis en liaj okuloj, -tamen li konsoliĝis.</p> - -<p>La koroj de tiuj amasoj estis simplaj kaj la spiritoj nedeziremaj; -sed la manoj tremis pro peno kaj la malsato tordis iliajn intestojn.</p><!-- p.24 --> - -<p>Do li ne volis ilin juĝi, sed deziris porti al ili plifaciligon, -konsolon, forviŝon de la larmoj, plifortigon de la spiritoj...</p> - -<hr class="short" /> - -<p>Subite ekŝajnis al li, ke iu post li haltis. Li ĉirkaŭrigardis.</p> - -<p>En la nokta krepusko sur la montpinto tuj apud li vidiĝis malprecize -viro kun malhela vizaĝo kaj brilantaj okuloj. Li observis rabbi-n -kaj silentis.</p> - -<p>Viron tiun li vidis jam kelkfoje. Depost ia tempo li sekvis la -amasojn, kiuj akompanis rabbi-n de urbo al urbo. Ĉiu deziris ektuŝi -la vestojn de l’ instruisto; li neniam alproksimiĝis. Ĉiu petis -konsilojn aŭ malkovris siajn vundojn; li silentis kaj tenis sin en -malproksimo.</p> - -<p>Rabbi ne alvokis lin. Li tamen sekvis. Sekvis tra urboj, tra -lagbordoj, tra la valo de Jordano, tra lando dezerta kaj supreniris -post li la monton.</p> - -<p>Li alproksimiĝis nur dum la soleco.</p> - -<p>Longe li observis rabbi-n, fine sidiĝis apud li kaj ekparolis. Rabbi -aŭskultis liajn vortojn ne interrompante lin. Kaj li rakontis pri -la tero, vastiĝanta sube, pri la amasoj dormantaj kaj ilia mizero. -Poste li konfesis, ke li estas homo multpova, sed la riĉeco ne -ĝojigis lin. Li lasis siajn havojn malproksime kaj poste sekvis -rabbi-n, por ekkoni, kion li pensas kaj faras.</p> - -<p>Kaj li ekvidis, ke rabbi plenumas agojn eksterordinarajn, kiuj -mirigas la simplulojn. Sed li ne miras. Ĉar rabbi faris multe, ne -tuŝis tamen la plej gravan aferon.</p> - -<p>Li forigas la doloron. Sed tiu doloro revenos. Li forviŝas larmojn; -sed la aliaj aperos en la okuloj kaj fluos sur la vizaĝon. Li levas -la falantojn; sed ili falos ree sub la pezo de l’ premo.</p> - -<p>Li vidis, kiel siatempe rabbi alrigardis la figujon, kiu sub tiu ĉi -ardanta rigardo sekiĝis. Li kredas, ke se<!-- p.25 --> rabbi rigardus sur tiun -ĉi senfruktan rokon, tiam elkreskus sur ĝi cedro. Sed rabbi ne -deziras uzadi sian forton por la surtera bono de la popolo...</p> - -<p>Kaj la popolo suferas kaj atendas. Rabbi estas paŝtisto: kial li -sian aron ne satigos? Rabbi estas gardisto: kial li enlasas tra la -pordo malsaton, mizeron kaj — Romanojn?</p> - -<p>Satigu la buŝon, kaj la manoj ne estos avidantaj la fremdan bonon. -Trankviligu la intestojn, kaj la lipoj ne estos ofendantaj la -ordonojn de profetoj kaj saĝuloj. Forta vi estas, direktu la pupilon -al la senfrukta tero, por ke ĉiu ŝtono ŝanĝiĝu en panon kaj ĉiu -terbulo en noblan metalon; kaj al tiu pano kaj al tiu metalo etendu -la manon nur via popolo!...</p> - -<p>Dirinte tion li etendis la brakojn al la valoj.</p> - -<p>Rabbi kaŝis en la manplatoj la vizaĝon kaj aŭskultis, kiel li -daŭriĝis plue kun ĉiam pli kaj pli granda fajro, kvankam lia okulo -estis malvarma. Rabbi-n ekregis malagrabla sento kaj li diris:</p> - -<p>— Vi turmentas min. Foriru!</p> - -<p>Sur la horizonto aperis ruĝa lunkorno. La ĉirkaŭaĵo fariĝis -ankoraŭ pli malgaja.</p> - -<p>La brilo falis sur la vizaĝon de rabbi kaj sur la vizaĝon de tiu -viro, kiu eksilentis, sed ne foriris.</p> - -<p>Rabbi konstante kaŝis la vizaĝon en la manoj kaj liaj pensoj -forkuris malproksimen de la montsupro, sur kiu li sidis, kaj de la -viro, kiu ne deturnis de li la okulojn.</p> - -<p>Li pensis, kaj en lia enpensiĝo komencis lin ĉirkaŭpreni granda -malĝojo pro la mizero de tiu ĉi mondo. Tiam tiu viro ekmurmuris -denove:</p> - -<p>— Vi kompatas per la koro, sed ne per la saĝo. Ĝis certa tempo vi -estos nutranta per grandiozaj vortoj.</p><!-- p.26 --> - -<p>Tiam rabbi ekkoleris, turnis la brulantajn okulojn al tiu viro, kiu -kaŝis la kapon en la brakoj, leviĝis, foriris de la monto kaj -malaperis en mallumoj.</p> - -<hr class="short" /> - -<p>Rabbi ekspiris. Ŝajnis al li, ke kun tiu viro forfluis ia nubo, kiu -kovris la teron. La luno iris supren kaj iom heligis la dezerton. -La nokta birdaro komencis rondflugi super la montoj. Tie kaj ie -aŭdiĝis grakado. Rabbi-n ĉirkaŭis maltrankvileco.</p> - -<p>La griza lunkorno ekpendis sur la ĉielo kaj poste komencis ree -malleviĝi al la tero. Ĝi ruĝetiĝis, fine ekbrulis kiel flamo -de torĉo. La dezerto fariĝis ĉiam pli malgaja. Rabbi leviĝis, -malsupreniris de la pinto kaj komencis rondiri inter la rokoj.</p> - -<p>La maltrankvileco kreskis en li konstante. Li vidis antaŭ si kvazaŭ -vojon pendantan en la aero. Ĝi estis dekliva, dornoplena, surŝutita -per gruzoj de akraj ŝtonoj. Ŝajnis al li, ke li vidas malantaŭ si -en la ombroformoj multenombrajn homamasojn, ke li montras al ili tiun -teruran vojon, mem iras antaŭen, ke la amasoj kun timo foriĝas, ke -neniu lin sekvas...</p> - -<p>Jen ree ŝajnis al li, ke ia maro superakvigas la dezerton, kaj li -kun la ombraj amasoj staras sur la bordo. Li starigas la piedojn sur -la ondoj, paŝas sur la akvoturnoj; la ombroj kun etenditaj manoj -ĵetas sin post li. Sed sub iliaj piedoj disiĝas la moviĝemaj -akvoj, la amasoj enfalas, dronas...</p> - -<p>Blanka tagiĝo fortimigis la viziojn. Rabbi ĉirkaŭrigardis, kaj -poste, erarigante la disciplojn pri la vojo, komencis trairadi la -landon, kie li ankoraŭ ne estis konata, urbojn, kie li ankoraŭ -ne predikis, nek sanigadis. Li observis atente la homojn kaj ilian -vivon. Jam krepuskiĝis, kiam li haltis antaŭ Jeruŝalaim.</p><!-- p.27 --> - -<p>Li preterpaŝis la gardistojn ĉe la pordego kaj eniris la -stratetojn. La amasoj vagadis ĉie; li observis ilin kaj penis -memorfiksi ĉion, kion li vidis. Poste li preterpaŝis la palacojn de -riĉuloj kaj denombris grandan kvanton da ili. Poste li preterpaŝis -la domegon, en kiu staris parto de l’ soldataro, destinita por la -gardado de l’ urbo. Fine li ekvidis sesdek turojn de la fortikaĵoj -kaj la vagantajn sur la muroj postenojn. Li ekvidis potencon kaj -riĉecon, tiujn ĉi fortojn mondregantajn kaj diktantajn la leĝojn, -laŭ kiuj la homa gento estis vivonta. Poste li trapaŝis la palacon -de la Landestro, reprezentanto de l’ Roma potenco. Tiam tiu ĉefurba -bruego, tiuj belegaj domoj de la riĉuloj, tiuj militistaroj, tiuj -fortikaĵaj turoj, ĉio ĉi ekŝajnis al li ia monto, kiu kuŝiĝis -sur lia vojo, monto, kiun li antaŭe ne vidis, pri kiu li neniam -pensis apud la lagbordoj, predikante al la simplula amaso, sanigante -la malsanulojn kaj fortigante la falintojn. Ekregis lin granda -malĝojo; li direktis siajn paŝojn al la templo, eniris sur ĝian -tegmenton kaj tie ekploris. Kaj jam la nokto kovris la urbon.</p> - -<p>Sur la ĉielo ne brilis steloj. Malhelaj nuboj kovris la bluaĵon. -Ĉirkaŭe estis malgaje, terure. La surda templo faris impreson -premegantan. Rabbi mallevis la vizaĝon al la muro kaj liaj larmoj -fluis sur ĝi.</p> - -<p>Tiam aŭdiĝis malantaŭ li flustrado.</p> - -<p>— Vi ne obeis min... Ne kredis al miaj vortoj... Vi trairis la landon -de la dezerto ĝis la muroj de l’ templo kaj la larmoj ekfluis el -viaj okuloj... Sed alie vi ankoraŭ ploros!</p> - -<p>Ree staris malantaŭ li tiu viro. Rabbi ekkonis lian voĉon, sed ne -turnis la kapon al li. Kaj tiu daŭrigis plue:</p> - -<p>— Malforta vi estas... Pli malforta, ol vi pensis... Dubo mordas -vian animon... Ĉu vi vidis la gvardion<!-- p.28 --> kaj la palacon de la -Landestro?... Ĉu vi vidis niajn loĝejojn!... Kion vi signifas kaj -kion fari vi povos?!...</p> - -<p>Rabbi komencis tremi. La flustrado kreskis en la mallumoj.</p> - -<p>— Ankoraŭ dek mil mizereguloj sekvos vin... Ankoraŭ dua dekmilo da -kripluloj etendos al vi la malsanajn brakojn... Kaj kio poste? Kio -plue?!...</p> - -<p>— En la sagujo de bonintencoj viaj mankas sagoj... Eble malgraŭ -tio la almozulaj amasoj ne dorsturnos sin de vi... Sed vi mem — kion -vi faros plue?... Tio estas por malsanuloj kaj blinduloj, tio por -mizeruloj... Sed por homoj sanaj, komprenantaj la vivon kaj ne -povantaj morti?... Kaj se vi anoncas la regnon ne de tiu ĉi mondo, -kial vi venis?... Ĉu komprenos vin la vivantoj kaj sekvos vin?... -Revemulo vi estas! Rigardu malsupren el la altaĵoj de tiu ĉi -templo! En malespero ĵetu vin per kranio kontraŭ la rokoj, kaj se -Adojnoj’ destinis vin kaj kiel ilon vin elektis, tiam tie profunde -atendos vin la brakoj anĝelaj, kiuj vin prenos kaj delikate starigos -sur la tero, ho revemulo!...</p> - -<p>Rabbi turnis sin en tiun flankon, de kie fluis la murmuro, kaj -ekrigardis. En la krepusko vidiĝis malprecize la figuro kun -brilantaj okuloj. Ĝi penis per rigardo kontraŭstari al rabbi, sed -post momento mallevinte tiujn brilantajn okulojn ĝi turnis sin al la -ŝtuparo kaj malaperis en krepusko.</p> - -<hr class="short" /> - -<p>Rabbi forkuris el la urbo.</p> - -<p>La nokto renkontis lin ree en la dezerto, en kiu li rondiris pro -la distriĝo de l’ pensoj. Pasis matenoj kaj vesperoj kaj li, ne -tuŝante manĝaĵojn, vagis inter la rokfendoj, apogis iafoje la -frunton kontraŭ la rokŝtonoj kaj dronis en enpensiĝo.</p><!-- p.29 --> - -<p>Sed dum unu nokto li suriris ree tiun deklivan supron. En la sama -momento tiu viro aperis ĉe lia flanko.</p> - -<p>La luno malkovris tutan sian ŝildon. Ĝia brilo superverŝis la -dezerton ĝis la randoj de l’ horizonto, sur kiu nigris palma arbaro.</p> - -<p>Tiam la viro turnis la brilantajn okulojn al rabbi kaj, etendinte -ambaŭ manojn al malproksimo, diris per forta voĉo:</p> - -<p>— Mi alparolis vin dufoje, sed vi ne obeis min... Vi observis -propraokule la landon vastiĝantan inter la dezerto kaj la muroj de -l’ Sankta Kastelo... Eble jam nune vi komprenis, kio estas la mondo -kaj kio devas esti tiuj, kiuj volas ĝin regi... Observu ankoraŭ kaj -pripensu!</p> - -<p>Rabbi rigardis la malproksimon. Kaj la viro daŭrigis:</p> - -<p>— Vidu tiujn valojn, urbojn, fortikaĵojn, gardistojn... Vidu tiujn -amasojn nudajn kaj vestitajn, mizerajn kaj riĉajn... Vidu tiujn -tendojn, palacojn kaj kastelojn... Ĉio ĉi kuŝiĝos ĉe viaj -piedoj, ĉio obeados vin, se vi min sekvos!</p> - -<p>Rabbi sulkigis la frunton.</p> - -<p>— Mi donos al vi la estrecon super ĉio ĉi, ĉu vi aŭdas? Mi donos -la regadon super tiuj teroj kaj super tiuj gentoj!... Kliniĝu al mi! -Faru, kion mi ordonos! Obeadu min!</p> - -<p>Sed rabbi jam ektuŝis lin per sia rigardo kaj, levinte fiere la -kapon, ektondris:</p> - -<p>— For, tentisto! Estro vi estas de malsato kaj soifo, vipi vi povas -mizeron, sed la homan animon vi ne jungos! For!</p> - -<p>Kaj li restis sola sur la monta supro.</p> - -<hr class="long" /> - -<p>Post monato Kajafas sidis dum bela posttagmezo en la ĝardeno kaj al -la malplej juna filo diktis leteron al<!-- p.30 --> iu komercisto en Romo, kiam -oni sciigis lin, ke venis Suten kaj deziras lin vidi.</p> - -<p>Kajafas interrompis tuj la laboron, la filon forsendis kaj ordonis -konduki Suten-on en la loĝejon, kien li baldaŭ mem venis.</p> - -<p>Suten estis en malbona humoro kaj silentema. Sur lia vizaĝo vidiĝis -laciĝo. Kajafas ĉirkaŭprenis lin; Suten respondis per malvarma -ĉirkaŭpremo de liaj brakoj.</p> - -<p>Kajafas ekmaltrankviliĝis.</p> - -<p>— Vi fariĝis malĝoja, filo — li diris, sidigante lin apud si kaj -proksimigante la vizaĝon al la lia, por lin pli bone alrigardi.</p> - -<p>Suten silentis.</p> - -<p>— Kio do okazas kun tiu sorĉisto, kun tiu saniganto, amato de l’ -amasaĉo, stelo matena de l’ kripluloj? — ekdemandis Kajafas kun iom -moka rideto.</p> - -<p>Suten ne respondis. Kajafas atente lin observis kaj parolis ĉiam pli -moke:</p> - -<p>— Ĉu ne ekvidos lin mia okulo? Kiam do aperos la estro de estontaj -armeoj niaj? Kiam li kolektos legionojn, forskuos la regadon de -l’ Romanoj, la landon savos kaj la reĝan sceptron metos en niajn -manojn?</p> - -<p>La vortojn „reĝan“ kaj „en niajn manojn“ li prononcis kun aparta -akcento. Suten kuntiris la brovojn, silentis kelkan tempon, fine -diris seke:</p> - -<p>— Mi eraris. Tio estas homo malgranda.</p> - -<p>— Do eble eĉ pli bone — ekridis Kajafas, fermetante la okulojn. — Sed -vi, Suten, iel ne tre feliĉe kulturas la politikon... Vi persekutas -sur dezerto iun sorĉistaĉon, kiam ni tie ĉi okupiĝas pri epokaj -aferoj.