diff options
Diffstat (limited to 'old/61103-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/61103-0.txt | 6154 |
1 files changed, 0 insertions, 6154 deletions
diff --git a/old/61103-0.txt b/old/61103-0.txt deleted file mode 100644 index bf353a8..0000000 --- a/old/61103-0.txt +++ /dev/null @@ -1,6154 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Kiel placas al vi, by William Shakespeare - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Kiel placas al vi - komedio en kvin aktoj - -Author: William Shakespeare - -Translator: Ivy Kellerman Reed - -Release Date: January 4, 2020 [EBook #61103] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIEL PLACAS AL VI *** - - - - -Produced by Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online -Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This -book was produced from images made available by the -HathiTrust Digital Library.) - - - - - - - [Ilustraĵo: D-ro Ivy Kellerman - la tradukinto de Kiel Plaĉas al Vi] - - [Ilustraĵo: Robert Nugent Hickman - la direktoro de "The Hickman Players"] - - - -SHAKESPEARE - -KIEL PLAĈAS AL VI - -KOMEDIO EN KVIN AKTOJ - - Tradukis - DRO. IVY KELLERMAN - - Speciale tradukita por, kaj ludita ĉe - La Sesa Internacia Kongreso de Esperanto - -Washington, D. C., USONO. - -MCMX - - - COPYRIGHT, 1910 - By IVY KELLERMAN, Ph. D. - WASHINGTON, D. C. - - - - -La jena tradukaĵo estis ludata sur eksterdoma scenejo, je la -dekkvina de aŭgusto, 1910a, en la urbo Washington, Distriko -Kolumbio, Usono, de la "Hickman Players" sub la kontrolo de S-ro -Robert Nugent Hickman, kiu estis dek du jarojn Scendirektoro por la -trupoj de Charles Frohman, William Gillette, Annie Russell, k.t.p., -el la Empire Teatro en Nov-Jorko, kaj kiu nun estas la Direktoro -de la "Hickman Players" kaj Direktoro de la "Hickman School of -Speech and Drama," en Washington, Distrikto Kolumbio. - -La ilustraĵoj de diversaj scenoj, kiuj estas en ĉi tiu libro, estas -fotografaĵoj de la "Hickman Players" ludantaj Kiel Plaĉas al Vi. - - - -Antaŭparolo. - - -Ĉe antaŭaj kongresoj oni jam rekonis la valoron de la drama arto -kiel rimedo por prezenti la belecon kaj simplecon de Esperanto, -ludinte scenojn kaj recitinte elektaĵojn teatrajn; kaj ĉe la Kvara -kaj Kvina Kongresoj de Esperanto oni ludis tutajn dramojn. - -Scenojn kaj recitaĵojn el Shakespeare oni jam donis, sed restis por -la Sesa Kongreso prezenti je la unua fojo, kiel tutan teatraĵon en -Esperanto, unu plej popularan el la verkaĵoj de tiu universale -konata verkisto. - -Por tia entrepreno estas bezonita la plej zorga preparado je la -aranĝado de la teksto, je la tradukado, je la elektado de la -aktoroj, kaj je la antaŭripetado. La sukceso de la entrepreno ni -ŝuldas al la nelacemaj klopodoj de D-ro Kellerman kaj S-ro Robert -Nugent Hickman. Al D-ro Kellerman ni ŝuldas la akuratecon kaj -bonsonecon de la tradukaĵo, la fidelan altenadon al la originala -verkaĵo, eĉ ĝis la plej malgranda detalo en versfarado de ĉi tiu -miriadintenca poeto; al Direktoro Hickman ni ŝuldas la administradon -de la ludo, la paciencan kontroladon de la antaŭripetoj, kaj la -kunvenigadon de kapablaj volontaj aktoroj, je libertempa sezono, -malproksime de la teatra centro de Usono. - - Edwin C. Reed, - Sekretario de la Sesa Internacia - Kongreso de Esperanto. - - - -PERSONOJ: - - La Duko, kiu estas ekzilita. - Frederiko, lia frato, kiu uzurpis lian dukolandon. - Amienso, } lordoj sekvantaj la ekzilitan dukon. - Jakveso, } - Labelo, kortegano sekvanta Frederikon. - Karlo, baraktisto de Frederiko. - Olivero, } - Jakveso, } filoj de Siro Rolando de Bojz. - Orlando, } - Adamo, } servistoj de Olivero. - Deniso, } - Tuŝ-ŝtono, ŝercemulo. - Siro Olivero Martekst, pastro. - Koreno, } paŝtistoj. - Silvio, } - Gulielmo, kamparano, enamiĝinta je Aŭdreo. - Persono reprezentanta Himenon. - Rozalindo, filino de la ekzilita duko. - Celio, filino de Frederiko. - Febino, paŝtistino. - Aŭdreo, kamparanino. - Lordoj, paĝioj, sekvantoj, k.t.p. - -Sceno: La domo de Olivero; la kortego de Duko Frederiko; -kaj la arbaro Ardeno. - - - - -Kiel Plaĉas Al Vi - - - - -AKTO I. - - - -SCENO I. - -Fruktoĝardeno apud la domo de Olivero. - - -Eniras Orlando kaj Adamo. - -Orl. - -Kiel mi rememoras, Adamo, okazis laŭ la jena maniero: li donis -testamente al mi nur du mil kvincent spesmilojn, kaj, kiel vi diras, -ordonis al mia frato ke li bone min eduku; kaj de tiam komenciĝas -mia malĝojo. Mian fraton li sendis al la lernejo, kaj rumoro bonege -parolas pri lia progreso: sed min mem li edukas kamparmaniere ĉi tie -ĉehejme, aŭ, por diri pli precize, li min ĉi tie maledukas; ĉar ĉu -oni nomus tion edukado, por sinjoro havanta mian rangon, kio ne -malsimilas al la endomigo de bovviro? Liaj ĉevaloj estas pli bone -edukitaj; ĉar krom tio, ke ili estas belaj pro bona nutraĵo, oni -dresas ilin, kaj por tio oni dungas multekostajn rajdistojn: sed mi, -lia frato, gajnas ĉe li nenion, krom altkreskadon; pro kio liaj -bestoj en la farmokorto ŝuldas al li tiom, kiom mi. Aldone al ĉi tiu -"nenio," kiun li tiel sufiĉege donas al mi, lia konduto ŝajnas -forpreni de mi tion, kion la Naturo donis al mi: li min lasas manĝi -kun la servistoj, malpermesas al mi la rangon fratan, kaj laŭ sia -eblo forprenas mian ĝentilecon per tia maledukado. Estas ĉi tio, -Adamo, kio min ĉagrenas; kaj la spirito de mia patro, kiu, mi -kredas, enestas en mi, komencas ribeli kontraŭ tia sklaveco: mi ne -plu ĝin elportos, kvankam mi ankoraŭ ne konas ian ajn rimedon por -ĝin eviti. - -Adamo. - -Jen venas mia mastro, via frato. - -Orl. - -Flanken iru, Adamo, kaj vi aŭdos kiamaniere li kondutos kontraŭ mi. - -Eniras Olivero. - -Oli. - -Nu, vi! Kion vi faras ĉi tie? - -Orl. - -Nenion: oni ne instruis al mi kiel fari ion ajn. - -Oli. - -Do, kion vi difektas? - -Orl. - -Efektive, mi helpas al vi difekti per senokupeco tion, kion Dio -faris, kompatindan malindan fraton vian. - -Oli. - -Nu, vin pli bone okupu, kaj estu pendigita! - -Orl. - -Ĉu mi paŝtu viajn porkojn, kaj manĝu maizoŝelojn kun ili? Kian -trograndan porcion mi elspezis, ke mi suferu tian malriĉecon? - -Oli. - -Ĉu vi scias kie vi estas? - -Orl. - -Ho jes, tre bone: ĉi tie en via fruktoĝardeno. - -Oli. - -Ĉu vi scias antaŭ kiu vi staras? - -Orl. - -Jes, pli bone ol li min konas. Mi scias ke vi estas mia pli maljuna -frato; kaj laŭ la kondiĉo de altranga deveno, vi devus min tia -rekoni. La ĝentileco de nacioj faras vin pli altranga ol mi, pro -tio, ke vi estas la unue naskita; sed la sama tradicio ne forprenas -de mi mian parencecon, eĉ se naskiĝus dudek fratoj inter ni: mi -havas en mi tiom de mia patro, kiom vi, kvankam, mi konfesas, via -plifrua naskiĝo vin rajtigas al pli granda porcio da respekto. - -Oli. - -Kion, junulo! - -Orl. - -Nu, nu, pli maljuna frato, vi estas tro juna en ĉi tio. - -Oli. - -Ĉu vi metos la manon sur min, kanajlo? - -Orl. - -Mi ne estas kanajlo; mi estas la plej juna filo de Siro Rolando de -Bojz; li estis mia patro, kaj tiu, kiu diras ke tia patro naskis -kanajlojn, estas trioble kanajlo. Se vi ne estus mia frato, mi ne -forprenus la manon de via gorĝo, ĝis post la alia mano estus -elŝirinta vian langon, kiu tion diris. Vi vin riproĉas. - -Adamo. - -Karaj mastroj, estu paciencaj: pro la rememoro pri via patro, estu -pacemaj. - -Oli. - -Min lasu, mi diras! - -Orl. - -Mi ne vin lasos, ĝis kiam mi volos: vi devos min aŭdi. Mia patro -ordonis en sia testamento ke vi bone min eduku; vi min edukis kiel -kamparanon, malklarigante kaj kaŝante al mi ĉiun noblan econ. La -spirito de mia patro fariĝas forta en mi, kaj mi ne plu tion -elportos: tial, permesu al mi tiajn ekzercojn, kiaj decas al nobelo, -aŭ donu al mi la malgrandan porcion kiun mia patro testamente lasis -al mi; havante tion, mi iros por aĉeti mian bonŝancon. - -Oli. - -Kaj kion vi faros? Ĉu vi petos almozojn, post kiam vi estos -elspezinta tion? Nu, do, eniru: mi ne min plu ĝenos je vi; vi -ricevos iom, laŭ via volo: mi petas al vi, foriru de mi. - -Orl. - -Mi ne plu vin ĝenos ol estas necese por mia bonstato. - -Oli. - -Iru kun li, maljuna hundaĉo. - -Adamo. - -Ĉu "maljuna hundaĉo" estas mia rekompenco? Efektive ja, mi eluzis -miajn dentojn servante al vi. Dio gardu mian maljunan mastron! Li ne -estus tiamaniere parolinta. - -[Orlando kaj Adamo foriras.] - -Eniras Deniso. - -Den. - -Ĉu via moŝto vokis? - -Oli. - -Ĉu Karlo, la baraktisto de la Duko, ne ĵus ĉeestis por paroli kun -mi? - -Den. - -Se plaĉas al vi, li jam ĉeestas ĉe la pordo, kaj petas permeson -eniri ĉe vin. - -Oli. - -Envoku lin. [Deniso foriras.] Tio estos bona metodo; kaj morgaŭ -okazos la barakta konkurso. - -Eniras Karlo. - -Kar. - -Bonan matenon al via moŝto. - -Oli. - -Bona Sinjoro Karlo, kia novaĵo ĉe la nova kortego? - -Kar. - -Estas nenia novaĵo ĉe la kortego, Sinjoro, krom malnova novaĵo: tio -estas, ke la maljuna Duko estas ekzilita de sia pli juna frato, la -nova Duko; kaj kun li sin propravole ekzilis tri aŭ kvar amantaj -lordoj, kies bienoj kaj rentoj riĉigas la novan Dukon; tial li -volonte permesas ke ili forvagu. - -Oli. - -Ĉu vi povas diri ĉu Rozalindo, la filino de la Duko, estas ekzilita -kun sia patro? - -Kar. - -Ho ne; ĉar la filino de la nova Duko tiel amas ŝin,--ĉar de infaneco -ili estas kune edukitaj,--ke ŝi estus sekvinta ŝin en ekzilon, aŭ, -restinte post ŝi, estus mortinta. Rozalindo estas ĉe la kortego, ne -malpli amata de la Duko ol estas lia propra filino; kaj neniam du -sinjorinoj tiom amis reciproke, kiom ili amas. - -Oli. - -Kie loĝas la maljuna Duko. - -Kar. - -Oni diras ke li jam estas en la arbaro Ardeno, kaj multe da bonaj -viroj kun li; kaj tie ili loĝas, same kiel pratempa Robino Hood -en Anglujo. Oni diras ke multe da junaj viroj iras amase al li, -ĉiutage, kaj gaje pasigas la tempon tiel, kiel oni ĝin pasigis dum -la ora epoko. - -Oli. - -Nu, ĉu vi baraktos ĉe la nova Duko? - -Kar. - -Jes, certe; kaj mi venis por diri ion al vi. Oni diris sekrete al -mi, ke via pli juna frato, Orlando, deziras veni maskevestita, por -provi la baraktadon kontraŭ mi. Morgaŭ, Sinjoro, mi baraktos por mia -bona famo; kaj tiu, kiu forkuros de mi, ne havante rompitan kruron, -estos bonega baraktanto. Via frato estas juna kaj delikata; kaj, pro -amo al vi, mi ne volus lin faligi, se li enirus kontraŭ min; tamen, -mi devos, pro mia propra honoro; tial, pro mia amo al vi, mi venis -ĉi tien por vin sciigi, tiucele, ke vi povu lin deteni de lia -intenco, aŭ bone elporti tian malhonoron, kian li suferos, ĉar li -mem estos ĝin kaŭzinta, tute kontraŭ mia deziro. - -Oli. - -Mi dankas vin, Karlo, pro via amo al mi, kiun mi bone rekompencos. -Min mem oni sciigis pri tiu intenco de mia frato, kaj mi per kaŝitaj -modoj penis lin deturni de ĝi, sed li estas obstina. Mi diros al vi, -Karlo: li estas la plej obstinaĉa junulo en Franclando, plena je -ambicio, enviema imitanto de ĉies bonaj ecoj, kaŝema kaj malbonega -konspiranto kontraŭ mi, sia propra frato: tial, agu laŭ via -diskreteco; estas indiferente al mi ĉu vi rompos al li la kolon, ĉu -la fingron. Kaj, atentu; ĉar se vi lin iomete hontigos, aŭ se li ne -glore sukcesos kontraŭ vi, li venenos vin, enkaptiligos vin per ia -perfida rimedo, kaj neniam ellasos vin, ĝis post li iamaniere estos -vin mortiginta. Ĉar, mi certigas al vi, kaj preskaŭ kun larmoj mi -ĝin diras, ke ne vivas nuntempe iu ajn, tiel juna kaj kanajla kiel -li. Mi parolas nur frate pri li; sed se mi detale lin priskribus al -vi, mi devus ruĝiĝi kaj plori, kaj vi paliĝus kaj miregus. - -Kar. - -Mi estas kore kontenta ke mi venis ĉi tien ĉe vin. Se li venos -morgaŭ, mi donos al li pagadon! Se iam poste li povos marŝi -nehelpate, mi ne plu baraktos por premio; tial, Dio gardu vian -moŝton! - -Oli. - -Adiaŭ, bona Karlo. [Karlo foriras.] Nun mi incitos ĉi tiun -petolulon: mi esperas ke mi vidos lian finiĝon; ĉar mia animo, mi -ne scias kial, lin malamas kiel eble plej multe. Tamen li estas -ĝentila, klera, kvankam neniam instruita, plena je nobla spirito, -multe amata de personoj en ĉiu rango, kaj, efektive, tiel multe oni -lin amas, precipe inter miaj propraj popolanoj, kiuj lin plej bone -konas, ke oni tute malestimas min: sed ne longe tio daŭros; ĉi tiu -baraktisto aranĝos ĉion; nenio restas por fari, escepte ke mi incitu -la junulon al tio; kion mi nun ekfaros. - -[Li foriras.] - - - -SCENO II. - -Herbejeto antaŭ la palaco de la Duko. - - -Eniras Celio kaj Rozalindo. - -Cel. - -Mi petas al vi, mia kara kuzineto, estu gaja. - -Roz. - -Kara Celio, mi jam montras pli multe da gajeco ol mi sentas; ĉu vi -dezirus ke mi estu ankoraŭ pli gaja? Se vi ne povas instrui al mi -kiel forgesi ekzilitan patron, vi ne devus instrui al mi kiel -rememori ian eksterordinaran plezuron. - -Cel. - -Per tio mi vidas ke vi ne tiel multe min amas, kiel mi amas vin. Se -mia onklo, via ekzilita patro, estus ekzilinta vian onklon, mian -patron la Dukon, kondiĉe ke vi estu ankoraŭ ĉe mi, mi estus -instruinta al mia amo akcepti vian patron kiel la mian: tiel vi -estus lin akceptinta, se via amo al mi estus tiel hardigita kiel -estas mia amo al vi. - -Roz. - -Nu, mi forgesos la staton de mia sorto, por ĝoji pri la via. - -Cel. - -Vi scias ke mia patro havas neniun infanon krom mi, kaj neniun -havos, kaj, vere, kiam li mortos, vi estos lia heredanto, ĉar tion, -kion perforte li forprenis de via patro, mi redonos ameme al vi. Je -mia honoro, mi ĝin redonos; kaj kiam mi rompos tiun ĵuron, mi fariĝu -monstro: tial, mia dolĉa Rozinjo, mia kara Rozo, estu gaja. - -Roz. - -De nun mi estos gaja, kuzineto, kaj elpensos amuzaĵojn; mi pensu: -kion vi opinius pri la enamiĝado? - -Cel. - -Jes, certe, por nin amuzi: sed amu neniun serioze kaj vere; kaj, por -vin amuzi, ne pli multe amu ol tiom, ke vi povos poste forkuri kun -pura ruĝiĝo kaj kun plena honoro. - -Roz. - -Kiel, do, ni nin amuzos? - -Cel. - -Ni sidiĝos, kaj formokos de ŝia ŝpinilo la bonan mastrinon la -Sorton, por ke ŝi de nun donu egale siajn donacojn. - -Roz. - -Mi volus ke ni povu tion fari, ĉar ŝi treege maljuste disdonas siajn -bonfaraĵojn, kaj la donacema blindulino plej multe eraras je siaj -donacoj al virinoj. - -Cel. - -Tio estas vera; ĉar tiun, kiun ŝi faras bela, ŝi apenaŭ faras -honesta; kaj tiun, kiun ŝi faras honesta, ŝi faras malbela. - -Roz. - -Ne, vi pasas nun de la ofico de la Sorto, ĝis tiu de la Naturo; la -Sorto regas je la donacoj mondaj, ne je la donacoj de la Naturo. - -Eniras Tuŝ-ŝtono. - -Cel. - -Ĉu ne? Post kiam Naturo estas farinta belan kreitaĵinon, ĉu la Sorto -ne povos faligi ŝin en la fajron? Kvankam la Naturo estas doninta al -ni spritecon, per kiu ni povas moki je la Sorto, ĉu la Sorto ne -estas sendinta al ni ĉi tiun ŝercemulon, por ĉesigi la argumentadon? - -Roz. - -Efektive, jen la Sorto estas tro ruza por la Naturo, kiam la Sorto -faras el la kreitaĵo de la Naturo la ĉesigonton de ŝia spriteco. - -Cel. - -Eble ĉi tiun faris ne la Sorto, sed ja la Naturo: kiu trovas niajn -naturajn spritecojn tro malspritaj por rezonadi pri tiaj diinoj, kaj -sendas al ni ĉi tiun ŝercemulon por nia akrigilo; tial, ke ĉiam la -malspriteco de ŝercemulo estas akrigilo por la spriteco. Ho, nu -spritulo! Kien vi vagadas? - -Tuŝ. - -Mastrino, vi devos antaŭen veni, al via patro. - -Cel. - -Ĉu oni sendis vin kiel la dironton? - -Tuŝ. - -Ne, je mia honoro, sed oni ordonis al mi ke mi venu por vin venigi. - -Roz. - -Kie vi lernis tiun ĵuron, ŝercemulo? - -Tuŝ. - -De iu kavaliro, kiu ĵuris je sia honoro ke ili estas bonaj kukoj, -kaj ĵuris je sia honoro ke la mustardo estas nenio; kaj nun, mi -atestas ke la kukoj estis nenio, kaj ke la mustardo estis bona, -tamen la kavaliro ne ĵurorompis. - -Cel. - -Kiel vi pruvas tion, per la granda amaso da via sciado? - -Roz. - -Jes, nun malbuŝumu vian saĝecon. - -Tuŝ. - -Nu, vi ambaŭ antaŭen paŝu: frotu la mentonojn, kaj ĵuru je la barboj -ke mi estas fripono. - -Cel. - -Je la barboj, se ni havus tiujn, vi estas fripono. - -Tuŝ. - -Je mia friponeco, se mi havus tiun, mi ja estus fripono; sed, se oni -ĵuras je tio, kio ne ekzistas, oni ne ĵurorompas; jes, pli multe -ĵurorompis tiu kavaliro, ĵurinte je sia honoro, ĉar li havis neniom -da honoro; aŭ, se li estis iom havinta, li ĝin forĵuris longtempe -antaŭ ol li vidis tiujn kukojn kaj mustardon. - -Cel. - -Mi petas, kiun vi intencas? - -Tuŝ. - -Iun, kiun amas maljuna Frederiko, via patro. - -Cel. - -La amo al mia patro sufiĉas por lin honori: sufiĉe! Ne plu parolu -pri li; oni vipos vin iam, pro insultema parolado. - -Tuŝ. - -Des pli domaĝe, ke ŝercemuloj ne estas permesataj diri saĝe tion, -kion saĝuloj malsaĝe faras. - -Cel. - -Je mia honoro, vi diras la veron; ĉar depost kiam oni silentigis la -malmultan spritecon de ŝercemuloj, la malmulta malspriteco de saĝaj -viroj faras grandan bruon. Jen venas Sinjoro Labelo. - -Roz. - -Havante ia buŝon plena je novaĵo. - -Cel. - -Kiun li sammaniere liveros