</p> - -<p>Suten svingis la brakojn. Kajafas komencis grati per la fingro inter -la dentoj kaj poste diris:</p> - -<p>— Ĉu vi ne intencus vojaĝi Romon?</p><!-- p.31 --> - -<p>— En kia celo? — murmuris Suten.</p> - -<p>— Veturas maljuna Haleus, intencas veturi Ŝemil kaj Joĥaja. Mi -instigas ankaŭ Annas-on. Sole grizaj kaj la plej estimataj kapoj!</p> - -<p>Suten ne povis kompreni, kio tute Kajafas-on ne mirigis, ĉar dum -lia foresto okazis en la situacio gravaj ŝanĝoj. Li do komencis al -Suten klarigi.</p> - -<p>— Ni ricevis el Romo nerefuteblajn pruvojn je tio, ke la nuna amatino -de l’ Roma Cezaro estas hebreino. Ŝi devas esti certe treege nobla -virino. Cezaro ekkonis ŝin dum festeno ĉe sia plejamato Sejan, kie -ŝi ludis en la ĥoro. Alia amato, nomata Makro, plifaciligis la -alproksimiĝon kaj hodiaŭ ŝi estas unua virino en la ĉefurbo de l’ -mondo.</p> - -<p>Suten fariĝis malpacienca.</p> - -<p>— Kiel do tio ĉi nin koncernus? — li ekkriis incitite.</p> - -<p>— Kiel tio nin koncernus, Suten? Vi sovaĝiĝis en tiu barbara lando -inter la sorĉistoj kaj mizeruloj! Kiel tio nin koncernus?... Veturas -delegitaro, por interkonsenti kun ŝi. Ŝi influas Cezaron kaj povas -pro tio multajn servojn al ni fari. Kio kun vi okazis, Suten? Mi vin -ne rekonas!</p> - -<p>Kaj eltirinte la fingron el la buŝo, li komencis kapskui. Suten -kuntiris moke la vizaĝon kaj parolis, akcentante ĉiun vorton:</p> - -<p>— Nu, nu, grizaj kapoj de la popolo, seriozaj maljunuloj, pastroj kaj -ĉefpastroj veturas serĉi protekton ĉe malĉastulino... Ankoraŭ ni -ne havis ion similan!</p> - -<p>Kajafas kaptis lian manon.</p> - -<p>— Tfi! — ekkraĉis Suten, forigis malestime la brakon de l’ maljunulo -kaj eliris.</p> - -<p>Kajafas turnis sin al li en la seĝo, rigardis la pordon, kapskuis.</p><!-- p.32 --> - -<p>— Jen frenezulo! — li murmuris, ne provante ekregi sian miron. — Kaj -tia homo volas okupiĝi pri politiko.</p> - -<p>Li ekridetis kaj skuis la kapon.</p> - -<p>— Kion li deziras de ni? — li murmuris kaj ankoraŭ unufoje komencis -pripensi la aferon de l’ delegitaro.</p> - -<p>— Kion li deziras de la grizaj haroj de Ŝemil, Joĥaja, Haleus kaj -Annas?... Kion li deziras de tiu ĉi bona hebreino, kiu sin donis al -Cezaro?...</p> - -<p>— Li estas danĝera frenezulo! — li decidis fine.</p> - -<p>En tiu momento haltis ĉe la sojlo la servisto kaj anoncis, ke venis -la templestro, kiu estis nomata Simon.</p> - -<p>Kajafas ordonis lin enkonduki. Simon estis tre pala, liaj manoj kaj -lipoj tremis. Li profunde kliniĝis, kaj Kajafas demandis pri la -kaŭzo de la alveno.</p> - -<p>Simon sciigis per indignigita voĉo, ke la popolo kaptis antaŭ -la templo malĉastulinon, ĉirkaŭis ŝin kaj volis ŝtonmortigi. -Sed malhelpis la gvardio de la Landestro, defendante la virinon. -Okazis do interbatiĝo, al kiu venis multego da homoj. Dume aperis -la dekuriono kaj, por trankviligi la popolon, sciigis, ke li ordonos -al la gvardio forlasi la virinon, se la pastroj ŝin kondamnos. Oni -devas rapide decidi, ĉar povas okazi batalo inter la popolo kaj la -gvardio.</p> - -<p>Li finis kaj atendis la respondon. Kajafas komencis plej trankvile -grati inter la dentoj per la fingro, poste li ekklakis per la lango -kaj demandis:</p> - -<p>— Kiel sonas la sesa ordono?</p> - -<p>Simon recitis la tekston.</p> - -<p>— Kaj kion parolas Moseo en la Skribo? — demandis ree Kajafas.</p> - -<p>Simon ripetis tri tekstojn. Tiam Kajafas leviĝis, etendis la -dekstran manon ĝis la alteco de l’ frunto kaj diris serioze:</p><!-- p.33 --> - - -<div class="chapter" id="nr3"> -<h2>MAJLAĤ</h2> -</div> - -<p>Apud la bordo de l’ Tiberiada maro vivis ermite mizeregulo, nomata -Majlaĥ, viro iam tre saĝa, eminenta kaj posedinta multajn -ŝafarojn. Sed kiam la ulceroj malfermiĝis sur lia korpo, kiam la -naŭza malsano faris lin abomeninda kaj infektema, la amikoj kaj -flatuloj foriĝis de li, senigante lin de signifo, la paŝtistoj -kaj ekonomoj forŝtelis liajn arojn kaj lia saĝo dum la malsano -kaj malriĉeco perdis ĉiun viglecon. En tiu saĝo restis apenaŭ -tiom, por kompreni la tutan vantecon kaj pereemon de homaj klopodoj, -senfundan malbonecon de l’ mondo kaj neesploreblan mokon de l’ sorto.</p> - -<p>Malsana Majlaĥ sidis dum la tutaj tagoj apud la bordo de l’ -Tiberiada maro, rigardante la sulkiĝintajn vastaĵojn. Ondo post -ondo alkuradis, ŝvelis, ŝprucis kaj malaperadis. Kaj vidante tiun -dissaltadon de la ondoj Majlaĥ ridis maldolĉe kaj lia malfermita -buŝo flustris:</p> - -<p>— Jen la homo!</p> - -<p>Kaj ree:</p> - -<p>— Jen sortoj liaj!</p> - -<p>Kaj ankoraŭ:</p> - -<p>— Jen penado homa kaj celo atingita!</p><!-- p.34 --> - -<p>Tiujn ĉi vortojn li ripetadis dum la dissaltado de ĉiu ondo kaj -ridis maldolĉe, kapskuante. Nur kiam la malsato komencis lin -turmenti, li rampis laŭlonge de l’ bordo, kolektante kaj englutante, -kion la maro el sia profundo elĵetis sur la sablojn.</p> - -<p>La noktojn li pasigadis en tendo, kovrita per sekaj folioj. Li kuŝis -sur arbara musko kaj ĝemis, kaj la dormo kutime nur por mallonga -tempo fermadis liajn palpebrojn, forigante la memoron pri la suferoj.</p> - -<p>Ofte la sonĝo pli multe lin turmentis, ol la maldormo. Ĉar ofte -ŝajnis al li dum la dormado, ke li kolektas konkojn sur la bordo, -disgratas siajn vundojn, por ke ili estu pli multaj.</p> - -<p>Jen ree ŝajnis al li, ke li per tremantaj manoj ĉerpas la salan -marakvon kaj verŝas sur siajn vundojn, por ke ili pli forte doloru.</p> - -<p>Kaj ankaŭ ŝajnis al li, ke li promenas en vasta lando, per la puso -de siaj vundoj ŝmiras ĉiun pordon, por ke la tuta homaro suferu kaj -vantecon sian rimarku.</p> - -<p>Tiel pasis varmegaj someroj, belaj aŭtunoj, pluvecaj vintroj kaj -florantaj printempoj. Forgesis Majlaĥ, ke li estis iam riĉa, ke li -ĝuis estimon kaj posedis alian pensmanieron. Ŝajnis al li, ke li -naskiĝis kun la ulceroj, ke li naskiĝis en mizero kaj soleco kaj ke -liaj nunaj pensoj faris kun li vojaĝon de lulilo tra la longa vojo -de l’ vivo ĝis la bordo de Tiberiada maro.</p> - -<p>De tempo al tempo, kiam li sidis sur la bordo, rigardante la -dissaltantajn ondojn, rigardo lia falis sur la rondnaĝantajn boatojn -fiŝistajn. La homoj sidantaj en ili enprofundigadis tagmeze la -retojn kaj eltiradis ilin el la maro vespere.</p> - -<p>Majlaĥ observis ilian metion, kaj kiam kun la proksimiĝanta -krepusko ili malaperis, ŝajnis al li, ke ia ondo<!-- p.35 --> dissaltis sen -postesigno. Kaj maldolĉe li ridis pro penoj kaj klopodoj de tiu ĉi -ondo homa; li deziris ŝpruci sur ĝin sian puson el la gutetantaj -ulceroj, por ke ĝi suferu kaj vantecon sian komprenu.</p> - -<p>Tamen foje unu boato albordiĝis, kaj en ĝi sidis fiŝkaptisto, -nomata Petro. Okupita per riparado de l’ reto, li ne tuj rimarkis la -ulcerkovritan homon. Nur kiam tiu ĉi komencis maldolĉe ridi, li -turnis al li siajn simplulajn okulojn kaj, elirinte sur la bordon, -komencis lin kompati.</p> - -<p>Majlaĥ respondis al liaj kompatemaj vortoj per moko. Tamen la -fiŝisto ne ekindignis, sed sidiĝis sur la sablo apud li.</p> - -<p>Tiam Majlaĥ komencis paroli kaj montris al li tiun ĉi dissaltadon -de la ondoj kaj poste ridis maldolĉe, kapskuante. Poste li montris -la blindecon homan, trempis la fingron en sia sekrecio kaj ŝmiris -per la puso la vizaĝon de l’ fiŝisto.</p> - -<p>Poste li eksilentis kaj observis atente.</p> - -<p>Sed la fiŝisto respondis, ke ne ĉio en la mondo estas vanta, -ekzemple la boneco. Poste li rakontis, ke li ne timas infektiĝon, -nek tiujn ulcerojn, ĉar li konas viron, kiu, ektuŝinte per siaj -manoj, cikatrigas la vundojn gutantajn kaj forigas ĉiujn ulcerojn.</p> - -<p>Majlaĥ kapskuis kaj ridis respondante:</p> - -<p>— Post paso de semajno vi alnaĝos en tiu ĉi boato al mi kun la -peto, ke mi fordonu al vi duonon de la tendo.</p> - -<p>Sed la fiŝisto respondis:</p> - -<p>— Venos tempo, kiam el buŝo via malaperos ne nur ulceroj, sed eĉ -tiu maldolĉa rido.</p> - -<p>Dirinte tion li leviĝis por fornaĝi. Sed Majlaĥ alrampis al li kaj -ŝmiris per la puso liajn piedojn. Post tio la fiŝisto permesis al -li ŝmiri ankaŭ la ambaŭ manojn.<!-- p.36 --> Majlaĥ ŝmiris ilin, poste li -ŝmiris liajn palpebrojn, buŝon kaj orelojn.</p> - -<p>Poste li alrampis sian tendon kaj la fiŝisto fornaĝis.</p> - -<p>Nokte leviĝis granda fulmotondro kaj ĵetis sin sur la akvojn de l’ -Tiberiada maro. La ondoj kreskis kaj kun granda bruo disverŝiĝis -sur la bordo, ŝprucante blankajn ŝaŭmojn sur la altaĵojn kaj -troviĝantajn tie arbojn. La maro ekmoviĝis ĝis la fundo. La nuboj -volviĝis tiel malalte, ke la ondoj preskaŭ ilin atingis. La ventego -ĵetadis sur la maron kaj dronigis la rondflugantajn birdojn. La -akvoj elĵetis sur la bordon grandan kvanton da malvivaj fiŝoj -kaj diafanaj moluskoj. Dum tio la tondroj kaj fulmoj dissemis tian -teruron en la naturo, ke la bestoj arbaraj komencis muĝi timeme -kaj la vulturoj ne kuraĝis bekmanĝi la fiŝojn, kovrantajn la -malsekigitajn sablojn.</p> - -<p>Majlaĥ pensis, ke la ondiĝintaj akvoj ensorbis la boaton de l’ -fiŝisto kaj lin dronigis. Kiam alvenis la matena brilo kaj la -fulmotondro kvietiĝis, li alrampis sur la bordon kaj observis la -ondojn, ĉu ili sur la teron ne elĵetos restaĵojn de l’ boato kaj -la kadavron de l’ homo.</p> - -<p>Ĉirkaŭ la tagmezo montriĝis en malproksimo boatoj kaj la sidantaj -en ili fiŝistoj enprofundigis la retojn en la maron. Vespere unu -boato albordiĝis. Majlaĥ ekvidis en ĝi la konatan fiŝiston.</p> - -<p>Do li demandis lin, kie li pasigis la nokton.</p> - -<p>La fiŝisto respondis, ke sur la maro, ĉar dum la tago li riparis la -reton, kaj nokte la akiro estis mirinde abunda.</p> - -<p>Majlaĥ respondis je tio, ke li mensogas, ĉar nokte ondegis la akvoj -kaj estis granda fulmotondro.</p> - -<p>La fiŝisto rediris, ke efektive la ondoj komencis esti iom -malkvietaj; sed tiu viro, pri kiu li jam rememoris, eliris el la -boato sur la akvojn kaj ilin trankviligis.</p><!-- p.37 --> - -<p>Tiam Majlaĥ komencis ridi moke kaj alrampinte al la fiŝisto ŝmiris -ree per la sekrecio de siaj ulceroj lian frunton, palpebrojn, -vizaĝon, buŝon, bruston, manojn kaj piedojn.</p> - -<p>Poste li sidis longe sur la bordo, ĝis la boato kun la fiŝisto -malaperis en malproksimo kaj la nokta mallumo kovris per la krepusko -la maron kaj teron.</p> - -<p>Ĉiutage sidadis Majlaĥ sur la bordo de l’ Tiberiada maro, -observante la ondojn. Sed la boato ne aperis kaj la fiŝisto Petro ne -albordiĝis en la golfo. Tiam Majlaĥ komencis ridi ankoraŭ pli moke -kaj ĝoji maldolĉe, ke almenaŭ unu lia sonĝo estas plenumita, ke -almenaŭ unu homon li infektis per la puso de siaj ulceroj kaj tiel -montris al li la veron de l’ homa ekzistado.</p> - -<p>Pasis kvin tagoj, poste ses kaj sep tagoj. Tamen fine la okan tagon -vespere la boato aperis sur la akva horizonto, proksimiĝis rapide -kaj direktis ĝin unu homo.</p> - -<p>Majlaĥ komencis ridi.</p> - -<p>Ŝajnis al li, ke li vidas ŝvelintan kaj ruĝiĝintan vizaĝon, -okulojn plenajn je timego kaj ke tra la malproksimo atingas lin jam -la varma spiro. Li observis avide kaj ridis.</p> - -<p>Kaj jam li vidis apud si sur la sabloj de l’ bordo kliniĝintan -mizerulon kun malfermitaj vundoj, rigardantan kolere la dissaltantajn -ondojn kaj ripetantan liajn vortojn. Li vidis jam tion kaj ridis.</p> - -<p>La boato glitis sur la akvoj kiel birdo, kiam ĝi, etendinte en la -aero la flugilojn, flugas al la tero. Staris en ĝi la fiŝisto Petro -kaj serĉis per la okuloj du ŝtonojn, inter kiujn li povus enkonduki -sian ŝipeton.</p> - -<p>Kaj haltiginte ĝin, kiel li intencis, li suriris la bordon, -proksimiĝis al Majlaĥ kaj anoncis, ke morgaŭ kunvenos tie ĉi -multaj fiŝkaptistoj kun siaj familioj kaj ankaŭ<!-- p.38 --> homoj de aliaj -metioj. Li aliĝu al ili kaj aŭskultu la vortojn, kiuj al tiu -kunveno estos diritaj.</p> - -<p>Li ne finis ankoraŭ paroli, kiam Majlaĥ alrampinte komencis tuŝi -liajn piedojn, manojn, vizaĝon, vangojn, palpebrojn kaj orelojn. -Diligente li esploris kaj rigardis kaj observis kaj al siaj okuloj ne -volis kredi.</p> - -<p>Tiam la fiŝisto diris:</p> - -<p>— Sekrecio de viaj ulceroj ne infektos min kaj baldaŭ infektos jam -neniun, kvankam tien ĉi multaj alvenos kaj pri via tendo ili aŭdis. -Ekkredu nur al tiu, kiu estas simpla kiel mi kaj kiu alie instruas ol -vi.</p> - -<p>Dirinte tion li fornaĝis kaj Majlaĥ enrampis sian tendon. La nokto -venis per mallumaj paŝoj, sed li ne povis ekdormi. Doloro terura lin -turmentis, sed li ne ekĝemis. Li aŭdis la bruan dissaltadon de l’ -ondoj sur la bordo, sed jam li ne ridis.</p> - -<p>Ia dubo vagis en lia kapo kaj erarigis ĉiujn liajn pensojn. Li -ekmiris, ke la fiŝisto ne infektiĝis kaj ke li alkondukas amasojn -al la bordo, kiun ĉiu evitis.</p> - -<p>Poste li fermis la palpebrojn kaj ŝajnis al li, ke tiu stranga -fiŝisto vizitis lin kaj sidiĝis ĉe la eniro en la tendon.</p> - -<p>Li do komencis demandi:</p> - -<p>— De kie vi havas, fiŝisto, tiun kvieton de l’ animo?</p> - -<p>Sed la fiŝisto nur ridetis. Kaj demandis lin Majlaĥ plue:</p> - -<p>— De kie vi havas, fiŝisto, tiun indiferentecon kontraŭ la vundoj -kaj ulceroj?</p> - -<p>Sed la fiŝisto ridetis konstante. Kaj demandis lin Majlaĥ ankoraŭ:</p> - -<p>— De kie vi havas, fiŝisto, tiun saĝecon, kiu antaŭdiras aferojn -eksterordinarajn kaj ĝisatendas ilian plenumon?</p><!-- p.39 --> - -<p>La fiŝisto ekridetis lastafoje kaj malaperis.</p> - -<p>Majlaĥ vekiĝis kaj pripensis tion, kio ŝajnis al li en la sonĝo; -poste li ekdormis denove.</p> - -<p>Kaj en tiu dua endormiĝo ŝajnis al li, ke li sidas apud la marbordo -kaj observas la dissaltantajn ondojn. Ĉiu guteto de l’ akvo estas -homa kapo. Ondoj da tiuj kapoj alkuradas, disverŝiĝas sur la bordo -kaj de la sablo leviĝas amasoj da fiŝkaptistoj, kiuj rapidas -profunden en la landon. Kaj la akvosupraĵo ne malgrandiĝas, ne -malaltiĝas, nur naskas novajn ondojn senfine kaj seninterrompe.</p> - -<p>Majlaĥ vekiĝis kaj pensis longe pri sia dua sonĝo, kian al ĝi -doni klarigon. Tiam li ekdormis la trian fojon.</p> - -<p>Kaj en tiu tria sonĝo ŝajnis al li, ke li staras apud la bordo -kaj observas la elirantajn el la maro fiŝkaptistojn. Subite li -rememoris, ke kiam li ne havis tiujn ulcerojn, li estis tre simila -al kelkaj el tiuj homoj. Tio pripensigis lin kaj li komencis kun pli -granda atento observi la elirantajn el la marakvoj fiŝkaptistojn. -Tiam ekregis lin granda miro, ĉar ju pli multe da homoj eliradis, -des pli granda fariĝis la simileco. Fine ŝajnis al li, ke estas li, -kiu en senfina nombro da figuroj eliras el la marabismo kaj rapidas -en la profundon de l’ lando. Tiam li vekiĝis kaj ne povis kompreni, -kion tiuj ĉi tri sonĝoj povus signifi kaj kia estus ilia klarigo.</p> - -<p>La sekvintan tagon li frumatene alrampis la bordon kaj rigardis ĝis -la tagmezo la akvohorizonton. La vundoj brulis; interne li sentis -febron. Li ekploris.</p> - -<p>Salplenaj larmoj, fluante sur la ulcerkovritaj vangoj, pligrandigis -liajn dolorojn. Sed jam li ne rezonis mokride, jam la moko forlasis -lian animon. Restis nur tie malĝojo deziranta kvietiĝon. Li ploris -konstante.</p> - -<p>La maro kuŝiĝis kvazaŭ glata lazuro ĉiela. La suno etendis sian -oran bruladon super la mondo. La folioj<!-- p.40 --> pendis senmove sur la arboj. -La arbaraj birdoj ekdormis sur la branĉoj, dezirante dormeti dum la -tagmeza varmego.</p> - -<p>Kaj li ploris senĉese.</p> - -<p>Vespere eksvarmis en malproksimo la boatoj kaj samtempe sur la bordo -komencis aperadi aretoj da virinoj, maljunuloj kaj infanoj. Ili -sidiĝadis sur la sablo, sur ŝtonoj, sur kuŝantaj trunkoj de l’ -renversitaj arboj. Miris Majlaĥ pro tio, ke neniu lin evitis, sed -ĉiu per rideto kvazaŭ ion antaŭdiris.</p> - -<p>La boatoj alnaĝis; la fiŝistoj miksiĝis kun la virinoj, maljunuloj -kaj infanoj. Poste la maljunuloj kaj virinoj sidiĝis en la boatoj -kaj la viroj ekokupis la bordon. Kaj oni vidis kapon apud kapo ĉe la -terlimo de l’ marakvoj, kvazaŭ la ĝiboforma tero konsistis nur el -kapoj. Tiutempe unu boato foriris iom de la bordo kaj en ĝi sidis du -homoj. La unua estis Petro la fiŝisto, kaj la dua — viro nekonata.</p> - -<p>La vizaĝo de tiu viro estis mirinde kvieta kaj la okuloj turniĝis -tiel, kvazaŭ li ĉiun per ili tuŝetis. Krom tio estis en ili granda -heleco kaj saĝo kaj komprenemo de la aferoj. Majlaĥ ne povis -deturni la rigardon de tiu vizaĝo. Kaj tiu viro sidis en la boato, -apoginte la barbon sur la mano, kaj observis la homojn kunvenintajn -sur la bordo. Tiam Petro la fiŝkaptisto eltiris la remilo el<!-- orig: nel --> la -akvo, sidiĝis ankaŭ en la boato kaj mallevis la kapon sur la -bruston.</p> - -<p>Ekregis silento, interrompata nur per delikata plaŭdado de l’ akvoj -kontraŭ la boatrandoj.</p> - -<p>Post momento eksonis de tie voĉo; Majlaĥ haltigis la spiron. La -vortoj fluis tra la aero kaj disiris inter la homoj kunvenintaj sur -la bordo.</p> - -<p>Tiu stranga viro predikis alegorion pri homo prudenta kaj pri homo -bona. Homo bona estis sinjoro kaj homo prudenta lia servisto. -Sed baldaŭ homo prudenta rimarkis,<!-- p.41 --> ke, se li malzorgas sian -servodevon, tiam homo bona faras anstataŭ li tion, kion li ne -plenumis. Rimarkinte tion, li komencis ĉiam pli multe mallabori kaj -fine tute ĉesis fari, kion li devis. Kaj li rimarkis ankaŭ, ke -dank’ al tio la rilatoj inter sinjoro kaj servisto plene ŝanĝiĝis. -Kaj tio, kion li rimarkis, estis vera. Homo prudenta fariĝis -sinjoro kaj homo bona servisto. Dume okazis milito. Proklamis ĝin -homo prudenta, ĉar li precize kalkulis, ke li posedas sepoble -pli multe da militistaro kaj pli bonajn armilojn, do ke li povas -sendanĝere ataki la malamikon kaj rabi lian bienon. Vane homo -bona al li tion malkonsilis. Vi estas homo bona, diris tiu, do vi -abomenas la sangoverŝon; sed mi estas prudenta kaj vidas, ke la -pligrandiĝo de la fortoj estas necesa. La milito eksplodis. Sed en -la unua batalo homo prudenta ricevis gravan vundon en la kapo, falis -de sia ĉevalo, kaj la militistaro, piedpremante lin, iris kontraŭ -la malamiko. Kuŝis do tiu homo prudenta sur la kampo en sufero kaj -soleco kaj dume la estro, kontenta pro tiu ĉi okazo, ke la sinjoro -sur la kampo mortos, el nenie havante helpon, venkis la malamikon, -forprenis liajn trezorojn kaj proklamis sin reĝo de ambaŭ popoloj. -La militistaroj ĵuris al li fidelecon kaj oni trumpetanoncis la -pacon. Ĉiuj revenis al siaj okupoj. Post ia tempo aperis sur la -sojlo de bona homo mizerulo peteganta, ke li helpu lin kaj akceptu -kiel serviston eĉ por la plej malaltaj servoj, ke li nur donu al li -tegmenton super la kapo kaj pecon da pano por nutriĝi. Kompatiĝis -homo bona, enkondukis lin en sian domon kaj lavis kaj bandaĝis liajn -vundojn kaj poste dividis kun li la panon. Tiam homo prudenta, kiu -estis fariĝinta mizerulo, tre miris kaj parolis al homo bona: mi -estis via servisto kaj ne obeis vin; mi ekposedis la regadon super -vi kaj<!-- p.42 --> prenis de vi, kio estis via; kial vi ne forpuŝas min ekster -la sojlon de via domo, sed vi donas al mi panon kaj bandaĝas miajn -vundojn? Kaj homo bona respondis je tio: ĉar vi estas mizera kaj -suferas, ĉar vi venis al mi, kiel vi estis devinta ne foriri, ĉar -vi devas servi al mi, por ke vi ne suferu; kaj obeu min, por ke vi -kune kun mi plenumu la ordonojn.</p> - -<p>Rakontinte tiun alegorion, li observis ian tempon la amasojn, kaj -en liaj okuloj tremis heleco, kiu radiis al la kunvenintoj sur la -salplena bordo. Poste li deprenis la manon de la barbo, levis la -kapon kaj komencis paroli:</p> - -<p>— Estu kiel tiu homo bona, kaj la prudentaj venos al via sojlo kun -siaj vundoj. Forigu de aliaj ĉiun doloron, kaj kiam ĝi mem al vi -venos, salutu ĝin kiel amikon, kiu ne suferigas. Kaj mirigitaj -estos pro vi la homoj kaj ili rakontados, ke vi la ordon de la mondo -ŝanĝis. Kaj vere vi ŝanĝos ĝin. Homo prudenta fordonos sian -glavon en viajn manojn, kaj vi tiun glavon disrompos kaj ĵetos en -la fajron. Homo prudenta alportos al vi, kion li prenis de aliaj, -kaj vi tiun profiton disdonos inter ĉiuj kaj ne estos malpaco. Homo -prudenta alportos al vi sian saĝon, kaj vi tiun saĝon ŝanĝos -en aljungan beston, por ke ĝi estu utila, sed ne malutila. Vere -mi diras al vi, tio fariĝos, kiel fariĝis lumo kaj ĉielo kaj -maroj kaj tero. Homo bona cikatrigos viajn vundojn, viŝos larmojn, -forigos suferojn, nutros malsatulojn, trinkigos soifantojn kaj levos -falintojn. Homo bona faros vin blindaj je tio, kio forpasas, kaj -malfermos viajn okulojn je tio, kio estas eterna. Vere mi diras al -vi, ke tio fariĝos, kvankam antaŭe tiun homon bonan prudentuloj -estos turmentantaj, surdigos per moko liajn vortojn kaj alkroĉos lin -al ligno, por ke li ne povu agi laŭ boneco sia.</p><!-- p.43 --> - -<p>En la amaso aŭdiĝis mallaŭta ploro, kaj poste abruptaj voĉoj:</p> - -<p>— Vi estas tiu homo bona!</p> - -<p>Kaj ree:</p> - -<p>— Vi estas tiu, kiun vi anoncas!</p> - -<p>Kaj ankoraŭ:</p> - -<p>— Vi estas, kiu cikatrigas la vundojn, viŝas larmojn kaj levas -falintojn!</p> - -<p>Petro la fiŝisto enmetis la remilon en la akvon kaj la boaton -direktis al la bordo. Kaj kiam ĝi apogis sin kontraŭ la sablon, -amasiĝis ĉirkaŭ ĝi la patrinoj kaj alkondukis la infanojn al tiu -viro, por ke li benu ilin. Poste proksimiĝis diversaj suferantoj, -kaj li metis la manon sur ĉies kapo, rigardis ĉielen kaj murmuris -iajn mallaŭtajn, neaŭdeblajn vortojn.</p> - -<p>Silento eksterordinara regis en la naturo. Ŝajnis al ĉiuj, ke la -ĉielo klinas sian lazuron al la tero kaj la aeron plenigis odoro -de diversaj aromoj. La plaŭdado de la akvoj kontraŭ la boato -silentiĝis kaj la maro fariĝis muta, kvazaŭ ĝi aŭskultis la -parolon kaj agojn de tiu, kiu kortuŝis, sanigis kaj kredigis.</p> - -<p>Majlaĥ kuŝis sur la bordo, vidante la tutan amason kaj tiun -viron kun la fiŝisto Petro en la boato. Li observis longe kun -kreskanta miro kaj aŭskultis. La vortoj de tiu homo falis sur -lin, kiel sunradioj, trapenetris lin kaj heligis lian koron. Poste -ili ekposedis lin tute. Kaj kiam tiu viro eksilentis, fininte la -alegorion, Majlaĥ-on ekregis malĝojo kaj sopiro. Mankis al li tiuj -vortoj. Li alrampis pli proksimen. La homoj disiĝis kaj permesis al -li vidi la maron. Kiam el la boato ree aŭdiĝis la voĉo, Majlaĥ -komencis tremi per la tuta korpo, kapskui, kaj larmoj ekfluis el liaj -okuloj. La boato dume albordiĝis. La patrinoj komencis alkonduki la -infanojn,<!-- p.44 --> al aliaj amasiĝis kaj etendadis la manojn. Tiam Majlaĥ, -tremante per la tuta korpo kaj blinda pro la larmoj en la okuloj, -komencis rampi al la plej granda amaso. Jam li ne vidis, kio ĉirkaŭ -la boato okazadis. Super li etendiĝis brakoj, aŭdiĝis plej -dorlotaj vortoj; ondo da amaso proksimiĝis al la bordo, kaj li en -ĝia fundo rampis sur la sablo, spiregante kaj plorante. Tiamaniere -li proksimiĝis al la bordo kaj trovinte sin ĉe la rando de la boato -levis la okulojn. La homoj eliris jam el la ŝipeto, kaj la rigardo -de tiu stranga homo falis sur lin.</p> - -<p>Majlaĥ transrampis la boatorandon, rampis sur la bretoj kaj levis la -vizaĝon kovritan per vundopuso kaj larmoj; lia ulcerkovrita buŝo -moviĝis petege.</p> - -<p>Kaj tiu stranga homo etendis la manon al li kaj metis la manplaton -sur lian kapon, kiun neniu kuraĝis ektuŝi.</p> - -<p>Majlaĥ ekĝemis:</p> - -<p>— Kompatu je mi, Sinjoro.</p> - -<p>Tiam li aŭdis super si:</p> - -<p>— Forigita estu de vi la doloro...</p> - -<p>Kaj Majlaĥ ĉesis suferi.</p> - -<p>— Forigita estu de vi la malbeleco...</p> - -<p>Kaj fermiĝis la vundoj de Majlaĥ.</p> - -<p>— Forigita estu de vi via malkredemo...</p> - -<p>Kaj Majlaĥ sanigita kaj forta falis singultante vizaĝen.</p> - -<p>Petro la fiŝisto enmetis la remilon en la akvon, la boato -malproksimiĝis de la bordo kaj de la amasoj, ekbruis la marondo, kaj -Majlaĥ konstante ploris.</p> - -<p>Tiam li eksentis ree la manon sur sia kapo kaj ĝeme demandis:</p> - -<p>— Kion vi deziras, Sinjoro, de mi?</p> - -<p>Eksonis super lia kapo:</p> - -<p>— Kredu al la boneco kaj faru al aliaj, kiel mi al vi faris.