al ni, kiel kolomboj nutras la idojn. - -Roz. - -Tiam ni estos novaĵo-plenigita. - -Cel. - -Des pli bone; ni estos des pli vendeblaj. - -Eniras Labelo. - -Bonan tagon, Sinjoro Labelo. Kia novaĵo? - -Lab. - -Bela princino, vi forestis de multe da bona sporto. - -Cel. - -Sporto? Havanta kian koloron? - -Lab. - -Havanta kian koloron, Sinjorino! Kiel mi respondos al vi? - -Roz. - -Tiel, kiel spriteco kaj la Sorto deziras. - -Tuŝ. - -Aŭ tiel, kiel la Parcoj ordonas. - -Cel. - -Bone dirite! Tio estas surmetita per trulo. - -Tuŝ. - -Ne, se mi ne tenas mian rangon,-- - -Roz. - -Vi ĝin perdos. - -Lab. - -Vi min konfuzas, sinjorinoj; mi volis rakonti al vi pri bona -baraktado, kiun vi ne vidis. - -Roz. - -Tamen, rakontu al ni la manieron de la baraktado. - -Lab. - -Mi rakontos al vi la komencon; kaj, se plaĉos al viaj moŝtoj, vi -povos vidi la finon; ĉar la plej bona baraktado estas ankoraŭ -okazonta; kaj ĉi tien, kie vi estas, oni venos por ĝin okazigi. - -Cel. - -Nu, la komenco estas mortinta kaj enterigita. - -Lab. - -Venis maljunulo kaj liaj tri filoj,-- - -Cel. - -Mi povus egali ĉi tiun komencon per malnova fabelo. - -Lab. - -Tri belaj junaj viroj, havantaj bonegajn staturon kaj mienon. - -Roz. - -Portantaj je la koloj afiŝojn "ĉiu sciiĝu per ĉi tio." - -Lab. - -La plej maljuna el la tri baraktis kontraŭ Karlo, la baraktisto de -la Duko; kaj post unu momento Karlo lin faligis, rompinte tri -el liaj ripoj, tiel, ke estas malmulte da espero je lia vivo; -sammaniere li faligis ia duan, kaj la trian. Jen ili tie kuŝas; la -kompatinda maljunulo, ilia patro, tiel kortuŝe malĝojegas pri ili ke -ĉiu rigardanto ploras pro kompato. - -Roz. - -Ho ve! - -Tuŝ. - -Sed kia estas la sporto, Sinjoro, kiun la sinjorinoj ne vidis? - -Lab. - -Ĉi tio, kion mi priparolas. - -Tuŝ. - -Tiamaniere oni povas fariĝi pli saĝa ĉiutage; nun, je la unua fojo, -mi aŭdas ke la rompado de ripoj estas sporto por la sinjorinoj. - -Cel. - -Mi ankaŭ je la unua fojo, mi certigas al vi! - -Roz. - -Sed ĉu estas ankoraŭ alia kiu deziras aŭdi tian rompitan muzikon en -siaj flankoj? Ĉu ankoraŭ alia ŝategas riporompadon? Ĉu ni rigardos -ĉi tiun baraktadon, kuzino? - -Lab. - -Vi devos, se vi restos ĉi tie; ĉar tiu ĉi estas la loko decidita por -la baraktado, kiun ili estas pretaj efektivigi. - -Cel. - -Jen, efektive, ili venas; ni restu kaj ĝin vidu. - -Brumuziko. Eniras Duko Frederiko, lordoj, Orlando, Karlo, kaj -sekvantoj. - -Duko F. - -Antaŭen venu; tial, ke oni ne povas forkonvinki la junulon, li -ŝuldos la danĝeron al sia propra riskemo. - -Roz. - -Ĉu tiu estas la viro? - -Lab. - -Jes, Sinjorino, tiu estas la viro. - -Cel. - -Ho ve, li estas tro juna! Tamen li havas sukceseman vidiĝon. - -Duko F. - -Kiel, nu, filino kaj kuzino; ĉu vi venis ĉi tien por vidi la -baraktadon? - -Roz. - -Jes, via moŝto, se vi afable permesos. - -Duko F. - -Malmulte vi ĝin ĝuos, mi certigas al vi, ĉar la viroj tute ne estas -egalfortaj. Kompatante la junecon de la elvokinto, mi volonte lin -forkonvinkus, sed li obstinas kontraŭ konvinkado. Parolu al li, kaj -penu lin deturni de la intenco. - -Cel. - -Lin alvoku ĉi tien, bona Sinjoro Labelo. - -Duko F. - -Jes, alvoku lin; mi flanken iros. - -Lab. - -Sinjoro Elvokinto, la princino vin alvokas. - -Orl. - -Mi ĉeestos kun granda respekto, laŭ mia devo. - -Roz. - -Juna viro, ĉu vi elvokis Karlon, la baraktiston? - -Orl. - -Ne, bela princino; li estas la ĝenerala elvokinto: mi nur envenas, -kiel la aliaj, por provi la forton de mia junaĝo. - -Cel. - -Juna sinjoro, via spirito estas tro kuraĝa por viaj jaroj. Vi vidis -kruelan pruvon de ĉi ties forto: se vi vin vidus per viaj okuloj, aŭ -vin konus per via propra prudento, la timo pri via aventuro vin -konsilus al pli egala entrepreno. Ni petas vin, pro vi mem, ke vi -kaptu vian propran sendanĝeron, kaj forlasu ĉi tiun provon. - -Roz. - -Jes, juna sinjoro; oni ne pro tio malestimos vian reputacion: ni -petos al la Duko ke la baraktado ne daŭru. - -Orl. - -Mi petas al vi, ne min punu per severaj pensoj: je tio mi konfesas -min tre kulpa, ke mi rifuzas ion ajn al tiaj belaj kaj bonaj -sinjorinoj. Sed permesu ke viaj belaj okuloj kaj bonkoraj pensoj -kuniru kun mi al mia provo: se mi estos venkita en tio, nur estos -iu hontigita, kiu neniam estis favorita; se mi estos mortigita, nur -estos mortigita iu, kiu ne kontraŭvolas: mi ne agos malbone kontraŭ -miaj amikoj, ĉar mi havas neniom da amikoj por min priplori; mi -faros nenian malbonon kontraŭ la mondo, ĉar en ĝi mi havas nenion; -en la mondo mi nur plenigas lokon, kiu eble estos pli bone plenigata -post kiam mi ĝin malplenigos. - -Roz. - -La malmulta forto kiun mi havas--mi volus ke ĝi estu ĉe vi. - -Cel. - -Kaj la mia, por aldoni al la ŝia. - -Roz. - -Adiaŭ: mi petas la ĉielon ke mi estu trompita pri vi! - -Cel. - -Ke vi prosperu laŭ la deziroj de via koro! - -Kar. - -Nu, kie estas tiu juna bravulo kiu tiel multe deziras kuŝi sur sia -patrino, la tero? - -Orl. - -Preta, Sinjoro; sed li havas pli modestan ambicion. - -Duko F. - -Vi provos nur unu faligon. - -Kar. - -Ne, mi certigas al via duka moŝto, vi ne incitos lin al dua faliĝo, -tiel insiste lin dekonsilinte de la unua. - -Orl. - -Vi intencas min moki poste; vi ne devus esti mokinta min antaŭe; sed -venu, kiel vi volas. - -Roz. - -Nun Heraklo donu al vi helpon, juna viro! - -Cel. - -Mi volus ke mi estu nevidebla, por kapti la fortulon je la kruro. - -[La du viroj baraktas.] - -Roz. - -Ho, lerta juna viro! - -Cel. - -Se mi havus fulmofajron en mia okulo, mi povus diri kiu estos -faligata. - -[Oni ekkrias. Karlo estas faligita.] - -Duko F. - -Ne plu, ne plu. - -Orl. - -Jes, mi petas al via duka moŝto: mi ankoraŭ ne malfacile spiras. - -Duko F. - -Kia estas via stato, Karlo? - -Lab. - -Li ne povas paroli, via moŝto. - -Duko F. - -Lin forportu. Kiel vi estas nomata, juna viro? - -Orl. - -Orlando, via duka moŝto; la plej juna filo de Siro Rolando de Bojz. - -Duko F. - - Mi volus ke al ia vir' alia - Vi estu filo: lin la mondo taksis - Tre honorinda, tamen mi lin trovis - Nur malamiko: tial vi pli bone - Min estus ekplaĉinta, per la venko, - Se vi devenus de alia patro. - Sed vivu bone; vi kuraĝa estas: - Mi volus nur ke vi alian patron - Nominta estu. - -[Duko F., sekvantoj, kaj Labelo foriras.] - -Cel. - - Kuzineto mia, - Se mi la patro estus, ĉu mi farus - Ĉi tion? - -Orl. - - Nu, mi pli fiera estas, - Estante filo, la plej juna filo, - De Sir' Rolando, kaj ne volus ŝanĝi - Ĉi tion, eĉ ke Duko Frederiko - Adoptu min por heredonto sia. - -Roz. - - Rolandon mia patro kore amis, - La tuta mondo same amis lin; - Se mi antaŭe estus eltrovinta - En tiu ĉi junulo lian filon, - Mi estus aldoninta miajn larmojn - Al miaj petoj, ke li ne baraktu. - -Cel. - - Kuzino, ni aliru por lin danki, - Kaj kuraĝigi: ĉar la karaktero, - Severa, enviema, de la patro - Min pikas je la koro. Do, Sinjoro, - Bonege vi meritas. Se precize - Promesojn pri la amo vi plenumas, - Tutsame, kiel ĉies atendadon - Vi ĵus superis, via amatino - Feliĉa estos. - -[Ŝi donas al li ĉenon de sia kolo.] - -Roz. - - Tion ĉi, Sinjoro, - Pro mi portadu, kiu de l' Bonŝanco - Ne favorita estas, kaj donacus - Pli multe, se pli multe mi posedus. - Kuzino, ĉu ni iru? - -Cel. - - Jes. Adiaŭ, - Sinjoro. - -Orl. - - Ĉu mi ne vin povas danki? - L' animo mia estas faligita, - Kaj tio, kio staras tie ĉi, - Senviva ŝtipo, ludstatuo, estas. - -Roz. - - Li nin revokas: la fiero mia - Malsupren falis kune kun bonŝanco; - Mi lin demandos kion li deziras: - Sinjoro, ĉu vi vokis? Vi baraktis - Bonege, kaj faligis eĉ pli multe - Ol viajn malamikojn. - -Cel. - - Ĉu ni iru, - Kuzino? - -[Rozalindo kaj Celio foriras.] - -Roz. - - Venu kun mi. Vi, adiaŭ. - -Orl. - - Pasio kia premas mian langon? - Ne povas mi respondi, tamen ŝi - Kvazaŭe petis interparoladon! - Orlando kompatinda, vin faligis - Aŭ Karlo, aŭ ja io malpli forta! - -Revenas Labelo. - -Lab. - - Sinjoro, tre amike mi konsilas - Ke vi foriru de ĉi tiu loko. - Ĉar, kvankam vi meritis multan laŭdon, - Aplaŭdon veran, kaj amadon, tamen - Humoron tian havas nun la Duko - Ke li malprave juĝas viajn agojn. - Li estas kapricema: efektive, - Pli dece estas ke vi nur konceptu - Ol ke mi diru kia li ja estas. - -Orl. - - Mi dankas vin: el tiuj du fraŭlinoj - Ĵus ĉeestintaj ĉe la baraktado,-- - Bonvole diru al mi,--kiu estas - Filino de la Duko? - -Lab. - - Nu, neniu, - Se oni juĝas laŭ la karaktero. - Sed tiu pli altkreska estas vere - Filino lia: kaj l' alia estas - Filino de la ekzilita Duko, - Ĉi tie restigita de la onklo, - La uzurpanto, por ke ŝi kunestu - Kun la kuzino: la fraŭlinoj amas - Pli kore reciproke ol fratinoj. - La Duko, tamen, antaŭ ne tre longe, - Ekmalŝategis la nevinon dolĉan, - Ĉar oni tre laŭdadas ŝiajn virtojn, - Kaj ŝin kompatas pro la bona patro. - Mi estas certa ke l' malico lia - Subite kontraŭ ŝi montriĝos. Nu, - Adiaŭ: iam en pli bona mondo - Mi volos bone konatiĝi kun vi. - -[Labelo foriras.] - -Orl. - - Mi dankas vin, Sinjoro; do, adiaŭ. - Mi iros nun el fumo al fumego: - De l' Duko al la frato kruelega, - Sed Rozalind' ĉiela! - -[Li foriras.] - - - -SCENO III. - -Ĉambro en la Palaco. - - -Eniras Celio kaj Rozalindo. - -Cel. - -Nu, kuzino! nu, Rozalindo! Kupido estu indulga al ni! Ne unu vorto? - -Roz. - -Ne eĉ unu, por ĵeti kontraŭ hundon! - -Cel. - -Ne, viaj vortoj estas tro valoraj por esti forĵetataj kontraŭ -hundaĉojn; ĵetu kelke da ili kontraŭ min; lamigu min per kialoj. - -Roz. - -Tiam du kuzinoj estus en malbona stato: unu lamigite de kialoj, la -alia freneza sen ia kialo. - -Cel. - -Ĉu do ĉio ĉi estas pro via patro? - -Roz. - -Ne, iom da ĝi estas pro la patro de mia infano. Ho, kiel plena je -dornoj estas ĉi tiu labortaga mondo! - -Cel. - -Ili estas nur bardanoj, kuzino, ĵetitaj sur vin pro petoleco: se ni -ne marŝas laŭ la piedbatita vojeto, eĉ niaj jupoj kaptos ilin. - -Roz. - -Mi povus ilin forskui de mia vestaĵo; ĉi tiuj bardanoj estas en mia -koro. - -Cel. - -Fortusu ilin. - -Roz. - -Mi penus ilin fortusi, se per tuso mi povus lin havi. - -Cel. - -Nu, do, baraktu kontraŭ via amo. - -Roz. - -Ho, mia amo helpas al pli bona baraktisto ol mi mem. - -Cel. - -Ho, mi volas bone al vi! Vi fine penos, spite faliĝo. Sed, -forlasante ĉian ŝercadon, ni parolu serioze: ĉu estas eble, ke tiel -subite vi enamiĝus je la plej juna filo de maljuna Siro Rolando? - -Roz. - -La Duko mia patro kore amis lian patron. - -Cel. - -Ĉu tial vi devus kore ami lian filon? Per tia rezonado, mi devus lin -kore malami, ĉar mia patro kore malamis lian patron: tamen, mi ne -malamas Orlandon. - -Roz. - -Ne, certe, pro mi ne lin malamu! - -Cel. - -Sed kial ne? Ĉu li ne bone meritas? - -Roz. - -Lasu al mi ami lin pro tio, kaj vi lin amu tial, ke mi lin amas. -Rigardu, jen venas la Duko. - -Cel. - -Kun la okuloj plenaj je kolero. - -Eniras Duko Frederiko kun lordoj. - -Duko F. - - Fraŭlino, kiel eble plej rapide - Foriru vi de la kortego nia. - -Roz. - - Mi, onklo? - -Duko F. - - Vi, kuzino. Post dek tagoj. - Se oni trovos vin je dudek mejloj - Proksima de l' kortego, vi ekmortos. - -Roz. - - Mi petas vian moŝton, mi kunportu - Sciiĝon pri la kulpo en ekzilon: - Se ion ajn mi scias pri mi mem, - Aŭ konas la dezirojn miajn proprajn, - Se mi ne revas, ne freneza estas,-- - Kaj mi ne tia estas,--kara onklo, - Neniam eĉ per penso nenaskita - Mi vin ofendis, moŝto. - -Duko F. - - Same diras. - La perfiduloj ĉiuj: Se en vortoj - Konsistus senkulpiĝo, ili estus - Senkulpaj, kiel senkulpeco mem: - Sufiĉu al vi, ke mi ne vin fidas. - -Roz. - - Sed per malfido nura, vi ne povas - Min fari perfidulo. Diru al mi - Je kio ajn dependas la komparo. - -Duko F. - - Vi estas la filin' de via patro, - Kaj jen sufiĉe. - -Roz. - - Sed mi tia estis, - Eĉ kiam via moŝt' la dukolandon - De li forprenis; kaj mi tia estis - Eĉ kiam via moŝto lin ekzilis; - Perfidon oni ne heredas, moŝto; - Kaj, eĉ se oni tiel ĝin akirus, - Ĉu tio min rilatas? Mia patro - Nenia perfidulo estis: tial - Ho bona moŝto, tiom ne trompiĝu, - Kredante ke la malriĉeco mia - Perfida estas. - -Cel. - - Via moŝt', aŭskultu! - -Duko F. - - Celio, jes, pro vi ni ŝin restigis; - Aŭ kun la patro estus ŝi irinta. - -Cel. - - Mi tiam ne petegis ke ŝi restu; - Vi agis nur laŭ volo, kaj pro pento; - Je tiu tempo mi tro juna estis - Por ŝin estimi. Nun mi konas ŝin. - Se ŝi perfida estas, same mi: - Ni ĉiam kune dormis, kaj leviĝis; - Lernadis kune, kunludadis ankaŭ; - Kunmanĝis ĉiam; kien ajn ni iris - Eĉ kiel tiuj cignoj de Junono, - Ni ĉiam iris kune kaj duope. - -Duko F. - - Ŝi estas tro subtila. La ruzeco - La pacienco, kaj silento ŝia - Parolas al la popolanoj, kiuj - Kompatas ŝin; vi estas malsaĝulo: - Ŝi rabas al vi vian propran famon. - Pli hela vi vidiĝos, kaj pli virta, - Post kiam ŝi jam foririnta estos. - La lipojn ne malfermu. Neŝanĝebla - Kaj certa estas la kondamno, kiun - Anoncas mi: ŝi estas ekzilita. - -Cel. - - Min same do kondamnu, duka moŝto, - Sen ŝia kunuleco mi ne vivos. - -Duko F. - - Vi estas malsaĝulo. Vi, nevino, - Provizu vin: se vi tro longe restos, - Je mia vorto kaj honor', vi mortos. - -[Duko Frederiko kaj lordoj foriras.] - -Cel. - - Ho kara Rozalind', vi kien iros? - Ĉu vi konsentus interŝanĝi patrojn? - Mi donos al vi mian! Ho, mi petas, - Ne estu pli malĝoja ol mi estas. - -Roz. - - Mi havas ja pli multe da kialo. - -Cel. - - Kuzino, ne; mi petas, estu gaja. - Ĉu vi ne scias ke la Duk' ekzilis - Min ankaŭ, la filinon sian? - -Roz. - - Ne. - -Cel. - - Ĉu ne? Ho, Rozalind' malhavas do - La amon kiu montras ke ni ambaŭ - Unuo estas; ĉu ni apartiĝos? - Ĉu oni nin disigos, dolĉulino? - Ne: mia patro nun por si elserĉu - Alian heredonton. Tial, ni - Elpensu kiel ni forkuros, kien - Ni ekvojaĝos, kion ni kunportos. - Ne penu vian sortoŝanĝon preni - Sur vin tutsole, por elporti tiel - Malĝojon vian, min ellasadante; - Ĉar, je l' ĉielo, kiu jam paliĝas - Pro nia malĝojego, mi kuniros,-- - Jes, malgraŭ ĉio, mi kun vi kuniros. - -Roz. - - Sed kien iros ni? - -Cel. - - En la arbaron, - Ardenon, por elserĉi l' onklon tie. - -Roz. - - Ho ve, sed kiel danĝerege estos, - Se ni, knabinoj, tiel malproksimen - Vojaĝos! La beleco, pli ol oro, - Rabistojn allogadas. - -Cel. - - Mi min vestos - Malriĉe kaj mallukse. La vizaĝo - Per ia ombrotero mi ŝmirados. - Vi faru same: ni antaŭen iros - Neatakite. - -Roz. - - Ĉu ne estus bone,-- - Ĉar pli ol multaj mi altkreska estas,-- - Ke mi min vestu tute kiel viro? - Kun glavo ĉe la flanko, kaj kun lanco - En mia mano? Tiam,--en la koro - Sin trovu kia ajn virina timo,-- - Ni havos eksteraĵon fanfaronan, - Kaj militeman, kiel ja aliaj - Timuloj virsimilaj havas, kiuj - La timon kaŝas sub mieno brava. - -Cel. - - Kaj kiel mi vin nomos, kiel viron? - -Roz. - - Eĉ kiel la paĝion jupiteran: - Min nomu Ganimedo. Kiel vi - Nomata estos? - -Cel. - - Ho, per ia nomo - Al mia nuna stato rilatanta: - Ne plu Celio nun, sed Alieno. - -Roz. - - Ĉu estus bone ke ni penu ŝteli - El la kortego tiun ŝercemulon, - De via patro? Ĉu li ne nin helpus - En nia vojaĝado? - -Cel. - - Li kuniros - Kun mi tra l' tuta mond'. Mi lin konvinkos. - Rapidu do, ni amasigu ĉiom - De la riĉaĵo kaj juveloj niaj; - Elpensu la pli bonan manieron, - Kaj tempon, por nin kaŝi de l' sekvado - Farota tuj post mia forkurado. - Ni iru do, kun tuta kontenteco, - Ne en ekzilon, sed al libereco. - -[Ambaŭ foriras.] - - - - -AKTO II. - - - -SCENO I. - -La arbaro Ardeno. - - -Eniras la Duko, kaj du aŭ tri lordoj, vestitaj kiel arbaristoj. - -La Duko. - - Kunuloj miaj, fratoj en ekzilo, - Ĉu ne dolĉigas pli la kutimiĝo - La nunan vivon, ol la vivon pompan? - Ĉu ne l' arbaro pli senriska estas - Ol la kortego tiu enviema? - Ni sentas nur la sorton de Adamo; - Nur ŝanĝojn de l' sezonoj; kiel, mordon - De l' vintra vent', glacian, malĝentilan; - Kaj kiam mordas ĝi, kaj blovas forte - Sur mian korpon, ĝis mi frostotremas, - Mi diras ridetante "Jen ĉi tio - Ne estas flategado; tiu estas - La konsilanto kiu min konvinkas - Per sentoj veraj, kio mi ja estas." - Dolĉaj l' utiloj de la malbonŝanco: - Simile al la bufo, veneneca, - Malbela ankaŭ, tamen en la kapo - Ĝi portas altvaloran juveleton: - Kaj jen la nia viv', liberigite - De vizitad' publika, trovas langojn - En arboj, librojn en la riveretoj, - Predikojn en la ŝtonoj, bonon ĉie. - Mi ne ĝin volus ŝanĝi. - -Ami. - - Ho, bonŝanca - La duka moŝto estas, kiu povas - Traduki l' obstinaĉon de la sorto - Laŭ tiel dolĉa kaj trankvila stilo. - -La Duko. - - Nu, venu, ĉu ni iru al la ĉaso, - Por nin provizi je cervaĵo? Tamen - Min ĝenas ke la kompatindaj bestoj, - La brune makulitaj malsprituloj, - Naskitaj enloĝantoj de l' dezerto - En tiu ĉi arbaro, siaj limoj, - Per forkpintitaj sagoj tamen estus - Je l' kurbaj koksoj trapikitaj. - -Unua Lordo. - - Certe - Jakveso la malgaja tre malĝojas - Pro tio, kaj je tio al si ĵuras - Ke vi pli multe ja uzurpas tie - Ol tiu frato kiu vin ekzilis. - Hodiaŭ mi kaj lordo Amienso - Postiris lin tre kaŝe, tien, kie - Sub kverko kies radikar' antikva - Ekrigardetas sur la rivereton - Murmurfluantan preter la arbaro: - Li kuŝis laŭ ĝi; kaj al tiu loko - Ekvenis sekestrita cervo, kiu, - Kompatindulo, pro la trafo bona - De la ĉasisto, havis vund-doloron. - Ĝi venis por suferi; efektive, - La malfeliĉa besto tiel ĝemis, - Ke tiu ĝemo streĉis lian felon, - Ĝis preskaŭ disrompiĝo, kaj la larmoj - Globformaj, grandaj, unu la alian - Sin sekvis laŭ la senkulpeta nazo, - En kompatinda kuro. Tiel staris - La malspritulo (multe rimarkite - De tiu tre malgaja vir', Jakveso) - Sur plej ekstrema bordo de l' fluaĵo, - Pligrandigante ĝin per larmoj. - -La Duko. - - Sed, do, - Jakveso diris kion? Ĉu li tiam - Ne moraligis je spektaklo tia? - -Unua Lordo. - - Ho jes, per miloj da komparoj belaj. - Unue, pro plorado en la akvon, - La rivereton kiu ne bezonis, - Li diris "Kompatinda cervo, kiel - Monduloj, ankaŭ vi la testamenton - Nun faras, dum vi donas vian parton - De tiom plu al tio jam havanta - Tro multe." Tiam, ĉar ĝi estis sola, - Kaj forlasita de l' amikoj kornaj, - Li diris "Bone estas: tiel ĉiam - Mizero apartigas la kunulojn." - Senzorga aro, sata je la herbo, - Hazarde preterkuras, ne haltante - Por ĝin saluti. Jen Jakveso diras - "Ho jes, antaŭen iru, vi, regnanoj, - Dikkorpaj, grasaj! Estas ja la modo! - Do, kial vi rigardas unufoje - La kompatindan bankrotulon tie?" - Kaj tiel plej riproĉe li trapikas - La korpon de l' kampar', kortego, urbo, - Kaj eĉ de nia viv', ĵurante ke ni - Nur uzurpuloj estas, aŭ tiranoj, - Aŭ eĉ ankoraŭ pli malbonaj homoj, - La bestojn timigante, mortigante, - En la iliaj difinitaj hejmoj, - Kaj ĉe la indiĝena enloĝejo. - -La Duko. - - Kaj vi lin lasis en la meditado? - -Dua Lordo. - - Jes, via moŝt', plorantan, parolantan - Pri tiu ploreganta cervo. - -La Duko. - - Montru - Al mi la lokon. Mi tre amas trovi - Ĉi tiun viron en cinika stato, - Li estas tiam plena je prudento. - -Unua Lordo. - - Mi rekte gvidos vin al li antaŭen. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO II. - -Ĉambro en la palaco. - - -Eniras Duko Frederiko, kun lordoj. - -Duko F. - - Ĉu estas eble ke neniu homo - Ekvidis ilin? Ĝi ne povas esti: - Kanajloj iuj ĉe l' kortego certe - Konsentis kaj en tio partoprenis. - -Unua Lordo. - - Neniun, kiu vidis ŝin, mi trovas. - La sinjorinoj, servistinoj ŝiaj, - Kuŝigis ŝin, kaj frue je l' maten' - Ĉi tiuj samaj trovis ŝian liton - Je tiu trezoreto senigita. - -Dua Lordo. - - Kaj, moŝto via, tiu ŝercemulo, - Je kiu tiel ofte vi ridadis, - Forestas ankaŭ. Hisperio, ĉefa - Princina servistin', konfesas ke ŝi - Subaŭdis kaŝe la filinon vian, - Kaj ankaŭ la kuzinon Rozalindon, - Dum multe ili laŭdis la gracion - Kaj lertegecon de la baraktisto,-- - Li kiu ĵus elvenkis fortan Karlon. - Ŝi kredas ke, eĉ kien ajn foriris - La sinjorinoj, certe la junulo - Kun ili estas. - -Duko F. - - Sendu al la frato - De tiu vir'. Konduku lin ĉi tien; - Se li forestas, tiam lian fraton - Konduku al mi. Lin mi ja devigos - La viron trovi. Faru tion tuj, - Ne ŝanceliĝu nun la esplorado - Kaj la serĉado, antaŭ ol reporti - Ĉi tiujn malsaĝetajn forkurintojn. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO III. - -Antaŭ la domo de Olivero. - - -Eniras Orlando kaj Adamo, renkonte unu la alian. - -Orl. - - Jen kiu? - -Adamo. - - Ho, mia juna mastro? Mastro mia, - Ĝentila! Dolĉa mastro! Rememoro - Pri Sir' Rolando! Kion nun vi faras - Ĉi tie? Kial estas vi virtulo? - Kaj kial oni amas vin? Kaj kial - Vi estas forta, brava, dolĉanima? - Ho, kial vi malsaĝe volis venki - La lertan baraktiston de la Duko, - La kapricema Duko? Viaj laŭdoj - Alvenis antaŭ vi al via hejmo - Kun troa rapideco. Mastro mia, - Ĉu vi ne scias ke al iaj viroj - Iliaj bonaj ecoj estas malamikoj? - La viaj same: viaj virtoj, mastro, - Nur sanktaj perfidintoj al vi estas. - Ho, kia mondo estas nia, kiam - Eĉ tio, kio estas bela, tamen - Venenas tiun, kiu havas ĝin! - -Orl. - - Nu, kion ajn vi havas? - -Adamo. - - Ho, junulo, - Tra tiu ĉi pordego ne eniru! - Sub tiu ĉi tegmento ja loĝadas - La malamik' al ĉiuj viaj virtoj: - La frato,--ne, nenia frato, tamen, - La filo,--tamen ne la filo; filon - Mi ne lin nomos, de la viro, kiun - Mi preskaŭ nomis lian patron.--Nu, - Li aŭdis vian laŭdon, kaj vespere - Hodiaŭ, li intencas ekbruligi - La domon kie vi kutime loĝas, - Kaj ankaŭ vin mem en ĝi; se je tio - Li malsukcesos, tamen li havigos - Rimedojn alispecajn, por vin trafi. - Mi kaŝe aŭdis lin, kaj la projektojn. - Ĉi tio ne loĝejo estas. Por vi - Ĉi tiu domo estas nur buĉejo: - Ho, ĝin malŝatu! Timu! Ne eniru! - -Orl. - - Nu, kien ajn, Adamo, vi deziras - Ke mi do iru? - -Adamo. - - Kien ajn vi volas. - Se nur en tiun domon vi ne iros. - -Orl. - - Nu, kion, ĉu vi volas ke mi iru - Petante je almozoj por nutraĵo? - Aŭ per bruega malĝentila glavo - Ŝtelante vivrimedojn laŭ la vojo - Perforte? Tion ja mi devos fari, - Aŭ esti nescianta kion fari: - Ĉi tion, tamen, mi neniel faros, - Plivole mi cediĝos je l' malico - De korinklino kiu sin forturnis, - Kaj sangavida frato. - -Adamo. - - Ne ĝin faru. - Mi havas mil spesmilojn, la salajron - Sub via patro, de mi mem ŝparitan, - Kaj konservitan por min nutri, kiam - La servadpovo en la membroj miaj - Sin trovos kripligita, kiam ankaŭ - La maljuneco estos forĵetita: - Ĝin prenu; eĉ Li kiu nutras korvojn, - Kaj sufiĉege donas al paseroj, - Prizorgu min maljunan! Jen la oro! - Mi donas ĉiom da ĝi. Nun permesu - Ke mi servisto via estu; kvankam - Mi ŝajnas ja maljuna, efektive, - Mi estas forta, jes, fortika viro, - Ĉar dum juneco mi neniam verŝis - Varmigajn kaj ribelajn eltrinkaĵojn - En mian sangon, nek mi amindumis, - Kun nehontema frunto, la rimedojn - De malforteca kaj kaduka stato. - Kaj tial mia aĝo tre similas - Fortikan vintron, frostan, sed ĝentilan: - Permesu ke mi iru kune kun vi, - Mi servos kiel pli junkorpa viro, - En ĉiu faro, en bezono ĉiu. - -Orl. - - Ho bona maljunulo, kiel bone - En vi aperas la konstanta servo - De l' mond' antikva, kiam servo tia - Pro devo ŝvitis, ne por rekompenco! - Vi estas ne laŭ modo nunatempa, - En kiu ŝvitas, krom por promocio, - Neniu viro, kaj, havinte tion, - Sufokas ili tute tiun servon, - Eĉ je l' havado. Vi ne tia estas. - Sed, kompatinda maljunulo, vi - Haketas je kaduka arbo, kiu - Ne povas unu floron ekprodukti, - Eĉ malgraŭ penoj viaj, kaj laboro. - Sed venu, do, kuniros ni antaŭen, - Kaj antaŭ ol elspezi vian monon - Esploru ni, konforme la bezonon. - -Adamo. - - Antaŭen iru, mastro, mi postvenos, - Kun lojaleco, kaj kun vero penos. - Deksepjarul' ekloĝis mi ĉi tie, - Havante okdek jarojn, loĝos kie? - Deksepjaruloj serĉas bonan sorton, - Okdekjaruloj trovos nur la morton. - Bonŝancon rekompencos ne pli vante - Ol bone morti, mastron ne ŝuldante. - -[Ambaŭ foriras.] - - - -SCENO IV. - -La arbaro Ardeno. - - -Eniras Rozalindo por Ganimedo, Celio por Alieno, kaj Tuŝ-Ŝtono. - -Roz. - - Ho Jupitero, kiel lacigita - Jam estas la spirito en mi mem! - -Tuŝ. - -Indiferenta estas al mi la spirito, se nur la kruroj ne estus -lacaj. - -Roz. - -Mi povus trovi en mia koro la povon malhonori mian vestaĵon viran, -kaj plori kiel virino; sed mi devas konsoli la pli malfortan animon, -ĝuste kiel korpvesto kaj ŝtrumpoj devus sin montri kuraĝaj al jupo. -Tial estu kuraĝa, bona Alieno. - -Cel. - -Mi petas al vi, estu indulga al mi; mi ne povas plu iri. - -Tuŝ. - -Miaflanke, mi preferus elporti vin, ol porti vin! Tamen mi ne portus -krucon, se mi vin portus; ĉar mi opinias ke vi havas neniom da mono -en via monujo. - -Roz. - -Nu, ĉi tio estas l' arbaro Ardeno. - -Tuŝ. - -Jes, nun mi estas en Ardeno; des pli mi estas malspritulo; dum mi -estis ĉehejme, mi estis en pli bona loko; sed vojaĝantoj devas esti -kontentaj. - -Roz. - -Jes, estu tia, bona Tuŝ-ŝtono. - -Eniras Koreno kaj Silvio. - -Rigardu, kiuj ĉi tien venas; junulo kaj maljunulo, solene -kunparolante. - -Kor. - - Nu, tiamaniere vi nur igos - Ke ŝi ankoraŭ malestimu vin. - -Sil. - - Koreno, ke vi nur komprenu kiom - Mi amas ŝin! - -Kor. - - Mi iom ĝin divenas, - Ĉar mi mem antaŭ nun ekamis. - -Sil. - - Ne, - Estante maljunulo, vi ne povas - Diveni, kvankam en juneco via - Vi estis eĉ amanto tiel vera, - Kiel sopiris sur kusen' noktmeza; - Se l' amatino via iam ajn - Similis al la mia,--tiel certa - Mi estas, ke neniu tiom amis;-- - Kiom da agoj viaj plej ridindaj - Vi faris pro la fantazio via? - -Kor. - - Ho, milojn, kiujn jam mi mem forgesas. - -Sil. - - Neniam do vi amis tiel kore; - Se vi ne rememoras eĉ la plej - Malgrandan malsaĝaĵon kiun l' Amo - Vin igis fari,--vi ne vere amis. - Se vi neniam sidis, kiel mi, - Tedante la aŭdantojn per la laŭdo - De l' amatino,--vi ne vere amis. - Se vi foriris ne de l' kunularo - Subite, kiel nun mi mem foriros, - Pro la pasio,--vi ne vere amis. - Febino, ho Febino, ho Febino! - -[Li foriras.] - -Roz. - - Ho ve, paŝtisto kompatinda! Jen, - La vundon vian esplorante, mi - Kruelhazarde trovis mian propran. - -Tuŝ. - -Kaj mi la mian. Mi rememoras, ke dum mi enamiĝis, mi frakasis mian -glavon kontraŭ ŝtonon, kaj ordonis al li ricevi tion, ĉar li venis -nokte, al Ĵanino Smajl'; kaj mi rememoras ke mi kisis ŝian -lavpadelon, kaj la bovinmamojn kiujn ŝiaj beletaj fendetitaj manoj -melkis; kaj mi rememoras ke mi amindumis pizoŝelon anstataŭ ŝi. El -kiu ŝelo mi elprenis du pizojn, kaj redonante ilin mi diris plorante -al ŝi "Portu ĉi tiujn pro mi;" Ni, kiuj estas veraj amantoj, faras -strangajn agojn. Sed, kiel ĉio en Naturo estas mortema, same ĉiom da -Naturo enamiĝinta estas mortema laŭ malsaĝeco. - -Roz. - - Pli saĝe vi parolas ol vi scias. - -Tuŝ. - -Ne, mi neniam sciiĝos pri mia propra spriteco ĝis post mi rompos la -tibikarnojn kontraŭ ĝi. - -Roz. - - Ĉielon! Tiu paŝtista ampasio - Min plaĉas multe je l' racio! - -Tuŝ. - -Min ankaŭ; sed ĝi fariĝas iom teda al mi. - -Cel. - - Mi petas, unu el vi tuj demandu - Ĉu tiu donos iom da nutraĵo - Pro oro, al ni, ĉar mi svenas jam - Ĝis preskaŭ morto. - -Tuŝ. - - He, vi ŝercemulo! - -Roz. - - Silentu, malsaĝulo; li ne estas - Parenco via. - -Kor. - - Kiu al mi vokas? - -Tuŝ. - - La superuloj viaj. - -Kor. - - Ho, alie - Mizereguloj ili certe estas. - -Roz. - - Silentu, mi ordonas. Bonan tagon, - Amiko mia. - -Kor. - - Kaj al vi, Sinjoro. - Kaj al vi ĉiuj, gesinjoroj miaj. - -Roz. - - Mi petas vin, paŝtisto, se aŭ l' amo - Aŭ l' oro en ĉi tiu dezerto povas - Aĉeti gastigadon, nin konduku - Al ia loko kie estos eble - Ripozi kaj nin nutri. Junulino - Jen estas, pro l' vojaĝo lacigita, - Kaj jam pro helpomanko ŝi eksvenas. - -Kor. - - Sinjoro, mi kompatas ŝin, kaj volas, - Pro ŝi eĉ pli ol pro la mia stato, - Ke la riĉaĵoj miaj pli ebligu - Al ŝi la helpon. Sed mi estas nur - Paŝtisto por alia viro; tial - Mi ne tondadas la lanarojn dikajn - De l' ŝafoj kiujn mi mem paŝtas; plie, - Tre malafablan karakteron havas - La mastro, kiu tute ne penadas - La vojon trovi al ĉiela hejmo - Per faroj gastamecaj; kaj, aldone, - La bestdometon, kaj ŝafarojn, ankaŭ - La ŝafpaŝtejon tutan, nun li vendas; - Kaj, ĉe la ŝafarejo, jen nenio - Kion vi povus manĝi; tamen, venu, - Por vidi kio ajn ankoraŭ restas; - Per mia voĉo vi bonvenaj estas. - -Roz. - - Kaj kiu do aĉetos la ŝafaron - Kaj la paŝtejon? - -Kor. - - Tiu amanto. - La juna viro kiun ĵus vi vidis, - Malmulte li deziras nun aĉeti. - -Roz. - - Mi petas al vi, se honeste estas, - Ke vi aĉetu la dometon, ŝafojn, - Paŝtejon. Vi ricevos de mi mem - La monon por pagado. - -Cel. - - Tiam do - Ni pligrandigos al vi la salajron. - Ĉi tiu loko plaĉas al mi; en ĝi - Volonte mi pasigus mian tempon. - -Kor. - - Ĝi estas ja vendota. Venu kun mi: - Se post klarigo vi aprobos tiam - La teron, la profiton, kaj vivmodon, - Servisto via estos mi fidele,-- - Aĉetos ĝin per via mono bele. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO V. - -La arbaro. - - -Eniras Amienso, Jakveso, kaj aliaj. - -KANTO - -Ami. - - Kiu sub l' arb' kun mi - Volas sin kuŝigi, - Ho jen, la gaja son' - Kvazaŭ la birdoton', - Ho venu, ho venu, ho venu: - Ĝenos lin do - Ja nenio, - Krom vintro kaj la ventoj. - -Jak. - -Pli multe, pli multe, mi petas. - -Ami. - -Ĝi malgajigos vin, Sinjoro Jakveso. - -Jak. - -Mi dankas al ĝi. Pli multe, mi petas, pli multe. Mi povas elsuĉi la -melankolion el kanto, same kiel mustelo elsuĉas ovojn. Pli multe, mi -petas al vi, pli multe. - -Ami. - -Mia voĉo estas malbelsona. Mi estas certa ke mi ne povas al vi -plaĉi. - -Jak. - -Mi ne deziras ke vi plaĉu al mi; mi nur deziras ke vi kantu. Nu, pli -multe; ankoraŭ unu stanco; ĉu vi nomas ilin stancoj? - -Ami. - -Kion ajn vi volas, Sinjoro Jakveso. - -Jak. - -Nu, iliaj nomoj estas indiferentaj al mi; ili ŝuldas nenion al mi. -Ĉu vi kantos? - -Ami. - -Plivole pro via peto ol por plaĉi min mem. - -Jak. - -Nu, do, se iam mi dankas al iu ajn viro, mi dankos al vi; sed tio, -kion oni nomas komplimento similas la renkonton de du pavianoj, kaj -kiam oni kore dankas al mi, mi supozas ke mi donis al li pencon, kaj -li donis al mi la dankaĉon. Sed, kantu. Tamen, se vi ne kantos, -silentu! - -Ami. - -Nu, mi finos la kanton. Sinjoroj, preparu la tablon; la Duko -trinkados sub ĉi tiu arbo. Li serĉis vin la tutan tagon. - -Jak. - -Kaj mi la tutan tagon evitis lin. Li estas tro malbonfama por mia -kunuleco. Mi pensas pri tiom da aferoj, kiom li: sed mi dankas al la -ĉielo, kaj ne fanfaronas pri ili. Nu, kantu, kantu, kantu! - -[Ĉiuj kune kantas.] - -KANTO - - Kiu sen ambici' - Vivas je l' sunradi', - Kaj serĉas por si mem - Nutraĵon, kun dankem': - Ho venu, ho venu, ho venu: - Ĝenos lin do - Ja nenio, - Krom vintro kaj la ventoj. - -Jak. - -Mi donos al vi verson laŭ ĉi tiu ario, kiun mi elverkis hieraŭ, -spite mia pensado. - -Ami. - -Kaj mi ĝin kantos. - -Jak. - -Ĝi estas la jena:-- - - Se viro fariĝus - Azen', kaj forgesus - Pri lukso kaj riĉec', - Pro sia obstinec', - Ho, duc da me, duc da me, duc da me: - Jen aliaj - Ja similaj, - Se venos li nur ĉe min. - -Ami. - -Kio estas tiu "duc da me?" - -Jak. - -Tio estas greka ensorĉilo, por alvoki malsaĝulojn en cirklon. Mi -iros por dormi, se mi povas; se ne, mi riproĉos ĉiujn unue-naskitojn -de Egipto. - -Ami. - -Kaj mi serĉos la Dukon. La festo estas preparita. - -[Ili foriras.] - - - -SCENO VI. - -La arbaro. - - -Eniras Orlando kaj Adamo. - -Adamo. - -Kara mastro, mi ne povas plu iri; ho, mi mortas pro manko de -nutraĵo! Ĉi tie mi kuŝiĝos, por mezuri al mi la tombon. Adiaŭ, bona -mastro. - -Orl. - -Nu, kio, Adamo! Ĉu vi ne havas pli kuraĝan koron? Vivu ankoraŭ iom; -konsolu vin iom; gajigu vin iom. Se ĉi tiu sovaĝa arbaro produktadas -ion sovaĝan, mi aŭ estos nutraĵo al ĝi, aŭ ĝin reportos kiel nutraĵo -por vi. Via imago estas pli proksima de la morto ol via forto estas -proksima de ĝi. Pro mi estu komforta; fortenu la morton iom da -tempo, je la fino de la brako; mi estos baldaŭ ree kun vi; kaj se -mi alportos al vi nenion por manĝi, mi permesos ke vi mortu: sed se -vi mortos antaŭ mia reveno, vi estos mokanto je mia laboro. Bone -dirite! Vi ŝajnas gajeta, kaj mi estos tuj kun vi. Sed vi kuŝas sub -la vintra aero; venu, mi vin portos al ia ŝirmejo; kaj vi ne mortos -pro malhavo de manĝo, se io ajn vivas en ĉi tiu dezerto! Estu gaja, -bona Adamo! - -[Ambaŭ foriras.] - - - -SCENO VII. - -La arbaro. - - -Tablo estas preparita. Eniras la Duko, Amienso, kaj lordoj, -vestitaj kiel leĝforpelitoj. - -La Duko. - - Mi opinias ke li jam ŝanĝiĝis - En ian beston. Ĉar nenie mi - Lin povas trovi sub la homa formo. - -Unua Lordo. - - Nu, via moŝto, li ĵus ekforiris: - Li estis gaja, kanton aŭskultante. - -La Duko. - - Se li fariĝos muzikema, li, - Farite el la malbonsono, baldaŭ - Ni havos en la sferoj de ĉielo - La malmuzikon. Iru, serĉu lin, - Kaj diru ke mi volas kunparoli. - -Eniras Jakveso. - -Unua Lordo. - - Li faras nenecesa mian penon, - Ĉar jen li venas. Jen Jakveso mem. - -La Duko. - - Nu kio do, Sinjoro, kia vivo - Ĉi tiu estas, se l' amikoj viaj - La kunulecon vian devas serĉi? - Sed kiel nu! Vi ŝajnas gaja, ne? - -Jak. - - Ho, ŝercemulo, ŝercemulo! mi lin - Renkontis en l' arbaro, multkoloran - La ŝercemulon! Ho, mizera mondo! - Nu, kiel mi per la nutraĵo vivas, - Mi ŝercemulon ĵus renkontis, kiu - Kuŝiĝis kaj ripozis je l' sunbrilo, - Riproĉegante multe la Bonŝancon, - Multege ja, la gaja ŝercemulo! - "Nu, bonan tagon, ŝercemulo," mi - Parolis; "Ne," li diris, "min ne nomu - La ŝercemulon, ĝis al mi Ĉielo - Bonŝancon sendos." Tiam li eltiris - El sia sako sunhorloĝon, kaj - Ĝin rigardante per okul' malhela, - Tre saĝe diris "Estas nun la deka: - Ni tiel vidas kiamaniere - La mond' moviĝas. Antaŭ unu horo - La naŭa estis; kaj post horo plu - La dekunua estos; same ni - De hor' al horo maturiĝas ree, - Kaj tiam forputriĝas ĉiuhore; - De tio ja dependas fabeleto." - Kiam mi aŭdis tiun ŝercemulon - En multkolora vest' moraliganta - Laŭ tia maniero, pri la tempo, - La pulmoj miaj faris kokoblekon, - Ke ŝercemuloj estus meditemaj. - Mi ridis unu horon, ja senĉese, - Laŭ lia sunhorloĝo. Noblanima - Indega ŝercemulo! Viaj vestoj, - La multkoloraj, estas sole decaj! - -La Duko. - - Nu, kiu ŝercemulo estas tiu? - -Jak. - - Ho inda ŝercemulo! Iam ajn - Li estis kortegano, kaj li diras - Ke se la sinjorinoj estas belaj - Kaj junaj, ili bone scias tion; - En lia cerbo, kiu estas seka, - Simile al biskvito post vojaĝo, - Li havas strangajn lokojn, plenigitajn - Je observado, kiun li ellasas - En kripligitaj formoj. Ho, se nur - Mi estus ŝercemulo! Mi ja estas - Avida je la multkolora vesto! - -La Duko. - - Nu, vi ricevos tian. - -Jak. - - Ĝi do estas - Por mi la sola vesto. Nur kondiĉe - Ke vi senigu vian rezonadon - Je ĉia opinio kreskadanta - Senzorge tie, ke mi estas saĝa. - Mi devas havi ankaŭ la liberon, - Liberon tiel grandan kiel vento, - Por blovi kontraŭ kiun ajn mi celos; - Ĉar tion certe havas ŝercemuloj. - Kaj tiuj, kiujn plej la malspriteco - Piketas, eĉ plej multe devas ridi. - Kaj kial, ho Sinjoro, oni devas? - Nu, klara la kialo estas, kiel - La vojo al preĝejo. Tiu, kiun - La ŝercemulo foje saĝe trafas, - Malsaĝe ja kondutus, malgraŭ vundoj, - Se li ne ŝajnus ne la sagon senti. - Se ne, la malsaĝeco de l' saĝulo - Pruvata estas, de l' okazaj vidoj - De l' ŝercemulo. Donu al mi tial - Vestaĵon multkoloran, kaj permesu - Ke mi eldiru mian penson. Tiam - Mi tute purigados tiun korpon - Malpuran de la mondo infektita, - Se oni pacience nur akceptos - La sanigilon mian. - -La Duko. - - Fi pro tio! - Mi povas diri kion vi ekfarus. - -Jak. - - Nu, kion, je la senvalora veto, - Mi farus krom la bono? - -La Duko. - - Malbonaĵon - Grandegan ja, riproĉadante tiel - Al la pekado, ĉar vi mem ja estas - Malbonegulo, tre volupta, kiel - La bestnaturo mem. Kaj la infekton - Maturan, malbonecan, kiun vi - Liberpiede laŭ permeso kaptis, - Ĉu tion vi ekvomus en la mondon? - -Jak. - - Nu, kiu nun riproĉas la fieron, - Povante trafi iun ajn personon? - Ĉu ĝi ne forfluegas kiel la maro, - Ĝis tiu laca materio mem - Defluas? Kiun sinjorinon, do, - En l' urbo mi eknomas, nur dirante - Ke l' urbanino ja la koston portas - De princoj, sur la tro malindaj ŝultroj? - Nu, kiu povas veni insistante - Ke iam mi intencas ŝin, ĉar tia - Eĉ kia ŝi la najbarino estas? - Aŭ kia estas li, havante staton - Malnoblan, kiu diras ke la lia - Kuraĝo estas ne je mia kosto, - Pensante ke mi lin intencas nomi,-- - Laŭ tia ago tuj konformigante - La malspritecon sian al la senco - De miaj vortoj? Nu, do, kiel estas? - Nur montru kie mia lango faris - La maljustaĵon al li. Se ĝi juste - Kondutis kontraŭ li, tiam li mem - Malbone ja kondutis kontraŭ si; - Se li libera estas, la riproĉo - Simile al l' anser' sovaĝa, flugas, - Alproprigite de neniu. Kiu venas? - -Eniras Orlando, havante la glavon eltirita. - -Orl. - - Detenu vin! Ne manĝu plu! - -Jak. - - Ankoraŭ - Mi manĝis ja nenion. - -Orl. - - Vi ne manĝos. - Ĝis kiam oni servos al neceso. - -Jak. - - De speco kia ajn la kok' devenas? - -La Duko. - - Ĉu vi kuraĝa estas pro sufero, - Aŭ ĉu nur malestimas vi, junulo, - Ĝentilajn morojn, ke vi ŝajnas nun - Malplena je la ĝentileco? - -Orl. - - Ho, - Ektuŝis vi unue miajn nervojn; - La dorna pinto de sufero nuda - Forprenis jam de mi konduton mian - Konforman al la ĝentileco. Tamen - Mi estas ja enlande edukita, - Kaj konas iom da bonmoroj. Sed - Detenu vin, mi diras! Li ekmortos - Kiu tuŝos iom da ĉi tiu frukto - Ĝis la bezonoj miaj estos sataj! - -Jak. - -Se vi ne akceptos respondon racian, mi devos morti. - -La Duko. - - Vi volas kion? Via dolĉanimo - Perfortos pli efike, ol la forto - Ekmovos nin por esti dolĉanimaj. - -Orl. - - Mi preskaŭ mortas, tiom mi bezonas - Nutraĵon. Do, mi havu ĝin! - -La Duko. - - Sidiĝu, - Bonvenu al la tablo. Manĝu do. - -Orl. - - Ĉu vi respondas tiel malsevere? - Pardonu min, mi petas. Mi supozis - Ke ĉio tie ĉi sovaĝa estas; - Kaj tial mi ŝajnigis la mienon - Severe ordonadan. Kiu ajn - Vi estas, kiu en ĉi tia loko - Neatingebla, sub malgaja ombro, - Ignoras, perdas la rampantajn horojn; - Se iam vi pli bonan staton havis, - Se iam aŭdis preĝosonorilojn, - Se iam vi sidiĝis ĉe la festo - De bona homo, aŭ se iam vi - Forviŝis larmon de l' palpebroj viaj, - Kaj scias kio estas la kompato; - Malsevereco estu mia helpo: - Kaj tion esperante, kun ruĝiĝo - Mi metas mian glavon en la ingon. - -La Duko. - - Jes, iam havis ni pli bonan staton. - Kaj je la sonoriloj sanktaj iris - Al la preĝejo; sidis ĉe la festoj - De bonaj viroj, kaj forviŝis larmojn - Naskitajn de la sankta kompatado. - Nun tial vi sidiĝu kun mildeco, - Laŭvole ordonante miajn virojn, - Por tuj satigi vian malsategon. - -Orl. - - Do, vin detenu nur mallongan tempon - De l' manĝo, dum mi, kiel la cervino, - Elserĉos la cervidon por ĝin nutri. - Ĉar estas kompatinda maljunulo, - Li kiu multajn lacigantajn paŝojn - Min sekvis pro la amo, lamirante. - Ĝis kiam li satiĝos, premegate - De du ĝenaĵoj de l' malforto, nome, - Malsato, maljuneco,--mi gustumos - Nenion. - -La Duko. - - Iru do, lin serĉu; dume, - Ni manĝos ja neniom ĝis vi venos. - -Orl. - - Mi dankas vin, kaj benas vin pro tio. - -[Li foriras.] - -La Duko. - - Iru do, lin serĉu; dume - Ni manĝos ja neniom ĝis vi venos. - Prezentas pli malgajan teatraĵon - Ol tiu sceno kie oni ludas. - -Jak. - - La tuta mondo estas ja teatro, - La viroj kaj virinoj, nur aktoroj: - Havante jen elirojn, jen enirojn; - Kaj unu homo ludas multajn rolojn - En sia viv', kun aĝoj sep, por aktoj. - Unue la infano, ploradante - Ĉe l' brakoj de la vartistino. Tiam - La juna lernejknabo, plendetante, - Havante librosakon, kun vizaĝo - Matenopura, rampetante kiel - Limako nevolante al lernejo. - Kaj tiam la amanto, sopirante - Kiel fornego, kun balad' malgaja - Al brovo de la amatino. Tiam - Soldato, plena je mirigaj ĵuroj, - Havante barbon kvazaŭ leopardo, - Ĵaluza pri honoro, malpacema, - Celante tiun aerglobon, gloron, - Eĉ ĉe la faŭko de la pafilego. - Kaj tiam, la juĝisto, dikakorpa, - Pro multe da donacoj de kaponoj, - Severokula, kun tondita barbo - Laŭ profesio lia, kaj dirante - Sentencojn saĝoplenajn, kaj ekzemplojn - Modernajn. Tiel li la rolon ludas. - La sesa aĝo transmoviĝas tiam - Je grimacul' maldika, en pantofloj, - Portanta okulvitrojn, kun saketo - Ĉe l' flanko; liaj ŝtrumpoj, konservitaj - Ankoraŭ de juneco, jam tro larĝaj - Por la malgrasaj kruroj. Lia voĉo - Ne plu vireca baso, ŝanĝiĝinte - En infanecan sopranaĉon, pepas - Kaj fajfas en la son'. La lasta sceno - De l' stranga okazplena historio,-- - Maljunegeco--nura forgeseco, - Sen dentoj, sen okuloj, gusto, ĉio. - -Revenas Orlando, kun Adamo. - -La Duko. - - Bonvenu! Vian respektindan ŝarĝon - Demetu, kaj lin lasu tuj manĝi. - -Orl. - - Por li mi plej vin dankas. - -Adamo. - - Vi ja devas; - Apenaŭ povas mi pro mi paroli, - Por danki al vi. - -La Duko. - - Nu, bonvenu. Manĝu! - Ankoraŭ mi ne ĝenos, por demandi - Pri viaj ŝancoj. Sonu la muziko, - Kaj vi, ho mia kuzo, al ni kantu! - -KANTO - -Ami. - - Ho blovu, vintra vent'! - Ne akra via dent', - Kiel la maldankem': - Ne tiom vundas vi, - Ĉar vin ne vidas ni, - Malgraŭ la frostotrem'. - He ho! nu he ho! je verda ilekso! - Malsaĝa la am', l' amikec' nur preteksto! - Do, he ho, l' ilekso! - Kaj vivo gajeca! - - Frostiĝu, griza ĉiel'! - Ne mordas vi tiel, - Kiel la sendankec': - Kaj spite la glaci', - Vi ne doloras pli - Ol falsa amikec'. - He ho! nu he ho! je verda ilekso - Malsaĝa la am', l' amikec' nur preteksto! - Do, he ho, l' ilekso! - Kaj vivo gajeca! - -La Duko. - - Se vi la filo estas de Rolando, - Kiel vi al mi subparolis vere, - Kaj ĉar mi mem la similecon vidas - Pentrita bone, kvazaŭ ja vivanta, - Sur la vizaĝo via, tial, estu - Ĉe ni la bonveninta. Mi mem estas - La Duko kiu vian patron amis: - En mia kavernhejmo vi rakontos - Al mi la pluan travivaĵon vian. - Vi, bona maljunulo, jam fariĝas - Bonvena kiel via mastro mem. - Subtenu lin ĉe l' brako. Donu vi - La manon, kaj al mi rakontu plene - Pri viaj ŝancoj, por ke mi sciiĝu. - -[Ĉiuj foriras.] - - - - -AKTO III. - - - -SCENO I. - -Ĉambro en la palaco. - - -Duko F. - - Vi ne lin poste vidis? Ne, neeble: - Sed se el la kompato mi ne estus - Plejparte elfarita, mi ne serĉus - Viktimon aliloke, por lin puni, - Dum vi ĉeestas mem. Aŭskultu tamen: - Elserĉu ie ajn la fraton vian; - Elserĉu per kandelo; lin reportu - Aŭ mortan aŭ vivantan, antaŭ fino - De l' jaro nuna, aŭ vi mem ne plu - Revenu por en nia lando loĝi. - La posedaĵojn viajn, kaj bienojn, - Kaj ĉion vian je l' prenad' valoran, - Mi jen ekprenas kaj al mi proprigas, - Ĝis kiam vi, per vortoj de la frato, - Vin senkulpigos je l' kulpigo kiun - Mi havas kontraŭ vi en mia menso. - -Oli. - - Ke via moŝto nur la koron mian - Ekkonu pri ĉi tio! Mi neniam - En mia vivo amis mian fraton! - -Duko F. - - Kanajlo des pli granda! Lin elpelu! - Kaj miaj oficistoj, kies devo - Ĉi tio estas, faru tujan kapton - Je lia domo kaj bien'. Rapide - Ekfaru tion, kaj lin tuj forpelu. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO II. - -La arbaro. - - -Eniras Orlando, havante paperon. - -Orl. - - Ekpendu tie, poezio mia, - Pri mia amo klare atestonte, - Kaj vi, reĝino de la nokto, kiu - La kronon portas en tri mondoj viaj, - Rigardu, per l' okuloj viaj virtaj, - De l' pala regiono super ni, - La nomon de la ĉasistino via, - Reganta plene mian tutan vivon. - Ho Rozalind'! Ĉi tiuj arboj estos - La libroj miaj, kaj sur ties ŝeloj - La pensojn miajn tuj mi enskribados. - Por ke l' okuloj ĉiuj, rigardantaj - En tiu ĉi arbaro, ĉie vidu - La virton vian ĉiam atestatan. - Rapidu vi, Orlando, bone skulptu - Sur ĉiu arbo, pri la junulin', - Neesprimeblan, belan virtan ŝin! - -[Li foriras.] - -Eniras Koreno kaj Tuŝ-ŝtono. - -Kor. - -Nu, kiel plaĉas al vi la nuna paŝtista vivmaniero, Sinjoro -Tuŝ-ŝtono? - -Tuŝ. - -Efektive, ŝafisto, rilate al si mem, ĝi estas bona vivado. Sed -rilate tion, ke ĝi estas paŝtista vivmaniero, ĝi estas nenio. Pro -tio, ke ĝi estas soleca vivado, mi tre ŝatas ĝin; sed pro tio, ke ĝi -estas individua, ĝi estas vivaĉo. Nu, tial ke ĝi estas en la kampoj, -ĝi bone plaĉas al mi; sed pro tio, ke ĝi ne estas ĉe la kortego, ĝi -estas teda. Ĉar ĝi estas ŝparema vivmaniero, notu bone, ĝi plaĉas al -mia humoro; sed ĉar ne estas en ĝi pli multe da sufiĉego, ĝi treege -malplaĉas al mi. Ĉu vi havas iom da filozofio en vi, ŝafisto? - -Kor. - -Ne pli multe ol la sciado ke kiam oni malsaniĝas, des pli oni estas -malkomforta; kaj tiu, al kiu mankas la mono, posedaĵoj, kaj la -kontenteco, malhavas tri bonajn amikojn; estas la eco de pluvo, ke -ĝi malsekigas; la eco de fajro, ke ĝi brulas; bona paŝtejo grasigas -la ŝafojn; la nokto ekzistas precipe pro la foresto de la suno; -tiu, kiu lernis neniom da prudento per la naturo aŭ per la arto -povas plendi pri manko de edukado; alie li devenas de tre malspritaj -parencoj. - -Tuŝ. - -Tia homo estas natura filozofo. Ĉu vi iam ĉeestis la kortegon, -ŝafisto? - -Kor. - -Ne, vere. - -Tuŝ. - -Tiam vi estas kondamnita. - -Kor. - -Mi esperas ke ne. - -Tuŝ. - -Vere, vi estas kondamnita, kiel ovo malbone rostita, tute je unu -flanko. - -Kor. - -Tial, ke mi neniam ĉeestis ĉe la kortego? Nu, kial? - -Tuŝ. - -Nu, se neniam vi ĉeestis la kortegon, vi neniam vidis ĝentilajn -morojn; se vi neniam vidis tiajn, nepre viaj moroj estas malbonaj -kaj la malboneco estas peko, kaj la pekado kondukas al la -kondamnado. Vi estas en danĝera stato, ŝafisto. - -Kor. - -Tute ne, Tuŝ-ŝtono: la agmanieroj kiuj estas bonaj ĉe la kortego -estus tiel ridindaj en la kamparo, kiel la kampara konduto estus -plej mokinda ĉe la kortego. Vi diris al mi, ke oni ne salutas, ĉe la -kortego, sed oni kisas la manojn. Tia ĝentilaĵo estus malpura, se -korteganoj estus ŝafistoj. - -Tuŝ. - -Citu ekzemplon, mallongavorte; nu, citu ekzemplon. - -Kor. - -Do, ni ankoraŭ nin okupas je la ŝafinoj, kaj la lanaj feloj estas -graskovritaj. - -Tuŝ. - -Sed ĉu la manoj de la kortegano ne ŝvitas? Kaj ĉu la grasaĵo de -ŝafinoj ne estas tiel pura kiel la ŝvito de la homoj? Malklerega, -malklerega! Donu pli bonan ekzemplon, mi petas. Rapidu! - -Kor. - -Aldone, niaj manoj estas malmolaj. - -Tuŝ. - -Niaj lipoj ilin sentus des pli bone. Ankoraŭ malklerega! Donu pli -ĝustan ekzemplon. Rapidu! - -Kor. - -Kaj ili estas ofte kovritaj je gudro, pro la ĥirurgio al niaj -ŝafinoj; nu, ĉu vi volus ke ni kisu la gudron? La manoj de la -kortegano estas parfumitaj je cibetaĵo. - -Tuŝ. - -Ho, plej malklera viro! Vi vermnutraĵo, kompare al bona karno, -efektive! Lernu de la saĝuloj, kaj pripensu! Cibetaĵo havas pli -malhonorindan naskiĝon ol gudro, estante la malpura elfluo el ia -kato. Plibonigu la ekzemplon, ŝafisto! - -Kor. - -Vi havas tro kortegeman spritecon por mi. Mi restos je tio. - -Tuŝ. - -Ĉu vi restos malbenita? Dio vin helpu, malkleregulo! Dio donu al vi -pli bonan racion. Vi estas kruda. - -Kor. - -Sinjoro, mi estas vera laboristo. Mi gajnas tion, kion mi manĝas, -ricevas tion, kion mi portas; mi malamas nenion; mi envias nenion -pro lia feliĉeco; mi ĝojas je la bonŝanco de aliaj; mi estas -kontenta je miaj malbonŝancoj, kaj la plej granda fiero mia estas, -vidi miajn ŝafinojn manĝantaj la herbon, kaj miajn ŝafidojn -suĉantaj. - -Tuŝ. - -Tio estas alia malsprita peko via. Se vi ne estos malbenata pro tio, -la diablo mem havos neniujn ŝafistojn; mi ne komprenas kiel alie vi -forkuros. - -Kor. - -Jen venas juna mastro Ganimedo, la frato de mia nova mastrino. - -Eniras Rozalindo, legante paperon. - -Roz. - - Neniu juvelo ĉe la hindo, - Similas do al Rozalindo. - Rajdante venton, via indo - Tra l' mondo iras, Rozalindo. - Neniu bildo plej laŭdinda - Egalas vin, ho Rozalindo. - Neniu vizaĝo memorinda, - Krom via bela, Rozalindo. - -Tuŝ. - -Mi faros rimojn tiajn dum ok jaroj senintermite, esceptinte nur la -manĝojn kaj la horojn por dormi; ĝi estas ĝuste la falsa galopo de -la buterfaristino iranta vendejon. - -Roz. - -Fi, malspritulo! - -Tuŝ. - -Ekzemple: - - Se serĉas cerv' por cervin' inda, - Li kuru tuj al Rozalindo. - Sopiras kat' je katin' inda, - Nu, same faras Rozalindo. - Vestaĵo estas subkovrinda, - Kaj beltalia Rozalindo. - Rikolto estas kunliginda, - Hejmportu ĝin kun Rozalindo. - Plej dolĉa nuks' en ŝel' malinda - Similas ja al Rozalindo. - -Ĉi tio estas la falsa galopo mem de versoj; kial vi vin infektas per -ili? - -Roz. - -Silentu, vi stulta ŝercemulo! Mi trovis ilin sur arbo. - -Tuŝ. - -Vere, la arbo naskas malbonajn fruktojn. - -Roz. - -Mi ĝin greftos je vi, kaj tiam mi ĝin greftos je mespilo: pro tio ĝi -naskos la plej frue maturiĝintajn fruktojn en la regiono; ĉar vi -putriĝos antaŭ ol duone maturiĝi,--kaj tio estas la propra eco de la -mespilo. - -Tuŝ. - -Vi tiel diras. Ĉu saĝe aŭ ne, la arbaro decidu. - -Eniras Celio, havante paperon. - -Roz. - -Silentu! Jen la fratino venas. Flanken iru! - -Cel. [legas.] - - Nu, kiel ĉi tio dezerto ja estas? - Pro tio, ke mankas la homoj? Ho ne. - Ĉar langojn en kiuj sentencoj enestas - Mi mem ekpendigos sur l' arboj ĉie. - - Jes, kelkaj elmontros ke l' vivo de l' homo - Rapide trakuras la vojon eraran; - Ke nur tempospaco treege mallonga - Enfermas ja tute la vivon homaran. - - Aliaj elmontros la ĵurojn rompitajn - Antaŭe faritajn de bonaj amikoj; - Je l' fin' de la frazo mi skribos senĉese, - Sur ĉiu branĉet' en l' arbaraj portikoj, - - La nomon por ŝi, Rozalindo la bela, - Por tiel instrui al li kiu legas, - Ke jen kvintesencon de ĉia spirito - Ĉiel' per malmulto elmontri amegas. - - Pro tio, Ciel' al Naturo ordonis - Ke en unu korpon ŝi tuj enmetu - La ĉarmojn plej bonajn de ĉiu virino, - Kaj ĉion de l' tempo pasinta ripetu. - - Naturo do baldaŭ distilis la vangon - El bela Heleno, sed ne ŝian koron. - Kaj el Kleopatro, la grandan majeston, - Kaj el Atalanto, la altan honoron. - - Kaj tiam Natur' modestecon sufiĉan - En tiu malgaja virin', Lukrecino, - Eltrovis por uzi en la kreitaĵo,-- - Jen kia deveno por mia fraŭlino! - - Jes, tial sinodo ĉiela ja kreis - Por ni Rozalindon, kun belaj bonmoroj, - Havantan en si ĉiun tuŝon plej karan - De multaj vizaĝoj, okuloj kaj koroj. - - Ĉielo volis ke ŝi tia estu, - Kaj volis ke mi ŝia sklavo restu. - -Roz. - -Ho, ĝentila pastrino! Per kiel teda prediko vi enuigas viajn -paroĥanojn, neniam tamen ekkriante "Estu paciencaj, gebonuloj!" - -Cel. - -Kio, nu! malproksimiĝu, amikoj! Paŝtisto, foriru iomete. Vi iru kun -li. - -Tuŝ. - -Venu, ŝafisto, ni honore nin retiru! Kvankam ne kun ĉiuj propraĵoj, -tamen kun ĉiuj skribaĵoj! - -[Koreno kaj Tuŝ-ŝtono foriras.] - -Cel. - -Ĉu vi aŭdis ĉi tiujn versojn? - -Roz. - -Ho jes, mi aŭdis ĉiom, kaj eĉ plu; ĉar kelkaj el ili enhavas pli -multe da piedoj ol la versoj povas