</p><!-- p.45 --> - - -<div class="chapter" id="nr4"> -<h2>ADMONO</h2> -</div> - -<p>Li estis grandioza figuro. Giganta kresko, forta nuko kaj potencaj -brakoj rememorigis tion, kion la tradicio rakontis pri la formoj -de Samson. Grandega vizaĝo kun grandaj, brunaj okuloj, agla -nazo, longaj lipharoj kaj iom griza, preskaŭ la zonon atinganta -barbo faris majestan impreson. Liaj vestoj estis multekostaj kaj -diverskoloraj, la kapon kovris turbano el la plej valora teksaĵo. -Li paŝis ĉiam tre malrapide, kaj trairante la urbon al neniu -respondadis je la salutoj. Fiero kaj konscio pri la supereco -antaŭiris lin, dispelante la popolamason.</p> - -<p>Li estis nomata Joel. En Sinhedriono oni uzis lin precipe por la -celoj de l’ reprezentado. Li proklamadis la verdiktojn, antaŭlegadis -la decidojn kaj donadis la admonojn.</p> - -<p>Stariĝinte en la templo sur la estrado, li aspektis grandioze. Lia -profunda voĉo similis la sonon de l’ bronza trumpeto, kiun skuis la -spiro de la plej kapabla artisto. La enhavo de liaj paroloj estis -antaŭe precize formulita. Joel nenion bezonis aldoni, nenion forigi. -Tiujn parolojn verkis homoj lertaj en la juro kaj mirinde konantaj -la lingvon. Joel antaŭlegis iliajn vortojn per sia belega voĉo, -aldonante al ili seriozon per la figuro. Do, kiam li ekparolis, la -amasoj silentiĝis kaj aŭskultis, kaj ĉiu silabo faladis profunde -en ilian animon. Ĉiujn do verdiktojn, anoncojn, admonojn kaj -alvokojn, elirantajn de Sinhedriono, la popolo ĉiam kunigis kun la -figuro de Joel, supozante, ke li havas la plej grandan signifon inter -la sepdek anoj de l’ Alta Konsilantaro. Joel post la tempo komencis -havi ankaŭ tiun opinion, kio estis des pli facila, ke en tiaj -momentoj, kiam li parolis al la popolo, la aliaj anoj asistis kun -la plej granda estimo,<!-- p.46 --> prezentis la pergamenon kaj servis lin, por -tiamaniere aldoni al tio, kion li parolis, pli grandan gravecon.</p> - -<p>Ekkredis do Joel al sia granda saĝeco kaj al escepta sia signifo. Li -ekkredis kaj sentis sin senmezure feliĉa. Nenio konfuzis la fonton -de liaj pensoj. Fama lia riĉeco multobliĝis ĉiutage. Liaj infanoj -estis sanaj, riĉaj, estimataj kaj ankaŭ feliĉaj. Kaj ŝajnis al -Joel, ke, kiun Sinjoro elektis, al tiu li donis bienojn terajn, por -ke li povu volon Lian plenumi.</p> - -<p>Kaj ŝajnis al li ankaŭ, ke la malriĉuloj estas viktimoj de propraj -pekoj aŭ de la antaŭulaj kulpoj. Sen kulpo kaj peko neniu povus -esti, laŭ lia opinio, malriĉa. Li sentis en si nenian kulpon -kaj estis riĉa, kaj el inter tiu mizera simplularo ĉiumomente -oni iun kondukis al la juĝo kaj punis. La juĝisto Joel sciis, -kiom estis da ŝteloj, kiom da kalumnioj, kiom da adultoj, kiom da -senbezona alvokado de l’ nomo Sinjora. Li sciis, kiom okazis da -trompoj kaj malpiaĵoj, kiom da atencoj kontraŭ la fremda edzino kaj -naskiĝoj neleĝaj, kiom da procentego kaj falsa atestado. Kial la -kulpuloj devenis nur el la mizerularo? Kial nek unu devenis el inter -Peruŝim? La ideo de l’ amaso kuniĝis en lia kapo kun la ideo de l’ -maljusteco. Li malestimis tial tiun amason, same kiel li malestimis -la pekon.</p> - -<p>Specialan tamen malŝaton li sentis kontraŭ la impostistoj, kiuj -estis famaj pro la malhonesteco. Sed li malŝatis ilin ankaŭ tial, -ĉar neniam li sukcesis elturniĝi de la imposto, kiun li senlime -malŝatis pagi.</p> - -<p>En la templo li aperadis kvarfoje dum la semajno kaj preĝis per tiaj -vortoj:</p> - -<blockquote> -<p>„Mi dankas vin, Sinjoro, ke vi kreis min Joel, filo de Azdraŝ riĉa -homo, filo de Haskiel riĉa homo, filo de Jakob riĉa homo...</p><!-- p.47 --> - -<p>Kaj ankaŭ mi dankas vin, Sinjoro, ke vi donis al mi kreskon grandan, -figuron belegan, kiu elvokas estimon de l’ popolo. Ke vi donis al mi -viglan prudenton, koron noblan kaj belan voĉon...</p> - -<p>Ke vi permesis al mi esti justa, ne mensoganto, ne trompisto, ne -kalumniulo, ne adultulo, ne blasfemanto aŭ nekredemulo...</p> - -<p>Kaj ankaŭ mi dankas vin, Sinjoro, ke vi elektis min al Sinhedriono, -ke vi faris min juĝisto, kiu juĝas aliajn, mem ne estante juĝata...<!-- orig: juĝata...“ --></p> - -<p>Kaj ankoraŭ mi dankas vin, Sinjoro, ke vi ne faris min homo el la -amaso, malriĉa, malbona, stulta, nehonesta...</p> - -<p>Ke vi min faris nek paŝtisto, nek ĉarpentisto, nek barelisto, nek -azenkondukanto, nek buĉisto, nek marĉandisto de la oferbestoj, -nek servisto, nek impostisto, kiel estas tiu, kiu tie post mi -brustofrapas kaj devas paroli: Sinjoro, kompatu min pekulon...</p> - -<p>Kaj kiam mi enrigardas min, ĝojas animo mia kaj admiras vin, ho -Sinjoro, pro via saĝeco, pro via perfekteco, pro via dispono kaj -divido de unuj homoj de la aliaj...</p> - -<p>Do, ĉar vi tiel kun mi agis, mi vidas vian favoron kaj observos vian -ordonon kaj estos punanta ĉiujn, kiuj antaŭ mian juĝistan vizaĝon -estos alkondukitaj.</p> - -<p>Gloro al vi, Sinjoro en altaĵoj! Vi estas, kiu min kreis kaj al la -homoj donis kiel ekzemplon! Do la nomo via ne pereos en la popolo, -ĉar la filoj de filoj miaj dankados vin pro mi kaj sur la altaroj -bruligos la oferojn, kiujn la popolo alportos...“</p> -</blockquote> - -<p>Poste li forlasis la templon kaj revenis tra la urbo hejmen. Ĉiuj -faris al li la vojon, kaj li paŝis ĉirkaŭita per sia gloro kaj -perfekteco, fiera, trankvila, neŝancelebla.</p><!-- p.48 --> - -<p>Okazis, ke mortis lia maljuna patro, Azdraŝ, preskaŭ centjara, -loĝanta en Jeriĥono, kie li posedis multajn bienojn. Joel nun -devis vojaĝi tien, por lin entombigi, fari la ordonitan penton kaj -ekposedi la heredaĵon.</p> - -<p>Plaĉis al li tiu urbo, kuŝanta apud unu el la flankriveroj de -Jordano. La ĉirkaŭaĵo estis ravanta. Joel restis tie pli longe, -ol li antaŭe intencis, kaj ofte dum la vesperoj entreprenis sola -promenojn en la arbaroj kaj valoj. Lia famo eĉ tien penetris. -Kaj ĉar la loĝantoj konis la vastecon de liaj bienoj kaj la -nekalkuleblajn riĉaĵojn en la ŝafaroj, do gasto tia estis objekto -de senĉesa respektado.</p> - -<p>Joel-on lacigis iom la ovacioj, des pli, ke la morto de l’ patro -profunde lin impresis. Malofte li pensis pri la momento, kiam li -adiaŭos la mondon. Nune li ekvidis subite, ke en la ŝtuparo de l’ -generacioj tuj antaŭ la ŝtupo de Joel putriĝis kaj rompiĝis la -ŝtupo de Azdraŝ. Ĉirkaŭblovis do lin kvazaŭ morta malvarmo. -Li volis forgesi tion, kaj serĉi aliajn pensojn meze de palmoj, -figujoj kaj arbaretoj. Li komencis eĉ enprofundiĝadi en la -landon ĝis Jordano, kaj tiam li rajdis sur azeno kaj kunprenis la -azenkondukanton.</p> - -<p>Dum unu el tiaj ekskursoj li forlasis la kondukanton kaj la azenon en -la arbaro kaj mem iris ĝis apud Jordano, por ĝui banon. Sed ĉar li -forte ŝvitiĝis, tial sidiĝinte sur la bordo, li sin ventumis.</p> - -<p>Tiam li rimarkis proksime paŝtiston, kiu ripoze kuŝis, kaj la -ŝafaro proksimiĝadis al la loko, kie sidis Joel.</p> - -<p>Do li ekkriis al la paŝtisto, ke li forpelu la ŝafaron kaj mem -foriru. La paŝtisto tamen ne ekmoviĝis pro lia kriado.</p> - -<p>Joel leviĝis kaj komencis alvoki la serviston. Sed tiu videble ne -aŭdis, ĉar li ne aperis.</p><!-- p.49 --> - -<p>Tiam Joel aliris la paŝtiston kaj ankoraŭ unufoje ordonis al li, -forpeli la aron kaj kun ĝi foriri, ĉar li intencas sin bani en tiu -ĉi loko.</p> - -<p>La paŝtisto, kuŝante, respondis, ke li tion ne faros, ĉar ĝuste -en tiu loko li enpelos baldaŭ la aron en la riveron, por ĝin -trinkigi kaj lavi.</p> - -<p>Joel demandis la paŝtiston, ĉu li konas lin? Tiu respondis, ke -li tute ne scias, kiu li estas. Do Joel diris al li sian nomon. La -paŝtisto eĉ ne ektremis.</p> - -<p>Joel komencis lin insulti, kio tamen eĉ plej malmulte ne influis -la paŝtiston. Do li demandis, en kies servo li estas. La paŝtisto -respondis, ke en la Azdraŝa. Je tio Joel ekkriis, ke tiaokaze li -servas ĉe li, ĉar Azdraŝ mortis, kaj li estas la heredinto. Li do -ordonis al la paŝtisto, plenumi tuj lian volon, minacante forpeli -lin el la servado. Sed la paŝtisto respondis, ke li ne konas lin, -sed nur konas la ŝafaron, do kiel longe la ŝafaro estos donita al -lia gardado, tiel longe li estos faranta tion, kio estas bona por -ĝi, sed ne tion, kio estus agrabla por Joel.</p> - -<p>Joel ekmiregis. Similan malobeemon li renkontis neniam. La plej -potencaj homoj en la ĉefurbo klinis antaŭ li la kapojn, la popolo -aŭskultis kun estimo liajn vortojn, la pastroj prezentis al li -la pergamenojn — kaj jen subite ia paŝtisto el apudo de Jordano -kontraŭstaras al li, kaj krom tio ankoraŭ lia servanto, mizerulo, -simplulo, kiun li povis ĉiumomente laŭvole forpeli!</p> - -<p>La kolero ekregis lin kiel flamo. Li demetis la supran veston, kaj, -estante forta, li decidis senprokraste puni la kuraĝulon.</p> - -<p>Li proksimiĝis do al li kaj jam estis etendonta la manon al la -kuŝanto, kiam subite alsaltis vilhara hundo de l’ paŝtisto, ĵetis -sin al liaj piedoj kaj komencis tiel<!-- p.50 --> boji kaj dentgrinci, ke Joel -estis devigita reiri kaj forpeli ĝin.</p> - -<p>Li postulis de la paŝtisto, ke li la hundon alvoku, kriis, ke li -akuzos lin pro la havado de hundo, kiu estis ĝenerale malŝatata. -Sed la paŝtisto, ne turnante eĉ la plej malgrandan atenton je li, -komencis plendavoĉe kanti:</p> - -<blockquote> -<p>„Iras al popolo sia, iras blanka, brilanta kaj pura. —</p> - -<p>Iras malriĉa kaj sen sceptro kaj sen krono kaj sen skarlato...</p> - -<p>Sed en liaj okuloj forto, kaj en la voĉo potenco, kaj sur la frunto -vero, kaj en la koro amo al la popolo...</p> - -<p>Iras jam, iras savonto, iras antaŭdirita, iras Meŝjaĥ!“</p> -</blockquote> - -<p>Joel dume forkuris tiom, ke lin la hundo ne plu persekutis, sed, -reveninte al sia sinjoro, kuŝiĝis ĉe lia kapo. La voĉo de l’ -paŝtisto aŭdiĝis sur la valo inter la palmoj, inter la kanoj -riveraj kaj kuris sur la akvo. Joel komencis aŭskulti, kaj la vortoj -de l’ paŝtista kanto lin pripensigis.</p> - -<p>En tiu momento li aŭdis bruon de voĉoj. Li turnis la kapon kaj -ekvidis sur la proksima monteto amason da homoj, kiu ariĝis kaj -sidiĝis. Sur la supro de l’ monteto kreskis alta kverko. Sub tiu -kverko sidis ia viro mezaĝa. Li estis turnita al Joel dekstraflanke -kaj estis videbla sur la fono de l’ suno, kiu jam kliniĝis al -subiro.</p> - -<p>La paŝtisto lasis la hundon gardi kaj mem iris al la monteto kaj -miksiĝis kun la amaso. Ĉio ĉi mirigis multe la loĝanton de l’ -ĉefurbo. Do li survestinte ree la supran veston, komencis iri al la -monteto. Kaj kiam li proksimiĝis<!-- orig: proksimĝis --> al la amaso, venis renkonte al li -du viroj kaj, ekvidinte liajn riĉajn vestojn kaj belegan turbanon, -demandis, kion li tie ĉi deziras?</p> - -<p>Li respondis, ke pli ĝuste li devus ilin demandi, kion ili faras en -liaj bienoj kaj paŝtejoj?</p><!-- p.51 --> - -<p>Je tio rediris unu el tiuj viroj, ke ili ne scias, al kiu apartenas -tiuj paŝtejoj, ke neniel tio ilin interesas, ĉar ili faras nenian -malutilon, sed kolektiĝas, por aŭskulti la Dian vorton.</p> - -<p>Joel diris al ili sian nomon. Sed ili respondis, ke tiu nomo havas -por ili nenian signifon. Do li rakontis pri sia rango en la ĉefurbo -kaj en Sinhedriono. Ili rediris, ke li revenu tien, kaj tiam certe -ĉiu donos al li la konvenan respekton. Sed tie ĉi ĉiuj estas -egalaj antaŭ Dio, kaj ne ekzistas homo, kiu estus pli alta ol la -aliaj. Pli alta estas nur tiu, kiu al ili parolas, ilia instruisto.</p> - -<p>Joel ordonis senprokraste alkonduki al li tiun instruiston. Sed ili -respondis, ke ili tion ne povas fari, ĉar la instruisto parolas al -la popolo, kaj oni ne devas lin malhelpi.</p> - -<p>Do komencis Joel ilin ankaŭ insulti kaj estus eĉ levinta kontraŭ -ili la manon; tamen li timis la amason, kiu estus ilin verŝajne -defendinta kaj al li farinta malbonon. Li kontentiĝis nur per tiu -insultado, ne ŝparante malestimajn vortojn, je kio ili ne respondis, -sed kunmetinte la manojn sur la brustoj, kliniĝis antaŭ li kun -respekto.</p> - -<p>Vidante, ke tiamaniere li ne sukcesas, li enmetis la manon sub la -supran veston kaj eltiris el la saketo du monerojn, por doni al ĉiu -po unu. Sed ili retiris, levante la manojn supren kaj sciigante, ke -la donacon ili ne akceptos.</p> - -<p>Tiam Joel diris, ke li prenos ilin en sian servadon kaj donos bonegan -salajron. Ili respondis, ke ili ne povas konsenti, servante al sia -instruisto.</p> - -<p>Do Joel demandis, ĉu tiu instruisto estas riĉa, kiajn li havas -bienojn kaj kiom da ŝafaroj? Ili respondis, ke li posedas nenion kaj -estas tiel malriĉa kiel ili.</p><!-- p.52 --> - -<p>Joel alrigardis jen unu, jen la alian, ne komprenante.</p> - -<p>— Do tiu instruisto via havas neniajn bienojn, kaj vi al li -servas? — li demandis.</p> - -<p>— Ni servas lin — ili respondis.</p> - -<p>— Kial? Por kio li povas vin bezoni? Kiel li pagas, nenion havante?</p> - -<p>— Li pagas nenion al ni kaj ni nenion postulas; ĉar kvankam ni nomas -nin liaj servistoj, tamen ne ni al li, sed li al ni faras servon.</p> - -<p>— Neniel mi komprenas vian parolon!</p> - -<p>— Ni ne miras, ĉar ankoraŭ viaj okuloj ne estas malfermitaj kaj la -oreloj ne malŝtopitaj.</p> - -<p>— Eble vi estos ilin al mi malfermantaj? — ekkriis malestime Joel.</p> - -<p>— Ne ni, sed li, kiam venos la horo kaj estos lia volo.</p> - -<p>— Kiam estos lia volo, ne mia?</p> - -<p>— Jes, sinjoro.</p> - -<p>— Kiu do al li donis tian estrecon, ke li povas tiamaniere agi?</p> - -<p>— Tiu, kiu loĝas en la ĉielo kaj estas sinjoro de ni ĉiuj, de ni -kaj vi! — respondis ili, klinante respektplene la kapojn.</p> - -<p>Joel pripensis momenton kaj poste turnis sin al ili kaj komencis -minaci per la mano:</p> - -<p>— Via instruisto estas mensogulo, ribelanto, malobeanta al -Sinhedriono!</p> - -<p>— Li obeas Dion! — konfirmis ambaŭ viroj, kliniĝante.</p> - -<p>Joel incitiĝis.</p> - -<p>— Mi vin akuzos, starigos antaŭ la konsilantaron, vi estos punataj -sur la korpo!</p> - -<p>— Nenion vi, sinjoro, povos fari al ni sen lia volo — diris unu el la -viroj kaj montris sur la monteto la instruiston.</p><!-- p.53 --> - -<p>— Mi ordonos ligi tiun ĉi vian instruiston, konduki en la urbon, -sendi al Jeruŝalaim, mi ordonos lin juĝi, skurĝi, ordonos lin...</p> - -<p>— Nenion vi, sinjoro, faros al li, se li je tio ne konsentos.</p> - -<p>Joel eksilentis. Li estis efektive senforta. Rigardinte do unufoje -ankoraŭ unu kaj la alian, li ekkraĉis kaj revenis al la rivero.</p> - -<p>Li decidis tamen, reveninte urbon, esplori tiun ĉi aferon. Dume -li serĉis la azenkondukanton kaj alvokis lin en la arbaro. Li -ekrigardis la sunon; ĝi jam kaŝis sin trans la monteto. Li vidis, -kiel la amasoj disiĝis kaj malaperis. El la monteto deiris la -paŝtisto, enpelis la ŝafaron en la riveron, banis ĝin, kaj poste -kun ĝi malproksimiĝis. Mallumo kovris la valon Jordanan. Joel -komencis timi. Li volis malbeni la malobeeman kondukanton, volis fine -reveni piede Jeriĥon-on<!-- orig: Jeriĥonon -->, sed ne konante la vojon povis facile erari. -Krom tio li rememoris, ke en la arbaroj kaŝiĝas lupoj. Ekregis lin -timo ĉiam pli granda; li sidiĝis apud la rivero kaj tremis.</p> - -<p>Tiam aŭdiĝis subite la vokado de l’ kondukisto, pelanta la azenon. -Joel iris renkonte al li.</p> - -<p>La servisto prenis la bridon de l’ azeno kaj volis helpi la sinjoron -sidiĝi. Sed tiu elŝiris el lia mano la vipon kaj komencis bati lin -sur la ŝultrojn. La kondukanto ekgenuis, submetis la ŝultrojn kaj -post ĉiu ekbato ĝemis mallaŭte, suferante pacience la punon.</p> - -<p>Joel laciĝinte, ordonis al li stariĝi kaj haltigi la beston.</p> - -<p>Ili eniris la arbaron.</p> - -<p>Nokta mallumo, soleco arbara kaj la timo neniigis baldaŭ la koleron -de Joel. Li turnis sin do al la kondukanto, kaj lia voĉo estis -milda:</p><!-- p.54 --> - -<p>— Ĉu en tiu ĉi arbaro estas rabistoj?</p> - -<p>— Povas esti, sinjoro.</p> - -<p>— Kaj ĉu ili povas nin ataki?</p> - -<p>— Povas, sinjoro.</p> - -<p>— Kion ili povos al ni fari?</p> - -<p>— Nenion ili, sinjoro, al ni faros.</p> - -<p>— Kial ili povas ataki kaj povas nenion fari?</p> - -<p>— Ĉar Dio gardas siajn servantojn, sinjoro.</p> - -<p>— Do min. Sed ĉu li gardos cin?</p> - -<p>— Ne, sinjoro, li min gardos. Pli malbone estos kun vi.</p> - -<p>— Fierulo ci estas. Morgaŭ mi ordonos cin vipi.</p> - -<p>— Vi faros, sinjoro, kion vi volos.</p> - -<p>Joel eksilentis. Li ne estis tamen kontenta pro la rezultato de la -interparolo. Li silentis ankoraŭ momenton, poste diris per voĉo tre -milda:</p> - -<p>— Mi pardonos al ci la kulpon, ĉar ci min servas kaj dum la nokto -kondukas.</p> - -<p>— Mi dankas vin, sinjoro.</p> - -<p>— Ĉu en ĉi tiu arbaro estas sovaĝaj bestoj?</p> - -<p>— Estas, sinjoro.</p> - -<p>— Ĉu ili povas nin ataki?</p> - -<p>— Povas, sinjoro.</p> - -<p>— Kaj ili povas al ni fari ian fatalaĵon?</p> - -<p>— Nenion al ni, sinjoro, ili faros.</p> - -<p>— Ree ci parolas tiel, ke ci estas nekomprenebla.</p> - -<p>— Dio gardas siajn servantojn, sinjoro.</p> - -<p>— Kiel do ci lin servas, stultulo?</p> - -<p>— Per la tuta vivo, sinjoro.</p> - -<p>— Cia vivo ofendas Dion.</p> - -<p>— La vivo de mizeruloj ne ofendas Dion, sinjoro.</p> - -<p>— Do kies vivo ofendas Dion?</p> - -<p>— La vivo de riĉuloj, sinjoro.</p><!-- p.55 --> - -<p>— De riĉuloj? Mi ordonos morgaŭ vipi cin dufoje, matene kaj -vespere!</p> - -<p>— Via volo, sinjoro...</p> - -<p>Joel ree eksilentis, sed ĉiam pli estis malkontenta pro la -interparolo. Ree do li tre mildiĝis kaj diris:</p> - -<p>— Mi pripensis kaj pardonos al ci vortojn ciajn, ĉar ci mem estos -defendanta kontraŭ la rabistoj kaj sovaĝaj bestoj. Sed diru, kiu -instruis al ci tian parolon?</p> - -<p>— Tiu instruisto, sinjoro.</p> - -<p>— Kia instruisto?</p> - -<p>La servisto eksilentis timante. Joel komencis lin demandi trudeme:</p> - -<p>— Eble tie sur la monteto? Tiu ĉirkaŭita per la amasoj? Tiel? Ci -forlasis min kaj iris lin aŭskulti? Mi ordonos vipi cin trifoje, -matene, tagmeze kaj vespere!</p> - -<p>— Via volo, sinjoro...</p> - -<p>— Kiel do, hipokritulo, mia volo! Mi al ci ordonis servi al mi, kaj -ci forkuras kun la azeno, por aŭskulti la parolojn de ia vagulo!</p> - -<p>— De instruisto, sinjoro...</p> - -<p>— De vagulo, mi diras, kiu cin ribeligas kaj estos starigita antaŭ -la juĝo. Kial ci aŭskultas la parolojn de tiu homo?</p> - -<p>— Ĉar mi volas esti savota kaj eniri Regnon ĉielan.</p> - -<p>— Kaj mi ne eniros Regnon ĉielan?</p> - -<p>— Ne, sinjoro, se vi ne sekvos liajn postesignojn...</p> - -<p>— Silentu, stultulo, kaj pelu la azenon, ĉar ĝi haltis kaj -pinĉoŝiras la herbon!</p> - -<p>La kondukanto ekkriis al la azeno; tiu komencis paŝi pli vigle. -La vojo fariĝis pli dekliva, la mallumo densiĝis tiel, ke oni -tute nenion povis vidi. Nur supre montriĝis malgranda ĉielspaco, -surŝutita per la steloj. En la arbaro regis silento. Joel ektremis; -komencis<!-- p.56 --> esti malvarme. Li kunmetis la manojn sur la brusto kaj -klinis la kapon antaŭen, esplorante la mallumojn. Kaj li miris, -kiamaniere la kondukanto ne eraras, sed kun tia certeco la beston -pelas antaŭ si. En la profundo de l’ arbaro aŭdiĝis la vokado de -ia birdo aŭ besto, ĉar malfacile Joel povis diveni, preskaŭ neniam -komunikiĝante kun la naturo. Ree komencis lin turmenti timo. Li -deziris do, kiel eble plej favorigi por si la kondukanton, por ke tiu -pli volonte lin gardu kaj en okaza bezono defendu. Tial li alparolis -lin:</p> - -<p>— Por ke ci ekkonu mian eksterordinaran bonecon, mi eĉ tiufoje -pardonas al ci la kulpon. Sed diru, kiamaniere ci trafas, kiamaniere -ci ne eraras, kiamaniere ci ne timas dum tia terura mallumo kaj en -tia senhomejo iri, servi al mi, kaj havas ankoraŭ tiel liberan -animon?</p> - -<p>— La instruisto ordonis al mi timi nenion kaj neniun.</p> - -<p>— Kiel, li ordonis timi neniun?</p> - -<p>— Jes, sinjoro, neniun.</p> - -<p>— Nek siajn sinjorojn?</p> - -<p>— Jes, sinjoro, nek la sinjorojn.</p> - -<p>— Do ci ne timas min?</p> - -<p>— Ne, sinjoro.</p> - -<p>— Ci malamas min?</p> - -<p>— Mi amas vin, sinjoro.</p> - -<p>— Kial ci min amas?</p> - -<p>— Ĉar la instruisto ordonis ami ĉiujn, eĉ tiujn, kiuj faras al ni -maljustaĵon. Li ordonis pagi per bono al ili por la malbono...</p> - -<p>Joel ekpensis pri la lastaj vortoj de l’ kondukanto kaj venis al -la konkludo, ke tiufoje li aŭdis aferon por si oportunan. Do la -instruisto ne ordonis venĝi. Kaj la okazo por tio estis la plej -ĝusta.</p><!-- p.57 --> - -<p>— Ne ordonis la instruisto levi la manon kontraŭ siaj sinjoroj?</p> - -<p>— Li ne parolis, ke kontraŭ la sinjoroj; nur instruis, ke ne estas -permesite venĝi.</p> - -<p>— Do ci amas min?</p> - -<p>— Mi amas vin, sinjoro.</p> - -<p>— Tio estas tre bela. Se ordonis tion al ci tiu instruisto, mi -laŭdas lin pro tio.</p> - -<p>— La instruisto demandis pri vi, sinjoro.</p> - -<p>— Jes? demandis pri mi?</p> - -<p>— Kaj li riproĉis al tiuj du lernantoj, ke ili ne alkondukis vin -antaŭ lian vizaĝon.</p> - -<p>— Kiel? Min konduki antaŭ lian vizaĝon! Li ja devas al mi veni! Ci -estas krudulo!</p> - -<p>— Do ankaŭ la instruisto diris, ke li iros al vi, sinjoro.</p> - -<p>— Nu, ci vidas, ke mi cin prave riproĉis!</p> - -<p>— Li volas doni al vi admonon...</p> - -<p>— Stulta ci estas! Li ne povis tion diri, ĉar li estas eble tro -prudenta por tion fari.</p> - -<p>— Li diris, sinjoro! Ĉiuj Peruŝim ricevos admonon, kaj ankaŭ -Sinhedriono...</p> - -<p>— Kio? kian admonon?</p> - -<p>Joel ekkaptis la bridon kaj haltigis la azenon. Mirego forprenis de -li la parolon.</p> - -<p>Li ne povis kompreni tian malrespekton. Sed ĉar ĉirkaŭe vastiĝis -arbara senhomejo, malgajeco kaj de tempo al tempo aŭdiĝis la kriado -de rabobirdoj, li diris nenion, nur kuntiriĝis sur la dorso de l’ -besto kaj ĉesigis ĉiun interparolon.</p> - -<p>La azeno ekfaletis unu- kaj duafoje. La kondukanto haltigis ĝin kaj -diris:</p> - -<p>— Malsupreniru, sinjoro, de la dorso.</p> - -<p>Joel ne obeis. La kondukanto ripetis:</p><!-- p.58 --> - -<p>— Malsupreniru, sinjoro, kaj sekvu min piede, ĉar la besto povas -fali kaj faros al vi ian domaĝon, kiam vi falos sur la vojeto dum la -mallumo.</p> - -<p>Joel malsupreniris de la dorso de l’ azeno.</p> - -<p>— Paŝu post mi, sinjoro, tenante vin proksime de mi. La besto sekvos -vin kaj ne restos malantaŭe, timante la sovaĝajn bestojn.</p> - -<p>Ili do komencis piede migri, irante la deklivan vojeton.</p> - -<p>Joel faletis sur la ŝtonoj kaj cedroradikoj, la arbustoj gratis -liajn manojn, li spiris laŭte, ŝvitis kaj sentis sin senmezure -malfeliĉa. Li malbenis interne la emon ekskursadi apud Jordano kun -servisto neelprovita; li malbenis tiun serviston, ke li, anstataŭ -ĝustatempe veni, aŭskultis parolon de ia frenezulo, malbenis ankaŭ -tiun frenezulon, kiu lin elmetis al tiom da suferoj. Li ne ĝuis la -banon, ĉiun ĝojon forprenis de li la aroganteco de l’ paŝtisto -kaj la malrespektemo de tiuj du viroj. Tiu ĉi perforta piedirado -tra la arbaro estis nesuferebla kaj senmezure malagrabla por homo, -kiu promenadis nur en la ĉefurbo meze de la amasoj disiĝantaj -antaŭ li. Li ne povis kompreni, ke jen li, ano de Sinhedriono, kiu -paroladis en la templo al la popolo kaj estis plej ŝatata, ke jen li -nune tra la malluma arbaro paŝas, gratita, laca, lasita al protekto -de necerta servisto, kiu en la interparolo altiĝas super li. Do li -ŝmacis per la lango, faletis, insultis mallaŭte — sed iris.</p> - -<p>La kondukanto subite haltis.</p> - -<p>— Mi ne vidas, sinjoro, la trabon super la torento. Atendu min ĉi -tie kaj mi iros supren kontraŭ la riverfluo kaj, retrovinte la -trairejon, revenos al vi.</p> - -<p>Joel ektimis. Ekfulmis en lia kapo la penso, ke la kondukanto volas -lin perfidi, ke li volas foriĝi, por ke dume ataku la rabistoj, kun -kiuj li estas en interkonsento.<!-- p.59 --> Sed li timis, aperigi tiaspecan -suspekton. Li stariĝis sub la arbo.</p> - -<p>La azeno sekvis la kondukanton, pinĉmanĝante per la dentoj la -arbustofoliojn.</p> - -<p>La kondukanto dronis en la mallumo. Oni aŭdis nur liajn paŝojn -inter la arbustoj. Sed baldaŭ eĉ tio silentiĝis.</p> - -<p>La ŝvito fluis per densaj gutoj de la frunto de Joel. Li spiris -profunde kaj la tempioj pulsobatis malkviete. Fine li komencis klaki -per la dentoj.</p> - -<p>Li ekkriis kelkfoje al la kondukanto. Sed tiu ne respondis.</p> - -<p>Tiel strange sonis en la arbaro la voĉo de Joel, ke li ĉesis voki. -Ĉiumomente li sentis sin pli terurita en la soleco. En tiu ĉi timo -li komencis preĝi kaj murmuri tiajn vortojn:</p> - -<p>„Dio, kiu elkondukis vian popolon el la dezerto, kompatu vian plej -bonan servanton kaj helpu lin...</p> - -<p>„La plej bonan servanton, kiu ne pruntedonas procentege, kaj se li -blasfemas, tiam nur tre malofte...</p> - -<p>„Kiu ne estas impostisto, nek krimulo, nek avidema, nek blasfemanto, -nek azenkondukanto, nek paŝtisto, nek apartenas al la popolaĉo...</p> - -<p>„Kiu estas ano de Sinhedriono, parolas al la popolo, juĝas ĝin kaj -punas laŭ ordono via...</p> - -<p>„Kiu estas certe al vi agrabla kaj tamen vi lin elmetas al -provadoj...</p> - -<p>„Kiu donas al vi oferon, kaj nome unu kolombon...</p> - -<p>„Sinjoro... du kolombojn... tri, kvar...</p> - -<p>„Sinjoro... kapridon mi ordonos por vi buĉi kaj oferbruligi...</p> - -<p>„Du kapridojn... kaj ŝafidon... ĉu ne sufiĉos, Sinjoro?...</p> - -<p>„Ŝafinon kaj ŝafoviron, nur elaŭskultu kaj heligu la mallumojn...</p><!-- p.60 --> - -<p>„Sinjoro, bovon mi oferos, propran bovon, propran, ne trompe prenitan -de la popolo, el mia propra aro... Sinjoro — pli multe mi ne povas!“</p> - -<p>Li balanciĝis, preĝis kaj petegis, sed la timo ĉiam pli granda -trapenetris lin per tremego.</p> - -<p>Subite ekblovis vento kaj movis la arbaron. Aŭdiĝis terura, -misterplena bruo. Ŝajnis al Joel, ke en tiu bruo sonas iaj krioj, -iaj murmuroj, sonoro de glavoj kaj tintado de diversaj armiloj -rabistaj.</p> - -<p>Li falis genuen, kaŝis la frunton en la manoj.</p> - -<p>La vento ĉirkaŭkuris la tutan arbaron kaj komencis jam sube movi la -arbustojn. Samtempe la ĉielo mallumiĝis supre, kaj Joel ne vidis -eĉ la trunkon, antaŭ kiu li genuis.</p> - -<p>Li ektimis pli multe kaj opiniis, ke venis jam la lasta horo. Tial li -komencis preĝi ree, sed jam tiamaniere:</p> - -<p>„Sinjoro, vermo mi estas kompare kun via potenco...</p> - -<p>„Vermo, kiun ne nur via piedo povas dispremi, sed eĉ formanĝi -ĉiu besto, renversi ĉiu trunko kaj dronigi ĉiu torento, kaj ĉiu -rabisto trapiki per la ponardo kaj senigi de la vivo...</p> - -<p>„Mi estas pekulo, arogantulo, mensoganto kaj nomas min tio, kio mi -estas...</p> - -<p>„Mi bruligas la oferojn, kiujn la popolo alportas...</p> - -<p>„Mi laŭdas min antaŭ vi en la preĝo, sed ne humiliĝas...</p> - -<p>„Impostisto pli ĝuste preĝas...</p> - -<p>„Sed se vi estas Dio, se vi estas Tiu, kiu estas, kompatu min kaj -defendu...</p> - -<p>„Mi pliboniĝos, Sinjoro... En la templo mi estos faranta la -penton... Malkaŝe, Sinjoro... Mi ŝutos polvon sur la kapon kaj -estos faranta laŭte la konfeson de l’ pekoj...</p> - -<p>„Sinjoro, ĉu mi povas fari ion pli grandan?“</p> - -<p>La vento kreskis, pligrandiĝis, skuis la arbaron. Potencaj -branĉegoj ŝanceliĝis, kaŭzante grandan bruon.</p><!-- p.61 --> - -<p>Konstante kreskis la timo de Joel kaj fine trapasis la lastajn -limojn. Post ĝi sekvis malespero. Tiumomente ia birdo ekridis supre -kaj en malproksimo aŭdiĝis longedaŭra muĝo de besto.</p> - -<p>Joel komencis pro malespero blasfemi:</p> - -<p>„Vi ne enrigardis min, Sinjoro, kaj ne elaŭskultis mian preĝon...</p> - -<p>„Vi Dio?... Vi Sinjoro?...</p> - -<p>„Viajn servantojn vi forlasas en malluma arbaro kaj inter sovaĝaj -bestoj...</p> - -<p>„Sed vere! Kvardek jarojn vi kondukis tra la dezerto Moseon kun la -tuta popolo! Kvardek jarojn!</p> - -<p>„Kia vi estas Dio?... Ne, vi ne estas tiu, kiu estas!“...</p> - -<p>Kaj li kraĉis la teron, sur kiu li genuis, kraĉis la arbotrunkon, -kiu staris antaŭ li, kraĉis la aeron, kiun li spiris, kraĉis la -ĉielon, en kiu kaŝis sin Adojnaj’<!-- orig: Adonaj' -->... Ne Adojnoj’, sed pli ĝuste -Suten!...</p> - -<p>En tiu momento li eksentis manplaton sur sia brako. Li salte leviĝis -de la tero por sin defendi. Sed en la krepusko aperis la kapo de l’ -azeno. La kondukanto tenis la bridon de l’ besto. Joel sidiĝis kaj -ili ekiris.</p> - -<p>Subite la vento trankviliĝis kaj el inter la nuboj elfluis la luno -kaj disverŝis bluetan helecon en la arbaro. Fariĝis tre lume.</p> - -<p>Joel tuj kvietiĝis, sed silentis. La besto paŝis mirinde vigle. -Ili eliris el la arbustoj. Joel aŭdis la murmuron de l’ torento. -Baldaŭ la arbustoj disiĝis, aperis profundaĵo, sur kies fundo -bruis la akvo. Super ĝi troviĝis trabo, heligata per la lunbrilo. -La besto suriris ĝin per paŝo certa kaj post momento transiris -la duan flankon. La arbaro maldensiĝis; ili eniris larĝan vojon. -Baldaŭ aperis la muroj de Jeriĥono.</p> - -<p>Joel dum la tuta vojo ne diris eĉ unu vorton. En<!-- p.62 --> la urbo ĉiuj -dormis ankoraŭ. Antaŭ la domo de l’ riĉulo estis senhome. Neniu el -la servistoj venis al li renkonte.</p> - -<p>Do li malsupreniris rapidege de la dorso de l’ besto, suriris la -ŝtuparon; la pordo ne estis ŝlosita. Li trapasis la koridoron kaj -eniris la dormejon. Rapide deĵetinte la vestojn li kuŝiĝis sur la -liton.</p> - -<p>Li ekspiris. Finiĝis ĉiuj maltrankviliĝoj. Baldaŭ pro granda -laciĝo li fermis la palpebrojn kaj ekdormis. Li dormis tiel -profunde, ke nenia sonĝa revaĵo movis lian penson.</p> - -<p>Vekiĝinte sufiĉe malfrue, li sidiĝis sur la lito kaj komencis -pripensadi.</p> - -<p>Li rememoris, kie li estas kaj kie estis. Li migris apud Jordano, -eraris en la arbaro kaj sentis grandan timon. Kaj ĉio ĉi pro tiu -malhonesta servisto. Trifoje li promesis al li vipadon kaj trifoje al -li tion pardonis. Sed li ne pardonis ankoraŭ tiun longan serĉadon -de l’ trairejo super la torento. Kaj tio estis plej puninda, ĉar -Joel pro la timo blasfemis. Kiu estas kulpa pro la blasfemado, se ne -tiu malpia kondukanto?<!-- kondukanto. --> Ĉu li ne kondukis lin en la tenton? Ĉu Joel -iam ajn en la vivo blasfemis?</p> - -<p>Neniam abomena blasfemo makulis lian buŝon. Kaj nune?</p> - -<p>Kolero komencis boli en li.</p> - -<p>Li rememorigis al si vorton post vorto, kion la malhonesta kondukanto -kuraĝis paroli pri tiu instruisto kaj pri la dia protekto.</p> - -<p>Li ja altiĝis super lin, super Joel, super la anon de Sinhedriono.</p> - -<p>Ne, tio estas obstineco, tio estas malobeemo, krimo! Kian punon li -devas elpensi pro tio?</p> - -<p>Li frapvokis la servistojn kaj atendis. Sed neniu aperis. Do li -ekfrapis la duan kaj trian fojon, kaj poste mem eliris en la -antaŭĉambron.</p><!-- p.63 --> - -<p>Tie li renkontis unu serviston; sed tiu faris pro miro grandajn -okulojn.</p> - -<p>— Kiel, sinjoro, do vi estas? Kaj ni timis...</p> - -<p>— Vi estas stultulo, mi dormis la tutan nokton, nur vi nenion scias -pri tio. Mi vin ĉiujn forĵetos, dispelos, ordonos vipi...</p> - -<p>— Volo via, sinjoro — respondis la paliĝanta servisto.</p> - -<p>— Alvoku al mi tuj la kondukanton — ekkriis Joel.</p> - -<p>La servisto ne moviĝis de la loko; li nur rigardis per ĉiam pli -mirigitaj okuloj la sinjoron.</p> - -<p>— Moviĝu do, kanajlo! — ekkriegis Joel kaj levis la manon.</p> - -<p>La servisto deturnis sin kaj forkuris.</p> - -<p>Pasis momento post momento. Joel malpacienciĝis. Fine li iris el la -koridoro sur la korton.</p> - -<p>Tie li ekvidis tiun serviston konsiliĝantan kun la aliaj.</p> - -<p>— Kie estas la kondukanto? — ektondris Joel.</p> - -<p>La servisto ekbalbutis, kliniĝante profunde:</p> - -<p>— Sinjoro... li ne estas...</p> - -<p>— Kiel, li forkuris?</p> - -<p>— Sinjoro... ankaŭ la besto mankas... Vi eble piede revenis...</p> - -<p>Sango alfluis en la kapon de Joel. Per teruraj okuloj li fulmofrapis -la tremantajn servistojn, kiam subite aperis en la pordego la besto -kaj post ĝi la kondukanto.</p> - -<p>Tiu, ekvidinte la sinjoron, alkuris, ĵetis sin al liaj piedoj kaj -komencis voki:</p> - -<p>— Pardonu, sinjoro, mi ekeraris en la arbaro, ne povis vin retrovi... -Mi kriis!... Mi ĉirkaŭkuris frumatene la tutan arbaron kaj fine -pensis, ke vi piede revenis...</p> - -<p>Joel kuntiris la pugnon super lia kapo kaj ekkriis:</p> - -<p>— Ci mensogas! Ci kun mi revenis nokte!</p><!-- p.64 --> - -<p>La kondukanto saltleviĝis. Li fariĝis tre pala, la okuloj estis -teruritaj. Metinte la fingron sur la buŝon li parolis kun granda -certeco:</p> - -<p>— Ne, sinjoro, tio ne mi... tio ne mi... Tio estas certe la ago de -nia instruisto...</p> - -<p>Joel malfermis larĝe la okulojn, ekrigardis la servistojn. Ĉiuj -krucigis la manojn kaj komencis movi la lipojn. Kaj la kondukisto -parolis:</p> - -<p>— Vi, sinjoro, certe alvokis en la mizero lian helpon... Ne?... Eble -vi preĝis... Aŭ eble vi blasfemis... Li donis al vi admonon!</p> - -<p>Joel komencis froti per la manplato la frunton, ekrigardis la azenon, -kiu estis tre lacigita, havis enfalintan ventron kaj ĉiumomente -oscedis. Li ekrigardis la kondukanton, sur kiu la nokto kaj lacegoj -gravuris neforigeblajn signojn, ekrigardis la tremantan servistaron, -la domon, la arbojn.</p> - -<p>Subite li turnis sin kaj foriris en la dormejon.</p> - -<p>Sidiĝinte sur la liton, li frotis la frunton, ĉirkaŭrigardis la -murojn, la plankon kaj plafonon.</p> - -<p>— Kio ĝi estas? — li murmuris. — Kio ĝi estas? Kio ĝi estas?...</p> - -<p>Li pripensis tiamaniere la tutan tagon.</p> - -<p>Vane la servistoj eniradis demandante, ĉu li ne postulas manĝon.</p> - -<p>Joel sidis sur la lito tiamaniere ĝis la vespero.</p> - -<p>Nur vespere li ordonis alvoki la kondukanton, enfermis sin kun li kaj -longe ili pri io interparolis.</p> - -<p>La servistoj atendis ĉe la pordo, sed povis aŭdi nenian vorton.</p> - -<p>Kaj tiuj interparolis ĝis la noktomezo, ĝis la tagiĝo, ĝis la -sunleviĝo...</p><!-- p.65 --> - -<div class="chapter" id="nr5"> -<h2>DU DISCIPLOJ</h2> -</div> - -<p>El Betsajdo al Kafarnaum dum malfrua vespero iris du homoj. Unu el -ili estis viro maljuna, sed vigla; la dua — junulo, eble dekkvinjara. -Ili akcelis la paŝojn, por antaŭ la noktiĝo preteriri la krudajn -montdeklivojn kaj aliri Jordanon, kie inter la kanoj estis kaŝita -boato, en kiu plue sur la rivero kaj la lago ili estis veturontaj.</p> - -<p>La aero estis vaporplena, saturita per odoro de diversaj floroj, kiuj -kvazaŭ per neĝeroj kovris la arbojn. La ĉielo en la okcidento ne -mallumiĝis ankoraŭ, nur estis kvazaŭ lazura kurteno, malantaŭ kiu -koloriĝis la heleco. Supre tamen aperis profunda bluo kaj tie kaj ie -jam brilis la steloj, kies nombro ĉiumomente pligrandiĝadis.</p> - -<p>En la aero rondflugis noktobirdoj, per silenta kuro glitante super la -kapoj de l’ vojaĝantoj.</p> - -<p>La densaĵo kreskis antaŭ ili, sed ili jam aŭdis la bruon de -ruliĝantaj Jordanakvoj. Ili do troviĝis proksime de la rivero. -Ĉirkaŭis ilin ĉiam pli granda mallumo. La steloj sur la ĉielo -brilis hele, kvazaŭ aro da oleaj lampetoj, sed inter la arbustoj -malmulton povis diveni la okulo. La vojo kurbiĝis maldekstren; ili -tamen turnis sin tra la densaĵo rekte al la rivero. Ili iris tra -mallarĝa vojeto. La maljuna vojaĝanto iris antaŭe, preparante -la trairon por la junulo, kiu videble ne konis la vojon. La rivera -murmuro fariĝis pli laŭta. Fine ili atingis la bordon kaj ekvidis -la nigrajn akvojn, sur kiuj aperadis rondoj de akvoturnoj kaj -ŝaŭmoj. La bruo de l’ fluantaj ondoj plenigadis la senhomejon.</p> - -<p>La maljuna vojaĝanto lasis la junulon sur la bordo kaj mem iris iom -supren kontraŭ la fluo, kie nigris la<!-- p.66 --> kanoj. Post iom da tempo -aŭdiĝis la plaŭdado de l’ remilo kaj el la ombroj elŝoviĝis -boato. Kiam la ŝipeto ektuŝis la bordon, ensaltis la junulo, kaj -la griza viro forpuŝis per la remilo la boaton kaj lasis ĝin naĝi -kun la akvofluo. Li mem ankaŭ sidiĝis, atentante nur, ke la boato -troviĝu meze de la rivero.</p> - -<p>Ĵus en la orienta parto de l’ ĉielo montriĝis inter la montetoj -ruĝa luno. Pliheliĝis iom. La rivero murmuris, portante sur sia -ŝanceliĝanta, moviĝema dorso facile la boaton. La luno rapide -ŝanĝis la koloron kaj baldaŭ fariĝis griza. La akvoj bruis ĉiam -pli laŭte, ĉar jam ili proksimiĝadis al la enfluejo. La rivero -en sia tuta larĝo enverŝiĝadis en la lagon, kiu en tiu ĉi loko -diverskoloriĝis en la lunbrilo, kvazaŭ sur la akvoglato flagrus -miloj da steloj. La lago, bordoj kaj montetoj kovris sin per lumo -dubeblua, mistera, inspiranta al revoj.</p> - -<p>La junulo sidis sur la antaŭo de l’ boato, apogis la kapon sur la -manplato kaj rigardis la akvojn. La grizulo de tempo al tempo ekmovis -la remilon, kaj tiel ili naĝis kviete kaj silente sur la ĉiam pli -larĝaj akvoj, sur kiuj portis ilin la Jordana fluo.</p> - -<p>Subite la infano ekĝemetis kaj diris al la griza viro:</p> - -<p>— Kiel trankvila kaj bela nokto! La steloj rigardas nin kaj -palpebrumas... Longe mi volus tiel naĝi... La mondo estas efektive -bela!</p> - -<p>La maljunulo silentis momenton kaj respondis:</p> - -<p>— La mondo estas bela, sed oni ne devas tro ĝin ami. Bela ĝi estas -por juna okulo kaj por animo nelacigita. Sed por maljunulo, kiam li -fermos la okulojn, videbla fariĝas mondo alia, multe pli bela. Vi -tamen ne konas ankoraŭ tiun mondon.</p><!-- p.67 --> - -<p>La junulo pripensadis longe kaj diris:</p> - -<p>— Diru al mi, kie estas tiu mondo, pri kiu vi parolas?</p> - -<p>La maljunulo ektuŝis per la mano antaŭe la bruston kaj diris „tie -ĉi“, poste levis la fingron al la ĉielo kaj ekmurmuris „tie“. Poste -li eksilentis.</p> - -<p>Post momento la junulo interrompis la silenton, parolante:</p> - -<p>— Mi tamen amas la mondon, kiun mi vidas!</p> - -<p>La maljuna viro kapskuis kaj respondis:</p> - -<p>— Tio estas vantaĵo. Amu la ĉielon kaj sopiru al ĝi.</p> - -<p>— Mi sopiras, ĉar tiel parolis la instruisto. Sed li ne asertas, ke -tiu ĉi mondo estas vantaĵo.</p> - -<p>— Li diris: mia regno ne estas de tiu ĉi mondo.</p> - -<p>— Vere. Mi forgesis... Sed li tamen venis sur la teron!</p> - -<p>— Venis, por varbi por si servistojn al sia regno, kiu estas supre.</p> - -<p>— Ĉu ni lin sekvos tien?</p> - -<p>— Jes.</p> - -<p>— Kaj ni disiĝos de tiu ĉi nia patrujo?</p> - -<p>— Ni disiĝos de ĝi.</p> - -<p>— Kaj ni ne bedaŭros ĝin?</p> - -<p>— Ne bedaŭros.</p> - -<p>— Kaj ĉu en tiu ĉiela regno floros tiel la migdalujoj kaj -granatarboj?</p> - -<p>— Tie floros arboj pli belaj.</p> - -<p>— Kaj kiel ili estas nomataj?</p> - -<p>— Arboj paradizaj.</p> - -<p>— Kian frukton ili havas?</p> - -<p>— Tre diversan. Kaj dolĉan kaj acidetan.</p> - -<p>— Ĉu kreskas tie la vinbero?</p> - -<p>— Kreskas kaj maturiĝas sepfoje dum la jaro.</p> - -<p>— Ĉu sur montoj similaj al tiuj ĉi?</p><!-- p.68 --> - -<p>— Sur montoj multe pli belaj.</p> - -<p>— Ĉu estas tie lagoj?</p> - -<p>— Estas ĉiela maro.</p> - -<p>— Ĉu oni povas naĝi sur ĝi?</p> - -<p>— Se Sinjoro donos la ordonon.</p> - -<p>— Kaj la akvoj ĉu ondegas iafoje?</p> - -<p>— Ne, regas sur ili eterna kvieto kaj ne malhelpas al la fiŝistoj -laboradi.</p> - -<p>— Do ankaŭ tie oni devas labori?</p> - -<p>— Ĉie oni devas labori.</p> - -<p>— Eĉ en la ĉielo?</p> - -<p>— Eĉ en la ĉielo.</p> - -<p>— Nur dum sabato estas ripozo?</p> - -<p>— Dum sabato kaj dum ĉiuj festoj.</p> - -<p>— Sed eble nur la pekuloj laboras, kaj la savitoj ripozas?</p> - -<p>— La pekuloj tute ne iras ĉielen, nur en la inferon, kie ili brulas -en fajro eterna.</p> - -<p>La junulo ekĝemetis, murmuris „vere“ kaj ili naĝis plue en -trankvileco kaj silento. Iafoje ekplaŭdis fiŝo kaj la movitaj akvoj -ekbrilis en la lunlumo.</p> - -<p>Sed la juna penso ne povis longe ripozi kaj post momento ree turnis -sin al la grizulo per sekvantaj vortoj:</p> - -<p>— Ĉu iufoje permesas Dio rigardi de la ĉielo sur la teron?</p> - -<p>— Ne, ne permesas.</p> - -<p>— Kial li ne permesas?</p> - -<p>— Por ke la savitoj ne ĉagreniĝu.</p> - -<p>— Sed kiam mi rigardas per la okuloj tiun ĉi mondon, neniam venas al -mi ĉagreno.</p> - -<p>— En la ĉielo ĝi venus.</p> - -<p>— Kial ĝi tie venus kaj tie ĉi ne?</p> - -<p>— Ĉar tie vi havos la tutkomprenon.</p> - -<p>— Kio estas tutkompreno?</p> - -<p>— Tio signifas, ke vi vidos la tutan vantecon de l’ mondo.</p><!-- p.69 --> - -<p>— Kiel do povas ĉi tiu mondo esti vanta, se ja ĝin Sinjoro kreis -kaj nia instruisto tion certigas?</p> - -<p>— Sinjoro kreis la mondon, sed la homoj estas sur ĝi.</p> - -<p>— La homoj estas ankaŭ kreitaj de Sinjoro.</p> - -<p>— Sed ili obeis la inspiron de malbona spirito kaj la vivon sur ĉi -tiu mondo difektis.</p> - -<p>— Kial la malbona spirito tion al ili inspiris?</p> - -<p>— Ĉar li volis Sinjoron turmenti.</p> - -<p>— Ĉu en la infero estas tia lago.</p> - -<p>— Ne estas. Tie estas maro da fajro.</p> - -<p>— Kaj mankas tiaj montoj? Kaj tiaj floroj? Kaj tia lunbrilo?</p> - -<p>— Nenio simila troviĝas.</p> - -<p>— Do tie estas tre malĝoje?</p> - -<p>— Malĝoje kaj malgaje.</p> - -<p>— Ĉu la satano neniam vidis la ĉielon kaj la teron?</p> - -<p>— Li vidis, sed, ĉar li estis malbona, Sinjoro lin forpelis de si. -Kaj teren li venadas por tenti la homojn.</p> - -<p>— Eble li sopiras al la ĉielo kaj al la tero?</p> - -<p>— Ne sopiras.</p> - -<p>— Do li estas efektive malbona!</p> - -<p>— Kaj terura.</p> - -<p>Ree ekregis silento. La grizulo nune leviĝis, por elkonduki la -boaton el la Jordana fluo kaj direkti ĝin dekstren, kie en granda -malproksimo vidiĝis la dometoj de Kafarnaum.</p> - -<p>La junulo revis, pripensante la vortojn de l’ grizulo. Tiu remis -kelkan tempon, poste komencis esplori la akvon, eltiris la reton -kaj ĝin subakvigis. La junulo helpis lin, kaj kiam ili finis sian -agadon, ili sidiĝis ree sur siaj lokoj. La maljunulo malrapide movis -la remilon, direktante la boaton al Kafarnaum. Heleco luna kuŝiĝis -sur la akvoj kaj fariĝis ĉiam pli bele sur la tero kaj sur la -ĉielo.</p><!-- p.70 --> - -<p>Tiam ekmoviĝis ree la junula animo kaj li komencis la grizulon -demandadi:</p> - -<p>— Ĉu nia instruisto estas forta?</p> - -<p>— Estas forta kaj nevenkebla.</p> - -<p>— Do kial lin ne ĉiuj obeas?</p> - -<p>— Ĉar la homoj estas obstinaj.</p> - -<p>— Ĉu nia instruisto faras miraklojn?</p> - -<p>— Jes, li faras ilin.</p> - -<p>— Do se li volus, li povus dispecigi la rokojn?</p> - -<p>— Li povus tion fari per unu rigardo.</p> - -<p>— Kial do li ne dispecigos tiujn obstinajn homojn?</p> - -<p>— Ĉar li kompatas ilin.</p> - -<p>— Kaj kial li ne ŝanĝos iliajn korojn?</p> - -<p>— Ĉar li lasas al ili liberan volon.</p> - -<p>— Ĉu nia instruisto estos reĝo?</p> - -<p>— Li ja diris, ke lia regno ne estas de tiu ĉi mondo.</p> - -<p>— Estus pli bone, se li volus esti reĝo. Li povus pli facile -proklami sin reĝo kaj rakonti Evangelion.</p> - -<p>— Li volas montri, ke oni ne bezonas esti reĝo kaj povas fari la -samon.</p> - -<p>— Do li efektive estas potenca?</p> - -<p>— La reĝoj estas malfortaj kompare kun li.</p> - -<p>— Kaj ĉu la reĝoj povus lin kapti?</p> - -<p>— Ili ne farus tion.</p> - -<p>— Kaj se postulus tion de ili malbonaj homoj?</p> - -<p>— Ili ne kuraĝas tuŝi lin.</p> - -<p>— Tamen ili mortigadis la profetojn.</p> - -<p>La grizulo eksilentis kaj meditis, eltirinte la remilon el la akvo. -La junulo diris post momento:</p> - -<p>— Kial vi ne respondas al mi?</p> - -<p>La maljuna homo diris per mallaŭta voĉo:</p> - -<p>— Mi malĝojas...</p> - -<p>— Kial vi malĝojas?</p><!-- p.71 --> - -<p>— Ĉar mi vidas, ke ili povus lin kapti. Sed tiam ni defendus lin kaj -liberigus.</p> - -<p>— Pro kio? Li ja povus fari miraklon kaj mortigi ilin ĉiujn?</p> - -<p>La maljunulo mallevis la kapon kaj malgranda rideto ekvagis sur -liaj lipoj. Baldaŭ tamen la rideto malaperis senrevene kaj la -frunto faldiĝis per miloblaj sulkoj. Zorgo ia sidis sur ĝi kaj -nubigis la vizaĝon. Dubo speguliĝis en la okuloj, kiuj rigardis la -akvojn. Kaj ŝajnis al la maljunulo, ke en sia mizero li forgesis -pri la aranĝoj de tiu ĉi mondo, pri ĝiaj potenculoj skribantaj -la leĝojn. Stariĝis antaŭ lia memoro diversaj momentoj el la -lasta jaro kaj tiu instruisto ekŝajnis al li esti estaĵo malforta, -kiu intencas batalon senvenkan, kiu levas la manon kontraŭ fortoj -nedetrueblaj, kaj kiu povas konduki ilin al pereo. Ili pereos kun -li, ĉar ili lin amas kaj al li kredas. Sed kio el ĝi rezultos? -Ĉu tio ŝanĝos la mondon? Li, maljunulo, vivis ja pli longe ol -la instruisto; kaj kvankam li ne estis tiel lerta en la sciencoj -kiel tiu, tamen li konis la vivon, ĉar ĝi sur lia frunto skribis -instruon, kiu estas maldolĉa, sed vera. La juna instruisto ne konis -la montrilojn de tia instruo, vagis de urbo al urbo kaj predikis. Sed -ĉu la instruisto vivis tiom, kiom li, kaj ĉu spertis tiom, kiom li -spertis!</p> - -<p>Kaj la timo plenigis la simplulan koron de l’ maljuna homo. Jes, li -timis tion, kio okazadis kaj kio estis okazonta. Kvankam ĉiam pli -multenombraj amasoj sekvis la instruiston kaj adoris lin. Sed lia -parolo estis nesingardema, provokanta. Li riproĉis la potenculojn -kaj estrantojn, kaj ili ĉiam pli kontraŭ li ekscitiĝis. Kial li -ne bridas sian incitemon? Kial li provokas la potenculojn? La mondo -estas mondo. Kiom jam estis da maljustaĵoj! Kiu havas armilon, -uzas ĝin. Kaj tiu buĉo de senkulpaj<!-- p.72 --> infanoj, aranĝita de la -tetrarko? Kaj tiu masmortigo de galileoj, farita de la Landestro? -Kaj tiuj justuloj ŝtonmortigitaj de la incitita popolo? Kiom da -profetoj falis pro la kolero de la doktoroj de l’ Skribo? Kiom da -ili, kvazaŭ lumojn, estingis la ĉefurbaj riĉuloj, kiam por ili tiu -lumo fariĝis neoportuna? Kaj la instruisto estas malriĉa, simpla -kaj migranta. Kaj la popolamasoj pro ia ajn kaŭzo diskuros kaj -forlasos lin. Kiu li estas, ke li tian verkegon entreprenas kaj ĝian -finon ne vidas!</p> - -<p>Tiel pensis la maljunulo, kaj la infano pripensis alimaniere. -Li sonĝis en sia animo senkulpa, ke la instruisto komprenos la -bezonon fariĝi reĝo, ke li kolektos armeon, konkeros la landon -kaj sian regadon enkondukos. Li enrajdos al Jeruŝalaim sur blanka -ĉevalo, ordonos treni la malbonulojn en malliberejon kaj tie estos -ilin instruanta, ĝis ili ekkredos, kaj tiam li mem distranĉos la -ligilojn kaj alpremos ilin al sia koro kaj pardonos ilian obstinecon. -Poste li komencos militon kontraŭ la reĝoj de l’ tuta mondo, venkos -ilin kaj katenitajn venigos kaj tiel longe al ili predikos, ĝis ili -ekkredos al li, kaj tiam li ankaŭ distranĉos iliajn katenojn kaj -alpremos al si. Tio estos bela tago! La popolo estos promenanta tra -la lando kun palmoj kaj lilioj, kantante je lia gloro...</p> - -<p>Sed la imago infana, flugante kiel birdo en la vastaĵoj de l’ penso, -renkontis la vortojn de l’ maljunulo, kiu diris, ke la instruisto -ne volas esti reĝo. Li eĉ akcentis tion, kiam li certigis, ke la -instruisto farante tion, kion li faras ne estante reĝo, estas multe -pli potenca. Tio ne povis tamen akordiĝi en la kapo junula kun la -antaŭaj bildoj. Ŝajnis al li, ke la instruisto ne vidas fortojn, -kondukantajn al la celo. Li fariĝis malĝoja, ke tiel prudenta -instruisto tamen ne komprenas tiel simplajn aferojn. Li ne imagis -tiun ordon sur la mondo, kiun oni antaŭdiradis.<!-- p.73 --> Kio do estas la -instruisto kompare kun la potencaj riĉuloj, kompare kun la tetrarko, -Landestro, reĝoj, ha, kompare kun la imperiestro de l’ Romanoj!</p> - -<p>Li ĉesis kompreni sian majstron!</p> - -<p>Kaj tiam la infana penso kaj la penso de l’ maljunulo renkontis -sin ĉe la muro de unu kaj la sama problemo — ideo de la forto. Ili -ambaŭ ne povis kompreni la majstron, kvankam ĉiu pro tute diversaj -kaŭzoj. Elirinte el du diversaj ekstremoj de l’ penso, ili kunvenis -dumvoje: ili ne komprenis, de kio povas dependi la potenco, pri kiu -oni konstante aŭdis kaj parolis, kaj al kiu oni kredis, sed kiu -ne estis elprovita. Li kuracis, sanigis — tion saman faras ankaŭ -la sorĉistoj kaj aŭguristoj. Li faris tion pli bone ol ili, pli -rapide, tio estas vera! Sed kiel de tio veni al la venko de la -reĝoj, riĉuloj kaj farizeoj! Se li etendos kontraŭ ili la manojn, -ĉu ili ne starigus militistaron kun hirtiĝintaj lancoj?... Kaj kio -plue? Kio plue?... Kie forto lia? Kie la antaŭdiritaj forto kaj -triumfo?</p> - -<p>Tiel ili revis sur la akvoj de l’ lago, kiu estis kovrita per luna -heleco kaj briletis kvazaŭ malproksimo ensorĉita.</p> - -<p>Subite la junulo komencis diligente rigardi antaŭ si kaj timtremi. -Li turnis sin unu- kaj duafoje al la grizulo, ĝis kiam tiu -ekdemandis:</p> - -<p>— Kio al vi estas, infano?</p> - -<p>La junulo tremis, etendis la manon kaj ekmurmuris per paliĝintaj -lipoj:</p> - -<p>— Ŝajnas al mi, ke ia aperaĵo portas sin super la akvoj.</p> - -<p>Ili ambaŭ komencis rigardi en la montrita direkto. La junulo -ekmurmuris post momento:</p> - -<p>— Kvazaŭ ia hela kaj granda figuro proksimiĝas sur la akvoj...</p><!-- p.74 --> - -<p>Kaj li ektremis, ĉar li komencis vidi pli klare.</p> - -<p>En longa, blanka vesto, kun la kapo mallevita al la brusto, iris -viro, simila al fantomo kaj la lunbrilo lumigis liajn harojn. La -dekstran manon li tenis sur la brusto, kaj per la piedoj li tuŝetis -la akvojn, glatigitajn kaj arĝentumitajn per la koloriĝanta brilo.</p> - -<p>La maljunulo almetis la manplaton al la frunto, malfermis la -mirigitan buŝon kaj rigardis. Sur lia vizaĝo vidiĝis necerteco. -Subite ekregis lin timo. Li saltis el sia loko, ekplaŭdis per la -manoj kaj eligis mallongan ekkrion. La junulo turnis al li sian -timigitan vizaĝon kaj ekflustris:</p> - -<p>— Ĉu tiu stranga figuro ne estas simila al nia instruisto?</p> - -<p>Kaj en tiu momento ekbrilis en lia kapo la penso, ke tie eble -efektive tiu instruisto paŝas sur la akvoj. Kiel li tion faras, -ke la ondoj sub li ne disiĝas kaj ne englutas lin? Kian forton li -posedas, ke li tiel iras trankvile sur la moviĝema akvosupraĵo?</p> - -<p>La infano turnis sin unufoje ankoraŭ al la maljunulo kaj demandis -lin per timigitaj okuloj. Sed en tiu momento la maljunulo falis -genuen sur la tabuloj de l’ boato kaj el lia buŝo eliĝis murmuro de -l’ vizia ekscitiĝo:</p> - -<p>— Instruisto! Majstro!</p> - -<p>La infano turnis sin unufoje ankoraŭ al la boatorando kaj kliniĝis -antaŭen. Li rigardis kun timo kaj mirego la lagon kovritan per la -lumo.</p> - -<p>Kaj tiu figuro pasis ankoraŭ momenton sur la ondoj, ĝis kiam fine -ĝi disfluis en malproksimo meze de la luna heleco.</p> - -<!-- p. sennumera --> -<div class="section"> -<h2>ESPERANTO-LITERATURO</h2><!-- p. sennumera --> -</div> - -<div class="reklamo"> - -<p><i><span style="font-size:130%;">H. A. LUYKEN</span>, F. B. E. A.</i></p> - -<h3>Stranga Heredaĵo</h3> - -<p>Romano originale verkita</p> - -<p>1922. 320 paĝoj. Broŝurita kaj bindita</p> - -<p class="justify">La romano estas plena de okazintaĵoj, allogaĵoj, plena de -sensaciaĵoj!</p> - -<p class="justify">Ĝia enhavo kondukas la leganton tra la tuta Eŭropo kaj Ameriko, -pritraktas religiajn kaj socialajn demandojn, pacifismon, naciismon; -komercistajn, teknikajn kaj artistajn demandojn, okultismon kaj -spiritismon. La tuton ĉirkaŭas ĉarma amo-rakonto; ĝin trafluas -glorigo de la Esperanto-movado kun multaj aludoj al ĝia eminentularo. -La heroo de la romano estas juna anglo, naturdotita per sugestiaj -fortoj, li estas perfekta parolanto, konvinkita kaj eminenta -Esperantisto kaj — finfine — naskita detektivo kun ĉiuj talentoj -de iu Sherlock Holmes.</p> - -<p class="justify">Nenio, neniu kontraŭstaras lin, ĉion li majstras per la forto de -sia homamo. La romano entuziasmigas la leganton per majstre pentritaj -vojaĝrakontoj, per aventuraj kaj detektivaj okazintaĵoj; ĝi -prezentas krom tio multvalorajn kaj instigajn pensojn. Entute: Vera -esperantista tendencromano, valora libro por ĉiuj gesamideanoj, kiu -altiras specialan intereson pro sia modela kaj flua stilo.</p> -</div> -<!-- p. sennumera --> - - -<div class="reklamo"> -<p style="font-size:130%;"><i>JEAN FORGE</i></p> - -<h3>ABISMOJ</h3> - -<p>Romano originale verkita</p> - -<p>1923. 150 paĝoj. Broŝurita kaj bindita</p> - -<p>Ĉefaj personoj de la romano:</p> - -<ul> -<li><i>Ernesto Muŝko</i>, bienposedanto en Karlovo</li> -<li><i>Halino Borki</i>, filino de najbara bienposedanto en Nivi</li> -<li><i>Mateo Ardo</i>, artpentristo</li> -<li><i>Zonjo Biringo</i>, lia fianĉino</li> -</ul> - -<p class="justify">La romano „Abismoj“ estas unika en la ĝisnuna Esperanto-literaturo. -Ĝi estas la unua provo sekvi la modernan direkton de la hodiaŭa -nacilingva romano. Ne nur la enhavo, sed ankaŭ la stilo konformiĝas -al la nova direkto kaj altiros jam per tio ĉies atenton.</p> - -<p class="justify">La supraj personoj mem rakontas la romanon ĉapitron post ĉapitro -alternante en harmonia sinsekvo kaj tiamaniere karakterizas sin mem.</p> - -<p class="justify">La nepre internacia enhavo, kiun vivigas interalie stranga kaj -ekscitita pensmaniero de ebriulo, ravaj sonĝoj de gloravida -pentristo kaj amsoifa knabino kaj laŭnovela vivoskizo, fariĝas -interesega per la interna batalo inter malnova amo kaj alia -ekflamanta en la koro de brava viro. Dum ĉi tiu batalo, kiu pasie -akriĝas kaj katastrofe finiĝas, la leganto mem estas kunŝirata en -la plej profundajn abismojn de homaj animoj.</p> -</div> -<!-- p. sennumera --> - -<div class="reklamo"> -<p style="font-size:130%;text-decoration:underline;">D-ro EDMOND PRIVAT:</p> - -<h3>VIVO DE ZAMENHOF</h3> - -<p>kun portreto de D-ro L. L. Zamenhof.</p> - -<p>1923. 109 paĝoj. Kartonita kaj bindita.</p> - -<p><i>Speciala eldono por mez- kaj malbonvalutaj landoj.</i></p> - -<p>ENHAVO:</p> - -<table> -<tr><td class="center"><i>Ĉapitro</i></td><td class="numb"><i>I</i>:</td><td>La gentoj en Litva lando.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>II</i>:</td><td>Infano en Bjalistok.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>III</i>:</td><td>Gimnaziano en Varsovio.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>IV</i>:</td><td>Studentaj jaroj.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>V</i>:</td><td>Doktoro Esperanto.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>VI</i>:</td><td>Idealista profeto.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>VII</i>:</td><td>Homarano.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>VIII</i>:</td><td>Kongresaj paroladoj.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>IX</i>:</td><td>Lingvisto.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>X</i>:</td><td>Verkisto.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>XI</i>:</td><td>Etika pensulo.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>XII</i>:</td><td>Homo ĉe morto.</td></tr> -</table> - -<p class="justify">„... Jen klasiko, kiun nepre devas posedi ĉiu Esperantisto.“ Por -ebligi al la gesamideanaro de mez- kaj malbonvalutaj landoj la akiron -de ĉi tiu, por ĉiu Esperantisto nepre necesa libro, ni aranĝis -laŭ permeso de la Kuratoroj de la Memoriga Kaso Bolingbroke-Mudie -tiun eldonon. Ĝia literatura enhavo estas laŭvorte tute la sama -kiel tiu de la ilustrita eldono.</p> - -<hr /> - -<h3>Historio de la lingvo Esperanto</h3> - -<p>Deveno kaj komenco 1887-1900.</p> - -<p>1923. 2a eldono. 14 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p>ENHAVO:</p> - -<table> -<tr><td class="center"><i>Ĉapitro</i></td><td class="numb"><i>I</i>:</td><td>Esperanto kaj indo-eŭropaj lingvoj.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>II</i>:</td><td>La esperanta vortaro.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>III</i>:</td><td>Zamenhof. Deveno de Esperanto.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>IV</i>:</td><td>Apero de la „Unua Libro“.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>V</i>:</td><td>Unua jaro. „La Dua Libro.“</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>VI</i>:</td><td>Amerika Filozofia Societo kaj „Aldono al la Dua Libro“.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>VII</i>:</td><td>Nürnberg. Einstein. „La Esperantisto.<!-- Esperantiste. -->“</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>VIII</i>:</td><td>La Ligo. Reforma agitado.<!-- orig. punkto mankas --></td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>IX</i>:</td><td>„Lingvo Internacia“ en Upsala.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>X</i>:</td><td>Franca Societo. „L’Espérantiste.“</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>XI</i>:</td><td>La influo de L. de Beaufront.</td></tr> -<tr><td class="center">"</td><td class="numb"><i>XII</i>:</td><td>Esperanto en Ruslando. Interna Ideo. La spirito de la lingvo.</td></tr> -</table> - -<p class="justify">„... Prave oni postulas en Esperantaj ekzamenoj konon pri la historio -de la lingvo. Plej utila ĝi estas al ĉiuj, kiuj devas gvidi kursojn -aŭ fari paroladojn ... nenio pli bone instruas ol historio.“</p> -</div><!-- p. sennumera --> - - - - -<div class="reklamo"> -<h3>Internacia Mondliteraturo</h3> - - -<p class="justify">La kolekto estas submetita al la gvidado de <b>Prof. D-ro Joh. -Dietterle</b>, direktoro de la Esperanto-Instituto por la Germana -Respubliko.</p> - -<p>Ĝi enhavas nur la plej famajn verkojn el ĉiuj naciaj literaturoj. -Ĝis nun aperis:</p> - -<p class="vol">Volumo 1:</p> - -<p class="book"><b>Goethe, J. W. von</b>: <b>Hermano kaj Doroteo.</b> Eposo idilia. El la germana -originalo trad. <i>B. Küster</i>. 2a, korektita eldono. Kun antaŭparolo de -<i>Prof. D-ro Joh. Dietterle</i>. 1922. 77 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 2:</p> - -<p class="book"><b>Niemojewski, A.: Legendoj.</b> El la pola originalo trad. <i>B. Kuhl</i>. -Kun antaŭparolo de <i>Antoni Grabowski</i>. 2a, korektita eldono. 1923. -74 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 3:</p> - -<p class="book"><b>Turgenev, Ivan S.: Elektitaj noveloj.</b> El la rusa originalo trad. -<i>A. Mexin</i>. 1923. 81 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 4:</p> - -<p class="book"><b>Raabe, Wilhelm: La nigra galero.</b> Historia rakonto. El la germana -originalo trad. Prof. D-ro <i>Fritz Wicke</i>. 2a, korektita eldono. -1922. 64 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 5:</p> - -<p class="book"><b>Hildebrand: El la „Camera Obscura“.</b> El la holanda originalo -trad. <i>H. C. Mees</i>. 1923. 64 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 6:</p> - -<p class="book"><b>Irving, Washington: El la skizlibro.</b> El la angla originalo trad. -<i>H. L. Elvin</i>. 1923. 64 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 7:</p> - -<p class="book"><b>Chamisso, A. de: La mirinda historio de Petro Schlemihl.</b> El la germana -originalo trad. <i>Eug. Wüster</i>. 1922. 84 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 8:</p> - -<p class="book"><b>Stamatov, G. P.: Nuntempaj rakontoj.</b> El la bulgara originalo trad. -<i>Iv. H. Krestanoff</i>. 1922. 80 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 9:</p> - -<p class="book"><b>Ŝalom-Aleĥem. Perec.: Hebreaj rakontoj.</b> El la hebreaj originaloj -trad. <i>Is. Muĉnik</i>. 1923. 78 paĝoj. Kartonita.</p> - -<p class="vol">Volumo 10:</p> - -<p class="book"><b>Puŝkin, A. S.: Tri noveloj.</b> El la rusa originalo trad. D-ro <i>A. Fiŝer</i>. -1923. 67 paĝoj. Kartonita.</p> - -<hr /> - -<p><b>FERDINAND HIRT & SOHN — LEIPZIG</b><br /> -ESPERANTO-FAKO -</p> -</div> - -<div class="tnotes"> -<p><b>Noto de transskribinto:</b></p> - -<p>Mi registris malmultajn ŝanĝojn kontraŭ la originalo per html-aj -komentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris. Kelkaj -malkutimaj vortoj, kiel <i>rabbi</i> kaj <i>disciploj</i> restas kiel -literumita de la tradukinto.</p> -</div> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Legendoj, by Andrzej Niemojewski - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEGENDOJ *** - -***** This file should be named 62118-h.htm or 62118-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/1/1/62118/ - -Produced by Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online -Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> diff --git a/old/62118-h/images/cover.jpg b/old/62118-h/images/cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 4ee57f5..0000000 --- a/old/62118-h/images/cover.jpg +++ /dev/null |