porti. - -Cel. - -Tio ne estas grava; la piedoj povus porti la versojn. - -Roz. - -Jes, sed la piedoj estis lamaj, kaj ne povis sin porti sen la -versoj, tial ili staris lame en la versoj. - -Cel. - -Sed ĉu vi aŭdis, ne mirante kiel via nomo estas pendigita kaj -skulptita sur ĉi tiuj arboj? - -Roz. - -Mi jam sep tagojn eliris el la naŭtaga mirindaĵo, antaŭ ol vi venis. -Ĉar rigardu ĉi tion, kion mi trovis sur palmarbo. Mi neniam estis -tiel pririmita depost la epoko de Pitagoro, kiam mi estis Irlanda -rato,--kion mi apenaŭ povas rememori. - -Cel. - -Ĉu vi scias kiu faris ĉi tion? - -Roz. - -Ĉu li estas viro? - -Cel. - -Havante ĉirkaŭ la kolo ĉenon kiun vi foje portis? Ĉu vi ruĝiĝas? - -Roz. - -Mi demandas al vi, kiu? - -Cel. - -Ho, Dio! Renkonti unu la alian estas malfacile por amikoj. Sed -montoj povas esti formovitaj de tertremoj, kaj tiamaniere renkonti. - -Roz. - -Ne, sed kiu li estas? - -Cel. - -Ĉu estas eble? - -Roz. - -Nu, mi petas al vi per plej petega forto, diru al mi kiu li estas. - -Cel. - -Ho, mirinde, kaj plej mirinde, mirinde! Kaj ankoraŭ unu fojon, -mirinde, kaj post tio, ekster ĉia miro! - -Roz. - -Je mia vizaĝkoloro! Ĉu vi supozas ke kvankam mi estas vestita kvazaŭ -viro, mi havas viran korpveston kaj ŝtrumpojn en mia humoro? Unu -colo da prokrasto plu estos suda maro je eltrovo! Mi petas al vi, -diru tuj al mi kiu li estas, kaj parolu rapide! Mi volus ke vi povu -balbuti, por elverŝi ĉi tiun kaŝitan viron el via buŝo, same kiel -vino elvenas el botelo havanta malgrandan faŭkon,--aŭ tro multe je -unu fojo, aŭ tute neniom. Mi petas al vi, elprenu la ŝtopilon el via -buŝo, por ke mi eltrinku vian novaĵon. Ĉu li estas farita de Dio? -Kia viro? Ĉu lia kapo meritas ĉapelon? Aŭ lia mentono barbon? - -Cel. - -Ne, li havas nur malmulte da barbo. - -Roz. - -Nu, Dio sendos pli multe se la viro estos dankema. Mi atendos la -kreskadon de lia barbo, se vi ne prokrastos al mi la konadon de lia -mentono. - -Cel. - -Li estas juna Orlando, kiu faligis la baraktiston kaj ankaŭ vian -koron, ambaŭ samtempe. - -Roz. - -Ne, nu, la diablo prenu la mokadon! Parolu serioze kiel verema -junulino. - -Cel. - -Je mia fido, kuzineto, estas li. - -Roz. - -Orlando? - -Cel. - -Orlando. - -Roz. - -Ho ve! Kion mi faros el miaj korpvesto kaj ŝtrumpoj? Kion li estis -faranta kiam vi lin vidis? Kion li diris? Kia li vidiĝis? Kien li -iris? Kion li faras ĉi tie? Ĉu li demandis pri mi? Kie li restas? -Kiamaniere li adiaŭis vin? Kaj kiam vi ree lin vidos? Respondu al mi -per unu vorto. - -Cel. - -Vi devas antaŭe pruntepreni por mi la buŝon de Gargantuo. Tiu vorto -estas tro granda por iu ajn buŝo havanta la amplekson de la nuna -epoko. Respondi jes aŭ ne al ĉiu detalo estas pli multe ol respondi -en kateĥismo. - -Roz. - -Sed ĉu li scias ke mi estas en ĉi tiu arbaro, portante viran -vestaĵon? Ĉu li ŝajnas bonsana kiel je tiu tago kiam li baraktis? - -Cel. - -Estas tiel facile kalkuli atomojn kiel solvi la proponojn de amanto. -Sed gustumu mian trovadon de li, ĝuante tion per bona observado. Mi -trovis lin kvazaŭ falintan kverkofrukton, sub arbo. - -Roz. - -Oni povas prave ĝin nomi la arbo de Jupitero, kiam ĝi elfaligas tian -frukton. - -Cel. - -Aŭskultu al mi, bona sinjorino. - -Roz. - -Daŭrigu. - -Cel. - -Jen li kuŝis, laŭlonge sterniĝinte kvazaŭ vundita kavaliro. - -Roz. - -Kvankam kompatinde estas vidi tian vidaĵon, tamen ĝi beligas la -teron. - -Cel. - -Diru "haltu" al via lango, mi petas. Ĝi saltetas malĝustatempe. Li -estis vestata kiel ĉasisto. - -Roz. - -Ho, malbonsigne! Li venas por mortigi mian koron! - -Cel. - -Mi volus kanti mian kanton sen rekantaĵo. Vi malagordas min. - -Roz. - -Ĉu vi ne scias ke mi estas virino? Kiam mi pensas, mi devas paroli. -Daŭrigu, dolĉulino! - -Cel. - -Vi malagordas min. Silentu! Ĉu li ne venas ĉi tien? - -Eniras Orlando kaj Jakveso. - -Roz. - -Estas li: mallaŭte preteriru, kaj lin observu. - -Jak. - -Mi dankas vin pro via kuneco; sed, je bona fido, min tiel multe -plaĉus esti sola. - -Orl. - - Min ankaŭ; sed, por agi laŭ la modo, - Mi dankas vin pro la kuneco via. - -Jak. - - Adiaŭ. Kiel eble plej malofte - Ni do renkontu unu la alian. - -Orl. - - Fariĝu ni pli bonaj malkonatoj. - -Jak. - -Mi petas al vi, ne plu difektu la arbojn, skribante amokantojn sur -iliaj ŝeloj. - -Orl. - -Mi petas al vi, ne plu difektu miajn versojn, malafable ilin -legante. - -Jak. - -Ĉu Rozalindo estas la nomo de via amatino? - -Orl. - -Jes, ĝuste. - -Jak. - -Ŝia nomo ne plaĉas al mi. - -Orl. - -Oni ne sin ĝenis pri la plaĉado al vi, kiam oni ŝin nomobaptis. - -Jak. - -Kiel altkreska ŝi estas? - -Orl. - -Tiel alta kiel mia koro. - -Jak. - -Vi estas plena je beletaj respondoj. Ĉu vi estas koninta la edzinojn -de oraĵistoj, lerninte parkere la respondojn, el ringoj? - -Orl. - -Ne. Sed mi respondas al vi el sentenco-tapetoj el kiuj vi mem -elstudis viajn demandojn. - -Jak. - -Vi havas viglan spiriton. Mi opinias ke ĝi estas farita el la -kalkanoj de Atalanto. Ĉu vi sidiĝos kun mi? Kaj ni du riproĉos nian -amatinon, la mondon, kaj ĉiom da nia mizero. - -Orl. - -Mi riproĉos neniun spiranton en la mondo, krom mi mem, kontraŭ kiu -mi konas plej multe da kulpoj. - -Jak. - -Via plej malbona kulpo estas, ke vi amas. - -Orl. - -Tio estas kulpo kiun mi ne donus interŝanĝe por via plej bona virto. -Mi enuas je vi. - -Jak. - -Je mia fido, mi ĵus esperis trovi ŝercemulon, kiam mi vin trovis. - -Orl. - -Li dronis en la rivereto: nur enrigardu, kaj vi lin vidos. - -Jak. - -Mi vidos tie sole mian propran bildon. - -Orl. - -Kiu, laŭ mia opinio estas aŭ malsaĝulo aŭ nulo. - -Jak. - -Mi ne plu restos kun vi: adiaŭ, bona sinjoro Amo. - -Orl. - -Mi ĝojas pro via foriro: adiaŭ, bona sinjoro Melankolio. - -[Jakveso foriras.] - -Roz. [mallaŭte al Celio.] - -Mi parolos al li kiel petola lakeo, kaj sub tiu rolo ludos la -ŝercemulon kun li. Ĉu vi aŭdas, arbaristo? - -Orl. - -Bone: kion vi volas? - -Roz. - -Mi petas al vi, kioma horo estas? - -Orl. - -Vi devus demandi al mi, kioma _tago_ estas: ne estas horloĝo en la -arbaro. - -Roz. - -Do, estas neniu vera amanto en la arbaro; alie la ĉiuminuta sopirado -kaj la ĉiuhora ĝemado eltrovus la malrapidan piedon de la Tempo, -tiel bone kiel horloĝo. - -Orl. - -Kaj kial ne la rapidan piedon de Tempo? Ĉu tio ne estus tiel prava? - -Roz. - -Tute ne, Sinjoro: la Tempo iras laŭ diversaj rapidoj por diversaj -personoj. Mi diros al vi por kiu la Tempo amblas, por kiu la Tempo -trotas, por kiu la Tempo galopas, kaj por kiu la Tempo staras -senmove. - -Orl. - -Mi demandas al vi, por kiu li trotas? - -Roz. - -Certe, li ageme trotas por junulino inter la kontraktado pri ŝia -edziniĝo kaj la tago je kiu oni ĝin solenigas; se la tempospaco -estas nur semajno, la paŝado de la Tempo estas tiel malfacila ke ĝi -ŝajnas tiel longa kiel sep jaroj. - -Orl. - -Por kiu amblas la Tempo? - -Roz. - -Por pastro kiu ne konas latinan, kaj por riĉa viro kiu ne estas -podagrulo; ĉar unu facile dormas pro tio, ke li ne povas studi, kaj -la alia gaje vivas pro tio, ke li ne sentas doloron; ĉar unu -malhavas tiun elportaĵon kiu estas malgrasiga kaj malŝparema -klereco, kaj la alia ne konas la elportaĵon kiu estas peza teda -malriĉegeco: por ĉi tiuj la Tempo amblas. - -Orl. - -Por kiu li galopas? - -Roz. - -Por ŝtelisto iranta al la pendigilo; ĉar kvankam li iras tiel -mallaŭte kiel la piedo povas teron tuŝi, li pensas sin tro frue -alveninta. - -Orl. - -Por kiu la Tempo staras senmove? - -Roz. - -Por advokatoj en la libertempo; ĉar ili dormas inter la periodoj, -kaj tiam ili ne sentas kiel pasas la Tempo. - -Orl. - -Kie vi loĝas, beleta junulo? - -Roz. - -Kun ĉi tiu paŝtistino, mia fratino; ĉi tie, en la rando de la -arbaro, kiel franĝo sur jupo. - -Orl. - -Ĉu vi estas indiĝeno de ĉi tiu loke? - -Roz. - -Kiel la kuniklo kiun vi vidas loĝanta tie, kie ŝi naskiĝis. - -Orl. - -Via akcento estas iom pli bonsona ol tia, kian vi povus akiri en -tiel malproksima loĝejo. - -Roz. - -Oni ofte diris tion al mi: sed efektive, maljuna religiulo, onklo -mia, kiu en sia juneco estis enlandulo, instruis al mi kiamaniere -paroli; li konis la kortegon tro bone, ĉar tie li enamiĝis. Mi aŭdis -lin leganta multajn paroladojn kontraŭ ĝi, kaj mi dankas al Dio ke -mi ne estas virino, tuŝota de tiom da frivolaj peketoj pri kiom li -kutime akuzis tiun tutan sekson. - -Orl. - -Ĉu vi povas rememori kelkajn el la ĉefaj peketoj pri kiuj li akuzis -la virinojn? - -Roz. - -Estis neniuj ĉefaj; ili ĉiuj similis unu al la alia, same kiel -moneroj; unu peketo ŝajnis terura ĝis kiam la sekvanta peketo venis -por ĝin egali. - -Orl. - -Mi petas al vi, rakontu kelke da ili. - -Roz. - -Ne, mi ne malŝparos sanigilojn escepte por tiu, kiu estas malsana. -Estas iu viro kiu vizitadas la arbaron, kaj difektas niajn arbojn -skulptante "Rozalindon" sur iliaj ŝeloj; kiu pendigas odojn sur -kratagoj, kaj elegiojn sur dornarbetaĵoj; ĉio ĉi, vere, diigas la -nomon Rozalindon: se mi povus renkonti tiun amantaĉon, mi donus al -li iom da bona konsilo, ĉar li ŝajne suferas pro la ĉiutaga -amofebro. - -Orl. - -Mi estas tiu, kiu tiel ŝanceliĝas pro amo: mi petas al vi, diru al -mi la sanigilon de via onklo. - -Roz. - -Neniuj el la signoj konataj de mia onklo estas sur vi. Li instruis -al mi kiel malkaŝi viron enamiĝintan; mi estas certa ke vi ne estas -kaptito en tia kaĝo el junkoj. - -Orl. - -Kiaj estas liaj signoj? - -Roz. - -Malgrasa vango, tia, kian vi ne havas; interniĝintaj okuloj, kaj -lacigitaj, tiaj, kiajn vi ne havas; neparolema humoro, tia, kian vi -ne havas; nezorgita barbo, tia, kian vi ne havas; sed tion mi -pardonas al vi, ĉar via nura posedo de barbo estas rento de pli -juna frato; plie, viaj ŝtrumpoj devus esti neligitaj, via ĉapo sen -rubando, viaj manikoj nebutonumitaj, viaj ŝuoj nelaĉitaj, kaj ĉio -sur vi devus montri senzorgan malesperon; sed vi ne estas tia viro; -vi estas anstataŭe perfekta en via vestaĵo, kvazaŭ amante vin mem, -pli ol iun alian. - -Orl. - -Bela junulo, mi volus ke mi povu kredigi vin ke mi amas. - -Roz. - -Mi kredu tion? Vi povas tiel baldaŭ kredigi ŝin mem, kiun vi amas; -kaj mi vetas, ke ŝi pli kredeble kredos ol ŝi konfesos sian kredon: -tio estas unu el la aferoj pri kiuj la virinoj ankoraŭ mensogas al -siaj konscioj. Sed, vere, ĉu estas vi kiu pendigas sur la arboj la -versojn en kiuj Rozalindo estas tiel multe admirata? - -Orl. - -Mi ĵuras al vi, junulo, je la blanka mano de Rozalindo, ke mi estas -tiu malfeliĉulo. - -Roz. - -Sed ĉu vi tiel multe enamiĝas kiel viaj rimoj diras? - -Orl. - -Nek rimado nek rezonado povas esprimi kiel multe. - -Roz. - -La amo estas nur frenezo; kaj, mi diras al vi, ĝi tiom meritas -malluman domon kaj vipilon, kiom la frenezuloj: kaj la kialo, pro -kiu oni ne tiamaniere punas kaj kuracas amantojn, estas, ke tia -frenezo estas tiel ĝenerala ke la vipistoj mem enamiĝas. Tamen mi -pretendas ke mi povas ĝin kuraci per konsilado. - -Orl. - -Ĉu iu ajn tiamaniere ĝin iam kuracis? - -Roz. - -Jes, unu viro, kaj laŭ la jena maniero: li devis imagi min lia -amatino; kaj mi ordonis al li ke li ĉiutage min amindumu: je tiuj -okazoj, estante nekonstanta junulo, mi plendadis, mi min ŝajnigadis -virineca, ŝanĝema, sopirema, kaj amema; fiera, kapricema, imitema, -frivola, nekonstanta, plena je larmoj, plena je ridetoj; mi estis -ia al ĉia pasio, kaj neniel vera al iu ajn pasio; kiel junuloj kaj -virinoj estas pliparte estaĵoj de tia speco: jen mi lin ametis, jen -mi lin malamis; jen mi lin amuzis, jen mi lin forpelis; jen mi -ploris pro li, jen mi lin malestimis; mi pelis mian amindumanton el -sia freneza amohumoro ĝis vivema frenezohumoro; tio estis, forlasi -la plenan fluon de la mondo, kaj loĝi en angulo sole monaĥeja. Kaj -tiel mi lin resanigis; kaj tiel mi prenos sur min lavi vian hepaton -tiel pura kiel estas la koro de bona ŝafo, ke ne estos tie unu -makulo da amo. - -Orl. - -Mi ne volas esti resanigita, junulo. - -Roz. - -Mi resanigos vin, se vi nur min nomus Rozalindo, kaj venus ĉiutage -al mia dometo, por min amindumi. - -Orl. - -Nu, je la fido de mia amo, mi venos: diru al mi kie ĝi estas. - -Roz. - -Iru kun mi al ĝi kaj mi ĝin montros al vi: kaj survoje vi diros al -mi kie en la arbaro vi loĝas. Ĉu vi iros? - -Orl. - -Tre volonte, bona junulo. - -Roz. - -Ne, vi devas min nomi Rozalindo. Venu, fratino, ĉu vi iros? - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO III. - -La arbaro. - - -Eniras Tuŝ-ŝtono kaj Aŭdreo; Jakveso postvenas. - -Tuŝ. - -Venu rapide, bona Aŭdreo: mi alpelos viajn kaprojn, Aŭdreo. Kaj -kiel, Aŭdreo? ĉu mi estas la viro? ĉu mia simpla mieno kontentigas -al vi? - -Aŭd. - -Via mieno! Dio nin gardu! Kia mieno? - -Tuŝ. - -Mi estas ĉi tie kun vi kaj viaj kaproj, same kiel la plej kapricema -poeto, honesta Ovido, estis inter la gotoj. - -Jak. [mallaŭte.] - -Ho sciado malbone loĝanta, pli malbone ol Jupitero en pajltegmentita -domo! - -Tuŝ. - -Kiam ies versoj ne povas esti komprenataj, kaj lia spriteco ne povas -esti helpata de tiu frumatura infano, la komprenado, tio pli -mortfrapas ol granda kalkulo por malgranda ĉambro. Efektive, mi -volus ke la dioj vin estu farintaj pli poeta. - -Aŭd. - -Mi ne scias kio estas "poeta": Ĉu tio estas honesta laŭ vorto kaj -ago? Ĉu ĝi estas veraĵo? - -Tuŝ. - -Ne, vere; ĉar la plej vera poezio estas plej ŝajniga; kaj amantoj -volonte uzadas la poezion, kaj tio, kion ili ĵuras en poezio, povas -esti dirata kiel amantoj ŝajnigas. - -Aŭd. - -Ĉu vi volus do ke la dioj estu min farintaj poeta? - -Tuŝ. - -Jes, vere; ĉar vi ĵuras al mi ke vi estas honesta: do, se vi estus -poetino, mi povus iom esperi ke vi pretekstas. - -Aŭd. - -Ĉu vi ne volas ke mi estu honesta? - -Tuŝ. - -Ne, vere, escepte se vi estus malbela; ĉar honesteco kunigita kun -beleco similas la uzadon de mielo kiel saŭco por sukero. - -Jak. [mallaŭte.] - -Li estas materialista ŝercemulo! - -Aŭd. - -Nu, mi ne estas bela; tial mi preĝas al la dioj, ke ili min faru -honesta. - -Tuŝ. - -Nu, tio estu laŭ via volo, sed mi edziĝos je vi; tial mi vizitis -Siron Oliveron Martekst, la paroĥestron de la plej proksima vilaĝo, -kiu promesis renkonti nin en ĉi tiu loko en la arbaro, kaj nin -edzigi. - -Jak. [mallaŭte.] - -Mi volus vidi ĉi tiun renkonton. - -Aŭd. - -Nu, la dioj donu al ni la feliĉecon! - -Tuŝ. - -Amen. Se oni ne havus kuraĝan koron, li povus ja ŝanceliĝi je tia -provo; tial, ke ni havas ĉi tie nenian templon krom la arbaro, -nenian kunvenon krom kornhavaj bestoj. Sed kio, nu! Kuraĝu! Same -kiel kornoj estas malagrablaj, ili estas necesaj. Oni diras, ke -multe da homoj ne travivas eluzadon de siaj posedaĵoj: prave; multe -da homoj havas bonajn kornojn, kaj ne travivas eluzadon de ili. Nu, -tio estas la doto de lia edzino; li mem ne ĝin akiris. Kornoj? Jes, -certe:--malriĉuloj sole? Ne, ne; la plej nobla cervo havas ilin tiel -grandaj kiel la fripono. Ĉu la fraŭlo estas tial benita? Ne: same -kiel murhava urbo estas pli inda ol vilaĝo, tiel la frunto de -edzigita viro estas pli honorinda ol la nuda frunto de fraŭlo; kaj -ju pli multe defendado superas mallertecon, des pli multe korno -estas pli valora ol la bezonado. Jen venas Siro Olivero. - -Eniras Siro Olivero Martekst. - -Siro Olivero Martekst, vi estas bonvena; ĉu vi finos je ni ĉi tie -sub tiu ĉi arbo, aŭ ĉu ni iru kun vi al via kapelo? - -Siro Oli. - -Ĉu estas neniu ĉi tie por fordoni la virinon? - -Tuŝ. - -Mi ne ŝin akceptos kiel la donacon de iu ajn viro. - -Siro Oli. - -Vere, ŝi devos esti donita, alie la edziĝo ne estos laŭleĝa. - -Jak. - -Komencu! komencu! mi ŝin donacos. - -Tuŝ. - -Bonan vesperon, bona Sinjoro kiel-nomita: kiel vi sanas? Vi estas -tre bonvena: Dio vin rekompencu pro via ĵusantaŭa kunularo: mi tre -ĝoje vin vidas: jen bagatelo por fari ĉi tie, Sinjoro: ne, remetu la -ĉapelon, mi petas. - -Jak. - -Ĉu vi edziĝos, multkolorulo? - -Tuŝ. - -Same kiel la bovo havas sian jugon, Sinjoro, la ĉevalo sian bridon, -kaj la falko siajn sonorilojn, tiel la homo havas siajn dezirojn; -kiel kolomboj kunbekiĝas, tiel edzigotoj volus gustumi. - -Jak. - -Sed ĉu vi, viro kun tia edukado, edziĝus sub arbetaĵo, kvazaŭ -almozulo? Iru al la preĝejo, kaj havu bonan pastron kiu povas -klarigi al vi, kio estas la edziĝado: ĉi tiu homaĉo nur vin kunigos -kiel oni kunigas panelaron: tiam unu el vi pruvigos malŝvelita -panelo, kaj kvazaŭ nematura ligno, kurbiĝos, kurbiĝos, kurbiĝos. - -Tuŝ. [mallaŭte.] - -Mi ne estas certa ke mi ne preferus esti edzigita de li anstataŭ -iu alia: ĉar kredeble li ne bone min edzigos; kaj ne estante bone -edzigite, mi havos pli bonan pretekston por poste forlasi mian -edzinon. - -Jak. - -Nu, iru do kun mi; konsilos mi al vi. - -Tuŝ. - - Nu venu, ho Aŭdreo, dolĉkore, - Ni devas edziĝi, aŭ vivi malbonmore. - Adiaŭ, Sinjoro Olivero; ne,-- - Ho dolĉa Olivero, - Ho brava Olivero. - Ne min forlasu post vi. - Sed,-- - Forvagu do, foriru, - Mi diras, al vi, iru! - Mi ne edziĝos per vi. - -[Jakveso, Tuŝ-ŝtono, kaj Aŭdreo foriras.] - -Siro Oli. - -Tio ne estas grava. Neniu fantaziulo el ili formokos min el mia -profesio. - -[Li foriras.] - - - -SCENO IV. - -La arbaro. - - -Eniras Rozalindo kaj Celio. - -Roz. - -Tute ne parolu al mi: mi volas plori. - -Cel. - -Nu, ploru, mi petas; sed tamen bonvole memoru ke larmoj ne decas al -viro. - -Roz. - -Sed ĉu mi ne havas bonan kialon por plori? - -Cel. - -Tiel bonan kialon kiel oni povus deziri; tial, ploru. - -Roz. - -Liaj haroj mem havas hipokritan koloron. - -Cel. - -Ili havas iom pli brunan koloron ol tiuj de Judaso; efektive, liaj -kisoj estas la infanoj mem de Judaso. - -Roz. - -Je mia fido, liaj haroj havas belan koloron. - -Cel. - -Bonegan koloron. Via kaŝtana koloro estis ĉiam la plej bona. - -Roz. - -Kaj lia kisado estas tiel plena je sankteco kiel la tuŝado de sankta -pano. - -Cel. - -Li aĉetis paron da marmoraj lipoj de Diano: monaĥino de vintra -fratulinaro ne kisas pli religie: la ĉasteca glacio mem enestas en -ili. - -Roz. - -Sed kial li ĵuris ke li venos hodiaŭ matene, kaj tamen ne venas? - -Cel. - -Nu, certe, enestas neniom da vero en li. - -Roz. - -Ĉu vi tiel opinias? - -Cel. - -Jes; mi opinias ke li ne estas ŝtelisto de monujoj aŭ de ĉevaloj; -sed koncerne lian verecon en amo, mi ja pensas lin tiel malplena -kiel kovrita pokalo aŭ vermdetruita nukso. - -Roz. - -Ĉu vi ne pensas lin fidela en amo? - -Cel. - -Jes, kiam li enamiĝas; sed mi opinias ke li ne enamiĝis. - -Roz. - -Vi lin aŭdis rekte ĵuri ke li enamiĝis. - -Cel. - -Ke li estis enamiĝinta, ne ke li ankoraŭ enamiĝas: la ĵuro de amanto -ne estas pli fidinda al la parolo de vinoĉerpisto: ili ambaŭ pruvas -falsajn kalkulojn. Li estas sekvanto de via patro la Duko, ĉi tie -en la arbaro. - -Roz. - -Mi renkontis la Dukon hieraŭ, kaj multe interparolis kun li: li -demandis al mi de kia familio mi devenas; mi respondis al li, de -tiel bona kiel li mem; tiam li ridis, kaj min lasis foriri. Sed kial -ni parolas pri patroj, kiam ekzistas tia viro kia Orlando? - -Cel. - -Ho, tiu estas brava viro! Li skribas bravajn versojn, parolas -bravajn vortojn, ĵuras bravajn ĵurojn, kaj ilin brave rompas, tute -transe, tra la koro de sia amatino; same kiel mallerta lancisto, kiu -spronpikas sian ĉevalon sur unu flanko sole, rompas sian bastonon -kiel vera malspritulo: sed ĉio estas brava kion la juneco rajdas kaj -la malsaĝeco gvidas. Kiu venas ĉi tien? - -Eniras Koreno. - -Kor. - - Gemastroj, ofte vi demandis pri - Paŝtisto suferanta pro la amo,-- - Ĉar lin vi foje vidis sur la herbo - Sidanta apud mi, laŭdanta - La paŝtistinon malŝateman, - Fieran, sian amatinon. - -Cel. - - Nu, kio pri li? - -Kor. - - Se vi volas vidi - La palan haŭton de la vera amo - Kaj ruĝan brilon de fiera moko - Ludantaj bone bonan teatraĵon, - Foriru iom, kaj mi vin kondukos, - Se vi ĝin volus vidi. - -Roz. - - Jes, ni iru! - Rigardi la amantojn ja konsolas - Personon kiu amas. Nin konduku - Al tiu vidindaĵo, kaj vi diros - Ke mi en tiu lud' ageme ludos. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO V. - -Alia parto de la arbaro. - - -Eniras Silvio kaj Febino. - -Sil. - - Febino kara, ne min malestimu; - Ho ne, Febino, diru ke vi ne - Min amas, sed ne tion akre diru. - La ordinara eĉ ekzekutisto, - Li kies koron la vidad' kutima - De morto severigas, tamen ne - Faligas la hakilon trans la kolon - Antaŭ li kliniĝintan, antaŭ ol - Pardonon peti: ĉu vi estos pli - Severa ol la viro kiu gajnas - La vivrimedojn per la sangaj gutoj? - -Eniras Rozalindo, Celio, kaj post ili Koreno. - -Feb. - - Ekzekutisto mi ne volus esti: - Mi vin evitas, ne volante vundi; - Vi diras al mi, ke l' mortigo kuŝas - En la okuloj miaj: certe estas, - Kredeble ankaŭ, ke okuloj, kiuj - Plej delikataj kaj plej molaj estas, - Fermante siajn malkuraĝajn pordojn - Je eĉ pulveroj, estus do nomataj - Tiranoj, mortigistoj, kaj buĉistoj! - Nu, kiel eble plej mi eksulkigos - La frunton kontraŭ vi, kaj se l' okuloj - Vin povas vundi, ili vin mortigu! - Ŝajnigu nun svenadon; nun vi falu; - Se vi ne tion povas, hontu do! - Mensogu ne, dironte ke l' okuloj - La miaj estas mortigantoj; nu, - La vundon montru, kiun mi ekfaris - Per la okuloj miaj: gratu vin - Per nura pinglo, kaj ankoraŭ restos - Grataĵo ia; kontraŭ junko tiam - Apogu vin, kaj via polmo montros - Cikatron kaj impreson ja senteblan, - Post kelka tempo; sed l' okuloj miaj - Celinte al vi, tute ne vin vundis: - Mi estas certa ke nenia forto - Ekzistas en okuloj, kiu povas - Dolori. - -Sil. - - Ho, Febino kara, se - Vi iam,--kaj vi mem ne scias kiam,-- - Renkontos ĉe la vango de alia - La povon de la Amo, vi eksentos - La nevideblan vundon, kiun faras - La akraj sagoj de la Amo. - -Feb. - - Dume, - Ĝis tiu tempo, ne alproksimiĝu: - Kaj, kiam venos tiu temp' malgaja, - Min dolorigu per mokado; ne - Kompatu min; sammaniere kiel - Ĝis tiu tempo mi ne vin kompatos! - -Roz. - - Sed kial do? Nu, de patrino kia - Devenas vi,--samtempe ĝojegante - Kaj insultante je malfeliĉulo? - Nu, kvankam vi belecon ja ne havas,-- - Kaj, je la fido mia, mi ne vidas - Pli multe da ĝi sur vizaĝo via - Ol povus sen kandelo enlitiĝi,-- - Ĉu vi, pro tio sole, devas esti - Fiera kaj entute senkompata? - Nu, kion vi intencas? Kial vi - Rigardas min? Pli multe mi ne vidas - Ĉe vi, ol ĉe la ordinara speco - De ia pretfarita kreitaĵo - De la Naturo. Nu, je mia vivo! - Mi opinias ke ŝi eĉ intencas - Ensorĉi ankaŭ la okulojn miajn! - Ho ne, fraŭlin' fiera, ne ĝin celu: - Nek brovoj nigraj, nek la nigraj haroj, - Silkecaj, nek l' okuloj hele nigraj, - Nek via bela vango, povas dresi - L' animon mian por vin adoradi. - Ŝafisto stulta, kial vi ŝin sekvas, - Simile al la nebuleca Sudo, - Pro l' vento kaj la pluvo blovetanta? - Pli bela viro estas vi miloble, - Ol ŝi virino bela estas: plie, - Pro tiaj malsprituloj, kiaj vi, - La mond' fariĝas plena je infanoj - Malbelaj: La spegulo ne ŝin flatas, - Ŝin flatas sole vi, kaj ŝi, pro tio, - Sin pensas pli belega ol la trajtoj - De la vizaĝo ŝia povas montri. - Fraŭlino, vin rekonu! Genufleksu, - Kaj, dum vi fastas, danku la Ĉielon - Pro l' amo de bonulo. Mi konsilas - Amike kaj mallaŭte al vi, jene: - Ekvendu kiam ajn vi povas. Vi - Ne plaĉos ĉiam al la aĉetonto: - Pardonon petu de la vir'. Lin amu, - Akceptu lin: ĉar malbelino ŝajnas - Ankoraŭ pli malbela se ŝi mokas. - Ŝin prenu do, paŝtisto, kaj adiaŭ. - -Feb. - - Junulo dolĉa, min riproĉu tiel - Dum tuta jaro, ĉar mi ja preferas - Aŭskulti tian riproĉadon vian - Plivole ol amindumadon lian. - -Roz. - -Li enamiĝis je via malbeleco, kaj ŝi enamiĝos je mia kolero. Se tio -estas vera, tiel rapide kiel ŝi respondas al vi per malafablaj -rigardoj, mi petole parolos al ŝi per maldolĉaj vortoj. Kial vi -tiamaniere rigardas min? - -Feb. - -Pro nenia malamo al vi. - -Roz. - - Mi petas, ne al mi ekenamiĝu! - Mi estas pli perfida ol la ĵuroj - Faritaj en la vino. Kaj aldone - Mi ne vin ŝatas. Se vi volas koni - La domon mian, jen ĝi estas, apud - La olivarbetaĵo, tre proksima. - Fratino, ĉu vi iros? Nu, paŝtisto, - Petegu forte. Venu do, fratino. - Kondutu, paŝtistino, pli afable, - Kaj ne fiera estu. Ĉar neniu - Pli malfeliĉa estas ol ĉi tiu. - Nu, venu al la ŝafinaro nia. - -[Rozalindo, Celio, kaj Koreno foriras.] - -Feb. - - Paŝtist' mortinta, nun mi trovas prava - La frazon vian, kaj ĝi estas grava: - "Neniu amis, ne enamiĝinte, - L' amaton unufoje ekvidinte." - -Sil. - - Febino kara,-- - -Feb. - - Kion do vi diras, - Silvio? - -Sil. - - Min kompatu, kara. - -Feb. - - Nu, mi kompatas vin, Silvio kara. - -Sil. - - Sed kie ajn kompato estas, tie - Sendolorigo devus esti. Tial - Se vi bedaŭras mian amdoloron, - Per via amo vi forigos mian - Malĝojon, kaj la malgajecon vian. - -Feb. - - Vi havas mian amikeman amon. - -Sil. - - Mi vin deziras. - -Feb. - - Vi avara estas. - Silvio, iam mi malamis vin, - Ankoraŭ mi ne amas vin; sed tamen, - Ĉar pri la amo bone vi parolas, - Mi nun elportos vian kunulecon, - Je kiu mi antaŭe tre enuis. - Mi ankaŭ donos al vi okupadon: - Sed ne deziru pluan rekompencon - Ol vian ĝojon pro la okupado. - -Sil. - - Perfekta tiel mia amo estas, - Kaj sankta, kaj mi tiom ja malhavas - Da via komplezemo, ke mi pensos - Ke mi rikolton sufiĉegan havas, - Kvazaŭe rikoltante nur la spikojn - Rompitajn, kiam jam la rikoltistoj - Forportis la rikolton mem. Kelkfoje - Donacu nur rideton, kaj je tiu - Mi nutros min. - -Feb. - - Sed ĉu vi konas tiun, - La junan viron kiu ĵus parolis? - -Sil. - - Ne bone, sed mi ofte lin renkontis: - La domon li aĉetis, kaj bienon, - De tiu malagrabla maljunulo. - -Feb. - - Mi ne lin amas, kvankam mi demandas - Pri li; li estas nur petola knabo; - Sed bone li parolis; tamen, vortoj - Valoras kion? Sed la vortoj plaĉas - Se nur la parolanto kontentigas - Al sia aŭdantar'; li estas bela, - Sed ne tre bela; li fiera estas, - Sed la fiero certe lin beligas; - Li estos bela viro. Plej laŭdinda - La vizaĝhaŭto lia; kion ajn - Li diris malĝentile, li nuligis - Per ekrigardoj el l' okuloj belaj. - Li ne altkreska estas, sed sufiĉe - Por lia aĝo. Liaj lipoj havas - Ruĝecon belan, iom pli brilegan - Ol liaj vangoj. Tia diferenco - Ekzistas inter la konstante ruĝa - Kaj multkolora silko. Nu, Silvio, - Virinoj iuj, tiel lin vidinte, - Detale, kiel mi, sendube estus - Je li enamiĝinta; miaflanke, - Mi nek lin amas, nek malamas lin; - Sed mi pli multe da kialo havas - Por lin malami ol por ami lin: - Ĉar li pro kia rajto min riproĉis? - Li nomis nigraj la okulojn miajn, - Kaj miajn harojn nigraj. Ankaŭ nun - Mi rememoras, ke li mokis min. - Mi miras kial ajn mi ne respondis: - Nu, do; nefari ne kvitanci estas; - Mi skribos insulteman letereton,-- - Vi tien portos ĝin, ĉu ne, Silvio? - -Sil. - - Febino, tre volonte. - -Feb. - - Tuj mi skribos. - Material' por tio jam enestas - En mia kor', kaj en la cerbo mia. - Maldolĉa kaj abrupta kontraŭ li - Mi estos. Nu, Silvio, iru kun mi. - -[Ambaŭ foriras.] - - - - -AKTO IV. - - - -SCENO I. - -La arbaro. - - -Eniras Rozalindo, Celio kaj Jakveso. - -Jak. - -Mi petas, bela junulo, permesu ke mi bone konatiĝu kun vi. - -Roz. - -Oni diras ke vi estas malgajulo. - -Jak. - -Mi estas tia; mi preferas tion, plivole ol la ridado. - -Roz. - -Oni kiu estas ekstreme tia aŭ la malo estas abomenulo, kaj meritas -ĉiun modernan riproĉon, pli multe ol drinkuloj. - -Jak. - -Nu, estas bone esti malgaja, kaj nenion diri. - -Roz. - -Sed, do, estus bone esti nura stango. - -Jak. - -Mi havas nek la konkureman melankolion de klerulo; nek la -fantazieman melankolion de muzikisto: nek la fieran melankolion de -kortegano; nek la ambician melankolion de soldato; nek la politikan -melankolion de advokato; nek la delikatan melankolion de sinjorino; -nek la melankolion de amanto, kiu enhavas ĉiujn ĉi; sed mi havas -mian propran melankolion, elfaritan el multaj sanigaj kreskaĵoj, -eltiritan el multaj objektoj; kaj ankaŭ el la diversa meditado pri -miaj vojaĝoj, kiu ofta meditado min enprofundigas en plej spritan -malgajecon. - -Roz. - -Vi estas vojaĝinto! Je mia fido, vi havas bonan kialon por esti -malgaja! Mi timas ke vi vendis viajn proprajn bienojn, por povi vidi -tiujn de aliaj viroj; tial, esti multe vidinta kaj neniom posedanta -estas havi riĉajn okulojn kaj malriĉajn manojn. - -Jak. - -Jes, mi gajnis mian spertadon. - -Roz. - -Kaj via spertado vin malgajigas: mi preferus ŝercemulon por min -gajigi, plivole ol la spertadon por min malgajigi; kaj plivole ol -vojaĝi por ĝin akiri. - -Eniras Orlando. - -Orl. - -Ho, bonan tagon, kara Rozalindo. - -Jak. - -Nu do, adiaŭ, se vi parolas per senrimaj versoj. - -[Li foriras.] - -Roz. - -Adiaŭ, Sinjoro Vojaĝinto. Atentu, ke vi kartavu, kaj portu strangan -vestaĵon; malalte taksu ĉiun profiton de via propra lando; malŝatu -vian naskiĝejon, kaj preskaŭ riproĉu Dion, tial, ke Li donis al vi -tian mienon kian vi havas; aŭ mi apenaŭ pensos ke vi iam naĝis en -gondolo. Nu, kiel do, Orlando? Kie vi estis la tutan tempon? Ĉu vi -estas amanto! Se vi duan fojon tiel kondutos kontraŭ mi, neniam plu -venu antaŭ miajn okulojn! - -Orl. - -Sed mia bela Rozalindo, mi venis malpli ol unu horon post la -decidita horo. - -Roz. - -Vi rompus horan promeson je amo! Li kiu dividos minuton en mil -partojn, kaj rompos nur parton de la milono de minuto, en aferoj de -amo,--oni povus diri pri li ke Kupido lin frapis amike sur la -ŝultron, sed lia koro estas netuŝita. - -Orl. - -Pardonu al mi, kara Rozalindo. - -Roz. - -Ne, se vi tiel prokrastos, ne venu al mi plu: mi tiel multe dezirus -ke limako min amindumu. - -Orl. - -Limako? - -Roz. - -Jes, limako: ĉar, kvankam li malrapide venas, li portas sian domon -sur la kapo; pli bonan doton, mi opinias, ol vi donos al virino; -aldone, li kunportas sian sorton kun si. - -Orl. - -Kio estas tio? - -Roz. - -Nu, kornoj, pro kiuj tia viro, kia vi, volonte ŝuldas al la edzino. -Sed li venas armite je sia riĉeco, kaj malhelpas la kalumnion de sia -edzino. - -Orl. - -La virto ne produktas kornojn; kaj mia Rozalindo estas virta. - -Roz. - -Kaj mi estas via Rozalindo. - -Cel. - -Plaĉas al li vin tiel nomi; sed lia Rozalindo havas pli belan -vizaĝon ol vi. - -Roz. - -Rapidu, amindumu min, amindumu min; ĉar nun mi estas tre gaja kaj -kredeble konsentus. Kion vi nun dirus al mi, se mi ja estus via -Rozalindo mem? - -Orl. - -Mi vin kisus, antaŭ ol paroli. - -Roz. - -Ne, vi devus unue paroli; kaj kiam vi havus nenion plu por diri, vi -povus kapti la okazon por kisi. - -Orl. - -Kion fari, se ŝi malpermesus la kison? - -Roz. - -Tiam ŝi vin devigas peti, kaj de tio komenciĝas nova interparolado. - -Orl. - -Kiu povus havi nenion por diri, estante ĉe sia amata amatino? - -Roz. - -Certe, vi mem havus nenion por diri, se mi estus via amatino, aŭ mi -pensus mian honestecon pli granda ol mian spritecon. - -Orl. - -Kiel! Ĉu mi havus nenion por diri? - -Roz. - -Ne. Ĉu mi ne estas via Rozalindo? - -Orl. - -Mi ĝoje diras ke vi estas ŝi, ĉar mi volonte parolos pri ŝi. - -Roz. - -Nu, pro ŝi persone, mi diras al vi ke mi ne vin akceptos. - -Orl. - -Do, pro mi persone, mi mortos. - -Roz. - -Ne, do, mortu per anstataŭanto. La kompatinda mondo havas preskaŭ -sesmil jarojn, kaj en tiu tuta tempo neniu viro mortis, en sia -propra persono, pro amo. Oni mortbatis Troilon per greka bastonego; -tamen li faris sian eblon por antaŭe morti, kaj li estas unu el la -imitinduloj, rilate al amo. Leandro estus vivinta multajn jarojn, -kvankam Hero fariĝis monaĥino, escepte pro varma somermeza nokto; -ĉar la bona junulo nur eliris por sin bani en la Helesponto, kaj, -venkite de konvulsio, li dronis: kaj la malsaĝaj historiistoj de tiu -epoko eltrovis ke Hero de Sestoso tion okazigis; sed ĉiuj ĉi estas -mensogaĵoj; viroj mortis, de tempo al tempo, kaj vermoj ilin manĝis, -sed ne pro la amo. - -Orl. - -Mi ne volus ke mia efektiva Rozalindo tiel opiniu: ĉar, mi ja -kredas, ŝia malrideto povus min mortigi. - -Roz. - -Ne, je ĉi tiu mano, ĝi ne mortigus eĉ muŝon. Sed nu, mi estos via -Rozalindo en pli afabla humoro; petu de mi kion ajn vi volas, mi ĝin -permesos. - -Orl. - -Do, min amu, Rozalindo. - -Roz. - -Jes, je mia fido, mi faros tion, vendrede kaj sabate kaj ĉiam. - -Orl. - -Kaj vi min akceptos? - -Roz. - -Jes, kaj dudek tiajn virojn. - -Orl. - -Kion vi diras? - -Roz. - -Ĉu vi ne estas bona? - -Orl. - -Mi esperas ke jes. - -Roz. - -Nu do, ĉu oni povus deziri tro multe da bona afero? Venu, fratino -mia, vi estu la pastro, kaj nin edzigu. Donu al mi la manon, -Orlando. Kion vi diras, fratino mia? - -Orl. - -Mi petas al vi, nin edzigu. - -Cel. - -Mi ne povas diri la vortojn. - -Roz. - -Vi devos komenci, "Ĉu vi, Orlando,--" - -Cel. - -Silentu. Ĉu vi Orlando, prenos ĉi tiun Rozalindon por la edzino? - -Orl. - -Jes. - -Roz. - -Jes, sed kiam? - -Orl. - -Nun, tuj kiam ŝi povos nin edzigi. - -Roz. - -Tiam vi devos diri "Mi prenas vin, Rozalindo, por la edzino." - -Orl. - -Mi prenas vin, Rozalindo, por la edzino. - -Roz. - -Mi povus peti de vi vian rajtskribaĵon; sed mi vin prenas, Orlando, -por mia edzo: jen estas fraŭlino kiu antaŭiras la pastron; kaj certe -la virina pensado antaŭiras la virinan agadon. - -Orl. - -Tion faras ĉiuj pensoj: ili havas flugilojn. - -Roz. - -Nun diru al mi kiom da tempo vi retenos ŝin, post kiam vi ŝin -posedas. - -Orl. - -Ĉiam, kaj unu tagon aldone. - -Roz. - -Diru "unu tagon," ellasante la "ĉiam." Ne, Orlando; viroj estas -aprilo kiam ili amindumas, decembro kiam ili edziĝas; fraŭlinoj -estas majo kiam ili estas fraŭlinoj, sed la vetero ŝanĝiĝas kiam -ili fariĝas edzinoj. Mi estos pli ĵaluza je vi ol Berbera kolombo -estas ĵaluza je la kolombino; mi estos pli kriema kontraŭ vi ol -papago estas kriema kontraŭ la pluvo. Mi ploros pro nenio, same kiel -Diano en la fontano, kaj mi ploros kiam vi volos esti gaja: mi ridos -kiel hieno, precipe kiam vi volos dormi. - -Orl. - -Sed ĉu mia Rozalindo tiamaniere kondutos? - -Roz. - -Je mia vivo, ŝi kondutos same kiel mi. - -Orl. - -Ne, ŝi estas saĝa. - -Roz. - -Jes, alie ŝi ne estus sufiĉe saĝa por fari ĉi tion: ju pli saĝa, des -pli petola: fermu la pordojn por reteni virinan spritecon, kaj ĝi -eliros el la fenestro; fermu tiun, kaj ĝi eliros el la seruro; fermu -tiun, kaj ĝi elflugos kune kun la fumo de la kamentubo. - -Orl. - -Mi devos vin lasi sola, Rozalindo, la venontajn du horojn. - -Roz. - -Ho ve, kara amato, mi ne povas elporti vian foreston dum du horoj! - -Orl. - -Mi devos servi la Dukon je la tagmeza manĝo; je la dua mi estos ree -ĉe vi. - -Roz. - -Jes, iru vian vojon; mi scias kia vi estos pruvata; mia amiko diris -tion al mi, kaj mi ne malpli ĝin suspektis; tiu flatloga lango via -gajnis mian koron; estante malproksima nur unu ĵeton, venu, tial, -ho morto! La dua estas la decidita horo? - -Orl. - -Jes, dolĉa Rozalindo. - -Roz. - -Je mia fido, kaj plej serioze, kaj je ĉiuj beletaj ĵuroj, kiuj ne -estas danĝeraj, se vi ne plenumos vian promeson, aŭ se vi venos unu -minuton post la decidita horo, mi pensos vin la plej kompatinda -malplenumanto de promesoj, kaj plej falsa amanto, kaj plej malinda -je Rozalindo, kiun oni povus elekti el la aroj da nefideluloj. Tial, -evitu mian riproĉon, kaj plenumu vian promeson. - -Orl. - -Mi ĝin plenumos tiel solene kvazaŭ vi estus efektive mia Rozalindo; -tial, adiaŭ. - -Roz. - -Nu, la Tempo estas la maljuna juĝisto kiu esploras pri ĉiu tia -ofendanto; tial, la Tempo juĝu. Adiaŭ. - -[Orlando foriras.] - -Cel. - -Vi ja malbone kondutis kontraŭ nia sekso en via amparolado. - -Roz. - -Ho kuzineto, kuzineto, mia kara kuzineto, ke vi komprenu kiel -profunde mi enamiĝis! Sed oni ne povus sondi mian amon: ĝi havas -nekonatan fundon, same kiel la golfo Portugala. - -Cel. - -Pli kredeble ĝi estas senfunda; tuj kiam vi enverŝas amon, la amo -elverŝiĝos. - -Roz. - -Ne, tiu sama fileto de Venuso, kiun naskis la pensado, la kolereto, -kaj la frenezo, tiu blinda petola knabo, kiu atakas ĉies okulojn -pro tio, ke liaj propraj ne vidas,--li decidu kiel profunde mi -enamiĝis. Mi diras al vi, Alieno, mi ne povas elporti la foreston de -Orlando: mi foriros por trovi ombritan lokon kie mi povos sopiri ĝis -kiam li venos. - -Cel. - -Kaj mi dormos. - -[Ambaŭ foriras.] - - - -SCENO II. - -La arbaro. - - -Eniras Jakveso, lordoj, kaj arbaristoj. - -Jak. - -Kiu estas li kiu mortigis la cervon? - -Lordo. - -Estas mi, Sinjoro. - -Jak. - -Ni lin prezentos al la Duko, kiel Romanan venkinton, kaj estus bone -meti la kornojn de la cervo sur lian kapon, por venkobranĉo. Ĉu vi -ne havas kanton, arbaristo, por ĉi tio? - -Arb. - -Jes, Sinjoro. - -Jak. - -Ĝin kantu; la melodio estas negrava, se nur ĝi faras sufiĉe da bruo. - -KANTO. - -Arb. - - Cervon li trafis ja por ni, - La felon, kornojn, portu li. - Lin kantu hejmen. - -[Ceteraj kantas rekantaĵon.] - - Ne estu je la korn' hontem'. - Ekzistis ĝi antaŭ vi mem: - Ĝin via avo portis, - Kaj ĝin la patro portis. - La korn', la korn', la brava korn', - Ho ne mokinda tiu korn'. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO III. - -La arbaro. - - -Eniras Rozalindo kaj Celio. - -Roz. - -Kion vi opinias nun? Ĉu ne estas jam post la dua? Kaj Orlando ne -ĉeestas! - -Cel. - -Mi kredas certe, ke pro pura amo kaj maltrankvila cerbo, li prenis -sian pafarkon kaj sagojn, kaj foriris por dormi. Rigardu, kiu venas -ĉi tien? - -Eniras Silvio. - -Sil. - - Junulo bela, jen por vi sendaĵo: - Febino mia kara sendis ĝin. - La enhavaĵon mi ne konas, tamen, - Pro ŝia frunt' severa, dum ŝi skribis, - Kaj akra maniero, mi suspektas - Ke ĝi koleran sencon havas; tial - Pardonu min, senkulpan alportinton. - -Roz. - - La Paciencon mem surprizus tia - Letero, kaj ŝi ludus fanfarulon; - Nu, oni, kiu tion ĉi elportus, - Elportus ĉion: jen ŝi min sciigas - Ke mi nebela, malĝentila estas; - Ŝi nomas min fiera, kaj informas, - Ke ŝi ne povus ami min, se viroj - Malmultenombraj kiel la feniksoj - Fariĝus! Nu, je mia fido! Mi - Ne celas ŝian amon! Kial do - Ŝi skribis al mi tiel? Vi, paŝtisto, - Vi mem elverkis tiun ĉi leteron. - -Sil. - - Ne, mi insistas tute ne mi konas - La enhavaĵon. Ĝin Febino skribis. - -Roz. - - Ho, malsaĝulo. Vi venkita estas - De Amo. Mi ekvidis ŝian manon; - Ŝi havas ledan manon, kaj malpalan; - Mi ja supozis ke ŝi portas gantojn, - Sed estis ŝiaj manoj; ŝi ja havas - La manojn de laboristino. Tamen - Negrava estas tio. Mi deklaras - Ke ŝi ne verkis tiun ĉi leteron. - Ne, viro ĝin elverkis, kaj ĝin skribis. - -Sil. - - Certe, ŝi skribis ĝin. - -Roz. - - Kruela kaj bruega stil' enestas, - Eĉ por la elvokantoj al batalo: - Ŝi min insultas: la virina cerbo - Ne povus naski tian malĝentilan - Verkaĵon, tiel etiopajn vortojn, - Pli nigrajn laŭ efekto ol mieno. - Ĉu vi deziras aŭdi la leteron? - -Sil. - - Se plaĉas al vi, ĉar mi ne ĝin aŭdis; - Pli multe tamen pri la krueleco - De Febineto jam aŭdinte. - -Roz. - - Aŭdu - Laŭ kia modo la tirano skribis: - -[legas] - - Ĉu vi paŝtist' el di' fariĝis, - Ke kor' virina enamiĝis? - Ĉu virino povas tiamaniere riproĉegi? - -Sil. - - Ĉu vi nomas tion riproĉego? - -Roz. [legas] - - Ĉu demetante la diecon, - Vi tial mokas koramecon? - Ĉu iam vi aŭdis tian riproĉegon? - Dum nuraj viroj amindumis, - Nenian vundon ĝi plenumis. - Ŝi nomas min bruto. - Se moko el l' okuloj viaj - La amon naskas en la miaj, - Ho ve, do kion ili naskus, - Se sub mildeco ili maskus! - Mi amis vin, malgraŭ riproĉoj, - Do kiom gajnus viaj petoj! - Li kiu portas tion al vi - Ne scias pri la amon en mi; - Per li decidon diru vian - Ĉu vi akceptos l' amon mian; - Se vi rifuzos la proponon, - Havante en la koro ŝtonon, - Se tion devos li raporti, - Mi tuj eltrovos kiel morti. - -Sil. - -Ĉu vi nomas ĉi tion riproĉo? - -Cel. - -Ho ve, kompatinda paŝtisto! - -Roz. - -Ĉu vi lin kompatas? Ne, li ne meritas kompaton. Ĉu vi volas ami tian -virinon? Jen, ŝi faras el vi instrumenton, por muziki je vi falsajn -tonojn! Tio estas neelportebla! Nu, iru vian vojon al ŝi,--ĉar mi -vidas ke la amo jam faris el vi dresitan rampaĵon,--kaj diru ĉi tion -al ŝi: ke se ŝi min amas, mi ordonas al ŝi ke ŝi vin amu; kaj se ŝi -ne obeos, mi ne ŝin akceptos, escepte se vi pro ŝi pledos. Se vi -estas vera amanto, foriru, ne respondante; ĉar jen venas aliaj -personoj. - -[Silvio foriras.] - -Eniras Olivero. - -Oli. - - Amikoj, bonan tagon! Ĉu vi scias - En tiu ĉi landparto kie staras - Domet' de olivarboj enbarita? - -Cel. - - Jes, okcidente, en valet' apuda: - Tenante je la dekstra tiun vicon - De saliketoj, laŭ la rivereto - Murmuretanta tie, vi alvenos - Al tiu eta domo. Sed nuntempe - Neniu ĉe ĝi estas. - -Oli. - - Se mi juĝas - Laŭ priskribaĵ' donita, mi vin konas: - Ĉar oni diris, "La junulo estas - Virinsimila, blonda, kaj kondutas - Kiel fratin' matura: la virino - Malalta estas, kaj pli brunvizaĝa - Ol sia frato:" Ĉu vi mem ne estas - La posedanto de l' serĉata domo? - -Cel. - - Sen fanfaron' ni diros, jes, ni estas. - -Oli. - - Orlando al vi sin rememorigas, - Sendante nun al tiu ĉi junulo - --De li nomita lia Rozalindo,-- - La jenan sangkovritan poŝotukon. - Ĉu vi li estas? - -Roz. - - Jes. Pri kio do - Ni devus nun el tio ĉi sciiĝi? - -Oli. - - Pri hontindaĵo mia; se vi volas - De mi sciiĝi kia vir' mi estas, - Kaj kiel, kial, kie la poŝtuko - Sangmakulita estas. - -Cel. - - Jes, rakontu! - -Oli. - - Orlando, kiam li de vi foriris, - Promesis al vi ke post unu horo - Li tuj revenos. Tiam tra l' arbaro, - Jen dolĉe jen maldolĉe meditante, - Formarŝis li. Aŭskultu kio okazis! - Ekrigardante flanken, li ekvidis,-- - Sub kverko kies branĉojn maljuneco - Je musko kovris, kies alta supro - Pro antikveco tute nuda estis,-- - Mizeran ĉifonulon, nerazitan, - Kaj nekombitan, kiu dormis tie. - Kaj ĉirkaŭ lia kolo sin kunplektis - Serpent' orverda, kiu sian kapon - Alproksimigis, vigle minacante, - Al lia buŝo. Tiam ĝi, subite - Orlandon ekvidinte, sin malplektis, - Kaj per glitad' onduma, tuj forrampis - Sub arbetaĵon. En ĉi ties ombro - Jen kaŭris leonino, kies mamoj - Jam elsuĉitaj estis, kun la kapo - Surtere, rigardante katsimile - Ĝis kiam ekmoviĝos la dormanto. - Ĉar estas laŭ la reĝa karaktero - De tiu besto, ke ĝi manĝokaptos - Nenion, kio ŝajnas jam mortinta. - Vidinte tion ĉi, Orlando iris - Proksimen de la viro,--kiu estis - La pli maljuna frato, lia propra! - -Cel. - - Ho, mi lin ofte aŭdis parolanta - Pri tiu frato, kaj li nomis lin - La plej kontraŭnatura kiu iam - Ekzistis inter homoj. - -Oli. - - Juste tiel - Li nomis lin, ĉar mi mem bone scias - Ke li kontraŭnatura estis. - -Roz. - - Sed pri - Orlando: Ĉu li lasis tiun tie - Por formanĝata esti de l' malsata - Kaj mamsuĉita leonin'? - -Oli. - - Dufoje - Li forturniĝis, tion intencante, - Sed bonkorec', pli nobla ol revenĝo, - Kaj la Naturo, pli potenca ol - Okazo rajtigita, lin devigis - Batali kontraŭ tiu leonino; - Rapide mortis ŝi per lia mano: - Kaj meze de la brua batalado - Vekiĝis mi. - -Cel. - - Ĉu vi la frato estas? - -Roz. - - Ĉu estas vi do kiun li mem savis? - -Cel. - - Vi estas tiu, kiu tiel ofte - Penadis lin mortigi? - -Oli. - - Estis mi, - Sed ne plu estas mi la sama viro; - Kaj mi ne hontas, al vi klarigante - Eĉ kia mi ja estis, tial ke - La konvertiĝo mia al mi donas - Tre dolĉan senton, per komparo nuna - Al tio, kio mi antaŭe estis. - -Roz. - - Sed pri l' poŝtuko, tiu sangkovrita? - -Oli. - - Mi tuj klarigos: kiam ni kun larmoj - Kaj plej amike unu al l' alia - Rakontis ĉion ĝis nun okazintan,-- - Ekzemple, kiel mi alvenis tien,-- - Mallongavorte, li min alkondukis - Al tiu bona Duko, kiu donis - Vestaĵon puran al mi, kaj nutraĵon, - Rekomendante min je l' amo zorga - De mia frato, kiu, min rapide - Al sia groto kondukinte, tie - Sin senvestigis: kaj sur lia brako - La leonino estis forŝirinta - De l' karno iom; kaj la tutan tempon - La vundo estis ellasinta sangon; - Li svenis tiam; kaj svenante kriis - Je Rozalindo; nu, mallongavorte, - Mi lin rekonsciigis, kaj bandaĝis. - Kaj post nelonga tempo, li, estante - Fortkora, min ĉi tien al vi sendis, - Eĉ kvankam nekonatan, por rakonti - L' okazintaĵon tutan, por ke vi - Pardonu al li la promeson lian - Malplenumitan; ankaŭ por transdoni - Poŝtukon tiun ĉi, sangmakulitan - Je lia sango, al la juna viro - Paŝtista, kiun li ŝerceme nomas - La Rozalindo lia. - -[Rozalindo svenas.] - -Cel. - - Ganimedo! - Ho Ganimedo! Kara Ganimedo! - -Oli. - - Personoj multaj svenas, ekvidante - La sangon. - -Cel. - - Ne, pli grava la kialo! - Ho, Ganimedo! Kara Ganimedo! - -Oli. - - Sed jen, li jam rekonsciiĝas iom. - -Roz. - - Ho ke mi nur ĉehejme estu nun! - -Cel. - - Ni alkondukos vin rapide tien. - Mi petas, ĉu vi lin je l' brako prenos? - -Oli. - -Estu kuraĝa, junulo! Ĉu vi estas viro? Vi ne havas viran koron! - -Roz. - -Ne, mi konfesas tion! Nu, Sinjoro, ĉu oni ne konsentus ke mi bone -ŝajnigis tion? Mi petas al vi, diru al via frato kiel bone mi -ŝajnigis. He, ho! - -Oli. - -Ĉi tio ne estis ŝajnigado: via vizaĝkoloro tro klare atestas ke ĝi -estis reala sufero. - -Roz. - -Ŝajnigita, mi certigas al vi. - -Oli. - -Nu do, estu kuraĝa, kaj ŝajnigu la virecon. - -Roz. - -Tion mi faras: sed, efektive, laŭrajte mi devus esti virino. - -Cel. - -Venu, vi fariĝas pli kaj pli pala; mi petas al vi, iru hejmen. - -Oli. - - Mi iros, ĉar mi devas tuj raporti - Al mia frato, kiamaniere - Vi lin pardonas, Rozalindo lia. - -Roz. - -Mi elpensos ion. Sed, mi petas ke vi laŭdu al li mian ŝajnigadon. - -[Ĉiuj foriras.] - - - - -AKTO V. - - - -SCENO I. - -La arbaro. - - -Eniras Tuŝ-ŝtono kaj Aŭdreo. - -Tuŝ. - -Ni trovos okazon, Aŭdreo; estu pacienca, bona Aŭdreo. - -Aŭd. - -Certe, la pastro estis sufiĉe taŭga, spite ĉio, kion la maljuna -sinjoro diris. - -Tuŝ. - -Li estas tre malbona Siro Olivero, Aŭdreo, tre malbonega Siro -Martekst. Sed, Aŭdreo, estas junulo ĉi tie en la arbaro, kiu -pretendas al vi. - -Aŭd. - -Jes, mi scias kiu li estas; li havas nenian rajton al mi. Jen venas -la viro kiun vi intencas. - -Tuŝ. - -Vidi ŝercemulon estas kvazaŭ nutraĵo kaj trinkaĵo al mi: je mia -fido, oni, kiu havas bonan spriton, estas respondeca; ni devas moki; -ni ne povas nin deteni de tio. - -Eniras Gulielmo. - -Gul. - -Bonan vesperon, Aŭdreo. - -Aŭd. - -Bonan vesperon, Gulielmo. - -Gul. - -Kaj bonan vesperon al vi, Sinjoro. - -Tuŝ. - -Bonan vesperon, amiko mia. Remetu la ĉapon, remetu la ĉapon; ne, mi -petas al vi, remetu la ĉapon. Kiom da jaroj vi havas, amiko mia? - -Gul. - -Dudek kvin, Sinjoro. - -Tuŝ. - -Tio estas matura aĝo. Ĉu via nomo estas Gulielmo? - -Gul. - -Gulielmo, Sinjoro. - -Tuŝ. - -Bona nomo. Ĉu vi naskiĝis en ĉi tiu arbaro? - -Gul. - -Jes, Sinjoro, mi dankas al Dio. - -Tuŝ. - -"Mi dankas al Dio,"--bona respondo. Ĉu vi estas riĉa? - -Gul. - -Nu, do, Sinjoro, nur iomete. - -Tuŝ. - -"Iomete" estas bona, bonega, tre bonega stato; kaj tamen ĝi ne estas -bona; ĝi estas nur iomete bona. Ĉu vi estas saĝa? - -Gul. - -Jes, Sinjoro, mi havas lertan spritecon. - -Tuŝ. - -Nu, vi bone respondas. Mi nun rememoras sentencon jenan; "la -malsaĝulo sin pensas saĝa, sed la saĝulo rekonas sian malsaĝecon." -La idolana filozofo, kiam li deziris manĝi vinberojn, kutime -malfermis la lipojn kiam li alproksimigis al ili la vinberojn, -intencante montri tiamaniere, ke vinberojn estas kreitaj por esti -manĝataj, kaj lipojn por malfermiĝi. Vi amas ĉi tiun fraŭlinon? - -Gul. - -Mi amas ŝin, Sinjoro. - -Tuŝ. - -Donu al mi la manon. Ĉu vi estas klera? - -Gul. - -Ne, Sinjoro. - -Tuŝ. - -Do, lernu jene de mi: havi estas havi; ĉar estas retorikaĵo, ke -trinkaĵo, elversite el pokalo en glason, plenigas la glason, kaj -malplenigas la pokalon; ĉar ĉiu el la verkistoj konsentas ke -_ipse_ estas tiu; nu, vi ne estas _ipse_, ĉar mi mem estas tiu. - -Gul. - -Kiu vi estas, Sinjoro? - -Tuŝ. - -Mi estas tiu, kiu devas edziĝi je ĉi tiu virino. Tial, vi, grimaculo, -foriru de la ĉeesto de ĉi tiu ina estaĵo,--de ĉi tiu virino,--aŭ, -grimaculo, vi pereos; aŭ, kiel vi pli bone komprenos, vi mortos; tio -estas, mi vin mortigos, vin forigos; mi ŝanĝos vian vivon en morton, -vian liberecon en sklavecon; mi agos kontraŭ vi per veneno, per -bastonfrapado, per glavo; mi kontraŭstaros vin per argumentoj; mi -vin superos per strategio; laŭ cent kvindek modoj mi vin mortigos. -Tial, tremu, kaj foriru. - -Aŭd. - -Jes, faru tion, bona Gulielmo. - -Gul. - -Dio vin gardu, Sinjoro. - -[Li foriras.] - -Eniras Koreno. - -Kor. - -Niaj gemastroj vin serĉas; venu, for, for! - -Tuŝ. - -Paŝetu, Aŭdreo! Paŝetu, Aŭdreo! Mi venos, mi venos. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO II. - -La arbaro. - - -Eniras Orlando kaj Olivero. - -Orl. - -Ĉu estas eble ke post tiel mallonga konatiĝo vi ŝin estimus? ke nur -vidinte ŝin, vi ŝin amus? ke amante ŝin, vi lin amindumus? ke li vin -akceptus? kaj ĉu vi daŭrigos tion? - -Oli. - -Ne diskutu pri la kapricemo de ĉi tio, nek pri ŝia malriĉeco, nek -pri la mallonga konatiĝo, nek la subita amindumado, nek ŝia subita -konsento; sed diru kun mi, ke mi amas Alienon; diru kun ŝi ke ŝi min -amas: donu vian konsenton al ni ambaŭ: tio vin prosperigos; ĉar mi -donos al vi por via heredaĵo la domon de mia patro, kaj ĉiom de la -rento kiun Siro Rolando posedis; ĉi tie mi vivos kaj mortos paŝtisto. - -Orl. - -Vi havas mian konsenton. Via edziĝo okazu morgaŭ: tien mi invitos la -Dukon kaj ĉiun el liaj kontentaj sekvantoj. Iru vi kaj preparu -Alienon; ĉar, rigardu, jen venas mia Rozalindo. - -Eniras Rozalindo. - -Roz. - -Dio vin gardu, frato mia. - -Oli. - -Kaj vin, fratino mia. - -[Li foriras.] - -Roz. - -Ho, mia kara Orlando, kiel mi malĝojas, vidante ke vi portas vian -koron en skarpo! - -Orl. - -Ĝi estas mia brako. - -Roz. - -Mi pensis ke vian koron vundis la ungegoj de leono. - -Orl. - -Ĝi estas vundita, sed de virinaj okuloj. - -Roz. - -Ĉu via frato rakontis al vi kiamaniere mi ŝajnigis svenadon, kiam li -montris al mi vian poŝtukon? - -Orl. - -Jes, kaj ankoraŭ pli mirindajn aferojn. - -Roz. - -Ho, mi scias kion vi intencas: jes, ĝi estas vera; neniam estis io -tiel subita, escepte de brutobatalo, aŭ tiu fanfarona diraĵo de -Cezaro, "Mi venis, vidis, venkis." Ĉar tuj kiam via frato kaj mia -fratino renkontis unu la alian, ili reciproke sin rigardis; tuj kiam -ili rigardis unu la alian, ili reciproke sin amis, tuj kiam ili amis -unu la alian, ili reciproke sopiris; tuj kiam ili sopiris, ili -serĉis la kialon, kaj eltrovinte la kialon, ili serĉis la kuracilon; -per tiaj gradoj ili faris ŝtuparon al edziĝo, kiun ili senprokraste -supren iros; ili amas fervorege; kaj volas esti kune; bastonegoj ne -povas ilin apartigi. - -Orl. - -Ili edziĝos morgaŭ, kaj mi invitos la Dukon al la edziĝo. Sed ho, -kiel maldolĉe estas enrigardi en feliĉecon per la okuloj de alia -viro! Ju pli mi pensos morgaŭ ke mia frato, atinginte tion, kion li -deziras, estos feliĉa, des pli mi estos kiel eble plej malĝoja! - -Roz. - -Ĉu mi ne povos morgaŭ fari al vi servon, anstataŭante Rozalindon? - -Orl. - -Mi ne povas plu vivi per la pensado. - -Roz. - -Tial mi ne plu vin enuigos per vana parolado. Sciiĝu tial, ĉar nun -mi parolas serioze, ke mi scias ke vi estas sinjoro kun bona -inteligento. Mi ne diras ĉi tion por ke vi estimu mian sciadon, ĉar -mi diras ke mi scias tion; mi deziras de vi nur tiom da estimo, kiom -vin devigas kredi je mi, por helpi min, ne por gajni al mi laŭdon. -Kredu, do, mi petas, ke mi povas elfari strangaĵojn. Depost kiam mi -havis tri jarojn, mi ofte interparolis kun magiisto, majstro en lia -arto, tamen ne kondemninda. Se vi ja amas Rozalindon tiel kore, kiel -via gesto atestas, vi edziĝos je ŝi tiam, kiam via frato edziĝos je -Alieno. Mi scias kiamaniere la malbonŝanco ŝin premegas, kaj ne -estas neeble al mi, se ne estos maloportune al vi, ŝin meti antaŭ -viajn okulojn morgaŭ, en ŝia homa formo, tute sen danĝero. - -Orl. - -Ĉu vi parolas kun serioza intenco? - -Roz. - -Jes, je mia vivo; kiun mi alte taksas, kvankam mi diras ke mi estas -magiisto. Tial, vin plej bele vestu; invitu viajn amikojn; ĉar se -vi deziras edziĝi morgaŭ, vi povos; kaj je Rozalindo, se vi deziras. - -Eniras Silvio kaj Febino. - -Rigardu, jen venas amantino mia, kaj amanto ŝia. - -Feb. - - Junulo, vi tre malĝentila estis, - Montrinte tiun letereton mian. - -Roz. - - Negrava tio estas; mi deziras - Malica, malĝentila al vi ŝajni; - Jen sekvas vin paŝtisto tre fidela; - Rigardu, amu lin; li vin adoras. - -Feb. - - Paŝtisto, diru kio l' amo estas. - -Sil. - - El larmoj kaj sopiroj ĝi konsistas; - Kaj tia por Febino estas mi. - -Feb. - - Por Ganimedo, tia estas mi. - -Orl. - - Por Rozalindo, tia estas mi. - -Roz. - - Ne tia, por virino, estas mi. - -Sil. - - El fido kaj servemo ĝi konsistas; - Kaj tia por Febino estas mi. - -Feb. - - Por Ganimedo, tia estas mi. - -Orl. - - Por Rozalindo, tia estas mi. - -Roz. - - Ne tia, por virino, estas mi. - -Sil. - - El fantazio tute ĝi konsistas; - Kaj tute el sopiroj kaj pasio, - El adorado kaj el servemado, - El humileco, kaj el pacienco, - Kaj el malpacienco, kaj pureco, - El la provado kaj el rigardado; - Kaj tia por Febino estas mi. - -Feb. - - Por Ganimedo, tia estas mi. - -Orl. - - Por Rozalindo, tia estas mi. - -Roz. - - Ne tia, por virino, estas mi. - -Feb. - - Se tio estas vera, kial vi - Min malaprobas, ĉar mi amas vin? - -Sil. - - Se tio estas vera, kial vi - Min malaprobas ĉar mi amas vin? - -Orl. - - Se tio estas vera, kial vi - Min malaprobas ĉar mi amas vin? - -Roz. - -Al kiu vi parolas, dirante "Kial vi min malaprobas ĉar mi amas vin?" - -Orl. - -Al ŝi forestanta, ne aŭdanta. - -Roz. - -Mi petas al vi, neniom plu da ĉi tio; ĝi similas la blekado de -Irlandaj lupoj kontraŭ la luno. [al Sil.] Mi helpos al vi se mi -povas. [al Feb.] Mi edziĝos je vi, se iam mi edziĝos je virino, -kaj mi ja edziĝos morgaŭ. [al Orl.] Mi vin kontentigos, se iam -mi iun ajn kontentigis, kaj vi morgaŭ edziĝos. [al Sil.] Mi vin -kontentigos, se tio, kio al vi plaĉas, vin kontentigas, kaj morgaŭ -vi edziĝos. [al Orl.] Se vi amas Rozalindon, venu al la rendevuo. -[al Sil.] Se vi amas Febinon, venu al la rendevuo; kaj, ĉar mi -amas neniun virinon, mi venos al la rendevuo. Tial, adiaŭ: mi donis -al vi ordonojn. - -Sil. - -Mi ne forestos, se mi vivos. - -Feb. - -Nek mi. - -Orl. Nek mi. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO III. - -La arbaro. - - -Eniras Tuŝ-ŝtono kaj Aŭdreo. - -Tuŝ. - -Morgaŭ estos la ĝoja tago, Aŭdreo; morgaŭ ni edziĝos. - -Aŭd. - -Kaj mi tutkore tion deziras; kaj esperas ke la deziro esti edzigita -virino estas nenia malhonesta deziro. Jen venas du el la paĝioj de -la forpelita Duko. - -Eniras du paĝioj. - -Unua Paĝio. - -Bone renkontita, honesta sinjoro. - -Tuŝ. - -Je mia fido, bone renkontita. Venu, sidiĝu, sidiĝu, kaj kantu. - -Dua Paĝio. - -Ni estas je via dispono: sidiĝu inter ni. - -Unua Paĝio. - -Ĉu ni tuj komencu, ne tusinte, ne kraĉinte, ne dirinte ke ni estas -raŭkaj, kio estas nur la prologo al malbonsona voĉo? - -Dua Paĝio. - -Certe, certe; kaj ambaŭ en akordo, kiel du ciganoj sur ĉevalo. - -KANTO - - Vagis amanto kaj knabin', - Kun la hej, kaj la ho, kaj la hej noni no, - Kaj en la kampoj trovis sin, - En la printemp', la sola bela ringtemp', - Nun kantas fring', hej ding a ding ding, - Amantoj amas ĝin. - - Inter la kampoj de sekal', - Kun la hej, kaj la ho, kaj la hej noni no, - Kuŝadis ili en la val', - En la printemp', k. t. p. - - Ekkantis ili je la hor', - Kun la hej, kaj la ho, kaj la hej noni no, - Ke vivo estas nura flor', - En la printemp', k. t. p. - - Ho, ĝoju dum la estantec', - Kun la hej, kaj la ho, kaj la hej noni no, - Ĉar kronas amon maturec', - En la printemp', k. t. p. - -Tuŝ. - -Vere, junaj sinjoroj, kvankam estis nenia granda materialo en la -kanteto, tamen la ario estis tre malbelsona. - -Unua Paĝio. - -Vi vin trompas, Sinjoro; ni kantis laŭtakte, kaj ne perdis la -taktotempon. - -Tuŝ. - -Je mia fido, jes; mi pensas la tempon perdita, dum kiu mi aŭdis tiel -malspritan kanton! Adiaŭ; kaj Dio plibonigu al vi la voĉojn. Venu, -Aŭdreo. - -[Ĉiuj foriras.] - - - -SCENO IV. - -La arbaro. - - -Eniras la Duko, Amienso, Jakveso, Orlando, Olivero, kaj Celio. - -La Duko. - - Orlando, ĉu vi kredas ke l' junulo - Elfaros ĉion, kion li promesis? - -Orl. - - Ho, jen mi kredas, jen mi ne ĝin kredas; - Simile ja al tiu, kiu timas - Ke li esperas, dum li scias ke - Li timas. - -Eniras Rozalindo, Silvio, kaj Febino. - -Roz. - - Estu pacienca, dum - Mi citas la kontrakton: do, vi diras - Ke, se mi alkondukos Rozalindon, - Vi donos ŝin al tiu ĉi Orlando? - -La Duko. - - Mi certe donus ŝin, se mi posedus - Reĝlandojn por kundoni. - -Roz. - - Kaj vi diras - Ke vi akceptos ŝin, alkondukitan? - -Orl. - - Mi certe ŝin akceptus, se mi estus - La reĝo de eĉ ĉiuj reĝolandoj. - -Roz. - - Vi diras, ke kun mi vi edziniĝos, - Se mi konsentos? - -Feb. - - Jes, mi edziniĝos, - Kun vi, eĉ se mi mortus horon poste. - -Roz. - - Se vi rifuzos je min edziniĝi, - Vi donos vin al la paŝtist' fidela? - -Feb. - -Kontrakto tio estas. - -Roz. - - Se ŝi konsentos, vi Febinon prenos? - -Sil. - - Eĉ kvankam havi ŝin la morto estus! - -Roz. - - Elfari ĉion ĉi mi jam promesis: - Plenumu, Duko, la promeson vian, - Ke vi filinon donos. Vi, Orlando, - Plenumu vian, ke vi ŝin akceptos: - Kaj vi, Febino, ke vi edziniĝos - Je mi, aŭ rifuzinte min, ke vi - Je tiu ĉi paŝtisto edziniĝos: - Silvio, vi plenumu vian, ke vi - Je ŝi edziĝos, se ŝi min rifuzos: - Kaj de ĉi tie mi foriros nun - Por ĉion ĉi efektivigi bone. - -[Rozalindo kaj Celio foriras.] - -La Duko. - - En tiu ĉi junulo mi rekonas - Ja kelkajn trajtojn de l' filino mia. - -Orl. - - Ho, via moŝto, kiam mi unue - Lin vidis, mi supozis ke li estas - La frato de l' filino via. Tamen, - Naskiĝis en l' arbaro la junulo, - Kaj lin instruis, pri la elementoj - De multaj riskaj studoj, lia onklo, - Tre fama magiisto li lin nomas, - Kaŝita ie ajn en la arbaro. - -Eniras Tuŝ-ŝtono kaj Aŭdreo. - -Jak. - -Certe, alia superakvego okazos, kaj ĉi tiuj duoj venas el la arkeo. -Jen venas paro da tre strangaj bestoj, kiujn en ĉiu lingvo oni nomas -ŝercemuloj. - -Tuŝ. - -Mi salutas vin ĉiujn. - -Jak. - -Via moŝto, lin bonvenu: ĉi tiu estas la multkolorulo kiun mi ofte -renkontis en la arbaro. Li ĵuras ke li antaŭe estis kortegano. - -Tuŝ. - -Se iu dubas pri tio, li min provu. Mi estas dancinta; mi estas -flatinta sinjorinon; mi estis diplomata kun mia amiko, kaj -glatparolema kun mia malamiko; mi ruinigis tri tajlorojn; mi havis -kvar malpacojn, kaj preskaŭ duelis pri unu. - -Jak. - -Kaj kiel vi ree paciĝis? - -Tuŝ. - -Nu, ni renkontis unu la alian, kaj trovis ke la malpaco estas je la -sepa kialo. - -Jak. - -Kiel, je la sepa kialo? Via moŝto, ŝatu ĉi tiun viron. - -La Duko. - -Mi tre lin ŝatas. - -Tuŝ. - -Dio vin rekompencu, via moŝto; mi volas la saman al vi; mi venas ĉi -tien, inter la aliaj edziĝemuloj, por ĵuri kaj por ĵurorompi, tiel, -kiel la edzigo kunligas, kaj la naturo disrompas: ŝi estas -malaltvalora virgulino, Sinjoro, malbelaĵo, Sinjoro, sed mia propra; -estas kompatinda humoro mia, Sinjoro, preni tion, kion neniu alia -deziras; sufiĉega ĉasteco, kiel avarulo, loĝas en malbona domo, -Sinjoro; same kiel la perlo troviĝas en la malpura ostro. - -La Duko. - -Je mia fido, li estas tre rapidpensa, kaj sentencoplena. - -Tuŝ. - -Laŭ la sago de l' ŝercemulo, Sinjoro, kaj aliaj similaj doloroj. - -Jak. - -Sed, pri la sepa kialo; kiamaniere vi trovis la malpacon je la sepa -kialo? - -Tuŝ. - -Je mensogo sepoble malproksima:--staru pli gracie, Aŭdreo:--jene, -Sinjoro: mi malaprobis la barbformon de iu kortegano: li sendis al -mi sciigon, ke, se mi opinias ke la barbo ne estas bone tondita, li -mem ĝin opinias bone tondita; tion ĉi oni nomas la Respondo Ĝentila: -Se mi ree anoncus al li ke mi malaprobas la formon, li sendus al mi -sciigon ke li ĝin tondis laŭ tia modo, kia plaĉas al li; ĉi tion oni -nomas la Sarkasmo Modesta. Se ree mi malaprobus, li malestimus mian -juĝpovon; ĉi tion oni nomas la Respondo Malafabla. Se ree mi dirus -"Ĝi ne estas bone tondita," li respondus, ke mi ne parolas la veron: -ĉi tion oni nomas la Riproĉo Kuraĝa. Se ree, "Ĝi ne estas bone -tondita," li respondus, ke mi mensogas: ĉi tion oni nomas la -Kontraŭaĵo Malpacema: kaj tiel plu, ĝis la Mensogo Cirkonstanca, kaj -la Mensogo Rekta. - -Jak. - -Kaj kiel ofte vi diris ke la barbo ne estas bone tondita? - -Tuŝ. - -Mi ne kuraĝis iri pli antaŭen ol ĝis la Mensogo Cirkonstanca, kaj li -ne kuraĝis min akuzi je la Mensogo Rekta; tial ni reciproke provis -nian lertecon je la glavoj, kaj disiris. - -Jak. - -Ĉu vi povas nun nomi laŭvice la gradojn de la mensogo? - -Tuŝ. - -Ho, ni malpacadas laŭ presitaj libroj; same kiel vi havas librojn -pri ĝentilaj manieroj. Mi nomos por vi la gradojn. La unua estas la -Respondo Ĝentila; la dua, la Sarkasmo Modesta; la tria, la Respondo -Malafabla; la kvara, la Riproĉo Kuraĝa; la kvina, la Kontraŭaĵo -Malpacema; la sesa, la Mensogo Cirkonstanca; la sepa, la Mensogo -Rekta. Ĉiujn ĉi oni povas eviti, escepte de la Mensogo Rekta; kaj -oni povas eviti ankaŭ tion, per la vorto "se." Mi sciiĝis pri -malpaco kiun sep juĝistoj ne povis pacigi, sed kiam la malpaciĝintoj -mem renkontis unu la alian, unu el ili elpensis pri iu "se," jene: -"Se vi diris tion, mi diris tion ĉi." kaj ili manpremis, kaj ĵuris -ke ili estos fratoj. La "se" estas la sola paciganto; multe da bono -enestas en "se." - -Jak. - -Ĉu li ne estas bonegulo, via moŝto? Li estas tiel saĝa pri io ajn, -tamen li estas ŝercemulo. - -La Duko. - -Li uzas sian ŝercemon por enlogilo, kaj kaŝate post tio, li pafas -per sia spriteco. - -Eniras Himeno, Rozalindo, kaj Celio. - -[Sonas mallaŭta muziko] - -Him. - - Ĝoj' en ĉielo sonas, - Ĉar terestaĵoj konas - Por si kuniĝon. - Filinon, Duko, prenu, - Vi ŝuldas al Himeno - La belan vidon. - Ke vi transdonu ŝin al li - Ĉar lin korege amas ŝi. - -Roz. - - [al la Duko] Al vi mi donas min, estante via. - [al Orl.] Al vi mi donas min, estante via. - -La Duko. - - Se vere diras la vidado, - Vi estas la filino mia. - -Orl. - - Se vere diras la vidado, - Vi estas mia Rozalindo. - -Feb. - - Nu, pro l' aspekto via, - Adiaŭ, amo mia. - -Roz. - - Neniun patron volas mi, krom vi. - Neniun edzon volas mi, krom vi. - Mi ne edziĝos je virin', krom vi. - -Him. - - Silentu! Ne krietu! - Mi mem la finon metu - Al tiuj ĉi strangaĵoj: - Vi ok, la manojn prenu, - La jenon ĉiam tenu, - En ĉiaj travivaĵoj: - Nenio vin disigos; - La amo vin kunigos; - Kaj vi forlasu tute lin, - Aŭ edziniĝu je virin'. - - Vi kaj vi nun kune restas, - Kiel vent' kun vintro estas. - Dum ni kantos por l' edzigo - Vi demandu pri klarigo; - La kialon vi eltrovos - Pri l' renkonto, se vi povos. - -KANTO - - Edzeco estas bela kron'; - Benita lig', la unuiĝ' - Plenigas urbojn, por Junon'; - Honoro tial je edziĝ'! - Kaj je Himen', pro tiu bon' - Al urboj ĉiuj, por Junon'. - -La Duko. - - Nevino kara, estu tre bonvena, - Bonvena kiel la filino mia. - -Feb. - - Mi ne insistos ke vi estu mia, - Al vi min ligas fideleco via. - -Eniras Jakveso de Bojz. - -Jak. de B. - - Aŭskultu al mi du aŭ tri minutojn: - Ĉar mi la dua filo vere estas - De Sir' Roland' maljuna, kaj mi portas - Novaĵon jenan al ĉi tiu bona - Kunveno: nome, Duko Frederiko, - Aŭdinte kiel ĉiutage venas - Al tiu ĉi arbar' altrangaj viroj, - Potencaj ankaŭ, tuj armeon povan - Ekipis, kiu sub konduko lia - Jam estis tien ĉi almarŝadanta, - Celante kapti kaj mortigi tiun, - La fraton lian. Al l' arbarorando - Li venis, kaj renkontis, per hazardo, - Religiulon bonan kaj maljunan, - Kaj kun li iom interparolinte - La Duko estis tuj forkonvertata, - De sia celo, kaj de l' mondo mem. - Li donis testamente sian kronon - Al l' ekzilita frato, kaj redonis - Al ĉiu kun la frato ekzilita - La posedaĵojn liajn, kaj bienojn. - Ke tio ĉi la vero nepre estas - Je mia vivo mi al vi atestas. - -La Duko. - - Bonvenu, juna viro! Je l' edziĝo - De viaj fratoj bone vi prezenta - Al unu la bienon detenitan, - Al la alia vastan dukolandon. - Unue en l' arbaro ni plenumu - Ĉi tion bone tie komencitan, - Kaj poste, ĉiu el la aro gaja - Kun mi la tagojn vintrajn elportinte, - Kaj noktojn vintrajn, kun mi partoprenos - La bonon de l' bonŝanco reveninta, - Laŭ sia stato. Dume, ni forgesu - Ĉi tiun nove alvenintan rangon, - Kaj tuj komencu la kamparan feston. - Muziko sonu! Vi, geedzoj novaj, - Ĝojege dancu, estu facilmovaj. - -Jak. - - Sinjoro,--laŭ permeso via bona,-- - Se mi vin prave aŭdis, vi anoncis - Ke l' Duko, forlasinte kortegvivon, - Religiulo ĵus fariĝis? - -Jak de B. - Jes, - -Jak. - - Mi iros al li: oni povas aŭdi - Kaj lerni multe de konvertiĝintoj. - [al la Duko] Mi donas vin al via rang' antaŭa, - Vi ĝin meritas pro la pacienco - Kaj pro la virto via. [al Orl.] Vin mi donas - Al amo kiun fideleco gajnas: - [al Oli.] Vin al la amo via, kaj bienoj, - Kaj kunligintoj. [al Tuŝ.] Vin al malpacado, - Mi testamente donas: vi provizis - Por amvojaĝ' nur du monatojn longa. - Do, iru tiel al la ĝojoj viaj: - Malsamaj al danctempoj estas miaj. - -La Duko. - -Restu, Jakveso, restu! - -Jak. - - Ne por ĉeesti feston: mi atendos - En via groto kion ajn vi sendos. - -[Li foriras.] - -La Duko. - - Daŭrigu! Nun komencu nia festo, - Kiel finiĝos ĝi,--en ĝojatesto! - -[Oni dancas.] - - - - -Epilogo. - - -Roz. - -Ne estas laŭ la modo ke la sinjorino diru la epilogon; sed tio ne -estas pli malbonmoda ol ke la sinjoro diru la prologon. Se estas -vere ke bona vino ne bezonas vinberbranĉon, estas vere ke bona -teatraĵo bezonas neniun epilogon; tamen por bona vino oni ja uzas -bonajn vinberbranĉojn, kaj bonaj teatraĵoj fariĝas des pli bonaj per -helpo de bonaj epilogoj. En kia stato mi do estas, nek estante bona -epilogisto, nek povante fari min plaĉanta al vi pro bona teatraĵo! -Mi ne estas vestita kiel almozulo, tial ne decos ke mi petu kvazaŭ -por almozoj; mia metodo estas, vin ensorĉi; kaj mi komencos je la -virinoj. Mi rekomendas al vi, ho Sinjorinoj, pro la amo kiun vi -sentas al viroj, ke vi aprobu tiom de la teatraĵo, kiom plaĉas al -vi: kaj mi rekomendas al vi, ho Sinjoroj, pro la amo kiun vi sentas -al virinoj,--ĉar mi rimarkas per viaj afektaj ridetoj ke neniu el vi -malamas ilin,--ke, inter vi kaj la virinoj, la teatraĵo plaĉu al vi. -Se mi estus virino, mi kisus ĉiun el vi, kies barbo plaĉas al mi, -kies vizaĝhaŭton mi admiras, kaj kies elspiron mi ne malŝatas: kaj, -pro mia afabla propono, mi estas certa ke ĉiu el vi, kiu havas bonan -barbon, bonan vizaĝhaŭton, kaj dolĉan elspiron, volonte, kiam mi -kliniĝas antaŭ vi, diros al mi adiaŭ. - -[Ĉiuj foriras.] - - - - -Notoj de transskribinto: - -En la originala libro, la rolulonomoj aperis en kompakta formo, por -konservi spacon je la presita paĝo. Mi iom aliformis ties prezenton -en ĉi tiu versio de la teksto. - -Mi senrimarke ĝustigis etajn interpunkciajn kaj citilajn erarojn, -kaj registris aliajn ŝanĝojn de mispresaĵoj per html-aj komentoj. -Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris. - -Mi tute refaris la lokojn de la ilustraĵoj, por meti ilin nur -inter la scenoj. - -Mi aldonis la sekvantan linion en akto I, sceno II: - Roz. Tiam ni estos novaĵo-plenigita. -Ŝajne ĝi erare malaperis en la originala libro. - - - - - - -End of Project Gutenberg's Kiel placas al vi, by William Shakespeare - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIEL PLACAS AL VI *** - -***** This file should be named 61103-0.txt or 61103-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/1/1/0/61103/ - -Produced by Andrew Sly, Miroslav Malovec and the Online -Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This -book was produced from images made available by the -HathiTrust Digital Library.) - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |