diff options
Diffstat (limited to 'old/60772-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/60772-0.txt | 19935 |
1 files changed, 0 insertions, 19935 deletions
diff --git a/old/60772-0.txt b/old/60772-0.txt deleted file mode 100644 index e49a9a6..0000000 --- a/old/60772-0.txt +++ /dev/null @@ -1,19935 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae -Sanctae, Arabiae et Egypti peregrinationem,, by Felix Fabri - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae Sanctae, Arabiae et Egypti peregrinationem, Volumen Secundum - -Author: Felix Fabri - -Editor: Konrad Dietrich Haßler - -Release Date: November 23, 2019 [EBook #60772] - -Language: Latin - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK FRATRIS FELICIS FABRI EVAGATORIUM *** - - - - -Produced by Carolus Raeticus - - - - - - - FRATRIS FELICIS FABRI - - EVAGATORIUM - - IN - - TERRÆ SANCTÆ, ARABIÆ ET EGYPTI - - PEREGRINATIONEM - - EDIDIT - - CUNRADUS DIETERICUS HASSLER, - - GYMNASII REGII ULMANI PROFESSOR. - - - - - - - VOLUMEN SECUNDUM. - - - - - - - STUTTGARDIÆ. - - SUMTIBUS SOCIETATIS LITTERARIÆ STUTTGARDIENSIS. - - - - - 1843. - - - - ----------------------- - - Transcriber's Notes - -For this transcription, the following edition was used: - - "Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae Sanctae, Arabiae et - Egypti peregrinationem: Volumen Secundum" (Stuttgardiae, Societas - Litteraria Stuttgardiensis, 1843) - -The 1843-edition this transcription is based on contains very many -typographical errors. Before amending a word I checked whether it might -not be a variant spelling. When the correct word was not sufficiently -clear or even entirely unclear, the text itself was left unchanged. Any -changes applied by the transcriber are indicated by Transcriber's -Footnotes" ([TR1], [TR2], etc.). - -Footnotes present in the original text are indicated by "[1]" etc. - -There are some instances of "[?]" occurring in this text. These are -already present in the original text. - - - - ----------------------- - - - -[Transcriber's Note: Image designating a nocturnal vigil.] - - - - De secundo ingressu peregrinorum in dominicum - sepulchrum et de creatione militum in eo et de - commendatione ejusdem militiae. - -Decima septima die, quae est S. Alexii confessoris praecedenti vespera, -cum venissemus de Bethlehem, vocati fuimus omnes ad atrium templi -sancti sepulchri. Festinavimus ergo, et ad templum descendimus, et -multos Sarracenos quidem ibi invenimus et mercatores, sed nihil eorum, -quae mandi possent, venale reperimus, sicut prius, et de hoc conturbati -fuimus, quia lassi ex itinere fuimus, et parum quievimus, nec coenam -feceramus, et illa spe velocius descendimus putantes, nos cibos -reperturos in atrio, quos manducaremus in ecclesia, sed nemo illos -dabat. Nescio enim, ex qua caussa contigit, vel quis practicaverit, -quod domini custodes templi Sarraceni prohibuerint in civitate, ne quis -peregrinis apportaret cibaria. Cogitabam mecum, quod forte ex -dispositione venerabilis Patris Gardiani id factum foret ad reprimendas -insolentias peregrinorum, quorum aliqui tota nocte sedebant in templo -manducantes et bibentes, sicut Corinthii, quos Apostolus 1. Cor. 2. in -omnibus laudat, praeterquam in illo, quod unusquisque praesumebat -coenam suam in ecclesia manducare, et erat difformitas, quia unus -esuriit et alius ebrius fuit. Sic etiam erat inter peregrinos, quorum -aliqui se replebant, aliqui vero jejunabant, et ideo virtuose -praeventum est, ne cibi reperirentur. - -Singulis ergo congregatis aperuerunt domini Mauri ecclesiae sanctae -valvas, nosque intromiserunt eodem modo, sicut dictum est folio 108, A. -Ingressi sunt etiam nobiscum Fratres montis Syon, inter quos nobiscum -intravit spectabilis vir, dictus Johannes de Prussia, Procurator -Fratrum montis Syon, saecularis quidem statu, sed regularis habitu et -vita. Utitur enim proprio arbitrio habitu tertii ordinis S. Francisci, -cui tamen regulae voto se non adstrinxit. Hic vir est genere nobilis, -de prosapia comitum, Teutonicus de Prussia, procerae staturae, longam -habens barbam, veneranda canitie decorus; maturus valde est vir ille, -et multarum experientiarum, moribus compositus, conscientiosus et -timens Deum. Has laudes non ex auditu, sed ex certa scientia huic probo -viro do. Hic habet auctoritatem domini Papae, et domini Imperatoris, et -favorem regum et principum Christianitatis, creandi et percutiendi -milites peregrinos nobiles ad sanctum Domini sepulchrum venientes -(#B#). Notus est etiam domino Soldano, qui eum in magna habet -veneratione. Praefectus insuper Naydon civitatis Jerusalem eum -veneratur, et Sabathytanco et Elphahallo, Calini et Trutschelmanni, -omnes eum noscunt et venerantur. Unde sibi data est potestas a dominis -terrae ornandi loca sancta maceriis et aliis, praeterquam quod muros -erigere non audet. Hic vir procurat, quod ruinae ecclesiae sancti -sepulchri et in Bethlehem reficiantur, et tantae auctoritatis est in -Jerusalem, quod etiam Sarraceni et Judaei eum timent, et pueri se ab eo -abscondunt. Et dico pro certo, quod duo homines sunt in Jerusalem, -senes et annosi, utilissimi et locis sanctis et peregrinis, et cogitare -non possum, qualiter peregrini stabunt in Jerusalem post eorum obitum. -Invitus ego vellem esse peregrinus in Jerusalem eis absentibus. Unus -homo est praefatus Frater Johannes. Alter est Elphahallo, Sarracenus, -Calinus minor, bonus homo, de quo suo loco dicam. - -Igitur cum processio esset ordinata et jam perfecta et finita eo modo, -quo dictum est fol. 110 A., praedictus vir Frater Johannes una hora -ante noctis medium convocavit ad se omnes peregrinos nobiles militiam -assumere volentes in ecclesiam Golgathanam, hoc est, in chorum, ubi est -mundi medium, ut patet fol. 117 A., et collocatis ante se comitibus, -baronibus et nobilibus incepit eis jura militiae exponere.[TR1] Et -primo prohibuit, ne quis ad militiam suscipiendam praesumeret accedere, -nisi nobilis a quatuor progenitoribus proximis esse probetur, et quod -sit sufficientis substantiae, justus, non infamis, non notatus de -aliqua infami inhonestate. Protestatus est autem, quod si aliquis -accesserit non idoneus, et percussioni se subjecerit, quod percussio -illa non teneat, nec talis pro milite quovis modo habendus sit, sed pro -illusore et derisore et nobilium contemtore. Demum hortatus est eos, ut -cum timore Dei et cum reverentia accedant ad susceptionem militiae, et -Papae ac Imperatori, quorum auctoritate hic honor eis confertur, in -omnibus obediant, ecclesiam catholicam defendant, et ejus jura -manuteneant; episcopos, monachos et quosque religiosos et omnes -ecclesiasticos, et loca eorum et bona protegant et tueantur; -rempublicam pacifice gubernent, et pupillis, viduis, advenis et -pauperibus justitiam faciant, et omnes fideles turbatos consolentur -praestando adjutorium, dum invocati fuerint.[TR2] Insuper prohibuit, ut -cum infidelibus nullo pacto foederarentur, sed eos, quantum possibile -fuerit, de terris Christianorum longius ejiciant, et maxime, ut omni -conatu ad hoc adspirent, quatenus terra sancta et sanctissimum -sepulchrum de manibus infidelium eripiatur, et reges, principes, duces, -comites, marchiones et caeteros armatos ad hoc inducant, ut terrae -sanctae subveniatur quantocius, et in ejus succursum omnes animent et -necessitatem et miseram subjectionem sepulchri fidelibus intimare -studeant omni cum diligentia, et quod ipsimet omni hora parati sint -procedere pro defensione terrae sanctae - -(#184 A#) Cumque haec et plura alia Frater ille perorasset, ingressus -est in domunculam monumenti Domini, et sequebantur omnes nobiles -stantes ante ostium monumenti. Habebat autem nomina omnium nobilium, -militiam accipere volentium, in scriptis, secundum ordinem nobilitatis, -et ita etiam eis militiam contulit. - -Primo ergo vocavit ad se generosum dominum Johannem comitem de Solms in -interiorem specum dominici monumenti, ubi est ipsa sanctissima tumba, -ejusque femur militari gladio accinxit, et pedibus ejus apposuit -militaria calcaria, et jussit eum genibus flexis procumbere super -dominicam tumbam, ita, quod genua stabant super pavimentum, et pectus -cum brachiis jacebat super tabulam tumbae. Eo autem sic procumbente -dictus frater Johannes arrepto gladio, quo comes praecinctus erat, et -evaginato percussit eum cum spatha super scapulas tribus vicibus, in -nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Quo facto erexit comitem, et -gladium et calcaria ab eo solvit, eumque deosculabatur, [et] cum -reverentia sibi Proficiat dixit. Hoc sic militiae addicto vocavit -Frater Johannes nobilem baronem, dominum meum Johannem Wernherum de -Zimmern, et comiti tradidit gladium et calcaria, ut baronem in militiam -percuteret, quod et fecit. Post hoc ingressus est dominus meus -Heinricus de Stöffel baro, quem dominus Johannes de Zimmern baro in -militem percussit. A quo dominus meus Johannes Truchses miles percussus -est; qui ingressum dominum meum Ursum de Hohenrechberg[TR3] militem -percussit. Et his militiae adscriptis et exclusis intraverunt alii -nobiles secundum ordinem et militiae dignitatem acceperunt. In mea -prima peregrinatione Frater Johannes omnes nobiles per se manu propria -ad militiam percussit, quia non ibi erant aliqui excellentes alios in -nobilitate, sed aequales erant, et aequalis aequalem non percutit, -sicut aequalis in aequalem jus et dominium non habet. Cum autem veniunt -principes, marchiones, comites, barones et nobiles, tunc primum ipse -Johannes percutit principaliorem, et postea ille alium sequentem, et -ita consequenter usque ad infimos nobiles, qui petunt se percuti ab -illis dominis, quibus magis officiuntur, vel quorum servi sunt. Si -autem sunt aliqui devoti, qui ex devotione militiam suscipiunt, et -tamen militiae insignia ferre nolunt in patria, ille nec a principibus -nec ab aliis percutiuntur, sed subjiciunt se Fratri Johanni. Sunt ergo -sic in illa hora omnes nobiles facti milites, et quilibet in -susceptione militiae contulit munus notabile juxta suum posse Fratri -Johanni. Aliqui X ducatos, aliqui VIII, aliqui VI, aliqui V pro sancti -sepulchri et ecclesiae reparatione et locorum sanctorum honoratione, et -Fratrum custodiae sancti sepulchri enutritione et lampadum incensione -et ad alios usus, ad quos dictus frater Johannes scit esse necessarium. - - - - - (#B#) Commendatio militiae sancti sepulchri et - praeeminentia illorum militum super omnes mundi - milites. - -Nobilium magnanimitas ab antiquo non stetit contenta finibus naturalium -parentum seu progenitorum suorum, sed circa sui nominis titulos -extollendos insudare consuevit. Describit enim historiographorum -antiquitas, venisse de Carthagine ad Italiae partes Hannibalem, -nobilissimum Afrorum, et propriae strenuitate virtutis Romam -plurimasque provincias suo imperio subjugasse. Ita etiam Perseus -Tacius, nobilitatis Graeciae pater, mare equo alato transvolato -Persidem intravit eamque devicit. Sic et Alexander potens divitiis et -nobilitate magnus fines terrae pertransiit et cunctos suo dominio -subdidit, nec tamen sic contentus stetit, sed suos terminos etiam extra -mundi istius fines statuere cogitavit; et ita de pluribus aliis -legimus, qui suis terminis non contenti ad magna se extenderunt. In -talibus autem quieti non parcitur, nec somno tempus datur, sed -continuis studiis magnisque laboribus insudatur. Verum, ut de nobilibus -moderni temporis reddantur exempla, inspiciamus gloriosum exercitum -nobilium peregrinorum nostrorum jam sacramentis militaribus adornatum, -qui quidem poterant in suis propriis urbibus, civitatibus, oppidis, -castris, villis et praediis affluere divitiis, uti deliciis, et cum -quiete frui placitis, et ludis interesse jocundis, et assistere -theatrorum spectaculis, et animosis congressionibus, et hastiludiis, et -torneamentis, poterant et operam dare venationibus et chorizationibus, -vel manere cum quiete in cultu Cereris, Bacchi et Veneris. Sed -considerabant, vacuum esse inertiam sectari, et vitiosum, supradictis -animum applicare. Idcirco rationem consulentes ardenti desiderio ad -militaris dignitatis fastigia se extenderunt, non cujuscumque militiae, -sed nobilioris et excellentioris, quae in hoc mundo acquiri potest. Et -haec est militia sanctissimi dominici sepulchri, omnium militiarum -optima et nobilissima. Et hoc potest multis rationibus [demonstrari] -quae jam statim subjiciuntur. - -Primo, quia militia illa est divinior, utpote in actu virtutis latriae -accepta: accipitur enim genubus flexis in actu venerationis sancti -sepulchri, nec invenitur nobilis aliquis, qui dicat, se propter -militiam principaliter in Jerusalem venire, sed principaliter propter -venerationem locorum redemtionis nostrae, qui actus ad latriam, divinam -virtutem, pertinet. Dicunt enim, et frequenter a militibus audivi, quod -si loca sancta in Jerusalem non essent, numquam, etiam si mille -militias accipere ibi possent, mare transirent; sed loca sancta illos -movent, ideo divinior est haec militia, quam aliae. - -II. Haec militia est sanctior, quia in sanctiori loco totius mundi -confertur, hoc in loco resurrectionis Domini Jesu Christi. - -III. Militia haec est spiritualior, quia non confertur nisi contritis -et confessis et eucharistiae sacramento munitis in loco spirituali a -persona (#185 A#) spirituali et a Fratre humili. - -IV. Est virtuosior, quia militia haec non est admixta vitiis. Aliae -enim militiae habent aemulationem, iram, invidiam, superbiam et plura -alia vitia annexa; haec autem quantum est in se, tota est virtuosa. - -V. Haec militia est decentior. Valde quippe bene decet, ut Christianus, -miles esse volens, in illo campo militiam accipiat, in quo rex suus -contra potentissimum praevaluit. Dico autem regem nostrum Christum, et -campum Golgatha locum, in quo diabolum prostravit. - -VI. Militia haec sancti sepulchri purior est et mundior, et -innocentior, nullo enim humano sanguine inquinatur sicut aliae, quae ut -communiter sunt immundissimae, quia dantur, quando grandis instat -sanguinis effusio humani. Et quod his deterius est, militiam acquirunt -in sanguine humano christiano, im sanguine fraterno. O maledicta -militia ista, et Deo displicita! David, rex sanctus, non fuit permissus -aedificare templum Domini, eo, quod vir bellator fuit, et multum -sanguinem humanum fudit, ut habetur 1. Paral. 22. et 28. Et tamen notum -est, quod non effudit nisi sanguinem incircumcisorum et infidelium, -quorum sanguinem ex jussu Domini Dei effudit. Si ergo sanguis ille -idololatrarum virum sanctum illum immundum reddidit, quod non potuit -aedificare templum, quid tunc faciet sanguis nobilissimus Christianorum -fidelium, quantam immunditiam inducit in eum, qui ejus effusor est? -Nonne coinquinatum militem et sordidum reddit? Non sic nostra innocens -militia hierosolymitana christiano sanguine sordida, sed potius mundat -militem, ut christianus sanguis defendatur. Accipiunt enim militiam in -loco, ubi innocentissimus sanguis Christi effusus est pro omnibus -hominibus. Ideo abhorrent omnem humanum sanguinem effundere, nisi -cogantur ad defendendum Christi sanguinem noxium sanguinem fundere. - -VII. Militia haec est rationabilior. Ratio enim dictat, quod aliqui -sint in populo christiano, qui fidem gladio defendant, et injustitiam -coerceant[TR4] armis, et inobedientes vi compellent intrare. Hoc est -officium militum sancti sepulchri, ut patet superius. De his autem -nulla fit mentio in susceptione militiae in alio loco. - -VIII. Militia haec est amicabilior. In nullius namque praejudicium -fiunt milites in Jerusalem. Alii autem sunt milites contra partem -adversam, et in praejudicium alterius multis modis. - -IX. Militia nostra est laboriosior. Quis enim explicabit labores -militis sancti sepulchri, quos habet non pro militia acquirenda, sed -pro Dei honore et animae suae salute? - -X. Haec militia est periculosior. Nam labor sine periculo non reputatur -magnus, imo labor parvus: cum magno periculo magnus judicatur. Sed -utrumque est in nostra militia, et labor magnus, et ingens periculum, -ut patet per totum evagatorium. - -XI. Nostra militia est miserior, cum multis enim miseriis et (#B#) -calamitatibus acquiritur, etiamsi bursam plenam habeat peregrinus -pecuniis. - -XII. Haec hierosolymitana militia est prudentior, propter varias -experientias, quas homo in ea percipit: nobilis, proficiscens in -Jerusalem, multa experitur de cursu mundi, in mari, et in utraque parte -maris, de hominum moribus et differentiis. Accipit enim notitiam de -fidelibus et infidelibus, quia videt et commoratur Christianis, Turcis, -Sarracenis, Mamaluccis, Tataris, Arabibus, Judaeis, Samaritanis, -Mauris, Graecis, Nubianis, Jacobitis, Abessynis vel Indis, Georgicis, -Armenis , Ungaris, Dalmatis, Pannonibus, Achaicis, Italicis, Gallicis, -Anglis, Teutonicis, et breviter omnium orientalium et occidentalium -notitiam accipit, si est vir considerativus. Praeter haec experitur -clarae militiae homo, quis sit amicus vel inimicus, quis sit fictus vel -verus, quid stet bene vel male, quid sit fortuna, quid diffortunium, -quid virtus, quid vitium, quanta sit differentia inter hominem bonum -vel malum. Sed et hanc experientiam optimam accipit, quae omnibus iam -dictis praestantior est, quod in hac peregrinatione homo incipit se -ipsum ex intimis cognoscere, suam sapientiam et imprudentiam, suas -varias affectiones et passiones, suas inclinationes et abominationes, -suas virtutes et vitia. Et pro certo dico, quod in XL septimanis homo -in hac peregrinatione magis se ipsum agnoscit, quam alias in XL annis. -Fateor, numquam meas imperfectiones et miserias melius et clarius vidi, -quam in illa evagatione, et praecipue in galea super mare, et sub -tentorio in deserto, in his enim locis nihil manet in homine occultum. -Scio, quod socii et domini mei nobiles melius me cognoscant et omnes -conditiones meas, quam Fratres Ordinis, cum quibus XXX annis degi, et -ego milites illos melius nosco, quam uxores eorum, aut parentes, aut -filii aut servi eos noscunt. Nemo enim potest in his miseriis et -casibus peregrinorum se apud se continere, sed omnia latentia suis -horis procedunt in actum, quia est ibi continua agitatio. Alii milites -in curiis regum facti, vel in ponte Tyberis, vel in proeliis, paucas -accipiunt experientias. - -XIII. Nostra militia est dignior. Quia milites sancti sepulchri ab -omnibus, tam spiritualibus quam saecularibus, praeferuntur. - -XIV. Est etiam potentior et majoris auctoritatis ex eo, quod confertur -auctoritate sanctissimi domini Papae, et serenissimi domini -Imperatoris. Alii vero nonnumquam efficiuntur milites et contra Papam, -et contra Imperatorem, vel praeter eos, et sine jussu et scitu eorum; -ideo sunt nullius auctoritatis. - - - -XV. Militia nostra est nobilior et ipsa alias nobilitat, non vero e -contrario. Vidi multos, qui facti fuerunt milites per Imperatorem, et -in proeliis, et tamen militiae signa ferre nolebant, quousque (#186 A#) -in sancto sepulchro fuerunt percussi in milites. Scio unum nobilem, -quem Imperator percussit militem in quodam proelio, et rex Ungariae in -alio bello, et rex Bohemiae in tertio, et tamen semper concessit se pro -simplici nobili, quousque quarto in dominico sepulchro fuit factus, et -tunc rediit, et insignia militaria portavit, et hodie gloriosus miles -est cum multis equitans famulis. - -XVI. Militia nostra est mirabilior. Omnes enim quodam modo mirantur -sancti sepulchri militem, pro eo, quod inter Sarracenos infideles et in -dominico sepulchro accepit militiam. - -XVII. Est militia magis venerabilis. Habent enim milites sancti -sepulchri locum super alios, eundo, stando, sedendo, loquendo, manus -lavando, comedendo etc. - -XVIII. Militia nostra est spectabilior. Nam quando miles sancti -sepulchri loqui incipit de sua militia, de loco suae militiae, de his, -quae sibi acciderunt, omnes eum intuentur, et aperto ore auscultant, -quid dicat. - -XIX. Est acceptabilior nostra militia. Nobilibus et ignobilibus sunt -milites sancti sepulchri accepti, parum alii milites curantur, imo -potius abhorrentur, tamquam inhumani, feroces, terribiles. - -XX. Militia nostra est virilior. Parum enim est, cuneos hostium -penetrasse semel, vel hostes vidisse; sed multum est, saepe in mortis -periculis fuisse, sicut est in nostra militia. - -XXI. Militia haec est strenuior, quia undique virum virtuosum requirit. - -XXII. Nostra militia est justior. Nam omnes aliae militiae habent -aliquas injustitias annexas et improbitates, haec autem divinae et -humanae justitiae innititur et legibus imperialibus et papalibus -regulatur. - -XXIII. Est militia nostra magis approbata et roborata. Saepe enim -contingit, quod milites in uno loco facti non tenentur ab aliis pro -militibus, sed deridentur, et milites muliebres vel milites cattarum -nuncupantur, nec adversa pars pro militibus tenet contra se factos. -Quod totum non est in hac militia, sed omnes pro militibus tenentur. - -XXIV. Nostra militia est antiquior. Semper enim a passione Christi -transmeantes propter loca sacra pro militibus habiti sunt. - -XXV. Haec militia est magis desiderabilis. Quod ex hoc patet, quia -illi, qui alibi facti sunt milites, non stant contenti, sed ultra -acceptam militiam desiderant nostram. Insuper tanto desiderio miles -sancti sepulchri accenditur, quod ad locum, ubi acceperit militiam, -regredi desiderat. Communiter enim illi, qui in terra sancta fuerunt, -iterum redire vellent, etiam nullis obstantibus periculis. Sic non de -aliis. - -XXVI. Est nostra militia ordinatior. Nam antiquus ritus illius militiae -fuit, quod nullus ad eam acciperetur, nisi ingenuus a quatuor -progenitoribus et spectabilis genere esset in tota parentela (#B#). -Quamvis ritus ille non exacte servetur jam, quia etiam ignobiles in -milites percutiuntur, sicut et in alia militia. - -XXVII. Militia nostra est humilior et patientior. Alii milites -dedignantur cum aliis simplicibus, qui non sunt nobiles, habere -consortium, et invident fortunae minorum se. Sed non sic milites sancti -sepulchri, qui nullum spernunt, omnes secum patiuntur proficisci et -neminem abjiciunt. Transfretant enim in Jerusalem cum monachis, -presbyteris, mercatoribus, mechanicis, mendicis pauperibus, imo -transeunt cum mulieribus et vetulis, cum Beginis et monialibus, nec -curant fatuas oblocutiones derisorum, qui dicunt, militiam sancti -sepulchri esse muliebrem propter vetularum concomitantiam. De quarum -societate non solum non verecundantur, imo gaudent, et inde quaerunt -sibi laudem, quod militiam suam temporalem in tali loco accipiunt, in -quo moniales Beginae et vetulae, et monachi et sacerdotes, et quique -devoti fideles quaerunt confortationem in sua militia spirituali, et -gratiae Dei augmentationem. - -XXVIII. Nostra militia est difficilior. Nam apud reges et principes et -in proeliis confertur militia cum quodam triumpho et gaudio et cum -solatiis, haec autem est tota seriosa et poenalis, nulla gaudia et -solatia habens, sed plurimas miserias. - -XXIX. Militia haec est majoris audaciae. Ille enim, qui mare transit -audacter, vitam suam morti exponit magis quam ille, qui ad bellandum -vadit, vadit enim armis munitus, et cavere potest pericula, et omnino -fugere praesidium quaerens. Sed haec omnia non prosunt militi sancti -sepulchri contra sua pericula tam in mari quam in terra sibi -imminentia, oportet enim eum sic esse inter paganos, ac si esset -insensibilis, et percutienti non resistere, ut vere illud possit dicere -Prov. 4. 23: percusserunt me, et non sensi, vulneraverunt me, et non -dolui. Sicut patet fol. 77. B. - -XXX. Militia illa est remotior, in medio mundi. Et illi milites, qui -vadunt ad sanctam Catharinam, attingunt tres principales partes mundi: -Europam, de qua exeunt; Asiam, quam pertranseunt; Africam, quam circa -Alexandriam attingunt. Alii milites prope manent pro sua militia. - -XXXI. Nostra militia similior est et uniformior. Nam milites alii, -etiam in eodem bello percussi, jactant se, et unus alteri se praefert, -et ab aliis quidam aliis praeferuntur, meliores esse milites, et -militiae gloriam melius meruisse, et nonnumquam in curiis regum graves -inimicitias contra se ob id habent: his frascis omnibus et sordidis -laudibus caret nostra hierosolymitana militia, quia omnes aequaliter -eam merentur, et nobilis miles factus non minus est miles, quam rex ibi -percussus. - -XXXII. Illa nostra militia est communis, sic, quod omnes nobiles ibi -percutiuntur de oriente et occidente, senes et juvenes. - -XXXIII. Haec nostra militia est securior, quia omnia, quae ibi aguntur, -sunt virtuosa et divina, quod longe abest aliis. - -XXXIV. Est honorabilis omnibus hominibus. Nam hos milites Imperator -honorat, reges, principes, comites et barones, similiter Papa, -cardinales, episcopi, et omnis clerus et religiosi, plebeji et -vulgares, senes et juvenes. - -XXXV. Militia nostra pretiosior est, quia majori pretio et pluribus -expensis acquiritur, praesertim si miles peregrinatur ad sanctam -Catharinam. Etsi in alia militia major expenditur pecunia, hoc fit vel -inutiliter, vel ad saecularem pompam, vel ex prodigalitate, quod totum -non habet locum in nostra militia. - -XXXVI. Nostra militia est magis disciplinativa. Videmus enim -communiter, quod milites sancti sepulchri sunt magis modesti et -disciplinati, seriosi et melius morigerati, quam illi milites bellorum. - -XXXVII. Est nostra militia fructuosior multis viis et modis. In militia -enim nostra miles absque libris studet multa veteris et novi testamenti -facta, cum per loca sancta circumducitur. Inde est, quod milites illi -ut communiter plus et clarius et certius sciunt loqui de historiis -Bibliae, de passione Domini, et de aliis, quam multi sacerdotes. Ut -patet fol. 9. A. Ibi miles multis experientiis prudens efficitur, ut -patet in 27 articulo. Et praeter haec ibi conteritur, confitetur, -indulgentias copiosissimas consequitur, ex quibus omnibus multus -fructus crescit in omnia. Vide fol. 8. A. - -XXXVIII. Militia nostra est fidelior, quia valde firmi et boni -catholici sunt communiter milites sancti sepulchri, vident enim ad -oculum, quod nostra fides est ratiocinabilior et virtuosior quam -quorumcunque aliorum, de qua fide nulla habetur cura in alia militia. - -XXXIX. Patet ex omnibus praefatis, quod nostra militia est magis -meritoria vitae aeternae, quam vitam alii milites non solum non -merentur, sed demerentur, cum communiter vitiosi actus ad eam -requirantur. - -XL et ultimo. Militia nostra hierosolymitana est felix militia. Miles -enim sancti sepulchri in peregrinatione existens felix profecto est, -quia, si in via moritur, statim evolat, nec purgatorium intrabit. Vide -de hoc sanctum Thomam in Qu. V. Qu. VII. 7. ar. 2. Insuper, sicut felix -est, qui in superna coelesti Jerusalem Deum contemplatur, sic suo modo -felix est, qui in terrestri Jerusalem mysteria coelestia imitatur. Et -sicut felix est, qui Christum in gloria videt, et beatissimam Virginem -Mariam, patriarchas, prophetas et apostolos: sic felix est, qui Christi -vestigia et beatae Virginis, prophetarum et apostolorum imitatur et -deosculatur. Insuper, sicut felix dicitur, qui felicitatem certa spe -habet: sic qui Jerusalem terrestrem vidit, felix est, quia dicitur, -quod illi, qui civitatem sanctam Jerusalem ad Dei laudem adierunt et -viderunt, indubitanter etiam et pro certo[TR5] in coelestem Jerusalem -intrabunt, et ibi regem in suo decore videbunt, quem in terrestri -Jerusalem in praesepi, in cruce et in sepulchro quaesiverunt. Quid hoc -dictum veritatis habeat, nescio, sed spero. Ex his patet praeeminentia -militum sancti sepulchri supra alios milites. Ad hos milites -hierosolymitanos scribit S. Bernhardus sermonem longum, in quo eorum -conversationem et vitam militarem describit et vitia reprehendit -militum carnalium in IV capitulis. - - - - - De divino Officio illius noctis in S. sepulchro peracto. - -Militum creatio sive percussio in dominico sepulchro fit modo dicto, -fol. 184 B. Longam autem accepit moram, antequam omnes percuterentur, -nec potueramus Missas celebrare ante finem percussionis. Vigilavimus -tamen omnes et loca sancta cum luminibus perlustravimus. Porro vigiliam -illius noctis et peregrinationis per loca sancta templi et jejunium et -orationes meas ac devotiones, quae, pro dolor! tepidae, taediosae et -paene inutiles erant, ordinavi pro his, quibus promiseram, quod in -locis sanctis memoriam eorum habere vellem, et pro meis dilectissimis -fratribus, et benefactoribus, qui mihi manum adjutricem porrexerant, -contribuentes impensas ad illa sanctissima loca. Medio enim tempore, -quo milites percutiebantur, ascendi ad sanctum montem Calvariae, et -accenso lumine et atramento posito ante me, sedi juxta rupem -sanctissimam, in qua sancta crux cum Crucifixo steterat, et omnium -conscripsi nomina, pro quibus orare in singulari promiseram,[TR6] et -pro quibus tenebar. Et nominibus signatis, sicut in litaniis, accessi -cum charta ad ipsam rupem sanctam, et ibi genu flexo ipsam chartam -super rupem sanctam posui, et pro quolibet signato et pro aliis, qui -memoriae occurrebant, orationem singularem fudi cum devotione tantilla, -quantam Deus sua benignitate mihi miserrimo dignatus est dare, -supplicans Deo, ut in virtute efficacissimae orationis, ibi in cruce -factae, hanc meam exilem orationem acceptare dignaretur, et si non -propter mea merita, tamen propter merita eorum, pro quibus orationem -fundere decreveram vivorum et defunctorum. Deinde ad alia loca sancta -descendi cum charta, et eam super sanctissima loca expandi, commendans -inscriptos generaliter et singulariter. - -Iam autem medium noctis transerat, et militibus expeditis Missas legere -incepimus in quatuor locis signatis fol. 110 in 6 art. Et habui locum -in loco unctionis corporis Domini illo mane, et in Missa habui chartam -cum nominibus carorum meorum ante me, et ipsam Missam pro eis ordinavi. -Die autem facto cantavimus summam Missam in dominico sepulchro de -resurrectione Domini, ut patet infra fol. 180 B. Et ita finitum fuit -Officium. - -Postquam autem omnia completa fuissent, et dominos Mauros -exspectaremus, ut nos emitterent, ecce, subito orta est concertatio et -corrixatio inter nobiles milites novellos, et tumultus gravis, ex eo, -quod quidam de peregrinis se ingesserat, et miles factus fuerat, qui -tamen multis rationibus (in-)habilis erat. Erat quidem bonus et -jocundus socius, sed dignitati militiae disproportionatus. Hunc -peregrini milites, comites et barones, pro temeritate increpabant, alii -vero milites sibi consocii eum defensabant, et ita contra se in sancta -ecclesia stabant et conclamabant. Cum autem ad Fratrem Johannem -memoratum fol. 183 B caussa devoluta fuisset, convocavit omnes milites -in ecclesiam golgathanam ante altare majus, et illum, propter quem -litigium ortum fuerat, per nomen Dei adjuravit, et omnes suos socios, -ut dicerent conditiones illius viri. Quibus auditis, declaravit dictus -Frater Johannes, illum nullo modo esse militem, nec pro tali habendum. -Et ita res illa fuit (#188 A#) quietata et pacificata. Et ille bonus -socius a militia fuit absolutus. Statim autem adhuc nobis de hac re -loquentibus venerunt Mauri et nos de templo ejecerunt, et ad loca -nostra transivimus ad manducandum et quiescendum. Illa vice non ascendi -cum fratribus ad montem Syon, sed rogatus a dominis meis novellis -militibus, ut cum eis illo die in hospitali manerem et aliquem sermonem -pro commendatione militiae[TR7] sacrae eis facerem, quod et feci in -hunc modum, licet vulgari et teutonico sermone, cum latino sermone -ignari fuerint, dum illi saeculares. - - - - - Exhortatio militum, ut exsequantur ea, ad quae se - obligaverunt in susceptione militiae in S. - sepulchro. - -Zelus devotionis et Dei magni amoris, milites optimi, in vobis spiritum -excitavit, quo tamquam viri magnanimi sic allecti estis ad obsequia -Redemtoris, ut vobis delectabile putaretis, velle rem propriam exponere -derelicto solo natalis regionis, quaerentes has peregrinas et sanctas, -pio quidem moti proposito, ut scilicet loca haec sanctissima venerantes -deoscularemini et indulgentias consecuti militiae sacramentis -informaremini, in qua sacra militia usque ad mortem fideli certamine -contra hostes fidei et crucis aemulos et ecclesiae Dei inimicos -luctaremini, In hac itaque pia vestra intentione, precor et hortor, -perseverate, et animas vestras, quas pro militiae consecutione in -multiplici periculo posuistis, nunc ad exsecutionem ejus viriliter -extendite et singula, quae spopondistis[TR8] in militiae susceptione, -totis viribus adimplere conamini, et hoc spiritu mentis vestrae -renovemini de die in diem, ut semper induti novo homine, qui secundum -Deum creatus est, protecti sitis armatura Dei, qua possitis stare -adversus insidias diaboli. Accendantur, oro, ut ignis, corda vestra ad -zelandum ea, quae Dei sunt, praecipue tamen ad dominici sepulchri et -terrae hujus sanctae necessitatibus succurrendum, et affectus auctis -piae considerationis ardoribus inflammetur, et sub spe coelestis -auxilii proelium Domini proeliate. Accendatur unus quisque gladio suo -potentissimo super femur suum ad ulciscendas Dei injurias. En, vident -in praesentiarum oculi vestri, quod praeclara nostri Salvatoris -haereditas, proh dolor! versa est in alienos; et locus ille -sanctissimus, ubi coeli regem Virgo puerpera genuit, locus Redemtoris -nostri pretiosissimo cruore perfusus, locus, ubi poni meruit dominici -sepulchri fundamentum, et locus, quem resurgens Christus a mortuis suae -resurrectionis gloria multipliciter illustravit, alienarum subvertitur -imperio nationum. Quis igitur, nisi ferreum pectus habens, vel -adamantis durissimi cor gerens, terrae illi non aperiat viscera -pietatis? Quis non provocetur ex intimis, quis non accendatur ad iram, -et animetur audacter ad actum debitae ultionis? Absit, ut miles sancti -sepulchri relinquat arma rubigini. Absit, (#B#) ut animum neget -victoriae, cum non desit victoribus corona gloriae. Milites enim -Christi, qui contra infideles arma sumunt, quam secure, quam sancte -proelia Domini sui et sponsae ejus ecclesiae proeliantur, quibus -metuendum nequaquam sit aut de hostium caede peccatum aut de sua nece -periculum, quando quidem mors pro Christo ferenda sit vel inferenda. -Miles inquam talis et securus interimit, aut interit securior, quia et -sibi praestat obsequium cum interit, et Christo cum interimit, neque -dum occidit malefactorem homicida, sed ut ita dixerim malicida, et -plane vindex et defensor reputatur Christianorum. In morte enim pagani -Christianus merito gloriatur, quia Christus glorificatur. -Expergiscimini ergo, milites strenuissimi, et ad ulciscendam Dei nostri -injuriam et populi christiani opprobrium consurgite ad instar quondam -robustissimorum Machabaeorum, et occisis aut profligatis perfidis in -christianae reipublicae haereditatem Domini reducere studete. Et quidem -illatis quisque suis subditis injurias ulciscitur, et Dei sui non -vindicabit injurias tam atroces? Ad haereditatem quilibet suorum manus -invasorum extendi non sustinet, et patienter haereditatis dominicae -tanto tempore detentores sustinebit? Ne igitur, qui crucem adorant, in -Crucifixo dissimulent, quod juste non tolerarent in homine. Pungat ergo -mentes et animas vestras contumelia Redemtoris, et zelus fidei ejus -corda accendat, et nequaquam formido retrahat ab hac[TR9] gloriosa -pugna, in qua semper est victoria et perpetuae gloriae corona. - -Orationis finis. Oratione hac finita regratiabantur mihi milites -plurimum, et se ad terrae sanctae redemtionem paratissimos esse -dicebant, dummodo reges, principes et duces christiani populi eodem -zelo accensi praecederent, sine quorum motu nemo ad proposita utiliter -movetur, cum res haec grandis non nisi per populos totius occidentis -agi valeat, sicut anno Domini octingentesimo secundo Carolus Magnus -Imperator vocatus a patriarcha hierosolymino Zacharia et ab Imperatore -Constantinopolitano cum toto occidentali populo orientem ingressus -civitatem sanctam et totam terram de manibus infidelium Sarracenorum -eripuit. Quibus iterum amissis et per Sarracenos possessis expulsis -Christianis exules fuerunt a terra sancta ultra CC annos. Post quos -surrexit infatigabilis et illustrissimus dux Lotharingiae, Gottfredus -do Bullion, anno Domini 1099, et collectis electis bellatoribus totius -occidentis intrepide terra marique transgresso post plurimam infidelium -stragem, usque Jerosolymam devenit, in qua erant XL millia Sarracenorum -armatorum, demto communi populo, et urbem nostri milites 39 diebus -obsederunt, et capta civitate in templo, quod nominant Salomonis, et in -ejus atriis Christiani cum paganis bello conserto tanta in eos -caede[TR10] debachati sunt, ut in sanguine occisorum equitarent usque -ad genua equorum, et ita iterum (#189 A#) dominicum sepulchrum per -illos illustrissimos milites ad suos possessores devenit, et mansit -apud eos nonaginta octo annos, et deficientibus tandem auxiliis -occidentalium regionum et Deo populo christiano irato propter eorum -peccata, ut fol. 189 B. [dictum est], Jerusalem iterum capta est ab -infidelibus, et tenta manet usque in hodiernum diem, jam per trecentos -annos usque ad infelix hoc tempus nostrum. Et bene infelix tempus -nostrum dixerim, in quo fidei vespera mundo advenit, nocturnumque[TR11] -chaos fraudis abundat. Languet justitiae lucifer, hujus vix umbrae -remanet umbra superstes. Nam lex recessit a sacerdotibus, a principibus -justitia, consilium a senioribus, a populo fides, amor a parentibus, a -subditis reverentia, charitas a praelatis, religio a monachis, a -juvenibus honestas, disciplina a clericis, a magistris doctrina, -studium a saecularibus, a judicibus aequitas, protectio a militibus, a -civibus concordia, timor a servitoribus, a rusticis communitas, veritas -a mercatoribus, a nobilibus virtus, castitas a virginibus, a viduis -humilitas, dilectio a conjugatis, a mulieribus verecundia, patientia a -pauperibus etc. Ita agmine praecipites per antra criminum et mundi -aream tetra caligine coeci aberramus. O infidus rerum mortalium status, -et sine te, Deus bone, calamitosum omne quod vivimus! O tempora et -mores! Tempora turbatissima! Tempora calamitosa! Mores reprobi! Mores -perditi et cleri et populi! Tempus, de quo tandem dicitur: venit summa -dies et ineluctabile tempus. Tempus, in quo juxta vetustum prophetae -vaticinium omne caput languidum, et omne cor moerens, a planta pedis -usque ad verticem non est in eo ulla sanitas. Propter peccata ergo -nostra et iniquitates parentum nostrorum Jerusalem et terra illa et -sancta loca in opprobrium nostrum subjecta gentibus dehonestantur et -conculcantur a canibus, atque a perfidis jam ecce CCC annis -profanantur, et in sanctissimi nominis Christi dedecus maledictis illis -Sarracenis et blasphemis manet subjecta, neglecta adeo a [TR12] nostris -et inculta, tantisque repleta haeresibus et malis, nostrorum haud dubio -culpis et negligentiis. Nec modo lugendum devoto cuique Christiano -hisce pensatis aerumnis, sed et recurrendum assiduis ad Deum precibus, -clamandumque ad Deum in fortitudine, incessanterque orandum, quatenus -vel reliquae parti sortis suae misereatur, illuminet vultum suum super -nos, et misereatur nostri, gentemque auferat perfidam credentium de -finibus, ut sibi laudes debitas persolvamus alacriter, Amen. - -Si cui placet legere luctuosam orationem super desolationem terrae -sanctae et civitatis Jerusalem, et lamentabilem deplorationem ecclesiae -orientalis, et miserabilem planctum ecclesiae occidentalis super ejus -vitioso et miserrimo statu, et fidelem exhortationem regum, principum -et nobilium occidentalium, videat peregrinatorium domini Bernhardi de -Braitenbach, decani ecclesiae Moguntinensis, compositum ornate per -egregium sacrae theologiae magistrum Martinum Roth, studii -Heidelbergensis regentem, Ordinis[TR13] Praedicatorum; et ibi videbitur -clare de omnibus antedictis, videbit etiam brevibus verba alia, quae -ego multis expressi, et concordantiam ipsius peregrinatorii et mei -evagatorii inveniet, demto, quod ego ex industria, coactus ratione, -quandoque mutavi dies, dicens: hoc factum tali die, quod ipse alia die -factum dicit, in quo nulla vis aut discordantia, cum etiam apud -evengelistas hoc factum fuisse constet legenti scripturas. - - - - - De Officio divino et expulsione peregrinorum ab - ecclesia dominici sepulchri. - -(#B#) Interim militibus creatis incepimus celebrare et peragere Officia -divina, et in loco inunctionis[TR14] Domini habui, ibique de S. Alexio, -cujus instabat festivitas, celebravi, quia verus peregrinus fuerat, et -clara jam facta die laetissimum cantavimus Officium in dominico -sepulchro de resurrectione Domini, sicut cantatur in die paschae. Post -quod venerunt Sarraceni, nosque ejecerunt modo dicto fol. 121 B. Et -unusquisque contulit se ad locum suum, et noctem sequentem egimus in -monte Oliveti, occulte tamen, orantes et quiescentes in specu agoniae -Mariae, ante autem lucem claram in montem Syon reascendimus ad Missas. - - - - - De transitu peregrinorum a Jerusalem in montana - Judaeae ad domum Zachariae, ubi Maria salutavit - cognatam Elisabeth. - -Decima octava die mane venerunt ductores nostri cum asinariis et asinis -in montem, et convocatis peregrinis omnibus sedimus super bestias -nostras et de Jerusalem egressi sumus ad australem plagam cum magna -festinatione, et in montana Judaeae processimus per vias asperas. Sunt -enim montana illa aspera quidem et petrosa, sed fructuosa, fructibus et -ficibus et olivis plena. In his pervenimus ad domum quandam, in alto -situatam, magnam et altam, destructam, quam tamen dicunt fuisse domum -sancti senis Simeonis, qui Christum in ulnis suscepit in templo Domini, -Luc. 2. Haec domus multa habet testudinata habitacula, et in ejus -summitate est respectus ad Jerusalem et ad Bethlehem. Juxta hanc domum -hymnum Simeonis decantavimus: Nunc dimittis etc., et indulgentias -recepimus (†). Et inde progressi in vallem valde fertilem descendimus -et ad locum declivem inter macerias processimus. In illo monte -aedificaverunt Macchabaei fortissimi fortalitium valde munitum contra -incursum gentium, dictum Bethsura, id est, domus acerba, sive domus -fortitudinis. De quo habetur 1 Maccab. 4 et 6 cap. Hoc fortalitium dolo -cepit Antiochus junior et multas molestias ex eo intulit Judaeis, ut -dicitur 2 Maccab. 11 et 13. - -Ab alia parte montis est fons ille, in quo Philippus baptizavit -eunuchum, ut suo loco patebit. - -De Bethsura est respectus usque in Jerusalem, et poterant hi, qui in -Bethsura habitabant, dare signa his, qui in arce Syon erant, et e -converso, tempore bellorum. Consequenter autem Bethsuram posttergavimus -et per vallem descendimus. - - - - - De fonte beatissimae Virginis Mariae. - -Post descensum satis longum venimus inter duos monticulos ad unum -fontem in medio monticulorum emanantem, rigidas, claras et sanas aquas -habentem, qui effluens vallem pertransit ipsamque irrigat et foecundat, -et perutilis est illi patriae. Hunc fontem dicunt meritis beatissimae -Mariae Virginis primitus ad ejus praesentiam emanasse, quando de -Nazareth ascendit et Elisabeth tribus mensibus servivit. Volebat enim -beata Virgo aquam recipere, et puerperae Elisabeth portare tam ad domum -inferiorem quam ad superiorem; siquidem Zacharias dives erat sacerdos, -et in eodem loco villam habuit, hortos olivarum, ficeta et vineta, et -in utroque monticulo habuit domum, et familiam pro se, et pro bestiis -alendis, et alternatis vicibus mansit nunc in (#190 A#) illa, nunc in -ista, secundum temporis qualitatem, et fons in medio stabat et utrique -domui deserviebat. Illo vero tempore, quando beata Virgo venit ad -salutandum et serviendum Elisabeth, habitabant in domo, quae humiliori -loco stat, sed quum tempus pariendi Johannem baptistam appropinquabat, -in superiorem domum ascendebat ipsa Elisabeth cum beata Maria Virgine, -et obstetricibus et famulabus. Zacharias vero cum viris et servis -inferius manebat. Olim enim non manserunt viri in domibus puerperarum, -quamdiu[TR15] tempus puerperii durabat. - - - - - De loco, in quo Elisabeth a beata Virgine salutata fuit. - -Cum ergo de fonte beatae Virginis bibissemus, etiam jejuno[TR16] -stomacho processimus ad latus sinistrum contra primam domum Zachariae, -inferiorem, et cum ad eam venissemus, firmiter clausam reperimus, ad -quam lapidibus et fustibus et baculis pulsavimus, sed nemo respondit -nobis. Circuibant autem juvenes Sarraceni domum, quaerentes locum, per -quem muro ascenso intrarent, et nobis aperirent. Erat autem in ea -Sarracenus quidam, homo bestia, qui dissimulavit nos se audire, sed cum -videret juvenes Sarracenorum, qui currebant nobiscum, ut alium -quaererent locum intrandi, descendit ad ostium et eo patefacto stabat -cum fuste in ostio, et uxor ejus cum titione, et observabant, ne quis -intraret, quousque sibi aliqua pecunia daretur; quae cum sibi data -fuisset, remisit furorem, et ingressum indulsit. Statim autem ut -ingredi incepimus, inchoavit cantor alta voce canticum beatissimae -Virginis Mariae: Magnificat anima mea etc. Et cum illo cantu ad locum -venimus, in quo Maria Virgo Elisabeth salutavit, Johannes in utero -exultavit, Elisabeth resalutavit et prophetavit, Maria carmen -dulcissimum decantavit maximo mysterio repletum, cujus quodlibet verbum -aliquo magno sensu est impraegnatum. In illo ergo loco in orationem -procidimus et indulgentias plenariae remissionis accepimus (††). -Singularem namque laetitiam in hoc loco habuimus cum beatissima Virgine -Maria, quae hoc ineffabile gaudium, quod per angeli salutationem in -secreto cordis sui reclusum et absconditum gerebat, hic in publicum -amicabili salutatione et dulci cantico promebat. Sed et pueri ambo in -maternis uteris ad matrum conventionem resultabant et gaudebant, sicut -et ambae matres insolita laetitia affectae erant. In beatissima Virgine -Maria omne gaudium, quod in angelica salutatione receperat, hic -renovatum fuit, et quodammodo completum. Et si fas est dicere, majus -gaudium hic videtur habuisse. Angelus enim in Nazareth ipsam salutans -dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. -Sed Elisabeth voce magna clamavit: Benedicta tu inter mulieres, et -benedictus fructus ventris tui. Notum (#B#) est autem, quod beatissima -Virgo Maria plus dilexit incomparabiliter fructum ventris sui, quam se -ipsam; et ad ejus honorem plus gaudebat, quam ad proprium. Angelus -autem solum benedictam dixit, sed Elisabeth eam benedictam proclamat et -fructum ventris sui, et in hoc gaudium Virginis augmentat. Unde ad -angeli salutationem non legimus beatam Virginem laetitiae canticum -depromsisse, sed ad salutationem Elisabeth jocundissime dixit: -Magnificat anima mea Dominum, et exultavit spiritus meus etc. In hoc -ergo loco angelica salutatio fuit completa et perfecta. Ideo omne -gaudium, quod nos peregrini habuissemus in Nazareth, ad quam venire non -potuimus, hic nobis accepimus, et tam cum angelo, quam cum Elisabeth -repetitis vicibus: Ave Maria diximus, oscula dantes Virgini, sicut -Elisabeth et salutavit et osculum dedit. Dicit enim devotus Bernhardus: -Est tibi, o Maria, quasi osculum, audire hunc versiculum angelicum: Ave -Maria. Et totiens oscularis, quotiens per Ave salutaris. Ad hanc enim -salutationem coeli melliflui sunt, stellae rident, angeli jubilant, -mundus exultat, daemones contremiscunt, inferna tabescunt, justi -gaudent, peccatores sperant. Quapropter apud plurimos consuetudo -inolevit, quod ad quamlibet orationem dominicam addunt semper Ave -Maria, etiam in horis canonicis; quod tamen nonnulli dicunt non debere -fieri, cum in ordinariis et notulis et rubricis de horis dicendis nulla -fiat mentio de Ave Maria, cum Pater noster dicere praescribitur. - -De hac re orta fuit disceptatio, ut a quodam accepi, inter praepositos -et canonicos ecclesiae Bataviensis. Praepositus volebat, quod ad Pater -noster adderent semper Ave Maria; canonici vero et clerus nolebant, -dicentes, sibi non esse praescriptum in rubricis. Tandem autem pro pace -et concordia facienda causa fuit ad Papam devoluta, qui ad partem -affirmativam pro praeposito diffinivit, et bulla confirmavit, dicendum -esse Ave Maria post Pater noster. - -Denique nostris temporibus innovata est antiqua Sanctorum consuetudo, -qui solebant cum quinque Pater noster Deum orare, et cum quinquaginta -Ave Maria beatissimam Mariam Virginem salutare frequentius in gratiarum -actionem pro operibus redemtionis nostrae. Hanc salubrem consuetudinem -paene abolitam in nostris partibus renovavit magnis laboribus egregius -sacrae theologiae professor M. Jacobus Sprenger, Ordinis -Praedicatorum,[TR17] Conventus Coloniensis. Hic Magister et ego fuimus, -ut ita dicam, collactanei, ambo in Conventu Basileensi induti eodem -anno, et anno revoluto professi in eisdem scholis, sub eisdem magistris -disciplinati, et hodie familiaritate sumus juncti. Hoc pro tanto -recitare volui, quia magistrum illum venerabilem a juventute novi -devotum Virgini Mariae, et a juventute usque nunc non desistit laudes -gloriosissimae Virginis Mariae promovere et augmentare (#191 A#). -Laboravit enim apud sedem apostolicam pro bulla indulgentiarum eamque -obtinuit, in qua S. D. Papa Sixtus IV. magnas indulgentias concedit -omnibus praefatum numerum Pater noster et Ave Maria ter in septimana -dicentibus. Quam orationem rosarium beatae Virginis nuncupant. Hanc -bullam ego vidi, perlegi et rescripsi. Quidam autem praefatam orationem -omni die ter dicunt, et nominant eam psalterium beatae Mariae, et pro -illis sunt impetratae plurimae indulgentiae, semel in vita, et semel in -morte. Dicitur autem psalterium, quia sicut psalterium davidicum habet -tres quinquagenas, ita et illud. Et primam quinquagenam ordinant in -gratiarum actionem pro incarnatione et pueritia Christi. Secundam ad -ejus passionem. Tertiam ad ejus glorificationem. Alii adhuc unam -quinquagenam addunt, et XX Pater noster et CC Ave Maria dicunt singulis -diebus, dicentes, quod liber psalmorum imperfectus est, nisi post[TR18] -Laudate dominum de coelis, apponantur cantica veteris et novi -testamenti, et hymni, et ideo quartam quinquagenam dicunt pro canticis -et hymnis, ut sit psalterium perfectum. Aliam rationem, quare quatuor -quinquagenas dicunt, assignant, quia non minus decens est, beatam -Virginem et fructum ventris ejus benedicere pro virtuosissima et -perfectissima vita Christi, quam pro incarnatione et pro ejus morte et -glorificatione. Et ideo in prima quinquagena contemplantur -incarnationem et Christi pueritiam. In II. actionem ejus et vitam. In -III. passionem ejus et mortem. In IV. resurrectionem ejus, et suam, -matris et nostram glorificationem. Et ut oratio illa magis esset -ordinata, et minus taediosa, ordinaverunt unumquodque Pater noster cum -annexis X Ave Maria ad gratiarum actionem pro aliquo singulari -beneficio, quod contemplantur. Ut puta, primum Pater noster cum suis X -Ave Maria dicunt pro gratiarum actione pro beneficio incarnationis. II. -Pater noster cum suis X Ave Maria pro beneficio nativitatis. III. pro -beneficio circumcisionis et nominis Jesu honore. IV. pro regum -oblatione. V. pro beneficio exinanitionis, quia oblatus in templo -tamquam peccator, et mater purificata tamquam immunda. Et de fuga ac -reversione de Aegypto, et de humili in schola residentia, et obedientia -parentum. Et haec est prima quinquagena. Secundam sic ordinant: primum -Pater noster cum suis decem Ave Maria dicunt pro beneficio baptismatis; -secundum pro sustinentia tentationis in deserto, tertium pro electione -et vocatione discipulorum; quartum pro virtuosa vita, doctrina clara et -miraculis; quintum pro institutione sacramentorum et praecipue pro -beneficio eucharistiae etc. Tertiam sic ordinant: primum pro omnibus -intrinsecis Christi passionibus, fletibus et agonia in monte Oliveti; -secundum pro captatione et castigatione per totam noctem; tertium pro -accusatione, circumductione, flagellatione et coronatione, quartum pro -sermocinatione, eductione, et crucifixione et omnibus, quae Christus -vivens egit in cruce; quintum pro exspiratione, lateris apertione et -sepelitione. Quartam quinquagenam sic (#B#) ordinant: primum Pater -noster cum suis decem Ave Maria dicunt pro gloria resurrectionis; 2m -pro excellentia ascensionis; 3m pro gratiosa Spiritus S. missione; 4m -pro honore beatae Virginis assumtionis; 5m pro potestate judiciaria et -pro pio judicio. Et est oratio illa devota et solatiosa, dum homo -assuescit. - -Insuper praefatus magister Jacobus contra aemulos beatissimae Virginis -Mariae, qui detrahebant orationibus praefatis, ordinavit, quod materia -illa de rosario et indulgentiis fuit disputata publice in universitate -Coloniensi in quodlibetis, et inventum est, eam esse puram et utilem, -et beatissimae Virgini acceptissimam. Et tantum pro hoc sufficiat -evagatum me fuisse. - - - - - De loco, ubi Zacharias hymnum: Benedictus dictavit. - -Post moram in loco praedicto habitam ascendimus de inferiori ecclesia -per gradus lapideos supra testudinem, ubi quondam fuit pulchra capella, -et in ascensu cantavimus hymnum: Benedictus Dominus, Deus Israel, quia -etc. Quam fecit Zacharias repletus Spiritu S. in circumcisione pueri, -ut habetur Lucae 1. Cum illo ergo cantu ad superiora venimus, ubi erat -habitaculum, in quo mutus Zacharias sedit, ibique postulato pugillari -scripsit: Johannes est nomem ejus. Ibi etiam apertum est illico os -ejus, et prophetavit dicens et cantans: Benedictus Dominus etc. Ibi -ergo in oratione nos prostravimus et indulgentias recepimus (†). Demum, -cum surrexissemus ab oratione, convertimus nos ad loci considerationem, -et in sinistro pariete vidimus magnam ecclesiam afenestram [?],[TR19] -factam pro reservaculo. In hoc reservaculum intrusit Elisabeth suum -infantulum, sanctum Johannem Baptistam, et abscondit, quando servi -Herodis discurrerunt per fines illos ad quaerendum et occidendum -infantes. Creditur enim, quod etiam in illam domum ascenderunt ad -quaerendum infantes. Sed cum viderent duos senes homines, Zachariam et -Elisabeth, non suspicabantur apud eos infantem aliquem et citius -recesserunt, et puer Johannes mansit. Albertus tamen scribit super Luc. -c. 1., Zachariam ibi ab Herodianis occisum, quia noluit prodere puerum, -ut infra patebit. In illa capella sunt altaria diruta, et testudines -ruinosae, et in parietibus antiquae picturae, et crescunt tam superius -quam inferius arbusta et gramina super testudines, Quaedam autem grana -blavei coloris ibi crescunt, sicut fabae, quae nullibi, nisi ibi, -reperiuntur. Olim fuit ibi pulchra et gratiosa ecclesia, et habitabant -juxta eam in cellulis monachi, sed jam, heu! facta est habitatio -deserta unius miserrimi Sarraceni. - - - - - De loco, in quo Johannes fuit natus in hunc mundum. - -Ab hoc loco consequenter descendimus et exeuntes ad fontem praedictum -regressi sumus, et de fonte in collem per clivum ascendimus, et cum in -sublimi essemus, ad ecclesiam unam magnam venimus, et in ea hymnum ut -quantum laxis altis vocibus cantavimus. Est enim ecclesia illa in eo -loco instructa, in quo natus est Johannes B. praecursor Domini. Porro -proprius (#192 A#) locus nativitatis praecursoris est ad sinistram -partem in chori capella, cujus ostium propter murorum ruinas est -obturatum. Per murum ergo ascendimus, et unus peregrinus se alteri -subjecit, ut per eum scanderet super murum, et ab alia parte super -caput vel collum alterius peregrini descenderet, et omnes murum -transgressi sumus, et in unam obscuram capellam venimus, in qua nihil -videre potuimus, nisi cum luminibus. In capite capellae est unus specus -sub rupe, in qua creditur sanctissimus Baptista natus fuisse. Ad hanc -erga specum inclinavimus nos, et deosculato loco indulgentias (††) -plenariae remissionis accepimus, et non modicum consolati et recreati -et quodammodo in fide consolidati fuimus. Ex illa enim desolata specu -ob merita praecursoris suavis et bonus odor spirat, quo sanctus -praecursor terram osculatam suae nativitatis reosculatur et resalutat -quodammodo, et nisi hoc remedio Deus nos consolatus fuisset, cum non -modica tristitia in illo loco fuissemus propter sancti loci magnum -despectum. Ecclesia enim, licet alta sit, et testudinata, et adhuc -depicta, tamen stabat plena bestiis, asinis et camelis, et non erat ibi -nisi fimus et stercus, et magnus foetor, ita, quod ex ecclesia sancta -factum est stabulum bestiarum. Per circuitum ecclesiae erant ruinae -multae domorum, in quibus olim clerici et Dei servi residebant, jam -vero est una misera rusticalis habitatio in loco. - - - - - Desertum Johannis Baptistae. - -Ultra vallem dicitur esse desertum S. Johannis Baptistae, in quo -habitavit adhuc puer existens, ut dicitur Lucae 1.: Puer autem -crescebat et confortabatur spiritu, et erat in desertis usque ad diem -ostensionis suae ad Israel. Unde Hieronymus Serm.: Illo vero: Ecce ego -mitto angelum meum. Plane angelum, qui post materni ventris hospitium -eremi secreta sectatus, ubi parvulus cum serpentibus lusit. Haec contra -Luciferianum haereticum. Nam anno aetatis suae V. vel VII. corruptelam -mundi fugiens desertum petiit, et vitam eremiticam duxit XXV annis. -Unde canitur de eo: Antra deserti teneris sub annis civium turmas -fugiens petisti, ne levi saltem maculare vitam fama posses. Quia -secundum Bernhardum ratio urget, justitia dictat, ut homo se totum illi -tradat, a quo totum se habet. Et sic Johannes, ut servaret mundas -manus, quibus Christum tangeret, et oculos, quibus Spiritum Sanctum in -specie columbae videret, et aures, quibus Patris vocem audiret, mundum -reliquit, desertum intravit, antra petiit. - -Venerabilis Albertus Magnus Serm. Luc. c. 1. circa illum locum: Puer -erat in desertis etc., sic inquit: Beda dicit, quod Johannes decem -annis fuit in deserto, et cum desertum intravit X annos habens, et -exivit habens XXX annos, sicut patet Lucae 3. Dicit tamen evangelium -Nazaraeorum, quod Herode quaerente pueros ad perdendum pater quidem -Zacharias eo, quod noluit prodere puerum, interfectus est, mater autem -accepto puero paene de abdito praedicto fugit in desertum, et cum a -prosequentibus angustiaretur de puero abscondendo, aperuit se lapis -montis scissus, et eam in se cum puero conclusit, et sic evacuata est -sollicitudo quaerentium. Et ex tunc mater post alios paulos annos -mortua, puer in solitudine remansit, et ex usu puerilis aetatis -locustas comedere didicit, et mel silvestre, quod sicut formica in -desertis invenit. Dicitur etiam, quod sanguis patris in vasis a -sacerdotibus receptus, et in templo servatus, continuo bullivit, -quotiens aliquis de familia Herodis in templo apparuit. Haec Albertus. -Duo autem deserta habuit S. Johannes Baptista, primum non longe a domo -paterna, in quo adhuc monstrantur antra, in quibus juvenis habitabat; -secundum juxta Jordanem, in quo populo praedicabat et baptizabat. De -primo habetur Luc. 1. de secundo Luc. 3. - - - - - De loco, in quo stips ligni crucis crevit, ut dicitur. - -Recessimus ergo a loco nativitatis S. Johannis et dimissa valle, per -quam in locum venimus, in alta conscendimus contra Jerusalem, inde in -vallem deliciosam et fertilem descendimus, in qua quondam stetit -civitas Nobe sacerdotalis, ubi David panes propositionis comedit, et -gladium Goliathi (#B#) accepit, ut habetur 1. Reg. 21. et Matth. 12. -Hanc civitatem Saul, rex, subvertit et omnem hominem ex ea occidit, et -pueros lactentes, et 85 sacerdotes ex ea interfecit in ore gladii, quia -civitas sacerdotum erat, ut habetur 1. Reg. 22. Et hoc fecit ex eo, -quia dederant David panem et gladium. Inde autem venimus ad quandam -ecclesiam pulchram, cui monasterium parvum est annexum, in quo habitant -Georgici monachi cum uxoribus suis. Ingressi autem ecclesiam ducti -fuimus ad altare majus, quod altare dicitur in eo loco situm, in quo -stips sanctae crucis crevit. Ideo etiam ecclesia in honorem sanctae -crucis est consecrata et dicitur ad sanctam crucem. Porro sub altari -est fovea, in quam nos inclinavimus, et terram deosculati sumus et -indulgentias (††) plenariae remissionis accepimus. - -De ipsa autem fovea recreavimus, [nam ex ea] respirat odor, quo allecti -diutius in loci deosculatione mansimus. Apportaverunt etiam nobis -brachium S. Barbarae, quod deosculati sumus. Hic est locus ille -benedictus, ex quo crevit illud dulce lignum, honore divinitatis -dignum, quod nescientes veteres idololatrae figurate praefigurarunt. -Nam cum apud eos decretum esset Deo facere simulacrum, accurate ratione -hoc simulacrum debere fieri non ex auro, nec argento, nec de lapide, -sed ex ligno, tamquam ex convenientissima materia, ut habet Eusebius de -Evangel. Praeparat. l. 3. c. 3. - -Post orationem in atrio ecclesiae consedimus ad pausandum paululum, -eramus enim adhuc jejuni, et calor incepit fervescere, aliqui autem de -peregrinis ingressi tuguria illorum monachorum petebant, si haberent -aliquid coctum? Sed nec coquinas nec ollas vidimus in istis domunculis, -sunt enim pauperrimi homines. Interea venit quidam Sarracenus, sportam -portans cum botris, de quibus emimus et manducavimus cum pane, quem in -sacculis nobiscum portavimus, et de cisterna monachorum aquas hausimus. - -Juxta hunc locum stant multae olivae, et est quasi silva olivarum et -ficorum. Dicunt autem, quod etiam in hoc loco Salomon viridarium -habuerit, ad quod quandoque de Jerusalem vectus aureo curru pro solatio -venerit. Cum ergo respirassemus, ascensis asinis per clivum in altum -ascendimus, viam saxosam et asperam, et in superioribus vidimus -civitatem sanctam a nobis distantem, et domum Simeonis pertransivimus -per vias inter hortorum macerias. In progressu vero appropinquantibus -nobis Jerusalem intravimus vicum quendam inter macerias, latum -praebentem iter, nescio autem, qua de causa quidam Sarracenus niger et -seminudus in media via se posuit, et lapides in cumulum congessit, et -elevatis lapidibus in peregrinorum agmen jactare minabatur, si aliquis -per viam illam processerit. Ad suos autem clamores et minas totus -exercitus substitit quasi ad dimidiam horam, ductores vero nostri cum -eo contendebant, et contra eum clamabant, sed eos minime advertit, et -contra eos, qui progredi contendebant, fortiter lapides mittebat cum -magna furia. O, cogitavi, si in nostris partibus uni de minimis -nobilibus istis te sic nudum in via opponeres, quam cito gladium vel -sagittam in latere haberes! Sed non ita est in orientalibus illis -partibus. Sunt enim orientales alterius conditionis, quam nos, vel, -alia sunt apud nos regimina, aliae in eis passiones, (#193 A#) alii -respectus rationis, alii conceptus, corpora eorum aliter sunt -complexionata, et sunt ibi alii influxus siderum et alia climata, ideo -pauper, inermis et nudus homo ille coegit totum exercitum redire, et -reversi sumus ad longum spatium, dorsum vertentes monti Syon, quousque -ad aliam viam venimus, et tunc conversi ex opposito Jerusalem venimus, -habentes vallem inter nos et civitatem sanctam. Gyravimus tamen vallem, -per agrum fullonis ingressi sumus in Jerusalem, et ad officium Missae -venimus in montem Syon. Protraxerant autem Fratres Officium propter -nos, ut et nos interessemus divinis hoc die. Officio autem finito -quilibet ad suum locum se contulit ad sumendum cibum. - - - - - Tractatus de descensu peregrinorum ad Jordanem. - -Prandio peracto auditum fuit a peregrinis, quod patroni galearum -disponerent se ad reducendum peregrinos ad mare in galeis, quasi -peregrinatio jam esset finita. Statim autem intellexi mysterium, quia -practica patronorum esset, ne nos ad Jordanem ducerent. Semper enim -difficultatem et multa media excogitant, quibus peregrinos ab ista -peregrinatione Jordanis avertant. Congregatis autem omnibus peregrinis -in monte Syon convenimus ad patronos, rogantes, ut nos ad Jordanem -ducere non recusarent, praecipue, cum contractus conventionis nostrae -hoc expresse contineat in articulo X quod sine contradictione nos ad -Jordanem ducere teneantur, ut patet fol. 34. A. Ad hoc patroni -dicebant, se non negare posse conventionem factam Venetiis. Sed si ista -pericula imminentia Venetiis agnovissent, nequaquam illum articulum -acceptassent. Inceperunt autem referre pericula tria. I. quia de hoc -certi essent, quod Arabes nos in via contra Jordanem exspectarent, et -in solitudinibus Jordanis latitarent ad invadendum nos. II. dicebant, -quod in locis illis nulla esset ecclesia, nulla devotio, nullae -indulgentiae. III. dicebant, quod per illam viam non inveniremus nec -aquam, nec panem, nec locum quieti aptum, et esset tempus calidissimum, -et labor in tantis caloribus esset periculosus, et vitae humanae -gravis. IV. difficultabant pro eo, quod expensae crescerent eis ex hoc -magnae, quia oportet, ut patroni solvant pretium cottidianum ductoribus -et asinariis, quamdiu sumus in terra sancta, et praecipue expensas -multas pro laboribus petunt, quando ad Jordanem nobiscum -proficiscuntur. Hanc tamen quartam caussam non allegabant, sed nos -suspicabamur, quod propter eam alias excogitarent. Primum impedimentum -et secundum, et quartum, parum curavimus, sed tertium impedimentum -rationabile et verum est. Est enim peregrinatio gravis propter defectus -necessariorum et immensitatem calorum, et teneri milites nobiles -debilitantur, et debiles Jerosolymam reducuntur, et inde in galeam -infirmi redeunt (#B#), et dum ad mare veniunt, moriuntur, nec -debilitati istis laboribus possunt maris agitationes sustinere. Hoc -enim certum est, quod peregrinatio Jordanis plures peregrinos -interimit, qui quidem non moriuntur circa Jordanem, sed reversi debiles -in galea deficiunt, qui numquam defecissent, si in Jerusalem -mansissent. Numquam suaderem alicui peregrino, quantumcumque forti, in -cujus oculis vita sua pretiosa est, ut Jordanem visitaret, quia vidi -plures in utraque peregrinatione deficere et mori, nobiles et fortes. - -In prima mea peregrinatione deduximus unum integrum diem litigando cum -patrono et Trutschelmanno, pro eo, quod nolebant nos ad Jordanem -ducere, et adeo dure contra se stabant invicem, peregrini et patronus, -quod dentibus in se fremebant, et verbis pessimis se lacerabant, et -opprobria et objectiones turpium et contumelias invicem jaculabant, -astantibus Sarracenis etiam audientibus cum ingenti scandalo. Fuerunt -ibi quidam de Francia, viri passionatissimi, qui minabantur patrono -interfectionem, et quod regem Franciae vellent contra Venetos -concitare. Victus ergo patronus importunitatibus peregrinorum dimisit -eos, nec nobiscum descendere voluit, sed nos solos cum Sarracenis abire -permisit. In quo facto infidelissime egit, non sicut protector, sed -sicut proditor. Tamen Deo nos custodiente integro numero reversi sumus -in Jerusalem, quamvis multi infirmi facti fuerint, quorum major numerus -in mari obiit. Sic in secunda mea peregrinatione rem per duas horas -difficultabant, sed cum viderent nos pertinaces et eorum suasionibus -non acquiescentes, condescenderunt, dicentes: quod provideremus nobis -de cibo et potu, et in crastinum proficisci vellemus nobis paratis. -Itaque omnes pecuniam reposuimus ad cellam Fratris Johannis de Prussia, -et paravimus nos ad iter. - - - - - De recessu peregrinorum a Jerusalem contra - Jordanem fluvium sanctum. - -Decima nona die mane ante lucem surreximus, et ad ecclesiam beatae -Virginis vallis Josaphat transivimus, et ibi, quia sabbathina dies -erat, de beata Virgine officiavimus, et post hoc in montem Syon -ascendimus ad Officium Conventus. Post prandium et post meridiem -acceptis sacculis nostris in atrio ecclesiae Syon exspectavimus -ductores nostros et asinarios cum asinis. Tandem autem post taediosam -exspectationem, cum jam hora vesperarum adesset, venerunt cum bestiis, -ut ducerent nos ad Jordanem. Cumque venissent, accurrerunt peregrini ad -bestias ad providendum sibi. Orta autem fuit contentio inter quendam -militem et quendam religiosum sacerdotem, litigantes pro asino uno, -quem quilibet dicebat se prius habuisse. Et percussit miles religiosum -multis ictibus pugno, et si gladium habuisset vulnerasset eum, et eum -ab asino repulisset, et miles excommunicationem incurrit, quem tamen -statim ante nostrum recessum Pater (#194 A#) Gardianus absolvit. -Cunctis ergo peractis descendimus de monte Syon in vallem Josaphat et -transito torrente ab alia parte per crepidinem ascendimus, qui dividit -montem Oliveti a monte offensionis. In via autem monstraverunt nobis -unam antiquam domum arcuato opere factam, desolatam, quam dicebant -fuisse domum Judae Iscariotis proditoris. Domum hanc quidem respeximus -et despeximus, tamquam domum discalceati, qui despectus fuit in Israel. -Nam Deut. 25. praecipitur: si frater fratris defuncti sine liberis -noluerit suscitare semen, debet uxor defuncti eum discalceare, et -spuere in faciem ejus, et illo facto domus ejus dicebatur domus -discalceati. Hoc impletum est in apostolis, quia quilibet eorum -insolitum accepit officium generandi filios in ecclesia, non sibi sed -Christo, ex ejus nomine nominandos. Hoc autem fecerunt apostoli Christo -mortuo, Judas vero, quia noluit suscitare semen fratris sui, privatus -est omni bono, et ecclesia, uxor Christi, spuit sibi in faciem, eum -abjiciens et Matthiam eligens. Unde nihil reliquit, nisi domum -discalceati confusam et ignominiosam. Unde benedicitur Proverb. 17: -Conturbat domum suam, qui sectatur avaritiam. Cum displicentia autem -domum hanc maledictam pertransivimus, quia domus exasperans est, Ezech. -9. - - - - - De loco, ubi Dominus maledixit ficum arborem pro - eo, quod non invenit in ea fructus. - -Relicta post nos domo praefata in crepidine processimus inter macerias -hortorum et viridariorum, in imo autem crepidinis, a quo ulterius est -ascensus, venimus ad unum voluptuosum viridarium, in quo multitudo -ficorum stabat, ex quo arbores ficuum dependebant super maceriam in -viam. Hic est hortus, in quo vidit Jesus ficum a longe, cum hic per -viam a Bethania iret in Jerusalem, et esuriret. Et ingressus hortum -venit, quaerens fructum, sed dum non inveniret nisi folia, maledixit -arbori, et continuo aruit, ut habetur[TR20] Math. 21. De quo dum -discipuli mirarentur, dixit eis: Amen dico vobis, si habueritis fidem, -non solum de ficu illa facietis, sed et huic monti dicetis, tolle te, -et jacta te in mare, ita fiat. Haec autem Dominus dicens, digito -demonstravit montem Oliveti, ad cujus radices haec fiebant. In hoc ergo -loco ad orationem genufleximus et adorato Domino indulgentias recepimus -et spirituali disciplina instructi sumus, pensantes, quam periculosum -sit, nomen Christiani vel religionis habere sine fructu, in quos utique -maledictio divina desaeviet, qua arescentes aeternis ignibus parentur -cremandi. Inde progressi ascendimus in Bethaniam, castellum Mariae, -Marthae et Lazari, per quod concitato gradu transivimus. De quo habetur -fol. 213 A. Et de castello descendimus in desertum Monstat per vias -asperas et per clivos periculosos. Incepit autem fieri nox, quia sol -occubuerat, et optavimus in aliquo (#B#) loco manere propter viae -asperitatem usque ad ortum lunae, et cum profundius descendissemus, -factae sunt tenebrae, et venimus ad unam grandem domum testudinatam, -per circuitum habentem (in) internis ambitum sicut monasterium, et erat -desolata et vacua, et juxta illam domum de asinis descendimus, ut ibi -paululum quiesceremus. Et accensis luminibus domum ingressi sumus ad -quaerendum locum quietis, sed minime invenimus, quia domus erat ruinosa -et immunditiis ac vermibus repleta, et exeuntes ante domum nos -locavimus in terram divisi per societates. Sarraceni autem ductores -nostri seorsum etiam simul manebant supra nos altius. Porro ductoribus -adhaerebant quidam mali juvenes nobis infesti, ut patebit. Cum ergo -collationem simul fecissemus, lumina exstinximus, et capita super -sacculos nostros ponentes dormire coepimus. Interea quidam juvenis -Sarracenus occulte et furtive descendit in tenebris in agmen -peregrinorum et saccum unius peregrini, quem putabat dormire , -arripuit, et cum eo ad suos cucurrit; post quem peregrinus ille cum -suis sociis sequebatur clamans et saccum rehabuit. Modico intervallo -facto alius occulte descendit et furatum saccum cum pane, caseo et -fumigatis carnibus et duris ovis ad suos confugit, quod ut -peregrino[TR21] innotuit, clamare coepit et peregrinos in sui -adjutorium invocavit. Ad hoc peregrini surrexerunt, et multi cum impetu -contra Sarracenos cucurrerunt, et fuit factus tantus tumultus et -insultus, quod Sarraceni cum gladiis et baculis peregrinos a se -repellere coacti sunt, et lapides contra se levabant, nullus tamen -adhuc jacere inceperat, quia, si unus lapis missus fuisset, absque -dubio periculosissimum[TR22] bellum factum fuisset, quia infiniti ibi -lapides erant, limpidissimi, ad jaciendum apti. Ita ergo stabant illi -contra istos et conclamabant. Patroni et Trutschelmannus multis -laboribus pacem fecerunt, et nunc hic nunc ibi tumultum sedabant, quia -multos vexare coeperant. Cum autem tumultus sedatus esset et cuncti -silerent, quidam Sarracenus occulte jactare coepit cum lapidibus in -exercitum peregrinorum. Ad hoc resuscitati omnes ad lapides cucurrimus -et cum magnis clamoribus Trutschelmannum invocavimus et patronos, ut -protegerent nos ab istis latronibus. Et quidam de nostris in Sarracenos -lapides miserunt, propter quod irati cum exemtis gladiis descenderunt, -cogentes nos, lapides levatos deponere. Videns autem Trutschelmannus -Sabathytanco,[TR23] Calinus major, quod ambo partes (#195 A#) -exardescerent in invicem et dentibus fremerent, desperatus de pace -jussit surgere totum exercitum ad recessum. Et ita asinos ascendimus et -de loco illo maledicto recessimus. Hujus loci insecuritatem Dominus -Jesus memorat Lucae X. de eo, qui descendit de Jerusalem in Jericho, -qui incidit in latrones. De quo patebit fol. 211 A. Et quodammodo in -majori periculo nos fuimus, quia latrones nobiscum in nostris expensis -duximus. Tolerabiles fuissent latrones ignoti, quia dicitur: inimici -domestici pessimi. Porro domus illa, juxta quam manere volebamus, -fuerat quondam hospitium, more orientalium. Aedificant enim in viis -publicis magnas domus cum multis stabulis inferius et cellulis -superius, pro quiete bestiarum et hominum, et stat domus sine -inhabitatore et sine supellectili cum porta aperta, et dum alieni ibi -transeunt, intrare possunt et in umbra quiescere, et ea, quae -important, possunt manducare; ibi nec cocus nec coca est. Habent enim -cameli onerarii suos certos terminos, quos non transgrediuntur, sed ibi -quiescunt, et communiter in illis terminis stant talia hospitia pro -quiete bestiarum et hominum. Nec reperiuntur in oriente alia hospitia, -nisi talia diversoria vacua, in quibus nihil est, nisi quod homo -importat. Et videtur, quod semper talia diversoria fuerint hospitia -orientalium. Unde dicitur Genes. 42. de fratribus Joseph, quod in -diversorio existentes unus aperuit saccum, ut daret bestiae pabulum. Et -Exodi IV.: volebat Dominus occidere Moysen in diversorio manentem. Et -Dominus natus est in diversorio tali, Lucae II. Igitur a diversorio -illo recessimus et laeti fuimus, quod a loco moti fuimus, quia -habuissemus noctem insecuram propter offensionem Sarracenorum. Interea -luna orta est, et cum magna festinantia descendimus per viam -periculosam per saltus et per abruptas petras, in quibus viis aselli -secure et sine casu transire sciunt, et se submittere de petris cum -anterioribus pedibus mira industria, quod equo facere esset -impossibile. Viae enim illius deserti sunt petrosae, plerumque altae et -strictae, et ex utraque parte valles profundae, et si bestia ocyus -cecidisset per abrupta petrarum, in aliquam profundam voraginem -incidisset, et [homo] simul cum bestia perditus fuisset. Mirabar de -mulieribus, sociabus nostris, cum tamen mulieres naturaliter sint -timidae, quod ita audacter incedebant. Quaedam autem mulier Sarracena -equitavit nobiscum usque in Jericho, juvenis et ornata suo modo, cujus -tamen vultum nullus videre potuit, quia erat panno nigro perspicuo -tecta, ipsa tamen nos inspicere potuit. Tandem autem ad finem descensus -venimus in campestria Jericho, quae incipiunt in pede montium Israel, -et cursim per Jericho transivimus, et per locum Galgalae descendimus -per planitiem quasi tribus horis (#B#) et in solitudinem Jordanis -venimus per quam descendentes usque ad Jordanis alveum pervenimus. Ibi -ergo[TR24] asinos asinariis resignavimus et a Sarracenis recessimus, -qui se inter arbusta ad quiescendum locabant, nos vero in ipsum alveum -sancti fluminis descendimus usque ad aquam, et refrigeratis manibus in -sabulo nos ad quiescendum posuimus, et ibi cum pace quievimus paululum, -quia non longe aberat dies. - - - - - De Officio divino juxta sanctum flumen peracto in ejus littore. - -Vicesima die, quae fuit dominica octava post festum sanctae Trinitatis, -cum iam clara lux esset, surreximus nos sacerdotes primo et Officium -nostrum sic in littore sacri fluminis legimus. Et cum matutinas et -primas legissemus, descendimus nos clerici usque ad aquam sanctam, et -incepit cantor alta voce versum illum: Lavacra puri gurgitis coelestis -agnus attigit etc. Deinde cantavimus: Christum hodie in Jordane -baptizatum etc. Sic tamen ad verbum: hodie non cantavimus, sed loco -ejus cantavimus: hoc loco in Jordane baptizato Domino etc. Creditur -enim, hoc in loco Dominum baptizatum fuisse a Johanne. Ad cantum autem -nostrum omnes peregrini, qui dormiebant in arundinibus, excitati -fuerunt et accurrerunt ad nos. Sed et Sarraceni excitati stabant supra -et deorsum [et] ad nos respiciebant. Postquam autem cantavimus ea, quae -in processionali praescripta erant, in terram cecidimus et sacram -humidam humum deosculati sumus et indulgentias plenariae remissionis -accepimus (††). Et aliquamdiu in oratione permansimus, quia dominica -dies erat, nec Missam audituri eramus, non ex negligentia, sed ex -impossibilitate, quae etiam excusat a peccato transgressionis. - - - - - De balneatione peregrinorum in Jordane, et de - tribus prohibitionibus eis datis. - -Finitis orationibus deposuimus vestimenta nostra, ut in sacro flumine -lavaremur. Hoc cum vidissent nostri ductores, admiserunt quidem -lotionem, sed tria prohibuerunt nobis: I. quod nullus deberet -transnatare ad aliud littus; II. quod nullus sub aquis deberet se -immergere; III. quod nullus deberet sumere de aqua illa in vasculo ad -portandum secum per mare in terram suam. Ratio primae prohibitionis -fuit, quia communiter transnatantes vel aliquis de ipsis periclitatur -et nunquam omnes transnatantes redeunt sine aliqua perturbatione. Ratio -secundae est, quia fundus Jordanis est limosus, et submittens se posset -infigi limo et necari. Et cum hoc venenosae bestiae in fundo serpunt, a -quibus homo posset retineri vel laedi vel veneno infici. Ratio tertiae -prohibitionis est, quia navigatio illarum navium improspera est, in -quibus aqua Jordanis transducitur, ut marinarii saepe experti sunt. -Quid veritatis jam dicta habeant (#196 A#) in processu patebit. Igitur -cum nudati essemus, flumen sanctum ingressi sumus, et in nomine Domini -sacrae undae nos immersimus. Aliqui autem milites nihil de omnibus suis -vestimentis deposuerunt, sed sicut in asinis sedebant, ita in aquam se -immergebant, dicentes, se semper in illis vestimentis magis fortunatos -futuros. Unde postquam domi revertuntur, eadem vestimenta tamquam -thesauros conservant et ad proelia euntes eis induuntur, credentes se -nihil mali passuros. Aliqui pannos, tam de lino quam de lana emerunt, -quos in aquam illam intingebant, ut in domum reportantes vestimenta ad -placitum sibi ex eis fieri facerent, quibus induti fortuna clementius -eos arrideret. Aliqui emerant Venetiis parvas campanas, quas ad -Jordanem secum duxerunt, et in nomine Trinitatis eas in flumine -baptizaverunt, easque in patriam suam duxerunt. Dicunt enim, quod -instanti tempestate, tempore fulgurum, corruscationum et tonitruum, si -campana in Jordane baptizata pulsata fuerit, nec fulmina nec grando -nocere potest per totum spatium, in quo sonus ille audiri potest. Sed -quid haec tam de campanis quam de vestimentis in Jordane baptizatis -veritatis habeant, et an vulgi opinio, quae haec, quae dicta sunt, -affirmat, vera sit vel superstitiosa, videat vir prudens. - -Stabamus ergo in aqua cum jucunditate magna, et unus alterum baptizabat -joco. Quamvis autem adhuc mane fuerit, aqua tamen frigida non erat, sed -tepida, balneationi apta, de qua etiam ex devotione jejuni bibimus, -licet non multum delectabilis esset, quia erat tepida et turbida, sicut -palus. - -Porro primam prohibitionem Sarracenorum transgressi sunt peregrini et -transnataverunt ad aliam partem fluminis multi. In prima mea -peregrinatione transnatavi etiam, sed in secunda mansi et sedi in -tunicilla et scapulari in sabulo in aqua usque ad collum. Nolui enim in -secunda peregrinatione transnatare, quia in prima magno timore fui in -alia parte fluminis existens perterritus propter illum casum. Cum ergo -cum multis aliis militibus transnatassemus, et in alia parte jocunde in -aqua luderemus, ecce subito ingens clamor et grandis ac gravis tumultus -ortus est, et lamentabiles voces dabant illi, qui in opposito littore -erant. Sed et Sarraceni, ductores nostri et alii, currebant super -alveum, et horribilibus ac iracundis gestibus contra nos clamabant et -nobis minabantur et maledicebant. Stabamus ad haec attoniti, et prae -multitudine clamantium quid accidisset, non poteramus discernere, donec -quidam peregrinus de alia parte ad nos transnatabat, et cum jam prope -nos esset, clamavit, heu, heu, inquit, unus peregrinus de fratribus -nostris in medio fluminis submersus non comparet. Statim ut hoc -audivimus, natavimus ad locum, ubi immersus fuerat, et ita -circumnatantes praestolabamur eum prodire. Tandem post moram satis -longam prodiit, quem statim per capillos sursum traximus et ad littus -aliud eduximus eum, ad quod transnataveramus, quia propinquius erat. -Erat autem quasi mortuus, gravis, nec poterat nobis [loqui] (#B#), -quousque aquam, quae eum intraverat, evomitando ejiceret. Qua ejecta -increpavimus[TR25] eum, qua stultitia sine arte natandi aquam -intrasset? Qui respondit: a juventute mea semper artem illam scivi, -utpote juxta aquas nutritus. Sed postquam in medium Jordanis veni, -aliquid sub aqua existens me tetigit, quo tactu adeo territus fui, quod -omne robur membrorum perdidi, nec brachiis nec cruribus me juvare -valui. Haec autem loquens per tremorem stare non potuit. Porro -Sarraceni ex opposito stabant, et clamabant, ut finem faceremus et -transnataremus, Confortavimus ergo illum peregrinum, et secum aquam -ingressi sumus, sed dum paululum natando processisset, iterum mergi -coepit, quem per capillos tenentes foras eduximus cum difficultate, et -inter haec stabant Sarraceni contra nos impatientissimi et clamabant. -Duo autem fortes peregrini bene natare scientes eo assumto in medium -eorum, ut utroque brachio utrumque stringeret et ad colla eorum -penderet, et ipsi natando sic eum reducerent. Sed cum natare -inciperent, omnes tres immersi sunt, et illi duo sub aquis vix se ab eo -evellere potuerunt, et avulsi ab eo prodierunt. Ille autem diutius -mansit, et iterum prodiit, quem sicut prius ad littus reduximus paene -mortuum et omnibus viribus destitutum. Porro, ductores nostri[TR26] -mandaverunt nobis, quod omnes transnataremus ad vestimenta nostra et -peregrinum illum stare permitteremus, et ipsi videre vellent de ejus -reductione, et transnataverunt. Cumque et ego transnatare vellem, ex -periculo viso invasit me timor, et tremere coepi et sic cogitavi: ecce, -ex levitate transnatavi et elongatus sum ab habitu ordinis mei, et -contra prohibitionem dominorum ductorum huc veni. Si absorptus fuero a -profundo illius aquae absorbebit me profundum inferni propter -dissolutam levitatem et irreligiosam nuditatem, propter quam etiam -forte excommunicationem incidi et mandati transgressionem. O, quam bene -est illis peregrinis, qui in alio littore sunt, quam secure stant? O -Domine Deus, non me quaeso demergat tempestas aquae, neque absorbeat me -profundum, neque urgeat super me puteus os suum. Et hoc dicto crucis -signo me munivi et in aquam resilii fortissime, manibus et pedibus -trahens per medium fluminis, et sine impedimento ad aliud littus -perveni. Et statim assumto scapulari habitu ordinis mei, singulare -votum feci, quod numquam amplius, quamdiu in humanis ero, volo me -elongare ad tantum spatium ab habitu ordinis mei, quia ista elongatio -fuit mihi molestissima, et ipsa submersio intolerabilis mihi videbatur -sine habitu, in habitu vero multo minus curassem. Si ante -transnatationem deliberassem et factum considerassem, pro nulla re -mundi transnatassem. Scio bene, quod doctores, tam theologi quam -juristae, dicunt, quod religiosus debet tenere habitum suae religionis, -sive in lecto quiescens, sivi alibi consistens, nisi sit adeo urgens -necessitas, vel gravis infirmitas, quae habitum non pateretur. XX. q. -1.; alias peccat mortaliter. Et si religiosus temere sine habitu -appareat in conspectu (#197 A#) saecularium, ipso facto -excommunicationem incurrit, ut in cap. Periculosa. et ne de. vel mo. -lib. VI. In hoc grande periculum incidi indeliberate. Porro praefatus -peregrinus solus jam stabat, nudus, timore plenus, turbatus, facie -pallida; quidam autem Sarracenus in equo forti ascendit longe sursum ad -vadum Jordanis, et reduxit illum ad nos, cui aurum non modicum dedit -pro pretio. Ante casum illum fuit peregrinus ille pulcher facie, -robustus, et praesumtiosus, et litigiosus, et multis odiosus; sed -reductus fuit nobis totaliter alteratus, facie pallida, tremulus, -humilis, obsequiosus, et mansit semper deinceps tristis, et quasi -dejectus; vix credo eum multos annos vixisse. - -Alium casum referam, cui quidem non interfui, sed a fide dignis audivi. -In anno intermedio inter meam primam peregrinationem et secundam -navigaverunt ad terram sanctam multi nobiles de Alemannia; quidam autem -de majoribus coquum secum duxit, qui nescius praesensit suum periculum, -per totum enim iter solebat dicere, quod nihil in illa peregrinatione -timeret, nisi Jordanem. Cumque ad Jordanem venisset cum aliis, noluit -transnatare aliis transnatantibus, exuit tamen se vestibus et aquam -intravit, ut se refrigeraret et lavaret, et ingressus vix usque ad -umbilicum mergi coepit, et subtractus in aquam nusquam comparuit. -Insuper in illa mea secunda peregrinatione, quam nunc describo, -transnataverunt multi, nec curaverunt prohibitionem Sarracenorum, qui -prohibent, et periculum aliquod futurum praedicunt et transnatantes -inclamant. Inter illos fuit unus sacerdos, qui etiam, sicut ego -feceram, transnatavit, qui in alia parte exsistens omnes vires corporis -amisit et nequaquam amplius natare aut potuit aut scivit, et stabat -tremens, quem cum magnis laboribus socii reduxerunt sui, infirmum et -fractum, cum tamen ante fuisset robustissimus, et mihi singulariter -familiaris. Saepe eum interrogavi, quid sibi acciderit? Qui dixit, se -subito privatum viribus. Interrogavi peregrinos, qui ante me et post me -circa Jordanem fuerant, et semper inveni, quod aliqua turbatio accidit -alicui. - -Ex jam dictis surgit quaestio, unde hoc accidit, quod frequenter -periculum et turbatio in illa balneatione contingit, cum tamen fluvius -non sit latus, nec rapidum cursum habeat, sed satis lentum? Ad hoc -primum dicunt, quod quaedam belluae insidiosae in illa aqua latitant, -quae, dum motum sentiunt natantis, ascendunt et natantem conantur -rapere. Alii dicunt, quod quia locus ille est prope faucibus, per quas -Jordanes in mare mortuum illabitur, ideo fit ibi quaedam commixtio -aquarum de mari mortuo, et propter malitiam illarum aquarum -debilitentur vires transnatantium. Alii dicunt, quod in mari mortuo -nihil vivit, nisi quaedam inhumanae et infernales bestiae, quae -ascendunt de mari sursum ad hominum necem. Alii dicunt, quod periculum -contingit ex forti imaginatione, audiunt enim peregrini de istis -periculis (#B#), et quilibet timet et cavet, ne sibi aliquid contingat, -et in illo timore omnes transnatant, quorum quidam ex forti -imaginatione putant se tangi, vel subtus trahi. Caeteri dicunt, et -forte rationabilius, quod, quia transnatatio est signum petulantiae et -dissolutionis, quae non expedit in tam sancto loco fieri, ideo -permittit Deus tribulationem alicui evenire, ut caeteri seriosi, maturi -et timorati fiant. Locus enim ille propter mira ibi gesta est locus -serii, et non gaudii, fletus et non risus, orationis et non clamoris, -prostrationis et non luctationis, poenitentiae et non petulantiae. Sed -peregrini stilum vertunt, et in loco tam terribili timore deposito -frena debitae maturitatis laxant, et ideo puniuntur aliqui in exemplum -aliorum. Nihil autem molestum accidere solet mature et devote se -baptizantibus, sicut patet in mulieribus peregrinis, quae supra nos in -arundinibus etiam balneantur cum pudore, silentio, devotione et cum -maturitate, multo magis quam nos. Optassem pro illis vetulis, vulgi -famam sortiri in eis effectum. Refert enim vulgus, quod qui in Jordane -balneatur, ulterius non senescit, et cum hoc, quamdiu in flumine manet, -tam diu juvenescit, ut pote, si una hora balneatur, una hora junior -efficitur, si duabus duabus, si tribus tribus, si annum annum. Indiguae -fuissent nostrae sociae hoc balneo LX annis ad recuperandam juventutem, -quia fuerunt octogenariae et ultra. Si balneantes in Jordane non -senescerent, profecto malum balneum esset, cum Dominus per prophetam -Esaiam Cap. 65. dicat: puer centum annorum morietur, et maledictus -erit. Optabile per omnia balneum esset, si invaletudinem, deformitatem -et senectutem corporis tolleret, et mentis canitiem afferret. - -Porro hanc fatuitatem vel simplicitatem multi saeculares habent, quod -credunt, si in Jordane baptizentur, quod post hoc non senescant, et -ideo tanto conamine laborant, ut ad Jordanem perveniant, et se invicem -baptizant, scilicet qui in profundum immergunt contra secundam -prohibitionem Sarracenorum. - -Cum autem finis balneationis advenisset, quidam peregrini in amphoris, -in flasconibus, in vitris hauserunt aquam de Jordane, ut secum ad -patriam ferrent, contra tertiam prohibitionem Sarracenorum, qui ad -instinctum patronorum hoc prohibuerunt, non enim sustinent navium -gubernatores aquam hanc in navibus, quia credunt firmiter, quod naves -illae, in quibus aliquid de aqua Jordanis est, sint infortunatae, nec -habeant expeditam navigationem et stent in periculo, quam diu aqua -Jordanis etiam in minima quantitate habeatur in navi. Nam hoc saepe -vidi, quod instante periculo in mari propter contrarios ventos, vel -propter ventorum (#198 A#) absentiam, gubernatores currebant per -galeam, et omnia reservacula peregrinorum perquirebant, et singulos -angulos lustrabant, quaerentes aquam Jordanis, cui omne diffortunium -adscribebant, et si non invenerunt una vice, alia vice, durante -impedimento navigationis, curiosius perquirebant et minabantur, quod -apud quemcunque de hac aqua repertum fuerit, ipsum eum suis rebus in -mare mittere vellent. - -In mea prima peregrinatione sustinuimus multa et saepe ignominiose -visitati fuimus per marinarios propter aquam illam. Quid ergo veritatis -habeat, non immerito venit in dubium, utrum aqua Jordanis reservata in -vasculo, et illata navi maritimae valida sit ipsam navigationem -impedire et maris inquietudinem concitare, vel ventos secundos a suo -flatu cohibere, vel aliquam immutationem aeris aut maris causare, sicut -inculpant eam rectores navium? Pro quo sciendum, quod audivi a veridico -et docto viro, qui vidit Romae bullam Papae sub plumbo, in qua sub -anathemate Papa prohibet, ne quis de aqua Jordanis ad partes -transmarinas portet. Dicunt etiam, quod domini Veneti habeant -prohibitionem, ne aliquem transducant ad nostram partem maris cum aqua -praedicta, et quod frequenter venientes visitent in navibus et repertam -aquam effundant. Si quis ergo dicere vult, quod propter censuras Papae -fiat impeditio navigationis, ille non aquam, sed censuras impedire -navigationem [asserit]. Et si censurae Papae navigationem impediunt, -miraculose fit propter excommunicatos, et non propter aquam, sicut -saepe legimus excommunicatos pluribus infortuniis expositos, ut quod -talium corpora sepulta extra ecclesiam sunt nocte projecta et bestiis -devoranda tradita. Sic etiam propheta Jonas inobediens. Tempestas fuit -valida excitata, et eo ejecto cessavit tempestas, ut habetur Jonae -primo. Hoc tamen non omnibus excommunicatis contingit, sed illis -duntaxat, quos Deus miraculo prodere vult. Quod non omnibus contingit, -patet de illis peregrinis, qui sine licentia Papae naves ascendunt, et -in excommunicatione usque in Jerusalem pacifice veniunt. Ex his nunc -dubium novum oritur: cur Papa prohibeat aquae Jordanis transductionem? -Videtur dicendum, quod hoc fecit ad tollendum superstitiones, quae -ortae fuerunt occasione illius aquae. - -Quidam enim simplices sacerdotes non aestimabant se verum baptisma -habere, nisi aliquid de aqua Jordanis apponerent, vel putabant baptisma -majoris sanctitatis et efficaciae esse cum illa aqua quam sine illa. -fed et mulieres superstitiosae nolebant parvulos suos baptizari, nisi -baptismo, cui admixta esset aqua de Jordane, et etiamsi credebant aliam -aquam sufficere, tamen illam, cui admixtum erat aliquid de aqua -Jordanis, aestimabant sanctiorem. Quae omnia sunt erronea. - -Insuper incantatores et incantatrices hac aqua singulariter utebantur, -et hodie ea utuntur, quando possunt habere, ad suas superstitiones -exercendas. Et ut illa tollerentur, prohibuit Papa ejus (#B#) -transductionem. Si autem ideo navigatio impeditur, miraculum novum Deus -operatur. Alii dicunt, quod aqua Jordanis, licet in suo fluxu sit aqua -viva, tamen vasculo recepta moritur et putrescit. Et quia mare non -potest sustinere mortuum et putredinem, ut dicunt, ideo impeditur -navigatio. Sed hoc nihil est, quia vidi magna vasa, in quibus -computruerant aquae, quae ductae fuerant per magna maris spatia, ut -esset in navi dulcis aqua, licet foetida. Vidi etiam corpus hominis, -recenter defuncti, deferri in navi ab insulis Cycladum usque ad -Venetias, ut dicetur folio 165. Part. 2. - -Alii aliam rationem assignant et dicunt, quod mare mortuum est -mirabilibus qualitatibus infectum, et quia hujus maris aquae sunt aquis -Jordanis commixtae in hoc loco, ideo mare magnum non potest eas -sustinere propter contrarietatem, quam habent illa duo maria ad -invicem. Sed nec hoc credo, quia de aqua Jordanis bibimus, et in ea -nullam sensimus amaritudinem, aqua autem maris mortui est amarissima; -ideo dicitur in scriptura mare salsissimum. Non ergo est commixtio -unius ad alteram ibi. Alii verius dicunt et melius, quod superstitiosum -sit credere, quod aqua Jordanis habeat [vim] navigationem impedire, vel -ventos aut aerem aut maris motum immutare. Tamen propter infidelitatem -hominum christianorum Deo permittente ita fit. Et si aqua Jordanis in -navi non esset, non fieret; non quidem propter ipsam aquam, sed propter -malam fidem. Sicut videmus, quod propter malam fidem aliqua ad -sanitatem alicujus languoris faciunt, quae nulla naturali ratione nec -aliqua arte ad sanandum languores apta sunt: sicut,[TR27] si equus meus -claudicat in dextro[TR28] pede, statim cum ligaturis dextrum pedem -vaccae meae non claudicantis involvo, et sanatur equus; non propter -ligaturam vaccae, sed propter perfidiam meam, qua haec credo. Sic est -in proposito. Ex quo gubernator navis credit, quod aqua Jordanis -paucula totum aerem et mare magnum immutet et ventos arceat, ideo in -poenam peccati sui permittit Deus navigationis impedimentum, ut -perfidia sua incrementum capiat. Quod autem sit superstitiosum, patet -etiam ex eo, quod multi inveniuntur aquam hanc transduxisse, licet -minus bene fecerint, quia Papa prohibuit etc. Et tantum me evagatum -fuisse sufficiat a Jordanis balneatione usque ad maris magni -navigationem. Igitur ad vocationem Sarracenorum egressi sumus de sancto -Jordane, et induti vestibus de alveo sursum ascendimus, et stantes -locum consideravimus. Consedimus tum ibi inter arbusta, et panem et -alia, quae de Jerusalem portavimus, manducavimus, et non curavimus -Sarracenos, qui stabant et continue nos ad recessum vocabant. - - - - - De Jordanis descriptione, et primo de ejus origine. - -Jordanem fluvium descripturus tria de eo dicam. 1) Ejus originem. 2) -Ejus qualitatem. 3) Ejus commendationem. - -In descriptione Jordanis necesse habeo facere mentionem locorum, quae -oculis meis non vidi, quia peregrinatio se extendit usque ad Jordanem, -sed non usque ad ejus principium. De ortu igitur Jordanis communiter -dicitur, et verum est, quod oritur sub monte Libanon a duobus fontibus -confluentibus, Jor scilicet et Dan, et ab utroque nomen sortitur, et -Jordan vocatur. Altius tamen quidam ejus originem indagarunt; dicunt -enim, quod Euphrates, fluvius (#199 A#) paradisi, emittat per occultum -subterraneum meatum rivulum, qui congregatur in fontem profundum et -semper plenum, sed non effluentem, quem nominant Phyala. Sarraceni -nominant eum Maydan, et Matth. 15. dicitur Megedan, et Marci 8. -nominatur Dalmanucha. Hic fons, ut dixi, non effluit supernis, sed per -occultum terrae meatum Draconitidem regionem pertransit et in pede -Libani montis fontem emanantem facit, qui fons dicitur Dan. Et quod de -fonte Megedan oriatur Dan, probant per paleas, quas in fontem Megedan -effundunt, quae effluunt per fontem Dan. Et sunt illi duo fontes a se -distantes sex millibus stadiorum. Fontem vero Jor dicunt originaliter -per gurgitem subterraneum habere aquas ex fluvio alio paradisi, qui -dicitur Tygris. Hi duo fontes, Jor et Dan, procul ab invicem emanant in -pede montis Libani, et confluunt in unum ante portam civitatis, quae -antiquo nomine dicebatur Lachis, et fit unus fluvius Jordan. De -hac[TR29] civitate Lachis habemus Joh. 10. et Judicum 18., quod filii -Dan invenientes quietam et opulentam ceperunt eam et combusserunt, et -post haec eam reaedificaverunt, dantes ei nomen patris sui Dan. Et erat -civitas ultima terrae sanctae ad aquilonem. Ad hanc civitatem fuit -positum idolum Micheae, ut habetur Judicum 18. per totum. Sed et -Jeroboam, rex Israel, posuit in eam unum de vitulis aureis, et jussit, -ut populus eum adoraret, ut habetur 3. Reg. 12. Post multum temporis -Philippus Ituraeae et Draconiticae tetrarcha, nominavit eam Caesarea, -ob reverentiam Caesaris. Et ideo Matth. 16. dicitur Caesarea Philippi. -Hanc postea Graeci nominabant Paneas. Sed hodie nec Lachis, nec Dan, -nec Caesarea, nec Paneas dicitur, sed Balenas appellatur. - -Jor igitur cum Dan ante portam hujus civitatis coeuntes fluvium -Jordanem faciunt, qui consequenter recedens per longum et obliquum -circuitum dividit Ituream et Draconitidem regiones, et deinde quandam -vallem incidit, in qua stagnum colligitur, quod stagnum dicitur ad -aquas Merom, ubi Josua prostravit XIV reges, ut habetur Josuae XL. Hoc -stagnum tempore hiemali fit magnum, sed tempore aestivo exsiccatur -aqua, et crescunt ibi arbusta et frutices densae, in quibus latitant -leones et ursi et aliae silvestres bestiae. - -Demum ulterius decurrens inter duas civitates Capharnaum et Chorazim -facit lacum ingentem, mare Galilaeae vel mare Tyberiadis, sicut Rhenus -facit lacum Constantiensem. In extremitate autem maris exit ab eo et -inter montes Israel et montes Arabiae minoris pertransit, in campum -Jericho pervenit et ibi faucibus maris mortui illabitur et ab eo -excipitur. Sunt autem ab eo loco, quo de mari Galilaeae egreditur, ad -locum usque, ubi mare mortuum ingreditur, VIII dietae. Ipsum autem mare -mortuum habet in longitudine quinque dietas, et conjungitur hoc mare -cum aquis, quae Exodi XV vocantur aquae Marath, et aquae Marath mari -rubro copulantur. Mare vero rubrum continuatur cum mari Indico, quod -affluit de oceano. Et hic est decursus Jordanis et suo principio usque -ad finem longus valde. - - - - - De qualitatibus Jordanis. - -Jordanis qualis sit videre jam oportet. Fluvius ille sanctus non est -multum latus, vix enim habet LX passus in latum, et licet sit parvus -latitudine, est tamen profundus valde, signanter tamen in loco nostrae -balneationis, fundum habet arenosum et littora lutosa, pro tempore -crescit et decrescit, praecipue tamen tempore messis tritici -intumescit, hoc est, vernali tempore, quia in Palaestinae partibus illo -tempore triticum maturescere solet, ut habetur Josuae 3. Quamquam adeo -redundat, quod extra alveum suum per campos se diffundat, quia multa et -flumina et torrentes in eum labuntur, ut est Jaboth, fluvius, ultra -quem luctabatur Jacob cum angelo. Habet ergo alveum satis profundum, et -alta littora. Aquae ejus dulces sunt et ad potandum habiles, potissime -in hieme tempore frigido, in aestate sunt nimis tepidae, turbidas habet -aquas, nescio si semper sic sint, piscibus bonis et dulcibus abundat. -Cursum non habet impetuosum, sed cum silentio venit. Veruntamen -transnatans sentit in medio ejus impetum contravenientis aquae. - -Ab ortu suo hoc a Caesarea Philippi usque ad finem maris mortui fere -per centum milliaria habet ab utraque parte latos campos, qui altis -montibus terminantur. Solitudines sunt juxta Jordanem, ut habetur -etiam Esaiae 12., in quibus erant olim multa monasteria et religiosorum -habitacula,[TR30] quorum hodie cernuntur ruinae. In solitudinibus et -campestribus Jordanis currunt multae silvestres ferae, et tempore -serotino quasi greges ovium procedunt ad aquam pro potu, in aestu enim -diei habitant in cavernis petrarum. Ibi sunt leones, ursi, vulpes, -caprioli, cervi, lepores, onagri, et hujusmodi, quae ibi incedunt sicut -animalia domestica, nec homines fugiunt, nisi quando eis nimis -appropinquare contendunt. Ante aliquot annos leo ingens ibi morabatur, -et nec hominibus nec bestiis molestus erat, sed ad hominem ibi -transeuntem aspiciebat, et motu caudae suae mansuetudinem ostendebat: -quidam autem Christianus cum arcu iter agens contra leonem sagittam -misit, leo vero ad sagittam cucurrit, et eam odorabat; iterum ille -aliam sagittam contra eum misit, ad ejus cursum se leo erexit, quasi -eam petiturus, et post hoc factum in loco suo consueto non est amplius -visus, sed evagabatur per campestria et per solitudines Jordanis, et -cum rugitu circuit, quaerens quem devoraret, et tam hominibus quam -jumentis multa intulit deinceps damna. - - - - - Dignitas et commendatio sancti Jordanis. - -Dignitas sancti Jordanis est inaestimabilis, separat enim regionem -fidelium a regione infidelium: nam ultra Jordanem erant Ammonitae, -Moabitae et Edom et Arabes; in hac autem parte habitabant filii Israel. -Filiis Israel iter praebuit, seque mirabiliter in altum elevavit, ut -habetur Josuae 3. Lepram Naaman, principis militiae Assyriorum sanavit, -3 Reg. 5. Helyae ac Helisaei praeceptis paruit, et viam per medium eis -praebuit, 4 Reg. 2. Ferrum securis in illa aqua supernatavit -mirabiliter, 4 Reg. VI. (#200 A#) Sanctissimus Johannes Baptista -populum in hoc flumine baptizavit, ut habetur Lucae 3. et Joh. 1. et -Marci 1. Sed quod omnibus his eminentius est, Christus Jesus, filius -Dei, in hoc flumine baptizari voluit, ut tactu suae mundissimae carnis -vim regenerativam conferret aquis. Unde haec aqua est mater omnium in -Christo regeneratorum. Ideo dicit Bernhardus: laeto sinu recipit -Jordanes Christianos, qui Christi se gloriantur consecratos baptismate. -Idem: Quid in fluminibus isto eminentius, quod ipsa sacra Trinitas sibi -quadam evidenti praesentia dedicavit? Pater auditus, visus Spiritus -Sanctus, Filius baptizatus. De quibus habetur Matth. 3., Johannis 1., -Lucae 3. Ex omnibus plane intelligimus, inquit Bernhardus, quod -mentitus est Syrus ille leprosus, qui nescio quas Damasci aquas aquis -praetulit Israelis, cum Jordanis noster devote Deo famulatus totiens -probatus exstiterit. - -Sed hic oritur dubium, cum tanto sit sanctitas et dignitas Jordanis, -quare aqua illa benedicta, munda, sancta, dulcis, salubris, influit in -aquam maledictam, immundam, diabolicam, salsissimam et pestiferam, -scilicet in mare mortuum, in lacum Sodomiticum? Ad hoc quidam dicunt, -quod Jordanes quidem suum cursum habeat contra mare mortuum, sed quando -ad litus ejus pervenit, terram penetrat et intrat, antequam ad mare -perveniat. Sed hoc non est verum, quia longo tramite in mare incidens -discernitur ab aqua maris, quae crassa est et quodammodo nigra, illa -autem alba et tenuis. Alii dicunt, quod hoc ideo fit, ut maledictio -illius temperetur per benedictionem istius. Alii vero sublimius -sentiunt, dicentes, quod in hoc facto latet mysterium magnum: quamvis -enim Jordanes sanctus sit, quia tamen se non erigit, sed deorsum currit -contra mare mortuum, sanctitas ejus nihil ei prodest, quin absorbeatur -a mari mortuo et maledictionibus ejus involvatur; sic homo, Christi -baptismate consecratus si non erigit se sursum, sed per viam lubricae -carnis festinat deorsum, tandem non obstante sanctitate damnationem -incidit et maledictionibus inferni involvitur, sicut alii homines non -baptizati. Sicut enim mari mortuo alia flumina et torrentes non -benedicta incidunt et ejus maledictionem participant; sic et homo -baptizatus peccator et non benedictus similis etc. - -In loco, ubi balneati sumus, creduntur filii Israel sicco pede -transivisse, et Helyas et Helisaeus et Christus ibi fuit baptizatus: -unde in vetustissimo quodam peregrinali legi, quod in loco Jordanis, -ubi Dominus in aqua stetit, stabat longa crux, ad quam peregrini se -exuentes intrabant, et in littore, ubi Dominus vestimenta sua deposuit, -aedificata erat magna ecclesia testudinata, novem marmoreis columnis -sustentata. Haec omnia dudum per Jordanis redundantiam sunt abducta et -consumta, ita, quod hodie non[TR31] patet horum vestigium. De Jordane -loquitur beatus Bernhardus in sermone ad milites templi cap. 9 -commendabilia. - - - - - De recessu peregrinorum a Jordane contra S. Johannis capellam. - - De solitudine Jordanis et de deserto S. Johannis Baptistae. - -Balneatione peracta mox asinos reascendimus et a sancto flumine -recessimus per viam, qua veneramus. Cum magno ergo gaudio revertebantur -illi peregrini, qui montem Sinai non intendebant visitare, quia jam -peregrinationis suae terminum attigerant; Jordanis enim ultimus -terminus est peregrinationis hierosolymitanae. Ascendimus ergo per -solitudinem Jordanis cum festinantia in desertum Johannis Baptistae, -qui in illis desertis locis supra Jordanem habitare coepit, postquam -factum est verbum Domini super eum in deserto prope domum patris sui. -Ideo dicitur Luc. 3., quod venit in regionem Jordanis praedicans et -baptizans. Habitavit etiam ad tempus in Bethania, quae est trans -Jordanem, ut habetur Joh. 1., et pertransivit regiones Jordanis de loco -ad locum propter praedicationem. In hoc vero deserto, per quod -ascendimus, quondam Dominus Jesus ad eum venit petens baptismum. Sunt -autem supra Jordanem solitudines asperae, in quibus deguit beatissimus -Baptista et post eum multi sancti patres, qui ad instar Baptistae zonis -pelliceis contenti edebant locustas et mel silvestre, sicut Matth. 3. -de Johanne legitur. Sed videamus, quid sit locusta illa et mel -silvestre? Quidam dicunt, quod locustae sint minuta animalia volitantia -per modum saltus, et habeant serras inter crura, unde etiam serratae -dicuntur, habent autem corpus ad modum digiti manus exile et breve, et -faciliter inter herbas capiuntur et capite amputato frixantur in oleo -et manducantur, et est cibus pauperum, unde hodie in deserto Judaeae -reperiuntur illae locustae. De his dicunt S. Johannem pastum fuisse. -Alii vero sublimius de S. Johanne sentientes dicunt: non esse -verisimile, quod beatissimus Baptista locustarum carnes manducaverit in -deserto, qui etiam panem manducare renuit in prima domo. Et illi -dicunt, quod quaedam herba crescit in illo deserto, quae vocatur -longusta, quam vulgares latini corrupte nominant locustam. De hac herba -colligunt pauperes eamque manducant; et sanctus Johannes de ea pastus -fuit. Unde antiqui monachi juxta Jordanem habitantes cottidie in -refectoriis suis eo utebantur. Mel autem silvestre quidam dicunt illud -esse, quod reperitur in truncis arborum per apes comportatum. Alii -dicunt, quod sint quaedam arundines, in quibus dulcis succus nascitur, -quae crescunt juxta Jordanem, quas nos nominamus cannas mellis, de -quibus non mel, sed pretiosior liquor, zucharum, exprimitur. De his -mellis dicunt Johannem manducasse. Sed alii pensantes verbum Domini, -dicentis Matth.[TR32] XI: venit Johannes, inquit, non manducans, neque -bibens etc., ibi dicunt doctores, ille dicitur non manducare neque -bibere, qui non communi cibo et potu hominum utitur, et hoc, quod -sumit, parcissime sumit, et in solitudine solus existens. Mella autem -praedicta tam de truncis collecta, quam de cannis aut arundinibus -expressa, veniunt in cibum non communem hominum, sed nobilium et (#201 -A#) delicatorum et crapulosorum, et cibi alii, ut sint delicabiles et -saporosi, condiuntur et melle et zucharo, de quibus S. Johannem -manducasse dicere fas non est, si enim in domo paterna noluit comedere -cibum coctum, fructus, legumina, quomodo in deserto manducaret -expressum zucharum, favos et mella? Dicunt ergo, quod sint certae -quaedam radices herbarum, quae nominantur mel silvestre. Alii dicunt, -quod mel silvestre sint quaedam folia quarundam arbustarum, alba, -tenera et rotunda, quae manibus contrita habent quendam mellis saporem. -Alii vero dicunt, quod ibi crescunt in quibusdam arbusculis folliculi, -in quibus grana sunt sicut fabae, de quibus dicitur S. Johannes -manducasse. De his campus totus fuit repletus, quando ego fui in illo -deserto, sed fabae in illis folliculis erant durae, ut lapides, nec -poteram dentibus aliquam dividere. Alii dicunt, quod in illo deserto -sint arbores, quarum fructum carrobi nominant, sicut patet superius -fol. 66 B, et sunt oblongi folliculi, nigri, qui excorticati boni sunt -ad manducandum, et hos fructus ubique nominant panem S. Johannis, et -mercatores specierum in suis pategis vendunt, et in oriente nullius -pretii sunt, et pauperes homines colligunt, et dentibus corticem -deponunt, et dulcem succum cum materia inter se parant et manducant. De -his pro deductione temporis saepe manducavi, nec saturatus fui. Et -possibile est, etiam S. Johannem de his succum suxisse. - -Per hoc ergo sancti Johannis desertum cum festinantia ascendimus, et -cum quasi per unum milliare venissemus, ecce clamor et ululatus oritur -inter mulieres socias nostras peregrinas, et totus exercitus turbatur. -Solitae enim erant valde quiete et devote ac silenter procedere cum -patientia magna, et tumultus earum erat omnibus stupori. Omnes ergo ad -plorantes festinavimus, inquirentes de causa lamenti earum. Dicebant -autem, quod una de sociabus earum, quaesita in exercitu, inveniri non -posset, cujus perditionem lamentarentur, et deprecabantur nos, ut -subsisteremus et procedentes Sarracenos, qui valde festinabant, non -sequeremur, quousque socia inventa esset. Sic ergo mansimus cum -dominabus illis, nec progredi volebamus, quamvis Sarraceni multis -clamoribus et minis nos vocarent ad progressum. Cum ergo vidissent, -quod eos sequi non vellemus, redierunt ad nos; et auditis quaerimoniis -multis statim miserunt aliquos de suis velocissimis equis et cum eis -aliquos peregrinos robustos, ut vetulam quaererent. Qui rapido cursu -per viam solitudinis descenderunt ad Jordanem; timuimus enim, quod -forte in Jordane submersa fuisset, aut ex inedia deficiens in -solitudine jaceret, vel forte luto juxta flumen infixa exire non -posset, aut forte ab aliquo Sarraceno oppressa esset aut spoliata aut -(#B#) rapta, et commota sunt viscera peregrinorum super sorore eorum, -quamvis aliqui milites rudes et crudeles murmurarent, quod propter unam -vetulam totus exercitus inquietaretur, et si quis secutus fuisset eorum -consilium, vetulam illam omnino dimisissemus in perditione. Et in hoc -crudeliores Sarracenis fuerunt, qui anxii de perditione mulieris -timebant eam ab aliquo Arabe aut Madianita pastore sublatam, vel a -leone vel ab alia bestia devoratam et patienter nobiscum exspectabant -in ferventissimo calore solis. Verum actor illorum murmuratorum, qui -parvum aestimabat damnum perditionem vetulae et forte optabat, in manus -incidit vetularum, et quas ante spreverat, cum lacrimis exorabat. De -his vide fol. 12 B. et fol. 16 A. et fol. 58 B. et fol. 211. Fuit enim -miserabilior omnium miserorum factus. Igitur qui missi fuerant ad -quaerendum nostram sociam et devotam matronam, vagabantur cum -clamoribus per viam deserti, et usque ad Jordanis alveum descenderunt -ad locum, ubi foeminae balneatae fuerant, et ibi eam in arundineto -invenerunt jacentem et dormientem. Quam excitatam susceperunt equo -imponentes, et cum laetis clamoribus ad nos ascenderunt, ac si feram -silvestrem cepissent. - - - - - De eo, quod in ecclesiam S. Johannis peregrini venerunt. - -Accepta autem cum gaudio est matrona, et congratulabantur ei boni viri, -tamquam ovi perditae, ut contingit Lucae XV., et ulterius progressi -sumus, et extra arbusta et spineta in decalvatam terram venimus, in qua -nec herbae nec arbusta stabant, sed colles arenosi et tumores eam -inaequalem reddebant. In processu ergo venimus ad unam ecclesiam satis -magnam, quae est ecclesia S. Johannis Baptistae, et ibi prosiluimus de -asinis, et ingressi ecclesiam et in terram ad orationem nos -prostravimus et Officium signatum in peregrinali processionali -persolvimus, et indulgentias plenariae remissionis accepimus, et in -umbra paululum respiravimus et consedimus (††). Dixi autem peregrinis -vexationem, quam passi circa hunc locum fuimus in mea prima -peregrinatione, quam et hic inserere curavi. Cum enim de solitudine -ascendissemus, antequam ad ecclesiam veniremus, truserunt nos ductores -nostri de asinis cogentes nos ducere asinos ad manus, et obstiterunt, -ne quis ad ecclesiam ascenderet, quae supra viam stat, sed cum -festinatione et cum silentio pertransire ecclesiam mandabant. Durus -autem nobis fuit transitus ille, quia invite ecclesiam dimisimus, et -non libenter indulgentias negleximus, et cum hoc arenosa fuit via, et -quolibet passu profundae arenae incidimus quasi usque ad genua, et erat -adhuc calidissima [dies,] et solis fervor intensissimus, et valde -cruciati et debilitati fuimus per istum durum transitum. Caussa autem -erat ista (#202 A#): quidam maledictus Arabs et saevus filius Belial -accepit illam ecclesiam et domicilium suum eam sibi constituit, et ex -ea rapinas exercebat et pertranseuntes spoliabat, singulariter tamen -omnibus Christianis speciales inimicitias addixerat. Est autem in -oriente consuetudo, quando duo in campo sibi obviant, et unus alterum -timet, ille, qui desperat se posse alterum vincere, cadit de bestia, et -pedes contra obviantem venit, in signum reverentiae, ut sic reverentiam -ei faciat. Sic etiam quando exercitus exercitui deferre vult, omnes de -bestiis descendunt. Sic quando rex vel princeps et Sarraceni aut -Mamalucci nobiles procedunt, eis obviam venientes de asinis prosiliunt, -et stant, quousque pertranseunt. Quod si de bestiis[TR33] non -descenderint in praedictis casibus, vi ab aliis dejiciuntur de jumentis -cum magna contumelia et molestia. Timebant ergo ductores nostri Arabem -illum, ne forte cum complicibus suis in ecclesia latitaret, et -erumpentes nos invaderent, praecipue si sine reverentia domum suam -pertransivissemus, et ob hanc causam praeceperunt nobis de asinis -descendere, et domum istam cum humilitate pertransire, quod et fecimus, -licet milites impatientissimi fuerint et cani illi pessimis -maledictionibus maledixerint. Ita tamen transivimus, quod neminem in -loco vidimus, et hoc pro nobis fuit, quia tam ductores nostri quam nos -valde illum Arabem timuimus, ne forte insequeretur nos. - - - - - De praedicta ecclesia S. Johannis et loci illius sanctitate. - -Ecclesia praedicta S. Johannis est satis magna, sed jam profanata per -inhabitationem Arabum, qui in praedatione existentes in ea tamquam in -loco munito manent. Altaria ejus sunt diruta, et quodammodo forma -ecclesiae ablata. In hoc loco dicunt S. Johannem Baptistam populis -praedicasse, et cunctis regulas vivendi tradidisse, ut habetur Lucae -3., et ibi Domino Jesu testimonium perhibuisse dicitur, ut dicitur -Matth. 1. Insuper in hoc loco stabat Johannes, quando Dominus Jesus -venit ad eum, et videns eum digito monstrabat dicens: ecce, agnus Dei, -qui tollit peccata mundi, Joh. 1. Aliqui dicunt, quod de hoc loco Elias -in curru igneo raptus sit in coelum; sed hoc non bene concordat 4. Reg. -2. Raptus enim fuit trans Jordanem. Huic ecclesiae fuit quondam annexum -monasterium, in quo S. Zozima abbas praeerat multis monachis, et juxta -monasterium erat hospitale pro peregrinis, in quo mansit prima nocte -Maria Egyptiaca, quando de Jerusalem descendit, ut in desertum trans -Jordanem pergeret. In hanc ecclesiam venit S. Maria Egyptiaca quinta -feria in epiphan. Domini de deserto, et in ea eucharistiae sacramentum -a beato Zozima accepit, et tam veniendo (#B#) de deserto, quam redeundo -in desertum transivit Jordanem sicco pede. Olim fiebat magnum festum in -hac ecclesia in die epiphaniae, quando adhuc erant aurea tempora. Nam -patriarcha hierosolymitanus et episcopus bethlehemitanus cum abbatibus, -monachis, clero et populo descendebant huc, et Officio hic celebrato -omnes simul cum vexillis [et] crucibus descendebant ad Jordanem, et -juxta flumen sanctum psallebant. Abbas vero monasterii S. Johannis -crucem, quam portabat, in aquam intinxit, qua intincta omnes infirmi, -qui aderant, in flumen se ipsos injiciebant et sanabantur. Sani vero se -devote baptizabant et robustiores reddebantur. Haec autem miracula -creduntur ibi facta, non tam propter sanctitatem fluminis, quam propter -observantiam religionis, tam in communibus Christianis, quam in -monachis et religiosis. Officiis finitis singuli redierunt ad propria. -Adhaeret huic deserto beati Jeronymi vasta solitudo, et postea mare -mortuum, et supra id montes Engaddi, de quibus omnibus venit dicendum -sub die XI. Augusti, fol. 242. - - - - - De sancto loco Galgalae et de ejus dignitate. - -Cum ergo bene fuissemus refrigerati in ecclesia S. Johannis, iterum -asinos adscendimus et cum festinantia processimus et in locum collibus -arenosis elevatum venimus, per medium autem duorum monticulorum via -regia erat. De quibus monticulis quidam mihi dixit, quod unus esset -Garizim, alter Hebal, montes benedictionis et maledictionis, de quibus -habetur Deuteron. 27., sed non est ita. Ubi autem duo isti montes sint, -patebit fol. 205. B. In processu autem venimus ad campestria Jericho -adusta solis ardoribus, in locum Galgala, de quo loco multoties sacra -Scriptura facit mentionem. In hoc loco filii Israel castra metati sunt -transito Jordane et primam mansionem ibi acceperunt terrae sanctae et -circumcisi ibi secundario fuerunt et celebraverunt ibi pascha et de -fructibus terrae sanctae manducare coeperunt, nec amplius manna de -coelo eis pluit gustatis fructibus terrae sanctae, ut habetur Josuae 4. -et 5. Aestimo autem, quod illo in tempore, quo Josua cum filiis Israel -in Galgalas venit, nullum ibi fuerit aedificium, nec villa, nec -civitas, sed super nudam humum exercitus se diffudit in campestribus -Jericho. Sed postquam filii Israel tentoria ibi fixerunt, aedificia -aliqua ibi exstruxerunt pro tabernaculo Domini et arca testamenti, quae -multis temporibus ibi mansit, et pro XII lapidibus, quos Josua jusserat -filios Israel de Jordane tollere, quando per medium alvei transiverunt -sicco pede, quos etiam posuit in Galgalis, ut dicitur Josuae 4. - -Legi in uno vetustissimo peregrinali, quod in Galgalis in eo loco, ubi -arca Domini steterat et in quo illi XII lapides jacebant, Christiani -quondam solennem ecclesiam aedificaverunt, in qua repositi erant -praedicti lapides, et erant impoliti, et tam magni, ut duo viri non -poterant faciliter unum de terra levare. De quibus unus aliquo casu in -duas partes confractus est, et iterum ferro artificialiter junctus. De -ista tamen ecclesia nos ruinas non poteramus considerare, locum tamen -libentissime vidimus, et procidentes humum sanctum deosculati (#203 A#) -sumus, qui profecto sanctus est, in quo Josua jussus est calceamenta -pedum exuere. Nam cum vir sanctus et fortis, Josua, ibi esset in agro, -vidit virum stantem cum evaginato gladio ante se, ad quem accedens -intrepide Josua dixit: noster es, an adversariorum? Respondit: -nequaquam, sed sum scilicet Michael princeps exercitus Domini, et nunc -venio tibi in adjutorium, Josuae V. Locus ille ab antiquo sanctus fuit -reputatus, et propter sanctitatem ejus cuneus prophetarum hic -habitavit, tamquam conventus religiosorum, ut habetur 4 Reg. 4. Et fuit -primus locus, in quo devoti homines simul cohabitare coeperunt sicut -religiosi in conventibus, propter loci sanctitatem, quem archangelus -Michael sua apparitione singulariter sanctificavit, sicut sanctificavit -montem Garganum, de quo dicetur fol. 186 Part. 2., ad quem homines de -longinquis partibus currunt. Sed sanctificatio hujus loci per angelum -multo solennior est, cum canonicae Scripturae testimonio approbetur et -verissima et indubitata Michaelis apparitio in hoc loco est facta. -Currunt homines et peregrinantur in partes occidentales, usque in mare -Britannicum ad quendam S. Michaelis montem, ad videndum quasdam S. -Michaelis, ut pueriliter loquar, reliquias et arma, dicentes, sanctum -Michaelem arma sua, quibus draconem debellavit, et quibus Josuae in -agro Jericho praesidium praestitit, ad eundem montem deposuisse. Et hoc -ludibrio non solum pueri, qui in maxima multitudine de omnibus partibus -Alemanniae anno 1457 ad eum locum peregrinabantur, decipiuntur, sed -etiam senes et sine literis prudentes. De hoc placet mihi quandam -experientiam recitare. Quadam vice Ulmam cum socio exivi ad -praedicandum in oppido Güntzburg, et in itinere venimus ad quendam -peregrinum, qui eadem via descendit, ad quem cum industria me adjunxi -et eum, unde peregrinaretur, interrogavi addens, me ipsum fuisse -peregrinum in terris alienis, ideo peregrinis magis affectum. Erat enim -peregrinus ille vir personatus et industrius, et eloquens de Wienna, -sed saecularis indoctus. Respondit mihi: venio, inquit, de longinquis -partibus ab oceano, de monte S. Michaelis. Et ego: et quid quaeso ibi -quaesivistis et vidistis? Mihi dixit: quae quaesivi, inveni et oculis -contemplatus sum, vidi enim in loco gloriosi archangeli Michaelis -scutum et gladium, quibus cum dracone Satana in coelo bellum gessit, -quibus Luciferum et omnes ejus complices e coelo pepulit, quibus -armatus ante Jesum, filium Nave, in agro Jericho apparuit. Ad quem ego: -o Frater, illa sunt magna. Quis vobis haec ostendit? Respondit: -monachi, albis induti, viri religiosi, haec cunctis ostendunt cum -solemnitate, et inde: emolumenta pinguia habent. Cui dixi: quis tantas -reliquias ad locum illum posuit? Respondit: Sanctus, inquit, Michael, -postquam diabolum devicit et bellare cessavit, per se ad hunc montem -descendit et armamentarium ibi esse constituit, et tempore Antichristi -descendet et arma ista reassumet (#B#) et cum iis Antichristum -expugnabit et daemones effugabit. Post haec interrogavi eum de -quantitate et qualitate istorum armorum. Qui ad singula eleganter -respondit, et multa mihi dixit, quae monachi ibi publice praedicant -satis errorem implicantia. Ego autem multis verbis virum informavi, -quod S. Michael in expugnatione draconis nec scuto nec gladio corporali -indiguit, et quod avaritia monachorum illorum mendose illa confinxit, -et arma, quibus S. Michael pugnavit, numquam deposuit, nec pugnare -aliquando cessavit. Sicut enim in coelo contra malos angelos proelium -gessit, sic in veteri testamento princeps populi Israel fuit et pro eis -pugnavit, ut patet Josuae V. In novo etiam Testamento semper pro -Christianis pugnat, ut patet Dan. X. Ideo arma sua non deponit, cum non -sint corporalia. His saecularis ille instructus regratiabatur mihi. - -De his armis solebat saepe loqui frater Michael Sicz, cocus Conventus -Ulmensis, vir simplex et bonus, qui etiam ea viderat, quia cum pueris -anno supra dicto locum visitaverat ut arma videret. Sed illa sunt -puerilia conficta. Apparitio autem hic in Gilgal facta est verissima et -sancta, ideo hic[TR34] esset S. Michael quaerendus: certissimum est -enim, quod S. angelus hic Josuae apparuit armatus cum gladio evaginato, -non quod habuerit gladium artificialem, sicut nec corpus, in quo -apparuit, sibi connaturale fuit, sed tam corpus quam arma fuerunt aërea -nec usibus humanis apta, et post apparitionem in pristinum statum -resoluta. Qui ergo desiderat videre loca in quibus angeli veraciter -apparuerunt, hanc peregrinationem assumat, et haec et majora videbit. - - - - - De valle Achor furis, ubi fuit lapidatus. - -A Galgalis autem consequenter processimus contra Jericho et juxta -vallem Achor venimus, in qua ipse cum omni sua supellectili et domo -lapidibus fuit obrutus propter furtum, quod commiserat in subversione -Jericho, ut patet Josuae 7. Juxta hanc vallem admirati divinae -justitiae severitatem, quae pro delicto unius totam communitatem punit, -et peccatum unius omnibus improperat, sicut dicit textus cap. 7., quod -filii Israel praevaricati sunt, et nemo, nisi Achor, peccaverat, qui -regulam auream et vestem et argentum furatus fuerat. Achor ille -exemplum mali religiosi praefert, qui furatur auream regulam S. -Augustini, quae idcirco aurea dicitur, quia pretiosa, splendida et -ponderosa, caritate est plena. Hanc furatur transgressor. Vestem etiam -injuste accipit, dum ad superfluos usus eleemosyna abutitur. Et -argentum humo operitur, dum gratias sibi datas ad quaestum humanae -laudis convertit. Pro ejus negligentia non solum ipse, sed et tota -communitas turbatur. - -Ab hoc loco non longe ante civitatem venimus in eum locum, ubi coecus -sedebat secus viam mendicans, quando Dominus de Galilaea ascendit in -Jerusalem, et ibi eum Dominus illuminavit, ut habetur Luc. 18. In hoc -loco legenda de processionali solvimus et procidentes (#204 A#) in -terram vestigia Salvatoris nostri deosculati sumus et indulgentias -recepimus (†). - - - - - De domo Raab meretricis et de domo Zachaei et - tribulatione peregrinorum. - -Post hoc ad Jericho venimus civitatem, et juxta civitatis ingressum -stat una domus testudinata, vetustissima, quam dicunt fuisse domum Raab -meretricis, de qua habetur Josuae 2. pulchra historia, et ponitur etiam -meretrix haec in evangelio Matth. 1. in Domini Jesu genealogia, Salmon -enim, princeps de tribu Juda, eam accepit in uxorem, et genuit ex ea -Boos. Et ita assumta est haec mulier de ignominioso prostibulo et -posita in glorioso evangelio. Et licet civitas haec sape fuerit -destructa, tamen, mirum dictu, sola domus Raab meretricis semper -remansit et hodie monstratur. - -Ulterius domum Raab posttergantes venimus ad quandam magnam domum in -medio villae, cujus muri adhuc sunt alti et spissi, ac si fuisset -castrum. Et haec dicitur fuisse domus Zachaei, quam Dominus Jesus per -se sanctificare et consecrare dignatus est, cum dixit: hodie salus huic -domui facta est. In qua comedit et multos peccatores cum Zachaeo -convertit. Libenter ingressi fuissemus, sed non sumus permissi. -Stetimus tamen juxta murum, et quidam de peregrinis optabat Zachaeum -adhuc esse domus illius hospitem, ut nobis provisionem faceret, eramus -enim esurientes et sitientes, et ea, quae de Jerusalem in sacculis -nostris tuleramus, iam consumta paene erant. Speravimus tamen, quod in -Jericho panem et aquam reperiremus pro refectione nostra, his enim -optime contenti fuissemus. Sed alius cibus parabatur nobis, panis -angustiae et aqua tribulationis. - -Nam nobis stantibus et conferentibus inceperunt ductores nostri -celeriter et cum horribili clamore nos propellere et stimulare ad -exitum de Jericho. Viri namque Jericho conglobati nos praeoccupare -nitebantur ad extorquendam pecuniam. Hoc considerantes nostri citius -exire nos impulerunt, et ipsi nostri armati in eorum cumulum cum equis -irruerunt eosque diviserunt, viam nobis per medium eorum parantes. Ad -hoc pueri et mulieres accurrerunt et cum lapidibus in exercitum -jactaverunt; inter haec multi fuerunt de asinis tracti, et pileis -spoliati, et aliqui lapidibus laesi. Et fuit tantus tumultus factus, -quod propter cursum bestiarum et hominum fuit terrae pulvis excitatus -in tantum, ac si tenebrosa nebula Jericho operuisset. Cum autem viri -Jericho vidissent, quod nihil in nos haberent, et quod paulatim manus -eorum evaderemus, converterunt se ad lapides, et nos cum ductoribus -nostris cum periculo magno a se ejecerunt, et omnes fugimus, ac si -gladiis nos persequerentur. Exivimus ergo non solum inanes de Jericho, -sed etiam castigati et confusi, de quo multi milites fuerunt turbati, -et optabant ignem de coelo descendere ad consumtionem Jericho (#B#) et -habitatorum ejus, moti eodem spiritu, quo Jacobus et Johannes Lucae -IX., quando in civitate quadam Samaritanorum Dominum Jesum et -discipulos ejus recipere nolebant, quam igne coelesti consumere -volebant. Sed reprehensi de hoc fuerunt, ut patet ibidem. - - - - - De civitate Jericho, qualis fuerit, et qualis nunc sit? - -Jericho civitas alio nomine vocatur civitas palmarum, 2. Paral. 28., in -sorte tribus Benjamin sita. Fuit autem ab antiquo civitas abundans et -in bono loco, nisi quod aquis dulcibus caruit usque ad tempora Helizaei -prophetae, qui fontem satis amarum dulcoravit, ut patebit fol. 7 A. -Haec civitas prima fuit, quam filii Israel transito Jordane ceperunt, -et multa mirabilia in ejus captione contigerunt, ut patet Josuae VI. -Hanc Josua funditus evertit et maledictionem imprecatus est super -primogenitum filium et super novissimum eam reaedificantis. Unde post -multa annorum curricula quidam, dictus Aiel de Bethel, cum eam -reaedificaret et fundamenta jaceret, mortuus est Abyram, primogenitus -ejus, et cum portas muniret, mortuus fuit Segub, novissimus filius -ejus, juxta imprecationem Josuae, ibidem C. 6, et 3. Reg. 16. Haec -civitas fuit primo per Josuam destructa; secundo per Romanos; tertio -per Tataros. Et demum per alios, ita quod hodie est villa sine muris, -sine fossatis, et paucarum habitationum. Homines illius villae sunt -fusci et fortes, et mulieres sunt ibi robustae ut rustici, ita, quod -vix potest discerni inter virum et foeminam. - - - - - De hortis amoenissimis Jericho et de rosis ejus. - -De Jericho autem egressi sumus et male ductores nostros respeximus -propter vexationem nobis factam, quia suspicabamur, quod ex practica -eorum nobis contigisset, et impatientes eramus pro jejunio, quia -dominica dies erat, et nihil manducandum habebamus, et in labore et -calore eramus. Promiserunt enim nobis, quod in Jericho panem et aquam -reperturi essemus et quietem habituri. Cum vidissent autem nos -turbatos, blandis verbis nos consolabantur, nos, dicentes, statim -venturi essemus ad fontem bonum, et pistores de Jericho nos sequerentur -cum panibus. Itaque de Jericho egressi contra montana Quarentanae -processimus et per macerias hortorum Jericho euntes pulcherrima -viridaria vidimus, quae irrigantur aquis venientibus de fonte Helizaei, -de quo suo loco dicam. In his hortis vidimus multas sicomoros, arbores -proceras, in quarum aspectu recordati sumus illius sicomori, in quam -ascendit Zachaeus, ut videret Jesum, Lucae XIX. Crescunt etiam ibi -aliae arbores fructiferae et aromaticae vites, et fici multae cum -dulcissimis fructibus, insuper diversorum florum et variarum rosarum -ibi vidimus species, et delectabiles et fragrantes sensimus odores, -virgulta etiam et arbusta spinosa singulares rosas et grana suavia -ferunt. Herbae etiam et olera videntur ibi esse magis delectabilia, et -quaequae plantae, et quidquid gignit humus in hoc loco est singulare. -Propter quod ipsa divina sapientia se comparat rosae, non cuilibet, sed -tantum rosae in Jericho, quae sunt pulcherrimae. Eccles. 24.: sum, -inquit, quasi (#205 A#) plantatio in planta rosae Iericho. Et beata -Virgo singulis diebus ex ore ecclesiae dicit se quasi rosam Iericho. -Sunt enim rosae illae venustissimae, et suo decore visum pascunt, odore -olfactum reficiunt, levitate tactum delectant, virtuositate aegrotos -sanant, colore tristes laetificant, specie mirabili prudentes in -admirationem vertunt, et sua pulchritudine paradysi amoenitatem devotis -praeostendunt. Habet namque una rosa plus quam centum folia. Iosephus -de his hortis loquens libr. V. de bello judaico cap. 8. dicit: quod -illa regio olim ferebat opobalsamum, qui omnium carissimus fructus est, -et cyprum, qui myrobalsamum gignit; palmarum etiam grana, tam sapore -quam nominibus varia, quae pressae calcibus plurimum mellis emittunt, -non multum alio melle deterius. Sed nec in aliis fructibus aliqua -facile toto orbe regio certaverit, adeo multiplicatum, quod satum -fuerit, reddit. Tantam autem fertilitatem mirabamur eo, quod regio -supra et infra sterilis est. Sed de fonte Helizaei advenit loco illa -fertilitas. - - - - - De montibus Garizim et Hebal, benedictionum et maledictionum. - -Aquae decursum, quae hortos illos irrigat, ascendimus contra montana, a -quibus emanat, quae montana alta sunt. Porro duos montes se invicem -respicientes vidimus, e quibus unus Garizim, alter Gebal vel Hebal -nominatur. Samaritani autem dicunt, hos duos montes juxta Neapolim, i. -e. Sichem, esse, et hoc etiam quidam catholici dicunt, et in multis -descriptionibus terrae sanctae reperi. Sed beatus Ieronymus de -distantiis locorum dicit, quod illi vehementer errant, qui alios montes -assignant pro montibus Garizim et Hebal, quam prope Iericho, cum -Scriptura testetur, esse eos juxta Galgalas, et illi montes juxta -Sichem, quos dicunt esse Garizim et Hebal, sunt inter se distantes, -nec possunt invicem benedicentium aut maledicentium audiri voces. Alii -vero monticulos supra capellam S. Johannis et infra Galgalam volunt -dicere hos duos esse. Sed nec hoc mihi videtur, quia monticuli illi non -sunt nisi arenosi, comportati per ventos, nec possent capere tantum -populum et tot principes, et altaria de lapidibus impolitis non posset -arena portare, sicut praeceptum fuit 17. - -Teneamus ergo cum beato Hieronymo, quod montes illi, quos ad latus -dextrum habuimus, Garizim et Hebal, in quibus poterant principes XII -tribuum stare et altaria aedificare et ad se invicem maledictiones et -benedictiones clamando pronuntiare, et populus in campo stans eos -poterat audire. - -Ad illorum montium aspectum obstupuimus propter horribiles -maledictiones ibi in praevaricatores legis latas, quae habentur Deut. -27. et 28. Nec dicat Christianus, quod Judaeorum fuerint duntaxat hae -maledictiones et benedictiones. Sunt et Christianorum, unde Matth. V.: -nisi abundaverit justitia vestra, plus quam scribarum etc. Ex quibus -patet, quod abundanter nos tangant suo modo in illis, quae post -adventum Domini servanda erant. Contra istos ergo montes genua fleximus -et Dominum montium invocavimus. - - - - - (#B#) De loco, in quo pueri deriserunt Helizaeum - calvum[TR35] prophetam. - -Avertimus consequenter nos a montibus benedictionum et maledictionum et -ad radices montium Quarentanae venimus, sequentes aquae decursum per -viam, qua itur a Jericho in Bethel, per quam etiam legimus adscendisse -Helizaeum prophetam 4. Reg. 2. Qui dum ibi adscenderet, egressi sunt -pueri parvi de Jericho post virum sanctum, et irridentes illudebant ei, -atque clamabant: adscende calve. Quos ut propheta vidit et audivit, -stetit, oravit et pueris illis maledixit. Et statim egressi sunt duo -ursi de saltu et devoraverunt XLII pueros. Ex quo patet, quod -periculosum sit, senes et calvos deridere, cum senes calvi et cani -potius sint honorandi. Designat enim calvities vitae et aetatis -maturitatem, exstinctionem libidinis et vitiorum puerilium -mortificationem, vitae praesentis et futurae instantis necessariam -novitatem. Est enim signum roboris et fortitudinis, quia dicit -Aristoteles de animalibus, quod inter animalia proprie viri calvi sint, -et non pueri, nec mulieres, nec castrati, sed viri animosi. Designat -enim prudentiam, ut patet in illo versu: Si non vis calvi fuge -consortia calvi. Hunc versum quidam non intelligentes utuntur eo ad -derisionem calvorum, cum tamen in eorum magnam laudem eos prudentes -esse ostendat. Statim enim, ut quis in calvi consortium venit, mox -perpendit calvus, an consortium illius sit honestum, utile aut -delectabile, vel non. Et dum calvus considerat consortium illius non -convenire, abjicit eum, fugit eum, cavet ab eo, et tales sic spreti -judicant calvos esse deceptores et callidos, et versus tales componunt. -Vel si quis est in consortio calvi et inhonesta agit, mox contra eum -calvus consurgit, corripit et carpit, et hoc tales deceptiones -nominant. Vel quia calvus, ut decet, semper sibi proximus esse studet, -et partem suam meliorem facit, quia scilicet hoc proverbium, quo -dicitur maledictus, qui deteriorem facit partem suam, ut ergo sibi -semper proximus sit, et faciat suam partem non deteriorem, conatum -omnem apponit calvus; quod dum improvidi et maledicti vident, qui -semper partes suas deteriores faciunt, invident calvis, et judicant, -eos esse deceptores, cum sint meliorum bonorum prudentes electores. -Calvities pertinet etiam ad ornatum hominis, non quidem per se, sed per -accidens. Multum enim calvi sunt communiter multum barbati, et multo -amplius decorat barba viri faciem, quam calvities dedecorat verticem. -Calvi etiam secundum Aristotelem abundant in omnibus aliis partibus -corporis, in quibus pili crescere consueverunt, pilis, ut in pectore, -barba, pudendis, quae omnia designant virum laboriosum, audacem, -veracem. Sed quantumcumque abundet quis pilis in capite, numquam ideo -judicatur vir audax vel imperterritus, sed potius ex pilorum -longitudine et multitudine judicatur muliebris, effoeminatus, et -pavidus vel puerilis. Solet autem de calvo communiter dici in laudem, -quod calvus numquam fugit de proelio, nec uxor ab eo, in quo a duplici -virtute laudatur miro modo reipublicae necessaria; tanta enim -fortitudine et audacia viget, ut in bellis et periculis mortis -imperterritus maneat; domi autem consistens rempublicam multiplicatione -liberorum sine defectu augmentat, nec invenit uxor, etiam iracunda, -rationem recedendi ab eo, conjuncta tam virtuoso supposito. In -derisionem calvorum recitant de Aeschine oratore calvo, qui die quodam -moenia egressus sedit in horto nudato capite; aquila autem in aere -volitans, praedam testudinem unguibus ferens, terramque respiciens, ut -illam super lapidem quempiam dimissam frangeret, super Aeschinis -caput, quod propter calvitium aquilae lapis videbatur, eam cadere -permisit, et hoc vulnere vitam amisit. Huic autem diffortunio Julius -Caesar obviare volens, vel calvitiae deformitatem arte ornare, -impetravit a senatu, uti perpetua laurea. E contrario nunc dii mundi, -monarcha orbis Papa, et totius [ecclesiae] principes et ministri, -calvitium capitibus suis natura negante, arte rasuram inducunt in -demonstrationem eminentiae, et quanto altior status, tanto latior -calvities. O quantum optasset superbus ille Absolon se de calvatis, dum -palpitaret pendens, coma suspensus in quercu, 2 Reg. 18. Quantum autem -calvi Deo placeant, patet ex dura et (#206 A#) insolita puerorum -Jerichontaeorum calvum deridentium punitione. Ideo in via et in loco -illo, in quo illa derisio contigit, stetimus, et sanctitatem -dignitatemque calvorum accurate considerantes eos consequenter honorare -et nequaquam deridere decrevimus, propter eum, qui non nisi in monte -calvorum vel decalvatorum redimere humanum genus sua morte voluit. -Cujus mortis insignia in vertice et ancipite calvi praeferunt, qui iam -mortui sint mundo et vivant Christo. Caput enim eorum manifeste mortis -speciem, mortis figuram habet, et tamen ratione, circumspectione et -sensu plenum est, ita, ut calvis bonis et honestis dici possit illud -Colossenses 3.: mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum -Christo in gloria. Quasi diceretur eis: mortuis similes estis, et vita -vestra abscondita est cum Christo in gloria. Sed quam separati et -abstinentes a rebus hujus mundi deberent esse calvi, ostendit -Apostolus, Coloss. 2, dicens: si mortui estis cum Christo ab elementis -mundi, quid adhuc tamquam viventes in mundo decernitis, ne attigeritis -neque contrectaveritis omnia, quae sunt in interitum ipso usu? Magis -ergo maturitas, ingens et infatigabilis devotio et gaudiosa mortis -exspectatio debent lucere in calvo, ut dicatur sibi, iam non a malis -pueris sed a beatis angelis: ascende calve, ascende, inquam, calve ad -montem meritorum tuis bonis et jugibus actis comportatum, coagulatum et -impinguatum. Ascende demum, calve, ad montem praemiorum et aeternorum -gaudiorum, et ibi erit tibi pro calvitie crispans crinis, sicut -peccatoribus erit pro crispanti crine calvitium. Esaiae 3. - - - - - De transitu peregrinorum ad fontem Helizaei prophetae. - -A loco derisionis[TR36] S. calvi consequenter ascendimus per rivum -accurrentis aquae et in quandam paludem profundam incidimus, quam cum -multa difficultate pertransivimus. Aliqui enim cum asellis in luto -infixi manebant et cum deturpatione omnium vestimentorum suorum vix -exibant, et qui laterales vias et singulares quaerebant, profundius -incidebant, et qui juxta arbusta pertransire contendebant, duplici -incommodo laborabant, quia profunde incidebant et in acutissimas spinas -veniebant; omnia enim virgulta sponte nata in istis terris sunt spinosa -acutissimis spinis, quarum tenuis punctio vulnus dolorosum infligit, ac -si spinae essent in aculeis venenatae. In transitu illius paludis veni -ego in spinas cum bestia mea, de quibus exire non poteram cum cappa -integra, sed multis foraminibus laceratus cum labore et anxietate -pertransivi; quia monachus in cappa non bene stat in spina et lappa. - -Transgresso palude ascendimus ad latus rivi et ad quoddam molendinum -venimus, ubi aqua rotas impellit, nec erat alia via ulterius -ascendendi, nisi per ipsum molendinum. Ad quod cum venissemus, stabat -molitor cum suis famulis cum fustibus et cuspidibus ante fores contra -nos, et transitum prohibebant. Post multam autem verborum -concertationem ductores nostri vi domum irruperunt et pertranseundi -nobis viam fecerunt. Ex alia autem parte molendinae (#B#) adhuc altius -ascendimus et venimus ad locum umbrosum, arboribus et virgultis plenum, -per quorum medium magno impetu decurrebat aqua. Ibi ergo de asinis -descendimus[TR37] et sub frondibus ad decursum rivi conscendimus divisi -per societates, et ea, quae adhuc supererant in sacculis[TR38] nostris, -produximus et manducavimus et de aqua bibimus, quae inter saxa decidens -erat clara, viva, recens et sana. Ego autem cum producerem reliquias -sacculi mei, inveni omnia contrita in minutas partes et commixta, -panem, ova dura et caseum, quod mihi accidit, cum volutarer in palude -cum asino, ibi enim in agitationem venit saccus sub me, quod super eum -sedi, et ita omnia in minutissimas micas contrivi. Quia tamen famelicus -eram, sedi et ipsas micas commixtas manducavi cum delectatione; nam -animae esurienti etiam amara dulcia esse videntur, Job c. 6.: et ideo -quae prius dedignabatur tangere anima mea, nunc prae angustia cibi mei -facti sunt. Fateor, quae in domo non aspexissem, imo horruissem, nunc -contrectavi et manducavi sine nausea, et non nisi exiguitatem illarum -micarum dolui, et de modicitate querelam habui. Subvenerunt tamen mihi -fratres minores, qui nobiscum peregrinabantur, qui practicas sciunt et -de sufficienti sibi pane et etiam vino provisionem faciunt. Interea -nobis sic sedentibus venerunt ad nos de Jericho viri et mulieres, et -sportas magnas plenas uvis asportaverunt et panes, de quibus emimus, et -bonum prandium fecimus sine coctis cibis. - -Refectis nobis pro modulo cibariorum et non desideriorum, locavimus nos -ad quiescendum, unusquisque in loco suae sessionis, et saxa removimus -illa, in quibus jacere non poteramus. Tota enim humus plena saxis erat -acutissimis, inter quae jacuimus, et quamvis lectus durus fuerit, locus -tamen aptus quieti erat, tam ex parte nostri, quam ex parte loci. Nos -enim eramus lassi et sobrii, et praeteritam noctem quasi insomnem -duxeramus laborantes et balneati in Jordane, et cum hoc tempus meridiei -affuit, quo homines somno deprimi solent. Locus vero fuit umbrosus et -ab aestu protectus, et cum hoc aqua impetuose labens per saxa sonitum -faciebat, quo dormitio in lasso provocatur; collidebantur etiam ex -flatu venti folia arborum et virgultorum, quo sono suavis redditur -somnus. Nam inter arbusta virentia et olentes frutices levi murmure -serpit clarissimus rivus, et ventus molli sibilo palmites agitans ad -quietem impulit lassos. Interea quidam peregrini parvo somno habito -surrexerunt et contra rivi decursum transierunt, ut irent ad locum, ubi -emanat de monte. Quibus occurrit quidam Sarracenus et eos cum lapidibus -fugavit et in locum suum ire coegit. - - - - - Descriptio fontis Helizaei prophetae, qualis - fuerit et qualis nunc sit? - -Fons, ex quo rivus fluit, dicitur fons Helizaei, cujus ortus non longe -erat a loco, in quo quievimus, quamvis ad eum accedere permissi non -fuimus. Eructuat enim de montis (#207 A#) crepidine; cum impetu -copiosas aquas emittit, quae de saltu descendunt [et] campestria circa -Jericho irrigant, a quibus defluens contra mare mortuum in illud -labitur. Porro aquae illius fontis ante tempora Helizaei erant semper -amarissimae, pestiferae, morbidae, steriles et mortiferae, sicut et -aqua maris mortui. Unde multis erat suspicio, quod per occultum -subterraneum gurgitem ascenderet aqua maris mortui usque huc et hic -erumpens iterum in suam originem reflueret. Sunt autem ab origine -illius fontis usque ad mare mortuum tria milliaria alemannica. Ante -Helizaeum nullo modo erat aqua illa potabilis, nec hominibus nec -bestiis, sed qui siti coactus bibere praesumsit, mox os, palatum, -lingua et guttur abominabili amaritudine inficiebatur, et si repente -sorbens imbibit, statim peste aut alio morbo mortifero inficiebatur, ad -quem mors sequebatur; sic et hodie aqua maris mortui facit. Insuper -mulier hac aqua utens sterilis prorsus reddebatur; et quae iam foetum -conceperat, ad gustum hujus aquae exstinguebatur. Sic et bestiis -similiter contigit. Terra aqua hac perfusa nihil virens producere -valuit, sed inutilis reddebatur, unde civitas Jericho multum gravabatur -hujus pessimae aquae decursu. Quodam autem tempore declinavit propheta -Helizaeus ad Jericho, quem viri Jericho cum honore et gaudio -susceperunt, et eo interrogante de statu civitatis dixerunt: ecce -habitatio hujus civitatis optima est, sed aquae ejus pessimae et -steriles. Hoc audiens propheta accepto vasculo pleno sale egressus est -ad fontis originem, et sal ipsum in aquam fudit, justam inde ad coelum -dexteram tendens fontique invergens blanda libamina ipsum quidem -precabatur, ut fluenta leniret ac dulciores aquarum venas aperiret, -Deum vero ut foecundioribus auris flumina temperaret, orabat, tamque -ubertatem fructuum quam successionem prolis daret indigenis. Ad has -preces sanatae sunt aquae et dulciores caeteris aquis et fontibus -factae, et fons, qui ante erat causa orbitatis et famis, jam victus et -foecunditatis actor effectus est. Denique rigationis ejus tanta -potentia est, ut si attigerit modo terram, foecundior sit, quam terra -alia, in qua diu stetit aqua. Deinde qui ea largius abutuntur, exiguum -emolumentum habent, qui vero parcius, plurimum. Amplius etiam, quam -caeteri fontes, rigat, et LXX quidem stadiis in longum et XX in latum -planiciem permeat et amoenissimos hortos facit, quos pertransit, ut -patuit supra. Aestivo tempore frigescit, hieme calescit. Mulieres -steriles et bestiae infoecundae usu hujus aquae pro potu et balneo -foecundantur. Adeo salubris est et frugifer aquae hujus transitus, ut -qui divinum illum dixerit esse tractum, non aberrabit, ubi larga et -optima generantur, quae sunt carissima. Haec Josephus libr. II. de -bello Judaico cap. 8. - -Distat autem fons ille ab Hierosolymis centum quinquaginta stadiis, et -a Jordane LX, totumque habet a Jerusalem desertum atque saxosum -spatium; ad Jordanem vero et mare mortuum littus humilius, aeque tamen -incultum et sterile, demtis his, quae fons ille benedictus (#B#) -irrigat, quae ut paradisus virent. De hac aqua bibimus, sicut vaccae -sine modo, quia ad eam ariditate confecti venimus et sitibundi, et nemo -laesus fuit. Hujus aquae et ejus sanationis facit mentionem ecclesia in -aquae benedictae consecratione etc. - - - - - De periculoso ascensu in specum jejunii Christi - et de ipsius specus et montis dispositione. - -Quievimus igitur juxta fluenta praefati fontis ad horam et ultra et -exspectavimus remissionem fervoris solaris, medio tamen tempore, -fervore non obstante, laborem grandem subivimus, non quidem omnes, sed -qui volebant, et qui poterant; major tamen pars peregrinorum labori et -sequenti periculo se exposuit. Surreximus enim et refrigerativas umbras -dereliquimus et de amoenis virgultis exivimus ad intensissimos solis -fervores et sine via clivum alti montis ascendere conati sumus, -reptando sursum per rupes et saxa. In illo ascensu multi debilitati et -aestu nimio accensi manserunt, nec procedere potuerunt, sed spiritu -resumto descenderunt ad umbras. In processu venimus ad locum, in quo -aliqui peregrini sederunt, et mulieres sociae nostrae peregrinae, quae -hora quietis ascenderant, nec progredi poterant nec audebant. Quas dum -interrogaveramus, cur non procederent, responderunt, quod non pro toto -mundo auderent procedere propter viae periculum. Ibi enim oportebat -procedentem ad latus sinistrum ire super oram altissimi saltus, per -viam adeo arctam, quod per eam nemo ire poterat, nisi eundo -lateraliter, quia transitus ille erat ad latus parietis petrae, ita, -quod ab una parte est profundissima vallis, ab alia vero est erectus et -altus paries rupis, ad quem transiens se vertere necesse est, ne ex -aspectu profunditatis horresceret, et ut ambabus manibus se ad parietem -teneret et reperto tenaculo ad pedes respectum haberet, ut videret, ubi -pedem post pedem et manum post manum locaret. Si enim semel duntaxat -pes positus a loco moveretur vel lubricitaret, non nisi casus et -praecipitatio in vallem sequeretur, quia a tergo vallis est, et ante -faciem paries petrae in altum protensae, et sub pedibus via arcta et -inaequalis, et nonnumquam per medium scissa ex ruptura petrae, per quas -scissuras in profundissimas et tenebrosas voragines est respectus. - -Si transiens ad vallem respicit, mox inspecto praecipitio alto -contremiscit; si vero parietem, cui adhaeret, inspicit, superpendentes -moles pavescit. Animo ergo confortato artam illam viam adgressi sumus -eamque non sine timore pertransivimus. Et deinde ad ascensum valde -periculosum venimus, sub quo multi milites timentes stabant, qui -ascendere trepidabant, quia casus in illo ascensu et lubricitatio pedis -parvula mors fuisset; non enim erat alius ascendendi modus, nisi -manibus et pedibus loca quaerere, ubi ea posset figere. Et cum superius -venissemus, ad introitum cujusdam speluncae venimus; ibi stabat unus -paganus Arabs cum fuste (#208 A#) et nullum intromisit, nisi daret sibi -marcetum venetianum, quo soluto ingressi specum sumus, in quo specu -creditur Dominus Jesus XL diebus et noctibus jejunasse, ut tradunt -Evangelistae Matth. c. IV., Marc. c. 1. et Luc. cap. IV. Cantavimus -autem ibi: ductus est Jesus etc. cum aliis signatis in processionali -terrae sanctae. Et his peractis in orationem nos prostravimus et -indulgentias plenariae remissionis accepimus (††), et diutius in hac -sanctissima spelunca contemplationi et sacrae collocutioni institimus. -Sic quidem in ea Salvator noster solitarius manet, jejunat, orat, -vigilat, in terra nuda jacet et dormit, humiliter et pacifice cum -bestiis degit, cum diabolo pugnat, scripturas ruminat, angelorum -ministerio gaudet. O quam sancta solitudo! Ad quam Spiritus Sanctus -filium Dei induxit, quam Dominus Jesus sua inhabitatione sanctificavit, -quam suo dignissimo jejunio nobilitavit et aliis mirificis virtutum -exemplis glorificavit, in qua callidissimi inimici humani generis dolos -detexit, tentatis ab eo modum vincendi tradidit. Unde specus hic potius -dicendus est virtutum schola quam deserti caverna. Contemplatione -peracta ad loci sacri considerationem processimus curiosius -perlustrantes cavernam. Est enim spelunca satis magna in petra, non -arte humana excisa, sed a creatore in principio forata, ab una parte -lumen incidens desuper per aperturam habens, et fuit olim a Christianis -in capellam consecrata, et duo altaria in ea et picturae in parietibus, -quae adhuc videntur. Per foramen autem, per quod lumen immittitur, est -transitus sursum ad montis cacumen per abruptissimas petras, qui -transitus est nimis periculosus. Per hunc transitum duxit diabolus -Dominum Jesum in montis cacumen, et ostendit ei ibi omnia regna mundi, -ut patebit. Ego quidem in ipsam fenestram ascendi, sed procedere ad -ascensum ausus non fui, imo aspiciendo profunditatem voraginis et -altitudinem protensae rupis horrorem habui. Stabant autem alii -peregrini et videbant; si exivissem, multi me secuti fuissent. Cunctis -ergo visis, quae erant in ista spelunca sancta, eadem cautela et timore -exivimus, et alibi per rupes ascendimus in alia antra. Sunt enim -undique per circuitum speluncae in rupibus, et sub petris antra, et in -saxosis parietibus cavernae, partim naturaliter, partim artificialiter -factae, in quibus olim degebant Sancti christiani, totus enim mons -repletus erat viris religiosis, qui cum Domino ibi in poenitentiali -castigatione vivebant. Evagatus sum in utraque mea peregrinatione in -hoc sacro monte et inveni multas cellulas, saxis durissimis incisas, et -in abruptissimis petris speluncas, et in periculosis saltibus cavernas, -in quibus vidi horrenda sanctorum monachorum habitacula et deprehendi -in illis cavernis loca distincta pro oratione, pro dormitione, pro -cibariorum praeparatione, pro rerum necessariarum conservatione, et in -parietibus foramina quadrata pro librorum repositione. In oppositis -saltibus vidi cavernas, ad quas nemo potest venire nisi venatores -caprearum et ferarum, in quibus monachi olim habitavere, et per -occultos meatus (#B#) intrabant et exibant, et viam omnibus celabant, -ut non inquietarentur per frequentias hominum, Sed, heu! omnes hae -cavernae et cellulae sunt jam vacuae et ferarum foveae. Non sunt multi -elapsi anni, quod adhuc conventus monachorum orientalium ibi habitavit, -quos quidam dominus Gazarae, Sarracenus, inde expulit et viam ad specum -destruxit, ita, quod nemo adire potuit. Sed Soldanus per Christianos -interpellatus viam reparavit hoc modo, sicut hodie stat. Ad haec -montana conscenderunt duo exploratores, quos Josua in Jericho miserat, -et in speluncis illis latuerunt juxta consilium Raab meretricis, ut -habetur Josuae 2. - - - - - De ascensu alterius montis et difficultatibus ibi habitis. - -Perlustratis habitaculis et cavernis Sanctorum optavimus nos esse -consequenter in summitate montis, ad quam longa via sursum erat per -eminentes rupes, et adeo asper et praeceps ascensus ille nobis -videbatur, quod nemo sperabat se posse ascendere. Quidam autem erat -nobiscum, qui alias etiam ascenderat, qui dixit nobis, quod non -possemus in illa parte ad cacumen venire, sed si vellemus ascendere, -oporteret nos quasi totaliter descendere, et in montis radice contra -aquilonem gyrare, et ab eodem latere possemus sine periculo praecipitii -ascendere, sed non sine grandi labore et sudore. Descendimus ergo paene -usque ad locum, in quo exercitum dimiseramus, et ibi stetimus et -deliberavimus, an gyrare montem et ascendere vellemus, non enim -habuimus nobiscum ductorem, qui nobis verum ascendendi locum -ostenderet. Casu autem transivit in clivo montis supra nos -grandiusculus Sarracenus, quem ad nos vocavimus et unum madinum ei -dedimus, ut nos in montis cacumen duceret. Juvenis ergo accepto argento -ad locum ascensionis ire coepit, et nos sequebamur eum, quod ut -viderunt nostri ductores, egressi de umbra magnis vocibus clamarunt -prohibentes nobis ascensum, dicentes, se iam velle a loco recedere. Sed -et peregrini reliqui, qui in umbra remanserant, stabant et nos revocare -conabantur et instare recessum simulabant. Sed nos juvenem secuti sumus -et clamores eorum non advertimus, imo male contenti fuimus de -clamoribus fratrum nostrorum peregrinorum. Audivi ab uno de militibus, -qui nobiscum erant, qui dixit: et, si non vererer Sarracenos, quorum -furorem timeo, ad peregrinos post nos clamantes me verterem eisque mala -verba dicerem; quod si adhuc perseverantes clamarent, nuda posteriora -eis ostenderem. Hoc dicens magnum inter nos risum concitavit. Interea -elongati sumus ab eis, ita, quod clamores eorum audire non poteramus. -Vidimus tamen eos ascendere equos et asinos, ac si recedere vellent -sine nobis, vidimus etiam quosdam peregrinos post nos currere, qui -obdurationem nostram videntes spreto clamore Sarracenorum nobiscum -manserunt. Processimus ergo et ab aspectu exercitus venimus ad locum, -ubi ascensus montis incipiebat, et sequentes exspectavimus, ut omnes -simul essemus. Incepimus ergo ascendere per clivum altum. Porro unus de -peregrinis contra montem genua flexit, et Deo invocato (#209 A#) sic -flexis genibus ascendere incoepit erecto corpore et extensis brachiis -in modum crucis et ita per totum horridum et asperrimum clivum -ascendit, quod nec pedibus nec manibus se juvabat, sed quando -necessitas eum coegit, cubitis innitebatur, ita, quod manus ad sui -supertractationem non apposuit, nisi aliter non esset possibile eum -ultra procedere, sicut quandoque in praecipitiis. Quantum laborem et -cruciatum hic peregrinus habuerit in illo ascensu, testabatur motus -vehemens de uno latere in aliud, dum passus genibus faceret. Si enim -passum sinistro genu fecit, in latus sinistrum totaliter inclinabatur; -si dextro, in dextrum; et inter hoc frequenter vel in latera ruebat vel -pronus in faciem cadebat, et fractis caligis in parte genuum rumpebatur -etiam pellis, et sanguine vestigia sua signabat singula. Manicae circa -cubitos ruptae erant et brachia vulnerata, facies tumefacta, et tota -hominis illius species immutata fuit. Ecce etiam quod nos reptando -manibus et pedibus difficulter ascendimus, ille geniculando et -cubiculando ascendit, viriliter pro nihilo ducens cruciatum; nam -poenitentia sancta amara facit dulcia, difficilia levia, dura mollia. -Quis quaeso non moveretur ad pietatem videns illius boni et probi -peregrini exercitium arduum, difficile, virtuosum? Quem non poeniteret -peccati, videns peccatorum tam duram punitionem? Ascendimus igitur in -altum et vidimus supra nos cacumen longe distans, ad quod altis et -brevibus et crebris respirationibus anhelavimus, putantes ibi finem -esse ascensionis. Sed dum cum labore hoc cacumen attigissemus, tunc -apparuit aliud altum cacumen in altum super omnia montana se tollens, -et quamvis jam altiores essemus cunctis montibus per circuitum, ab illa -tamen altitudine consurgebat alius mons rotundus, qui ab inferiori -latior successive ad superiora acuebatur, et quanto altior, tanto magis -praeceps erat et asperior, utpote acutissimis scopulis undique -vestitus, sed et ipse mons totus quaedam limpidissima petra est, a qua -scopuli et acuta saxa consurgunt. Fortificavimus ergo nos invicem, et -ipsum montem sanctum aggressi sumus et usque in cacumen pervenimus, et -illi, qui primi superius fuerunt, sequentibus manum porrexerunt sursum -eos de scopulis ad se trahentes. Omnes autem simul praefatum peregrinum -exspectavimus, eumque ad nos traximus debilem et paene exanimem. Ad -medium autem cacuminis perreximus, et ibi ad murum capellae nos -locavimus ad umbram pro respiratione, antequam ad orationem -procederemus. Valde enim attenuati et debilitati fueramus per illum -laboriosissimum ascensum, et nimio calore incensi, unde, dum aliqui -peregrini sedentes respirarent, corruerunt in terram aestuantes; aliqui -vix anhelatum habere poterant; caeteri sedebant et cum pileis ac -vestibus auram contra vultus suos concitabant. Porro magnos labores et -anxios habuimus cum quodam peregrino, cujus conditiones et statum -manifestare nolo piis respectibus. Hic peregrinus jacuit in monte quasi -mortuus et nec sensum nec rationis usum habebat et omnino exanimis -inter manus nostras trahebatur. Quidam autem frater Ordinis -Praedicatorum de Florentia eum refovit et refocillavit, quia secum -ferebat hujusmodi confortantia. Et credo omnino, si frater ille non -fuisset, in monte mortuus fuisset peregrinus ille. De illo peregrino -sic deficiente hoc secretum manifestare volo (#B#) pro nostra -aedificatione. Hic peregrinus erat de transmarinis partibus, sacerdos -et religiosus suae regulae observantialis. In exitu autem suo, quando -inchoavit hanc peregrinationem sanctam, vestivit se ad nudam carnem -ferrea lorica, quam per totum iter numquam exuit, et nocte dieque eam -occulte sub vestibus peregrinalibus portavit per mare, per terram, in -calore et frigore, et hoc modis omnibus nitebatur occultare, sed non -potuit. Haec et similia inter peregrinos considerata faciunt ipsam -peregrinationem magis devotam, quam quaecunque loca, exempla enim plus -movent, quam verba, et verba multo plus movent, quam loca. Aestimant -boni et simplices Christiani, quod si essent in locis, ubi Dominus -Jesus opera redemtionis nostrae exercuit, quod velint ibi magnam -devotionem haurire. Quibus pro vero dico, quod cogitatio et locutionis -auditio de illis locis plus afficit, quam ipsa inspectio vel -deosculatio. Et nisi peregrinus habeat aliqua devotionis exempla viva -ante se, locus parum facit ad rem verae devotionis. Illi enim fletus et -singultus, qui fluunt circa loca sancta, ut in plurimum contingunt ex -eo, quod uno flente alter non potest se continere, et ita quandoque -omnes simul lamentantur, vel aliqui artem habent concitandi se ad -fletum, etiam in rebus non divinis. Et tales in illis locis multas -inutiles lacrymas fundunt et ferme in omnibus locis ululatum faciunt, -non quod locus ille efficax sit, quamvis et ipsa loca devota sint, sed -earum facilitas. De hoc habeo nullum dubium, si X boni Christiani -essent mecum in cella nostra Ulmae, qui haberent desiderium[TR39] -videndi terram sanctam et loca Domini Jesu, ego locutionibus meis de -illis locis amplius vellem eos accendere et movere, ac si actu -prostrati in ipsis locis sanctis jacerent etc. Haec ad hoc propositum, -quia in illo monte valde devoti fuimus, quia opus difficile fecimus et -exempla magnarum virtutum vidimus. Postquam ergo refocillati spiritum -resumsimus, omnes pariter surreximus, et Officium in processionali -signatum cantavimus cum collectis et devotissime prostrati Deum -adoravimus et latriam Domino Jesu debitam exhibuimus in contumeliam -illius arrogantissimi sathanae, qui in hoc loco ausus fuit suum et -omnium creatorem tentare, et inducere falsis promissionibus, ut -procidens se adoraret, ostendens ei in momento temporis, ut dicitur -Lucae 4., omnia regna mundi et gloriam eorum dicens: haec omnia mea -sunt, at tibi ea do, si cadens adoraveris me. In hoc indulgentias -plenariae remissionis habuimus (††). - - - - - De regionibus, quas vidimus in illo monte. - -Orationibus finitis ecce adhuc una turma militum peregrinorum adscendit -ad nos, et dixerunt, si nos non ascendissemus, dudum a loco -recessissent. Fuimus autem ex adventu eorum hilariores effecti, quia, -si sine nobis recessissent, profecto male stetissemus. Elevavimus autem -oculos nostros, et longe lateque per terram circumspeximus, et ad -oculum vidimus, verum esse, quod Matth. IV. dicitur, quod mons ille sit -excelsus valde. Non enim Evangelista valde diceret, nisi mons -excellenter altus esset. Ad omnem autem plagam vidimus loca frequenter -in Scriptura nominata (#210 A#). Nam ad orientem vidimus montana -Arabiae alta valde, quae per longum tractum ab aquilone in meridiem -vergunt. Ex eisdem montanis consurgit mons Nebo, Phasca et Abyrim, in -quo Moyses terram sanctam contemplabatur, quem diserte super omnes -praecellentem vidimus. Montem etiam Galaath et terram Galaath, quae -data est tribui Ruben, Gad et dimidiae tribus Manasse, terram et -campestria Moab et Ammon usque ad petram deserti trans Jordanem, haec -omnia, licet a longe, ante oculos habuimus, et Esebon et Basan. In -parte autem nostra Iordanis vidimus campum magnum Iericho, et alveum -Iordanis cum suis solitudinibus, et mare mortuum. Ad meridiem vidimus -supra mare mortuum vastam solitudinem beati Ieronymi, montes Enggadi, -montem Loth, et desertum Tecuae, et Idumaeae montes. - -Ad aquilonem vero vidimus montes Armeniae, Libanon, Antilibanon, montem -Hermon, et montes Galilaeae, Thabor, Carmeli, Gelboae etc. - -Ad occidentem autem vidimus montes Israel, in quibus et fuimus. Montes -vero circumstantes Ierusalem videre non poteramus, quia altiores nobis -erant, et in accubitu montis Oliveti sunt montes et desertum -Quarentanae. Omnia ante dicta loca etiam in monte Engadi magis -determinate vidimus, de quo monte et aliis vide fol. 283 B. - -Porro sub monte, in quo eramus, est Iericho, a quo ad austrum -declinando est Haji. Ad occidentem vero est Bethel, quaedam nominata -civitas, ubi Iacob scalam in somnis vidit, et hodie monstratur ibi -lapis, quem capiti suo suppositum habuit, quando scalam vidit, eumque -evigilans oleo inunxit. Dicunt Hebraei, quod Iacob dormire volens tres -coacervavit lapides supponens capiti, quia dicit textus, accepit de -lapidibus regionis, et dum evigilaret post visionem scalae, fuit ex -tribus lapidibus unus lapis factus, ideo dicit textus, erexit lapidem -etc. Ibi Ieroboam rex Israel posuit unum de vitulis aureis, ne populus -ascenderet in Ierusalem. De scala Iacob habetur Genes. 28. De vitulo -aureo 3 Reg. 12. Deinde convertimus nos ad ipsius montis -considerationem, qui est valde excelsus; sed quia consurgit a -campestribus montes contra occidentem ei incumbunt et sunt eo altiores. -Et totus mons est saxosus, durus, sterilis, praeceps, in cujus -summitate stetit una capella, quae est modo destructa, cujus muri et -ruinae hodie patent, et videtur ibi fuisse olim monasterium. Et tantum -de illo. - - - - - De regressu peregrinorum contra civitatem sanctam Jerusalem. - -Igitur cum per horam in sancto monte fuissemus, paravimus nos ad -descensum. Quidam autem juvenes milites nos praecesserunt per saltus et -cursus descendentes, nos vero mature sequebamur per scopulos et rupes, -per saltus et clivos. Cum in descensu supra praecipitium quoddam satis -altum venissemus, audivimus in crepidine montis sub principio clamores -et tumultus contendentium et litigantium et irascentium lingua arabica -et teutonica. Audivimus inter haec quendam inclamantem latrocinium -verbis teutonicis (#B#) Mordjo, Mordjo. His auditis statim intelleximus -, milites illos, qui ante nos descenderant, esse in tribulatione, et -festine per saltum cecidimus et per praecipitium nos submisimus et -usque ad locum certaminis venimus. Stabant autem quinque peregrini -nobiles in una crepidine et montis concavitate, habentes lapides in -manibus, parati ad jactandum, et quatuor Arabes stabant ante crepidinem -etiam cum lapidibus et collitigabant, quia Arabes petebant ab eis -pecuniam pro pedagio, quam illi dare nolebant. Nos autem tamquam -mediatores in medio stetimus, ne lapides contra se mitterent, quia, si -hoc factum fuisset, omnes peregrini tamquam salvi conductus fractores -habiti fuissent, et in tribulationem magnam venissemus. Vix autem -nostros socios induximus, quod lapides deponerent; postulabant etiam a -nobis pecuniam, sed diximus eis, quod ibi nihil vellemus solvere, sed -in exercitu coram ductoribus nostris. Et ita eduximus fratres nostros -de caverna, et eripuimus eos de manibus Arabum. Si autem fortiores -nobis fuissent, nullatenus nos cum pace dimisissent, nam quinque nostri -peregrini devorassent istos quatuor Arabes, si se defendere voluissent. -Cumque sic ab Arabibus illis descenderemus, minabantur nobis quod se -vindicare vellent de nobis, sicut et fecerunt, ut patebit. Venimus ergo -ad exercitum ad umbram et ad aquam, emimus panem et uvas et collationem -fecimus. Arabes autem praefati convocatis ad se complicibus suis cum -lanceis et armis locaverunt se e regione in medium, per quod transituri -eramus. Cum ergo sol occasum peteret, et fervor ejus remissus esset, -consurreximus de loco illo et asinis ascensis in campum processimus. -Occurrerunt autem Arabes nobis et transitum prohibuerunt, quousque -pedagium pro transitu in montem eis solveretur, et pro temerata -resistentia peregrinorum eis etiam satisfieret. Dicunt enim Arabes, se -esse dominos omnium solitudinum et desertorum, et ideo de salvo -conductu non curant, sed pedagia a transeuntibus per eremos exigunt. -Post longam ergo disceptationem coëgerunt Sarraceni ductores nostri -ipsos patronos ad dandum octo ducatos ipsis Arabibus pro pedagio montis -et pro violentia, quia peregrini lapides contra eos levaverant et ab -eis vi recesserant. Hanc pecuniam patroni dabant cum maxima -indignatione et nobis maledicebant, volentes scire, qui fuissent in -isto facto peccantes, sed nullus voluit eis dicere, quia, si scivissent -illos peregrinos, nova exactione pecuniae mulctassent. Expediti ergo et -dimissi per Arabes descendimus contra Jericho, eam tamen ad sinistram -dimisimus, et contra austrum ad radicem montium processimus, ut ad -regiam viam, per quam de Jerusalem descenderamus, veniremus. Supra -Jericho autem ad publicam stratam venimus ad unam testudinatam -domunculam in modum capellae, et ibi est locus, in quo Dominus Jesus -duos coecos illuminavit, ut habetur Matthaei 20. (#211 A#), quorum unus -erat notus multis, et dicebatur Bar Thimaeus, filius Thimaei, quem -solum nominat Marcus cap. X. In hoc loco de asinis cecidimus et Domini -Jesu vestigia deosculati sumus, et indulgentias percepimus (†). Ab illo -loco ad ascensum montanorum venimus, quae sunt montana deserti Adammim. -In eo enim erat quondam villa sita, cujus ruinas vidimus, nomine -Adammim, i. e. ascensus rubentium, propter sanguinem, qui illic crebro -a latronibus fundebatur, et ab illo castello totum desertum illud a -Iericho sursum usque ad Bethaniam dicitur Adammim, et ad auxilium -viatorum hujus sanguinarii et cruenti loci fuit castellum ibi -aedificatum, praedictum Adammim. De hoc loco habetur Josuae 18. Dominus -quoque in parabola hominis descendentis a Jerusalem in Iericho -recordatur hujus insecurissimae viae de homine spoliato et sauciato, -Lucae X. Unde hodie Teutonici castellum praedictum et desertum nominant -Rotbach, quasi rivus sanguinis. Ascendunt enim Arabes miseri et -latitant in illo deserto juxta viam et spoliant transeuntes, nec audent -Sarraceni nisi bene associati descendere vel ascendere. Cum ergo -desertum Adammin ascenderemus, sine intermissione agitabant et -stimulabant nos ductores nostri ad celerem processum, quod quidem in -peregrinatione mea secunda leve fuit omnibus. Sed in prima quantam -sustinentiam habuerimus per illam viam non facile dixerim. Audeo -dicere, quod in me ipso et in aliis sociis meis majores miserias et -defectiones expertus sum in peregrinatione Jordanis tantum in prima mea -pereginatione, quam in omnibus viis secundae peregrinationis. Igitur in -tenebris venimus ad saltus et clivos praecipites et in ascensum -praecipitiorum cogebant nos de asinis descendere, et pedestres ire, et -vix poteramus spirare prae inedia. Vidi multos peregrinos in asinis -sedentes, qui non poterant prae debilitate frenum aselli tenere, unde -aliqui de asinis cadebant et dimissis asinis in terra jacebant, quos -tamen Sarraceni cum indignatione procedere cogebant. Laborem illius -itineris intolerabilem reddebat noctis caligo et periculum -praecipitiorum et debilitas perigrinorum et importuna stimulatio -Sarracenorum; sicut enim aurigae ducentes gravia pondera in curribus -per praecipitia et clivos montium altos continuis clamoribus et -verberibus bestias minantur et stimulant, sic nostri ductores sine -intermissione nos et bestias nostras stimulabant per vias -periculosissimas, in quibus casus bestiae mors et praecipitatio fuisset -hominis. Adeo durus et gravis erat labor ille, quod si quis cum lumine -peregrinorum facies contemplatus fuisset, madentes maxillas prae -lacrimis vidisset et oculos prae fletu rubentes eorum, qui in nostris -partibus auro, argento et gemmis ornantur. Audivi in illa nocte -gementes et flentes et quosdam orantes, nonnullos vero maledicentes -sibi ipsis, viae, terrae, militiae suae et Sarracenis. Alios vero -audivi pro sui excitatione mussitantes in se ipsis. Sed in his omnibus -comperegrinae et sociae nostrae annosae vetulae antecedebant nos, -praeripientes loca militum, et nec gemebant, nec (#B#) conquerebantur -de labore, sed fortiores viris et militibus audaciores primae in acie -procedebant. Magnam verecundiam faciebant nobis istae vetulae sua -infatigabilitate, unde quidam miles dixit mihi: ecce, frater, non credo -has vetulas esse foeminas, sed daemones sunt, mulieres enim, praesertim -annosae, sunt fragiles, tenerae et delicatae, istae autem sunt ferreae, -cunctis militibus fortiores. Optabam Salomonem affuisse in nostro -exercitu, et invenisset non unam, sed plures mulieres fortes. Suo -namque tempore statuit pretium unius mulieris fortis de ultimis finibus -mundi, ut habetur Prov. 21., sed non unam invenit, unde Eccles. VII. -dixit: virum fortem unum ex mille reperi, mulieres ex omnibus non -inveni. Si autem fuisset in nostro exercitu, non invenisset unum virum -fortem, omnes erant fracti laboribus, et extenuati inedia, nulla vero -mulier erat infirma, nulla suspirabat, nulla prae labore gemebat. Sed -unde fragilibus fortitudo, mulieribus robur, nisi ab eo, qui infirma -mundi eligit, ut confundat fortia, qui praetulit eas viris, ne quis -glorietur de sexu, de fortitudine, pulchritudine, juventute et de -nobilitate. Siquidem nec ipsae erant viri, nec fortes, nec pulchrae, -nec nobiles, et tamen omnes labores peregerunt sine defectu, per quos -militia acquiritur. Et in hoc confudit Deus superbiam illorum militum, -qui eas dedignabantur habere socias, et qui perditionem unius illarum -parvi pendit in solitudine Jordanis, ut patet supra fol. 201 A. Et ibi -quaere plura de his. Sed rideas forsan, et muliercularum deliramenta -subsannes! Ad haec Jeronymus contra Vigilantium: non, inquit, erubesco -earum fidem, quae primae viderunt Dominum resurgentem, quae mittuntur -ad Apostolos, quae in matre Domini Salvatoris sanctis Apostolis -commendantur. Ut quid autem praeconio illarum vetularum tantum immoror! -Sufficiat ergo ad praesens. - -Igitur circa medium noctis post fatigas multas et altum ascensum -venimus ad fontem de saltu emanantem, qui, ut opinor Josuae 18, fons -solis nominatur, ex eo forte, quod contra solis ortum stat et solis -radiis percussus calescit. Vel forte Spiritu Sancto praeordinante sic -dictus est fons ille, quia sol justitiae, Christus, Deus noster, ex eo -crebrius bibisse creditur, quia multotiens per illam viam descendit et -ascendit. Juxta hunc fontem jusserunt nos ductores nostri descendere, -quo audito prae gaudio non descendimus, sed de bestiis cecidimus. Est -etiam circa fontem domus antiqua et destructa, de qua quatuor muri -tantum manserunt, quae olim diversorium erat sive hospitium, et dicitur -domus Rubea, etiam a deserti nomine Adammim. Hanc domum ingressi sumus -et accensis luminibus locum aptavimus removentes hominum et bestiarum -stercora, quibus erat repleta, et lapides aptavimus pro sessione et -dormitione. - -Cumque locum purgavissemus, consedimus et reliquias ultimas de sacculis -produximus et manducavimus. Major tamen pars prae lassitudine statim, -ut de asinis descenderunt, in terram se projecerunt, et nec comedere -nec bibere nec loqui poterant, sed quiescere optabant. Circa fontem -autem erat tumultuosa compressio tam hominum quam bestiarum pro aqua, -pro qua etiam infirmi clamabant, quia omnes eramus sitibundi et fluxus -fontis exiguus, et multa litigia fuerunt ibi exorta inter nos et -Sarracenos, quia ipsi stabant ante cannam et sicut vaccae bibebant, at -nobis dare locum nolebant. Finita autem qualicumque commestione et -potatione lumina exstinximus (#212 A#) omnia et dormire incepimus in -humo super lapides et magno ac gravi sopore oppressi sumus. Sicut enim -esuries dicitur bonus cocus, quia omnem cibum bene sapere facit; sic -labor dicitur esse bonus lectus, quia omnem locum dormitioni et quieti -facit aptum. Fuit enim periculosum dormire in loco isto, primo propter -murum ruinosum, de quo lapides resoluti a caemento dependebant super -capita nostra, ruinam minantes; secundo propter serpentes et -scorpiones, qui in antiquis muris et sub lapidibus latitant, praecipue -in locis, ubi aqua prope est; tertio propter pediculos ovium, asinorum -et aliarum bestiarum, et praecipue propter quosdam vermiculos, quos -nominant pediculos Pharaonis, quorum multitudo in humo deserti -decurrit, ut patebit fol. 247, qui etiam hic in terra serpebant; quarto -propter duritiem stratus; et quinto propter fures Sarracenos, qui -comitabantur nobiscum. His tamen omnibus non obstantibus omnibus curis -remotis fortissime dormivimus. Dixerunt autem nobis ductores nostri, -quod ante diluculum vellent nos excitare; sed aliter accidit, quia et -ipsi fessi erant, sicut nos, quamvis non tantum laboraverint, et tam -ipsi quam nos dormivimus usque ad ascensum solis. Juxta hunc fontem -refocillatus fuit David, cum lassus venisset de Jerusalem cum suis, ut -dicitur 2 Reg. 17. - - - - - De progressu peregrinorum et ascensu eorum contra Jerusalem. - -Vicesima prima die, quae est Praxedis Virginis, orto sole, qui jam -cacumina et rupium prominentia culmina aureo splendore perfuderat, -inceperunt Sarraceni impatienter magnis clamoribus excitare nos: aliqui -clamabant in eorum lingua[TR40] roy, roy; aliqui trica, trica; aliqui -cabalca, cabalca; aliqui in nostra lingua, cujus aliqua verba -didicerant, clamabant uff, uff, rita, rita, quod etiam praecedentia -signant.[TR41] Surreximus ergo et elevatis oculis solis lumen vidimus -in altis culminibus, eramus enim in profundo et undique montibus -scopulosis cincti fuimus. Bene autem ex quiete confortati fuimus et -refocillati, et aquam hausimus in flascos nostros de fonte Salvatoris, -et a loco recessimus trahentes asinos ad manus, quia declivus praeceps -ibi erat ad longum spatium sursum, nec in bestiis sedentes manere -poteramus et incepimus mane sudare adhuc absente solis fervore. Interea -ad quandam petram venimus, quae stabat ut clibanus ad latus, de qua -dicunt, quod sit thaben Boen, i. e. lapis Boen, filii Ruben, qui facit -terminum terrae filiorum Juda, secundum Hieronymum de distantiis -locorum. De quo lapide habetur Josuae c. 18. Ex quo tamen textu -videtur, quod magis inferius ultra castellum Adammin sit lapis iste. -Sed parum refert, sive sit ille vel alius, nos antiquam rei memoriam -ibi mirati sumus. - - - - - De loco annuntiationis beatae Virginis ipsi Joachim[TR42] factae. - -Boen lapidem posttergavimus et in ascensu clivi vidimus in dextro -latere domum vetustam inter scopulos et arbusta, quae in eo loco stat, -in quo pastores Joachim, patris beatissimae Mariae Virginis, greges -pascebant, (#B#) ad quos ipse Joachim confugit, quando opprobrium -sterilitatis sibi fuit publice objectum et munera ejus de altari -abjecta in templo, et ibi in tristitia degit, Deum devotis precibus -pulsans, ut sibi misereatur et patientiam ei dare dignaretur. Quodam -autem die, cum devotius et ardentius oraret, ecce angelus Gabriel cum -immenso lumine oranti astitit, quem ille, ut vidit, obstupuit et -turbatus fuit, cui angelus: noli timere, Joachim, quia exaudita oratio -tua, et lacrymae tuae adscenderunt ante Deum, et ecce, Anna uxor tua -pariet tibi filiam, et vocabis nomen ejus Maria, et Spiritu Sancto -replebitur adhuc ex utero matris suae. Haec erit major excelsior -omnibus mulieribus, et virgo in perpetuum manebit, et nihilo minus -filium altissimi concipiet et generabit et mater filii Dei vocabitur. -Et hoc tibi erit signum: dum veneris ad Jerusalem et per auream portam -ingredi volueris, Annam uxorem tuam obviam habebis, quae in tuo aspectu -jucundabitur corde. Et his dictis disparuit angelus. In hoc ergo loco -prostrati adoravimus, et indulgentias recepimus (†). Porro quidam -peregrinus inter collocutiones circa hunc locum hoc problema adduxit: -ecce, inquit, facimus festum de Sancta Anna, et non de S. Joachimo, qui -tamen aeque sanctus fuisse, ut Anna, deprehenditur ex illa legenda. Hoc -problema quidam solvere conati sunt inducentes mirabiles errores de -conceptione beatae Virginis; dicentes, eam ideo fuisse non in originali -peccato conceptam, quia antequam Joachim et Anna[TR43] convenirent sub -aurea porta, inventa est in utero habens de Spiritu S. Alii dicebant, -quod solo osculo Joachim conceperit sine virili semine Anna. Et multae -inconvenientiae fuerunt inductae ab eis, qui caussas assignare -contendebant, quare Annae festum potius quam Joachim celebraretur. - - - - - De Bacurim, ubi Semei maledixit David regem. - -Ulterius ascendimus et per latus clivi montis Bahurim processimus, in -quo quondam fuit castrum, Baurim nomine, de quo habetur 2 Reg. 16. -Aliqui libri habent Bahurim. Via vero regia sub castro descenderat. -Stetimus ergo ibi et factum memoria dignissimum consideravimus. -Siquidem rex David pulsus de Jerusalem cum omni suo exercitu a suo -filio Absalon cum ad hunc locum venisset, egressus est de castris -quidam Semei dictus et stetit regemque et universos servos ejus -maledixit et lapides contra eos misit et terram in eos deorsum sparsit. -Cum eum quidam interficere vellet, prohibuit David nolens, quod sibi -pro illa injuria quidquam mali fieret hac vice. Mirabamur sancti illius -regis patientiam et miseriam, et nobis ipsis indignabamur, qui ad -unicum et leve verbum movemur contra proximos ad ultionem capiendam. -Ecce enim, hic rex David nudis pedibus transit cooperto capite, flens, -et omnes servi ejus cum eo amaricati, fugati de propriis domibus, et -servus unus, miles, accurrit et maledicit, lapides contra regem mittit, -terram contra eum spargit et maledictiones ingeminat et crimen laesae -majestatis utique puniendum committit. Ad haec tamen omnia rex mitis -non irascitur, non commovetur, humiliter pertransit et commotos -compescit, dicens: dimitte eum, ut maledicat nunc juxta praeceptum -Domini, si forte respiciat Dominus afflictionem meam et reddat mihi -bonum pro maledictione hac hodierna. In tota serie sacrae Scripturae -vix ita lamentabilis textus habetur, sicut ille de emigratione David et -de patientia ejus in sua maledictione (#213 A#). Cum enim homo textum -illum scit et locum hunc pertransit, a lacrimis vix se cohibere valet -recogitans tantam pietatem. O quantum in hoc loco flevisset beatus -Gregorius, cum eum legamus flevisse in foro Trajani imperatoris propter -misericordiam, quam ibi cuidam viduae se petenti praestitam legerat! -Incomparabiliter major misericordia est, misereri injurianti et -maledicenti, quam petenti et benedicenti. Ab hoc loco David usque ad -fontem solis descendit, et lassus juxta eum quievit. Nos vero a loco -ulterius sursum ascendimus, et montem Oliveti a longe vidimus cum -ecclesia ascensionis Domini in ejus cacumine locata, in cujus aspectu -gavisi sumus videntes, nos prope esse Jerusalem. - - - - - De planitie ante castellum Bethania. - -Rursum consequenter processimus et in planitiem quandam venimus, a qua -consurgit mons Oliveti ab una et mons offensionis ab alia parte, In hac -planitie finitur desertum Adammin, nam ab ea deorsum usque ad Jordanem -est vasta solitudo, demto circulo, quem irrigat fons Helizaei; sed ab -ea contra montem Oliveti, in cujus accubitu est sita, horti et pomaria -et viridaria sunt pulcherrima. In hac planitie est castellum Bethania, -dependens ad montem Oliveti, a quo protenditur usque in planitiem, quae -planities est petrosa latissimis et planis petris, ac si esset -pavimentata arte. In locis vero, ubi non est humus petris obductus, -stant olivae et alia fructifera virgulta. Sunt etiam in ipsa planitie -multae cisternae in profundis per durissima saxa incisae. Processimus -ergo in planitie contra Bethaniam et ante castellum ad unum lapidem -erectum venimus ita positum, quod quis super eum sedere potest; est -tamen lapis immobilis, de profundo terrae consurgens, et est -durissimus. Super hunc lapidem dicitur Dominus Jesus sedisse, quando -mortuo Lazaro ascendit de regione Jordanis, et ante ingressum castelli -consedit, ubi Martha ad eum venit, et fidelissimum dialogum ibi habuit -cum Domino Jesu de fide, de resurrectione, de vita aeterna. Similiter -et Maria Magdalena ad hunc locum Christo occurrit obvia, flens, eum -absentem fuisse in morte Lazari fratris sui; de quibus habetur Johannis -XI. In hoc ergo loco sacro stetimus et Officium signatum in -processionali persolvimus et hoc facto in terram nos prostravimus et -locum deosculati sumus et indulgentias plenariae remissionis accepimus -(††). In hoc sacro loco Dominus lacrimas fudit, se ipsum turbavit ad -fletum duarum sororum, unde cantatur de eis: O felicis soror utraque -meriti, quarum lacrimis est motus fons ipse pietatis. Credo, quod in -hoc loco ante tempora steterit capella vel aliqua ecclesia. - - - - - De domo et apotheca S. Mariae Magdalenae. - -Ab hoc loco processimus ad dextram partem ad jactum arcus et ad unam -antiquam destructam ecclesiam venimus, quae in loco stat, ubi erat -habitatio sanctae Mariae Magdalenae singulariter. Fuerunt enim divites, -Lazarus, Maria Magdalena et Martha, et habebant plures habitationes, in -castello et extra castellum, et in Jerusalem, et castrum Magdalum in -Galilaea. Haec autem domus erat Mariae Magdalenae, et post conversionem -suam (#B#) in ea fuit apotheca pro Domino comparans species aromaticas, -et ibi ex eis confectiones et unguenta confecit contra sudores et -calores, contra frigora et algores et lassitudinem, et ubicumque -sequebatur Dominum, aromata pretiosa haec confecta secum ferebat et -dominica membra ungebat. Illa enim, quae ante conversionem pro deliciis -sui corporis utebatur, postea convertit ea pro dominici corporis -consolidatione. In hac ergo destructa ecclesia Officium praescriptum -persolvimus, et indulgentias plenariae remissionis accepimus (††). - - - - - De domo S. Marthae, quae fuit hospitium Domini. - -Inde progressi ad partem sinistram praedicti lapidis venimus ad murorum -antiquorum ruinas cujusdam domus singularis, et dicitur fuisse domus -sanctae Marthae, in quam ipsa saepe Dominum invitavit, sicut dicitur -Lucae X.: et mulier quaedam Martha nomine excepit illum in domum suam. -In hac domo accusabat Martha Mariam sororem suam apud Dominum, et -Dominus sententiam pro Maria protulit, dicens: Unum est necessarium, -Maria optimam partem elegit etc. In hoc loco terram deosculati sumus et -indulgentias accepimus (†) cantatis et lectis orationibus in -processionali praescriptis. - - - - - De ecclesia sepulchri S. Lazari, in quo jacuit quatriduanus. - -Deinde convertimus nos ad castellum Bethania, et ingressi venimus ad -unam magnam ecclesiam et pulchram, sed clausam. Incolae autem Bethaniae -acceptis paucis denariis a patronis eam aperuerunt nobis, et ingressi -in dextra ecclesiae parte venimus ad sepulchrum Lazari, in quo -quatriduanus mortuus jacuerat, quando eum Dominus suscitavit, ut -habetur Joh. XI. Stetimus ergo ante sepulchrum Lazari, et Officium -signatum persolvimus, et ipsum sepulchrum deosculantes indulgentias -(††) plenariae remissionis accepimus. Et ascendimus de sepulchro ad -altare majus, ubi est locus, in quo Dominus Jesus stetit et clamavit: -Lazare veni foras etc. Haec ecclesia fuit quondam solemnis per sanctam -Helenam super sepulchrum Lazari aedificata, et ultimo tempore -Christianorum erat juxta eam monasterium monialium Ordinis S. Lazari -sub regula S. Benedicti. Vestitus earum fuit tunica alba et pallium -nigrum, sicut Johannitae, cum cruce viridis coloris. In alia Bethania -trans Jordanem, ubi erat Johannes babtizans, ut habetur Joh. 1., erat -simile monasterium ejusdem Ordinis, et erant moniales illae valde -divites et religiosae. Unde monasterium illud fuit septum olivis, ita, -quod non poterat videri a descendentibus de monte Oliveti. Ab hoc -monasterio fuerunt missae sorores etiam ad alias mundi partes ad -aedificandum similia monasteria. Unde in comitatu dominorum de Kyburg -prope Thuregum est hodie unum de illis monasteriis et dicitur ad -sanctum Lazarum Imgfren. Post perditionem terrae sanctae fuerunt -moniales dispersae et monasterium destructum et oppidum, demta ecclesia -cum sepulchro, quod adhuc stat, et est marmorea tumba elevata, et sub -ea est spelunca, quae est obstructa. Sarraceni etiam nobiscum -sepulchrum hoc honorant, quia omnia loca, in (#214 A#) quibus aliquid -gloriosum est per Dominum actum, honorant, sed in quibus aliquam -ignominiam sustinuit, detestantur. Ecclesia illa est exsecrata et -altaria ejus diruta, et quando nos in ea eramus, erat plena manipulis -frumenti, sicut horreum rusticorum. - - - - - De domo Simonis leprosi, hospitio Domini. - -Ab illa ecclesia consequenter adscendimus in quandam aliam destructam -ecclesiam, cujus ruinae magnae ibidem jacent, et unus murus de ea -remansit, in quo videtur, fuisse ecclesiam pretiosam, et habuit -pavimentum, vario marmore stratum, cujus reliquias deprehendimus. Haec -ecclesia in eo loco fuit constructa, in quo stetit domus Simonis -leprosi. De qua loquuntur Evangelistae Matth. 26. Marcus 14. - -In hanc domum venit Dominus Jesus invitatus sabbatho palmarum, et ibi -M. Magdalena effudit unguentum super caput discumbentis, et ibi -murmurabant discipuli de perditione, ut habetur, ubi supra, et Joh. XII. - -Et est alia domus Simonis, sed non illius, qui fuit in Jerusalem, in -quam venit Maria Magdalena, quando primum conversa fuit, ut habetur -Luc. 7., de qua dictum est fol. 139. A. Haec autem dicitur domus -Simonis leprosi, non quod fuerit leprosus, quando coenam illam -notabilem ibi fecit, sed prius fuerat leprosus et a Domino mundatus, et -nomen tamen leprosi retinuit In hoc ergo loco orationibus praescriptis, -peractis indulgentias recepimus (†). - - - - - De castello Bethaniae, et ejus descriptio. - -Bethania castellum quando sit constructum, vel a quo, non inveni, non -etiam in tota veteris testamenti scriptura fit mentio, nisi forte sub -alio nomine, quod tamen non inveni, nisi Bahurim fuerit, de quo -superius fuit mentio habita. Omnes autem Evangelistae non solum de illa -Bethania mentionem, sed etiam de ea, quae est trans Jordanem, faciunt. -Credo, novum castellum fuisse tempore Christi. Ruinae ejus ostendunt -fuisse munitum et gloriosum, sed non magnum. Hodie est villa populosa, -in qua insidiosi Sarraceni sunt; ad montem Oliveti adhaeret in ejus -orientali parte, nec de ea potest videri Jerusalem civitas propter -montem Oliveti obstantem, ad latus tamen montis Oliveti per medium ejus -et montis ascensionis est respectus ad vallum Gehenna et ad montem -Gyon. Erat autem Bethania castellum Mariae, Marthae et Lazari, ut -dicitur Joh. XI., et distat a Jerusalem XV stadiis, quae faciunt IV -milliaria italica, et unum non magnum alemannicum. Et de illo castello -loquitur pulchre Bernhardus in sermone ad milites templi, cap. 13.; cui -placet, videat ibidem. - - - - - Recessus peregrinorum a Bethania contra montem Oliveti. - -Postquam igitur in Bethania loca sancta vidimus, ad Jerusalem nos -convertimus. Licentiavimus autem asinarios nostros, ut via regia et -propinquiori redirent in Jerusalem, per quam egressi fueramus, ut patet -fol. 193 A. Nos vero redire intendebamus per illam sanctam viam -ambulando cum devotione per pedes, per quam Dominus Jesus in die -palmarum e Bethania venit in Jerusalem, sedendo in asino. Reversi sunt -ergo asinarii in (#B#) Jerusalem descendentes per viam inferiorem, cum -quibus multi peregrini redierunt, qui festinabant ad cibum coctum et ad -loca quietis. Siquidem ab egressu nostro de Jerusalem usque ad reditum -non gustavimus cibum calidum; major tamen pars mansit in Bethania, cum -quibus et ego mansi, et forte nulli remansissent, si ego eos non -induxissem. Cum ergo illi a nobis recessissent, exivimus et nos de -Bethania et ante viculum inscii venimus in unum Sarracenorum -coemeterium, per quod transire necesse erat, vel circuire; transivimus -ergo. Et ecce mulier sarracena a longe stans et videns accurrit ad nos -et cum clamoribus magnis nos inclamavit et cum lapidibus contra nos -jecit, ejiciens nos de coemeterio. Cum festinantia ergo aufugimus, ne -ad clamores alii Sarraceni accurrerent et nos vexarent; non enim -possunt sustinere, quod supra sepulchrum suorum mortuorum calcemus, ut -patet fol. 82 in artic. 3. Venimus ergo ad viam, quae ducit super -montem Oliveti, per quam Dominus Jesus in die palmarum sursum ascendit. -Cum devotione ergo, silentio et oratione[TR44] ascendimus per hortos -ficorum. Ad unum autem hortum venimus, in quo vidimus maturas ficus -magnas, blavii coloris. Duo autem hortum ingressi cum arbores -ascendissent, advenit una vetula eosque cum lapidibus et clamoribus de -horto expulit, portaverunt tamen nobis de fructibus illis, de quibus -jejuni manducavimus, et progressi sumus adscendentes per clivum sursum. -In hac via invenimus multos sparsos lapillos quadratos, de polito -marmore et vario, et quidam frater extra viam modernam nos duxit, et -ibi reperimus pavimentum campi stratum polito marmore et vario. -Siquidem S. Helena omnes vias, per quas noverat Dominum Jesum -transivisse in hebdomade poenosa, marmore stratas decoravit a Bethania -sursum usque ad montem Oliveti, et ab alia parte deorsum usque ad -portam auream, et illius structurae manifesta vestigia multotiens -reperi, et praesertim, quando quis extra viam ad latus ascendit. Est -enim via moderna profunda ex frequentia itinerantium facta, et dum quis -ad latus adscendit, et manibus superius terram ejicit, et foramen -facit, invenit marmore polito antiquam viam stratam. Haec ego ipse -experientia didici ita esse etc. - - - - - De regressu peregrinorum in Jerusalem per viculum - Bethphage sacerdotum. - -Consequenter ulterius progressi sumus et in locum venimus, ubi quondam -stetit viculus sacerdotum Bethphage, de quo habetur Matthaei 21. Ab hoc -viculo misit Dominus duos discipulos in Jerusalem, ut adducerent asinum -sibi, ibique eos exspectavit. In hoc loco cantavimus cantum: Cum -appropinquaret Dominus etc., et vestigia Redemtoris nostri deosculati -sumus et indulgentias percepimus (†). De Bethphage loquitur beatus -Bernhardus commendabilia in sermone ad milites templi cap. 12. A -Bethphage non potest adhuc videri civitas sancta, progressi ergo -consequenter clivum montis Oliveti adscendimus et ad unum districtum -venimus, per quem est ascensus praeceps ad IX gradus, et ibi est -positus lapis longus ad mensuram ipsius clivi et latus ad latitudinem -(#215 A#) viae, et arte latomorum sunt gradus per incisionem facti in -lapide, per quos possunt homines et bestiae ascendere clivum. Hic lapis -in longum est per medium divisus, ac si esset cultello incisus, et -dicunt, quod Sanctorum antiqua traditio habeat, saxum hoc fuisse -scissum in passione Domini in testimonium omnium ibi transeuntium et in -perpetuam memoriam. Hos gradus deosculati sumus propter miraculum et -propter Domini vestigia, quod non dubitamus, [eum] saepe ibi -transivisse. Cumque ab hoc loco ascendissemus altius, inceperunt -culmina turrium civitatis sanctae apparere, primum autem culmen, quod -vidimus, fuit ipsius campanilis et turris ecclesiae sancti sepulchri, -de quo etiam vide fol. 132 A. Et hoc hodie praeeminet cunctis -aedificiis et statim post vidimus totam civitatem sanctam jocundissime -resplendentem, in cujus aspectu exhilarati et laetificati fuimus, habet -enim haec dulcissima civitas quendam delectabilem aspectum valde, qua -mens intuentis jocundatur. Hoc enim pro certo scio, quod aspectu illius -civitatis numquam potui satiari, quanto enim quis diutius eam aspicit, -tanto magis sibi dulcescit, et quodammodo hominis affectum ad se rapit. -Dominus enim Jesus hac via vadens civitatemque videns flevit super eam, -motus compassione ex corporali ejus inspectione; non enim sine caussa -dicitur Jerusalem Visio pacis. Ab alia ergo parte montis Oliveti -descendimus per viam descriptam fol. 152 B. et transito torrente Cedron -in montem Syon adscendimus et cum gaudio suscepti a fratribus et -comestione peracta ad quiescendum nos locavimus, quia statim ad alios -labores transituri eramus. - - -[Transcriber's Note: Image designating a nocturnal vigil.] - - - - - - (#B#) De tertio ingressu peregrinorum in - dominicum sepulchrum, de abusionibus in eo fieri - consuetis. - -Die qua supra, videlicet XXI., meridie transacta cum advesperasset, -vocati sunt peregrini in ecclesiam sancti sepulchri, et cum in atrio -essemus, venerunt domini Mauri et eodem modo nos in ecclesiam -intromiserunt per omnia, sicut dictum est fol. 108. A. Et ingressi -fecimus sicut dictum est ibidem, cum majori tamen studio discurrebant -peregrini illi per loca sancta, quae sciebant se amplius non -ingressuros, et clenodia sua ad loca sancta applicabant, sicut prius -saepe fecerant, eodem modo, quo dictum est fol. 36. B. Cum minori autem -serio et majori distractione deduxerunt milites noctem illam, quam duas -alias noctes, quibus vigilias ad sanctum sepulchrum celebraverant. In -prima enim nocte occupati erant ad disponendum se ad sacram -eucharistiae communionem cum confessionibus, et adhuc magis affecti -erant ad loca sancta, ut patet fol. 119. B. In secunda nocte -sollicitabantur pro militia sua, et cum illa nocte eam deduxerunt sic, -ut patet fol. 183. B. Sed per noctem illam , quia nihil singulare prae -manibus habebant, otiosis operibus et vanis vacabant, non quidem omnes, -sed illi duntaxat, qui minus affectuosi erant, quorum, heu! major pars -erat. Videamus ergo, in quibus occupati fuerint illi indevoti, ingrati, -sine affectione et sine disciplina peregrini. Quidam perfunctorie locis -sanctis transcursis sedebant et manducabant ac bibebant de sacculis -suis, quos repletos cibis intulerant, et in longum cavillationes -protrahebant, et mox somno pressi loca solitaria et angulos quietos -petebant, in quibus dormiebant tota nocte, ad VI vel VII horas, ac si -in cameris suis jacerent. Alii magis crapulosi quam pigri provisionem -sibi fecerunt de bono et forti vino, et de allectivis cibis ad -potandum. Et illi post locorum sanctorum cursoriam visitationem -consederunt, ingurgitantes se, ac si illa sanctissima ecclesia esset -taberna, nec finem faciebant, nisi vasa omnium sociorum suorum essent -evacuata. - -Alii minus provisi, cum sua vascula evacuassent, sedebant et caussas -mundi inutiles tractabant, de principibus, de litibus, de stipendiis -militiae suae, de comparatione bellatorum, in quibus omnibus -detractiones, litigia, mendacia propriae jactantiae variae fuerunt in -medium sine cura sancti loci deducta. - -(#216 A#) Alii saturati diuturnis cavillationibus cum risibus in -ecclesia spatiabantur et capellas locorum sanctorum intrabant, et post -brevem orationem simulatam stabant et colloquebantur sine reverentia -sancti loci, omnia quae incidebant, et loca sancta sine utilitate -inasservabant. Tali modo se habuit ante aliquos annos quidam miles -alemannus, quem aliis in exemplum Deus punivit. Nam dum cum sociis -dissolute circumiret, ingressus est cum eis in dominicum monumentum et -stans ex stolida quadam temeritate dixit: ecce, socii mei, ut non -haesitem me fuisse in sepulchro Domini, et ut vos de hoc possitis -testimonium perhibere, recipiatur hoc, quod facturus sum pro signo -certitudinis. Et hoc dicto ascendit super sanctam tumbam et se super -eam supinus posuit in longum se extendens, et dum sic jaceret ridens, -ecce, manus Domini affuit eumque paralysi percussit et corpus ejus -rigescere coepit, nec se erigere quovis modo valuit, et dum manum -Domini sensisset aggravatam super se, humiliter et cum multis lacrymis -se deportari petiit, sed membrorum suorum naturalem usum et liberum -numquam posthac recuperavit, et claudus et invalidus repatriavit et -paralyticus obiit. Mirum est, quod non in continenti exstinctus fuit. - -Alii tota nocte negotiabantur cum mercatoribus. Ad omnia enim loca, ad -quae pergunt peregrini dum sunt in terra sancta, concomitantur eos -mercatores christiani, de genitura orientales, haeretici callidissimi -et avarissimi, nec somnum capiunt interim, quod peregrini in terra -sancta sunt. Et quotiens[TR45] in ecclesiam sancti sepulchri intrant, -illi mercatores cum suis mercibus etiam cum eis intromittuntur, quam -intromissionem pecunia magna comparant, et se directe ante ostiolum -sancti sepulchri locant et expanso panno super pavimentum sua negotia -ibi exponunt. Quidam ergo peregrini, ex quo recessus eorum instabat, -tota nocte illa negotiando vigilabant et diversa emebant. Non enim -solum Pater noster et lapides pretiosos, sed pannos de Damasco, de -Scamolato, et de serico venalia ibi habebant. Et circa hos mercatores -erat magna inquietudo et clamor, sicut in foro. Vidi ibi quosdam -peregrinos nobiles et honorabiles, qui in terris suis negotiationem cum -mercatoribus, etiam in publicis nundinis, tamquam rem inhonestam et suo -statui non convenientem vitabant; hic vero in loco sanctissimo continue -negotiis insistebant, et pannos pretiosos et jocalia comparabant. Et -qui pure propter Deum vel propter militiam de terris suis fuerant -egressi, iam lucri affectu vel cupiditate allecti negotiatores sunt -effecti, insistentes mendaciis, fallaciis, perjuriis, et execrabilibus -juramentis, quae etiam schismatici et haeretici illi, cum quibus -tractabant, facere horrebant, conabantur enim res bono foro emere, ut -(#B#) easdem aliis carius venderent in suis partibus, sicut faciunt -veri mercatores, qui se talibus nutriunt; vel ut jocalibus et clenodiis -amicitias carnales emerent (et) amores multorum, vel ad ostentationem -emtis uterentur. Et in hac mercantia non erat cura de sacro loco nec de -sacro die et festo instante S. Mariae Magdalenae. Nec hoc saeculares -soli faciebant, sed quidam monachi irreligiosi et clerici his -vacabant. Quantum autem scandalum sit apud infideles, quando vident -illos mercatores in ecclesia sedere et vendere, et lucris insistere, -patet ex munditia muschearum suarum, in quibus pro nulla re mundi -aliquid vendere aut emere aut certe de his tractare licet. Nos autem -facimus de domo orationis domum negotiationis et ecclesiam sacram -speluncam latronum constituimus, quod infideles cernentes fidem nostram -rem fatuam et stultam reputant. - -Alii non minus praedictis exorbitant et scandalizant tam fideles quam -infideles. Quidam enim nobiles vanitate ducti nomina sua cum signis -progeniei et ingenuitatis suae parietibus templi inscribebant et arma -suae nobilitatis depingebant, vel chartas depictas cum hujusmodi -affigebant in illa et in aliis ecclesiis. Et quidam eorum cum ferreis -instrumentis et malleolis columnis et tabulis marmoreis sua nomina -insculpebant, et omnes inquietabant et scandalizabant. Vidi quosdam -vanos nobiles ad tantam fatuitatem deductos, quod, quando in capellam -montis Calvariae adscendebant et procumbentes supra sanctam rupem, in -qua foramen crucis est, orare se simulabant, et circumpositis brachiis -occulte acutissimis instrumentis insculpebant scuta cum signis, non -dico nobilitatis sed stultitiae suae in perpetuam suae fatuitatis -memoriam. Oportebat autem eos hoc occulte facere, quia, si custos -sanctae rupis, qui est Georicus, vidisset, cum crinibus eos -detraxisset. Eadem insania moti quidam supra tabulam tumbae sanctissimi -sepulchri Domini aculeis sua nomina, scuta et signa infixerunt, Dei -timorem et reverentiam postponentes, ut memoria insaniae et vanitatis -eorum non deleatur, sed jugiter perseveret ad hoc, ut per singulos dies -recipiant maledictionem, tam in monte Calvariae coram cruce dominica, -quam in monumento ante Domini sepulchrum. Quilibet enim devotus et -sincerus peregrinus, qui magnis sumtibus et laboribus et per mille -pericula ad ista sancta loca devenit, dum in praefatis locis se ad -orandum ponit et vanitatem istam inspicit, statim sub oratione fatuo -illi maledicit, qui hanc irreverentiam istis sanctissimis locis facere -praesumsit, et ei mortem aut manus ariditatem, contractionem vel -abscissionem imprecatur, vel Deum exorat, ut suum honorem in illo -vindicet, qui in saxum, positum in titulum divini honoris, praesumsit -insculpere signum sui honoris. Putant enim tales, quod omnes arma eorum -mirentur, et libenter videant: sed hoc dico, quod inter decem mille -peregrinos non unus venit, cui placeant. Si sunt peregrini alieni, qui -ejus signa non agnoscunt, videntes abominantur et praesumtionem -mirantur, (#217 A#) et fatuum eum praedicant, quem numquam viderunt. Si -vero sunt compatriotae, ea detestantur, despiciunt et detrahunt, nisi -forte filius ejus venerit, qui imitator paternae stultitiae factus -complacentiam habebit. Soli nostri teutonici nobiles hac vanitate -utuntur, ac si mundus non haberet nobiles, nisi ipsos. Quantas autem -irrisiones ex hoc sustineant tam a fidelibus quam ab infidelibus, ego -scio et dolens suffusione vultus et verecundia expertus sum aliquoties -inter Christianos et paganos. Longum nimis esset scribere experientias. -Novi quendam, qui habuit semper in bursa sua lapidem rubeum, cum quo ad -omnia loca, ad omnes parietes nomen suum inscribebat, ascendit hic -fatuus nonnumquam altaria et literas nominis sui tabulis altarium vel -lapide rubeo vel pugione aut stilo hoc faciebat, et nomen suum -antiphonariis, gradualibus, missalibus, psalteriis supra in marginibus -vacuis inscribebat, ac si esset auctor libri, cum tamen non unam -latinam propositionem intelligeret, quia purus laicus erat. Studebat -tamen nomen suum et arma in eis locis depingere singulariter, quae -aspectui intrantis vel transeuntis erant patentia. Sed quid accidit -huic? dicere pudet et taedet, nec evagatorio nostro inserere ea digna -judicavi. Hoc tamen dico, quod praedicti peregrini amici et -consanguinei multo auro si possent tollere nomen suum de terra, -facerent; sed et hiimet optarent numquam novisse nomen ejus, qui tanto -studio ubique id depinxit. Tolerabile esset et ad aliquid utile, quod -nobiles nomina sua cum scutis et armis in hospitiis et tabernis, in -praetoriis et in curiis, in turribus, castris, portis et moeniis, in -theatrorum locis, in foris et in torneamentorum et hastiludiorum -plateis et in aliis saecularium locis depingerent et conscriberent, sed -in ecclesiis et in locis sanctis hoc facere est injustum et -irrationabile et criminosum. Tantum enim quidam studium ad hoc -adhibent, et orationem et locorum sanctorum visitationem, imo propriam -dormitionem negligunt. Et exemplo horum aliqui simplices mechanici -acceptis carbonibus sua ignota nomina et suae rusticitatis signa -parietibus apponunt. Sed et clerici et religiosi quidam symea fatuitate -depravati idem faciebant et cum incausto, quod ad sancta loca -consignanda secum tulerunt, parietes deturpabant. De omnibus his miror, -quod non considerarunt vulgare dictum, quod etiam pueri suis -coaequalibus objiciunt, dicentes: _Narrenhend beschisen den liuten die -wend;_ Stultorum manus deturpant latera domus. Si ergo stulti sunt -secundum illud proverbium populare, qui maculant hominum parietes, vere -stultiores aestimandi sunt, qui parietes domus Dei et loca dominica -maculare praesumunt; stultissimi vero dicendi sunt, qui scuta et arma -sua imaginibus Dei et beatae Virginis Mariae, sanctae crucis et -electorum Dei superdepingunt vel affigunt; cum tamen frequenter -nobilium insignia sint figurae aliquarum animalium, vel larvatae -facies, aut monstruosae species, aut inanis colorum aut figurarum ordo, -quae omnia ab antiquis idololatris et gentilium stultissimis diis -plenis daemoniis sunt accepta. Sicut legimus, quod duo filii[TR46] -Osiridis, Anubis et Macedo, peragrantes et vexantes orbem, quorum -primus canem, alter lupum suis armis expressos ferebant, et undique -templis constructis affigebant in caeterorum deorum contumeliam: sic -etiam per nostros nobiles factum est in ecclesia dominici sepulchri, -cujus (#B#) parietes jam confusi stant propter scuta appensa super -picturas. Per circuitum enim rotunditatis erant olim parietes musaico -opere decorati, sed milites et nobiles imaginibus et pretiosis picturis -non parcentes sua scuta appenderunt, quibus Christi et beatae Virginis -imagines velaverunt et clavis perforaverunt. Hujus despectus suscitavit -Dominus ultorem, quadam namque vice venit rex Egypti, Soldanus, -Jerosolymam, adorare in templo suo, quod nominant Salomonis, et -oratione finita ascendit in Anastasim i. e, in ecclesiam dominicae -resurrectionis, ut et ibi oraret; et cum circumspiceret et ecclesiae -magnitudinem et ornatum miraretur, vidit scuta nobilium parietibus -affixa et picturis super inducta, et cum cognovisset, cujus rei gratia -ibi penderent, iratus est valde et cogitavit istam Anastasim totam ad -solum deducere, nisi Deus immutasset mentem ejus. Jussit tamen omnia -scuta dejici et avelli et a parietibus abradi, et in unum congesta -cumulum ignem fecit supponi eaque combussit. Sic ergo iam nec scuta ibi -sunt, nec integrae picturae, sed corrosae et confusae. - -Alii per templum circumiverunt cum occultis ferreis instrumentis, et ad -loca sancta accedentes lapides sacros radebant. et rodebant de eis -particulas descindentes et discerpentes, ut ad suas partes deferrent -pro reliquiis. Hoc quamvis speciem pietatis habeat, impietate tamen et -vitiosa curiositate minime caret; privare enim loca sancta suo decore, -et truncare artificiose laboribus et expensis ornata et deformare, quae -ratio dictat nisi errans, vitio obfuscata? Ex hac stulta corrosione -lapidum devenimus in magnas angustias, non semel, sed plus. Quadam -namque vice post peregrinorum recessum cum per noctem in Anastasi -mansissemus, inventum est mane, quod rupes Calvariae corrosa fuit et -tabula monumenti et lapis inunctionis Domini. Quod dum alii Christiani -orientales vidissent, clamaverunt in ecclesia contra nos sicut contra -fures et raptores, et excitata est seditio in nos periculosa, et -comminati sunt nobis, quod vellent conqueri de nobis dominis Mauris et -Sarracenis. Hoc audiens Pater Gardianus expavit, considerans, grande -nobis imminere periculum, et omnes nos ad capellam beatae Virginis -convocavit et auctoritate apostolica excommunicavit corrosores nec de -ecclesia exire permisit, quousque petiae decisae fuerunt sibi -praesentatae. Et ita cum ignominiosa confusione stetimus, et omnes in -nos tamquam in sacrilegos fremebant. Venimus etiam propter similem -causam in magnam tribulationem ad sanctam Catharinam in Arabia, et -profecto horrore et tremore concutior, quando recordor. Fuimus enim -traditi a Calogeris ipsis Arabibus, quousque amara necessitate coacti -fuimus ablata reponere. Has corrosiones non faciunt devotionis causa, -sed aliqui nobiles curiosi, aliquarum ecclesiarum vel altarium patroni -hoc faciunt, ut illis rebus suis ecclesiis concursum hominum excitent -et quaestum habeant, et ita avaritia eos instigat, ut talia (#218 A#) -attentent contra prohibitiones peregrinis factas, fol. 89 B in quinto -et XVI. artic., et fol. 110 B, in IV. et XII. art. Secus autem est de -illis, qui colligunt lapillos de sanctis locis et tollunt reliquias de -eis sine locorum sanctorum decalvatione. Hoc sanctum et devotum est, ut -patet fol. 253 A. His noctem illam quidam deduxerunt, alii divinis -vacabant, et a media nocte usque ad claram diem Missas celebravimus. - - - - - De exitu peregrinorum a dominico sepulchro et de - conventu eorum in montem Syon ad tractandum de - recessu eorum a Jerusalem. - -Vicesima secunda, quae est festum S. Mariae Magdalenae, cantavimus -Missam in dominico sepulchro de dominica resurrectione, in qua solemnis -mentio fit S. Mariae Magdalenae. Missa autem finita currebant peregrini -recessuri per loca sancta eaque cum lacrimis deosculabantur eis -valedicentes cum moerore propter instantem separationem. Habent enim -pro certo loca sancta vim quandam attractivam, qua in fine magis -attrahebantur peregrini, et in dominicum sepulchrum convolabant, -exibant et intrabant tamquam apes in alvearium. Interea venerunt -Sarraceni nosque de ecclesia ejecerunt, praecipientes nobis, ut omnes -simul ascenderemus in montem Syon, quia ibi aliquid nobiscum tractare -vellent. Exeuntes autem ecclesiam ingressi sumus capellam sanctae -Mariae Magdalenae, quae est in atrio ecclesiae, de qua habetur fol. 122 -A, et ejus patrocinia ibi postulavimus, cantantes hymnum: Lauda mater -ecclesia etc. cum antiphona: O mundi lampas etc. Et his peractis -ascendimus in montem Syon et invenimus fratres jam inchoasse Officium -de sancta Maria Magdalena, cui et interfuimus usque ad finem, erat enim -adhuc mane, necdum hora prandii affuit. - - - - - De separatione peregrinorum montis Synai ab - aliis, et de conventione eorum. - -Post Missam venit dominus praefectus de Jerusalem, Naydan, cum -quibusdam senibus Sarracenis, et dominus Sabathytanco, Calinus major, -id est, magister hospitalis major, Sarracenus Trutschelmannus, et -Elphahallo, Calinus minor, ductor peregrinorum per desertum, et multi -alii de potentioribus. Qui omnes conventum ingressi consederunt in -infirmaria fratrum in magna camera, quam fratres nominant cameram -Venetorum, cum patre Gardiano et fratre Johanne de Prussia et aliis -patribus senioribus, quibus etiam consederunt peregrini notabiliores, -ut dominus Johannes Wernherus de Zimbern, baro, et dominus Johannes -Truchses, et dominus Bernhardus de Braitenbach, camerarius ecclesiae -majoris Moguntinensis, et dominus Fernandus (#B#) de Wernawe, et -dominus Maximus de Roppolstein. Insuper et duo patroni nostri tamquam -principales cum eorum consiliariis ibi praesentes erant, ad quorum -omnium conspectum jussi sunt peregrini ingredi. Et cum omnes praesentes -essemus, intimaverunt nobis per unum eloquentem, quod peregrinatio -hierosolymitana jam esset finita, et nihil amplius restaret, nisi -recessus et repatriatio, ad quam omnes celerrime deberent se disponere. -Si autem aliqui inter peregrinos essent, qui vellent in Jerusalem -manere et ad montem Synai proficisci, illi deberent se modo -manifestare, et in camera manere cum dominis. Alii vero deberent exire -de camera et se ad recessum disponere, quia peracto prandio vellent eos -de Jerusalem educere ad mare. Exierunt ergo omnes peregrini de camera, -demtis duntaxat XVIII, qui remanserunt cum dominis, quorum nomina -ponuntur fol. 221 B. Incepimus ergo tractare de peregrinatione montis -Synai cum dominis, qui quidem tractatus fieri necesse est ante recessum -patronorum et comperegrinorum in praesentia patronorum et aliquorum -expertorum peregrinorum et patris Gardiani, eo, quod post recessum -confratrum pagani remanentes peregrinos pro voto et libitu suo -circumvenientes nimis gravarent et angariarent in pecunia solvenda, -patronis autem adhuc praesentibus discretius procedunt, quia si -indiscretum pretium exposcerent, cum suis confratribus ad mare redirent -et peregrinationi montis Synai resignarent. Reduximus autem formam -contractus super salva guardia nobis praestanda salvoque conductu dando -a Jerusalem Judaeae usque ad Gazaram Palaestinae et a Gazara per -desertum Arabiae usque ad montem Synai, a monte Synai per Madian usque -in Egyptum ad Mathaream, ubi est hortus balsami. Nam usque ad eundem -locum et non ultra durat salvus conductus Trutschelmanni[TR47] de -Jerusalem ad sequentes articulos, quos nos cum ipsis et ipsi nobiscum -confecimus. - -Primus articulus. Quod ipse dominus Sabathytanco, Calinus major, -permitteret nobis, quod salvos nos ducere disponeret ab hinc usque in -Egyptum per loca praefata, et quod ipse[TR48] in propria persona suis -expensis et sumtibus nos comitari deberet a Jerusalem usque in Gazaram. -Et hoc fide data promisit. - -Secundus. Quod de theloneis sive vectigalibus et exactionibus -praestandis ab Jerusalem usque Gazaram ipse pro nobis de suis -satisfaceret sumtibus et pecuniis. Et hoc exegimus ab eo, quia -scivimus, nos nimis alias per Sarracenos gravari per illam viam. - -Tertius. Quod unicuique peregrino pro equitatu asinum disponeret cum -ductoribus eorumdem, qui ductores mucreli nominantur, et quod iidem -asinarii nostri essent Christiani, et ab hinc usque ad Mathaream Egypti -nos ducerent et servirent, et asinis et sibi ipsis in victualibus -provisionem facerent, nisi forte sponte propria peregrini eis quippiam -ministrarent. - -(#219 A#) Quarto, quod omnes res nostras, puta vestimenta et cibaria, -suis expensis deferri facerent a Jerusalem, et ad saepe dictam Gazaram, -excepto solo vino, quod ipsi nos nostris sumtibus nobiscum ducebamus. - -Quinto, quod in Gazara nobis provideret ipsius expensis de camelis, qui -omnes res nostras portarent usque ad montem Synai et inde in Egyptum ad -Mathaream, et hospitium honestum et competens in Gaza disponeret. - -Sexto, quod nobis unum de suis familiaribus deputaret, qui nos loco sui -comitaretur a Gaza usque ad Chayrum Egypti. Et petivimus, ut mitteret -nobiscum Elphahallo,[TR49] qui dicitur Calinus minor, qui saepe numero, -ut patebit, cum peregrinis per desertum profectus [erat], eique -teneremur facere provisionem de cibo ex annona nostra. - -Septimo, quod cuilibet peregrinorum utrem unum disponeret pro aqua -devehenda per desertum, nam ad plures saepe dies nusquam aqua in via -illa reperitur. - -Octavo, quod concederent nobis licentiam comparandi vina in Jerusalem a -Christianis orientalibus, et quod in camelis vel asinis sine insultibus -Sarracenorum ducere possemus. Nisi enim singularis diligentia -adhibeatur erga emtionem et ductionem vini, cum pace non stabunt -peregrini. - -Nono, quod disponat nobis tres papiliones sive tria parva tentoria, -quae per mansiones singulas figere possemus in locis deserti contra -aestum solis. - -Decimo, quod quilibet nostrum ipsi Trutschelmanno pro salvo conductu, -teloneis et omnibus atque singulis supra memoratis XXIII persolveret -ducatos, mediam quidem partem ejusdem summae in Jerusalem dans, -reliquam vero in Gazara, postquam ibi de camelis et aliis supra tactis -nobis providisset juxta condictum et tenorem conventionis. - -Undecimo, quod totus ille contractus in scriptis redactus sigillis -domini praefecti de Jerusalem et majoris Calini in cancellaria -signaretur et muniretur. - -Duodecimo et ultimo, quod, quamdiu mansuri essemus in Jerusalem, -liceret nobis circuire extra urbem et intra ad loca sancta, et quod -intromitterent nos in Anastasim, quando peteremus, et in exitu contra -montem Synai duceret nos in Bethlehem ibique per aliquos dies nos -dimitteret et de Bethlehem in Ebron, ad videndum locum plasmationis -Adae et speluncam duplicem. - -Hi sunt articuli conventionis, quos composuimus, et multa litigia et -difficultates habuimus, antequam concordes fieri possemus, et concordia -facta fuit, littera eadem die sigillata, antequam peregrini confratres -nostri recederent, et duos ducatos pro sigillo exposuimus. - - - - - De recessu peregrinorum a Jerusalem et repatriatione. - -Eodem die, scilicet in festo sanctae Mariae Magdalenae, transacta -meridie, venerunt domini Mauri et Sarraceni cum exercitu non modico, et -omnes asinarii cum asinis in montem Syon, ut inde peregrinos tollerent -et ad mare reducerent. Venerunt autem cum forti et valida manu, ut eos -ab insidiis (#B#) protegerent in via. Sciebant enim insidias esse -paratas peregrinis in via, quia divulgatum jam fuit in patria, -peregrinos multos in Jerusalem esse, ad quorum turbationem omnes -faciliter conspirant et conjurant. - -Interea cunctis currentibus et se disponentibus vocaverunt me domini -mei quatuor, cum quibus de patria exivi, scilicet dominus Johannes de -Zimbern, baro, miles, dominus Ursus de Rechberg miles, dn. Heinricus de -Stöffel, baro, miles, dns. Johannes Truchsas, miles, et ultra omnia -bona, quae prius ab eis acceperam, hoc addiderunt, et dederunt mihi -aliquos non paucos ducatos in subsidium expensarum ad montem Synai, et -rogaverunt, ut Deum pro ipsis orarem in locis sanctis existens et quod -loca illa diligenter considerarem et conscriberem. Quibus ego -regratiatus fui et uni eorum litteras tradidi deferendas reverendo -magistro Ludovico Fuchss ad Ulmam, cui scripsi, insinuans ei fortunam -meam per omnia desiderabilem etc. Et his peractis adjuvi servos -dominorum meorum eportare ad asinos res eorum. Porro aliqui milites -recessuri erant valde infirmi, ita, quod non poterant in asinis sedere, -et pro illis fuerunt adducti cameli cum sportis magnis, ab utroque -latere dependentibus, in quibus sportis fuerunt infirmi ad mare ducti, -unus vero juvenis peregrinus adeo infirmus fuit, quod nec in asino nec -in sporta deportari valuit, et illum post se reliquerunt, qui statim -post eorum recessum obiit et in coemeterio fratrum montis Syon sepultus -fuit. Igitur cum cuncti parati asinos adscendissent et recedere -inciperent, multi flebant propter affectum ad loca sancta, a quibus -invite recedebant. Alii vero flebant propter separationem a suis sociis -et fratribus, quos post se relinquebant, inter quos erant domini mei et -aliqui de servis dominorum meorum, qui videntes me flentem se continere -non poterant, sed mecum flebant. Magnam enim cordis amaritudinem habui -in separatione a benignissimis dominis meis, quia non fuerant mihi -domini, sed jocundi socii et fratres. Magis autem flevi calamitatem -eorum, quam suspicabar eis superventuram per mare, quam meam propriam -derelictionem et miseriam, quam passurus eram per vastissimam -solitudinem et per mare in hiemali navigatione, quae semper periculis -plena sunt. Recordabar enim miseriarum et calamitatum, quas in prima -mea peregrinatione in reditu habuerunt peregrini, ut patet fol. 16 per -totum, usque Venetias, et vehementer timui, ne forte et ipsi in has -miserias inciderent. - -Recesserunt ergo in nomine Domini a Jerusalem domini patroni ambo cum -dominis peregrinis, cum quibus misimus duos de nostris, ut de galeis -res nostras, quas in ipsis reliquimus, adducerent in Jerusalem. -Venerunt ergo in Ramulam, quae communiter Rama dicitur, et ibi multis -diebus fuerunt detenti et multum vexati. Sunt enim in eadem civitate -pessimi nequam, ut patet fol. 85 B. Semper enim recedentes plus vexant -quam advenientes. Post illos dies descenderunt in Joppen, et in isto -descensu Sarraceni duos peregrinos valde tribulaverunt, et in speluncis -foetidis Joppe etiam aliquos dies jacere permiserunt, de quibus dictum -est fol. 75 A. In illis speluncis fuerunt plures (#220 A#) peregrini -debiles effecti, tum propter loci foetorem, tum propter defectum -necessariorum, tum et maxime propter vexationes et tribulationes -Sarracenorum et juvenum Maurorum, ut patet fol. 77 B. Importunius autem -eos in reditu vexaverunt, unde in tantum exasperati et amaricati -fuerunt peregrini contra paganos juxta mare, quod conspiraverunt et -conjuraverunt, quod in ingressu navis jugulare et interficere vellent, -quotquot ad manus eorum occurrerent Sarraceni, juvenes et senes. Ab hoc -tamen proposito fuerunt revocati propter nos, qui mansimus in -Jerusalem. Nam si unum hominem interfecissent, nos omnes captivassent -et forte aliquos ex nobis occidissent in ultionem effusi sanguinis. -Frequenter enim contingit, quod in recessu peregrinorum a paganis male -se salutant, et quam boni amici fuerint per terram sibi ipsis -antedicunt. Unde non sunt multi anni elapsi, quod peregrini concitati a -Sarraceni et Sarraceni contra ipsos in portu Joppe acies ordinaverunt -ad invicem, et congressionem fecerunt cum eis. In prima mea -peregrinatione quatuor diebus mansimus in portu Joppe, vexati et -tribulati usque ad ultimum. Sic etiam modo peregrinos vexaverunt, et -sicut praemisi, si illorum peregrinorum, qui in Jerusalem remanserunt, -periculum non timuissent, sine sanguinis effusione galeas non -intrassent. Cum pace ergo propter pacem nostram, qui in Jerusalem -fuimus, peregrini barcas ingressi in galeas navigaverunt, quae usque -huc immobiles stabant in locis, ubi eas primo posueramus, et galeis -solutis a tonsillis et levatis ancoris erexerunt nostri vexilla -galearum et cum bombardis contra turres Joppe lapides miserunt et cum -magnis clamoribus contra Sarracenos a portu recesserunt. Venientes -autem in Cyprum multi ibi infirmati fuerunt, et quidam nobiles milites -ibi obierunt. Deinde processerunt a Cypro contra Rhodum, sed tarda erat -eorum navigatio, ita, quod aquae defectum patiebantur magnum; unde -contra Napuliam [Natoliam?], quae proxima regio erat, in qua Turci -degunt, navem direxerunt, ut inde aquam tollerent. Sed dum portum -quendam ingressi fuissent, et auditum fuisset a Turcis, quod essent -galeae peregrinorum Jerosolymitanorum, nequaquam volebant eis dare nec -aquam nec panem, nec salvum conductum ad exeundum praestare volebant, -sed recedere de eorum finibus citius compulerunt. Recesserunt ergo -tristes propter defectum aquarum. Deus tamen quam statim misit eis -ventum bonum, qui eos tulit usque insulas Cycladum, in quibus ad Rhodum -applicuerunt, et ibi refocillationem acceperunt multos dies ibi -agentes. De Rhodo autem navigantes, cum (in) altum maris venissent, -ecce navis piratica armata, ad invadendum galeas parata, eis occurrit, -quod videntes gubernatores verterunt galeas contra Rhodum, quas navis -piratica velocissime sequebatur, et nisi Deus vento (#B#) novo et -singulari eis adjutorium praestitisset, profecto piratarum manus non -evasissent. Cum enim piratae iam prope essent, venit ventus et ambas -galeas repente rejecit in portum Rhodianum. In crastinum ulterius -navigaverunt et prospera navigatione percursis provinciis orientalibus, -Graecia, Achaja et caeteris, usque in Parentiam Histriae Dalmatiae -advecti sunt. Est autem Parentia ultimus portus, a quo incipit mare -Venetum, per quod galeae et naves magnae non possunt transire, nisi sit -singularis quidam ventus, quo non flante oportet in illo portu diu -manere, quam diu non flaverit. Unde semper sunt in portu illo barcarii -cum magnis barcis, et quando aliqui festinant venire Venetias, -conducunt barcam et in ea navigant Venetias. Sic etiam fecerunt multi -peregrini in mea prima peregrinatione. Cum ergo nec jam venti utiles -essent ad navigandum gulfum Veneticum, conduxerunt peregrini barcas, et -contra Venetias navigaverunt. Sed ecce, motus factus est in mari, et -naviculae jactabantur magnis fluctibus, ita, quod nec spes evadendi -mortem esset. In his enim angustiis[TR50] ruptum fuit gubernaculum -barcae, in qua erant domini mei, et in maximo erant periculo, et aquae -vento agitatae incidebant undique. In alia vero barca eis collaterali -fractus fuit malus, et velum cum antenna per ventum ejecta fuerat, et -isti erant in majori periculo, et omnino erant desperati, confitebantur -sibi invicem et vota vovebant, sicut moris est periclitantium, Deo -autem eis in tribulatione assistente evaserunt et integro numero portum -Venetianum ingressi sunt, licet madidi, trementes et miseri. Per -aliquot autem dies manserunt Venetiis, et inde egressi repatriaverunt -et circa festum S. Galli in propriis terris fuerunt. Obierunt multi -nobiles et servi, sed de dominis meis et de servis eorum non remansit -nec unus in via, nisi ego, qui remansi in Jerusalem juxta votum -dominorum meorum, ipsi vero et servi eorum omnes sani et integro numero -in propria venerunt recepti cum ingenti laetitia et gaudio suorum -parentum, uxorum, filiorum et amicorum. - - - DEO SIT LAUS. - - - - - Finit peregrinatio communis Iherosolymitana. - - - - - Hic incipit peregrinatio - - terrae sanctae, quam fecerunt illi peregrini per - terram ipsam, qui volebant peregrinari ad montem - Synai post aliorum peregrinorum recessum a - Jerusalem et a terra santa. - -(#221 A#) Vicesima tertia, quae est sancti Apollinaris martyris, die -convenerunt mane in monte Syon peregrini montis Synai et accersito -patre Gardiano et fratre Johanne de Prussia et caeteris patribus -conventus eos rogaverunt multis precibus, quatenus locum in conventu -eis assignare dignarentur, in quo manere possent et hospitari interim, -quod essent mansuri in Jerusalem. Patres autem rem illam omnino -difficultabant et gravamina multa assignabant, propter quae eos in -conventu habere non possent. Milites hoc audito eos auro ad hoc -inclinare conabantur, et productis multis ducatis unus eos obtulit -fratri Johanni dicens: hos aureos, frater, accipite, et hospitium, -quaesumus, date et provisionem procurate, et dum aurei illi consumti -fuerint, alios dabimus. Sed nec sic profecerunt, aurum enim accipere -renuerunt, et militibus responderunt: ecce, domini milites peregrini, -experientia longa edocti [sumus], melius est vos extra manere, quam -nobiscum; juvabimus ergo vos extra apud aliquem conducere hospitium, et -conventus consolationem semper ad manus habebitis, et si quis inter vos -infirmatus fuerit, illum in nostrum infirmitorium reponemus et curam -ejus cum caritate habebimus. Et ne omnino videamur petitiones vestras -repellere, accipimus ad nos, sicut in adventu vestro accepimus, socium -et comperegrinum fratrem Felicem, qui debet manere in cella, quam -habet, et ibi quiescere et in refectorio nobiscum manducare et bibere, -quamdiu manseritis hic in civitate sancta. Hoc audito peregrini a -coepta petitione desierunt, ego vero Patribus gratias egi pro caritate -mihi oblata et cum gratiarum actione hospitium possedi, quamdiu in -Jerusalem fui, ingrediens et egrediens cum illis venerabilibus -fratribus sicut domesticus et sine timore et sine Sarracenorum -vexatione. Et sine expensis mansi in conventu optime provisus. - -Porro caeteri peregrini conduxerunt hospitium in domo Elphahalli, -minoris Calini, Sarraceni, quae domus est intra montem Syon et -Jerusalem in clivo, quo est descensus ad ecclesiam sancti sepulchri. In -illa domo erant tres camerae et unum parvum solarium et in medio unum -atrium vel una curia competenter magna, in qua stabant vites plenae -botris, et sub domo erat magna piscina pro baptismatibus Sarracenorum. -Duas ergo cameras dedit peregrinis Calinus, ipse vero et frater ejus -retinuerunt tertiam cum suis supellectilibus, et peregrinis (#B#) in -domo manentibus ipsi duo nec manducaverunt nec dormierunt in domo, sed -eam liberam peregrinis dimiserunt, ex qua intrabant et exibant, et in -ea quiescebant et manducabant, ementes necessaria eaque coquentes pro -suo libitu. Diviserunt autem se peregrini in tres partes, facientes -tres societates, ut eo melius et copiosius procuratio necessariorum -fieri posset per desertum, et ut pax melius servaretur inter eos, quae -difficulter servaretur in tanta multitudine. Prima tamen et secunda -societas semper simul manserunt, sed tertia remansit similiter. - -In prima societate erant sex peregrini, scilicet: - -Dns. Johannes comes de Solms, junior omnibus, sed nobilitate generis -clarior. - -Dom. Bernhardus de Braitenbach, nunc decanus ecclesiae moguntinensis. - -Dominus Philippus de Bichen, miles, praefati comitis custos. - -Erhardus, quidam socius armiger et servus comitis. - -Johannes, dictus Hentgi, procurator et cocus expertus. - -Johannes Knuss, interpres linguae italicae. - -In secunda societate erant octo peregrini, horum haec sunt nomina: - -Dominus Maximus cognomento Sinasinus, baro de Roppelstein. - -Dominus Fernandus de Mernawe, baro, miles. - -Dns. Caspar de Bulach, miles. - -Dns. Georius Marx, miles. - -Dns. Nicolaus, dictus major Inkrut, miles. - -Conradus barbitonsor, lutanista, cocus et procurator. - -Pater Paul Güglinger, Ordinis Minorum sacerdos. - -Frater Thomas, conversus ejusdem Ordinis, multarum linguarum peritus. - -In tertia societate erant sex peregrini, quorum haec sunt nomina: - -Dominus Hainricus de Schauenberg, miles. - -Dominus Caspar de Siculi, miles. - -Dns. Sigismundus de Morspach, miles. - -Dns. Petrus Velsch, miles. - -Dns. Johannes Lazinus, archidiaconus et canonicus ecclesiae -Transsylvaniensis in Hungaria. - -Frater Felix, Ordinis Praedicatorum de Ulma, hujus evagatorii -expositor, qui praefatum dominum archidiaconum societati nostrae -inserui. Non enim peregrinationem illam assumsisset, nisi sub mea -confidentia, quia erat purus Hungarus, non unum verbum teutonicum -sciens, sed in latina lingua et sclavonica et italica et hungarica -peritus erat. Fuit autem vir nobilis, virtuosus et doctus, orator -magnus et mathematicus, qui, ut praemisi, mihi adhaesit semper, ut -patebit in sequentibus, Porro Elphahallo, Calinus minor, in cujus domo -peregrini manebant, de quo prius saepe facta est mentio, et in -sequentibus saepe fiet, venit hic describendus. Nam hospiale et -peregrini Christiani habent in Jerusalem duos magistros, superiorem et -inferiorem. Superior dicitur Sabathytanco, et Calinus major. Inferior -vocatur Elphahallo, Calinus minor, i. e. magister hospitalis et -peregrinorum. Ambo etiam Calini dicuntur Trutschelmanni, i. e. -defensores et ductores, sive provisores Christianorum peregrinorum -(#222 A#). Sunt enim in qualibet civitate aliqui, quibus Soldanus -concedit, ut Christianos per terram ducant et eos protegant, et sunt -magistri officiales de curia domini Soldani et dicuntur Trutschelmanni. -Sic etiam Judaei habent suos Trutschelmannos sive Calinos. Et in locis, -ubi est magnus et frequens adventus peregrinorum, sunt duo Calini, -major et minor, sicut in Jerusalem et in Chayro. Et illi duo sunt -subordinati, et minor recipit stipendium a majore, major autem -extorquet ea a peregrinis. Et quando illi Trutschelmanni sunt recti et -probi, bene stant peregrini; sed quando secus est, tunc sunt peregrini -perditi, sicut patebit in processu. Major Trutschelmannus de Jerusalem, -Sabathytanco, erat homo longus, senex, dives, et multum de claris -moribus, peregrinis durus in continua ductione et gravis in pecuniarum -mulctatione, et non satis bene tenuit compactata et in multis promissis -cessit; satis fideliter tamen nos defendit, et in quibus eum -invocavimus, diligenter adjuvit. Calinus vero minor de Jerusalem, -Elphahallo, erat vir senex, credo plus quam octogenarius, simplex et -rectus Sarracenus, et multa pollens morali virtute, illius autem -erroris fuit, quod credidit, omnes homines salvari posse in ea fide, in -qua nati sunt, si illam integram servarent, et ab ea fide apostatas -omnes dixit esse damnandos, ideo Mamaluccos suae fidei, a fide Christi -apostatas, damnavit, et omnes orientales Christianos dixit esse -damnandos, pro eo, quod gentilibus essent conformes et confoederati -regibus eorum. Similiter Judaeos inter eos viventes. De fide nostra et -salute magna sensit, sed credidit, si ipse suam fidem derelinqueret, in -fide nostra salvari non posset, sicut nec credidit, Christianum -apostatam in sua fide posse salvari. De his saepe contuli cum eo, -scivit enim linguam[TR51] italicam et corruptum malum teutonicum, quod -didicerat a peregrinis, cum quibus XLVIII vicibus per desertum ad -montem Synai transivit, et tanto affectu Christianis transmarinis -afficitur, quod vitam suam cum illis perderet, immo, pro eis se mortis -periculis exponit, quia, cum sit senio confectus et in genitalibus -ruptus, cum peregrinis tamen deserta pertransit, nullius praemii -intuitu, sed ut sit cum eis. Ingens sibi cura est, quomodo peregrini -post suam mortem possint duci per desertum et per illas regiones. Sed -et mihi ipsi cura est, et mortem ejus horreo, sicut et mortem fratris -Johannis, de quibus vide fol. 183 B. - -Calinus ille fuit quondam Viennae apud Imperatorem Fridericum III. et -Romae apud Papam Nicolaum V., quod sic accidit. Quodam anno milites per -desertum duxit, inter quos erat unus potens miles alemannus, qui virum -tenerrime dilexit, et eum frequenter instigare solebat et rogare, ut -secum transfretaret in Alemanniam, et bene sibi facere vellet et -quietem tribuere. Sed ad hoc Sarracenum inducere non potuit nulla -ratione. Cumque venissent Chayrum, ubi Calinus solet derelinquere -peregrinos et in Jerusalem reascendere, rogavit eum nobilis, ut secum -descenderet Alexandriam, et ibi eum vellet dimittere. Et cum essent -Alexandriae, practicavit (#B#) nobilis cum patrono, in cujus galea -transfretare voluit, ut diem et horam recessus navis sibi soli -notificaret; in sero ergo, quando navis erat in nocte futura solvenda, -duxit nobilis Calinum secum in galeam, qui nec navis recessum -suspicabatur, et aestimabat, se in crastinum rediturum in civitatem. -Intempesta autem nocte silentio soluta navi per ventum est longius in -altum maris projecta, et ita Sarracenus manere cum eis coactus fuit et -transfretare. Duxit autem miles eum ad Imperatorem et ad Papam, et viri -bonitatem et pietatem eis exposuit, sed a sua infidelitate averti non -potuit, et ita reductus Venetias per mare ad propria rediit. Et interim -fideliorem servitorem se omnium Christianorum exhibuit, munera enim -magna ab Imperatore et a Papa et a nobilibus, reportavit, et de magna -liberalitate et gloria Christianorum solet facere narrationem coram -suis. In hujus viri probi domo manserunt, ut praemisi, domini -peregrini, ad quos ego quasi cottidie descendi ingrediens et egrediens -pro libitu meo. Et tantum de illo. - -Vicesima quarta die convenimus nos peregrini in montem Syon ad -tractandum simul de peregrinationibus faciendis in terra sancta. -Deliberavimus autem, quod hos dies, quos in terra sancta essemus -mansuri, nequaquam otio dare vellemus, sed nunc ad illum nunc ad istum -locum peregrinari, et eramus omnes concordes in hac voluntate, sed hoc -diabolus sufferre non volens seminavit zizaniam, et discordari -coeperunt et sibi invicem dissentire in quaerendo loca sancta, et per -consequens etiam in aliis. Nam in domo praedicta propter dissensiones -habebant duos ignes, duas coquinas, duos coquos, et distinctas -procurationes, quae omnia sub una cura levius et melius expedita -fuissent. Unde domini primae et secundae societatis se combinaverunt, -et sub uno igne et procuratione una steterunt. Domini vero tertiae -societatis, ad quam ego conjunctus eram, singulares fuerunt et miles -dictus Petrus Velsch per se cocus et procurator suae societatis fuit, -et in sui adjutorium adduxit pretio duos Judaeos pauperes teutonicos, -qui secum ibant ad forum pro emendis necessariis. Igitur aliqui de -peregrinis habebant grande desiderium ad videndum et visitandum loca -sancta in Galilaea, provinciam Nazareth scilicet, montem Thabor, campum -magnum Esdrelom, mare Galilaeae, Capernaum, Chorazin, montem -doctrinarum Christi et montem refectionum populi et Damascum, et -caetera. Et cum super hoc consilium patris Gardiani haberemus et Calini -majoris Trutschelmanni nostri, dixerunt nobis multas difficultates -illius peregrinationis et excessivas impensas, quas habituri essemus -solum ad redimendum vexationes Sarracenorum, qui in eisdem partibus -dicuntur esse infensissimi Christianis, ita, quod rarissime audent -peregrini Galilaeam intrare. Et pater Gardianus pro certo dixit nobis, -quod majora pericula essent in ista peregrinatione, quam ad montem -Synai per desertum. Hoc ut (#223 A#) aliqui peregrini audiverunt, a -proposito destiterunt, resignantes peregrinationi Galilaeae. Alii autem -periculis propositis non obstantibus libenter ivissent, sed ex quo -divisi fuimus, intermissa fuit haec peregrinatio, quia una pars sine -altera non poterat sustinere expensas tantas; illi etiam, qui transire -nolebant, murmurabant contra peregrinari volentes, dicentes: quod, -antequam de Galilaea venirent, tempus peregrinandi ad montem Synai -adesset, et tunc necesse esset eos exspectare; quod ipsi nollent -facere. Sed in hoc errabant, quia trinies venissent ante recessum eorum -de Jerusalem, ut patebit. Et ita propter divisionem peregrinorum -fuerunt multa omissa, quae faciliter fecissemus, si semper unanimes -fuissemus. Si enim concordes fuissemus, cum quinque ducatis pro homine -fuissemus ducti per universam Galilaeam et ultra usque in Antiochiam, -quae antiquitus dicebatur Reblatha, ut habetur 4 Reg. 15. Praecipue -tamen desiderium habuimus videre Nazareth. Nam nunc dicitur parva -villula, in qua nullus honor exhibetur nec Christo, nec ministris ejus. -Olim tamen tempore beati Jeronymi erat ibi honoratus archiepiscopatus, -cui S. Sylvanus praeerat, ut dicit Cyrillus de miraculis S. Jeronymi ad -August. - -Vicesima quinta die, quae est S. Jacobi Apostoli, antequam sol -oriretur, surrexerunt fratres montis Syon, et acceptis de sacristia -paramentis exierunt conventum, et ego cum eis, ad ecclesiam S. Jacobi -pro Officiis ibi celebrandis. De illa ecclesia dictum est fol. 103. B. -Cum autem ad ecclesiam venissemus et fratres intrare permissi, ego -veloci cursu ad hospitium peregrinorum processi, et pulsans lapide -ostium eos excitavi ad Officium, cum quibus in ecclesiam praedictam -reascendi. Cantavimus ergo in capella decollationis S. Jacobi Officium -solenne et Missas successive in eodem altari celebravimus et ad loca -nostra reversi sumus et in eis nos illa die continuimus, quia erat -sexta feria, quae semper Sarracenis solemnis, sicut nobis dies -dominica, nec patiuntur nos diebus, quibus ipsi celebrant, evagari per -civitatem. - -Vicesima sexta, quae est festum S. Annae, matris beatissimae Virginis, -mane surreximus et ad ecclesiam, ubi locus est domus S. Annae, in qua -genuit Dei genitricem, transivimus et inhabitantes locum rogavimus, ut -nos intromitterent sed nequaquam adquiescere volebant. Prae foribus -ergo oravimus sanctam Annam et filiam ejus honoravimus. De hac ecclesia -dictum est fol. 140 A. et locus describitur fol. 229 A. Ab illa ergo -ecclesia discessimus et per portam S. Stephani exivimus et in vallem -Josaphat descendimus, ut in ecclesia Assumtionis beatae Virginis divina -celebraremus. Sed cum ad ecclesiam venissemus, clausa erat, nec ingredi -poteramus. Ideo dimisso loco ascendimus in specum orationis et -agonizationis Christi et ibi altari parato divina celebravimus, quod -tamen prius numquam visum fuerat, quod Latini in hoc celebrarent. De -illo loco habes fol. 144 A. Et post Missas alia loca sancta (#B#) -montis Oliveti transivimus, et cum ad ecclesiam Ascensionis Domini -venissemus, quidam Sarracenus obstitit nec in ecclesiam voluit nos -ingredi, nisi daremus pecunias. Cui minati sumus, quod vellemus -conqueri de eo domino Naydan, praefecto Jerusalem, sed non curavit -verba nostra, et ita reversi[TR52] sumus ad prandium in montem Syon. - -Vicesima septima die, quae fuit IX. post Trinitatis, mane venerunt -omnes peregrini ad Officium Missae in montem Syon, quod Officium ego -cantavi, siquidem frater Seraphinus, hebdomadarius conventus petivit -me, ut loco ejus Officium cantarem et fratres non sacerdotes -communicarem. Quod libens feci et quasi pro singulari gratia accepi, -quod Missam conventus in illo loco cantare merui, in quo hoc sacrum -eucharistiae divinissimum creditur institutum primitus, et quod fratres -eodem sacramento communicare habui in illo loco, ubi Christus suos -discipulos primo communicavit et se ipsum in eodem loco manducavit, ut -patet fol. 94 B. Post prandium autem in quiete mansimus. - -Vicesima octava die mane descendi cum procuratore in civitatem ad forum -et ad vicos cocorum, et magnam rerum venalium abundantiam ibi vidi et -hominum copiosam multitudinem et coquinas multas; non enim coquunt -homines in domibus suis, sicut apud nos, sed cibos coctos emunt ab -ipsis publicis coquis, qui in patentibus coquinis cibos mundissime -parant, nec videtur ibi juxta ignem mulier, imo in coquinas nulla -mulier ingredi praesumit, et Sarraceni cibos coctos a mulieribus sicut -venenum abominantur. Ideo nulla foemina sciret coquere offam, sed solum -viri sunt coci per totum orientem. Oportet autem in istis partibus -coquinas esse communes, quia ligna sunt ibi in caro foro propter terrae -siccitatem, et non potest esse in qualibet domo coquina, sicut apud -nos, propter lignorum defectum. Et his visis regressi sumus, post -Officium prandium sumsimus. - -Vicesima nona die procuraverunt peregrini omnes quilibet pro se -lectulum bombyce impletum, quibus uteremur tam in Jerusalem quam per -desertum sub tentoriis, de quibus et mihi unum fieri feci, quousque fui -in Jerusalem, et per desertum et per mare usque Venetias et a Venetiis -duci mihi feci usque Ulmam in cellam nostram, in qua pro reliquiis -sacrae peregrinationis eum servavi. - -Post prandium venerunt in equis ad montem Syon dominus Naydan, -praefectus Jerusalem, et dominus Vaccardinus et dominus Sabathytanco, -Sarraceni potentes, ut refrigerarentur. Est enim in monte Syon semper -aer recentior quam in Jerusalem, et ideo solent domini aliquotiens per -recreationem ascendere et in ecclesia fratrum, quae semper est -frigidior, discumbere, ad quorum adventum fratres sternunt tapetias -super pavimentum et cussinos sive pulvinaria super tapetias ponunt, et -domini desuper (#224 A#) discumbunt ponentes cubitos super cussinos, -non enim in terris illis consuetudo est sedere super scamna, aut super -sellas vel cathedras, sed cuncti discumbunt super terram, et si sunt -magni et divites, sternuntur eis tapetiae. Eis ergo sedentibus fratres -apportaverunt eis collationem in una stannea lance, paximatios -confectos speciebus, et de panibus eorum, et lebetum et fructus, -botros, amygdalas et melunas, et aquam recentem pro potu, quia vinum -non bibunt. Ex his cum jucunditate domini illi manducaverunt, quibus -fratres Minores et nos peregrini astitimus et servivimus, et famuli -eorum sarraceni nobiscum circumstabant. Interrogaverunt vero nos de -multis per interpretem, et responsa nostra cum ammiratione audiverunt, -et seriose conferebant ad invicem de auditis. Erant enim viri maturi, -senes, barbati et experti, principales rectores civitatis sanctae et -homines personati. - -Porro Pater Gardianus die praecedenti miserat duos fratres de monte -Syon in Bethlehem, quos quidam Sarracenus invaserat in via eosque -percussionibus non paucis laeserat usque ad sanguinis effusionem. Illum -Sarracenum accusavit pater Gardianus dominis illis, qui promiserunt ei, -quod eum vellent punire, eumque taliter tractare, quod amplius nullum -Christianum turbaret. Post querimonias Patris Gardiani accessimus nos -peregrini et conquerebamur de illo Sarraceno, qui noluit nos in -ecclesiam Ascensionis Domini intromittere, ut patet sub XXVII. die, et -petivimus, quatenus indulgerent nobis, libere loca sancta visitare. -Responderunt: quod nihil deberemus illi dare, qui ostium ecclesiae -Ascensionis Domini observat, nec amplius esset aliquid a nobis -postulaturus. De libera autem locorum sanctorum visitatione dixerunt: -habeatis, inquiunt, liberam voluntatem eundi, quocumque placuerit, -suademus tamen, ut semper aliquem Sarracenum vobiscum habeatis -ambulantes, ne juvenes insolentes, quos arcere non possumus, vos -molestent. Et ita transivit illa dies, in qua tam in prandio quam in -coena excessum feci manducando nimis avide melunas, quod in malum meum -feci. - -Tricesima die fui totus debilis, et una acutissima febris invasit me, -et ardebam calore nimio incensus, credo, quod propter melunas, quae -sunt in Jerusalem dulcissimae et pingues. Infirmarius autem frater, -Baptista, curam sollicitam mihi adhibuit, meque statim curavit -procurans mihi sudores. Et ita illa die de cella non sum egressus. - -Tricesima prima audivi, quod duo de sociis meis peregrinis essent -infirmi, et assumto baculo pro sustentamento a monte Syon descendi cum -magna difficultate propter debilitatem meam ad hospitium dominorum -peregrinorum, licet sit via satis longa descensus et ascensus, -infirmosque infirmus visitavi, et mansi illo toto die cum eis; in sero -vero duo milites reduxerunt me ad locum meum bene recreatum et paene -sanatum (#B#) in montem Syon, in quem dum venissemus, invenimus totum -conventum ante monasterium in cottidiana visitatione sanctorum locorum -vacantem, cum quo et ego circuivi, sicut alias consueveram, et cum -fratribus pariter ad dormitorium me reduxi in cellam meam etc. Hanc -enim laudabilem et sanctam consuetudinem habent fratres montis Syon, -quod omni sero, cantato et finito completorio, visitant loca sancta pro -indulgentiis acquirendis, hoc modo. Primo transeunt ad majus altare, -ubi est locus institutionis eucharistiae, et ibi se prosternunt, locum -deosculantur et indulgentias percipiunt. Deinde ad locum lotionis pedum -procedunt, et post hoc super ambitum circumeunt ad locum missionis -Spiritus Sancti, et ibi descendunt ad capellam S. Thomae Apostoli, et -ambitu circuato capellam S. Francisci ingrediuntur prope portam et -columnam Domini; ibi deosculata porta exeunt claustro ad locum oratorii -beatae Virginis Mariae et inde ad locum praedicationis Christi, et ibi -convertunt se ad sepulchrum David et aliorum regum sanctorum, et inde -in coquinam Domini perveniunt, et ab ea ad sepulchrum S. Stephani -procedunt, a quo circumeunt, usque ad specum poenitentiae David -descendunt. De specu vero ad cornu montis Syon procedunt, convertuntque -se genibus flexis contra orientem ad montem Oliveti, una et brevi -oratione omnia ejus loca venerantur, et inde in vallem Josaphat -respiciunt, ad ecclesiam Assumtionis beatae Virginis orant, ut ejus -meritis et intercessione futurum judicem ibi laeti videamus. Deinde -convertunt se in eodem loco contra aquilonem et civitatem sanctam -Jerusalem respiciunt, et contra templum Salomonis orant, et uno intuitu -omnia loca civitatis sanctae contemplantur. Hoc facto magis ab aquilone -contra occidentem se convertunt ad ecclesiam sancti sepulchri dominici, -Anastasim, de qua tamen nihil aliud videre possunt, nisi supremum -culmen campanilis vel turris ejusdem ecclesiae, objiciente se monte -Syon, et contra hanc devotius orant. Post hoc consurgunt et ante domum -Hannae pontificis venientes orant, a qua usque ad domum Caiphae -procedunt, et ibi oratione fusa convertunt se ad monasterium, et ad -locum divisionis Apostolorum veniunt. Inde ad capellam S. Johannis, in -qua Missam celebrare consuevit et cottidie beatam Virginem -communicavit. De illa capella transeunt in beatae Virginis domicilium, -in quo diem suum clausit supremum. Et ab hoc loco ad locum electionis -S. Matthiae in apostolum, S. Jacobi in episcopum, septem virorum -bonorum in VII diaconos, et inde transeunt in coemeterium suorum -confratrum ibi sepultorum, eos alloquuntur et pro eis orant. Et hoc -facto per portam reingrediuntur et cum silentio quilibet se in cellam -suam recipit ad quiescendum, Et hoc modo cottidie cum eis circuivi, me -cum eis manente. - - - - - Tractatus quintus continens acta peregrinorum per mensem Augustum, - - cum descriptione locorum diversorum terrae S., ad - quam diverterunt, et plura continentur ibi utilia. - -(#225 A#) Augustus mensis sua prima die duplicem nobis attulit -solemnitatem. Prima est de Petro, principe Apostolorum, quomodo fuit a -vinculis absolutus. Secunda est de Machometo, principe daemoniorum, -quomodo suis vinculis totus paene mundus est involutus. Prima est nobis -nota, secunda nobis incognita, Sarracenis vero solemnissima. Ea quippe -die celebrant festum dationis legis Machometi, quia in ea tradita et -manifestata fuit lex pravissima Machometi et Alcoranus, errorum -pelagus, in publicum productus, quo paene totus mundus est submersus. -Haec exsecrabilis et profana lex colorata utriusque Testamenti -auctoritatibus est, et quibusdam veris falsa et omnino absurda habet -annexa atque venenum, ut moris est omnibus haereticis, sub melle -continet occultatum. - -Erat enim prima dies Augusti, sexta feria, quae per totum annum est -Sarracenis celebris, non quidem quia feria sexta, sed quia dies -Veneris. Machometus enim Venerem impudicam semper venerabatur, idcirco -ejus diem statuit perpetuo celebrem observari, quemadmodum diem -dominicam festivamus, et sabbathum Judaei, longe tamen alia et alia -ratione. Idcirco hoc die ausi non fuimus in publicum procedere, sed in -locis nostris in occulto consistere, sicut Judaei in die parasceves a -nobis secluduntur nec per vicos ire permittuntur. Propter hoc -maledictum Machometi festum non potuimus rite peragere festum S. Petri -ad vincula; nam peregrini socii mei non audebant de hospitio in montem -Syon adscendere pro audientia Missae, sed sine Missa diem illam -transigere et ita nolentes coacti fuimus in quiete manere. Hoc enim -tenent pagani, quod quando ipsi celebrant vel jejunant vel a carnibus -abstinent, aut tristitiae vel laetitiae dies agunt, cunctos advenas -hospites et peregrinos hoc idem facere cogunt. Sic etiam faciunt cum -vino: ex quo ipsi eo non utuntur, non sustinent, quod peregrini apud -eos eo utuntur, nisi occulte, eis non videntibus etc. - -(#B#) Secunda die, quae est S. Stephani Papae et martyris, audito -Officio et sumto cibo convenimus ad montem Syon et deliberavimus -circuire totam civitatem Jerusalem ab extra et videre ejus munitiones -vel potius munitionum ruinas, non obstantibus intensissimis caloribus -et solis ardoribus, id enim facere non bene poteramus nisi fervescente -sole, quo tempore Sarraceni in umbra manent. Mane enim et vespere, sole -tepescente, in hortis sunt, et exspatiantur extra portas, nec passi -fuissent nos circuire urbem: ideo horam quietis eorum ad hoc elegimus. -Incepimus autem sic circuire. Primo transivimus usque ad arcem David -contra occidentem, et ab ea processimus ad portam piscium sive -negotiatorum, ubi est angulus occidentalis, in quo murus occidentalis -jungitur muro australi. Ab hoc angulo processimus in agrum fullonis, in -quo hodie lucus est cum muschea et Sarracenorum sepultura, sicut et -fuit tempore beati Hieronymi, ut habetur in libro de distantiis -locorum. In agro autem fullonis vertimus nos contra aquilonem, habentes -ad dextram civitatis sanctae fossata, supra quae processimus tendentes -in aquilonem. Fuerunt autem fossata profunda et lata, et murus -civitatis supra rupes aedificatus, et ipsis muris sunt domus insertae, -de quibus habetur respectus in fossata. Porro sub ipsis rupibus vidimus -cavernas magnas, per quas est introitus quasi usque ad medium civitatis -sub terra. Et si habuissemus lumen et facem accensam ingressi fuissemus -speluncam, et doluimus nos non accepisse. Has cavernas nominat Josephus -lib. VI. c. 8. de bello Judaico speluncas regias; sed ob quam causam -sic vocentur, non legi. Opinor tamen, quod forte introitus aliquis erat -in civitate in eas, soli regi notus, per quem nullo sciente poterat -civitatem exire et intrare, vel a palatio regis erat introitus. - -Consequenter processimus satis per longum tractum supra fossata usque -ad angulum aquilonarem, in quo murus occidentalis jungitur muro -aquilonari. Ante hunc angulum est quaedam altitudo et terrae tumor, in -quo ruinae murorum sunt; ibi etiam quondam stetit turris altissima, -quae dicebatur Phaselus vel Psaefinas Hippicus, a qua fuit prospectus -ad utrumque mare, orientale scilicet, quod est mare mortuum, et ad mare -occidentale, quod est mare nostrum magnum mediterraneum, ut habet -Josephus de bello Judaico l. VI. cap. 8. De quo tamen miratus sum -saepe, cum civitas sancta ad occidentem habeat montana supereminentia -civitati. - -Ab hoc ergo angulo vertimus nos contra orientem, et supra fossata -processimus. Ibi vidimus magnam partem antiquorum murorum; fuit enim -murus duplicatus, ita quod per medium ejus fuit transitus intra murum, -inferius et superius, et rupes, supra quas murus fundatus est, in -multis locis erant arte quadratae, supra quas turres steterant. Ab illa -enim parte fuit civitas bene munita, quia ibi potest melius impugnari -(#226 A#), unde Saladinus, rex Egypti, ab illa parte civitatem cepit -ultimo de potestate et de manibus Christianorum anno 1187. Ulterius in -processu venimus ad portam Ephraim vel sancti Stephani, quae est juxta -angulum orientalem, in quo murus aquilonaris jungitur muro orientali. -Porro murus ille orientalis non habet ante se fossatum, sed vallem -Josaphat, supra quam in alto est deductus, et licet sit semita parva ab -angulo orientali usque ad angulum muri australis ad latus muri -orientalis supra vallem, non tamen ausi sumus continuare circuitionem -per semitam illam propter Sarracenorum coemeterium, quod ante portam -auream est, per quod transire nobis non licuit, nisi ingenti periculo -nos exponere voluissemus, ut patet fol. 82 A. et 141 B. Derelicta ergo -semita illa ab angulo descendimus per praeceps in vallem Josaphat, -usque in torrentem Cedron, per quem descendimus habentes montem templi -et civitatis ab uno et montem Oliveti ab alio latere, et pervenimus -usque ad radices montis Syon in vallem Siloae, ibi autem convertimus -nos ad occidentem, et per vallem, quae dividit montem Syon a monte -Acheldamah et Gyon, adscendimus usque ad agrum fullonis, ubi incepimus -circuitum, et per portam piscium ingressi sumus civitatem sanctam, et -cum dominis peregrinis ivi in eorum hospitium, et refrigerium -accepimus, fuimus enim facti calidi, lassi et multum fessi. Et ita -transivit illa dies. Si cui placet videre antiquae Jerusalem spatium et -munitiones, inspiciat Josephum de bello Judaico lib. VI. c. 8. Ne tamen -omnino praeterire videar aliquid certius loqui de magnitudine illius -sanctissimae civitatis, sciendum, quod nequaquam ita magna est, ut -communis aestimat vulgus, qui eam judicat ita grandem in -circumferentia, sicut est in nominis et virtutis fama. Gloriosa enim -dicta sunt de te, civitas Dei, et dicuntur dicenturque quamdiu mundus -iste durat. Est namque civitas haec et semper fuit minor maximis, et -maior mediocribus, de qua etiam gentiles loquuntur. Nam Hecataeus Abde -[rita], philosophus, dicit: Jerusalem urbs munitissima, quinquaginta -paene stadiorum habens circuitum, quam plures quam CXX millia homines -inhabitant, Et plura prosequitur de ea, ut habetur in Eusebio de evang. -praep., libr. 8. c. 2. et 3. - -Alius philosophus, Timochares, qui Antiochi res conscripsit, asserit: -Hierosolymam XL stadiis circumduci abruptis vallibus undique natura -munitam, ipsamque multis aquis in ea emanantibus irrigari, cum tamen -per gyrum ad XL stadia nullae sint aquae vivae. Et caetera plura dicit, -ut habetur ex Eusebio, uti supra l. X. c. 4. - -Josephus autem, Judaeus, insignis historiographus, libro et cap. V. -supra allegato dicit: Omne civitatis Jerusalem in gyro spatium XXXIII -finiebatur stadiis, et multa gloriosa valde in supra dicto capite -refert. Ejusque dictis magis credo, cum fuerit civis et capitaneus -populi Judaeorum in Jerusalem, tempore suae destructionis per Titum. - -Ex his liquet, quod Jerusalem fuit major ante ampliationem factam per -Aelium Hadrianum Imperatorem, quam hodie Ulma, quae est una de -mediocribus urbibus. Ulmam enim ego saepe mensus sum, habetque in gyro -stadia XXV et LXXV passus magnos, quae faciunt stadium dimidium. Et ita -antiqua Jerusalem excessit Ulmam in octo stadiis. - -Porro post Josephum multis annis Aelius Imperator destructam Jerusalem -restauravit, et locum Calvariae et dominici sepulchri moenibus -inclusit, sicque eam pro tanto ampliavit, et secundum illam -ampliationem praedicti duo philosophi superserunt ejus terminos et -mensuram. Vel si ante ampliationem scripserunt, contulerunt montem Syon -civitati, quem Josephus non includit suae mensurationi. Includendo enim -montem Syon cum monte Calvariae et Golgatha, fit circulus grandis in -circumferentia, non minor, quam contineat Augusta, civitas Suevorum, -quae inter magnas Germaniae civitates computatur. Quod tamen -contemplanti de monte Oliveti civitatem Jerusalem non videtur, cum sit -sita in loco inaequali, non plano, et habeat multa spatia, quae videri -non possunt. Nam mons Syon, per se solus, non parvam civitatem -contineret, si esset aedificatus sicut fuit, ut ruinae docent. De hac -civitate vide infra descriptionem fol. 255 B. - - - - - (B) De quarto ingressu dominorum peregrinorum in - dominicum sepulchrum. - -Tertia die, quae est inventionis S. Stephani, et erat dominica X post -Trinitatis, in sero sabbathi praecedentis, petivimus dominos rectores -civitatis sanctae, Sarracenos, ut intromittere nos dignarentur in -ecclesiam sancti sepulchri, et annuerunt, ita tamen, quod solveremus -tributum consuetum, pro persona quinque ducatos. Petivimus autem eos, -ut mitius nobiscum agerent et rigorem illum remitterent, ex quo pauci -essemus, quia intenderemus saepius ingredi ante nostrum recessum, et si -non vellent remittere aliquid de tributo consueto, tunc nec jam nec in -posterum possemus ingredi. Post multas ergo placitationes et brigas -improbitate nostra vicimus eos, et ita convenimus, quod, quotiescumque -vellemus ingredi ecclesiam dominicae resurrectionis, toties solveremus -simul omnes tributum unius hominis, hoc est, quinque ducatos. Et hoc -placuit nobis. Congregatis ergo nobis in atrio templi sancti sepulchri -venerunt domini Mauri cum clavibus, et reseratis valvis ingressi sumus -et noctem illam deduximus in vigiliis circa dominicum sepulchrum, modo -scripto fol. 110 A, et consequenter mane facto cantavimus Missam in -capella beatae Virginis, de qua habetur folio praedicto, et privatas -Missas legimus ad placitum cum quiete. Quibus omnibus finitis venerunt -Sarraceni et apertis ostiis nos ejecerunt. Ascendimus autem omnes simul -in sanctum montem Syon et in loco, in quo S. Stephani corpus inventum -locatum fuerat, Missam legi fecimus. De hoc loco vide fol. 100 B. -Officiis finitis condiximus nobis, quod post prandium ad aliqua loca -intra civitatem sanctam vellemus transire, in quibus nondum fuissemus. - -Prandio finito convenimus in monte Syon et assumsimus nobiscum Calinum -minorem, Elphahallo, et intravimus civitatem Jerusalem per portam -sterquilinii vel stercorum, de qua fit mentio saepe in Scriptura, -signanter Nehemiae 3. Dicitur autem porta stercorum ab antiquo et -hodie, quia omnia purgamenta et fimus per hanc exportantur, et contra -vallem effunduntur, unde ex multitudine purgamentorum factus est -cumulus sicut monticulus, (#227 A#) in tanta altitudine, quod -supereminet muro civitatis in illa parte. Ingressi ergo venimus ad -forum pecorum et deinde intravimus vicum quendam arctum, in quo -residebant multi Christiani Nubiani, et illorum ecclesiam pulsavimus. -Reserato autem ostio intravimus et orationem fecimus. Erat autem -ecclesia satis magna, sed obscura, sicut omnes orientalium ecclesiae -obscurae sunt et tenebrosae. Haec ecclesia stat in eo loco, ubi quondam -stetit domus Mariae matris Johannis, qui cognominatur Marcus, ad quam -Petrus per angelum de carcere eductus pulsavit. De quo habetur dulcis -historia Actuum XII. Ab hoc loco consequenter progressi paululum ad -aliam domum Christianorum orientalium venimus, et intromissi, -ostenderunt nobis in curia domus cisternam, dicentes, quod sancto -Thomae Apostolo ibi Christus apparuit. Dum enim vellet aquam haurire et -staret in una parte cisternae, stabat Dominus Jesus in alia et -praecepit sibi, ut iret in Indiam. Hanc historiam dicunt orientales ibi -esse factam; sed legenda Lombardica dicit, hoc esse factum in Caesarea, -et alii libri nostri. Deinde ad aliam domum venimus, ubi etiam erat -ecclesia, in qua dicunt orientales christiani sanctos Apostolos, -Jacobum et Johannem, fuisse natos, quia Zebedaeus pater eorum dicitur -cum sua uxore habitasse [ibi], sed depauperati migraverunt. inde in -Galilaeam et ad mare Galilaeae piscatione se nutrierunt. Ideo dicitur -Joh. 19., quod discipulus ille notus erat pontifici. Juxta hanc domum -stabat una muschea sarracenica aperta, et quia nullum Sarracenum -vidimus, ingressi sumus in eam, sed nihil pulchrum, nihil devotum, -nihil desiderabile ibi vidimus, sed tantum habitaculum vacuum, -testudinatum, rotundum, per parietes dealbatum, et lampades de -testudine dependentes, et pavimentum mattis coopertum, in quibus -genuflexiones et incurvationes suas faciunt in orationibus eorum. Hoc -viso regressi sumus. Porro loca jam dicta sunt prope templum Domini, -quod Salomonis nominant. - -Post hoc transivimus contra templum, et in vico per ostium quoddam -introspeximus, et in curia vidimus multos Sarracenos stantes cum -situlis, urceis et amphoris ad tollendum aquam, quae ibi copiose cum -impetu de canali erumpebat, de quo vehementer miratus fui, cum semper -legerim et audiverim, civitatem sanctam carere aquis vivis. Sed postea -experimento didici, quod aquae illae longe a civitate sancta emanant et -per gurgites et canalia introducuntur in Jerusalem, de quibus suo loco -dicam fol. 249 A. B. Ab illo loco ascendimus contra templum ad unum -testudinatum vicum, per quem ad portam grandem, quae ducit in templi -atrium, transivimus. Porro, (#B#) in ipso vico erant multae pategae et -valvae negotiatorum ab utraque parte, cumque viderent nos contra portam -templi properantes, accurrerunt multi ad nos, ut nos ab ingressu templi -arcerent. Diximus eis signis, quod non vellemus intrare, sed tantum -ante portam adorare Deum, et ita permiserunt nos ad portam accedere, et -ibi flexis genibus contra templum Domini oravimus, respicientes in -atrium et templum, quod tamen ipsis Sarracenis erat molestum, et -clamabant contra nos. Ipsa vero atrii porta erat magna cum gravissimis -ferreis vectibus. Dicunt autem, hanc esse portam ferream illam, de qua -habetur Actuum XII., per quam eduxit angelus Petrum, et per vicum, quia -carcer Petri erat ab intra. Deinde per vicum reversi sumus, et gyrantes -ad alium testudinatum vicum venimus, per quem etiam introitus est ad -templum, in quo similiter negotiatores sedebant in pategis. Ingressi -autem usque ad templi portam accessimus, nec clamores nec murmura -Sarracenorum advertimus, nec prohibitionem Calini, ductoris nostri, -audivimus, qui modis, quibus poterat, conabatur nos a templi -inspectione abstrahere; nam Sarraceni vexabant eum pro eo, quod nos ita -prope ad templum sineret accedere. Hanc portam dicunt esse portam -templi speciosam, sub qua Petrus curavit claudum, quando cum Johanne -ascendit ad horam orationis nonam, et quando dixit: Argentum et aurum -non habeo, ut est Actor. 3. - -Ab hoc loco consequenter digressi per vicos domorum in templi circuitu -ad aliam partem atrii venimus, et ibi ad murum atrii aedificabatur nova -muschea pretiosissima pro oratorio domini Soldani, in qua orationes -suas faceret tempore praesentiae suae. Accessimus ergo ad locum et -ascendere volebamus ad artifices ad videndum, sed dictum fuit nobis, -quod nemo ad artifices ascendere ausus esset, nisi de licentia Thadi, -episcopi templi Sarracenorum. Intravimus autem domum Thadi, quae juxta -erat, ad rogandum pro licentia. Porro domus illius episcopi erat ampla, -alta, testudinata, ornata politis lapidibus, et tapetis decorata, sicut -ecclesia, praeterquam quod non habuit altaria, et hodie credo, quod sit -muschea sarracenica, in quam tamen omnes intromittuntur, propter -episcopum, qui sua habitacula habet ei annexa, et suam familiam. Vidi -enim per foramen testudinis mulieres respicientes ad nos, et pueros. -Egressus est ergo episcopus ad nos, vir maturus, senex, barbatus et -seriosus, et cum intellexisset voluntatem nostram, statim annuit, et -introduci nos fecit in muscheam, adjungens nobis unum de suis -familiaribus. Ascendimus autem in muscheam et multos ibi artifices et -laborantes invenimus, subtilissimas tabulaturas de vario et polito -marmore facientes, et tam pavimentum, quam parietes (#228 A#) ornantes -picturis. Insuper pretiosis et auratis coloribus superiora fulgentia -erant, et fenestrae vitreae valde pulchre illustrabant habitaculum. -Porro in illo pariete qui consurgit ab atrio templi, erant magnae et -altae fenestrae, nondum vitro perfectae, sed patentes, per quas -respeximus in atrium templi et ad ipsum templum, et vidimus stupendam -pretiositatem ibi, sicut patebit in descriptione templi illius, fol. -260 et ante. His visis dedimus artificibus bibales et exivimus. Non -credo, quod post nos aliquis Christianus in muscheam illam venturus -sit, quia statim eam suis execrationibus detestabili Machometo -consecrabunt: hoc facto nullum Christianum intromittent. Sic ergo -regressi sumus ad loca nostra. - -Quarto die prandio sumto descendimus simul montem Syon, quasi occulte -ducente nos Judaeo, qui dixit, quod quaedam occulta nobis vellet -ostendere. In descensu autem venimus ad latus australe ecclesiae -illius, quae stat juxta templum Domini, et ibi tempore Christianorum -fuit ascensus per gradus lapideos ad altam portam, per quam erat -ingressus in illam ecclesiam. Ad hanc portam per ruinas murorum -ascendimus et murum portae deosculati sumus propter indulgentias -plenarias, quae ibi habentur (††). Dicitur enim, quod XV gradus ad -illam portam fuerint, per quos Virgo Maria [et] puer triennis sine duce -miraculose ascenderat in templum. Ad hos gradus confecit David rex XV -psalmos, qui dicuntur psalmi graduum. Hunc locum visitavimus cum timore -et silentio, quia in periculo fuissemus, si Sarraceni nos ibi -conspexissent, ideo etiam tempus quietis eorum elegimus. Ab illo loco -consequenter descendimus et ad vetustissimum murum venimus, fortem -nimis, de ingentibus saxis quadratis factum, et murus ille est -competenter altus, quamvis multo altior fuerit, sicut ex ruinis -deprehendi potest, est enim locus plenus quadratis lapidibus dispersis -per gyrum. Dicitur enim, quod super murum illum steterit domus saltus -Libani, quae erat domus regia, quam aedificavit Salomon, cujus -descriptio habetur 3 Reg. VII., ubi dicit: Gloria in etc. Quae ideo -domus saltus Libani nominabatur, quia erat de lignis supernis -aedificata, quae erant excisa de saltu Libani. Magister in Spec. -Histor. dicit quod haec domus erat de duplici materia, pars inferior -erat lapidea, et dicebatur Nethota, i. e. pigmentaria, in qua -reponebantur aromata et pigmenta ad usus templi, et domus regia, ut ex -beneficio terrae et muri diu vigerent quasi recentia. Pars superior -erat lignea, de lignis Libani, unde est dicta domus saltus vel domus -Libani vel domus saltus Libani. Quidam tamen putant, eam ex hoc sic -esse vocatam, quia circumquaque consita erat arboribus et viridariis -mirae (#B#) recreationis, juxta densitatem saltus Libani, et in parte -illa superiori reponebantur arma, ut beneficio ligni rubiginem non -sentirent, non solum autem arma ad pugnandum, sed ad decorem et -ostentationem regii fastus. - -Quamvis autem distinctio fiat 3. Reg. VII. inter domum regis et domum -saltus Libani, quidam tamen expositores dicunt, fuisse unam, sicut et -ego credo. Quod autem hic fuerit domus illa regia, satis videtur -Scripturae sacrae consonum, quae frequenter dicit, reges Jerusalem de -domo regis adscendisse in templum. Patet Jeremiae .., quod non potest -intelligi de domo et palatio regis montis Syon, in qua habitavit David -et Salomon ante templi aedificationem, cum mons Syon altior sit templo, -a quo fit descensus in templi locum, quamvis et de templi atrio semper -fuerit ascensus per gradus in ipsum templum. Sed de illa domo, de qua -nunc loquimur, est ascensus aliquantus in templum. Stetimus ergo et -murum ingentem mirabamur et colloquebamur de his. - -Porro in summitate rupti muri est quidam magnus quadratus lapis, -semotus a loco sui ordinis, ita quod singulariter eminet in cornu muri. -Hunc lapidem, quia jam supremus est et singulariter videtur, fabulantur -illum esse lapidem, de quo habetur psalmo 117. et Matthaei 21.: Lapis, -quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli.[TR53] -Nam dicit Nicol. de Lyra, quod in aedificatione templi quidam lapis -pluries oblatus fuit manibus aedificantium, et nullibi poterat -convenienter poni, ideo reprobatus fuit. Sed dum murus deberet muro -conjungi per lapidem angularem et capitalem, non est inventus lapis -aptior, quam ille reprobatus. Dicitur similiter de ligno, de trabe -ligni sanctae crucis, qui etiam fuit in aedificatione illius domus -abjectus, ut patuit fol. 178. - -Videtur tamen mihi, quod lapis ille, quamvis fuerit angularis, non -tamen caput anguli, cum murus multo altior monstretur fuisse. - -Perspecto muro ab extrinseco ducente nos Judaeo contra ipsum murum -adscendimus per ruinas usque ad murum, et ibi unus de magnis quadris -maxima vi avulsus est ex muro, ita, quod foramen est per parietem ad -intra in Nethotam. Curvavimus ergo nos, et unus post alium ingressi -sumus, et primo nihil penitus videre poteramus, quia oculorum natura -est, ut post solem umbras intrantibus coeca omnia videantur. Sed cum -paululum stetissemus, visum paulatim recepimus et grandia aedificia -arcuato opere facta vidimus. Nam ibi erant VIII ordines columnarum, -testudines sustentantes et superiora aedificia, quae olim erant -superaedificata, jam vero superius est viridarium olivarum ad latus -templi. Dicunt autem Judaei et Sarraceni, quod illa subterranea -habitacula fuerint equorum Salomonis stabula; sed melius est dicere, -quod ibi fuerint Nethota, hoc est pigmentaria et apotheca aromatum, ut -supra patuit (#229 A#). Huc enim reposuit aromata illa pretiosissima, -quae regina Saba attulit, ut habetur 3. Reg. X. Nec credendum est, quod -rex Salomon bestias locaverit in nobilissima domo, de qua mirabatur -Sibylla Saba, praesertim cum esset prope templum, in cujus -irreverentiam cessisset equorum stabulatio, sed alibi pro curribus et -equis et equitibus habitacula construi fecit, ut habetur 3. Reg. IX. - -Porro sub testudinibus illis erant multi cumuli lapidum erecti in -altum, de quibus Judaeus ille, qui nos in locum duxerat, dixit nobis, -quod ipsi Judaei erigunt istos cumulos ad praeoccupandum locum: sperant -enim, se terram sanctam citius rehabituros, et ideo peregrini eorum, -qui de longinquis terris veniunt, loca praeripiunt, in quibus post -eorum reditum habitare se sperant. Superius in uno loco testudinis est -grande foramen et ruptura, per quam Sarraceni purgamenta templi et -atrii injiciunt. Cum magno timore ibi fuimus, quia si Sarraceni nos ibi -invenissent, male profecto nos tractassent. Si timorem non habuissemus, -per immunditias potuissemus in templi atrium adscendisse. Igitur visis -his, quae dicta sunt, exivimus per foramen, per quod intravimus, et -montem Moria, qui est mons templi, gyravimus, et sursum usque ad -angulum, in quo murus orientalis cum australi nectitur, per clivum -adscendimus ad murum civitatis sanctae. In illo muro vidimus majores et -longiores lapides, quam unquam viderim in aliquo civitatis muro. Non -tamen erant adeo egregia saxa, sicut Josephus memorat habuisse murum -Jerusalem, quae XX cubitorum longa et X lata erant, lib. VI. c. 8. -Respicit autem murus ille vallem Josaphat et torrentem Cedron, e -regione montis Oliveti. Porro in illo muro a terra sursum in -altitudinem VI cubitorum est immuratus lapis, quasi pars fuisset -columnae marmoreae, quae partim muro est inserta et partim a muro exit, -extenta extra, ita, quod homo superius existens posset super lapidem -stare, et dorsum ad murum habere, vel sedere desuper, sic ut homo sedet -in equo cum dependentibus cruribus. De hoc lapide fabulantur Sarraceni, -quod in die judicii, cunctis existentibus in valle Josaphat, veniet -Machometus, et sessum accipiet super lapidem illum ad judicandum -mundum. Et hunc lapidem honorant tamquam tribunal Machometi. Non sunt -autem multi anni elapsi, quod quidam propheta pseudo Sarracenorum venit -in Jerusalem, quem omnes tanquam sanctum Dei honorabant; hic quodam die -convocavit populum de civitate ad locum illum, dicens: quod vellet eis -gestus et verba dicere et modum mundi dijudicandi monstrare, quem -Machometus in extremo judicio cum Sarracenis esset habiturus. Dum autem -cuncti in clivo starent, ut viderent et audirent judicii formam, -ascendit diabolicus ille sanctus per scalam super lapidem, seditque -dorsum habens ad murum, et vultum ad populum infra stantem, et -prophetare coepit. In loquendo autem, dum magis se movere inciperet, et -lubricitatem politi lapidis non attenderet, ecce, subito inclinatus ad -latus deorsum corruit et confractis cervicibus et toto corpore -dissoluto exspiravit, et populus fatuus confusus in civitatem et loca -sua rediit, et ita contra suam (#B#) intentionem propheta ille falsus -vera non verbis sed factis ostendit. In hoc enim conveniunt Sarraceni -nobiscum, quod credunt futurum judicium in novissimo die, sed de loco -judicii omnes discordes sunt. Nam Sarraceni in Jerusalem, in Judaea et -Palaestina degentes nobiscum dicunt, quod omnes gentes congregabuntur -in valle Josaphat, et ponunt tres judices, Deum, Jesum et Machometum. -Deus sedebit in culmine templi Domini; Jesus in summitate montis -Oliveti; Machometus, consiliarius utriusque, sedebit supra lapidem -praedictum. Sarraceni autem in Syria, Mesopotamia et Cappadocia dicunt, -quod judicium erit in Damasco in culminibus turrium. Sarraceni Arabes -dicunt, quod erit in Mecha, ubi sepulchrum est Machometi. Sarraceni de -Egypto et Lybia dicunt, quod in Chayro erit. Alii dicunt in -Constantinopoli. Ita unusquisque confingit hoc, quod sibi placet, et -innumeros fatuitates componunt. - -Stetimus ergo sub lapide praedicto et tam Machometi insanias quam -prophetae sui casum satis derisimus, et ita a muro descendimus et in -civitatem Judaeorum venimus, quae est in clivo super vallem Josaphat, -in quo Judaeum, qui nos ducebat, derisimus, dicentes sibi, quod -prudenter Judaei suam civitatem in loco judicii locaverint, ut sine -fatiga veniendi resurgant, in perpetuum damnandi. De illo -coemeterio[TR54] ad communem viam descendimus, per quam ad montem Syon -adscendimus ad loca nostra. Ingressi autem hospitium dominorum -peregrinorum invitaverunt domini milites me et duos patres minores, et -duos Judaeos et unum Sarracenum et unum Mamaluccum ad coenam, et -habuimus simul laetam coenam, quamvis diversi essemus fide et moribus. -Propter hujusmodi autem communicationes cum infidelibus necesse est -habere licentiam domini Papae, dum quis vult Jerosolymam peregrinari. - -Ouinta die, quae est gloriosa patris nostri S. Dominici, patriarchae -fratrum Praedicatorum, Officio et prandio finito venit Sabathytanco, -Calinus major, et exegit a quolibet peregrino quinque ducatos in -defalcationem conscripti pretii, dicens, se non habere in promtu -tantum, ut dispositionem facere inciperet pro nostra per desertum -ductione. Ne ergo in posterum diceret, nos fuisse causam tantae -tardationis, tradidimus sibi pecuniam, quilibet V ducatos. Qui accepto -auro factus fuit hilarior et promisit nobis, quod omnia, quae ab eo -peteremus, adimplere vellet, si posset. Petimus ergo eum, ut nos -introduci faceret in locum nativitatis beatissimae Mariae Virginis, in -quo nondum fueramus. Qui respondit: rem difficilem, o domini peregrini, -postulastis, quia non potestis in habitaculum nativitatis Mariae -Virginis ingredi, nisi per muscheam unam Sarracenis devotam, in quam -vos intrare fas non est, nec ullo pacto videntibus Sarracenis vos -introducere ausus sim, ideo oportet exspectare tempus vespertinum, et -tunc mittam vobis Abre, filium meum, et per vicos occultos vos ducet ad -locum, et disponam, ut intromittamini. Ego vero cum dominis consulibus -ero, occasionem retinendi vos simul quaerens, ne vos notent illum quem -petitis visitare locum. Sic ergo (#230 A#) vir a nobis recessit. -Vespere facto exspectavimus quasi usque ad solis occasum, aestimantes, -quod vir nobis illusisset. Sed ecce, filius ejus Abre, forte XIX -annorum, venit cum uno famulo ad nos in montem Syon et duxit nos per -vicos occultos Jerusalem usque ad portam Ephraim, quae est porta S. -Stephani, et ad ecclesiam, quae iam est Mameria, venimus. Qua reserata -muscheam ingressi sumus et de ecclesia in ambitum transivimus. Ad latus -autem ecclesiae est una fenestra super terram, sicut fenestrae -habitaculorum, in quibus operantur textores, vel sicut sunt fenestrae -cellariorum, per quas lumen et aer ingreditur. Et per illam fenestram -est ingressus ad locum nativitatis beatae Virginis, quia ostium -cryptae, quod erat in ecclesia, obstruxerunt infideles, quia de loco -illo nulla est eis cura. Unus ergo peregrinus pedibus primo intromissis -in fenestram deorsum in cryptam se dimisit, qui inferius stetit, et -singulis pro scala fuit; habuit enim manus erectas ad parietem, et -descendere volens primo pedes posuit super suas manus, et inde alium -pedem super caput, vel humeros ejus, et de humeris resiliebant in -terram, et ita omnes super illum peregrinum, qui erat miles insignis -genere, descendimus in locum, et accensis candelis, quia tenebrosum -erat, circuire incepimus. Venimus autem in unum specum, in quo dicunt -primo fuisse sepultos Joachim et Annam, parentes beatae Virginis -Mariae. Deinde progressi in aliam subterraneam capellam venimus -latiorem, quae quondam erat pulchre depicta, et ibi creditur esse -beatissima Virgo Maria nata. Incepimus autem ibi jocundis vocibus -cantare carmina de nativitate beatae Virginis, signata in processionali -terrae sanctae, et indulgentias (††) plenariae remissionis accepimus, -et terram juxta morem peregrinorum deosculati sumus. Sub choro -ecclesiae est locus ille sanctus, ubi fuit triclinium, in quo genuit -Anna beatam Virginem Mariam, sicut locus nativitatis Christi est sub -choro ecclesiae bethlehemitanae, in confutationem mendacissimi -Alchorani, qui ponit, ipsam Virginem Mariam natam in Aegypto, et esse -filiam Mirjam, sororis Aaron, ut patet supra fol. 140 B. Viso ergo -loco, iterum unus peregrinus per alios adjutus per fenestram sursum in -ambitum ascendit, qui protensa manu deorsum omnes nos ad se successive -eduxit. Circuivimus ergo ambitum, et cellas superius et inferius -vidimus de pulchris aedificiis, fuerat enim in tempore Christianorum -monasterium monialium ordinis S. Benedicti. Ingressi autem ecclesiam, -quae nunc est muschea, eam diligentius perspeximus, et notavimus, eam -ecclesiam ornatam et pulchram fuisse, parietes enim depicti fuerant, -sed Sarraceni picturas calce deleverunt et dealbaverunt, in pluribus -tamen locis calx decidit, et iterum Christianorum picturae videntur. -Porro historia conceptionis et nativitatis beatae Virginis Mariae fuit -ibi depicta, quomodo Joachim propter sterilitatem de templo fuit -repulsus, et quomodo cum suis pastoribus in deserto deguit, et quomodo -ibi sibi angelus apparuit, et quomodo sub porta aurea in amplexus suae -uxoris ruit, et quomodo Anna Mariam genuit. De illa pictura legi in -quodam peregrinali, quod Sarraceni eam de Machometo suo exponant. Unde -fuit quaedam vetula, habitans juxta illam ecclesiam sarracenicam, quae -magnis (#B#) fletibus solebat hominibus exponere picturam de Machometi -vita, et de ejus paradiso, et carnaliter omnia interpretabatur. Haec -omnia cum vidissemus, de ecclesia exivimus dolentes, quod tam pulchra -ecclesia et tam egregium monasterium in tam sanctissimo loco est in -Sarracenorum usu. - -Porro ante ecclesiam stat una arbor magna et antiquissima, quam dicunt -fuisse plantatam a beatissima Virgine Maria, dum adhuc esset infantula, -sub cura parentum, qui hic in hoc loco creduntur habitasse; licet enim -Joachim et Anna multis annis deguerint in Nazareth, tamen quando -beatissima Virgo Maria concipienda et parienda fuit, migraverunt ex -instinctu Spiritus S. a Galilaea in Judaeam in Jerusalem, ut ibi dies -suos clauderent in Dei servitio, juxta templum Domini, ignorantes, ad -quantum mysterium Deus eos sine fructu servaret. Venientes autem a -Nazareth in Jerusalem emerunt domum prope templum super piscinam -probaticam, in qua concepta est et nata beata Virgo Maria, testante -Damasceno, qui sic dicit: parturitur autem Virgo Maria in probatica -Joachim domo, nam piscina probatica juxta est. Successu autem temporis -aedificaverunt Christiani ad locum illius sanctae domus ecclesiam, cum -annexo monasterio monialium ordinis S. Benedicti, et erant ditissimae -dominae etiamnunc ultimo, quando capta fuit civitas a Sarracenis, anno -Domini 1187. In ipsa autem captione civitatis contigit in hoc -monasterio factum perenni memoria dignum, quamvis quidam referant alibi -factum fuisse in quodam monasterio S. Clarae. Cum enim jam esset -civitas capienda per Sarracenos, et cuncti se ad evasionem et vitae -suae liberationem disponerent, jussit Abbatissa pulsare capitulum, -omnibusque dominabus congregatis dixit: ecce, filiae meae, jam tradenda -est civitas et nos et omnia nostra in manus gentilium Sarracenorum. -Homines autem isti, sicut frequenter audivimus, bestiales sunt, et -foeminas christianas repertas sine verecundia foedant et polluunt, -singulariter tamen in virgines Deo dicatas inardescunt et furiunt. Nunc -ergo si placet integritas, munditia, et castitas, hoc, quod me -videritis facere, facite, et inviolatae de manibus istorum vitiosorum -evadetis. Et hoc dicto omnibus sororibus eam intuentibus et mirantibus, -quid factura esset, mox cultrum, quem sub veste texerat, eduxit, et eo -statim pectore et vultu intrepido proprium sibi nasum detruncavit -propriis manibus, quod facere etiam egregiorum virorum corda nutant, et -persaepe trepidant animosa pectora. Cujus exemplo caeterae motae ad -simile processere certamen. Et si quae adolescentiores, delicatae et -teneres, cruore viso timore concutiebantur, nec sibi ipsis injicere -manus poterant, prosternebant se ad fortiorum pedes, exhibentes eis -cultros et nasos extendentes, fletibus magnis rogabant privari naso, -quo vultus speciem retinet, et inimicos pudicitiae irritat, ne -inquinamenta carnis et spiritus contrahere possent. Omnibus ergo -abscissis nasis, confusis faciebus, et (#231 A#) conspersis cruore -stantibus, et lacrimosis vocibus Deum invocantibus, ecce inimici crucis -monasterii ostia infringunt, et claustra rumpunt, et avidissime in -monasterium irruunt, cum clamore et armorum strepitu, ut effoeminatae -libidini, insatiabili cupiditati et crudelitati bestiali operam darent. -Et ingressi ecclesiam invenerunt athletas Christi in suo ordine stantes -in Dei servitio. Quas ut viderunt sanguine aspersas et mutilatas, -conterriti stabant, ac si exercitum ferocium armatorum invenissent, nec -fuit, qui aliquam tangere ausus esset, sed eas intactas de monasterio -et civitate repulerunt, quae cum aliis Christianis expulsis in partes -fidelium navigaverunt, reportantes praeclarum et perenne testimonium -suae castissimae et illibatae fidei. Sic, sic decus servatur foemineum, -virginitatis thesaurus custoditur, pudicitiae cordis testimonium -redditur, et profecto monstratur, quomodo non salis sit ad cordis -sinceritatem testandam lacrymis et querelis se violentiam passuram -dicere, nisi quis in vindictam egregio procedat opere. Hoc Lucretiam -urbicam pudicitiae ducem fecisse veterum commendant historiae, quae se -ipsam jugulavit in testimonium pudicitiae. Sic et Hyppo, mulier graeca -a piratis capta, eo quod spectabili pulchritudine polleret, quae inter -consilia praedonum suae pudicitiae contraria cum cerneret, se non posse -decus castitatis servare, nisi per mortem, non exspectata violentia in -undas se praecipitem dedit, ut sublata vita pudicitia servaretur. Sic -conjux Trigigantis, quae in ergastulo posita et catena ligata militem -volentem se violare interemit. Sed et Penelope, Ulyssis uxor, arte -industri precantes nobiles suspendit, sicque fidem marito servare -studuit. Sic Cimbrorum foeminae se suosque infantulos laqueis curruum -[suspendentes] vitam sibi extorsere amore pudicitiae. Et Amazones -spreto decore, et superata mollitie foeminei corporis, arma inducere, -et auream caesariem tegere galea, et latus muniere pharetra, et -militari ritu currus et equos adscendere, et pro defensione castitatis -regibus et tyrannis gravissima bella intulere. Insuper castitatis -lilium, Susanna, filia Helechiae, uxor Joachim, ad supplicium mortis -properavit potius, quam pudicitiae frenum solveret. Sic S. Brigitta, -pulcherrima, Deum pro deformitate vultus deprecata est, ut pudicitiam -facilius conservaret. Sic et aliae quam plures Christi virgines -superata fragilitate sexus duros cruciatus corporis pertulerunt pro -castitatis decore. Harum autem omnium exemplo monachae nostrae et -nunnae, de quibus iam est sermo, informatae pariter et confortatae, -nova arte edoctae a Spiritu Sancto, pudicitiae hostes delusere, ita, -quod nec se nec alios interemerunt, innocentiam tamen nihilo minus -conservarent, et imitandum exemplum post se relinquerent omnibus -religiosis. Si placet pulchra de praeclaris gentilium mulieribus -legere, vid. Hieronym. in epistola ad Geruntiam, quae habetur Vol. II. -lib. 3. Tract. 7. fol. 194. Sexta die, quae est transfigurationis -Domini, in aurora convenimus in monte Syon, media autem pars fratrum -montis Syon ascenderunt nobiscum in montem Oliveti et ecclesiam -ascensionis Domini, cum calicibus et paramentis, et ibi solenniter -Missam cantavimus de transfiguratione Domini, ac si fuissemus (in) -Thabor. Aderant autem Officio nostro multi Christiani orientales, (#B#) -quia diem transfigurationis Domini inter maximas solennitates -venerantur. Unde quasi omnes ecclesias suas consecrant in honorem S. -Sophiae, i. e. transfigurationis Domini. Et sicut nos depingi facimus -in ecclesiis nostris Crucifixum, et extremum judicium, sic in ecclesiis -orientalium principalis pictura est transfiguratio Domini cum Moyse et -Helia, et tribus apostolis in terra jacentibus. Finitis Missis -circuivimus ipsam ecclesiam, et supra ipsam quanto poteramus ascendimus -ad circumspiciendum; de ea enim est respectus in mare mortuum et longe -lateque per terram sanctam. Porro in ipsa ecclesia stant columnae -marmoreae politae, inter quas est una, quam orientales Christiani -brachiis circumplexabantur cum risu, et omnes tentabat, si digitis -unius manus contingere possent digitos manus alterius. Nisi enim homo -habeat longiores digitos, non potest manum manu amplexando tangere, -putant autem illi superstitiosi orientales, quod ille, qui id facere -potest, sit magis fortunatus, et quod sit signum cujusdam magni boni. -Diu steti in loco et eorum phantasias consideravi. Post eos etiam nos -occidentales jocando lusimus, mensurantes columnam, et directe potui -extremitates longiorum duorum digitorum conjungere, cum forti tamen -complexu et pressura. De illa ecclesia vide fol. 148 A. - -Post haec gyravimus montem sanctum et loca ejus sancta visitavimus, et -ingressi urbem per portam S. Stephani ad domum Pilati deosculandam -accessimus. Dum autem intellexissemus, patronum domus non esse in -civitate, pulsavimus, et intromissi per ejus filias locum martyrii -Christi visitavimus. Si enim praesens homo fuisset, nequaquam nos -intromisisset, et ad hoc nec prece nec pretio induci poterat. Filiae -tamen ejus jucundae duae nobis apparuerunt, et ad locum, in quo Dominus -flagellatus creditur, nos duxerunt. Est enim capella rotunda, -testudinata, ad ejus latus est ascensus in domum superiorem, immunde -autem et sine honore tenent locum istum sacrum, et est quasi sentina -domus, in quam omnia purgamenta injiciuntur. Hoc tamen non obstante -descendimus in immunditias, et orationes nostras fudimus, et -indulgentias plenariae (††) absolutionis accepimus. An autem Dominus in -eodem loco fuerit coronatus, in quo fuit flagellatus, videtur ex Evang. -Matthaei et Marci, quod fuerit publice flagellatus extra, et intus in -atrio coronatus. Sed Johannis XIX. ponuntur simul flagellatio et -coronatio; sic et idem locus ostenditur flagellationis et coronationis. -Verum tamen est, quod loca ista propter aedificiorum destructiones et -reparationes difficulter possunt reperiri. De illa domo vide fol. 138 -A. Ego bina vice intromissus fui. Reputatur magnum, quando peregrinus -in loco praedicto fuit, inter mille enim non potest unus ingredi. In -exitu nostro dedimus puellis aliquos madinos, quos cum magna -gratitudine acceperunt, et per interpretem dicebant nobis, quod -quotiescumque pater eorum abesset (#232 A#), libenter nos intromittere -vellent. Saevus est enim pater ille ad filias, sicut ad alios homines -christianos, quos etiam videre non potest, et ideo ex quo Christiani -participant de crudelitate illius viri cum filiabus ejus, afficiuntur -nobis et in contemtum patris introducunt Christianos. Erant enim duae -speciosae filiae grandiusculae, et in introitu nostro velamen facierum -deposuerunt, et jocundis vultibus nobis conversabantur, quod cum -Sarracenis ausae non fuissent, - - - - - Pulchra peregrinatio F. F. F. per loca subjecta. - -Septima die ante solis ortum dictis matutinis cum aurora illucesceret, -steti in ambitu superiori claustri fratrum montis Syon, et conjeci -oculos profunde deorsum usque in vallem Gehinnon; pulsabat autem me -desiderium, ut eodem mane descenderem tam profunde in vallem ipsam, -quousque montem Syon videre amplius non possem, ut et fontem Rogel -quaererem, et lapidem Zoelech, de quibus habetur 3 Reg. 1., et ut -viderem locum Toph et Tophet, de quibus fit mentio Jerem. 7. et per -totum caput Jer. XIX. Hic locus est vallis filiorum Ennon, quae dicitur -vallis Ennon, vel vallis Jehennon, et Gehenna, Jos. 18 et 4. Esd. 1,, -et inde descenderem profundius in vallem, ut considerarem, an torrens -Cedron in profundioribus locis aquas fluentes haberet, ut multi opinati -sunt, sicut patebit, et post hoc in montem offensionis ascenderem, -cujus radices usque in Gehennam extenduntur. De hoc monte habetur 3 -Reg. II. Haec etiam videre et experiri desideravi. Itaque a loco, in -quo stabam, me movi, ut irem ad patrem Gardianum, ut peterem eum pro -socio fratrem, cum quo praedicta visitarem, sed non ausus fui -venerabilem virum illum excitare, qui adhuc in quiete sua erat. Assumsi -ergo animum, et solus iter hoc grande aggressus sum, adhuc enim mane -erat, et Sarracenos scivi ante solis adscensum non se levare de -cubilibus suis. Descendi ergo de monte Syon et perveni in hortum regis, -qui pertinebat antiquitus ad regis curiam, per quem rex Zedechias fugit -cum omni exercitu, ut habetur 4 Reg. 25 a facie Assyriorum. In ipso -autem horto reperi optimas ficus maturas, de quibus jejunus manducavi -usque ad saturitatem. De horto demum regis descendi ad natatoria -Siloae, et voraginem originis fontis Siloae, et intravi et bibi de aqua -sancta, et oculos et faciem lavi. Numquam vidi prius aquas illas in -tanta abundantia fluere, sicut illa hora, non enim jugiter fundit aquas -nec semper aequaliter fons ille, ut supra patuit fol. 160 B. Refrigerio -sumto et indulgentiis (††) plenariae remissionis juxta fontem sacrum -consequenter de latice fontis exivi et descendi usque in vallis fundum, -in torrentem Cedron, nec vidi hominem aliquem. Sol autem jam ortus -fuerat, qui cacumen montis Syon et civitatem sanctam et aliorum montium -culmina illustrabat, sed juxta me erant (#B#) adhuc quodammodo -tenebrae, et roris antelucani destillatio. Descendi ergo usque in -vallem Gehenne et cum festinantia progressus in asperrimo torrente, -usque quo recurvabatur vallis, ita, quod nec montem Syon nec montem -templi amplius videre poteram. Et his subtractis substiti, et torrentem -consideravi, tantamque ariditatem ejus ibi vidi, sicut superius infra -Jerusalem, nec quovis modo videre poteram, quomodo ibi subterraneum -cursum haberet in profundissima valle et rupibus repleta. Ad hanc -considerationem me moverunt quaedam terrae sanctae descriptiones, in -quibus legeram, quod torrens Cedron esset fluvius perpetui cursus, sed -propter frequentes destructiones civitatis sanctae, cujus muri et -ruinae fuerunt in vallem dejectae, alveus fluminis repletus fuit. Sed -quia vero proverbio dicitur, nemo potest se opponere torrenti, dicunt, -quod ipse fluvius, quem torrentem nominant, sub ipsis ruinis adhuc suum -naturalem et perpetuum cursum habeat, ut superius patuit fol. 142. A. -et multis fol. 170. Sed hoc habere veritatem videre jam non poteram, -cum longe infra ruinas Jerusalem fuerim, nec guttam aquae fluere -viderim. Sed et alia vice descendi usque ad mare mortuum per eandem -vallem, ut patet fol. 236 per totum, sed aquas decurrentes nullas vidi. -Possibile tamen est, olim ibi fluvium fuisse et jam non esse, sed ei -contigisse sicut Numicio, fluvio Laurentis agri, qui Maronis carmine et -aliorum latinorum poetarum celebris factus est, in quo dicunt Aeneam -Trojanum cecidisse, et ex eo solo veteres consuevere in sacris Deae -Vestae libare. Sane, hic fluvius hodie non est, paulatim enim -decrescens primum in fontem redactus est, demum et fons ipse exaruit. -Ut habet Boccacius in Tract. de Flum. Verum ex vetustissimis scripturis -sacris colligi non potest, quod per torrentem illum fluvii decursus -continuus fuerit, sed solum tempore hiemali de pluvia et nive resoluta -fit ibi ad horam decursus aquarum. Et tantum de illo. - -Consequenter reverti me ad Jerusalem, a qua semper peculiaris [?] fuit -mihi clangor, at per torrentem ascendi festinus usque ad locum, in quo -videre poteram civitatem sanctam, cujus jocundissimo aspectu novo -quodam gaudio et securitate animatus fui. Timueram enim in inferioribus -existens, nam horribilis est vallis Gehennae, potissime inferius, ubi -caret illustratione desuper ab alto rutilantis civitatis sanctae. In -ipso autem ascensu Gehennae perveni in locum, ubi vallis Siloae -jungitur valli Siloae (Syon) et ibi dicitur fuisse fons Rogel, ubi -hodie stat cisterna magna et profunda, sed non fons. Et juxta fontem -erant olim viridaria et erat locus solatii, in quo juvenes tentabant et -probabant fortitudinem, ad quem ibi fuit positus lapis Zoelech, i. e. -tractus, quia qui lapidem illum trahere poterat, fortis erat. Ibi ergo -nec fontem nec lapidem vidi, sed cisternam et rupes multas. Ibi Adonias -convivium habuit et tractatum de regni invasione. Ibi luci et idolorum -cultus erant, et multa mala in valle illa Ennon vel Gehennae (#233 A#) -sunt perpetrata. Vallis ista et locus dicitur Gehennon, ab Ennon, -quondam possessore sua. Ennon autem idem est quod cursus mortis, vel -fons tristitiae, et significat, quod in extremo judicio per illam -vallem reprobi in locum mortis deducentur, ut habetur fol. 170 B. Omnia -enim illius vallis nomina horrorem important. Dicitur enim 1) Ennon, i. -e. cursus mortis. 2) Gehenna, vallis tristitiae. 3) Hennon, vallis -interfectionis. 4) Jehenna, profunditas mortis. 5) Toph, poena -stultorum. 6) Tophet, ampla poena moeroris. 7) Cedron, inutilis dolor. -8) Chela, incendium Domini. 9) Chrinarus, judicium ignis devorantis. -Praeter haec nominatur vallis ista Jerem. c. 19. vallis occisionis; et -Jerem. c. 7. dicitur vallis interfectionis. Quam destestabilis autem -haec vallis sit et maledicta, vide supra Jeremiae in praefatis -capitibus et cap. 32. Et quae supra fol. 170 A. B. Frequenter autem fit -mentio in Scriptura de excelsis Toph, in valle Ennon, quod ita -intelligendum est, quia in valle illa profunda excelsa stabant altaria -idolorum. Hanc vallem cum monte zelosissimus rex Josias contaminavit, -quasi excommunicationem in ea ponens, quam tulit super ingredientes, et -omnes sacerdotes vallis trucidavit in ea, ut habetur 4 Reg. 23. Sicut -enim vallis Josaphat erat sancta et benedicta cum monte suo Oliveti: -sic vallis Ennon erat profana et maledicta cum monte suo offensionis. -Ideo ab illa valle transsumtum est nomen hoc, Gehenna, ad significandum -vallem infernalem perpetuae damnationis, - - - - - De monte offensionis Domini, et Moloch idolo. - -Igitur cum vallem praefatam aspexissem, converti me ad latus ejus -orientale, ad radices montis offensionis, et per clivum ejus in montem -subii, quae humilior est, quam mons Oliveti, in cujus accubitu est -situatus ad latus ejus australe. In vertice autem illius montis inveni -domum magnam, vacuam tamen, de quo optime contentus fui, non enim -fuissem hospes gratus habitantibus in ea Sarracenis. In hoc monte -erexit Salomo duo profana aedificia, scilicet templum idolo Moloch, et -domum suis concubinis, ex quibus valde offendit Deum. Ideo mons -offensionis dicitur, ut habetur 3. Reg. II. - -Porro Moloch idolum crudelissimo cultu colebatur, ideo singulariter -Levit. 20. prohibitum strictissime fuit, sacrificare ei. Quo tamen non -obstante Salomon, inductus per mulieres, in illo monte templum erexit -Moloch, et populum ad ejus cultum induxit, et sacerdotibus idoli -stipendia contulit. Tali autem hoc idolum colebatur ritu, ut necarentur -infantes. Erat enim Moloch imago hominis magna, de aere fusa, et ab -intus cavata per universa membra, stabatque in medio templi supra -columnam, extensis manibus et brachiis, quasi desiderans et exspectans -munus accipere ad brachia, in modum piae matris, quae extendit brachia -ad suscipiendum suum infantem; sic enim erant formata brachia idoli, ut -puer (#B#) in eis accubare posset, tamquam in maternis brachiis. -Tempore autem sacrificiorum, quando erat ibi puer immolandus, ponebant -sacerdotes ardentes carbones in corpus idoli, ipsumque candens et -ignitum faciebant, et puerum innocentem unum et sanum de manibus -parentum, qui eum immolandum attulerant, accipiebant, et brachiis idoli -imponebant. Et ne parentes et amici circumstantes ex ejulatu pueri -nimium turbarentur, astabant sacerdotes, cum sonorosis tympanis, -cymbalis et tubis fortiter concrepabant, ne parentes vocem pueri -morientis audire possent, et tam diu sic sonabant, quousque puer sic in -brachiis idoli adustus exspiraret. Quo sic consumto sacerdotes, et -omnes qui sacrificio aderant, jocundis vultibus parentibus -congratulabantur, pro eo, quod digni habiti fuissent habere puerum in -consortium deorum assumtum. Ex eo autem die omnes idololatrae totam -illam genealogiam tamquam nobilitatam honorabant et credebant, quod -omnes amici pueri immolati meliora fata et fortunas essent deinceps -habituri. Similis ritus apud gentiles observabatur in sacris Saturni, -et forte, quod Graeci Saturnum nominant, hoc Hebraei Moloch vocant. -Erat enim statua Saturni aenea, magnitudine mirabili, cujus manus in -terram extensae ita erant in gyrum ut, qui ad idolum pervenire -adolescentes cogebantur, ingentem foveam igne repletam inciderent. -Hinc et Hebraeorum Scriptura reprehendit eos, qui haec imitati fuerint. -Haec Casa de Ev. Spir. Lib. 4. c. 7. Multa enim idola, imo daemones in -idolis, non placabantur nisi mortibus innocentum. Et mos fuit propter -plures causas pueros immolare. De quo vide Casa de Ev. Spir. L. IV. c. -7. et 8. Cessavit autem hominum immolatio tempore Eliae Hadriani -Imperatoris. Huic crudelissimo ritui in hoc monte et in valle profani -operam dabant, et Deum haud dubio plurimum offendebant. Ideo mons -offensionis dicitur. De hoc idolo Moloch mentio fit Jerem. 32. et Amos -V. et Actor. VII. - -Insuper in hoc monte instituisse dicitur Salomon domum suarum -concubinarum, quarum erat non modicus numerus. Unde Cantic. 6. dicitur: -Sexaginta erant reginae, et LXXX concubinae, et adolescentulae sine -numero. Et 3. Reg. II. dicitur: Salomo adamavit mulieres alienigenas -multas, quibus copulatus est ardentissimo amore, fueruntque ei uxores -septingentae, et concubinae trecentae, et adolescentularum non est -numerus. Si ergo textus illi conferantur et intelligantur de Salomone -litteraliter, sine spirituali intellectu, necesse erat eum habere -multas domus pro tot mulieribus. Reginis ergo construxit castella et -palatia, concubinis autem hanc aedificavit domum, adolescentulis autem -aptavit loca in domibus parentum eorum. Filia autem Pharaonis, de qua -cecinisse creditur canticum canticorum, cui dixit: Una est columba mea, -formosa et electa mea, secum in monte Syon mansit. Sed quia eadem domus -sanctificata erat propter inhabitationem arcae Domini, aedificavit ei -domum juxta suam domum in Mello, ut dicitur 3. Reg. 9., ut semper esset -ei propinqua. - -Perspecto ergo loco et monte illo, cursu festino descendi vallem, -declinans contra montem Oliveti, et juxta pyramidem Josaphat ad fundum -vallis veni, eandemque pyramidem curiosius perspexi, eamque intravi per -fenestram scandens. Nonnulli dicunt, hanc pyramidem esse titulum, quem -sibi Absalon erexerat, ut habetur 3 Reg. 18; ubi sic habetur: porro -Absalon, cum adhuc viveret, erexerat sibi titulum, qui in valle regis -est, et vocavit eum nomine suo Manus Absalonis. Sed non videtur posse -stare, quia nusquam legitur, vallem Josaphat et torrentem Cedron fuisse -nominatum vallem regis. Et Magister in Speculo Historiali dicit, vallem -illam duobus stadiis distare a Jerusalem. Nec titulus ille est erectus, -sicut de petra excisus, ut supra fol. 196 B. Sed titulus Absalonis fuit -lapis politus, marmor (#234 A#) erectus. His ergo visis pertransivi -torrentem Cedron, et in montem Syon adscendi, et sudore plenus et -calore incensus ad prandium veni. Et mirabatur pater Gardianus et -fratres, audientes me sine molestia haec loca perlustrasse. - -Octava die ante lucem descendi cum fratribus aliquibus ad specum -agoniae Christi, de quo dixi fol. 144., et ibi, quia sexta feria erat, -Missas de passione Domini celebravimus, quibus finitis in Galilaeam -sursum ascendimus. Porro ad partem aquilonarem Galilaeae montis est -mons eminens, interjecto grandi intervallo, quatuor stadiis a Jerusalem -distans, in quo Salomon aedificavit templum Chamos, idolo Moabitarum, -et in eodem loco tempore Maccabaeorum aedificatum fuit castrum forte, -de quo Jerusalem civitas tempore regiminis Graecorum et Romanorum fuit -multum tribulata. Consequenter ab illo loco descendimus, non quidem -directe contra civitatem, sed contra aquilonem, ubi venimus in vallem -satis fertilem, arboribus consitam, per quam est via euntibus a -Jerusalem in Nazareth, et in processu venitur in villam, in qua beata -Virgo et Joseph requirebant puerum Jesum inter cognatos et notos, et eo -non invento, regressi sunt in Jerusalem, ut habetur Lucae II. In hac -valle venimus in locum ruinarum antiquarum, ubi quondam dicitur -stetisse villa Anathot, de qua Jeremias propheta fuit oriundus, qui in -utero sanctificatus, de sacerdotali semine natus, puer exorsus est -prophetare, et subversionem Jerusalem praedixit et vidit oculis, ut -habet Hieronymus in prologo super Jeremiam. Porro idem Hieronymus -nominat villam illam Arabath, de distantiis locorum, dicens, ipsum -viculum sacerdotum fuisse. Per circuitum enim Jerusalem possidebant -sacerdotes viculos et praedia, unde Gethsamini et Bethphage et Nobe et -Anathot fuerunt viculi sacerdotum , in quibus nutriebant pecora oblata -pro primitiis sive pro decimis. Ad sacerdotes de Anathot est specialis -prophetia, ut patet Jerem. c. 11. Cum ergo Anathot vidissemus in -ruinis, quas tamen vix deprehendere poteramus, reversi sumus in -Jerusalem, et per portam S. Stephani ingressi loca sancta per civitatem -deosculantes in montem Syon devenimus. - -Nona die, quae erat sabbathum et vigilia S. Laurentii, mane ante ortum -solis transivi cum fratribus aliquibus in vallem Josaphat ad ecclesiam -sepulchri beatissimae Virginis Mariae, et ibi divina celebravimus. Omni -enim sabbatho mittit pater Gardianus aliquos illac ad celebrandum, et -frequenter solitus fui cum eis ire. Missis finitis ascendimus montem -Oliveti, et ab alia parte descendimus in Bethaniam, et ibi visis et -deosculatis locis sanctis reversi sumus in montem Syon, quo cum -venissemus, invenimus omnes dominos peregrinos in monasterio -congregatos, qui me exspectabant, ad dandum responsa cuidam Mamalucco, -qui sibi omnes peregrinos praesentari mandavit, ut cum eis conferret de -certis (#B#). Auditum enim fuerat in curia domini Soldani in Chayro, -quod peregrini Christiani de occidente viri potentes et nobiles essent -in Jerusalem, et ideo hunc Mamaluccum, Christianorum Trutschelmannum in -Chayro, misit de Aegypto ad explorandum, qui essemus et unde -venissemus, et in commissis habuit, si de regno Franciae essemus, quod -captivos nos duceret in Chayrum; quae caussa illius fuerit, ignoro. Sed -cum a Sabathytanco, nostro Trutschelmanno, audivisset, quod de Francia -non essemus, venit cum eo in montem Syon, et sisti nos sibi mandavit, -pacificeque nos salutavit verbis latinis et italicis: et si, inquit, -placet vobis, descendatis mecum die crastina in Aegyptum via regia, et -in decem diebus erimus in Chayro, et inde transmittam vos cum salvo -conductu in Arabiam ad montem Synai, a quo reversi ad me in domo mea -manebitis, quamdiu volueritis. His verbis et aliis bonis promissionibus -tantum nos movit, quod omnino cum eo recessissemus, si res et negotia -nostra[TR55] fuissent aliqualiter disposita, in nullo enim adhuc -dispositionem feceramus necessariam ad hoc iter. Gratias autem egimus -viro de sua benigna exhibitione, et rogavimus eum, quatenus cum Deo -comite de monte Synai in Mathaream hortum balsami veniremus, nos citius -inde tollere dignaretur, et Chayrum introducere, et inde statim per -Nilum in Alexandriam mittere, ne contingeret nos naves Alexandrinas de -Venetiis negligere. Haec omnia nobis promisit fideliter se facturum, et -multa plura adjecit, quibus valde consolati fuimus. De hoc viro plura -restant dicenda suo loco, cujus nomen erat Tamquardinus. Venit enim ad -nos in vestimentis ovium, intrinsecus autem erat lupus rapax, ut -patebit fol. 70 P. II. Habito ergo colloquio nobiscum recessit, -revertens in Aegyptum. Post prandium transivimus nos peregrini simul ad -balneum sive aestuarium, et cum Sarracenis balneati sumus et loti. Hoc -aestuarium erat simile illi in Rama, sicut patet fol. 84 A. Post -balneationem intravimus ecclesiam sancti sepulchri (#235 A#). - - - - - De quinto ingressu peregrinorum in ecclesiam - resurrectionis Domini nostri Jesu Christi et in - sepulchrum Domini. - -Decima die, quae est festum Laurentii martyris, et erat dominica XI. -Trinitatis vespere praecedenti iterum intromissi sumus modo supra dicto -in ecclesiam sanctissimi sepulchri Domini, et nocte illa ad dominicum -sepulchrum vigilavimus, et loca sancta, ut prius, circuivimus, et -dictis matutinis Missas celebravimus, et orto sole Missam in dominico -monumento cantavimus, qua finita per Mauros de templo ejecti fuimus. -Porro tres fratres Minores de monte Syon, juvenes, fuerant nobiscum in -ecclesia resurrectionis Domini; hos petivi, quatenus mecum in vallem -Josaphat descenderent, quia adhuc mane erat, quod libentissime facere -velle dixerunt, dummodo eos apud patrem Gardianum excusarem de non -accepta licentia, quod eis promisi et feci. Transivimus ergo per -civitatem et in cocorum vicos descendimus, et emi pro fratribus ilis et -me a cocis illis pastillos de ovis, et placentas, et pastetas de -carnibus, et assaturam, et botros, et ficus, et cum illis -comestibilibus descendimus in vallem, et transito torrente in -Gethsamini praedio sub olivis in umbra consedimus et laetum jentaculum -simul sumsimus, potu tamen caruimus, nisi quod uvas pro potu suximus, -quae uvae erant dulcissimae, albae et nigrae. His peractis, et -proximioribus locis deosculatis, montem Syon ascendimus, et ad prandium -fratrum consedimus. Post prandium venerunt domini peregrini in montem -Syon, petentes Trutschelmannum, ut nos duceret in Bethlehem, qui -convocatis et conductis asinariis cum asinis venerunt ad nos; sedimus -ergo super asinos, et cum Sarraceno Sabathytanco de Jerusalem exivimus, -et cum venissemus ad clivum ascensus montis Gyon, ex opposito montis -Syon, occurrit nobis exercitus Arabum, qui, nescio quo prodente, iter -nostrum exploraverant, et transitum nobis interdixerunt, nisi pedagium -et gangfragium eis solveremus, et summam pecuniae satis magnam -postulabant, quam dum dare recusaremus, et diu simul litigassemus, vi -coegerunt nos reverti in Jerusalem. - - - - - Tractatus de peregrinatione maris mortui in Soodomis. - -Reversi autem in civitatem sanctam petivimus Trutschelmannum et -Calinum, ut providerent nobis de asinis et de tuta comitiva, cum qua ad -mare mortuum descendere vellemus ad ipsum considerandum. Hoc audientes -duo illi Calini Sarraceni peregrinationem illam multum difficultabant, -inducentes multas rationes, quibus a concepta peregrinatione nos -retrahere possent. Prima eorum ratio fuit quasi theologicalis, dicebant -enim, quod propter loca sancta, quae Dominus benedixit, et Christus -noster sanctificavit, visitanda venissemus de transmarinis partibus, et -non propter profana loca, quae Dominus maledixit, (#B#) sicut est mare -mortuum, quod ipsi Sarraceni nominant mare maledictum, quod dicebant, -omni credenti Scripturis esse fugiendum et detestandum, et quod -deberemus esse contenti, quod benedictum Jordanem vidimus. Secunda -ratio, quare invite nos ad mare mortuum ducebant, est propter Arabes et -Madianitas, qui in illis desertis habitant, et pro praeda discurrunt -per regias vias, a quarum invasione non possunt bene protegi peregrini, -nisi arcubus et gladiis fugarentur et laederentur, cum sint inermes et -nudi. Propter nos autem nolebant eos laedere, sed dicebant potius pati -spoliationem nostram, quam laesionem eorum. Sunt enim Arabes illi ita -famelici et miseri, quod pro pane inermes armatos invadunt seque morti -exponunt. - -Tertia. Dicebant per littora maris illius esse multa nociva et venenosa -animalia, pusilla cum magnis, ut leones, ursos, apros et serpentes -vermes etc. - -Quarta. Dicebant esse prohibitum a rege Soldano, ne qui alieni -ducerentur ad hoc mare, et hoc propter venenosissimum sed nobilissimum -tyrum serpentem, ne forte capi eum contingeret ab alienis et de patria -educi, qui nullibi in mundo reperitur nisi in littoribus maris mortui; -idcirco sub poena capitis prohibuit Soldanus incolis terrae, ne -serpentes illos captos alicui vendant, sed sibi eos in Aegyptum -transportent. Hoc tamen pauperes saepe transgrediuntur et christianis -mercatoribus eos vendunt, tam in Damasco et Baruto, quam in Alexandria -et Chayro. Conficitur enim de hoc serpente efficacissimum et -pretiosissimum tyriacum, nec est verum tyriacum, nisi de hoc serpente -sumtum, a quo et nomen sortitur. Talis autem formae dicitur esse -serpens ille: longitudo ejus est ad ulnae medietatem, grossitudo vero -vel magnitudo ut viri pollex, color eius luteus aliquali rubedine -mixtus, et naturaliter semper nascitur et manet coecus, et semper -saevit velocissime serpens cum sibilo iracundo. Contra ejus venenum -nullum noscitur remedium, et nisi in continenti amputetur membrum ejus -veneno intoxicatum, mox totum corpus incenditur, inflatur et crepatur. -Omnibus bestiis insidiatur, unde nonnumquam grandes belluae juxta hoc -mare mortuae reperiuntur ex intoxicatione tyri. Dum irascitur, igneam -linguam emittit, quam velocissime circumducitur, corpus ejus ex ira ut -ferrum candescit, et caput alias parvum inflat excrescens ultra -quantitatem corporis, et habet in facie pilos ut aper. Si equum -intoxicat, sessor ejus simul cum eo inficitur et moritur. Et nisi -naturae auctor privasset bestiolam illam luminibus, nemo posset de -prope accedere, nec capi quovis modo valeret, quia callidissimus -serpens est. Hunc serpentem medici et appotecarii[TR56] tali modo in -confectione tyriaci assumunt: captum vivum accipiunt, eumque in pelvim -ponunt vacuam et latam, in qua possit currere et exitum quaerere, non -tamen effugere, et dum (#236 A#) sic circuit, quaerens exitum, -accipiunt sudes et acus, et eum pungunt et ad iram vehementem -provocant; dum autem incensus inflatusque fuerit, omne venenum, alias -per corpus diffusum, in caput et caudam recurrit, et acuto cultro vel -rasorio ictu uno utrumque abscinditur, et si solum una pars vel caput -vel cauda amputata fuerit, media inutilis erit. Docta est haec bestia -naturae industria retinere venena sua, et non nisi arte magna oportet -eam circumveniri. Pro magno autem pretio venena illa venduntur, super -aurum et lapides pretiosos. Haec duo singularia habet dominus Soldanus -rex Aegypti in suis thesauris recondita, quae gignuntur in terra sua, -scilicet balsamus et tyrus serpens. Ideo, sicut non intromittuntur -peregrini in hortum balsami, nisi cum maximis cautelis, ut patet fol. -65. P. II., sic nec evagari licet ad maris mortui littora propter tyrum -et propter gluten judaicum, quod etiam solum ibi est reperibile juxta -littus. - -Quinta ratio difficultatis est foetor et vapor malus de illo mari -consurgens, quo homo non assuetus faciliter inficitur et infirmatur et -moritur. - -Sexta ratio est. Dicebant enim, nihil pulchri ibi esse, nec quidquam -delectabile essemus visuri, sed habituri gravem laborem, expensas -inutiles et timores multos. His et aliis difficultatibus auditis quidam -peregrini retrocesserunt, dicentes se non velle, etiamsi eis pretium -daretur, descendere. Alii vero his non obstantibus instabant pro -deductione, et ita iterum divisi fuimus in duas partes, sicut superius -contigit de peregrinatione Galilaeae et Nazareth, ut patet. fol. 222 A. -Major tamen pars peregrinorum petebant se duci, nec desistere volebant, -etiamsi dominum Naydon, praefectum, petere pro licentia et salvo -conductu deberent. His auditis Sabathytanco eodem die misit ad Ameth, -praefectum in Bethlehem, Maurum animosum et fidelem, qui erat Arabibus -confoederatus nec eos metuebat, adhortans, ut illa nocte cum XIV mulis -aut asinis veniret de Bethlehem in Jerusalem ad montem Syon, et -peregrinos duceret ad mare mortuum et reduceret pro pretio sibi -statuendo. Nos vero disposuimus cibum ac potum pro duobus diebus et una -nocte nobiscum ducendis per viam illam. - - - - - Peregrinatio ad mare mortuum. - -Undecima die, antequam illucesceret, venit Ameth cum mulis, asinis et -servis in montem Syon, et pulsantes ad ostium Conventus postulabant -peregrinos, nullus autem erat de peregrinis in conventu nisi ego. -Cucurri itaque in tenebris de Syon usque in Mello ad domum Elphahalli, -in qua domini peregrini manebant, ubi pulsans lapide ostium eos -excitavi, et ascenderunt mecum illi, qui peregrinari volebant. Ascensis -itaque bestiis de monte Syon descendimus in vallem Siloae et juxta -natatoria in profundis Toph et Gehennae descendimus (#B#) per -horribilem gehennalem vallem, et adhuc erant tenebrae; noctes tamen -videbantur mihi non esse adeo tenebrosae in transmarinis regionibus, -sicut apud nos sunt, non enim sunt ibi nebulae aut nubes, quibus -siderum obfuscatur coruscatio. Interea aurora consurrexit, et nos -continue per vallem arctam ab utraque parte petris superpendentibus -descendimus, quousque sol in altum ascendit. Erat autem vallis -asperrima, saxis plena et lapidibus, a quibus terra erat deducta per -aquarum decursum pro tempore. Tanto enim impetu decurrunt ibi aquae suo -tempore, ut magna saxa de suis locis avellantur et deducantur. Et -supremum illius vallis est vallis Josaphat et torrens Cedron, nec potui -notare ibi esse decursum perennem arcus fluminis, ut supra dixi fol. -232. - -Cum autem descendendo venissemus ad duo milliaria germanica bona, -incipiebat fieri vallis acrior et asperior, et in ista arctitudine -venimus ad monasterium S. Sabbae Abbatis, et ingressi monasterium a -Cologeris monachis graecis reverentialiter suscepti fuimus. Reperimus -autem in monasterio multos Arabes deserti, colonos et viarum praedones, -ad quorum aspectum vehementer exterriti sumus, suspicantes, nos esse -traditos. Et ipsum ductorem nostrum, dominum Ameth, suspectum habuimus, -quod malum contra nos machinari vellet. Hoc ut notavit, venit cum -praefecto illorum praedonum Arabum ad habitaculum, in quod ducti -fueramus, et ambo datis dextris nobis promiserunt securitatem in rebus -et corporibus. Si autem eos curtusia vel aliquibus bibalibus honorare -vellemus, paratos eos haberemus etiam ad descendendum nobiscum ad mare -et ad defendendum. Dedimus ergo eis certos madinos, quos accipientes -stabant contenti, et nos eramus quieti et securi. Eduximus ergo de -sacculis nostris ea, quae in Jerusalem praeparavimus, et viascos cum -vino, et comedimus et bibimus.[TR57] Ductori etiam nostro et Arabibus -paximatios dedimus, monachi vero apportaverunt nobis aquam frigidam pro -pedum lotione et potione. Post refectionem et refocillationem ingressi -sumus ecclesiam, et adorato Domino indulgentias septennes accepimus (†) -et ingressi ad sepulchrum S. Sabbae oravimus. Hoc sepulchrum vacuum -esse credo, quia Venetiis corpus illius Sancti quiescit, ut patet fol. -40. Visis ergo his domini peregrini in umbra super humum prostrati -dormierunt, ego vero nullatenus[TR58] dormire nec quiescere poteram, -sed solus evagatus sum per universa monasterii loca in valle et supra, -et cavernas et tuguria antiquorum sanctorum monachorum perlustravi cum -multa ammiratione, et cum periculo casus in ascensu et descensu, per -scopulos et rupes, et ruinas antiquorum aedificiorum. Sed et hoc -periculum mihi accidit in illa solitaria evagatione: veni ad quendam -strictum transitum, qui est juxta cellam S. Sabbae, ubi rupi paries -eminet ab una parte, ab alia autem parte nihil est nisi horribile -patens praecipitium, vel supercilium petrae, et per illum (#237 A#) -transitum non potest nisi unus homo transire, et non dico simul et -simul, sed unus cum cautela, ne labatur deorsum. In hoc transitu obvium -habui unum Christianum orientalem, qui forte erat famulus monasterii. -Hic cum vidisset me, processit contra me, cum tamen bene -retrocessissem, et ut vidit me paventem, coepit mecum jocari, ac si -vellet me in voraginem praecipitare, cumque signis, quibus poteram, eum -peterem, ut me cum pace transire permitteret, non acquievit, sed -significavit mihi, quod me praecipitare vellet, nisi sibi pecuniam -darem. Hoc audito bursam aperui, et sibi unum madinum dedi, quem -accipiens dimisit me. Ab illa hora et deinceps horrui illorum -Christianorum consortium amplius quam Sarracenorum aut Arabum, et minus -eis confisus fui. Et quamvis ille forte non praecipitavisset me, -etiamsi nihil dedissem sibi, nequam tamen fuit in eo, quod lusit cum -homine, quem prius numquam viderat, in loco tanti periculi, et pecuniam -accepit pro pace. Si Arabs mihi obviasset et hoc fecisset, gratus mihi -ludus fuisset, eumque probum paganum praedicassem, sed de illo -Christiano nihil boni praesumo. Cumque revenissem ad dominos -peregrinos, recitavi eis, quid mihi ille Christianus fecisset, et -diximus factum Ameth, nostro tutori, qui eum durissimis verbis -increpavit, et male de eo contentus fuit, dixitque nobis, Christianos -illos orientales esse infidelissimos homines. Mansimus autem in -monasterio illo ad quinque horas, quousque furor solis remitteretur. - - - - - De monasterio S. Sabbae Abbatis nota. - -Monasterium hoc S. Sabbae Abbatis est unum de mirabilioribus, quae ego -vidi in evagatione. An autem hoc coenobium fuerit illius S. Sabbae, de -quo in vitis patrum legitur, ambiguum est apud me. Dicitur enim, quod -S. Abbas habuerit in Syria monasterium, et praefuerit pater XIIII -millium monachorum. Hoc autem monasterium est in Judaea situatum, -quanquam et ipsa Judaea sit Syriae pars vel natio. Et dicunt monachi, -qui hodie degunt in monasterio, quod S. Abbas, illus monasterii -institutor et pater, habuerit simul et simul in coenobio XIV millia -monachorum, quod auditu vix credibile est; sed dum homo locum videt, -assentit, etsi non in tantum numerum, tamen videt, ibi habitasse -multorum monachorum examen. Fuerunt autem monachi illi, et hodie sunt, -ordinis et regulae S. Basilii, Graeci, sicut sunt monachi sub monte -Synai in monasterio S. Catharinae. Unde autem tanta multitudo -monachorum habuerint victum et amictum, plurimum miramur nos monachi -occidentales; qui vero monachorum orientalium mores, victum et amictum -viderunt, mirari desinunt. Victus noster est abundans et copiosus, -amictus multiplex et pretiosus, domus et monasteria varia, polita et -sumtuosa, quod totum non est nec hodie apud monachos orientales. Ego -pro certo teneo et credo, quod unus Conventus XX fratrum monachorum -occidentalium majores (#B#) faciat expensas, quam Conventus fratrum -centum monachorum orientalium. In structuris enim parvos faciunt -sumtus, habent enim tuguriola ex vilibus texta virgultis, in quibus non -nisi quasi curvatus potest consistere. Nec ecclesiae eorum sunt multo -ambitiosiores tabernaculis monachorum, quae similiter de contextis -virgulis parietes habent luto obtectos, altitudine duntaxat -praestantiores monachorum tabernaculis. In vestitu eorum nihil -pretiosum, nihil decorum apparet, etiam hodie, quamvis moderni monachi -orientales longe sint a perfectione suorum antecessorum, qui in melotis -et pellibus caprinis et contextis de plectis palmarum palliis -incedebant, et plerique nudi diei calores et noctis algores sustinebant -multis annis, non habentes alia habitacula nisi petrarum cavernas, nec -certo loco manebant, sed deserti intima penetrabant, longius se ab -hominibus elongabant, et hi nec pro convictu nec amictu -sollicitabantur. Cibus etiam omnium orientalium et potus, et potissime -monachorum, est tenuissimus, et vinum saeculares communiter non bibunt -nisi raro, monachi numquam. Et ita parcissimis expensis vivunt. Sed -monachi occidentales e contrario lautissimis expensis nutriuntur. Unde -S. Jeronymus in quadam epistola contra eos invehitur dicens, eos usque -ad vomitum satiari. Propter quod dictum inimicabantur sibi occidentales -monachi. Quidam autem vir sanctus, monachus occidentalis, cum id -diceretur dictum a S. Jeronymo, respondit: Jeronymum in hoc -reprehendisse quosdam crapulosos monachos orientales, dicens, quod -edacitas, quae occidentalibus est natura, orientalibus est gula, ut -habetur in Spec. Histor. L. 18. c. 10. et 12. Ubi etiam habetur, quod -quidam monachi occidentales desertum Aegypti ingressi, ut viderent -monachos orientales, quidam ad cellam cujusdam senis venissent, et -post orationem et exhortationem ad mensam invitati a sene sedissent, -apposuit ipsis quinque fratribus dimidium panem hordeaceum et -fasciculum herbae, quae similis mentae erat, exuberans foliis mellei -saporis. Hanc annonam quinque fratribus appositam cum unus devorasset, -et nullo modo satiatus fuisset, licet pro decem monachis orientalibus -sufficiens fuisset. Inaequalis nempe est conditio corporum orientalium -et occidentalium, quia dissimili affluxu afficiuntur corporum -coelestium. Et ideo certa veritas est, quod multa sint occidentalibus -necessaria ex natura, quae orientalibus essent superflua, et vitiosa -gula, et hoc tam in domibus vel habitaculis, vestibus, et cibis et -potibus. Insuper, antiquitus monachi terram colebant, et dabatur -unicuique de fructibus portio sua, quam poterat expendere pro lubitu, -et tantum abundabat, quod in oriente eis pauperes deficerent, et -frumenta cogerentur ad transmarinas partes mittere pauperibus in -occidentem. Ex quibus patet, quod multi monachi centeni et milleni -simul poterant habitare, sicut hic in monasterio S. Sabbae. - -Porro regrediendo ad propositum ipsum praefatum monasterium talis -dispositionis est. Vallem Gehennae, per quam descendimus, occupat per -longum spatium, quae vallis est ibi profunda et arcta, et utrumque -latus praeruptis rupibus eminet, quibus vallis tamquam muro est munita -per non modicum spatium deorsum, et hoc totum spatium fuit monasterium, -rupes autem ab utroque latere sunt cavernosae, non quidem cavatae, sed -per se cavae, ita quod aptissima praestant monachis habitacula orationi -et contemplationi vacare volentibus. Teguntur autem cavernae ipsae -desuper pendentibus petris (#238 A#) et minacibus saxis. Quodam autem -naturali opere factum est ab almo opifice, ut cavernae per longum -continuae sint et in ordine positae loco cellarum. Inferius enim, in -pede rupis, sunt cavernae per ordinem, et super eas altius est -cavernarum ordo, super quas tertius est in alto, et in cacumine arte -humana murata sunt habitacula, ita quod quatuor ordines cellarum -praestat unum latus. Ad inferiores cellas vel cavernas erat introitus a -torrente sine ascensu. Ad superiores erat ascensus, et ante cavernas -est rupes protensa extra foraminibus antrorum, ita quod ante ostiola -est transitus patens; ita etiam est in ordine super illum. Sunt autem -cavernae unius ordinis distinctae quasi cellulae unius lateris -dormitorii, non quidem humano opere et arte, sed conditoris naturae. -Porro in locis, ubi natura non sufficit ad habitaculum completum -praestandum, ars humana supplevit, et quando duae cavernae foratum -parietem habent, muro foramen est obstructum; vel ex una magna caverna -sunt facta duo vel tria habitacula per muros intermedios; vel quando -caverna erat nimis arcta per incisionem petrae est ampliata. Quicumque -autem frater cavernam habere non poterat in ipsa valle, muro sibi -cellulam construxit vel in alto supra rupes, unde usque hodie sunt in -valle et superius tantae murorum ruinae, ac si civitas ibi fuisset. -Nihilominus adhuc aliquae muratae cellulae stant, et tuguria de maceria -multa. Insuper ibi videntur turres altae fuisse et solennes -habitationes et domus magnae supra rupes, in rupibus et infra. Ecclesia -loci adhuc stat integra, et est competenter magna et est supra rupem -fundata, quae rupes de latere extenditur supra vallem, nec habet rupes -illa fundamentum, sed est libera per circuitum, demto loco, ubi de -pariete progreditur. - -Porro sub petra ecclesiae est concavitas tenebrosa et grandis, profunde -ducens in montem, ex qua emanat aqua viva, modica tamen, qua monachi -ibi vivebant, et dicitur fons S. Sabbae. Horret homo, videns ecclesiam -simul cum aliis structuris stare supra petram dependentem sine -fundamento. Juxta ecclesiam est cella S. Sabbae in petra excisa, ad -quam itur per illum formidulosum transitum, de quo supra feci -mentionem. Sunt etiam ab alia parte ecclesiae supra petram illam -habitacula monachorum, adhuc ibi degentium, numero sex, qui nequaquam -ibi manere possent, nisi essent Arabibus confoederati, qui eos -defendunt et protegunt a Sarracenis, et est quasi apertum castrum -Arabum et eorum refugium, ideo locus numquam est sine Arabibus -praedonibus. - -Porro supra vallem sunt lati campi agrorum, quos olim monachi -coluerunt, et non solum pro se, sed pro pauperibus Syriae et -Palaestinae nutrimenta olei et frumenti de illis campis opera manuum -conquirebant. Dum hoc monasterium cum terra sancta adhuc esset in -manibus fidelium, talem ordinem servabant monachi in officio divino, -qui servabatur in ecclesia dominici sepulchri tam nocturno quam diurno -tempore. Cum enim aliqua hora pulsabatur in ecclesia resurrectionis -Domini, statim domini canonici regulares in monte Syon etiam pulsabant. -Post eos pulsabant monachi montis Oliveti per ecclesias. Quo audito in -Bethania, fiebat et ibi pulsus per ecclesias, qui (#B#) pulsus usque ad -sanctum Sabba sonabat, qui pulsantes audiebantur in locis per -circuitum, et ita ordo tenebatur, quod semper primus pulsus fiebat in -ecclesia S. sepulchri, et per totam terram sanctam eadem hora -pulsabatur. Sed haec omnia jam transierunt, ex quo dominicum sepulchrum -in manus devenit infidelium. Omnia laudis divinae organa tenent -silentium, et S. Sabbae monasterium est quasi in nihilum redactum. -Quomodo autem tantum monasterium in desolationem venerit, ita nobis -nunc monachi immanentes retulerunt. Terra sancta postquam ultimo -tempore fuit amissa, defenderunt se monachi illi ab incursu -Sarracenorum multis mensibus, et commiserunt bella dura cum -infidelibus, eosque aliquoties fugaverunt. Tandem rex Soldanus -personaliter cum exercitu de Jerusalem ad eos descendit et eos fieri -Sarracenos postulavit, qui ei renuntiaverunt, ut ipse Christianus fieri -dignaretur, et sibi servire parati essent, sed si hoc nollet, usque ad -mortem se defendere vellent. Quo audito Soldanus contra eos exercitum -movit et longo congesto bello monachos vicit, et monasterium irrupit, -et monachos diversis tormentis ad coelum transmisit, ecclesiam autem -ipsam non tetigit, sed omnes cellas destruxit et ascensus ad antra -dejecit, illam (que) miserabilem desolationem induxit. Dereliquit tamen -ibi quosdam monachos, qui sibi juramenta servitutis praestiterunt. Et -ita stat usque hodie. - - - - - Recessus a Sancto Sabba. - -Igitur cum solis fervor remissior fieri inciperet, acceptis sacculis -nostris et asinis per periculosum saltum descendimus per scopulos in -vallem, ducentes asinos ad manus. Ascensis autem bestiis descendimus in -profundiora Gehennae per medium torrentis, conclusi ab utraque parte -altissimis rupium parietibus, sub pedibus habentes viam asperrimam, -saxosam, non usitatam. Cum taedio ergo processimus tarde per aliquas -horas. Optabam autem in Gehenna descendere usque ad mare mortuum, ut -vidissem illapsum torrentis Cedron in ipsum mare, sed aliter ductori -nostro placuit, nam cum multum descendissemus in aliam vallem, latam, -amoenam, et fertilem, si haberet cultores, quae vergit in longum ab -austro in aquilonem, sicut vallis Gehennae vergit ab occidente ad -orientem. Sunt enim hae duae valles sibi contrariae situ, conditione, -et nomine. Situ quidem, sicut jam dictum est, nec aliquo modo jungitur -haec vallis mari mortuo, sed montes sanctos disjungit. Conditione, quia -illa est infructuosa, petrosa, tenebrosa etc.; haec autem e contrario -est fertilis, graminosa, lata et clara. Insuper et nomine differunt. -Alia enim dicitur Gehenna, vallis maledictionis, illa autem dicitur -vallis benedictionis, de qua habetur 2. Paral. XX. Unde ibidem habetur, -quod hoc nomen accepit vallis illa a laude divina, quam Josaphat, rex -Jerusalem, et populus Juda ibi perfecerunt, data eis victoria contra -hostes. In hac valle vidimus ruinas antiquarum structurarum. In -processu venimus in (#239 A#) locum quendam, ubi erant infinita aspidis -foramina et serpentum, magna et parva, nullam tamen bestiam vidimus, -quia solum noctibus procedunt extra. Dixit autem nobis Ameth, ductor -noster, quod ibi essent vermes magni ut hominis brachium, et longi ut -cuspides. Cum ergo diu in valle benedictionis contra aquilonem -procederemus, iterum valle illa dimissa vertimus nos contra orientem, -et per devia montium, per saltus et clivos et praecipitia descendimus, -ipsumque mare ante oculos in prospectu habuimus, ac si prope esset, -quamvis adhuc multum distaret. Acceleravimus ergo iter nostrum et -festinanter descendimus, quia sol ad occasum vergebat, et tandem in -regionem Sodomorum venimus usque ad littus maris mortui, in ejus -capite, ubi Jordanis faucibus ejus excipitur. - -Porro Ameth, ductor noster, et sui famuli Mauri longius a mari -manebant, quia ipsum horrebant, et usque ad aquam maledictam descendere -dedignabantur, nos autem in bestiis usque ad aquam venimus et -colligatis asinis descendimus. Deprehendimus autem, ibi in ruinis -stetisse quondam grandem domum de quadris, partem super terram, et -partem in mari locatam. Jacebant autem lapides magni de ruinis in -littore aqua non operti, et tamen in aqua fundati, super quos -transivimus ad XII passus in mare, et aquam illam, de qua tanta -mirabilia referuntur, vidimus, tetigimus et gustavimus. Clara quidem -est aqua illa, sed salsissima et crassa, propter quod nonnumquam hoc -mare in Scriptura mare salsissimum vocatur. Unde, quando quis accipit -de hac aqua, et ori eam imponit, statim prae nimia salsedine -corroduntur oris interiora, ac si aquam fervidam imposuisset; hoc -expertus sum. Insuper, quia aqua crassa est et salsissima, ille, qui -manus imponit, sentit in manibus punctiones, ac si essent plenae -pulicibus et culicibus, et fricare eas oportet, ac si scabiosae essent, -et hoc multis horis sustinebit, nec de facili potest aqua haec de -manibus abstergi, ac si eas quis oleo intinxisset. Sed et foetor de -aqua illa exhalat, qui abominationem facit, et ad evomitandum concitat, -unde peregrini diutius ibi manere non possunt. Lapides, qui in mari -jacent, et pro parte supra eminent, extra aquam sunt omnes, ac si -essent glacie vestiti, et littus totum prope aquam album est, ac si -nive recenti esset opertum; nix tamen non est ibi, nec glacies, sed sal -acutissimum et valde amarum. Credo, quod unum cochlear salis illius -plus saliret, quam[TR59] X de sale nostro. - -Porro reliqua terra, sale non perfusa, juxta tamen est nigra et quasi -vehementi igne adusta. Sodomorum luet impudicitiam, ut clarius patebit -in sequentibus. Vulgares dicunt, quod ruinae murorum, super quas mare -intravimus, sint reliquiae domus Loth, filii fratris Abrahae, qui -habitavit in Sodomis, ut dicitur Genes. XIII. Cumque aliquantulam moram -faceremus juxta hoc mare, stabant ductores nostri Ameth et sui supra et -nos clamoribus vocabant ad recessum, sed et nos (#B#) ipsi a loco -recedere festinavimus, quia non delectationem, sed abominationem et -pavorem ibi habuimus, ac si staremus in fossa cadaverum, propter -foetorem, vel in loco, in quo strictissimo judicio magna hominum -multitudo fuisset peremta saevissimis poenis. Timuimus enim -omnipotentis iram, ne et nos peccatores involveret Sodomitarum poenis, -sed et dies decrescere incipiebat, et sol in occasum vergebat. -Ascendimus ergo de mari ad nostros ductores et ad nostras bestias, -disponentes nos ad recessum. Porro ante recessum aliqua de ipso mari -sunt dicenda. - - - - - De valle illustri vel aulone Sodomae, ubi nunc est mare mortuum. - -Liber Genesis cap. XIX. dicit nobis originem maris mortui. Ab initio -enim creationis non erat ibi mare, nec lacus, nec aqua stans, sed -Jordanis fluvius per illud spatium in suo alveo decurrebat, vallemque -et universam illam regionem irrigabat. Erat autem vallis amoena et -fertilis, sicut paradisus Domini, et sicut Aegyptus, ut dicitur Genes. -13. Ob hoc enim dicebatur vallis illustris Gen. 12., propter singularem -abundatiam omnium bonorum. Dicebatur etiam vallis silvestris, propter -arborum et frondium densitatem, quia erant ibi pomeria et viridaria -sicut silvae, et ligna fructifera multa. De hoc habetur Gen. 14. -Dicebatur etiam vallis campestris, quia ab una parte Jordanis erant -arbores, ab alia vero campi arabiles, et ita utroque nomine dicebatur -vallis silvestris et vallis campestris. Insuper vallis Aspalti, vel -Asfalti, vel Alphanites, quae omnia idem sunt, dicebatur, quia in eo -erant multi putei bituminis, ut habetur Genes. XIV., quo utebantur loco -caementi, et fortissimi muri fiebant ex eo. In arena illius vallis -inveniebantur lapides pretiosi, ut saphiri et hujusmodi. Sed et aurum -inter glebas reperiebatur, ut habetur Job. 28., ubi de ista valle -videtur loqui. In illa illustrissima et nobilissima valle erant quinque -grandes regales civitates, scilicet Sodoma, Gomorra, Adamae, Sebaym et -Bale, quae est Segor, quae nominantur Genes. XIV. Ideo dicebatur regio -illa a Graecis Pentapolis, a penta, quod est quinque, et polis, -civitas, propter quinque egregias civitates, quarum Sodoma metropolis -fuit. Erant autem homines regionis illius pessimi, et peccatores nimis -coram Domino, Genes. 13 (15), ducentes vitam turpissimam, qua nimis -execrabiliter rationis limites excedebant, ut coeci, ratione carentes. -Unde Sodoma interpretatur coeca. Et cum in illis quinque civitatibus -fuerit maxima hominum multitudo, omnes tamen vitiosi erant, ita, quod -in nulla earum fuerint duo probi homines, qui si reperti fuissent, -numquam Deus terram illam subvertisset, ut habetur Genes. 18. Fuerunt -autem peccata illorum principalia sex, quae enumerantur Ezech. XVI. -Primum fuit superbia, quae caput est omnis mali, quam de se -praesumserunt, (#240 A#) et caeteros contemserunt. Secunda fuit -saturitas panis, quia crapulose vixerunt, semper ebrii et pleni. -Tertium fuit abundantia, quia divitiis male acquisitis abundabant. -Quartum fuit otium, quia filii et filiae eorum, senes et juvenes, otio -vacabant, et sine labore abundabant propter terrae fertilitatem. Quinto -manum pauperi et egeno non porrigebant, quia immites erant, et nullum -hospitio recipere volebant alienum, ut patet Genes. XIX, quia alienis -non erat hospitium, nisi platea publica. Fecerunt enim municipale -statum (statutum) ne quis adventantes hospitio reciperet, quia regio -erat abundans, et multi pauperes de alienis regionibus ad vallem illam -confugiebant propter facilem nutritionem. Putabant autem se gravari a -pauperibus, ordinaveruntque expelli pauperes et hospites, unde puellam -quandam necaverunt saeva morte, quia hospitalitatem exhibuerat et panem -obtulerat cuidam pauperi se petenti. Ex his quinque sequebatur sextum, -detestabilissimum sodomiae vitium, quod unum est de quinque vitiis -clamantibus in coelum. Unde Genes. 18. et 19. dixit Dominus: clamor -Sodomae et Gomorrhae multiplicatus est etc. Nec fuit inventus innocens, -hoc vitio non maculatus, nisi Loth. Quo per angelos educto pluit -Dominus ignem et sulphur in regionem illam, et universa consumta sunt -usque in terrae viscera igne coelesti terribiliter grassante, versaque -est regio illa in locum sterilem salis et foetidum, usque in hodiernum -diem. Cessante enim igne, Jordanis et alii torrentes in locum. -exustionis incidentes voraginem et hiatum, quem ignis terram consumens -reliquerat, impleverunt in longum et latum, et ita factus fuit lacus -salis. Quamvis autem Jordanis et alii torrentes aquam dulcem loco -inferant, statim tamen salsissima efficitur, ultra omnes aquas salsas -caeterorum marium, quia quadruplicem causam habet suae salsedinis, -scilicet naturalem, rationalem, catholicalem et divinalem. - -Prima causa salsedinis illius maris est naturalis, et est eadem, qua et -alia maria salsa sunt, ut patuit supra fol. 43. Et de hac[TR60] causa -disputat Aristoteles 2. Meteor. per multa argumenta. Ubi etiam -manifeste in textu fit mentio de illo mari et excessiva ejus salsedine. - -Secunda ratio ostendit, hoc mare esse magis salsum aliis, ex fideli -ratione, cui quis potest consentire vel non. Cum enim ignis coelestis -terram illam incendit, et in profundis consumsit, mansit ipsum abyssale -fandum ignitum, sicut ferrum igne incensum, et aquae super infusae non -solum non possunt calorem illum exstinguere, sed calor ipse magis -activus proximas aquas fervidas reddit et inspissat in salque decoquit. -Ideo tota illa aquae copia calidior est, spissior et salsior caeteris, -et perpetua evaporatione fumigat. - -Tertia ratio sumitur ex fide catholica, qua credimus, extremum judicium -futurum in valle Josaphat, et damnandos per igneum fluvium ducendos per -vallem Gehennae usque in hunc locum, ibique demergendos in profundum -inferni, ut supra patuit fol. 170. A. B. Ex quo patet, quod ibi est os -inferni, secundum Christianos, quia credimus, infernum esse in centro -terrae, et civitatem sanctam supra in montibus locatam esse in terrae -(#B#) medio, sicut gentiles et poetae aestimaverunt, Cretam insulam -esse mundi medium et sub ea esse infernum. Ideo in Ydo monte de Ydolo -ibi posito fluebant lacrymae usque in infernum, ut patet fol. 17. A. P. -II. - -Quarta ratio est propter ostensionem singularis displicentiae Domini in -odium et detestationem illius nefandissimi vitii sodomitici, qua locum -aeternae amaritudini et sterilitati tradidit etc. Propter haec ergo -nominatur locus iste multis nominibus in Scriptura. Dicitur enim mare -mortuum, Jos. 3., quia ibi Deus peccatores perpetuae morti tradidit, -consumens eos repente per saevam mortem temporalem. Vel mortuum -dicitur, quia nihil in eo vivit, nec pisces ibi possunt vivere, ut -habet Aristot. 2 Meteor. et Magister in Speculo Historiali. Et non -solum nihil in eo vivit, sed si quid vivum injectum fuerit, non -immergitur, sed rejicitur, non vivum autem impositum statim -absorbebitur. Hoc probavit Titus imperator, dum obsideret Jericho, qui, -dum quosdam morte plectendos captivos haberet in exercitu, colligavit -eos, et projici eos vivos in hoc mare mandavit, qui ligatis manibus et -pedibus supernataverunt, nec immergi poterant. Haec Josephus narrat -Libv V. cap. 9. de bello Judaico. Dicit etiam Magister in Speculo -Historiali, quod navicula vacua vel rebus non habentibus vitam onerata -statim in eo absorbetur, sed navicula cum hominibus vel animalibus -viventibus non immergitur. Insuper lucerna vacua si injecta fuerit, -absorbetur, sed si cum lumine ardenti immissa fuerit, supernatat, -quamdiu ignis in ea ardet. Et multa talia de eo dicuntur mari, de -quibus dicit Josephus, quod fabula maris mortui fidem habet. - -Dicitur etiam hoc mare in Scriptura mare salsissimum, Numeror. 34. et -Josuae XII. Ideo autem in Scriptura in superlativo nominatur -salsissimum, quia nullum mare mundi est eo salsius, nec aliqua aqua -dulcis potest tantum saliri sale nostro, quod ad mensuram illius -salsedinis et amaritudinis perveniat. - -Dicitur etiam mare salis Gen. 14., quia sal ibi copiose habetur, et -aqua hausta ex hoc mari et ad solem posita statim sal efficitur. -Nonnumquam etiam mare salinarum, quia multae salinae ibi quondam erant, -et possent esse hodie. Sunt etiam juxta hoc mare montes salis, et saxa -contrita sal sunt. In opposita regione Moabitide vidimus montem album -saxosum, cujus tota congeries sal est, et lapides ejus contriti sal -optimum est, sicut et ejus arena. Et hoc sal, sic de terra sumtum, -dicitur proprie sal terrae, cui coaequat Dominus suos discipulos, -Matth. V. dicens: Vos estis sal terrae. Quod utique sal optimum est et -magis pretiosum quam sal aquae, quod ex decoctione est, sicut est sal -nostrum, et sal in salinis factum ad solis calorem, sicut saepe vidi -etiam in littoribus maris nostri. Diversa enim genera salis in orbe -reperiuntur. Nam in Sicilia est sal, quod aquae injectum induratur, et -igni applicatum dissolvitur. - -In Cyronia invenitur sub arena sal aromaticum valde pretiosum. In -excrescentia vel decrescentia lunae plerumque in regionibus sunt montes -salis durissimi, de quibus ferro sal raditur, et de saxis salis grandes -muri et aedificia eriguntur, ut in Pannonia. Reperitur etiam sal -nigrum, sal purpureum, sal gilinum sive croceum, item sal candidissimum. - -Nominatur etiam mare aspalti, sicut ante subversionem dicebatur vallis -aspalti sive bituminis, quia adhuc in ejus littore sunt putei -bituminis, quod effossum venditur, quia est materia solidissima pro -muris, et juxta puteos illos stant pyramides muratae altae. Ibi etiam -(#241 A#) invenitur bitumen, quod de mari per ventos ejicitur ad -littus, et cohaeret sibi mutuo fortissime, nec solvi potest, nisi -sanguine menstruo, et appellatur gluten Judaicum, et assumitur in -medicinis contra arenam et calculum. Evomit etiam hoc mare quasdam -nigras glebas bituminis, quae omnia sunt signa ardoris inferioris -abyssi, et sunt quasi faeces occultorum decoctionum. Insuper nonnumquam -nominatur in Scriptura sacra mare solitudinis, ut Josuae 2., quia terra -per circuitum deserta est, ut in plurimum, et usque in solitudinem -Pharan linguam suam extendit, dividens terram sanctam a solitudine illa -magna, per quam filii Israel transierunt. Dicitur etiam mare orientale, -respectu maris magni, quod dicitur occidentale. Nam terra sancta inter -haec maria duo est interclusa, et terminant ejus latitudinem. Nominatur -etiam aliquando mare novissimum, pro eo, quod a principio creationis -non fuit, sed tempore Abrahae fuit factum novissime post omnia alia -maria. Alia enim maria fuerunt creata annis 3272 ante hoc mare; ideo -est novissimum. Multoties etiam nominatur hoc mare mare sodomiticum, -propter principalem civitatem Sodomam, quae hoc mari operta est, vel -propter sodomiae peccatum, quod hic punitum fuit. Dicitur etiam -nonnumquam mare diabolicum, propter praestigia daemonum et potestatem -eorum in hunc locum. Desertus est enim locus per maris illius circuitum -propter infestationes daemonum et illusiones multiplices; multa enim -ibi fiunt opere daemonum, permittente Deo, sicut, quod penna mari -injecta fundum repente petat, et ferrum immissum supernatet, quod -dicunt hic fieri. Nominatur etiam mare maledictum, pro eo, quod in -maledictionem peccatorum sit factum, et quod in nullo mundi loco tam -manifeste desaevit ira Dei in punitionem maledictorum, sicut hic. -Dicitur etiam mare gehennale, quia per vallem Gehennae est descensus a -Jerusalem in illud, et torrens Gehennae in id vergit, ut saepe superius -patuit. Ultimo dicitur mare infernale, quia ibi damnati inducti per -igneum torrentem vallis Gehennae demergentur in infernum. Ibi enim -infernus dilatabit os suum, ut eos suscipiat quibus dicetur: discedite -a me maledicti etc. In hujus signum hoc mare semper fumat tamquam -caminus inferni, et quemcumque locum vapor ille contingit, eum inficit -sterilemque et inutilem reddit ab utraque parte maris, et si aliquid -generatum fuerit, inutile tamen est. Vidimus enim ibi poma illa, de -quibus Josephus et Magister in suo Spec. Histor. scribunt, qui crescunt -in arboribus non multum proceris, et videtur mihi, quod sint arbores -solum unius anni, quae hieme arescunt et aestate recrescunt, in -proceritate illa, qua apud nos est caerulea campana, Stipes ejus plures -emittit ramusculos, qui ferunt poma multa in quantitate unius pugni -boni complicatae manus. Poma illa sunt visu pulcherrima et appetitum -videntis movent ad manducandum. Coloris sunt viridia in se, sed a -parte, qua sol ea respicit, sunt gilba, rubeo permixto (#B#). Sunt et -mollia, ac si essent matura ad manducandum, et dum aliquis pomum -deponit et frangit, mox invenit quandam materiam sordidam et foetentem, -qua manus inquinantur et nausea concitatur. Dum autem haec poma -indurantur, grisea fiunt, et materia ab intus in favillam et cinerem -convertitur. - -Ejicit etiam hoc mare, ut dicitur, quosdam pulcherrimos lapillos, quos -dum aliquis tollit, per triduum manus ejus sordescunt et foetent. Adeo -profundum esse dicitur in medio, quod fundus reperiri non potest per -immissionem plumbi longissimo fune immersi. Latitudo ejus est VI -leucarum, quae extenditur ab occidentali plaga in orientem. Longitudo -vero ejus protenditur ab aquilone in austrum ad IX milliaria -alemannica. De hoc etiam dictum est fol. 199 B. Interdum hoc mare -crescit et intumescit vehementer, non tamen suos terminos exit. Multae -enim aquae, flumina et torrentes, in ipsum dilabuntur, ut Jordanis, qui -principalior est, et tempore pluviali et nivium multae in ipsum -colliguntur aquae, quae decidunt de monte Libano et de montibus Gilboae -et Galaath, et ita augmentatus in hoc mare decurrit. Sic torrentes ab -utraque parte in ipsum labuntur, ut torrens Cedron, Jaboch, Arnon, -Careth, et caeteri multi. Nam fere totius terrae illius faeces in hoc -mare per torrentes deferuntur, et est quasi latrina ambarum -provinciarum hinc et inde adjacentium: sicut infernus omnes mundi -faeces in se recipiet, sic et hoc mare est cloaca illius terrae. Unde -nonnulli opinati sunt, quod hoc mare in aliqua sua parte habeat -voraginem, per quem decidant aquae in abyssum vel forte in infernum -descendant, quia multae aquae, ut dictum est, in illud decurrunt, nec -in aliqua parte exeunt, nec ipsum mare, quamvis ad horam videatur -intumescere, suos fines exit. Quidam tamen aestimant, quod per occultos -meatus continuetur cum aquis Marath, de quibus fit mentio Exodi 15., ut -dictum est fol. 199. B. Ex his patet maris mortui descriptio, collecta -ex ejus nominibus. - - - - - De deserto beati Hieronymi et de ejus monasterio ibidem. - -Igitur cum mare mortuum juxta desiderium nostrum vidissemus, inde -velocius recessimus, quia sol jam occasum petebat; processimus autem -contra aquilonem supra maris mortui principium, non longe a loco, ubi -Jordanis illabitur ipsi, et inde in solitudinem vastissimam venimus -Jordanis, in qua nec plantae, nec herbae aut virgulta sunt, sed terra -sabulosa, adusta solis ardoribus, plena cumulis arenae per ventos -comportatae. In his cumulis et monticulis processimus cum magna nostra -et bestiarum fatiga, sicut in nive profunda et densa procederemus. -Porro in ipso sabulo deprehendimus vestigia nova asinorum multorum, de -quo providi facti fuimus, timentes, ne forte in tenebris incideremus in -aliquem cuneum Arabum, aut (#242 A#) quod essent in loco, in quo nos -per noctem quiescere decreveramus, et ita suspensi in haesitatione -substitimus. Nolebamus enim nos convertere ad montana Israel, sed locum -quendam, ut patebit, in illo eremo visitare volebamus, contra quem -locum vidimus gregem asinorum per quendam clivum arenosi montis -adscendere ante nos, quod cernens Ameth, dux noster, statim cecidit de -equo suo, et sui servi similiter, et arreptis gladiis et arcubus suis -cucurrerunt sicut cervi per sabulum post gregem illum, volentes praedam -rapere, si possent. In illis enim terris nemo ab invasione securus est, -sed fortior debiliorem insequitur et aufert arma et spolia ejus, si eum -potest apprehendere: ideo a longe contra se praeparantes aut una pars -fugit, aut ambae partes contra se invicem acies dirigunt ad dimicandum -simul, non quidem pro vita, sed spoliis et praeda. Cum ergo Ameth et -sui gregem illum per longum spatium insecuti fuissent, cognoverunt, non -esse gregem asinorum domesticorum, sed onagrorum, quos capere -nullatenus possent, quia velocissimae ferae sunt, et sunt asini -silvestres, et ila vacui reversi sunt ad nos. Itaque ulterius progressi -sumus, et in ipsa solitudine ad locum venimus, quem quaesivimus, in quo -gloriosus confessor Jeronymus quadringenio (quadriennio) egit -poenitentiam, antequam ascenderet in Bethlehem, ut habetur in legenda -sua. Est enim hodie ibi ecclesia satis pulchra cum monasterio annexo. -Ingressi ergo sumus ecclesiam, et ante altare prostrati indulgentias -plenariae (††) remissionis accepimus. Deinde ab oratione surgentes -ecclesiam et monasterium perspeximus. Ecclesia ipsa est profanata per -Arabes et Sarracenos, et altaria ejus sunt diruta, et aedificia lignea -minantur de proximo ruinam. Monasterium vero est monachis vacuum, et -pro majori parte est dissipatum, habitacula autem, quae remanserunt, -sunt bestiarum stabula, in quibus meridie, fervente sole, umbra -gaudent, et est quasi diversorium. Porro, quantum conjicere possum ex -terrae sanctae descriptionibus et ex tabulis depictis formae terrae -sanctae, locus est Bethagla, quo filii Israel planxerunt Jacob, -parentem eorum, cujus funus de Aegypto tulerant, ut habetur Genes. -ultimo. Hunc locum nominat Jeronymus de distantiis locorum Areaat, -distatque una a Jordane leuca, nec credo, ibi fuisse solitudinem -poenitentiae Jeronymo, sed in deserto quodam Syriae deguit. Ob -reverentiam tamen Sancti moderni locum illum pro ejus habitatione -honorant, quia in antiquis libris peregrinalibus nulla fit mentio de -loco illo, nisi sub nomine Bethagla. Ascendimus autem super ambitum, et -cum timore et periculo circuivimus, tremebant enim sub pedibus nostris -aedificia, quasi iam ruitura. Ibi vidimus pulchras picturas de passione -Christi in parietibus ecclesiae et quasdam integras cellulas -monachorum. In quo notavimus, quod ante paucos annos ibi fuit Conventus -religiosorum. Quidam volunt, quod hoc monasterium tempore beati -Jeronymi aedificatum fuerit et semper inhabitatum usque ad nostra -infelicia tempora. Suo autem tempore, antequam ascenderet in Bethlehem, -ibi Conventum religiosorum habuit, et miraculum de leone non in -Bethlehem, sed hic factum fuisse asserunt. Hic est locus ille, in quo -divus Jeronymus multa se sustinuisse describit in epistola ad -Eustochium. Quotiens, inquit, in illo eremo constitutus et in illa -vasta solitudine, quae (#B#) exusta solis ardoribus horridis monachis -praestat habitaculum, putabam me interesse romanis deliciis et adesse -choreis puellarum. In hoc loco beatus vir continue flebat, et carnem -obedientiae inedia subjugabat, die ac nocte pectus verberabat, et sibi -iratus et rigidus deserta penetrabat, et socius ferarum et scorpionum -erat. Porro in hoc sancto loco decreveramus, quando mane de Jerusalem -exivimus, pernoctare, et circumeuntes in ipsis aedificiis et ruinis non -invenimus quiescendi locum, nec extra muros in campo manere potuimus -propter loci immunditiam. Vidimus enim innumerabilem multitudinem -magnarum vespertilionum circumvolantium, quia sol occubuerat, et noctis -diluculum erat. Dicebatur autem nobis, quod essent multae alterius -speciei vespertiliones majores, omnibus in modis sicut columbae, quae -in plenis tenebris circumvolent, insidientur singulariter hominibus et -impetuose se ingerant in hominis vultum, aperto ore et dentibus -apprehendant hominis nasum, quo in ictu oculi amputato avolent capta -illa praeda. Habentes longos nasos sunt in majori periculo. Haec autem -audientes diligentius nos observavimus, manu nasum tegentes. Audivimus -etiam sibilos multorum serpentum de cavernis murorum exeuntium ad -pastum. Locus etiam extra muros, in quo stabamus, ut in eo onera -deponeremus, erat repletus foraminibus vermium et scorpionum. Insuper -de mari mortuo nobis propinquo exhalabant soliti foetores, quos per -noctem sustinere videbatur nobis intolerabile. Sed et ipsos Beduinos -Arabes et Madianitas timuimus, ne forte supervenientes nocte nos -tribularent. Et his de causis resumsimus asinos, quibus ascensis mari -mortuo dorsum dedimus, et in tenebris contra montes Israel processimus -per lata et taediosa campestria, in quibus non complacuit nobis manere, -sed ad montana Israel festinavimus. Ad radices ergo montium cum -venissemus, vallem quandam umbrosam intravimus et per crepidinem in -alta conscendimus et ad tutissima loca Enggadi pervenimus paulo ante -noctis medium, et invento loco apto bestias famulis nostris -resignavimus et consedentes de sacculis nostris reliquias produximus et -refecti sumus, et in eo loco, quo quilibet sederat ad comedendum, ibi -sibi accepit locum ad dormiendum, et quievimus ibi usque mane sic in -vestibus, nisi quod ocreas et calceamenta deposuimus. - - - - - De ascensu peregrinorum in montes Engaddi, et de - quodam jocundo casu F. F. F. - -Duodecima die surgente sole et nos solo prostrati capita levavimus, -dulcem enim somnum et quietem habuimus, quia fessi eramus, et cum hoc -in tuto et securo ac mundo loco fuimus. Porro Ameth, ductor noster, -videns diem claram clamavit, adhortans nos ad celerem montium ascensum, -antequam sol incalesceret. Cum festinantia ergo disposuimus nos. In -ipsa autem dispositione ad iter accidit mihi aliquid, quod, quamvis sit -puerile et nullius momenti, est tamen jocundum, et volui evagatorio meo -factum inserere, quia, ut promisi in principio evagatorii fol. 2., non -solum seriosa, sed et jocunda et puerilia recitare placuit. Resedi -ergo, et induendo calceamenta laboravi (#243 A#). Erant enim -calceamenta mea stricta satis, ita quod non potui nec detrahere nec -induere nisi vi et labore, et fuerunt de corio pretioso, gilbo et -molli, longa sursum usque ad genua, quasi ocreae. Ita etiam alii -milites calceati erant, et fuerunt illa calceamenta nobis pro caligis -et ocreis. Accepto ergo dextro calceo ad pedem cum impetu traxi -fortiter; cum autem cum pede essem intus, sensi sub pedis planta -coagulum humidum et aliqualiter solidum, et obstupui, timens, ne forte -aut scorpio, aut bufo, aut serpens complexus calceum intrasset, -praesertim cum mihi videretur, quod motum palpitantis bestiae sub -planta sentirem. Et quamquam pedis intoxicationem timerem, non tamen -detraxi calceum, quia omnes alii jam in asinis sedebant et ascendebant, -post quos solus manere formidabam. Fortiter tamen pedem super lapidem -pressi, ut bestiam interimerem, et ita mulam meam ascendi non sine -timore periculi veneni. Interea in ascensu ad strictum quendam et -praecipitem transitum venimus, per quem unus post alium lento gradu -propter casum bestiae adscendit, nec potuit unus post alium statim -procedere, sed oportebat exspectare omnes infra existentes, quousque -praecedens totaliter ascendisset. In illo ergo loco descendi de mula -mea, et sedens calceum extraxi, in quo suspicabar vermem contritum -jacere. Cum manum immitterem, sensi humidam et liquidam materiam, et -statim, ne inficeretur mihi manus, retraxi eam, et digitos inquinatos -ad nares applicavi, et odoratu didici, quod nec visu nec tactu -cognoscere valui, erat enim non scorpio, nec bufo, nec serpens, nec -venenum, sed humanum schwibolum. Quod ut sensi, cum magna indignatione -calceum reindui et confusus et male contentus mulam ascendi et post -alios profectus sum, tristis mecum cogitans, quis mihi istum despectum -et istam turpem trufam fecisset, et quis de militibus tantae -irreverentiae esset, quod peregrino et sacerdoti in calceum -stercorisaret, et concepi suspicionem de uno domino de majoribus, qui -erat mihi multum familiaris, cogitans, quod forte nimia familiaritas -peperisset contemptum illum. In tantum autem turbavit me hoc factum, -quod deliberato animo penes me juravi et statui, cum illa societate -amplius non velle peregrinari, nec per terram nec per mare, et in me -peregrinationem montis Synai resignavi, nulli tamen quidquam dixi de -facto, sed cum silentio quasi orans processi. Sed domino illo, quem -suspectum habui, et omnibus aliis consociis meis injuriam feci, et -actorem illius facti indubitanter reperi. Nam dum in Jerusalem in cella -calceum deponerem, ut eum et pedem et manus inquinatas mundarem et -schwibolum extraherem, inveni in ipso schwibolo crabronem nigrum et -magnum, ad cujus aspectum primitus expavi, putans esse scorpionem, quem -cum ipso schwibolo contriveram pede. Viso autem crabrone exhilaratus -fui, quia pro certo jam scivi, quod nemo alius stercus hoc induxit in -calceum, nisi crabro. Sunt enim crabrones, vulgariter _Roßkäfer_, in -illis partibus magni, et dum generati fuerint in equorum stercoribus, -volant et gradiuntur per vias, et materiam eis convenientem comportant -et ex comportata materia coagulum (#B#) vel globum faciunt in -quantitate sicut ovum, et ipsum globum aggrediuntur cum posterioribus -pedibus, anterioribus in terram positis, et ita trudunt globum post se -retrorsum, incedentes sicut cancri, quo naturae instinctus eos duxerit, -et dum ad locum suum cum globo venerint, se in globo involvunt, eumque -domum et cibum sibi constituunt, Sunt vero globi isti semper de foeda -materia, sive de stercoribus alicujus animalis. Saepe substiti in via, -ut viderem crabrones per viam globos in duplo se majores mirabiliter -trudentes, quod in nostris partibus non vidi, quamvis multi per vias in -equorum stercoribus crescant. Sic ergo contigit in facto meo, quod -crabro invento schwibulo ipsum rotundum fecit et calceo meo induxit et -hospitium meum habere voluit. De post saepe dixi dominis peregrinis -totum factum, et turbationem et suspicionem meam. - -Eusebius, L. III. c. 2. et L. 5. c. 12. de praeparatione evangelica, -nominat crabrum[TR61] scarabaeum, de quo antiqui Aegyptii dicebant, -quod esset animal rerum divinarum indoctis abominabile, sed doctis -summe venerabile, cum sit animata solis effigies, et in omni individuo -virilem sexum habet, et spermate in stercus infuso pila exinde confecta -pedibus involvit, veluti sol coelum et mensem lunarem exspectat. Ut -etiam patet part. II. fol. 137 B. - - - - - De regionibus, quas vidimus in montibus Engaddi. - -Redeundo ad propositum, a quo digressus sum, cum noctem in clivo montis -Engaddi egissemus, ut dixi, orto sole consequenter adscendimus in altum -montium, in eminenti autem ad quendam locum venimus, in quo plures -cumulos lapidum comportatos reperimus, quos faciunt Sarraceni in -honorem Moysis, cujus causa statim patebit. In illo ergo loco -substitimus, ut regionem contemplaremur, quia in alto eramus, et longe -lateque poteramus regiones videre eis Jordanem et trans Jordanem, ultra -mare mortuum et citra illud, et quasi totam Sodomam: genera ejus, -regiones et loca, quae vidimus, hic brevi sermone volo describere, -sicut et partem descripsi in monte Quarentinae fol. 210 B. - -Primo ergo conjecimus oculos contra orientem et vidimus montana -Arabiae, intra quae praeeminet mons Trimonius, qui in inferioribus -dicitur Abyrim, in medio Nebo, in vertice vero vocatur Phasca. In hunc -montem jussit Dominus Moysen ascendere, ut inde contemplaretur terram -sanctam, in quam intrare non poterat, ut habetur Deut. 34. Sub isto -monte est vallis grandis et profunda, quae vocatur Galmoab, in qua -Dominus mortuum Moysen sepelivit, et sepulchrum ejus nemo unquam -invenire potuit, ut habetur Deut. ultimo. Dicunt quidam, quod Moyses in -vertice Phasca existens et terram sanctam cernens vidit omnia mysteria -sacramentorum Christi, incarnationem, nativitatem, vitam, passionem et -mortem Christi, et in hac dulcissima contemplatione mortuus fuit in -monte, et Dominus sepelivit eum, in valle ipsum abscondens, ne populus -ad idololatriam pronus, si ejus corpus invenisset, sibi divinum honorem -impenderet. Ideo diabolus, idololatriam inducere volens, conabatur -ostendere corpus Moysis, contra quem Michael altercatus prohibens hoc -fieri, ut habetur in canonica Judae. Jeronymus tamen, super Amos, -videtur velle, quod Moyses ad instar Enoch et Heliae divinitus in -coelum[TR62] raptus sit. Sic enim dicit: aedificat ascensionem suam, -ascendit cum Helia, ascendit cum Moyse, cujus sepulturae locus, quia in -coelum ascenderat, inveniri non potuit. In valle ista, in quam Dominus -dicitur sepelivisse Moysen, abscondit Jeremias ignem sanctum, arcam -Domini et altare holocaustorum et tabernaculum, ut habetur 2. Maccab. 2. - -(#244 A#) Hanc vallem sanctam Galmoab vidimus a longe ultra mare -mortuum, et verticem eminentem Phasca montis Abyrim. In hoc vertice est -respectus usque ad terram Madian, et in eo videtur mons Synai et Oreb. -Vidimus etiam campestria Moab, et super ea montem, in quo Balaam -propheta, conductus a rege Moab, qui dicitur Agrispecula, ut dicit -Jeronymus de distantiis locorum, ut malediceret populo Israel, stabat, -populo in campestribus habitanti benedicebat, ut habetur Num. 23. -Consequenter visum ab oriente detraximus contra austrum, longe deorsum -trans mare mortuum, ubi vidimus Petrae deserti regionem, ipsam autem -Petram deserti videre non poteramus. Fuit autem Petra deserti ab -antiquo castrum fortissimum in terra Moab, de quo fuit nata Ruth, -Moabitis illa virtuosa, de qua dicitur Ruth 3.: scit omnis populus, qui -habitat intra portas urbis, mulierem te esse virtutis. Haec Ruth fuit -uxor Boas, de qua nasciturus erat Christus per genealogiae -continuationem. Ideo propheta Esaias ibidem C. 16. postulat mitti -Christum de Petra deserti in Jerusalem, dicens: emitte agnum, Domine, -dominatorem terrae de Petra deserti ad montem filiae Syon, i. e. ad -Jerusalem. Ubi petit propheta continuationem genealogiae per puellam -natam de petra deserti. Ideo in libro generationis Christi Ruth -manifeste nominatur. Unde Jeronymus in epistola ad Paulinum dixit: Ruth -Moabitis Esaiae explet vaticinium: emitte agnum etc. Et idem in -Epistola ad Paullam dicit: Ruth alienigena, ex cujus semine Christus -oritur. Et in epistola ad Fur. Ruth inducit de gentilitate assumtam in -Christi propitiationem. Sed praetermisso mystico illo sensu possumus -dicere, quod propheta cernens civitatem Jerusalem in angustia positam -et in gentium dentibus, petit emitti dominaterem de Petra deserti, quia -est castrum inexpugnabile et multae gentes castellano ejus erant -subjectae. Et sic petit, quod dominus Petrae deserti mittatur in -defensionem filiae Syon, quae est Jerusalem, quo misso nemo Jerusalem -molestare praesumeret. Hoc castrum Balduinus, II. rex Jerusalem de -Latinis, adeo munivit, quod totus mundus eum capere non potuisset, nam -tribus muris eum circumdedit:[TR63] intra primum murum consurgit rupes -altissima, rotunda, in cujus supercilio aedificia longe spectantia -eminent, et sub rupe de pede rupis tres fontes vivi, clari et sani -erumpunt, quibus ipsum castrum copiose adaquatur, et tota terra -subjaciens irrigatur. Intra secundum murum sunt vineae speciosae, in -quibus copiose vinum crescebat. Inter tertium sunt agri et horti, in -quibus frumentum, oleum et alia necessaria in magna crescebant copia. -Hoc insigne castrum numquam cepissent Sarraceni, si non fuisset dolose -eis traditum a quibusdam falsis Christianis. Capto autem eo Soldanus -tunc existens filium suum primogenitum posuit ibi castellanum et Petrae -deserti dominum, et omnes thesauros suos in eo recondidit tamquam in -loco tutissimo, et hodie est camera thesaurorum Soldanorum regum -Aegypti. - -Hoc nobile castrum Latini nominant Petram deserti, Sarraceni Krach, et -Graeci Schabat. Cum ergo satiati visione loci essemus, contra locum -genufleximus, laudantes Deum, qui de Petra (#B#) deserti in Ruth misit -nobis Christum, dominatorem terrae, Deumque deprecati sumus, ut hoc -castrum ad manus Christianorum deveniat, et Jerusalem diutius captiva -non stabit. - -In eadem regione est civitas, dicta Ariopolis, quae et Petra vel -Petraea dicitur, quae fuit olim metropolis totius Arabiae. Non longe ab -hac civitate est alia civitas munitissima, dicta Rabath. Ante hanc -civitatem occubuit Urias Ethaeus, procurante David. Et cum jam capienda -esset, venit David et cepit illam, tulitque diadema de capite Melchon, -regis Rabath, in quo erant gemmae pretiosae et auri talentum, quod -conflavit David, et fecit ex eo sibi diadema, in medio gemmarum -statuens sardonicem incomparabilem, et imposuit capiti suo. De his -habetur 2. Reg. II. et 1. Parat. 20. Post regiones praedictas super -littus maris mortui est desertum Idumeae, per quod est transitus a -terra Israel ad terram Moab et Ammon, circumeundo mare mortuum, et est -solitudo sterilis et inaquosa, in quo periclitati sunt propter aquae -defectum tres reges cum exercitibus suis, quibus Dominus miraculose -providit de aqua, ut habetur 4. Reg. 3. Et habita aqua cum in terram -Moab venissent, eam nimis crudeliter vastaverunt, ut ibidem dicitur. Ab -his locis visum reduximus sursum, et intra Jordanem et mare mortuum -vidimus locum, dictum Bethagla, in quo filii Israel fecerunt planctum -magnum super corpus Jacob patriarchae, defuncti patris sui, quod de -Aegypto transtulerant, ut illud sepelirent in Ebron, in spelunca -duplici, ut dicitur Genes. ultimo. Bethaglam nominat Jeronymus de -distantiis locorum Areaat, distatque una leuca a Jordane, et fuit ibi, -parum ante nostra tempora, monasterium Cologerorum, monachorum -graecorum. Insuper vidimus in eadem regione civitatem Agrippae, quam -nominant Pellam, L. II. Eccles. Hist. c. IIII. Ad hanc civitatem -emigravit ecclesia sancta a Jerusalem, praemonita a Spiritu sancto -capere fugam ante Titi et Vespasiani obsidionem, ne interesset tantis -calamitatibus. Prope ibidem est trans Jordanem alia Bethania, ubi -Johannes primum baptizavit, in qua morabatur Dominus Jesus, a Judaea -fugiens, ut habetur Joh. IV. Nonnulli affirmant, quod Ephraim civitas, -in quam etiam transfugit Dominus cum discipulis suis, ut habetur Joh. -XI., sita sit trans Jordanem prope desertum. Communiter enim passi -tribulationes transfugerunt ultra Jordanem de Judaea, ut David, -tribulatus a Saul, transtulit parentes suos ad regem Moab, ut dicitur -1. Reg. 22. Et ipse David fugiens Absalonem filium suum abiit trans -Jordanem, ut habetur 2. Reg. 17. Beatus tamen Jeronymus de distantiis -locorum dicit, civitatem Effrem, ad quam confugit Dominus Jesus, esse -in tribu Juda, quae non habuit portionem trans (#245 A#) Jordanem. -Chrysostomus dicit, Effrem esse Effratam, et Effrata est Bethlehem. Cui -consonare videtur Albertus super Johannem, qui dicit, quod in Effräem -Dominus venit, quia ibi notos et amicos habuit: sed nec hoc videtur -consonare textui, qui dicit, quod Effrem erat prope desertum, cum -Bethlehem non sit prope desertum, nisi quis dicere vellet, quod loca -deserta supra Sodomam, quae se extendunt usque ad montem Bethlehem, -notentur per Evangelistam Joh. II. Multa alia loca contemplati sumus -trans Jordanem in terra Galaath, et trans mare mortuum, in terra Ammon -et Moab, et post ad propinquiora contemplanda nos convertimus. - - - - - De locis circa mare mortuum in parte ejus - occidentali et de ipso adhuc quaedam. - -Consideratis locis in alia parte maris mortui et Jordanis situatis -visum nostrum in ipsum mare defiximus, et ejus fumigationem mirati -sumus. Sicut enim Abraham mane stans in montanis intuitus est Sodomam -et Gomorram et universam terram regionis illius, viditque favillam -ascendentem de terra, quasi fornacis fumum, ut dicitur Genes. c. 19.: -sic et nos intuiti regionem illam vidimus non de igne sed de aqua -ascendentem nebulam, quasi fumum fornacis, et omnem locum, quem vapor -et nebula illa humectat, inficit et prorsus sterilem et inutilem reddit -longe lateque per maris illius circuitum, in perpetuum divinae -indignationis signum contra nefandissimos Sodomitas. Tam horrendum enim -est hoc vitium, ut sicut fumus ascendens de loco, terram, quam tangit, -inficit; sic sonus locutionis de eo procedens per tantum aërem inficit, -per quantum audiri potest. Dicunt etiam sancti, quod angeli boni -fugiunt de locis, in quibus locutio fit de illo peccato, etiam per -modum reprehensionis et detestationis. Sed et angeli mali, dum hominem -ad hoc vitium perpetrandum incitaverunt, et dum ad actum procedit, -longius ab eo fugiunt. O detestabile peccatum, o inauditum nefas, o -mutuum vitium et pariter clamorosum! Cujus punitio usque ad necem -innocentum puerorum descendit, cujus locutio aërem inficit, elementa -polluit, angelos fugat, humanum genus deformat, coelum quodammodo -inquietat! Genes. 18., Deum de coelo ad celeriter puniendum evocat, -dilationem salutiferae incarnationis Domini per tot millia annorum -causat; incarnari enim Deum distulisse dicunt propter abominationem -sodomiae, in humano genere repertae, propter quod in ipso momento -dulcissimae nativitatis Domini omnes sodomitae per universum mundum -subita morte sunt exstincti. - -Deinde viso mari mortuo vidimus in parte nostra in littore maris, -respiciendo contra australe latus locum, in quo stabat statua salis, in -quam conversa fuit Melaseda, uxor Loth, pro eo, quod retrospexit contra -angeli prohibitionem, cum adureretur regio illa impiorum. Stabat autem -inter Segor et mare. Est autem statua illa lapidea, de albo marmore, -quae dicitur adhuc stare, sed mari coopertam esse nunc asserunt. Quando -autem in litore stabat, ad eam bestiae congregabantur, (#B#) et -lambebant sal de ea. Sunt enim praeter hanc statuam in eadem regione -multae rupes et petrae salinae. De illa statua salis Melasedae habetur -Genes. 19. Et Josephus dicit, se eam vidisse. Nos quidem vidimus locum, -spatium medium inter mare et montem Segor, sed ipsam videre non -potuimus, nec adeo prope stabamus, quod rupem hominis quantitatem -habentem discernere possemus. Vidimus tamen eam certa fide, quia -Scripturae de ea loquenti credidimus, et locum ipsum contemplabamur -curiosius, et prodigium hujus stupendae et admirandae statuae -ammirabamur. Manifesto autem signo cognovimus, quod in omni ente manet -dispositio obedientialis, propter quam plasmator ex ea facere potest, -quidquid vult. Sicut enim potens est Deus de lapidibus suscitare filios -Abrahae, sic potest etiam facere lapidem. Quia enim mulier illa contra -Domini praeceptum retrospexit, naturae munus perdidit et lapis facta -homo esse desiit. Hoc dictum non modicam habet difficultatem tam apud -philosophos[TR64] quam apud theologos, quam enodare non est poenitentis -speculatoris, siquidem similes transmutationes poetae apud veteres -referant fuisse factas. Nam Perseus, Jovis et Danaes filius, Atlantem -regem, sibi denegantem hospitium, mutavit in lapidem. Pygmalion etiam, -Cylicis filius, statuam marmoream prece mutavit in foeminam, et (quae) -ejus usa concubitu mox concepit eique filium haeredem, Paphium, genuit, -de quo plenius intra fol. 149 A. P. II. Sed et Niobam mutavit in -lapidem. Et diversas bestias finxit antiquitas, quia multum fleverit, -ut inducit Jeronymus in epitaphio Nepotiani. Et socii Diomedis in aves -transformati; quod Varro conatur vere factum probare, ut August. dicit: -sic et socii Ulyssis in bestias sunt mutati. Et Archades transnatantes -lacum lupi fuerunt facti. Et Demutus quidam, cum gustasset de -sacrificio Archadis, mutatus in lupum fuit, sed anno X. fuit in suam -speciem reformatus. Augustinus etiam dicit de quodam Tito Praestantio, -qui venenum in caseo sumsit et post hoc multis diebus dormivit, -evigilans autem caballus factus fuit, foenum et avenam comedit, onera -portavit. Idem Augustinus recitat, cum esset in Italia, de quibusdam -mulieribus audivisse, quae viatoribus dabant in caseo diabolica -machinamenta, per quae in jumenta converti videbantur. Ad haec possumus -etiam vera et non solum ficta inducere. Recitatur in miraculis S. -Jeronymi, quod haereticus quidam Sanctum incendio dignum fore dum -diffamaret, in ligni speciem est mutatus, et subito cunctis cernentibus -ignis coelitus eum invasit et eum totaliter combussit, et totus in -cinerem est conversus. Sed an tales transmutationes fere fiant, aut -solum apparenter, disputationes theologorum vide, et lege de his in -Pantheon Part. VII in chronica de Ulysse et Diomede. - -De hoc tamen mirabamur, quare mulier propter respectum punita, et non -Abraham, de quo tamen dicitur Genes. 19., quod mane consurgens stetit -in montanis, et vidit flammam sulphuream de Sodomis adscendentem. Ad -quod dicendum, quod Abrahae non fuit prohibitum, ideo sine peccato -respicere potuit; Melaseda autem, uxor Loth, ignem illum respicere fuit -prohibita, quia erat ignis horribilis, et foemineae fragilitati -intolerabile erat videre tantam stragem. Nec tamen credendum est, quod -propter simplicem respectum fuisset tam graviter punita, nisi mala -intentione et in contemtum prohibentis respexisset, nam valde doluit de -Sodomae subversione, et impiis compatiens contra Deum impatiens erat, -et videns ignem Dei justitiam arguebat et blasphemabat. Et hoc Abraham -non fecit. Sed quare potius in statuam salis est conversa, quam in -aliam speciem? Dicunt Ebraei, quod mulier illa nocte praecedenti -peccaverit in sale, et sic punita fuit, ut poena corresponderet culpae. -Nam cum Loth angelos, quos putavit esse homines, in domum suam -introduxisset, et eis cibum pararet, ut habetur Genes. 19., petivit ab -uxore sal pro condimento cibi hospitum suorum; ipsa vero, sicut et -Sodomitae, nullum affectum ad hospites habebat, ut superius patuit fol. -240. Et ita sal viro et hospitibus denegabat, ideo in salis statuam -conversa fuit. - -Ad contemplandam hanc punitam mulierem (re-) mittit nos Dominus Lucae -17. dicens: Memores estote uxoris Loth. Quasi dicat: Exemplum ab ea -accipite, non enim casu sic est punita, sed ex proposita divina -dispositione. Sal enim condimentum est ciborum, et uxor Loth respiciens -retro versa est in statuam salis, quia punitio ejus dat condimentum -sapientiae: primo omnibus fidelibus, ut divinis punitionibus, quas -Dominus permittit, non contrarientur, sicut illa fecit, nec justitiam -Dei arguant, et observent praecepta Domini. Secundo dat sapientiam -poenitentibus, ut ad peccata emendata non respiciant, sed velociter -fugiant. Tertio dat sapientiam religiosis, mundum relinquentibus, ut ad -mundum (#246 A#) flammatum, qui totus est positus in maligno, id est, -in malo igne, non respiciant, cui solemni voto emisso renuntiaverunt. -Nemo enim, ait Dominus, mittens manum ad aratrum, respiciens retro -aptus est regno Dei. Sic ergo simus memores uxoris Loth. - -Supra locum statuae iam dictae vidimus rupem, mari quodammodo -superimminentem, in qua civitas Segor fuit, una de quinque civitatibus -Sodomorum, quae alio nomine Bale nominabatur, ut Genes. 14. Ad hanc -civitatem conscendit Loth, ardente regione inferiori, et propter eum -fuit servata ab incendio, sed dum cerneret totam regionem subverti, -timuit et in suprema montium confugit. Statim autem, uti dorsum -civitati Segor vertit, terrae motu corruit, et tota cum omnibus in ea -existentibus praecipitata fuit deorsum et igne sodomitico involuta et -consumta est. De hac civitate habetur Genes. XIX. - -Super Segor est mons altus, in quem ascendit Loth cum duabus filiabus -suis, ne igne consumerentur. Videntes autem filiae Loth matrem suam -Melasedam periisse, et patrem senio confectum esse, totamque regionem -ardere in parte inferiori, et montana illaesa manere, recogitabant -modum, quo suscitarent sibi posteritatem, et patrem vino inebriaverunt. -Quo inebriato et ratione sopita senior filia ad patrem nocte in -tenebris est ingressa ad eum, qui concubuit cum ea, et concepit. -Sequenti die iterum eum inebriaverunt, et nocte junior ad eum venit, -cum qua etiam concubuit, quae et foetum concepit. Cumque impletum esset -tempus pariendi, peperit prima filium, quem vocavit Moab, secunda etiam -peperit filium, quem vocavit Ammon. De his duobus filiis diffusae sunt -duae magnae gentes, de quibus habetur Genes. XIX, et in serie sacrae -Scripturae nominantur saepius. Hunc montem ad latus habuimus, et -dominis peregrinis factum Loth cum filiabus recitavi cum jocunditate. -Ad aliud vero latus montes Quarentinae cum deserto Adammim habuimus, de -quibus est dictum supra, fol. 211. - -Post praedicta conjecimus oculos nostros ad locum, in quo stabamus, et -multos cumulos lapidum ibi erectos per Sarracenos vidimus, ut dixi fol. -243, A. Ipsos autem cumulos erigunt Sarraceni in Moysis honorem, quia -ibi determinate videtur mons Abyrim, et vertex Phasca, in quo Moyses -contemplabatur haereditatem Domini, ut patet fol. 243. Propter hoc -factum, quando Sarraceni in hunc locum veniunt, cumulos erigunt, et -contra montem orant flexis genubus. Sic etiam Christiani faciunt, -quando a longe locum aliquem indulgentiarum videre possunt, cruces -erigunt et lapidum cumulos. Non longe ab istis cumulis vidimus unam -altam et novam pyramidem muratam, sub qua Sarraceni mentiuntur Moysen -esse sepultum, quod est contra canonem Bibliae, Deuteronomii ultimo. - -Sic faciunt in omnibus aliis: Bibliam tenent, ubi volunt; sed ubi -nolunt, contrarium asserunt pertinaciter, non obstante veritate. - -(#B#) Porro mons ipse, in quo stabamus, mons Engaddi dicitur, similiter -cum aliis sibi cohaerentibus montibus. Nominatur tamen Genes. 14. et 2. -Paral. 20. Asason tamar, et fuit quondam regio Amalechitarum. Et beatus -Jeronymus de distantiis locorum dicit, quod Engaddi est in tribu Judae, -in solitudine, quae est in aulone supra mare mortuum, et suo tempore -dicit ibi pergrandem vicum stetisse. Ad hunc locum Engaddi confugit -David a facie Saul, regis Israel, ut ibi conservaretur tamquam in locis -tutissimis, ut habetur 1. Reg. 14. Sunt enim montes alti et petrosi, -pluribus cavernis forati, et pleni scissuris, inter illas autem -speluncas est una grandis, profunda et obscura, in valle nemorosa ad -latus eminentissimae rupis patulum in tractum habens desuper -pendentibus abruptis rupibus. Quae spelunca non immerito dici potest -misericordiarum David schola. Nam in eum specum submisit se David cum -suis armatis, contrahens se ad penetralia ejus, cum audiret Saul regem -loco adventurum cum tribus millibus viris, cum quibus evagabatur Saul -per loca deserti Engaddi etiam super abruptissimas petras, quae solis -ibicibus, i. e. capreis silvestribus, perviae sunt. Invidia enim -agitabat eum usque ad loca inaccessibilia, quia audire non poterat -cantum vulgi, qui in choro canebat, in quo laus praestantior dabatur -David, quam sibi, cum cantarent: Saul percussit mille, et David decem -millia. Interea Saul descendit cum suis usque in vallem speluncae -David, et cum rex ad os latibuli venisset, ingressus est specum, ut -murmurantem purgaret ventrem in tenebris, et se denudans ac incurvans -naturae opus perfecit, stantibus in dorso ejus David cum suis, vibratis -gladiis, pugionibus, hastis et fustibus. Recordatus autem David -misericordiae misertus est ejus, qui se sine misericordia quaerebat -perimere, et percussit cor suum, confregitque corda virorum suorum, ne -regem interficerent, et abscissa ora chlamydis illaesum abire permisit. -Ecce invidia Saulis detestabilis et misericordia Davidis imitabilis. -Sicut enim, inquit Basilius, rubigo ferrum, sic invidia animam, in qua -nascitur corrumpit. Et sicut rubigo ferro adhaerens vix recedit, ita -invidia cum difficultate animam dimittit. Quod patet in Saule, qui -aliquotiens reconciliatus David promisit securitatem, sed pacta, -juramenta et promissa fregit. Nam zelus invidiae sine modo est, unde -Saul investigabat David in altissimis montibus, in profundissimis -vallibus, in intimis terrae visceribus. David autem, misericordia -armatus, ubique mirabiliter evasit et in ea consecutus est sedem regni -in saecula, ut dicitur 1. Maccab. 2. - - - - - Vinea Engaddi. - -Ín his insuper montibus stetit quondam illa nobilissima vinea Engaddi, -quae germinabat carissimum balsamum. Hanc vineam plantaverat in loco -Engaddi Salomon rex. Nam Magister in Spec. Histor. ex ore Josephi -dicit, quod regina Saba, quae venit in Jerusalem a finibus terrae -audire sapientiam Salomonis, sicut habetur 3. Regum 10., attulit ei -multa munera pretiosa, inter quae obtulit ei radicem balsami, tamquam -pretiosissimum munus, quam rex monti Engaddi inseruit, et in vinea -propagata fuit (#247 A#). Istius vineae meminit Salomon in Canticis -Canticor. 1. dicens: Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi. -Haec vinea nunc est in Aegypto, sed quis eam hinc eradicaverit et -transplantaverit, et de bonitate balsami et de cypris dicetur fol. 68 -P. II. Legi in quodam peregrinali antiquo, quod quidam terrae sanctae -peregrini curiosius in his montibus evagabantur et in quodam loco -invenerunt surculos balsami; sed nulla arbusta. Praeter balsamum crevit -olim in his montibus vinum praecipuum, de quo creduntur filiae Loth -inebriasse patrem suum, ut habetur Geiies. 19. Et si hodie montes illi -colonos haberent, fructus pretiosissimos in copia ferre possent. - - - - - Regressio in Jerusalem. - -Igitur cum omnia praecedentia vidissemus, dorsum orientalibus locis -dedimus et montana contra Jerusalem ascendimus. In quadam autem curva -via, nescio qua de causa, mula, cui insidebam, cursum incepit et -praecurrere conabatur caeteros, quam cum freno retinere vellem, abjecit -me, et casum valde gravem accepi. Quod videns Ameth, ductor noster, de -equo suo desiliit, et me jacentem levavit, membra mea delinivit et -traxit ad reaptandum juncturis et unum de servis suis in vallem currere -jussit, ut mulam meam, quae lasciviens decurrebat, reduceret, et tantam -pietatem Maurus iste gentilis ethnicus exhibuit mihi in mea anxietate, -quantam Christianus misericordissimus facere potuisset. Me reintegrato -potenter in mulam sublevavit, quia brachiis me juvare non poteram, -nullum tamen membrum fuit mihi confractum, de quo Ameth mirabatur et -laetabatur, quia in cursu mulae impetuose in scopulos cecidi. Oro autem -Deum, ut misereatur illi Sarraceno gentili, sicut et ipse misertus est -mei. Ameth ergo et ego post socios meos festinavimus, qui longe -antecesserant, et similiter per vallem Gehennae ascendimus, et dum -adhuc in profundo vallis essemus, tandem de profundo suspicientes -civitatem sanctam Jerusalem in altissimis situatam refulgentem vidimus, -in cujus aspectu contigit nobis, sicut patet fol. 215 B. Ingressi autem -civitatem sanctam enarravimus fratribus nostris, qui remanserant, quae -vidimus et quae nobis in via acciderunt. - - - - - Sollicitudo peregrinorum pro recessu ad montem Synai. - -Tertia decima die, quae est Hyppolithi et sociorum ejus, mane audita -Missa in monte Syon abierunt domini peregrini ad semetipsos, et super -nostro recessu, quem optavimus, consolati sumus. Videbatur enim nobis -Calinus major, Trutschelmannus noster, recessum nostrum de Jerusalem -impedire, et longior tardatio nobis nimis praejudicialis futura esset, -non quidem ideo, quod taedium esset nobis manere in civitate sancta, in -qua libentissime et jocundissime morati sumus, sed timuimus, quod -negligeremus naves alexandrinas onerarias, in quibus in Italiam -navigare decreveramus (#B#), et in Alexandria hiemare cogeremur, quod -nobis fuisset plurimum poenale. Simul ergo transivimus ad domum domini -Naydon, praefecti Jerusalem, cum quo et dominum Vaccardinum invenimus -et intromissi sumus ad eorum conspectum. Qui auditis causis nostris -vocari jusserunt nostrum Trutschelmannum Sabbathytanco et hortabantur -eum, ut citius nos educeret, et habita longa collocutione inter se -dixerunt nobis, quod adhuc oporteret nos X diebus manere in Jerusalem, -post quos sine dilatione essemus desertum ingressuri. In his, inquiunt, -diebus disponite vos cum omnibus per viam necessariis, cum paximaciis, -caricis, vino et aliis. Et his dictis licentiaverunt nos ad loca nostra. - -Eodem die incepimus nos parare, et duos ducatos pro persona Gazelo -solvimus, ut daret nobis facultatem comparandi vina a Christianis et a -Judaeis. Est enim Gazelus Christianus de cinctura officialis Soldani, -ad hoc negotium praepositus, ut nulli Christiano liceat vinum emere, -nisi soluto ei tributo, et si contrafactum fuerit, et perceperit, -irrumpit loca, ubi vina emta fuerint locata, et vinum ad se recipit, -vel vasa frangit et vinum effundit. Multas sollicitudines et labores -habuimus ab hac die et deinceps usque ad nostrum recessum de provisione -facienda per desertum, et omnia, quae disposuimus, comportavimus in -montem Syon ad Conventum fratrum in capellam S. Francisci, quae sub -ecclesia est, et in paucis diebus capellam ipsam replevimus sportis, -saccis et brillis sive vasis, et magnum comportavimus cumulum rerum per -tres societates. Eodem die, cum advesperasset, transivi cum duobus -militibus ad vallem Josaphat pro quodam negotio expediendo, quo -expedito visitavimus loca sancta montis Oliveti, et cum essemus in ejus -cacumine in ecclesia ascensionis Domini, occubuit sol, et antequam -possemus urbem intrare, praeoccupati fuimus tenebris et magno timore -per vicos civitatis transivimus et cum hoc oberravimus gyrantes hinc et -inde. Tandem autem ad vicum nobis notum venimus et cum pace ad loca -nostra ingressi sumus. - - - - - Vigilia assumtionis sic celebratur in Jerusalem. - -Quarta decima die, quae est vigilia assumtionis beatissimae Virginis -Mariae, transacta meridie incepimus nos ad celebritatem futurae -festivitatis tali modo disponere. Ingressi sumus sacristiam fratrum et -inde tulimus linteamen latum, quod eportavimus ad locum migrationis -beatae Virginis. De quo loco habes folio 105. B. Hoc linteamen super -illum locum extendimus in modum tentorii sustentaculis et funibus, et -tapecias loco parietum circumduximus et capellam pulchram fecimus. -Altare autem, quod in loco est, vestivimus pretiosis et ornavimus -depictis tabulis et imaginibus (#248 A#) et monstrantiis et candelabris -cum cereis positis. Attulimus etiam ramos frondium de olivis et -palmis, et gramina ac flores sparsimus et ornatum lucum divinum -fecimus. Cum autem vespera adesset, induit se pater Gardianus cappa -pretiosa, et cantores, cruciferarius, thuribularius et acoluthi sacris -induti stabant in ecclesia fratrum, et paratis omnibus cum solemni -apparatu ordinata processione transivimus de ecclesia Syon ad locum -migrationis beatae Virginis cum cantu: Et ibo mihi ad montem myrrhae -etc. Quo finito in capella, quam feceramus, cantavimus vesperas et -completorium de festo altis vocibus, nec aliquod impedimentum -Sarracenorum passi sumus, sed audientes clamores nostros accurrebant et -stabant cum suspenso ore. Interea confluebat multitudo Christianorum -orientalium, qui statim nostro Officio finito ingressi sunt cum suis -sacerdotibus capellam et sua Officia perficere inchoabant et Missas -eodem sero celebrabant juxta suum ritum. Nos vero Conventum ingressi -sobriam, ut jejunantes decet, collationem fecimus. Post collationem -descendimus simul de monte Syon in vallem Josaphat ad ecclesiam -sepulchri beatae Virginis et onustum asinum nobiscum duximus, cui -imposuimus ornamenta et paramenta pro loco decorando et pro Officiis -celebrandis. Cumque in ecclesiam descendissemus, invenimus eam repletam -orientalibus Christianis, viris et foeminis; reduximus ergo nos in -angulum nostrum ad altare Latinorum, et inde aliis Christianis, qui -locum praeoccupaverant, detrusis, lumina accendimus. Non enim habet -locus ille de coelo lumen, sed de igne incenso. Locum ergo nostrum -circumdedimus tapeciis et altare ornavimus et multas candelas -accendimus, et cum solenni cantu completorium cantavimus. Ad Salve -Regina vero de loco nostro processimus cum ornata processione et per -sepulchrum beatissimae Virginis Mariae transivimus gyrantes usque ad -locum nostrum. Post Salve ad vigilandum per noctem ad sepulchrum -Virginis gloriosae nos disposuimus, et qui vigilare non poterant, -capita sua ad parietem reclinabant sedentes. Parvam tamen quietem -habuimus, quia alii Christiani in suis locis per noctem ululabant in -suis Officiis. Porro nullus locus fuit nostro ornatior, nec aliquis -cantus solemnior, parva enim festa faciunt orientales in suis Officiis, -nec cantum videntur facere sed planctum. De hac ecclesia et ejus -dispositione et locorum distinctione vide supra fol. 143 B. Sic ergo -nox illa transivit. - - - - - De festo assumtionis gloriosae beatae Mariae Virginis. - -Quinta decima die in noctis medio incepimus Officium matutinale, quo -solenniter cantato Missas privatas celebravimus in sepulchro beatae -Virginis, qui locum poterant habere, qui vero non poterant in eo locum -habere, in altari Latinorum celebrabant. Ut autem factus est dies, -cantavimus (#B#) Officium Missae in nostro loco altis vocibus, nec -audiebantur voces et ululatus aliorum Christianorum inter clamores -nostros. Officio autem terminato paramenta deposuimus et ad montem Syon -praemisimus, nos vero loca sancta montis Oliveti visitavimus et -indulgentiis receptis in montem Syon ad prandium sumendum ascendimus et -post prandium ad quiescendum nos locavimus propter vigilias -praecedentes. - - - - - De singulari peregrinatione F. F. F. in Bethlehem - et ad alia quaedam loca. - -In die assumtionis post meridiem rogavi patrem Gardianum pro licentia -ad Bethlehem et pro societate itineris.[TR65] Desiderium enim habui -solus esse in Bethlehem sine tumultu peregrinorum. Adjunxit autem -pater Gardianus mihi duos bonos fratres et abire permisit. Exivimus -ergo nos tres simul clam de Jerusalem omnibus nescientibus, ne plures -comites haberemus, et jucunde ambulavimus per viam illam sanctam, de -qua supra dictum est fol. 164. B., et usque in Chabrata, ubi est -sepulchrum Rachelis, venimus, ad latus autem vidimus villam Bezeth, de -qua habetur Judicum 1., in qua filii Israel percusserunt X millia -virorum et invenerunt ibi Adonizedech, regem Jerusalem, cui -amputaverunt manus et pedes, sicut ipse fecerat LXX regibus, qui sub -mensa sua serpebant colligentes ore micas decidentes. Hanc villam -desideravi ingredi et videre locum, non enim praetermisi aliquem locum -mihi ex canonica Scriptura notum, quin eum visitaverim, in quantum mihi -possibile erat. Declinavimus ergo a via communi ad dextram in villam -Bezeth eamque pertransivimus. Est enim villa magna et populosa, nec -habitant in ea Sarraceni, sed solum Christiani orientales, et numquam -fuit a Sarracenis possessa. In hoc tamen anno quidam de hac villa -Christianus fidem Christi publice denegavit, et circumcisionem accepit -et Sarracenus effectus est et hodie inter Christianos ibi habitat lupus -inter agnos. In hac villa optimum et fortissimum crescit vinum, quod -quidem potatum pure caput non laedit, sed sua virtute intestina -corrodit, ideo debet multum imponere de aqua; non memini me melius -vinum bibisse. - -A Bezeth consequenter progressi in Bethlehem venimus et cum magna -charitate a Gardiano et fratribus recepti sumus et coenam bonam ibi -fecimus.[TR66] Post coenam ductus fui in cellam pro quiete, sed dum -reposuissem me, fugit me somnus ab oculis meis, et totus vigil ad -tempus in lecto mansi, et taedio jacendi victus surrexi et me in specu -sacro nativitatis Christi esse optavi, spem tamen non habui, me ante -noctis medium posse habere ingressum, sciens, omnia ostia esse serata, -verum silenter cellam exivi, et capellam S. Nicolai, in qua fratres -horas dicunt, ingressus sum. In eadem capella est occultus introitus -per ostiolum in specum sacrum, quem omnibus modis fratres occultant -propter Sarracenos et orientales Christianos, qui eum non paterentur, -ut supra fol. 172. dixi. Ad hoc ostiolum sine spe accessi eumque -reseratum reperi et cum magno gaudio ingressus sum, penetrans petrosum -transitum, et ultimum ostium etiam apertum reperi, per quod in -sanctissimum specum veni, quem illuminatum multis lampadibus inveni, et -duo ostia, per quae est transitus et ascensus in ecclesiam, firmiter -clausa reperi. Considerans autem, me solum esse in sacro specu, prae -gaudio dixi: Benedictus Dominus, et benedicta sint omnia impedimenta -quietis et somni mei, propter quae adeptus celebrare jucundissimas -vigilias ad dulcissimum Christi cunabulum. Dedi ergo me sacris -vigiliis, et melius quo potui et scivi horas istas transegi, -devotissimus enim et dulcissimus est locus iste, ut supra patuit, et -vigiliae circa eum sunt delectabiles et leves. - - - - - Processus ad loca, quae sequuntur, ad (quae) - communiter peregrini non ducuntur. - -Sexta decima die mane celebravimus Missas in specu sanctissimo, et post -Missas ad locum pastorum ascendimus, de quo loco dictum est fol. 173 -A., et ibi Gloria in excelsis cantavimus cum angelis. Post hoc -reascendimus in civitatem Bethlehem et ipsam curiosius lustravimus et -ad prandium fratrum ingressi sumus monasterium. (#249 A#) Porro -antequam ad capiendum cibum iremus, in horto ambitus transivimus, in -quo fuerunt sepulchra illorum trium hominum, qui resuscitati fuerunt et -cum Eusebio reducti, ut in epistola Cyrilli episcopi Jerosolymitani ad -Augustinum [legitur]. Post prandium valefecimus patri Gardiano et -fratribus et oppidum Bethlehem ingressi sumus ad quendam Christianum -graecum, unum de fratribus, qui mecum erat notus. Hic audito, quo -pergere intenderemus, concessit nobis quatuor asinos, tres pro nobis, -et quartum pro filio suo, quem misit nobiscum ad serviendum nobis -et[TR67] bestiis. Ascendimus ergo bestias et de monte Bethlehem -descendimus per clivum, gyrantes contra austrum super canale, per quod -aquae in Jerusalem ducuntur. Ad villam autem quandam venimus, nomine -Bethyr, juxta quam tanta amoenitas est, quantam non vidi per totam -terram sanctam. Est enim infra villam tota vallis densata fructiferis -lignis et diversi generis arboribus, ac si esset silva. Hunc hortum -credunt Salomonem plantasse, et ibi hortum deliciarum fuisse, de quo -dicit Ecclesiast. 7.: Feci, inquit, mihi hortos et pomoeria et consevi -ea cuncti generis arboribus. Ad hunc hortum vehebatur Salomo aureo -curru, circumdatus armatis juvenibus, quando voluptatibus operam dare -cupiebat, ut dicit Josephus Libr. VIII. Antiquit. Jud. c. 3. Denique -sponsam suam amorosis canticis ad hunc hortum saepe invitat, dicens: -Veni in hortum meum, soror mea, sponsa, Cant. V. Et optat ei aërem -convenientem, Cant. IV. dicens: Surge aquilo, et veni auster, perfla -hortum meum, et fluant aromata illius. Unde adeo frequenter solebat -Salomon morari in hoc horto, quod, quando nesciebatur, ubi erat, -inveniebatur in horto. Quapropter, dum filiae Jerusalem quaererent a -sponsa: Quo abiit dilectus tuus? respondet: Dilectus meus descendit in -hortum suum ad areolam aromatum, ut ibi pascatur et lilia colligat, -Cant. VI. Plantaverat enim in horto illo herbas aromaticas et virgulta -nobilia, ut cypros, cum croco, nardum, et fistulam, balsamum et -cinnamomum, cum universis lignis Libani, myrrham et alöes, cum omnibus -primis unguentis, ut habetur Cantici IV. Vites etiam et nuces et alia -inerant. Hodie autem aromatica defecerunt, et remanserunt arbores -pomerantiarum, malogranatarum, ficulnearum, olivarum, mororum, nucum -et pomorum, et est, ac si esset paradisus deliciosa, cui convenire -videtur illud Cantici 4.: Emissiones tuae paradisus malorum punicorum -cum pomorum fructibus. - - - - - De piscinis Salomonis regis. - -Visis deliciosis hortis illis ascendimus consequenter ab eis per litus -rivuli, quo irrigantur, ita, quod canale, in quo currunt aquae in -Jerusalem, erat nobis ad dextram, et alveus, per quem aquae hortum -praedictum rigantes descendunt, erant nobis in sinistra. Sic ergo per -medium ascendimus et ad piscinas grandes tres sibi subordinatas -venimus. Has piscinas dicunt esse illas, de quibus dicit Salomon -Eccles. c. 2. 6: Exstruxi mihi piscinas aquarum, ut irrigarem silvam -lignorum germinantium. Silva illa lignorum germinantium est hortus -praedictus, in quem per alveolum transmittuntur aquae a piscinis istis. - -Porro piscinae illae magnae sunt et maximis laboribus exstructae per -ferramenta acuta, quibus rupes durissimae et petrae solidissimae sunt -cavatae, rosae et abscissae in longum et latum per medium vallis, cui -(#B#) ab utroque latere adhaerent montes alti et petrosi. Ita autem -sunt piscinae illae exstructae, quod in suprema et prima decurrit aqua -viva et replet eam. Et de illa fluit aqua in secundam sub ea; de -secunda in tertiam. De qua consequenter transcurrunt in hortum -deliciarum, et per canale de eadem transmittitur aqua usque in -Jerusalem ad latus templi, ubi erumpit, sicut patet fol. 227 A. Aqua -vero, quae de hortis consequenter transfluit per vallem civitatis, -decurrit in Sodomam, et per desertum Thecuae, cui adhaeret contra -austrum desertum Macheron, in quo mons Carmelus est, qui fuit possessio -Nabal, quem David, dum esset in fuga a facie Saul, rogari fecit, ut -mitteret ei de pane et aqua sua, quod ille cum contumeliosis verbis -denegavit; propter quod David commotus insurrexit contra eum et -universam domum ejus, et nisi Abigail uxor Nabal pro eo intercessisset, -omnia dissipasset, sicut patet 1. Reg. 27. Super has piscinas in -opposito montis latere vidimus paganos fodientes et laborantes ultra -sexcentos pro inductione novarum aquarum ad antiquas in Jerusalem. -Inventae enim sunt aquae in desertis montibus non remote ab Ebron, -longe a piscinis istis, quas dominus Soldanus conatur inducere usque in -Jerusalem ingentibus expensis, immensis laboribus, sagaci industria, -multis ingeniis et acutissimis[TR68] artibus, per tot montium cavitates -et rupium[TR69] ac petrarum incisiones et saxorum perforationes et -dejectiones lapidum, ad spatium octo milliarium alemannicorum gurgitem -dirigens per saltus et clivos secundum proportionatas mensuras. Antiqua -etiam canalia innovat et retinacula aquarum pluvialium multa facit et -omnes modos excogitat, ut civitas sancta Jerusalem aquas habeat, et nec -expensis nec laboribus parcit, in quo non modica laude dignum se fecit -rex Soldanus. Nam Salomon Ecclesiast. IV. 4. laudans opera magnifica -gloriosorum virorum laudat Ezechiam regem pro eo, quod ferro fodit -rupem et induxit in medium civitatis Jerusalem aquam, et aedificavit ad -aquam puteum. Idem 48. De quo etiam laudatur 4. Reg. XX. et 2. Paral. -32. idem rex Ezechias. - -Nec tamen similis fuit labor Ezechiae labori Cathubae Soldani, qui non -solum fodit rupem, ut inducat aquas superioris fontis Gyon in -civitatem, sed scindit montes a longe distantes, ut inducat aquas. Unde -de hoc etiam fol. 141 A. Mirantur Sarraceni, Judaei et Christiani, quid -tandem Soldanus velit facere de Jerosolyma, quod tantos labores et -expensas facit pro ejus adaquatione. Putant Sarraceni, quod sedem regni -transferre velit de Babylonia Aegypti in Jerusalem. Judaei sperant, -quod Jerosolyma instaurata eam sit eis resignaturus. Christiani vero -opinantur, quod forte fidem Christi, quam abnegavit reassumturus sit et -dominicum sepulchrum cum civitate Jerusalem ipsis restiturus. Quod -omnipotens Deus in cor ejus dare velit, pro quo incessanter exorandus -esset Deus. Si vero in sua perfidia et apostasia[TR70] manere velit, -nihilominus Christiani Deum pro eo tenentur orare et pro longaeva vita -ejus, quia sepulchri dominici custos est et rex terrae sanctae, et -Christianis peregrinis satis pius et mitis. Sic faciebant antiqui -patres, dum essent in babylonica captivitate, et orabant et oblationes -offerebant pro vita Nabuchodonosoris regis, qui tamen eos captivaverat -et templum incenderat et Jerusalem destruxerat. Sicut patet Baruch. I. -Sic facere hortatur apostolus 1. Tim. II., ut obsecrationes et -orationes fiant in ecclesia pro regibus gentilibus et pro omnibus, qui -in sublimitate sunt constituti, quatenus quietam vitam sub eis ducere -possint fideles. Et primo Esdrae 6. praecipiuntur fieri oblationes pro -vita regis Darii et filiorum ejus et orationes. - -Hoc opus, quod Soldanus facit, Pilatus, praeses Judaeae, exorsus fuit, -et chorban, sacrum thesaurum templi, ideo exhausit, ut aquas a duobus -millibus stadiis induceret. Et dum Judaei contra opus (#250 A#) propter -thesauri exspoliationem reclamarent, commotus Pilatus magnam interemit -Judaeorum multitudinem et in opere perstitit. Sed dum nec sic Judaei -quiescere vellent, timore Imperatoris destitit. De hoc habes Libr. 18, -Antiqu. Jud. cap. 8 et de bello Jud. in Libr. II. c. 3. - -Igitur cum ad mediam piscinam ascendissemus, vidimus juxta eam -papiliones et tentoria, in quibus architecti et praefecti operum et -exactores et magistri erant et negotia de aquarum gurgitibus per montes -fodiendis tractabant. Per circuitum autem papilionum multi Sarraceni et -Mauri discurrebant colludentes, quos vehementer timuimus, ne forte ad -nos ascenderent, et (nos) turbarent, singulariter tamen de me timor -erat, quia solus peregrinus eram et cruce signatus, et sine salvo -conductu. Nullus tamen se movit contra nos, sed cum pace super margines -trium piscinarum ascendimus. Demum derelictis piscinis convertimus nos -ad dextram, et sursum per clivum ascendimus et in campestrem regionem -venimus plenam agris, in quibus triticum hoc anno messum fuerat. In -illo campo inter sepes occurrit nobis unus vagus Arabs cum spatha et -lancea et in via se nobis opposuit prohibens nos transire, quousque -pedagium sibi debitum solveremus. Dicunt enim Arabes, quod omnes -viatores sint eorum debitores et quod omnes teneantur ad solvendum -stipendia. Unus autem de fratribus mecum existentibus dixit sibi lingua -arabica, quod essemus pauperes et nulli debitores. Ille autem Arabs -digito me demonstrans dixit: etsi vos duo estis pauperes, ille tamen -cum cruce est peregrinus et hospes patriae et tenetur mihi ad pedagium -solvendum. Et hoc dicto accurrit ad me, et arripuit frenum aselli mei, -cogere me volens ad solvendum. Sed frater ille atrociter contendebat -cum eo et minabatur sibi, si me citius dimittere nollet, in vallem -descendere vellet ad dominos operum praefectos et contra eum -querimonias facere. Hoc ut audivit Arabs, dimisit me et fugit a nobis. -Porro in medio campo vidimus unam ecclesiam, ad quam properavimus, et -est ecclesia sancti Georii martyris. Ingressi autem ecclesiam in ea -orationes fudimus, et indulgentias septennes (†) accepimus. Ad latus -ecclesiae hujus quondam fuit pulchrum et grande monasterium -Cologerorum, sed modo est destructum usque ad parvum tugurium, quod -ecclesiae adhaeret, in quo duo degunt monachi graeci. In hoc loco fuit -sanctus Georius martyr et miles captus et catenatus pro fide Christi; -venerat enim de Cappadocia in Syriam, ubi draconem interfecit juxta -Barutum et de illo loco huc in Judaeam profectus est ibique captus, et -inde in Lyddam ductus, ubi martyrio fuit consumtus, ut patet supra fol. -84 B. Juxta ecclesiam est locus petrosus, ubi rupes durissima et lata -jacet, in qua ostenderunt nobis duo illi monachi impressa equi -vestigia, acsi petra aliquando mollis fuisset et equi transeuntis -vestigia recepisset. Dicunt autem, quod illa vestigia sint per equum S. -Georii miraculose saxo impressa. His visis reingressi sumus ecclesiam -ad umbram, (#B#) et protulerunt duo illi monachi catenam unam, quam -dixerunt esse illam, cum qua S. Georius vinctus tentus fuerat. Hanc -catenam deosculati sumus, eaque colla nostra cinximus prae devotione. -Sed et ipsi Sarraceni eam plurimum venerantur, sicut et vestigia equi -in rupe, et nonnumquam ad tactum illius catenae infirmi restituuntur -sanitati apud Sarracenos. Miro etenim modo omnes orientales S. -venerantur Georium prae ceteris sanctis, et in ejus honorem sunt quasi -omnes ecclesiae schismaticorum consecratae. Deinde portaverunt nobis -duo monachi illi paximacios et aquam et salem, et fecimus collationem -cum eis, et libenter communicassent nobis omnia, quae habere -potuissent, quamvis schismatici essent. Comedimus ergo et bibimus in -ecclesia illa et bene refrigerati fuimus, et quasi duabus horis ibi -mansimus et monasterii ruinas diligentius lustravimus. - - - - - De aqua, in qua eunuchus fuit baptizatus. - -A loco illo nos consequenter movimus, et in progressu ad clivum quendam -venimus, de quo aquae vivae in pluribus locis emanabant, quod tamen -rarum est in terris orientalium. Supra in alto vidimus ruinas rupti -castri, quod antiquitus dicebatur Bethsura, et erat firmissimum -fortalitium, de quo dixi fol. 189 B. De quo contra vallem fertilissimam -processimus non remote a domo Zachariae, de quo dictum est folio ubi -supra. In illa valle vidimus multa domicilia et hortorum viridaria, -consita ficulneis, vitibus et olivis. Tandem autem pervenimus ad ripam -viventium aquarum, quae de saltu erumpunt et per viam cum impetu in -vallem decurrunt. Ascendimus ergo per viam usque ad locum, ubi emanant, -et ibi invenimus ruinas magnas destructae ecclesiae, quae tempore -Christianorum ibi stetit. Est enim ibi locus ille, ubi Philippus -baptizavit Aethiopem, eunuchum Candacis reginae, ut habetur Actor. 8. -Erat enim Candace regina Aethiopiae, quod regnum non nisi per foeminas -regebatur, et omnes reginae dicebantur Candace, sicut omnes reges -Aegypti dicebantur Pharaones, et omnes Romanorum imperatores dicebantur -Caesares. Sunt, qui dicunt, eam reginam Aegypti et Arabiae fuisse, quia -deficientibus Pharaonibus regibus Aegypti successerunt Candaces, ut -habet Boccacius de claris mulieribus Cap. 41. Erat autem regina illa -foemina devota, et misit suum eunuchum aethiopem, custodem omnium -thesaurorum suorum, cum multis muneribus et donariis ad templum in -Jerusalem, ut ibi adoraret et dona offerret. Quo facto in currum -descendit, ut ad propria remearet, et tam sedulus ad divina fuit, ut -etiam sedens in curru prophetias legeret. Quem jussu Spiritus S. -accessit Philippus eumque instruxit et in loco hoc baptizavit. In hoc -ergo loco genu fleximus, et orationibus dictis indulgentias recepimus -(†). Deinde ad fontem sedimus et ea, quae de Bethlehem tuleramus, de -sacculis produximus, et comedimus panes et bibimus aquam, quae clara, -frigida, recens et sana erat. Est autem fons adeo celebris, quod usque -ad eum divites et honesti de Jerusalem equitant pro solatio et -refrigerio. Sic ergo nobis sedentibus juxta fontem multi Sarraceni -pertransierunt, quia via publica ibi (#251 A#) descendit in Gazam, i. -e. in Africam, ut dicit Glossa et Magister in Spec. Histor. Nec tamen -aliqua injuria aut molestia nobis fuit illata a quocumque. Illis autem, -qui juxta fontem substiterunt et biberunt, dedimus de nostris panibus, -et sederunt nobiscum quam plures Sarraceni. Tandem venit quidam cum -sporta plena optimis et dulcissimis botris, et nos ei exhibuimus saccos -nostros cum panibus, quae commutatio fuit sibi gratissima, et ita -manducavimus et bibimus simul in loco et usque ad solis declinationem -simul ibi mansimus. De hoc loco dicit Beda super Actus Apostolorum: -Bethsaro vel Bethsura in terra Juda euntibus ab Helia Hebron, i. e. a -Jerusalem in Ebron, XX. lapide, juxta quem est fons ad radices montis, -ebulliens ab eodem, in quo gignitur, absorbetur humo, in quo Philippus -baptizavit eunuchum. Cum ergo bene in illo loco recreati fuissemus, -bestias adscendimus, et festini contra Jerusalem properavimus, quia -sperabamus, eodem sero nos ingressuros in dominicum sepulchrum; nisi -enim illa spes fuisset, in Bethlehem cum fratribus per aliquot dies -mansissemus, vel noctem in deserto S. Johannis Baptistae fecissemus. De -quo dictum est supra fol. 192 A., quod valde libenter fecissemus. Nam -antra illa, in quibus tener puer Johannes habitavit, videtur et in eis -morari delectabile valde esse. Sed desiderium ingrediendi dominicum -sepulchrum magis urgebat. In processu dimisimus desertum S. Johannis et -domum Zachariae et ecclesiam sanctae crucis et domum Simeonis, de -quibus omnibus prius dictum est, et ad Jerusalem properavimus. Cumque -ad vineas montis Gyon venissemus et jam civitatem sanctam prae oculis -haberemus, ecce mulieres aliquae in vineis laborantes congregatae in -via se locaverunt cum lapidibus, et transitu nobis interdixerunt, nisi -eis solveremus tributum, quas interrogari fecimus, an essent arabicae -vel Sarracenae? Quae cum dixissent, se esse Sarracenas, vi per medium -ipsarum penetravimus, easque derisimus dicentes, pedagium esse debitum -Arabum, et non Sarracenorum. Quae cum magna indignatione miserunt -lapides contra terga nostra, et post nos contumeliosis vocibus -clamaverunt. Porro cum iam prope civitatem essemus, venit nobis obviam -quidam magnus dominus infidelis, cum multis famulis et copioso comitatu -armatorum in equis et mulis, et qui praecedebant exercitum -significabant, quod unus Amiraldus sequeretur. Quod ut audivimus, -statim de asinis nostris resilivimus, stantes sic secus viam, quousque -universi praeterierunt. Si enim per nos de bestiis non descendissemus, -cum furia et contumelia nos dejecissent. Consuetudo enim patriae illius -hoc habet, ut semper pauperes, rustici, peregrini et personae humiles -deferant (#B#) hoc modo nobilibus et divitibus sibi obviantibus. Quam -statim enim ut ignobilis et advena videt contra se nobilem venientem, -descendit de bestia sua, quousque pertransierit dominus cum suis -famulis; si autem descendere negligit, famuli domini eum vi dejiciunt. -Si vero duo divites sibi obviant, minus dives, qui alteri deferre vult, -non descendit, sed cum bestiis suis secus viam se contrahit, quousque -ille praetereat. Si vere dives civis obviam habuerit nobilem armatum, -ut puta Sarracenus Mamaluccum, tunc honor, quem dives ille deferat -nobili, [est], ut de via se contrahat, pedesque extra strepas trahat et -dependere sinat. Quod si non fecerit, eum armatus de equo dejicit. Sic -ergo, postquam dominus ille transivit, reascendimus asinos nostros et -in civitatem sanctam ingressi sumus ad montem Syon. Cum venissemus, -intelleximus, peregrinos non intromittendos in ecclesiam S. sepulchri, -et dolui, quod non ad duos vel tres dies foras in Bethlehem mansi. - -Decima septima die, quae fuit dominica XII p. Trinit. infra octavas -assumtionis, habui desiderium celebrandi Missam in loco defunctionis -beatissimae Virginis Mariae, et eportavi omnia paramenta ad locum, et -altare paravi cum fratre mihi ministraturo. Dum autem starem sub divo -in altari, cecidit ros abundans et infudit corporale, et humectata sunt -palle et liber, et hostia sacramenti adeo liquefacta fuit, sicut pasta -non cocta, ita quod elevare eam nequaquam potui, nec manibus eam, ut -ritus habet, tradere, et fui in magna angustia in illa Missa. In illis -enim terris raro pluit, et coelum, praesertim aestivo tempore, serenum -existit, sed semper in solis ortu abundanter rorant coeli desuper, et -hac infusione conservatur viror terrae. Post prandium convenerunt -peregrini ad tractandum de nostra peregrinatione per desertum. - -Decima octava die ante solis ortum ad fontem Siloae descendi. Audivi -autem intus juxta gurgitem tumultuantes Sarracenos, cerdones vel -fullones, et diverti a fonte sancto, nec ingredi praesumsi, faciem -tamen et oculos lavi in ripa defluenti,[TR71] et deorsum usque in -medium torrentis Cedron descendi, per ejus siccum alveum et asperum -adscendi usque ad ecclesiam sepulchri et assumtionis b. Virginis -Mariae, quam apertam reperi, et gavisus fui. Descendi ergo per gradus -in ecclesiam et eam repletam graecis Christianis inveni, qui illo die -ibi divina celebrabant, et laudes b. Mariae concinebant, ad quorum -Officium steti, considerans ritum et mores eorum. Deinde ascendi de -ecclesia, et specum agonizationis Domini nostri Jesu Christi (#252 A#) -intravi, in quo inveni chorum Armenorum, divina ibi celebrantes et suis -dissonis cantibus Deum laudantes, cum quibus mansi ad spatium parvi -temporis, et eorum modum in divinis admiratus fui. De specu demum -egressus in Galilaeam ascendi et inde in jugo montis Oliveti ad -ecclesiam ascensionis Domini perveni, in quam ingressus chorum -Jacobitarum in ea reperi, Deum suis modulis, mihi insolitis, laudantes. -Sed et Abessini vel Indiani, supervenerunt, ut sua Officia perficerent. -Exspectabant etiam ibi Nubiani eadem ratione. Totus enim mons Oliveti -repletus erat orientalibus Christianis illo die, quae autem causa -fuerit congregationis orientalium illo die, ignoro. Transivi autem ego -solus Latinus inter illos orientales, nec aliquis molestiam mihi -aliquam fecit, nec me a suis Officiis repulerunt. Ammirabantur quidem -de me, respicientes me et habitum meum et mores meos. Sunt illi -praenominati orientales communiter omnes nigri, et colore, vestitu, -lingua, ritu et moribus nobis difformes. A loco ascensionis Domini -descendi in Gethsamini, et rupem, quae praefert corporis Christi -impressuram, quam accepit in captivatione Christi, diligentissime -quaesivi, sed minime invenire potui. De hac rupe vide fol. 146 A. Post -haec ad montem Syon reascendi ad prandium. - -Decima nona die accepi licentiam a patre Gardiano, et societatem petii -ad visitandum castellum Emaus. Difficilis autem fuit pater Guardianus, -dicens, viam esse insecuram; propter instantiam tamen meam licentiam -dedit, et duos fratres mihi adjunxit et unum Sarracenum, et simul -exivimus de Jerusalem per viam, per quam duo discipuli, Cleophas et -Lucas, in die resurrectionis Domini transierunt cum Domino Jesu in -forma peregrini eis apparente et corda eorum incendente ignito suo -alloquio, ut habetur Lucae 24. Pervenimus autem cum pace usque in Emaus -et ibi loca desiderata deosculati sumus, de quibus habetur supra fol. -90 B. Cum timore autem ruinas illius civitatis lustravimus, quia cum -sit in via, quae de mari ascendit in Jerusalem, raro est locus sine -praedonibus, qui transeuntes sugillant. Beatus Jeronymus, de distantiis -locorum, dicit, suo tempore insigne oppidum fuisse, quod etiam ruinae -demonstrant. - -Deinde ascendimus in montem Sylo, de quo etiam dictum est fol. 90 A. -B., et ibi visitare et videre voluimus loca sancta, sed citius -Sarraceni supernis domicilia habentes nobis occurrerunt nosque cum -lapidibus repulerunt. Cumque in vallem venissemus, ad radices alterius -montis venimus et in ejus cacumen conscendimus. Hic mons dicitur mons -martyrum, pro eo, quod Leo quidam sepelivit ibi XXX millia corpora -martyrum, quos Cosdroe rex Persarum interfecit pro fide Christi, ut -habetur in Histor. Eccles. His visis per vallem terebinthi reversi -sumus cum pace in Jerusalem, et ita transivit dies illa etc. - -Vicesima mane venerant ad cellam meam quatuor fratres Conventus -rogantes me, ut irem cum eis in Bethaniam. Sic ergo profecti sumus et -cum in valle Josaphat essemus, vidimus de monte Syon post nos -descendere caeteros dominos peregrinos meos cum paramentis ad Missam, -cumque ad nos venissent, dixerunt, se etiam velle ire in Bethaniam, et -ita simul montem Oliveti ascendimus et ab alia parte in Bethaniam -descendimus et in ecclesiam S. Lazari super sepulchrum ejusdem Missas -celebravimus, cum magno tamen timore, quia circumstabant juvenes -Sarraceni, quos arcere ab Officiis ausi non fuimus, et stabant -respicientes in manus, ora et oculos consecrantium; timuimus enim, ne -forte alicui accideret idem, quod cuidam fratri celebranti Missam -accidit in Bethlehem, qui dum in celebratione esset et jam panem in -corpus et vinum in sanguinem consecrasset, ecce unus juvenis Sarracenus -accurrit ad altare ex improviso et calicem cum sacramento arripuit et -sacramentum ebibit, et cum magno cachino ad socios suos recurrit. O -ignorantia damnosa, o coecitas caliginosa, o fatuitas stulta, o -temeritas praesumtuosa, o irrisio flebilis et periculosa! Verum Domino -nos protegente nihil simile nobis contigit in illo loco, finivimus enim -Officia cum bona pace, et visitatis sanctis locis Bethaniae et montis -Oliveti, regressi fuimus in Jerusalem, - -(#B#) Vicesima prima die mane descendi ad ecclesiam resurrectionis -Domini et ante fores dixi Officium meum et per foramen januae ad -dominicum monumentum perspexi. Eadem[TR72] hora venerunt Mauri armati -cum arcubus et lanceis, adducentes cum multis tumultibus duos homines, -quos captivaverant, et eos in carceres, qui stant ante atrium ecclesiae -sancti sepulchri, incluserunt. De quibus carceribus dictum est fol. 124 -B. Cum magno ergo timore steti ante ostium, timens, ne et in me -saevirent, et tam diu exspectavi foribus inhaerens, quousque -recesserunt a carceribus, quia de atrio transire non poteram nisi prope -illos. Mansi autem ibi ultra duas horas, et ad Officium in monte Syon -adscendi. Post prandium convenerunt omnes peregrini in montem Syon et -res comparatas ordinavimus ad aequalia pondera. Quo facto descendi cum -eis, et cum venissemus ad arcem David, de qua superius fol. 104 A. -facta est mentio, stetimus et castrum ipsum inspeximus. Cum autem -castellani filius videret nos subsistere, signavit manu, ut, si -placeret, possemus eum sequi et arcem ab intus videre. Secuti ergo -sumus juvenem et per pontem fossati transivimus, et prope portam habet -pontem in catenis dependentem, qui potest sursum erigi et demitti. -Induxit autem nos per duas portas ferreas usque in curiam castri, in -qua sedebant foeminae et suebant, (#253 A#) quae, dum nos -vidissent,[TR73] operuerunt vultus suos et absconderunt. Duxit autem -nos juvenis sursum super muros et turres, et ad omnia habitacula per -circuitum, et mirati sumus de spissitudine murorum et multitudine -turrium per gyrum. Est enim aedificatum ad modum munitorum castrorum in -Alemannia cum muris, moeniis, et foraminibus multis machinarum, et est -situm super prominentem petram in occidentali parte montis Syon, et -habet ab austro profundam vallem, quae dividit montem Syon a monte Gyon -et ascendit a torrente Cedron usque ad agrum fullonis. Ab occidente -etiam vallem habet, quae quondam profunda vorago erat, sed iam -quodammodo est repleta et per gyrum habuit profunda fossata, quae, quia -non mundantur, replentur, et jam castellanus hortum olerum plantavit in -parte orientali. Hoc tamen non obstante nihil est tam forte et munitum -in tota Hierosolyma sicut hoc castrum. Porro an hoc castrum sit illud, -quod Scriptura nominat arcem Syon vel arcem David, diversi diversa -tradunt; hoc tamen scimus, quod David munivit montem Syon, et civitas -montis dicebatur civitas David, quae quandoque tota nominatur arx -David, uti 2. Reg. V. Singulari tamen respectu notavi tria loca, in -quibus fuerunt turres et muri fortes montis Syon. Primus est in -orientali parte, ubi stat Conventus fratrum. Et ibi nullum est dubium, -quin tabernaculum David fuerit, in quo arcam Domini collocavit, et suum -habitaculum, de quo habetur 1. Paral. 17. Secundus locus est in -occidentali parte montis Syon, in quo stat hoc, de quo nunc loquimur -castrum. Tertius vero locus est non in monte Syon, sed ex opposito -illius arcis, contra occidentem supra civitatem Jerusalem, prope portam -negotiatorum in agro fullonis, ubi sunt ruinae grandes, quas dicunt -esse reliquias turris David. Et si hodie ibi esset fortalitium, tota -civitas arceri posset ex eo. Ego tamen credo, quod ante tempora Helii -Hadriani imperatoris, qui civitatem ampliavit, nihil ibi fuerit, sed -post civitatis extensionem fortalitium fuit ibi constructum, et prius -destructum. Igitur, dum arcem vidissemus,[TR74] transivimus ad locum -nostrum. dum arcem vidissemus,[TR75] transivimus ad locum nostrum. - -In occasu solis cum quibusdam fratribus chorum antiquae ecclesiae Syon -adscendi, de quo dixi fol. 98 B., et singularem altitudinem montis Syon -prae cunctis in circuitu montibus consideravi. Nam montana Arabiae -trans Jordanem et mare mortuum, quae tam valde alta sunt, humilia -videntur respectu montis Syon. Sol enim oriens primo caput montis Syon -incendit, a quo eo occidente ultimo radios retrahit. Hoc saepe -consideravi. Nam a monte Syon est descensus continuus, quasi per -quinque milliaria teutonica, usque ad mare mortuum contra orientem. -Similiter contra occidentem est descensus ejus multorum milliariorum -usque in Palaestinam. Et ita mons Syon cunctis montibus praeeminet, ut -habetur supra fol. 108 A. - - - - - Lapillorum collectio et spinarum de locis sanctis pro devotione. - -Vicesima secunda die mane ante solis ortum surrexi, dictoque Officio -clam solus de Conventu exivi et ad loca sancta montis Syon, vallis -Josaphat et montis Oliveti evagatus sum et de singulis locis lapillos -collegi et signatos sacco, quem mecum ad hoc tuleram, (#B#) imposui, -spinas etiam de sepibus crescentes in montis Oliveti clivo et montis -Syon tuli, et ramusculos colligavi, complexens coronam spineam eo modo, -et de quibus spinis credo, Dominum Jesum coronatum fuisse. De hoc vide -fol. 113 A. Per totum illum diem laboravi in collectione lapidum et in -excisione spinarum, et comparavi sportam oblongam, ad quam et -ramusculos spinarum posui et lapillos collectos de locis sanctis, -mecumque Ulmam usque advexi. Nec videatur hoc alicui inutile vel -puerile, quod lapillos mecum tuli de locis sanctis ad terras nostras, -cum legam sanctos fecisse. Nam 4. Reg. V. legimus, quod Naaman Syrus -petivit ab Helizaeo propheta, ut liceret sibi tantum de terra sancta -tollere, quantum duo asini vel burdones possent portare, ut duceret eam -inu terram suam et de lapidibus illic altare strueret, in quo -sacrificia Domino coeli offerret. Si ergo ille tantum terram illam -aspiciebat propter templum in ea constructum et prophetas in ea -habitantes et propter miracula in ea facta, quanto magis aspicienda est -a nobis propter praedicta et propter Christi pretiosissima vestigia et -beatissimae Mariae Virginis ac apostolorum et martyrum, et propter -inaestimabilem sanguinem Christi in ea effusum, crucem et sepulchrum, -quam sic gloria suae clarissimae resurrectionis illustravit et igne -Spiritus sancti lustravit. Nullo ergo modo, nulla ratione, nullo pacto -sunt particulae et petrarum petiae de illa illustrissima terra -assumtae, spernendae aut abjiciendae, sed cum veneratione magna -colligendae, et inter praecipuas reliquias ecclesiarum collocandae; et -non solum ipsa terra et lapilli vel petrarum petiae, sed etiam grana et -Paternoster, et annuli et signa Paternostrorum applicata locis sanctis -sunt quodammodo[TR76] sanctificata, ideo venerabiliora et pretiosiora, -sicut patet fol. 36. A. Nec solum nos Christiani de occidente hoc -facimus, sed orientales Christiani de altissimis orientis partibus -lapillos de illis terris colligunt et eos quasi usque ad paradisi -portas ducunt pro observantissimis reliquiis. Et quod amplius mirabile -est, audivi et legi, quod orientales Christiani peregrinantur Romam et -de ecclesiis sancti Petri et Paulli lapillos excutiunt et pro reliquiis -usque ad oceanum orientalem ducunt. Nonnulli etiam Alpes -transgrediuntur et per Rhenum in Coloniam Aggrippinam descendunt, ut -ecclesiam et sepulchrum trium regum, suorum compatriotarum, videant, et -de eadem ecclesia et sepulchris regum lapillos sibi dari procurant, vel -accipiunt si possunt, quos postea, quando ad partes suas revenerint, -auro et argento includunt et lapidibus pretiosissimis adjungunt, et in -annulis et flosculis digitis apponunt et ad colla suspendunt. Annulos -autem et jocalia vel clenodia applicata sepulchris regum trium -venerabiliter custodiunt tamquam magnas reliquias, et illos peregrinos, -qui de oriente in Coloniam evagati sunt, miro modo, dum revenerint, -venerantur et eos pro strenuissimis militibus tenent. Et nulli dubium, -si orientales possent nostrum frigus adeo bene sustinere, sicut nos -orientales eorum calores, numquam Colonia nostra careret hospitibus -orientalibus. Videmus enim, cum quanta turma Ungari Coloniam veniant -tempore ostensionis reliquiarum in Colonia et Aquisgrani. Insuper -aliquando contigit, quod peregrini de partibus et terris trium regum -veniunt cum suis turmis in Jerusalem, quando nostri de occidente -veniunt ad eandem, et tunc per interpretem (#254 A#) petunt a nostris, -an aliquis sit ibi de terris Coloniensium, et si repererint aliquem, -emunt ab eo omnia, quae possunt de ejus rebus habere, et praecipue -illa, quae sunt in civitate Coloniensi facta, bursas, ligas, pileos, -calceamenta et quasque vestes usque ad camisias, et duplo pretio -solvunt et ad orientem pro reliquiis ducunt. Si autem annulos aut -aliqua clenodia, quibus sanctorum regum corpora fuissent contacta, -aliquis illis vendere voluerit, decuplum pro pretio habebit. Si vero -quis lapillos de ecclesia vel sepulchro trium regum habuerit, et eis -vendere voluerit, lapides pretiosos, aurum et argentum in commutatione -recipiet. Interrogant etiam per interpretem diligentissime a peregrinis -nostris de dispositione patriae Coloniensium, de civitatis Coloniensis -magnitudine, de ecclesia ipsa principali et de sepulchris trium regum, -et suis libellulis devote ad verbum inscribunt, sicut nos terrae -sanctae et civitatis Jerusalem et ecclesiae sepulchri dominici -annotamus dispositionem. - -Saepe multi simul orientalium conjurant et aggrediuntur peregrinationem -in occidentem, sed antequam ad nostras patrias perveniant, deficiunt et -pereunt. Illi vero, qui peregrinationem occidentis perficere possunt et -reversi fuerint, magni semper reputati sunt. Si ergo tantum venerantur -orientales trium regum terram, in qua eorum monumentum est positum, -quid mirum, si occidentales terram dominici sepulchri et regis regum -omnium in honore reservant? Sic ergo diem illum deduxi cum non paucis -sudoribus et laboribus, colligendo lapides de locis sanctis. Emi etiam -eodem die tres mappas pretiosas ad sacristiam nostram pro operimento -calicis, quando eportatur a subdiacono, et quando patenam elevatam -tenet: una est alba, altera blavia, tertia gilba. Has mappas ad omnia -loca portavi et saepe eas super dominicum sepulchrum explicavi, et -super rupem crucis et super sepulchrum beatae Virginis et super -praesepe Domini, et caetera, ut ex contactu sanctorum locorum -sanctiores et per consequens cariores (fierent). - - - - - Generalis peregrinatio et ultima per loca sancta. - -Vicesima tertia die mane ante lucem convenerunt omnes peregrini, prout -sibi condixerant, in atrium ecclesiae S. sepulchri ad faciendam unum -generalem et ultimum circuitum per omnia loca sancta in Jerusalem et -per ejus circuitum. Sic ergo cum magnis laboribus ante prandium -visitavimus loca sancta in civitate et in valle Josaphat et in monte -Oliveti, post prandium vero circumivimus loca sancta vallis Siloae, -montis Gyon et montis Syon superius et inferius. Cum autem sero esset -factum, intromissi sumus in ecclesiam dominici sepulchri et juxta morem -per loca sancta processionem fecimus et juxta monumentum Domini -vigilavimus illa nocte etc. - - - - - De sexto et ultimo ingressu et pernoctatione - dominici sepulchri in Anastasi, i. e. in. - ecclesia resurrectionis Domini. - -(#B#) Die XXIV. vespera praecedenti iterum peregrinis petentibus -intromissi sumus in ecclesiam resurrectionis Domini et cum majori -devotione et frequentia illa nocte loca sancta visitavimus, quam aliis -vicibus feceramus, propter instantem nostrum recessum et separationem -ab eis. Cum autem illuxisset dies, quae erat dominica XIII. post -Trinitatis et festum S. Bartholomaei apostoli, cantavimus Officium -Missae in dominico sepulchro, ordinatus autem ego fui ad Missam -cantandam. Stabam ergo sacris indutus in dominici sepulchri interiori -specu ad tumbam sanctissimam, quae pro altari parata erat, et in jubilo -alta voce cantabam, et Conventus cum peregrinis stabant extra et mihi -respondebant. Cum ingenti gaudio Officium hoc cantavi, et videbatur -mihi, quod vocem magis claram et altissimam haberem, quam alias. Non -modicam habeo gloriationem, utinam non vanam, in illa Missa, quia -credo, quod in multis annis et forte numquam, aliquis frater Ordinis -Praedicatorum Officium cantaverit in dominico sepulchro, nisi ego. Et -gaudeo hodie, quod mihi tanta gratia est singulariter reservata; utinam -me gratum ei reddat, qui ex hoc loco gloriosus resurrexit a mortuis. - -Missa finita discurrimus non sine singultibus et tristitia per loca -sancta templi Domini et eisdem locis cum lachrimis valefecimus. Durum -enim nobis erat, separari a dulcissimis et nobis dilectissimis locis -illis, propter crebras consolationes, quas circa loca illa sanctissima -in eorum deosculatione percepimus. Deosculatis autem locis sanctis -exspectavimus dominos. Mauros, quando venirent et nos ejicerent de -ecclesia, sicut prius fecerant semper, sed longe tardabant, de quo -mirabamur et tristabamur, timentes, ne forte ex industria nos captivos -retinere vellent et causam aliquam contra nos excogitassent.[TR77] -Interea venit ad ostium templi servus Calini majoris (#254 A#) et per -foramen dixit nobis, quod dominus Calinus Trutschelmannus noster -paratus esset et cum camelis et asinis nos exspectaret, ut nos de -Jerusalem duceret ad inchoandum peregrinationem montis Synai. Hoc cum -audivissemus, impatientes magis effecti sumus de nostra diutina -detentione. Dum autem esset prope meridiem, venerunt domini Mauri -clavigeri dominici sepulchri et nos emiserunt. Et statim ad loca nostra -nos contulimus et cum festinantia prandium sumsimus et ad recessum nos -disposuimus modo, quo subjectum est post descriptionem duorum templorum -et civitatis Jerusalem. P. II. fol. 2 A. - - - Explicit totalis peregrinatio Jerosolimitana. - - - - ----------------------- - - - - - -Quamvis ex praedictis sparsim possit haberi descriptio civitatis -sanctae Jerusalem, hic tamen singulariter eam describam et statum ejus, -non quidem recitando, qualis ab antiquo fuerit, sed qualis nunc sit. -Multiplex enim invenitur ejusdem civitatis descriptio secundum ejus -antiquam faciem, ut in Josephi libro VI. de bello Judaico Cap. 8. Et -Magister in Speculo Historiali. L. 26. c. CIII. et dominus Antonius in -Chronicis Part. II. T. 16. c. 13. et cap. 6 etc. et in supplemento -chronicor. L. 8. fol. 15. et Frater Burcardus Ordinis Praedicatorum in -libello descriptionis terrae sanctae eam civitatem luculenter -describunt. Nonnulli etiam antiqui et moderni ejus formam in chartas -depinxerunt, et ita tam in scriptura quam in picturis potest videri -figura desiderabilis civitatis, de qua et ego conabor aliquid -explicare. Si enim oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur -dextera mea, adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui. -Sed ut hoc clarius facere valeam, annexui descriptioni civitatis -sanctae descriptionem templi Domini, quod nominant Salomonis, et templi -ecclesiae sancti sepulchri, quod vocant Anastasis. Sine enim illorum -duorum templorum descriptione non potest notificari status civitatis -sanctae, cum omne bonum civitatis et omne malum a templis illis -processerit, omnis ejus aedificatio et destructio, omnis ejus sanctitas -et malitia ab eis dependet, secundum Chrysostomum. Occupant etiam illa -duo templa magnam civitatis partem cum suis atriis. Ideo in civitatis -descriptione concurrere necesse est. - - - - - - Descriptio civitatis sanctae - - JERUSALEM - - secundum ejus modernum statum, - - et est - - Tractatus VI. - - et ultimus partis primae Evagatorii. - -(#255 A#) Jerusalem civitas, metropolis nobilissima ac vetustissima, -principium suae existentiae sumsit a constitutione mundi 2242., ante -incarnationem verbi annis 2957. Fuit autem constructa statim post -diluvium Noae per ejus primogenitum Sem. Hic Sem, secundum Doctorum -traditionem, vixit usque ad tempora Abrahae, et fuit Melchisedech, rex -Salem, sicut habet Hieronymus ad Evagrium et Magister in Spec. Histor. -et Josephus, vol. 1. fol. 178. Nutu autem Dei post diluvium ad hunc -locum venit et fanum illic construxit, quod Salem nominavit, quod -interpretatur justitia vel pax, vel consummationis perfectio, vel -tollens mortem. Erat etiam Melchisedech primus et summus sacerdos Dei -altissimi, offerens in fano, quod in monte Calvariae construxerat, -panem et vinum, a quo etiam sanctissimus pater Abraham benedictionem -accipere meruit, cui obtulit etiam primitias et decimas Abraham -patriarcha, ut habetur Genes. XIV. De isto sacerdote habes supra fol. -116 et fol. 123. Et quantus sit, habes ad Hebr. VII. - -Hic ergo locum hunc Deo dedicavit et sanctificavit, ita, quod ab[TR78] -ejus tempore usque ad hunc diem civitas sancta fuit, nec Deus in ea -umquam in multo tempore in pace habitare permisit peccatores, sicut -patet discurrenti per totius Bibliae historias et per chronicas et -legendas. - -Veruntamen ratio consulit, quod etiam temporibus Adae protoparentis -nostri in monte civitatis sanctae fuerit aliquod oratorium in Calvariae -loco, quia sicut Adae revelatus fuerat humani generis redemtor et modus -redemtionis et tempus: sic et locus. Et quia redemtorem vivens videre -non poterat, nec tempus Christi exspectare valebat, ipsum locum -redemtionis magnifice honorabat eumque crebrius visitans orationes -fundebat, et filii ejus. Tandem cum adesse tempus mortis suae -conspiceret, emigravit ab Hebron, ubi domicilium habebat, et in locum -Calvariae adscendit ibique mortis debitum solvit, quia Christum, -secundum Adam, in eo loco morte sua mortem a se illatam peremturum -agnovit. Ejus corpus transtulerunt filii sui in Hebron, in speluncam -duplicem, demto capite, quod in loco Calvariae mansit; quapropter eum -locum in veneratione habebant filii ejus. Et credibile est, quod sicut -Sem, filius Noae, post diluvium ibi fanum habebat: sic et ante diluvium -oratorium ibi erat. Imo etiam Abraham ibi arietem pro filio immolabat. -De his hebraica habet traditio et Ambrosius et Chrysostomus et -Hieronymus et Chronicae. Et licet Glossa Matthaei 27. dicat, mentiri -eos, qui asserunt, Adam in loco Calvariae sepultum, non tamen obstat -dictis nostris, quia concedimus, corpus ejus sepultum esse in Hebron, -ut habetur Josuae XIV., caput tamen ejus mansit in loco Calvariae, Deo -sic ordinante et Ada sic a filiis petente, dum moreretur. Ex quibus -omnibus hoc infero, quod etiam ante diluvium in loco civitatis -Jerusalem fuit ad omne minus Oratorium et fanum, non absque hominum -cohabitatione. Singulariter tamen locus Calvariae semper fuit habitus -sanctus usque ad Romanorum tempora, qui in odium Judaeorum eum -deputaverunt ad torturas et peremtionem maleficorum. Sed Christo in eo -exciso omnis sanctitas est loco restituta, jam in aeternum mansura. De -hoc loco habes fol. 115. et fol. 130. - -Pro diversitate ergo personarum et temporum accepit haec civitas -diversa nomina. Dicitur enim Salem, Genes. XIV. et quandoque Solima a -poetis nominatur, et Jebus, Josuae XV.; Jerusalem, Judicum XIX.; -Jerosolyma, Matth. II. et Luza; Area Arnae 1. Paral. XXII., et ita -etiam nominat Hieronymus de distantiis locorum; Ariel, Esa. XXIX.; -Filia Syon, Zachar. IX.; Civitas sanguinum Ezech. XXII.; Civitas -quaesita, Esaiae LXII.; Civitas Dei, Psalm. 87.; Civitas fortis, Esaiae -XXVI.; Solium Domini, Jerem, III.; Domina gentium, Threnor. 1.; -Princeps provinciarum, Thren. 1.; Vallis visionis, Esaiae XXII., et ibi -vide Nicolaum de Lyra; Sodoma, Apocal. II.; Aegyptus etiam nominatur -Apocal. II.; Castellum, Matthaei XXI.; Helia, ab Helio Adriano -Imperatore. Et Hieronymus saepissime et quasi semper Haliam eam vocat, -et Graeci eam hodie Haliam nominant et Capitolia. Sic eam nominat -Ptolomaeus. Dicitur etiam Algariza, i. e. mons altissimus ab Eusebio. -Akossa nominant eam Sarraceni. Sed nos Latini nominamus eam vel -Jerusalem, vel Jerosolymam, vel civitatem sanctam, vel toti civitati -nomen partis damus, dicentes eam sepulchrum sanctum. Haec civitas -semper fuit minor maximis, et major mediocribus; et hodie ita est, ut -sua magnitudine non sit fastidiosa, nec parvitate angusta, non minor -existens, quam nostra Vindelica, quae est Sueviae Augusta in Rhaetia -sita, ut quidam putant. De hac vide supra fol. 226. A. Murorum ambitum -eundem nunc habet, sicut reliquit eam Helius Adrianus Imperator, ut -patebit. Ambitum ejus vide supra fol. 225. A. - -Portae multae erant olim huic civitati, octo tamen principales fuisse -ex scripturis deprehendimus; et si plures fuisse legantur, hoc est -ideo, quia una et eadem porta plura habuit nomina; vel praeter portas -fuerunt alia ostiola, quorum illa fuerunt nomina. Porro moderno tempore -non nisi quinque portas potui invenire. Contra orientem habet portam -auream, quae iam obstructa est, de qua vide supra fol. 141. A. Inter -orientem et austrum habet portam sterquilinii, de qua supra fol. 226. -A. Ad austrum habet portam fontis, per quam est descensus ad fontem -Syloe. Ad occidentem habet portam negotiatorum, vel piscium, de qua -supra fol. 92. B. Ad aquilonem est porta Effraim, quae dicitur porta -sancti Stephani, et est longum spatium a porta piscium usque ad portam -S. Stephani, quia porta piscium stat prope angulum, ubi murus australis -jungitur occidentali, (#256 A#) et tota longitudo muri occidentalis non -habet aliam portam usque ad portam sancti Stephani,[TR79] quae est in -muro aquilonari, prope angulum, ubi ei jungitur murus orientalis. -Johannes in Apocalypsi cap. XXI. vidit in coelesti Jerusalem XII -portas, quas numquam habuit civitas illa. - -In circumferentia murorum et moenium fuerunt quidem turres, quarum -vestigia deprehendimus, verum Sarraceni eas dejecerunt, et intra -civitatem juxta muscheas alias turres erexerunt pro ritu eorum. Non -enim curant de munitionibus civitatum, sed introitus et aditus in -regionem magno studio observant. Murus civitatis et moenia olim per -gyrum erant XXXIII stadiorum, ut Josephus habet L. VI. c. 8., et fuit -olim valde firmus et duplex, ut videre est fol. 225. B. Fossata habet a -parte occidentali et aquilonari, a parte vero orientali habet vallem -Josaphat, et a parte meridionali habet vallem Syon. - -Ab intus est civitas montuosa et inaequalis in alto consistens. Ibi -eminet mons Syon, ad cujus clivum aquilonarem magna pars civitatis -dependet. In accubitu autem montis Syon consurgit mons Calvariae, qui -templum sancti sepulchri sustentat cum magna civitatis parte. Est et -ibi mons Moria, in quo est templum Domini cum principali civitatis -parte; et ideo per totam civitatem est ascensus et descensus. Isti -tamen montes non in altum supra extenduntur, sed sunt capita lata -principalis montis, in quo civitas sancta est, eamque inaequalem -reddunt. De hoc monte totali dicit Psalmus LXXVIII.: Et induxit eos in -montem sanctificationis suae, montem, quem acquisivit dextra ejus. -Sicut enim civitas Basileensis montuosa est, sic et haec. Habet enim -Basilea montem sancti Leonhardi pro monte Syon, et montem sancti Petri -pro monte Calvariae, et montem sancti Martini pro monte Moria, quamvis -sit longa dissimilitudo in figura et situatione inter illam et istam. - -Magnam partem, ut supra dixi, civitatis occupant illa duo celeberrima -templa saepe dicta, templum Domini, quod nominant Salomonis, et templum -sancti sepulchri, cum eorum amplis atriis et domiciliis eis adjunctis. -Et cum hoc sunt per urbem dispersim multae schismaticorum ecclesiolae -et multae Sarracenorum muscheae et Judaeorum synagogae et tabernacula -Samaritanorum. - -Principales vici sunt testudinati, sub quibus ab utraque parte sunt -pategae negotiatorum, vel coquinae cocorum; in aliis vicis resident -mechanici. - -Domus civitatis ut in plurimum sunt muratae, et aliqua pauperum tuguria -sunt luto facta; magnas tamen et notabiles domus in ea vidi. Verum -civitatis magna pars est desolata, et domus ruinosae et sine -habitatore. Unde etiam cadavera camelorum, equorum, asinorum, canum -etc. non foris educuntur, sed ad deserta loca intra moenia intra ruinas -domorum projiciuntur, In locis tamen, ubi habitatur, sunt populi multi -congregati de omni natione, quae sub coelo est, sicut etiam legitur -Actor. II. Sunt etiam ibi plus quam quingenti Judaei, et ultra mille -Christiani, de omni secta et terra; sed de nullo ritu sunt pauciores, -quam Latinorum. - -Aquas proprias non habent, nisi quas coeli in illam stillant, vel quas -industriose a longinquis per gurgites inducunt, sicut patet fol. 249. -B. Multa sunt in civitate aquarum receptacula, piscinae, lacus et -infinitae cisternae et fossae, ita ut satis ab intus redundat aquis. -Rex Aegypti, Soldanus, est ibi dominus, et praeponit populo terrae -praefectos, et peregrinis (#B#) et advenis Christianis et Judaeis -Trutschelmannos, et bellatoribus Mamaluccos; et ita potentia civili -regit populum, quasi regimine despotico. Hanc a sui principio usque -nunc omnes, qui scripturas legunt et historias, infortuniis multis -fuisse subjectam, inveniunt. Saepissime incensa fuit, et populus -populum debellans expulit, et multoties funditus eversa (est). Vastata -enim fuit a Nabuchodonosor, rege Babyloniorum; postea ab Asobeo, rege -Aegyptiorum; deinde ab Antiocho; postea a Pompejo. Post hos Herodes -Magnus et Sosius captum oppidum servavere. Deinde Titus eam penitus -destruxit et evertit, fundamenta enervans post Domini passionem. -Dereliquit tamen quasdam turres firmiores et murum occidentalem, ut -posteri cernerent, quam munitissimam civitatem Romanorum virtus -obtinuisset, et ut esset castrum illis, quos custodiae regionis -relinquere decreverat. Quanta in illa subversione civitatis et filiorum -ejus fuerit miseria, non est, qui legit Josephum de hoc loquentem, et -non horrescat. Hujus calamitatis et excidii [causa] Flori praefecti -inhumanitas fuit, qui Judaeos in Jerusalem innumeris attriverat malis, -propter quae lacessiti res novas contra Romanos movere tentarunt et -facto impetu multos Romanorum interfecerunt, et Cestium Syriae -praesidem extra provinciam ejecerunt. Sed et ipsi Judaei in civitate -ipsa partiales facti, in tres partes divisi sunt, et in urbe ante -Romanorum adventum caedes crudeles et incendia in invicem fecerunt et -seditionibus implacabilibus die noctuque corrixaverunt. Quorum malorum -causa meritoria fuit Johannis Baptistae decollatio, Jesu Nazareni -crucifixio, Jacobi Apostoli interfectio; quae omnia lamentabili sermone -in longum deducit Josephus de bello Judaico. - -Post illam devastationem civitatis, quae facta fuit XLII. anno post -Domini passionem, factus fuit locus habitaculum latronum et siccariorum -multis annis, usque ad tempus Helii Adriani Imperatoris, qui audiens -inquietudinem loci venit, reaedificata dissipavit anno Domini CXXIV. et -inquietos ex ea perdidit. Sed postea consideravit ibi oportere esse -civitatem, rediit anno Domini CXXXIX. eamque renovavit et augmentavit, -includens moenibus civitatis loca dominicae passionis et -resurrectionis, ut in sequentibus clarius patebit, et civitatem novam -fecit, vocans eam ex suo cognomine Heliam. - -Post hanc ultimam constructionem non legimus eam funditus eversam, sed -saepe in partem destructam, et populum ejus in captivitatem ductum, nec -umquam est mota a suo loco, ut Gregorius videtur dicere in homilia: -Videns Jesus civitatem flevit; sed est ampliata, ut dicetur et saepe -iam in praecedentibus dictum est. - -Quamvis autem sancta haec civitas multis et inauditis calamitatibus -attrita sit, numquam tamen nec ejus initium, nec ejus status in -oblivionem venit, sed ut memoriale perenne jugiter apud cunctas -nationes mundi perseverat. Quod tamen de celeberrimis mundi -civitatibus, Roma scilicet et Troja, longe aliter contigit. Nam quis -conditor urbis Romae fuerit, a nullo umquam pro certo sciri potuit, -propter diversitatem, de hoc initio loquentium, ut dicit auctor de -mirabilibus mundi; cum Sallustius dicat, eam a Trojanis constructam, et -Eusebius a Romulo, et caeteri ab aliis, et per consequens nescitur, quo -tempore esse civitas inceperit. Nostrae autem sanctae Jerosolymitanae -urbis conditor et tempus conditionis, sacris litteris et auctoribus -demonstratur, ut superius patuit. Esto tamen, quod Romulus ille -parricida Romam condiderit praedis et latrociniis, ut refert Orosius de -illo, longe tamen post Jerusalem condita est, tempore Ezechiae regis -Juda, (#257 A#)[TR80] post conditionem urbis Jerusalem annis duobus -millibus CCXXX (2230.), ante Christi nativitatem annis DCCLI, anno vero -mundi 4484. Et mirum est, quod tantae urbis initium ignoratur, de qua -Hieronymus ad Paulinum dicit: habuit illa aetas inauditum omnibus -saeculis celebrandumque miraculum, ut urbem tantam ingressi aliud extra -urbem quaererent. Troja vero, teste Homero IV., erat omnium, quae sub -sole et stellifero coelo sunt, urbs quidem insignissima, sed ita deleta -est, ut Ovidius dicat: Jam seges, ubi Troja fuit. Et quod his amplius -est, quo in loco Troja fuerit, nulli nunc compertum habetur. Ita enim -ingens Troja, quae erat totius Asiae columen, exstincta est, ut neque -cadaver nec vestigium eius appareat. Insuper et locum, in quo quidam -Trojam stetisse suspicantur, in Hellesponto, dicunt penitus nullam -proportionem habere ad hoc, ut possit civitas nobilis ibi stare. Sed -non ita de nostra sancta Hierosolyma, quae annis mille CCCCLXXXIII ante -Trojam est condita et usque hodie insignis habetur. Troja enim tempore -Ajoth, judicis Israel, Judicum III., fuit condita, aliqui dicunt in -Hellesponto, aliqui in Dardania a Tros quodam sic dicto; et anno 250 a -sua conditione fuit destructa, sub tempore, quo judicavit Abdon Israel, -de quo judice habetur Judic. XII. De Troja vide Part. II. fol. 174. - -Est enim Jerusalem una de vetustissimis mundi civitatibus, ut patet -supra fol. 255. Antiquior enim quam Treviris annis mille et VIII. -Trojam excedit annis mille 483. Romam vero duobus millibus ducentis -XXX, et usque hodie perseverat, quoniam Dominus Deus elegit eam. Igitur -dicitur in Psalmo: Elegit eam in habitationem sibi, dicens: Haec -Jerusalem requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi -eam. Et in 2 Paralip. VI.: A die, qua eduxi populum meum de terra -Aegypti, non elegi civitatem de cunctis tribubus Israel, nisi hanc. Et -alibi: Elegi locum istum, ut sit nomen meum ibi usque in sempiternum. -Sed diceret aliquis: Fateor, Jerusalem fuisse civitatem electam et -sanctam ante Domini mortem, sed tanto scelere ibi perpetrato indignum -videtur, nominari sanctam, sed profanam et immundam etc. Ad hoc -respondet Jeronymus ad Haedibiam in quaest. de clamore Domini in cruce -dicens: Nulli violentum esse videatur, mortuo Salvatore appellari -Jerusalem sanctam civitatem, cum usque ad destructionem ejus semper -apostoli templum ingressi sint, ob scandalum eorum, qui de Judaeis -crediderant, legis exercuerint ceremonias. In tantum autem Jerusalem -amavit Dominus, ut fleret eam ac plangeret, et pendens in cruce -diceret: Pater, ignosce illis etc. Haec Hieronymus. Sed in epistola -Paulae et Eustachii ad Marcellam valde late de hoc disputat, et multa -de laude terrae sanctae et Jerusalem ibidem dicit. - -De laude civitatis sanctae, ut illam extollant, tradiderunt Judaeorum -Rabbi mira mendacia, Unde Rabbi Johann dicit: eam altius elevandam -tribus leucis. Sed Rabbi Rava dicit: Quod prima Jerusalem habuit tres -leucas in altitudine. Et quando dicebatur ei, quod labor erat -ascendentibus, respondit: non ibant, sed volabant, juxta id: qui sunt -isti, qui ut nubes volant? Rabbi Relachis ampliora mendacia addit, -dicens: Quod Deus addat sacrae Jerusalem 269 milliarium viridariorum, -et 210 milliarium turrium, et 146 millia magnarum navium, et 300 millia -parvarum navium, quas borgas nominant, et in qualibet erant tot fora, -quot fuerunt in Tripoli tempore suae pacis. Alius mendax Rabbi Joce -dixit: Quod Jerusalem habuerit 140 millia fororum, in quibus solum -vendebatur ciborum variorum delectatio. Nam eorum Rabbi crapulosissimi -erant, adeo crassi et praepingues, ut musca insidens fronti, cum figere -se non posset, et aliquibus capilli percrassi, ne cadebant. Ideo glossa -dicit: Jerusalem praedicabant pro solatio crapulositatis eorum. Haec ex -talmudicis fatuitatibus. Sed est hic circa finem considerandum, quod -sicut non propter locum gentem, sed propter gentem locum elegit -Dominus, ut dicitur 2 Maccab. V.; sic non propter civitatem templum, -sed propter templum civitatem elegit Dominus. Idcirco nunc de templis -agendum erit. - - - - - De templo Domini, quod dicitur Salomonis et Halachibis et Bethel. - -Civitas Jerusalem gloriosa et sancta est ex templis, de quibus etiam -redditur major in magna quantitate. Sublatis etiam ex ea duobus templis -cum attinentibus capellis et muschheis, nihil remaneret nisi vile -oppidum, quod etiam in nostris civitatibus est. Tollantur ecclesiae, -monasteria et capellae cum attinentiis de Colonia, remanebit civitas -parva. Sic et Venetiis: si tollerentur monasteria et ecclesiae, non -magnum remaneret oppidum. - -De templis ergo Hierosolymitanis locuturus primo de vetustiori erit -dicendum. Scimus ex sacris litteris, quod cum Dominus terram Canaan -promitteret patribus nostris, insinuavit, esse in terra illa locum -quendam pro templo et sacrificiis, quem electurus sit, et eis (#B#) suo -tempore demonstraturus eum sit. Unde Deuter. XII.: Cum ingressi -fueritis terram, quam Dominus dabit vobis, subvertite omnia idola de -cunctis locis. Vos autem non facietis in cunctis locis altaria et -sacrificia, sed ad locum, quem elegerit Dominus Deus vester, ut nomen -suum ibi habitet, et veniatis et offeratis in illo holocausta et vota -vestra. Cave, ne offeras holocausta tua in omni loco, sed tantum in eo, -quem elegerit Dominus, ad illum perges cum primitiis et decimis tuis, -et ibi confiteberis coram Domino Deo tuo. Haec ibi. Ubi autem locus -ille esset, Dominus non demonstravit usque ad David regem, cui per -Angelum demonstrata fuit area Arnan Jebusaei in monte Morija. Hic Arnan -erat gentilis Jebusaeus, dives, et magnam partem civitatis possidebat. -David ergo aream demonstratam sibi emit ab eo et altare ibi jussu -Angeli erexit et Salomoni filio suo commisit in eodem loco aedificare -templum. De his habes 2. Reg. XXIV. et 1. Paralip.[TR81] XXI. et -manifestius 2. Paral. III. - -Sed hic incidit quaestio, quamvis extra propositum evagatorii nostri, -et est illa: quare Dominus locum illum non nominatim expressit, ut, -sicut dixit: perges ad locum, quem Dominus elegerit, et ibi offeres; -dixisset: perges in Jerusalem ad montem Moria, quem elegit ad -sacrificia. Respondeo, hoc factum est propter tria. Primo, ne gentes -appropriarent sibi locum. Nam si fuisset auditum in gentibus nomen -loci, statim ibi templa et fana construxissent, nec dubium, si -Jebusaeus aream suam scivisset esse a Domino coeli nominatim electam, -eam nullatenus ipsi David vendidisset, vel si vendere voluisset, non -nisi pro maxima auri summa eam dedisset. Secundo, ne gentes incredulae -et infideles locum hunc magis dehonestarent et in Dei contemtum -foedarent. Tertio, et ratio melior, ne filii Israel pro loco illo -certarent et quaelibet tribus conaretur sortem habere in termino illius -loci et propter hoc contentiones facerent in terrae divisione. Josua -enim, distributor terrae sanctae, si locum electum scivisset, nequaquam -possessionem in monte Ephraim accepisset, sed montem Syon, cui adhaeret -mons templi, pro se elegisset. Et si suis temporibus cantum illum -audivisset psalmisticum: Repulit Dominus tabernaculum Sylon et tribum -Ephraim non elegit, sed elegit tribum Juda, montem Syon, quem dilexit, -non utique fecisset partem suam deteriorem eligendo, quem Dominus -repulit. Si ergo locus expressus nomine fuisset, intolerabilis -contentio in tribubus exorta fuisset, et si non pro loco, tamen pro -vicinitate loci, sicut videmus, quod homines libentius morantur in -domibus prope ecclesiam, ut sine labore et fatigatione ad eam -transeant. Nec tribus Ruben, Gad et dimidia Manassis elegissent -possessionem trans Jordanem, si distantiam tantam inter se et templum -aedificandum scivissent. Et ideo non fuit locus demonstratus, nec -templum aedificatum, quousque esset rex potens, qui posset litigia -compescere, et remotiores ad visitationem templi compellere etc. Aliud -dubium incidit: quare in Veteri Testamento non fuit nisi ille unicus -locus designatus pro templo et sacrificiis, et in Novo in omni angulo -permittitur capellas erigere, sacrificare, et Missas legere? Dicendum, -quod hoc idcirco factum est, ut ostenderetur, quod cultus veteris legis -corporalis non erat Deo per se acceptus, ex opere operato, et ideo -compescebatur, ne ubique offerrent, sed tantum ibi. Cultus autem novae -legis, in cujus sacrificio spiritualis gratia continetur, est secundum -se Deo acceptus, ex opere operato et ex opere operante. Ideo -multiplicatio ecclesiarum, altarium et sacrificiorum in nova lege -acceptantur. etc. - -(#258 A#) Igitur Salomon quarto anno regni sui templum illud toto orbe -celeberrimum aedificare coepit et VIII annis complevit, ut dicitur 2. -Paralip. II. Aedificabatur autem hoc templum anno a mundi constitutione -4169, a nativitate autem Christi futura 1033, ab egressu filiorum -Israel de Aegypto anno 1480. Erat autem templi illius longitudo -cubitorum geometricorum LX, latitudo XX, altitudo CXX. Ejus intrinsecus -totum laminis aureis inaurari fecit, et pavimentum pretioso marmore -strari. Altare quoque aeneum cubitorum XX longitudinis in eo fabricatum -fuit. De hoc templo vide pulchra in Cusa de ... [?] l. 9. c. 4. - -Vasa ad templi cultum necessaria ex auro pretiosissimo fuerunt -confecta. Intulit praeterea Salomon aurum et argentum multum, quod -David devoverat. Et peractis rite omnibus illud celeberrimo ritu Domino -dedicavit, inferens in id arcam testamenti Domini, in qua duae tantum -tabulae testamenti erant, et urnam habentem Manna, et virgam Aaron. Et -deinceps solum licebat ibi sacrificare in hoc templo, quamvis populus -longo post tempore sacrificaret in excelsis, de quo pluries -reprehenduntur reges Jerusalem, quod stante templo excelsa non -abstulerunt. Porro evolutis 442 annis a constructione templi videns -Jeremias propheta, imminere finem templi, tulit ex eo arcam foederis, -et transtulit eam trans Jordanem in vallem sub montem Abyrim, quae -dicitur Galmoab, sicut dictum est fol. 243 B, et precibus eam absorberi -fecit in petra, petram vero digito designans impressit Dei nomen -tetragrammaton, et factum est sigillum in similitudine sculpturae, quae -ferro cavatur, et ipsum Domini nomen nubis operimento ita celatum est, -ut externe nec locum quis cognoscere queat, nec ipsum nomen legere -usque in hunc diem et usque in finem, nec aliquis arcam educere -poterit, nisi Moyses et Aaron. De his habetur 2. Maccab. II. et in -Spec.[TR82] hist. in libro Tobiae ante finem. Translata autem arca -Domini, quae erat gloria templi, venit Nabuchodonosor et cepit -Jerusalem et Sedechiam regem, et combussit eam cum templo Domini, ut -habetur 4. Reg. IV., et populum terrae transtulit in Babylonem. Et -stetit locus civitatis et templi desertus LXX annis usque ad tempus -Darii, regis Persarum, qui indulsit Judaeis reaedificare templum, et -sub Cyro rege consummatum fuit opus in XLVI annis, ut habetur Joh. II. -Hoc autem templum secundum non fuit simile primo in pretiositate; ideo -Judaei, qui primum templum viderant, flebant, ut habetur Esdrae III. -Iacta sunt autem fundamenta sub principibus Sorobabel et Salatiel, ante -nativitatem Domini DXV annis. - -Hoc templum, quamvis saepe fuerit spoliatum et profanatum per gentes, -et lignea aedificia incensa, mansit tamen integrum usque ad aurea -tempora Domini nostri Jesu Christi, qui in eo et mira praedicavit, et -stupenda gessit, ut sacra Evangelii tradit historia. Quod hoc templum -solemne fuerit elevatum magnis aedificiis patet ex Evangelio Marci -XIII. ex verbis Domini; mansit autem templum post passionem Christi -XLII annis. Et totum tempus a secundo anno Darii, regis Persarum, quo -fundatum fuit templum, usque (ad) destructionem ejus per Titum, -computatur DXC annis. A fundatione vero templi Salomonis usque ad -ultimam desolationem per Titum perfluxerunt anni MCII. - -De computatione annorum: nempe ab Adam usque ad diluvium MMCCXLII. -fluxerunt. A diluvio ad Abraham anni nongenti[TR83] XLII. Ab Abrahamo -usque Mosen, qui eduxit Israel de Aegypto, computantur anni quingenti. -A Mose ad Salomonem et primam aedificationem templi anni CCCCLXXII. A -Salomone usque ad restaurationem templi sub Dario, anni quingenti XII. -A Dario usque ad praedicationem Christi anno XV. Tiberii Caesaris sunt -anni quingenti XLVIII. Omnes anni usque ad praedicationem Christi -quinque milia CCXVIII sunt. Ysidorus autem dicit, cessante Judaeorum -regno et sacerdotio nascitur Christus in Bethlehem anno XLII Caesaris -Augusti, cui adrestabant XV anni, si regnavit LVII annis. Post eum -regnavit Tiberius annos XXIII et ejus XV. anno Christus baptizatus est, -cum esset XXX annorum; et anno Tiberii XIX. Christus crucifixus est. -Ambrosius dicit: ab orbe condito usque ad Jerusalem conditam anni sunt -4484; ab urbe condita vero, Roma, usque ad nativitatem Christi anni -sunt septingenti quindecim. - -Titus vero obsidens Jerusalem primo templum incendit et deinde totam -civitatem combussit, et muros templi funditus evertit montemque ejus, -im quo stabat, abradi fecit et per praeceps in torrentem Cedron projici -mandavit, fossata complanavit, coaequans terrae, ut patet de bello -judaico Libr. VII. Cap. 16. et alibi saepius. - -(#B#) Josephus dicit, in illa civitatis exterminatione Judaeorum -undecies centena millia fame et gladio periisse et alia centum millia -captivorum publice venundata, quia civitas plena Judaeis fuit, qui ad -paschalem solemnitatem celebrandam confluxerant; nec aliquis -Christianus his calamitatibus aderat, omnia ut dicit Eusebius -Caesariensis in Ecclesiastica Historia L. III. C. IV. in fine. -Ecclesia, quae in Jerusalem fuerat congregata, responso a Domino -accepto emigrare jubetur et transire ad oppidum quoddam, Pellam nomine, -de quo supra fol. 244 B., trans Jordanem, quo ablatis ex urbe sanctis -et justis viris vindictae coelesti fieret locus tam de urbe sacrilega, -quam de populo impio per excidium patriae eversionemque sumendae. Cum -autem Romani ab urbe Jerusalem ad solum deductae recessissent, Judaei, -qui fuerant in abditis absconditi, reversi sunt in locum et tuguria -erigentes, in quibus habitarent, in loco, ubi templum steterat, -oratorium construxerunt humile. Sed et ecclesia de Pella ad locum -rediit gratia Deo serviendi. Iudaei etiam nondum calamitatibus satis -fracti seditiones concitabant, quibus fideles et gentiles ibi -habitantes cottidie perturbabant, erant enim siccarii crudelissimi, et -jam ad terram prostratam et in sanguine tabefactam Jerusalem novo -cruore perfundebant. Et sub his malis stetit locus circiter LXXVII -annis, quo imperium sumsit Helius Adrianus anno Domini 119. Qui mortuam -Jerusalem repalpitare audiens accelerato itinere ad locum venit mari -transmisso. Invenit autem ibi multos Christianos pariter et Judaeos -sibi ipsis contrarios propter diversum cultum, et utriusque cultus, -utpote gentilis et idololatra, oditor fuit. In locum ergo ubi Judaei -oratorium struxerant, ubi quondam arca Domini steterat, posuit suae -imaginis statuam, ut locum ipsis Judaeis abominabilem redderet. In -locum autem petrae Calvariae, ubi crucifixa fuerant, collocavit statuam -Veneris et in specum dominici sepulchri posuit idolum Jovis, ut -Christianis loca illa exosa faceret, siccarios autem et latrones -repertos in loco trucidavit, effugavit et multos vendidit, et -fortalitia et muros a tempore devastationis derelictos destruxit et -omnia dissipavit et abiit derelinquens ibi provinciae custodes. Qui dum -cum exercitu dorsum provinciae verterent, ut Romam remearent, -congregati Judaei sunt in locum Jerusalem et consilio inito columnam -Caesaris, quae suam imaginem gestabat, de loco templi, ubi eam -Imperator posuerat, eruerunt et eam ejecerunt. Quod dum Imperator -percepit commotus in iram omnia negotia postposuit, et festinus ad -Jerusalem rediit, Judaeos repertos peremit et multos vendidit, eosque -omnes de finibus terrae sanctae ejecit longius mittens, et interdicto -publico prohibuit omnibus Judaeis ingressum illius terrae. Videns -autem, locum aptum esse pro civitate, propitiatus fuit, contra Judaeos -autem magis exacerbatus et ad Christianos mitior factus, aream mundavit -et ruinas murorum in fossata partis occidentalis projici fecit, et -complanavit, et muro circumducto locum crucifixionis et petram dominici -monumenti civitati coinclusit et templum Veneris et Jovis -superaedificari fecit. Super portam autem negotiatorum sive piscium -posuit exsculptam in marmore suem sive porcum in Judaeorum confusionem, -ne quis eorum ingredi praesumeret. Mansit autem status ille civitatis -circiter annis 180. Et sicut propter statuam Caesaris locus templi -Domini (#259 A#) idola non colentibus exosus fuit factus et alienus, -ita locus crucifixionis et resurrectionis Domini in tantum, ut in -oblivionem loca illa venirent. Anno vero 38.,[TR84] dum Constantinus -Magnus imperium esset adeptus et Christianus effectus, Helena mater -ejus cruce inventa et idolis ejectis super loca sancta templum -construxit, et conditio Christianorum meliorata est, Judaeorum vero -pejor in dies effecta, et ita cum pace magna Christiani in Jerusalem -Deo servierunt LV annis. Porro anno Domini CCCLXIII adeptus est -imperium turbator pacis fidelium Julianus apostata a fide et a -religionis professione. Qui audiens, quod esset in Jerusalem ecclesia -solennis et conventus maximus Christianorum, venit illac et arripuit -occasionem saeviendi in Christianos et apprehensum sanctum Cyriacum, -urbis Hierosolymitanae episcopum, qui crucis sanctae inventor fuerat, -eum crucifixit pro eo, quia crucis gloriam praedicavit. Hoc Judaei -audientes cum tripudio et gaudio convenerunt et muneribus multis -Caesaris favorem acquisiverunt et Christianos apud eum magis odiosos -fecerunt. Excogitato autem modo, quo Christianos turbaret, Judaeos -exaltare decrevit et convocatis ad se primis et optimis Judaeorum -interrogavit, cur non sacrificarent Deo suo, cum tamen eis lex sua de -sacrificiis imperet? At illi occasionem se invenisse temporis rati, non -possumus, inquiunt, nisi in solo Jerosolymorum templo sacrificare -secundum legem, cum autem iam templum non habemus in Jerusalem, -sacrificare non possumus, nec hic, nec alibi. Rogamus igitur tuam -clementiam, nobis indulgeri, ut templum aedificemus suo loco, et -sacrificabimus pro tua et imperii salute. Accepta ergo recuperandi -templum licentia in tantam dementiam Judaei venerunt, ut Julianum -apostatam sceleratissimum prophetam esse in lege eis promissum ubique -divulgarent. Igitur ex omnibus locis et provinciis convenere Iudaei, -locumque templi olim igne consumti aggredi coeperunt, comite operis -exsequendi ab imperatore concesso, sumtu publico et privato -administrato, et res omni instantia gerebatur. Interea Judaei insultare -nostris coeperunt et velut reparatis sibi regni temporibus comminari -acrius ac saevitiam ostentare, prorsus in magno tumore ac superbia -egere. - -Praeerat autem tunc ecclesiae Hierosolymitanae Cyrillus episcopus, vir -sanctus. Apertis igitur fundamentis lapides grandes, calces, caementa, -ligna sunt adhibita, nihilque omnino deerat, quia postero die veteribus -deturbatis nova jacerent fundamenta. Episcopus tamen Cyrillus diligenti -consideratione habita, vel ex iis, quae in Danielis prophetia de -temporibus legerat, vel quae in evangelio Dominus praedixerat, firmiter -tenuit, quod nullo modo fieri posset, ut ibi a Judaeis lapis super -lapidem poneretur. Res erat in exspectatione. Formidulosi Christiani -timebant, fortes nullo modo dubitabant, Judaeos propositum perficere. -Mira res! Ecce enim nocte, quae ad incipiendum opus jam sola restabat, -terrae motus ingens oboritur, nec solum fundamentorum saxa longe -lateque jactantur, verum etiam totius loci aedificia complanantur, et -domus, in quibus Judaei commorabantur cum operariis, ad solum sunt -deductae, et immanentes compressere. Luce vero orta cum se mala -crederent effugisse, ad requirendos eos, qui oppressi fuerant, reliqua -multitudo concurrit. Aedes autem in inferioribus templi erat demersa, -habens aditum inter duos porticus, qui fuerant complanati, in qua -ferramenta aliaque operi necessaria servabantur, de qua subito globus -quidam (#B#) ignis emicuit, et per medium plateae decurrens, adustis et -exanimatis qui aderant Judaeis, ultro citroque ferebatur. Hoc iterum -saepiusque et frequentissime per illam totam diem repetens pertinacis -populi temeritatem flammis ultricibus coercebat. Tunc cum ingenti -pavore et trepidatione omnes, qui aderant, deterriti solum verum Deum -Christum confiteri cogebantur. Et ne hoc contra fidem videretur, -sequenti nocte in vestimentis omnium Judaeorum signaculum sanctae -crucis ita evidens apparuit, ut etiam qui diluere pro sua infidelitate -voluissent, nullo genere valerent abolere. Sic deterriti Judaei pariter -et gentiles locum scilicet et coepta inaniter reliquere et ad propria -confusi reversi sunt. Et ab eo tempore Judaei numquam ausi fuerunt -quidquam attentare in loco templi. Et ita locus ille multis temporibus -absque templo stetit. - -Porro quo tempore et a quibus hoc templum, quod hodie stat in area -sancta Arnan Iebusaei, sit aedificatum, a pluribus miratur. Verum -Magister in Specul. Histor. de excitatione templi in incendiis sic -dicit: templum Domini, quod modo Bethel dicitur, quis aedificaverit, -nescitur. Quidam tamen aedificatum ab Helena post crucis inventionem -cum templo sancti sepulchri; quidam ab Heraclio, cum de Perside -triumphans crucem retulit, quidam a Iustiniano Augusto; quidam a quodam -rege Aegypti in nomine Halachibis, i. e. Summi Dei. Et hoc verum esse -veraci reperi historia fideliter conscriptum inter [Itinerar.] -Antonini, P. II. Tit. XIII. Cap. IV. §. 4. Anno etiam Domini 619, post -Julianum 243 annis, regnante Heraclio imperatore et rempublicam -feliciter gubernante pluribus annis, finem regiminis non bene -conclusit, in haeresin enim Molechitarum [Monotheletarum] lapsus est et -turpiter defuncta uxore sua incestu se maculavit. Quapropter Hamor, rex -Aegypti, Machometi successor, cum infinitis Arabum copiis Syriam et -Palaestinam[TR85] ingressus omnia de manibus Christianorum diripuit, et -in isto tumultu civitas sancta Jerusalem capta ab infidelibus fuit, et -populum christianum in ea sibi subegit. Cum autem moram in Jerusalem -faceret, Sempronianus, episcopus Hierosolymitanus Christianorum, sibi -familiaris effectus est, ita, ut cum eo ingrederetur ecclesiam sancti -sepulchri ad videndum ejus ornatum. Inter collocutiones autem quaesivit -Hamor ab episcopo de loco, in quo templum, quod a Tito principe Romano -cum urbe dirutum fuerat. Qui duxit eum ad aream Arnan, quae jam repleta -aliis aedificiis vulgaribus erat, et ostendit ei per aliqua signa -vetusti operis adhuc exstantia templi Domini locum. Mandavit ergo -Hamor, mundari locum areae, et sumtibus, qui ad hoc sufficere possent, -designatis ad impensam artificibus templum reaedificare coepit. Et cum -fundamenta jacta fuissent, mox demergebantur, nec structuram erigere -poterat. De quo cum Hamor miraretur, dictum est ei a quodam divinatore, -quod, quamdiu crux alta, quae in monte Oliveti ex opposito erat, ibi -staret, structura non teneret, ea autem remota templum perstaret. -Siquidem Christiani in monte Oliveti altam crucem e regione civitatis -erexerant, sub qua crebrius orabant, quorum orationes adeo efficaces -erant in virtute crucis, ut infideles nequaquam possent suae perfidiae -templum erigere, nisi cruce remota et orationibus cessantibus. Et si -Christiani tantae virtutis essent, quod illam crucem a paganis -conservassent, numquam templum hoc erectum fuisset; puto enim hanc -crucem a sanctis positam in signum protectionis civitatis Jerusalem, ne -in ea templa alieni cultus erigerentur. Audenter enim dico, quod si -templum hoc constructum non fuisset, numquam Christiani Jerusalem et -suum templum amisissent; quia tanto zelo Sarraceni hoc templum zelant, -ut eo stante Christiani pacem non habeant in Jerusalem; ideo melius -esset a fundamentis id evellere, quam Christi nomini consecrare, ut -frequentius factum fuit. De cruce praedicta habes intra...; de templo -sequitur. Structuram ergo illam intra modicum tempus perfecit et multis -possessionibus dotavit. Et hoc templum stat hodie in loco ultra annos -octingentos, et numquam destructum fuit ab aliquo, sed primo -Sarracenorum oratorium fuit, postquam autem Christiani dominari in -terra sancta iterum coeperunt, ipsum templum Christo dedicaverunt; quod -potius debuissent comminuisse et in nihilum reduxisse, cum sit ecclesia -perditionis Jerusalem. Sed rursum etiam Sarraceni civitatem capientes -templum ipsum in usum sui cultus reduxerunt, et ita aliquoties nunc in -illorum nunc in istorum manibus templum praedictum pervenit, et hodie -Sarraceni ipsum in maximo habent honore, ut patebit. Et ita, postquam -templum hoc a paganis est constructum, quamvis saepe in libellulis -legerim, a sancta Helena fuisse aedificatum, quod tamen templum hoc -(#260 A#) mihi curiosius inspicienti non videbatur, cum illud omnino -sit paganico modo factum, nec formam habeat ecclesiae christianae, nam -ipsum principale ostium praebet introitum ab oriente, quod non vidi in -ecclesiis Christi. - - - - - Templum Domini modernum tale est, ut hic subjicitur. - -Templum Domini in area Arnan Jebusaei, in qua Salomon domum Domini -aedificavit, ab Hamor Sarraceno, rege Aegypti constructum antiquo illo -Salomonis famosissimo impar quidem structura, quod pagani nominant -Halachibis, Christiani docti nuncupant Bethel, vulgares et indocti -templum Salomonis, est domus inclita et pretiosissima, grandis et -rotunda in modum turris magnae et latae; per circuitum vero -rotunditatis super terram est alius murus circumiens totum templum, -inter quem et templum est grande spatium, et ille murus sustentat -testudinem per circuitum ab una parte, alia pars testudinis reclinatur -in murum templi, vel super columnas, de quibus consurgit templi -altitudo. Ab intus enim est circulus columnarum marmorearum, supra -quarum capita recurvantur arcus per gyrum, et de arcubus est murus per -circuitum in altum erectus; murus autem exterior, columnas cingens, -habet altitudinem columnarum, a quo, ut dixi, testudo recurvatur super -columnas. In muro exteriori per circuitum sunt fenestrae magnae, -oblongae, vitreae, sicut in ecclesiis, et spatium inter fenestram et -fenestram est tantum, quanta est fenestra, quod spatium est de opere -musaico ab extra pretiosissime depictum, ita quod campus picturae -rutilat auro, ipsa autem pictura sunt formae arborum, palmarum et -olivarum, et figurae Cherubinorum: non enim patiuntur alias imagines -vel sculpturas ad eorum muscheas. Pars vero templi altior, quae de -columnis ab intus procedit, in altum sursum erigitur, quasi ex illa iam -dicta lata circumferentia cresceret. Habet supra per gyrum fenestram ad -fenestram cohaerentem, quae fenestrae tamen sunt breviores, parviores -inferioribus. In summitate habet tectum cameratum plumbo, quod auro -quondam fuit obductum, sicut optime adhuc potest notari, et in culmine -tecti stat luna cornuta, sursum cornua habens, sicut super omnes -muscheas ponunt. Lunam autem ponunt in summitatibus suarum ecclesiarum -et muschearum supinam, in modum naviculae, cujus[TR86] una ratio est, -quia Mahometistae conantur media quadam via incedere, ita, ut nec -Christiani, nec Judaei videantur, et tamen ab utrisque participent. -Judaei ergo cum nihil singulare super suas synagogas (ponant), nec -etiam templum Salomonis legitur in culmine aliquid habuisse, nisi ipsum -culmen; Christiani vero crucem cum gallo ex institutione prima habent -in culminibus suarum ecclesiarum. Ut ergo Sarraceni ab utrisque -differant, crucem refutaverunt et gallum retinuerunt in culmine sine -cruce. Et quia etiam cum gallo videbantur christianizare, mutaverunt -gallum in lunam cornutam vel supinam: et hoc fuit facile, quia gallus -erecto collo et cauda stans speciem habet supinae lunae. Ideo etiam in -ecclesiis ubi galli sunt, dicunt ipsi esse lunam. Sic in omnibus -ritibus fecerunt quasdam mutationes, ut differant a nobis. Alia ratio -est ex parte Machometi, qui totus lunatus dicitur fuisse et luxuriae -deditus, ad quae luna prae aliis sideribus influit, cum sit naturae -humiditatum, ita, ut etiam mare redundet vel contrahatur ex lunae -motibus. Aliae rationes ex parte legum Machometi assignari possent, ut: -Deus indiderat eis lunam supinam habere, quia lex eorum a superis vacua -est, sicut luna supina, sine gratia etc. et aversa a sole, semper -inanis, tenebrosa et vacua est, et aufert a nobis solis claritatem, dum -inter nos et solem venit, estque instabilissima planeta et habet in -concentu coeli gravissimum sonum et inter erraticas stellas habet vagum -et incertum motum habetque brevissimum circulum, et bestiis nocturnis -provenit. Haec omnia legi et ritui conveniunt Machometi, quae -nullam[TR87] rationem habet a superis, sed aversa a sole Christo manet -obscura, conversa autem habet lumen, quia in multis et de beata Virgine -magnifica confitetur lex Alcorani. Nominant enim Christum Rucholla, -quod idem est, quod verbum Dei, vel spiritus Dei, flatus Dei, anima -Dei, quae bene et pie interpretata timorosa sunt. Sed et de beata -Virgine clara multa fecerunt, ut, quod sit Theothocus, eamque -blasphemantes occidunt etc. Insuper lex illa, dum interponitur inter -nos et Christum, tollit evangelicam illis claritatem, in certum modum -peccant, quia in se intricata est, quod ipsi sectatores non -intelligunt, nec rationes intelligunt ponitoris et brevissime durabit. -Porro super testudinem, quae circuit inferius et infra superiores -fenestras, est per circuitum rotunditatis transitus, super quem stant -eorum Muscheti, et horas dierum noctuumque proclamant, et lampades -protensas extra certis horis incendunt, Haec omnia ab extra clare et -determinate vidi ex nova moschea Soldani, sicut patuit fol. 227 B. - -Atrium templi et tota area vel platea vacans undique per circuitum est -de candido et polito mamore stratum, et ita mundum, quod stans in monte -Oliveti et in atrium respiciens putet templum in aqua tranquilla et -albida stare. In parte australi atrii, ubi finita lapidum stratura est, -viridarium deliciosum olivis consitum ad nutrimenta lampadum templi -(est), quarum ultra septingentae sunt in templo suspensae. Haec omnia -ab extrinseco oculis meis vidi, sed quale sit interius, non vidi, sed -conjecturam probabilem accepi ex dispositione extrinseca templi et ex -aliis muscheis, in quibus fui. Ab intus enim nullum habet (#B#) -sanctuarium suarum reliquiarum, in quo aut sacramenta aliqua aut -reliquiae sint reconditae, cum nec reliquias nec sacramenta habeant. -Legi tamen in quadam chronica, quod pedes et manus Machometis ibi sint -repositae et reliquum corpus sit a porcis devoratum. In illo profano -templo nullum est altare, nulla imago nec picta nec sculpta, nulla sunt -ibi lignea sedilia, nec scamna, nec stallae, sed totum pavimentum vario -et polito marmore stratum ubique patet, et parietes sicut extra sic et -intus opere graeco sunt ornati, ita quod totus circuitus templi per -parietes est vacuus, et nihil penitus est intus, nisi quod lampades de -sursum suspensae ex testudine dependent ardentes. Dicunt tamen quidam, -in medio templi rupem super pavimentum e terra consurgere ferro undique -cancellatum, cui nullus Sarracenorum aut infidelium aliquatenus audet -vel praesumit appropinquare. Veniunt tamen et peregrinantur a -longinquis partibus rupem illam devote visitare et videre cupientes, et -propter hanc rupem etiam templum ipsum in vulgari locutione rupem -sanctam nominant. Multa etiam magnalia super rupem illam dicunt esse -facta, inprimis namque Melchisedech super eam panem obtulit et vinum, -Genes. XIV. Et Jacob patriarcha ibi dormivit, rupem hanc sub capite -habens, et ab ea vidit scalam in somniis, cujus summitas coelum -tangebat, et Angelos descendentes et ascendentes vidit eamque mane oleo -inunxit, Genes. 28. David etiam Angelum super rupem illam stare vidit -cum evaginato gladio, ut habetur 1. Paralip. XXII. Insuper quum -sacerdotes ponebant super rupem illam holocausta, mox ignis divinus -descendit et apposita consumsit. Dicunt etiam, quod Jeremias propheta -excidium videns civitatis et templi in hanc rupem conclusit arcam -Domini, quae se mirabiliter operuit et arcam absorbsit. Hinc ipsi -arbitrantur, arcam eandem adhuc ibi manere inclusam. Super rupem illam -Christus fuit oblatus die XL., quum Simeon accepit eum in ulnas suas, -Lucae II. Dominus Jesus duodecennis sedit super rupem illam in medio -doctorum, Lucae II. Et cum XXX esset annorum, super rupem illam sedens -frequenter praedicavit. Haec Sarraceni de rupe illa dicunt, et aliqua -jam dicta ad praecedentia non satis consonantiam habent, ut de -Melchisedech fol. 255, de Jacob fol. 210 A., de Jeremia fol. instantia -est fol. 258. - -Sanctitas loci illius, non dico templi, multis ex scripturis patet. Nam -locum hunc prae omnibus mundi locis Dominus elegit, ut supra fol. 257. -Ibi majestas Domini in fumo apparuit et nebula domum inplevit, itaque -sacerdotes in templo manere non poterant, 1. Reg. VIII. Usia ibi -thurificare volens, non-sacerdos, lepra percussus est 2. Paral. XXVI. -Heliodorus, pro ejus exspoliatione missus, dure verberatus est, 2. -Maccab. III. Nicanor cum manum contra templum temerarie extendisset, -statim percussus caput cum manu perdidit 1. Maccab. VII. et 2. Maccab. -XIV. Antiochus rex festinans hoc templum spoliare misera morte in -montibus periit 2. Maccab. IX. Pompejus imperator[TR88] cum locum hunc -dehonestasset et equos suos in eum collocasset, qui prius fuerat -victoriosus, postea numquam fortunam habuit. In loco hoc beata Virgo -nutrita fuit; Angelus Domini ibi Zachariae apparuit Gabriel; ibi virga -Josephi floruit. De templo illius loci ementes et vendentes ejecit -Dominus Jesus aliquoties. Ibi digito in pavimentum scripsit, Joh. VIII. -In loco illo multa praedicavit et miracula magna fecit. Destructo -templo in hoc loco non poterant Judaei quidquam aedificare, uti supra -fol. 259 A. etc. Sed nec Sarraceni valebant in loco hoc muscheam -erigere nisi abjecta cruce, ut supra patet. Demum muschea erecta -videbatur indignari Deus, quod in loco sanctissimo exsecrabilis -Machometi cultus ageretur, induxit populos occidentis ad locum et -irascitur Sarracenis; muscheam Machometis in templum consecrarunt -Christiani. Et de hoc templo loquitur Bernhardus in concione ad milites -templi cap. V., sic inquiens: Est templum Hierosolymis, in quo milites -pariter habitant, antiquo et fastuosissimo illo Salomonis impar quidem -structura, sed non inferius gloria: siquidem universa illius -magnificentia incorruptibilibus, auro et argento, in quadratura lapidum -et varietate lignorum continebatur. Hujus autem omnis decor et gloria, -venustatis ornatus, pia est habitantium religiositas et ordinatissima -conversatio. Illud variis exstitit spectandum coloribus, hoc diversis -virtutibus et sanctis actibus venerandum. Domum quippe Dei decet -sanctificatio, quae non politis marmoribus, quam ornatis moribus -delectatur, et puras diligit mentes potius quam auratas parietes. -Ornata tamen hujus quoque facies templi armis, non gemmis et -perantiquis coronis aureis, circumpendentibus clipeis paries operitur -pro candelabris thuribulis et urceolis; domus undique frenis et lanceis -communitur, quia milites Christi eodem zelo, quo ipse, cum negotiatores -flagello expelleret, pro domo Dei ferveant, arbitrantes longe indignius -et intolerabilius, sancta pollui ab infidelibus, quam a mercatoribus -incestari. In domo sacra cum equis et armis commorantur, ut ab ipsa et -a caeteris sanctis locis omni infidelitatis spurca et tyrannica rabie -propulsata ipsi in ea die noctuque tam honestis quam utilibus officiis -occupantur, honorant certatim Dei templum sedulis et sinceris -obsequiis, jugiter in ea denuo vota immolantes, non quidem veterum ritu -pecudum carnes, sed veras hostias, pacificas, fraternam dilectionem, -devotam subjectionem, voluntariam paupertatem. Haec Hierosolymis[TR89] -actitabantur tempore b. Bernhardi, et orbis in devotionem excitabatur. -Tepescente autem illo templi zelo militum, mox stulta gens paullo ante -expulsa rediit et explosis tepidis et carnalibus crucis cultoribus -templum Christi sacrum iterum exsecrantes muscheam profanam fecerunt. -Et hoc heu! sic est. Nam Sarraceni loci sanctitatem et magnalia ibi -gesta cognoscentes templum valde venerantur mirabili diligentia et -cultu exteriori illud mundissime conservant abstersione cottidiana -intrinsecus et extrinsecus, (#261 A#) et omnia sunt splendida et -polita, ita, ut sit delectabile videre. Sed et ipsi Sarraceni non -ingrediuntur hoc templum, nisi suis baptismatibus purificati, et tunc -cum maturitate et compositis moribus adveniunt, non simul, sed quilibet -solus incedit, etiamsi sit magnus dominus, nec colloquuntur, nec -pueros, nec canes secum ducunt, ut nemo patiatur in oratione -impedimentum. Mulieres propriam portam habent, per quam atrium et -templum ingrediantur, et propriam absidem in templo, in qua orant sine -virorum praesentia, et menstruosae in domibus manent, nec quovis modo -templo appropinquare permittuntur. Singuli autem discalceati atrium -intrant et in atrio ante templum crebras genuflexiones et inclinationes -faciunt, et sic ingrediuntur cum gravitate. - -Dum rex Soldanus est in Jerusalem et templum ingredi vult, prius -pavimentum et templi parietes aqua rosacea lavant, qua et ipse Soldanus -baptizatur ante introitum ob templi et regis magnificentiam. - -Tantae aestimationis est hoc templum apud Sarracenos, ut eo habito non -multum curarent Christianos habere civitatem. Unde anno Domini 1269., -dum nostri obsiderent Damiatam, Aegypti civitatem, videns Soldanus quod -capienda esset, misit oratores et nuntios solennes in nostrorum -exercitum pro pace, petens, ut solverent illius urbis obsidionem, et -acciperent Hierosolymam in perpetuam possessionem, demto templo Domini, -quod pro se retinere vellet. Insuper obtulit, se suis expensis -reaedificare muros Jerusalem, jam per Corradinum, regem Damasci, -destructos, et omnes captivos Christianos reddere, et nihil velle -retinere eorum, quae ad regnum Jerosolymitanum pertinent, nisi templum -Domini in Jerusalem. Hanc conditionem libenter et contanter[TR90] -acceptassent Christiani, Rex Jerusalem Johannes et Franci et Teutonici, -sed non placuit Pelagio, Cardinali Legato et Italicis, et orientalibus -Christianis, nec acceperunt nuntios Soldani. Verum post paucos dies -amiserunt captam Damiaten et omnia loca orientis terrae sanctae, ita, -ut non haberent lapidem unum in Jerusalem. Et hoc justo Dei judicio -accidit in punitionem avaritiae Italorum, qui Damiatam pro eo, quod -erat urbs negotiationibus apta, praeferebant Jerusalem et terrae -sanctae, aestimantes, se omnia possessuros. Fuissent quidem Sarraceni -contenti, totam Judaeam, Palaestinam et Galilaeam dare Christianis, ut -templum in Jerusalem solum possidere potuissent, sed hoc eis denegato -totum amisimus, et usque hodie terram et civitatem sanctam et templum -possident, in ipsum autem templum nullum intromittunt, qui non est sub -lege Machometi, et quicunque Judaeus aut Christianus ingressus fuerit -et repertus, mox ipsum suam abnegare fidem cogunt, vel tormentis -consumunt. Non obstante autem hac prohibitione multi Christiani se -periculo dant et modos excogitant, quibus ingressum habere possint, -quia secundum sententiam Ovidii nitimur in vetitum semper cupimusque -negata. Aestimant vero inexperti Christiani, quod mirabile sit templum -ab intra, cum sit ornatum et pulcherrimum ab extra. Sed in rei veritate -nulla ornamenta ab intra sunt, nec altaria, nec picturae, nec imagines, -sed habitaculum lucidum, amplum, marmore polito et vario stratum et -tabulatum, multis lampadibus ex testudine (#B#) dependentibus nocte -illustratum. Dicunt etiam, in eo semper ardere septingentas lampades. -Et in toto illo templo nihil aliud est, nisi in parte ejus -septentrionali simulachrum sepulchri Machometi, elevata quaedam tumba -marmorea, quae repraesentat sepulchrum Machometi in Mecca, quod in -tanta veneratione habent, ut quoque in omnibus muscheis colant ejus -simulachrum. De Machometi sepulchro vide Part. II. fol. 40 et fol. 62 -reperies multa de Mecha. - -Sunt ergo in templo illo nulla ornamentorum spectacula, nec sunt in eo -sacerdotum aut clericorum officia aut sacramenta. De quibus vide Parte -II. fol. 94 et fol. 100. Sic etiam apud Sarracenos non est salus, nec -peccatorum remissio, nec virtus aut veritas; sic et templa eorum omni -carent sanctitate, consecratione, ornatu et sacerdotio, officiis et -sacramentis. Non obstante autem illius templi vacuitate et inania -peregrini Christiani, ut dixi, desiderio flagrant, videre in interiora -templi hujus, et interdum aliqui propter hoc periculis mortis se -exponunt, et ideo convenienter movetur hic quaestio illa, quam movet -Antonius i. c. [?] Parte III. histor. Tit. 24. c. 9 §. 17. Utrum -Christianus peccet ingrediendo muscheas Sarracenorum? Et videtur, quod -non, quia eorum templa praecipiuntur claudi sub poena mortis et -amissione bonorum, C. de Paga. et Sarra. et templis eorum L. 1. et 2., -et quia per omnia quod ad prohibitiones Judaeis comparantur, et eodem -loco ut profanos et ..... p. totum. Pro quo respondet, quod Christianus -potest ingredi templum sive Sarracenorum muscheam quadruplici de causa. -Scilicet ad Deum laudandum; vel ad Christi evangelium praedicandum; vel -ad ipsum templum videndum; vel ad contumeliam ipsi templo inferendum; -vel ad consulendum pro ipsius templi conservatione. Quapropter (pro-) -fanam ecclesiam non licet Christianum ingredi atque muscheam, ut adoret -Deum vel laudet, ne videatur erroribus eorum consentire, cum etiam -Sarraceni Deum non laudent nisi cum perfidia et blasphemia Redemtoris -et cum praeconio Machometi seductoris, a quibus se Christianus debet -omnibus modis abstinere; ideo, ne videatur Machometi fautor esse, debet -loca suae laudi deputata, etiamsi sint loca sancta, vitare, nec in eis -Dei justo ritu laudes persolvere, cum in actionibus humanis loci -circumstantia multum attendatur. Ideo Apostolus prohibuit 1. Cor. -VIII., ne fideles recumberent in loco, ubi idolothyta manducabantur, ne -frater hoc videns scandalizaretur, judicans ipsum in idoli venerationem -hoc facere. Sic prohibetur fideli, ne procumbat ad orationem in loco, -ubi idola coluntur, et si hoc facit, peccat mortaliter, quamvis sua -intentio non sit adorare idolum. Ideo cum Helius Adrianus imperator in -loco crucifixionis et resurrectionis Christi aedificasset Veneris -templum et Jovis simulacrum, dereliquerunt Christiani locum illum -sanctissimum propter profanum templum. Et si quis ingressus fuisset -etiam ad locum sanctum venerandum, tamquam idololatra habitus fuisset. -Sic etiam interdictae sunt Christianis ecclesiae schismaticorum et -haereticorum, ne in eis orent propter scandalum, et multo magis templa -idolorum, synagogae Judaeorum, muscheae Sarracenorum nullo modo sunt -causa orationis visitandae. Sic enim gravissime contra fidem ille -peccaret, qui in templo idolorum adoraret verum Deum. Sic et ille aeque -graviter peccat, et magis, qui mameriam vel muscheam ingreditur -Sarracenorum ad orationem faciendam, quia quamvis Sarraceni -Mahometistae idololatrae non sint, pejores tamen sunt veris -idololatris, ut patet P. II. fol. 98 A. (#262 A#) Et si Dominus -fidelibus prohibuit Matth. VI. orare in angulis platearum, ne videantur -et judicentur ab hominibus sancti et beati, multo magis prohibitum est -stare in templo sarracenico et orare, ne videantur ab hominibus, et -videantur mali et infideles. Ex his patet, quod Christianus non potest -intrare in moscheam, ut adoret Christum, sine peccato. - -Secundo, an ad praedicandum fidem muscheam liceat intrare? Et videtur, -quod non sit licitum, quia sic intrans exponit se mortis periculis, -quia secundum Alcoranum talis statim occideretur et ita se ipsum -interimeret sine fructu. Sed contra multi fidei zelatores ad templa -Sarracenorum ingressi sunt et praedicaverunt cum fructu, nec tamen -occisi fuerunt. Ut sanctus Vincentius Ordinis Praedicatorum, qui multa -millia Sarracenorum ad fidem convertit. Ideo non sequitur: tu dicis vel -facis, quo ab aliis occideris, ergo te ipsum occidis, nam et sancti -fidem catholicam confitebantur, cum tamen ex tali professione se a -tyrannis occidendos minime dubitarent, quos ut Dei martyres colimus. -Sic legimus fecisse fratrem Levinum Ordinis Minorum, qui Sarracenis -congregatis in una muschea in illam ingressus est zelo animarum -accensus, audacter et constanter clamavit, praedicans, quod eorum -cassae forent orationes, et sine fide Christi in aeternum supplicium -essent ituri, et quod leges Machometi essent injustae, fraudulentae, -phantasticae et falsae. Quo sic praedicante irruerunt in eum Sarraceni -et occiderunt. Hunc autem fratrem inter martyres connumerat dominus -Antonius in citato loco. Non enim ex ejus superstitione sed ex Spiritus -sancti instinctu creditur ingressus fuisse. Si quis etiam zelo -indiscreto aut iracundia motus intraret et contra eos clamaret, et -occideretur, praesumtuosus magis quam martyr judicaretur. Sic contigit -quibusdam graecis Christianis, quorum duo ante paucos annos in -Jerusalem ingressi sunt cum magna furia templum, et libris eorum -arreptis eos laceraverunt et suppeditaverunt, dicentes, omnia esse -conficta et falsa; quos statim comprehenderunt et crudeli tormento -consummaverunt per medium eos secantes. - -Tertio, an Christianus sine peccato possit muscheam intrare et -contumeliam, derisionem et truffam aliquam facere; libros vel fenestras -vel lampades destruere, lutum aut stercora ponere. Videtur, quod, salvo -judicio meliori, non sit licitum, quia tales maledictiones et -irrisiones non videntur ex caritate procedere, sed potius ex ira, -displicentia, livore, vel ex superbia, nec honor Dei in talibus factis -crescit, sed blasphemia in Christum et inimicitia in fideles concitatur -et nulla in eis emendatio sequitur, et ita sine fructu mortis periculo -se exponunt. Existimant autem simplices, obsequium se praebere Deo, -quum aliquam arrogant truffam in muscheis Sarracenorum, vel in -synagogis Judaeorum. Sed Dei obsequium non est, nam sancta mater -ecclesia tolerat synagogas Judaeorum, nec destruit, sicut posset; ideo -ecclesiae filii non debent hoc, quod mater tolerat, foedare. Et idem -est judicium de muscheis. Ergo contra quidam miles socius -peregrinationis meae fecit. Nam in Palaestinae partibus noctem egimus -in quodam diversorio, cui conjuncta erat una muschea, ita, quod de -testudine domus, in qua eramus, potueramus adscendere super connexum -testudinis muscheae. Erat autem in ejus summitate foramen, per quod -respicere poteramus in muscheam, sicut et fecimus. Miles autem -praefatus nocte surgens (#B#) ascendit super testudinem muscheae, et -per foramen in eam stercorizavit; magnum inter nos risum concitavit, -libenter etiam vidimus omnes. Sed quod virtuose fecerit, non video, nec -aliquod bonum potuit inde sequi, sed magnum malum. Si enim Sarraceni -factum scivissent, vivi extra terram non venissemus. Quamvis enim in -muscheis ficte colatur Deus, tamen propter honorem veri Dei aedificatae -sunt et possunt consecrari et fieri ecclesiae Christianorum, sicut -frequenter fit, quando Christiani a Sarracenis aut Turcis aliquando -civitatem capiunt; muscheas non destruunt, sed eas in ecclesias -consecrant, et similiter faciunt ipsi de nostris ecclesiis muscheas, et -propter istam aptitudinem et non propter ritum manet quaedam reverentia -ad gentilium templa, quia nec Apostoli templa destruxerunt, sed idolis -amotis ecclesias Christi constituerunt. Saepe legimus fuisse correctos -etiam illos, qui idolorum templa dehonestaverunt, sicut patet de Medusa -Phorci filia, quae cum speciosissima mulierum esset, habuit inter alia -decoris sui spectacula crines non solum flavas, sed aureas, quarum -splendore captus Neptunus cum ea concubuit in templo Minervae, ex quo -concubitu Pegasus equus natus. Quam ob rem turbata Minerva, ne -ignominia templo injecta maneret inulta, crines Medusae mutavit in -angues, et sic ex pulchra monstrosa facta est. Et quid Pompejo -acciderit, et quantis infortuniis subjectus fuerit, postquam equos suos -in Jerusalem in templo stabulavit, nemo est, qui ignorat, nisi is, qui -nihil legit. Taceo de Antiochi et Nicanoris infortuniis ex templorum -spoliatione eis illatis, et de Heliodori plagis, - -Quarto videre restat, an Christianus sine peccato possit muscheam -intrare, non ad adorandum, nec ad perditionem, nec ad ignominiam aut -truffam faciendam, sed solum ad videndum, tam muscheam quam ritum ejus. -Credo, si sine periculo ingredi poterit et sine nota, quod non -committat magnum peccatum, quamvis curiosus videatur esse, nisi devotio -eum et non curiositas impelleret. Si enim muschea stat in loco aliquo -sancto, et Christianus occulte potest et sine nota et periculo habere -ingressum et egressum, tum merito potest ingredi et terram deosculari -et orationem fundere, sicut fecimus in muschea, quae est supra -sepulchrum David, de quo fol. 97. B. Et libenter fecissemus idem in -muschea Ebron, quae est super duplicem speluncam, sicut patet Part. II. -fol. 8. Si autem non potest haberi ingressus nisi cum periculo vel cum -gravibus expensis, non prudenter facit, qui talem locum ingreditur. -Novi militem, et hodie in humanis vivit, qui desiderio videndi templum, -de quo loquimur, tractus, pactum cum quodam Mamalucco fecit, ut eum -indutum habitu sarracenico induceret, quo facto vetus Mamaluccus cum -veste indutum socium nostrum induxit usque ad introitum atrii templi, -ubi dum essent et iam intrare vellent, tantus terror invasit militem, -quod prae tremore vix stare poterat, nec ausus fuit intrare, sed -reversus venit ad nos, gaudens se liberatum a proposito. Nec mirum, -quod timuit propter vitae periculum, cum de fidelitate sui ductoris -certus non fuit. Quamvis etiam ego ipse libenter nova et curiosa -videam, (#263 A#) ad templum tamen illud ingrediendum numquam fui -tentatus, suffecit mihi aspectus ejus, quo fateor me persaepe fuisse -turbatum et scandalizatum, dum templi illius munditiem, ornatum et -compositionem ad nostras comparem ecclesias, quae, pro pudor! quasi -stabula bestiarum sunt. Stant enim nostrae ecclesiae immundae, perviae -ut diversoria, spurcitiis inquinatae, in nostram maximam confusionem, -et in sacramentorum contemtum et vilipendium. Ingens confusio est, -videre in Jerusalem ecclesiam resurrectionis Christi stare paene absque -decore, tamquam hospitale fumosum et cernere ecclesiam Machometi -nitidam et mundam, tamquam regale palatium. O quam dissimilis proportio -et aliena comparatio Christi et Machometi, cum iste sit filius Dei, -ille vero primogenitus diaboli;[TR91] ille Dominus incarnatus, iste -diabolus incarnatus; iste pater salvandorum, ille seductor miserorum; -ille instruxit, iste destruxit; ille salvavit, iste damnavit; ille -redemit, iste peremit. Et tamen Christi templum execratur, profanatur -et despicitur; et Machometi templum ornatur, decoratur et extollitur. - -Sed quid mirum, si hoc fiat in Jerusalem apud Grossonios, Mauros et -Sarracenos, cum etiam fiat apud Christianos catholicos. Respice, -quaeso, cum compassione ecclesiam supremam totius mundi, Lateranensem, -quae est caput omnium ecclesiarum urbis et orbis, sicut probat Alvarus -in suo de planctu ecclesiae lib. 2. ar. 2. c., quod et vide. Qualis -decor, quae ejus munditia! Utinam saltem servaretur a ruina. Ibi enim -ecclesia Salvatoris et nostra sancta sanctorum cum incomparabili -thesauro reliquiarum, et tamen videtur locus quasi derelictus et -desolatus, et vix reperiuntur ibi paramenta pro Missae sacrificio. -Atria ejus sordent, capellae annexae sunt violatae, altaria profanata, -palatia destructa, et religiosi, qui quondam Deo ibi serviverunt, sunt -a loco repulsi et alii subrogati, cum quibus cuncta ad ruinam tendunt, -et plura jam ceciderunt, non per incursum Turcorum aut Sarracenorum, -sed per non-occursum Christianorum. Sic ecclesia[TR92] S. Petri stat -sub defectu magno eorum, quae tantae ecclesiae convenirent. Si ergo res -sic se habent in principalioribus mundi ecclesiis, in capitalibus -catholicorum, in medio fidelium, quid autem potest esse in aliis -ecclesiis in corpore? Ecclesiarum immunditia, abusio et deordinatio in -structuris, in vasis, libris, vestibus, palliis, in atriis, -coemeteriis, in aedibus. Turpe profecto est cogitare, et dicere -verecundum. Reperitur etiam ecclesia, et utinam una et non plures, in -qua altare, pallae, et sacristiae mappae, et corporale, et involucrum -calicis, albae et humerale, tanta sordent immunditia, quod sacerdos -illius ecclesiae ea non possit propter abominationem in sua mensa -sustinere, imo non pateretur femorale suum tanto squalore sordescere. -Foedantur albae, sudore squalet humerale, et omnia paramenta usque ad -putrefactionem immunditiis plena sunt, quas nemo in suo habitaculo -sustineret. O frater humane, utinam videres Jerosolymis, quam -venerabilis est illius exsecrabilis Machometi templi aspectus, et -delectabilis ejus aditus, ut patet fol. 227. B., quam munda atria et -quieta, quam splendida et clara in omnibus munditia, quam devotus -ingredientium processus, quam seriosus orationum gestus, cum quanta -disciplina mulieres non nisi velatis faciebus ibi se continent, et viri -ab eis segregati in silentio orant! Si hoc in silentio videres, grave -scandalum (#B#) vel gravem indignationem sumeres contra fidelium -negligentiam et irreverentiam, quae est circa ecclesias nostras. Verum -tamen et haec ipsa negligentia in melius interpretari potest, quia cum -vera sacramenta habeamus, quorum principales effectus consistunt in -mortuorum commendatione et animarum sanatione, ad quam omnis fidelium -conatus tendit, ideo minor sollicitudo est circa exteriorum templorum -ornamenta. Gentiles vero, qui animae puritatem non quaerunt, cum tanta -diligentia exteriorem munditiem sectantur. Si autem Christiani illas -immunditias admittunt propter irreverentiam et incuriam, gravis abusio -est, sicut patet per Hugonem, qui inter XII claustri abusiones unam -ponit, irreverentiam circa altare. - - - - - Templum beatae Mariae Virginis in area Arnae. - -Ad latus australe Bethel et templi, quod nominant Salomonis, in eadem -area Arnae Jebusaei est aliud grande templum et ecclesia perpulchra, ad -modum ecclesiarum nostrarum per omnia, quae excedit templum Salomonis -magnitudine propter longam ecclesiae navem, et est plumbo tecta, et -multis per circuitum fenestris illustrata de die, noctibus vero -octingentae in eo ardent lampades, quia est mameria apud Sarracenos -sanctissima. Quis autem hanc ecclesiam construxerit et quando -constructa sit, plane invenire non potui ab aliquo conscriptum. Apud me -tamen indubitatum manet, quod Christiani eam fecerint post ultimam -civitatis sanctae recuperationem, tempore latinorum regum Jerusalem, -quia forma et aedificii qualitas indicat eam a Christianis constructam. -Sicut forma templi, quod nominant Salomonis, manifeste monstrat, quod a -paganis est constructum, nec cadit in sensum prudentis Christiani, quod -idem templum ab Helena constructum, sicut solent recitare peregrinis, -sicut patet superius fol. 259. Sic nec [etiam?] hoc, de quo loquimur -templum, est non nisi per Christianos erectum. Nam dum cepissent -civitatem sanctam, voluerunt juxta templum Domini esse etiam ecclesiam -beatae Virginis, in cujus honorem eam erexerunt, consecrantes eam ob -venerationem purificationis ejus in templum et purificationis ejus. -Unde quidam nominant eam ecclesiam purificationis Mariae. Alii dicunt -eam templum Simeonis. Alii absolute dicunt ecclesiam beatae Virginis. -Alii faciunt differentiam inter templum Salomonis, et templum Domini, -dicentes, hanc esse templum Domini, aliam vero Salomonis. Alii nominant -eam porticum Salomonis. Alii dicunt eam templum Zachariae; illi -fidelitatem quasi tenent, quod beata Virgo puella fuerit praesentata -Zachariae, patri Johannis Baptistae. - -In ea ecclesia domini Templarii sua officia peragebant, sed modo -Sarraceni muscheam fecerunt ex ea, et a cultu Christianorum alienata -stat, sicut et templum Salomonis. Sub illa ecclesia est structura -quaedam subterranea memorabilis et lata, et testudinata, sic quod DC -equi commode ibi possent locari. In hoc aedificio fui, sicut supra fol. -228 B. denotavi. Aliud templum prope illa duo jam erigitur expensis -moderni Soldani, latum et valde pretiosum, extra atrium et aream Arnae, -in quo habentur lampades accensae LXXXVIII. De hac muschea habes supra -fol. 227 B. - - - - - De ecclesia prima Christianorum in Jerusalem, - quae creditur fuisse in monte Syon ante templum - dominici sepulchri, in qua incepit miraculum de - igne paschali. - -(#264 A#) Tota descriptio civitatis sanctae Jerusalem paene dependet a -duobus his templis, scil. Bethel, quod nominant Salomonis, et Anastasi, -quod est dominicae resurrectionis, ex quibus etiam templis omne -civitatis bonum evenit, teste Chrysostomo, qui dicit, quod omne bonum -et omne malum ex templo Domini in populum transfunditur, sicut -allegatur in summa de planctu ecclesiae Libr. 1. ar. 616. Nam crebra -civitatis Jerusalem destructio et frequens restauratio civitatis, -gloria et exaltatio, ignominia et depressio ex templis venit, tam in -veteri quam in novo Testamento, usque ad hunc diem. - -Hodie Christiani parum curarent, quod Sarraceni dominarentur in -Jerusalem, dummodo in templum nostrum dominici sepulchri pateret nobis -libere ingressus et egressus sine timore, sine vexationibus et -exactionibus. Nec Sarracenis cura esset, quod Christiani essent domini -civitatis sanctae, si templum eis dimitteremus. Sed quia in hoc -Christiani et Sarraceni convenire non possunt, passa est misera -Jerusalem, patitur et patietur obsidiones, dejectiones, dissipationes -et inquietudines majores, quam aliqua mundi civitas. Verum bene potest -dicere: zelus domus tuae comedit me. Et vere zelus populorum pro -templis comedit, devoravit vel comminuit Jerusalem. Et ut altius -aliquod ad hoc inducamus, numquam Romani tam crudeliter et truculenter -dilacerassent civitatem illam, si Judaei non obstinatissimo zelo pro -templo conservando repugnassent, quo zelo romanum exercitum turbabant -et odium exterminativum contra sanctam civitatem et templum -concitabant. Destructa autem civitate et templo per Romanos servata -creditur civitas David in monte Syon pro arce et fortalitio. In eadem -etiam civitate David habuerunt fideles ecclesiam tempore Apostolum -constructam, in loco coenaculi dominicae coenae, in qua divina -peragebant et concilia et electiones celebrabant et de fide ordinabant -ante eorum divisionem. Vel et beatissima Virgo Maria creditur -habitaculum habuisse. In hac ecclesia sanctus Stephanus archidiaconi -officio functus est et postea in ea sepultus post internecionem. Haec -ecclesia Syon numquam passa est exterminium, nec sub Tito, nec sub -Helio Adriano, nec sub Sarracenis, sed semper a tempore Apostolorum -usque hodie mansit, demtis paucis annis, quibus Romani in Judaeos -saeviebant, quando Jerusalem ceperunt; tunc etiam fideles praemoniti a -Spiritu sancto transmigrarunt a Jerusalem, ne malis Judaeorum -involverentur. Sed statim post abscessum Romanorum in montem et -ecclesiam Syon reascenderunt. Unde hoc insigne miraculum de igne -paschali, de quo supra fol. 131. A., creditur in ecclesia Syon -inchoatum fuisse, sed quo tempore, non legi, nisi quod anno Domini 192 -ante Constantinum Magnum et ante Helenam, ante sanctae crucis -inventionem, erat Narcissus episcopus Jerosolymorum. Qui dum in sabbato -sancto Paschae ad officium peragendum procederet, nuntiatum est ei per -ministros, quod non esset oleum nec in lechito nec in lampadibus. -Audiens autem vir sanctus, fidelis, fide ministris imperat haurire -aquam sibique deferri. Aquam autem sibi allatam post orationem -benedixit et infundi lampadibus praecepit. Tunc repente miro et -saeculis inaudito genere virtutis natura aquae in olei pinguedinem -versa et coelitus accensa, lampades splendorem solito clariorem -reddunt. Hoc miraculum factum tempore paganorum (#B#) sub Victore -imperatore et Severo imperatore, qui fuit ante Constantinum CCXI annis. -Post hunc Narcissum fuerunt multi sancti episcopi in Jerusalem, et -multitudo plebis Christianorum utique non sine ecclesia, quamvis -ecclesia sancti sepulchri nondum esset fabricata. Et ideo tota -solennitas erat in monte Syon usque ad aedificationem templi dominici -sepulchri. De cujus initio nunc subjungam. - - - - - De initio templi dominici sepulchri. - -Locus crucifixionis et sepulturae Domini Jesu extra portam civitatis -Jerusalem facta fuit, sicut patet Johannis Cap. XVIII. et ad Ebrae. c. -XIII. Qui quidem locus ab exordio quasi humani generis celebris habitus -est. Dicunt etiam Adam, protoparentem nostrum, in eo fuisse sepultum et -inde demto capite in speluncam duplicem, quae est in Ebron, sepultum -patriarcham translatum. Ea propter apud pictores inolevit consuetudo: -ad Crucifixi pedes Adae caput depingunt, et propter hanc causam filii -Adae locum hunc multo tempore venerabantur. Et possibile est, eos fanum -ibi propter parentis honorem constituisse, quod mansit usque ad -diluvium sub Noë. Post diluvium Sem, filius Noë, qui est Melchisedech, -ibi habitans in loco Calvariae occurrit Abrahae cum pane et vino, et -benedixit ei. Et postea in eodem loco ad imperium Domini Abraham voluit -immolare Isaac. Et serpens aeneus fuit ibi collocatus,[TR93] cui -populus immolabat. Imo praecipuum excelsum id erat, quod postea -Ezechias abstulit 2. Reg. XVIII. 4. Et propter has causas Judaei miro -modo venerabantur locum istum. Insuper et gentiles philosophi hunc -locum visitabant, propter mundi medium; hoc ibi esse demonstrabant, ut -patet supra fol. 117 B. Dispositio etiam loci illius patet supra fol. -117 B. et fol. 130 A. Mansit autem locus ille honorabilis usque ad -tempora Graecorum gentilium, qui in odium Judaeorum oratorium ibi -factum dissipaverunt et locum ad malefactorum interfectionem -deputaverunt et per hoc abominabilis factus est locus sacer Judaeis. -Sed Dominus Jesus adveniens saepe in vita sua locum montis et -sepulturae suae visitasse creditur, eum locum sanctum ostendens, quem -tandem morte et sepultura et gloriosissima resurrectione consecravit et -toti orbi venerabilem fecit. Verum post Domini ascensionem beatissima -Virgo Maria, Apostoli et caeteri fideles cottidie locum visitabant et -vestigia Domini Jesu deosculabantur, ut patet supra fol. 173. Volunt -etiam nonnulli, quod S. Jacobus minor, primus Jerosolymorum episcopus, -ab Apostolis ordinatus, sibi sedem et habitaculum in loco -resurrectionis Domini sui fecerit ibique divina celebraverit; unum -articulum fidei nostrae ad hoc propositum in symbolo posuit, profitens, -Dominum passum sub Pontio Pilato, crucifixum, mortuum et sepultum. - -Deinde post sancti Jacobi martyrium anno 42., alii dicunt 45., a -passione Domini, peccatis Judaeorum exigentibus, ipsa civitas sancta -penitus destructa est, demta civitate David et muro occidentali ex -opposito rupis Calvariae et horti dominici sepulchri, quod ideo stare -permiserunt, ut custodes regionis habeant praesidium. Post Romanorum -discessum regressi sunt Christiani, ut dictum est, in Jerusalem et -locum Golgata devotione solita visitaverunt, non tamen ecclesiam vel -templum erexerunt ibi propter romanae custodiae timorem, et ne faciem -loci mutarent ab ea dispositione, quam habuit tempore crucifixionis et -resurrectionis Christi, quam dispositionem nec S. Jacobus mutare -voluit, ut memoria ibi factorum clarior haberetur. Et (#265 A#) utinam -numquam templum ibi fuisset constructum et clarior haberetur -intellectus Evangelii de passione et resurrectione Domini. Credo enim, -quod Christiani non mutassent loci dispositionem, si Adrianus imperator -hoc non fecisset. - -Hic Caesar anno Domini 119 venit in Jerusalem jam aliqualiter per -Christianos et Judaeos reaedificatam et iterum Judaeos interfecit et -vendidit et extra territorium expulit et novam civitatem Jerusalem -exstruxit, vetera dejiciens, quam et ampliavit, et fossatum intra -civitatem et locum passionis Christi et hortum sepulchri complanavit, -coaequans terrae reliquae, et circumduxit murum includens eum locum -inter ambitum civitatis, quia audiverat locum esse sanctum et coli a -Christianis. Sed quia gentilis erat et idololatra, voluit ibi honorari -deos suos, et exstructo grandi templo Calvariae rupem inclusit et -sepulchri dominici specum. In rupem autem Calvariae ad locum, ubi fixa -fuerat crux sancta, locavit statuam Veneris, impudicissimae meretricis, -et in specum dominici sepulchri posuit idolum scelestissimi Jovis. Unde -factum est, ut locus, qui fuerat prius Christianis celeberrimus, fieret -iisdem exosissimus. Mansit autem locus ille sub ista prava dispositione -centum octoginta annis, usque ad tempora Constantini Magni et sanctae -Helenae, sicut habet Jeronymus epistola ad Paulinum, quae incipit: -Bonus homo. Et habetur in secundo volumine L. 3 fol. 210. - -Anno Domini 313 converso ad fidem nostram Constantino et Helena, ipsa -mulier crucis cultrix effecta Jerosolymam venit et locum mortis et -resurrectionis Domini in profano et immundissimo templo reperit, unde -zelo Dei accensa idola ejecit et templum funditus eruit, scopulum -Calvariae et petram sepulchri mundavit et per laboriosas terrae -ejectiones in profundum fodi fecit, ubi pretiosum lignum sanctae crucis -cum aliis passionis Christi insignibus invenit, ut supra fol. 114 et -115 et 130 relatum fuit. Cumque haec nota fecisset filio Constantino, -statim expensas misit, et Maximio, tunc Jerosolymarum episcopo, -mandavit, in loco illo sancto celebre templum facere ad votum matris -suae Helenae. Sicque inchoatum est opus grande et perfectum, et templum -magnum erectum cum pretiosissimis ornamentis, ita, quod non erat ei -simile in orbe, et multi judicabant pretiosius hoc templum esse, quam -illud fuerat, quod Titus destruxerat in area Arnae, quae area illo -tempore non templum, nec oratorium, sed vulgarium quorundam -habitationes continebat, omni honore privata. Ad hoc ergo templum -translata fuit sedes antistitis de Syon, et clerus et omnis curia ibi -residebat. Sed et mirandum praedictum folio praecedenti ibi renovatum -est de igne sacro paschali. Nam dum in solemni die in vigilia paschali -omnia essent exstincta lumina per totum templum, clero populoque -orantibus ecce subito fulgur de coelo cecidit et cereum paschalem et -omnes candelas et lampades accendit. Hoc autem prodigium singulis annis -in sabbato sancto paschae accidit in templo illo, et quamdiu apparuit, -ecclesia illa ab inimicis fidei nullam injuriam tulit. Erat autem tunc -consuetudo, ut omnis ignis per totam Jerosolymam adveniente sancto -sabbatho exstingueretur, nec quisquam aliqua arte alium ignem accendere -ausus fuit, nisi de templo ministratum. Unde omnis populus in templo et -in domibus insistebat orationibus pro coelesti igne, quod pro -rectissimo signo propitiationis habebant. Eo autem de coelo lapso omnes -lumina accendebant et ad alias ecclesias longe lateque transmittebant, -sicut nunc chrysma transmittitur, et ad domos etiam privatas portabant -per totum annum nutrientes eum. Quod autem fuerit signum divinae -clementiae, patet in (#B#) vitis patrum de quodam monacho facto -probato, a quo multi virtutum exempla acceperunt. Qui acquiescens -tentationi sub specie pietatis descendit in Aegyptum et incidit in -fornicationem; ex ejus casu multi valde per Aegyptum scandalizati sunt -graviter.[TR94] Tandem autem ad eam reversus ad desertum festinavit et -se ipsum ad arctissimam cellulam reclusit, ostium obstruxit, nec -quemquam ad se ingredi permisit, sed die noctuque cum lacrymis -precabatur Mariam, optime suam recognoscens miseriam. Cumque diutius se -diversissime castigasset, appropinquante paschali festivitate spe magna -de salute sua ex divina Maria consolatum se invenit, quod delictum ei -esset remissum. Die autem paschae ipsa nocte resurrectionis tulit -lampadem novam, et oleum ac lychnum imposuit, eamque in cacabum novum -locavit et ligneo operculo texit, et se ad orationem devotissimam -contulit, dicens: pater misericordiarum et Deus totius consolationis, -qui in hac sanctissima nocte templum tuum, quod est in Jerusalem, -coelesti igne illustras ad tuorum fidelium consolationem, ad barbarorum -conversionem, ad tuae misericordiae ostensionem, illustra, quaeso, -Domine, lucernam meam, et tenebrosum domicilium cellae meae illumina -etc. Quumque diutius orasset, cum magna spe accessit levans operculum, -sed lampadem accensam non invenit. Et rursum ad orationem lachrimosam -se contulit, nec ignem reperit. Tertia autem vice cum orasset, accessit -et disiecto operculo lampadem clare ardere vidit, accensum eodem decoro -igne, quo lampades in templo dominici sepulchri accendi solebant in -Jerusalem. - -Porro anno Domini CCCXXIII. mortuo Maximio episcopo Jerosolymorum, -Ariani ecclesiam Dei per orbem infestare coeperunt, et ingressi -Jerosolymam templum dominici sepulchri in suam potentiam traxerunt, -Conradum episcopum Jerosolymorum catholice et rite ordinatum -degradarunt, cumque archidiaconum constituerent sicque statum ecclesiae -Romanae ibi mutarent, pluribus annis sanctam illam Golgatanam ecclesiam -rexerunt, eam sua perfidia inficientes. Illis autem temporibus, quibus -Ariani haeretici templum sancti sepulchri possederunt, celebrata fuit -Synodus Nicaena. Post quam Constantinus venit Jerosolymam et in tantum -auditum praebuit Arianis, ut persuasus ab eis descenderet ad Jordanem -et iterato baptisma reciperet ab Arianis, ac si baptismus S. Sylvestri -inefficax esset. Hoc reperitur scriptum de Constantino. Sed ego omnino -credo esse confictum ab Arianis, ut partem suam tanti imperatoris -infamia solidarent. Et potuit esse, ut descenderet cum clero et populo -ad Jordanem et propter devotionem lavaretur in eo, sicut semper faciunt -peregrini, et ex hoc acceperunt Ariani occasionem dicendi, imperatorem -esse rebaptizatum. Quamdiu autem Ariani illam ecclesiam rexerunt, -numquam datus est coelestis ignis ad paschalia lumina, sicut sub -Catholicis fieri solebat. Hoc etiam certo experimento habetur -compertum, quod, quando in romana occidentali ecclesia sunt scissurae -et discessiones, quod semper sepulchrum Domini ablatum est Catholicis, -et vel haereticis, vel schismaticis, vel Sarracenis traditum. Et ego -firmiter credo, si hodie ecclesia occidentalis uniretur, quod sine -gladio et bello sepulchrum Domini possidere possemus. Cum ergo Ariani -illam sanctam ecclesiam gubernarent, et passim Catholicos ejicerent, -nec peregrinos in Domini sepulchrum intrare admitterent, et ab his -cottidie homicidia fierent et gravissima litigia inter Arianos et -Catholicos, conglobati Sarraceni contra Christianos illos et istos de -ecclesia ejecerunt, (#266 A#) et omnes seditiosos sive catholicos sive -haereticos de Jerusalem expulerunt, ipsam autem dominici sepulchri -ecclesiam .... destruxerunt Sarraceni. Sed non diu mansit illa -desolatio: nam omnes episcopi catholici orientis cum caeteris fidelibus -circa annos Domini CCCLXXI adeuntes Jerosolymam expulerunt Sarracenos -cum Arianis, et ecclesiam dominici sepulchri reformaverunt in -structuris, eamque reduxerunt ad veritatem ecclesiae catholicae magno -cum labore, quia Ariani potentissimi fuerant facti per orbem, et -episcopi, clerici, reges et principes favebant ipsis. Habuit autem haec -damnosa haeresis ortum ab Ario, presbytero Alexandrino, qui apud -Alexandriam insaniens discordiam in orthodoxa fide serere conatus est, -separare etiam Filium ab aeterna et ineffabili Dei Patris substantia, -ut Gratianus 24 d. 1. habet, conabatur. Purgata autem ecclesia -Jerosolymitana ab haeresi illa, mira cepit pullulare sanctitas in clero -et plebe in toto terrarum orbe per trecentos annos usque ad tempora -Heraclii imperatoris. Nam inter Constantinum Imperatorem, qui regnavit -anno Domini 313. et Heraclium, qui anno 611. regnavit, floruerunt -illuminatissimi et clarissimi viri, et cum his perversissimi et -periculosissimi haeretici, quorum principalis fuit Arius. Et erat -tempus illud sanctum et periculosum. Sanctum quidem propter sanctos -tunc viventes, nam ut de aliis taceam, in medio duorum illorum -imperatorum floruerunt quatuor egregii ecclesiae doctores: Ambrosius, -Augustinus, Jeronymus et Gregorius. Sanctus etiam Nicolaus, Antonius -Magnus, Zenon, Veranensis episcopus, Paulus, primus eremita, Paulinus -Trevirensis, Eusebius, Hilarius, Athanasius, Macarius, Maria -Aegyptiaca. Et multi eremitae tunc erant per deserta Aegypti, Arabiae, -Palaestinae, Lybiae. Singulis autem annis confluebant devoti Christiani -de universo mundo ad diem solennem paschae Jerosolymam, multi tamen non -propter Jesum tantum, sed ut miraculum ignis coelestis in vigilia -paschae cernerent, venerunt, et prodigium in die ascensionis Domini in -monte Oliveti, sicut patet supra fol. 131 et fol. 149 A. Divina etiam -tunc virtus manifestis prodigiis locum illum magnificare non desiit -multiplicibus signis. Unde anno Domini DLXX. monachus Bernhardus, non -ille Claraevallensis, sed alius sanctus, vidit ignem saepe dictum de -coelo descendere in templum dominici sepulchri, qui multa de eo scribit -in suo peregrinario. Magni autem tunc reputabantur Christiani propter -ignem illum paschalem. Ostendebatur etiam tunc sancta crux et reliquae -reliquiae a sancta Helena ibi reconditae. Unde legitur S. Mariam -Aegyptiacam adhuc peccatricem cum aliis in Jerusalem adscendisse ad -videndam sanctam crucem, sed admissa non fuit, quousque emendationem -vitae vovit, ut patet in ejus Legenda. - -Inter praefatos duos imperatores, Constantinum et Heraclium, regni -gubernacula suscepit Julianus Apostata anno 363. Hic invidit gloriae -Christi et Christianorum, propter quod Judaeos omnes congregavit, et -expensis datis Jerosolymam misit, ut in area Arnae templum aedificarent -in praejudicium gloriosi templi dominici sepulchri, quod per universum -mundum magnificabatur; sed cum quanta confusione ab opere cessare -coacti fuerunt patet supra fol. 279. clare. - -Depulsa haeresi Ariana ab ecclesia Jerosolymitana, cum jam universi -fideles copiose ad sepulchrum Domini defluerent, ac jam pax et sanitas -floreret et in his beatissimus Jeronymus Bethlehemi degeret, aliud -exortum est in ecclesia Jerosolymitana malum, schisma quoddam pro -jurisdictione. Nam sanctus episcopus Salaminis Cypri, Epiphanius, -veniens Jerusalem cum in templo sancti sepulchri disputaret contra -haeresin Origenis, indignatus episcopus Joannes Jerosolymitanus et -omnes clerici ejus silere jusserunt de hac materia sanctum virum; eo -autem in suum redeunte locum prohibuit Johannes episcopus, ne pro -sacerdotibus haberentur, qui ab Epiphanio fuissent ordinati, et omnes -contra sanctos excommunicavit, unde accidit, ut solis haereticis -pateret ingressus ad dominicum sepulchrum et ad sanctum osculum crucis. -De his loquitur Jeronymus in libro ad Pammachum contra Johannem -Jerosolymorum episcopum schismaticum. Post annorum multorum curricula -sancto Gregorio sedem Petri tenente anno Domini DLXXXIV. inventa fuit -in Masphat prope Jerusalem tunica Domini inconsutilis in arca marmorea, -quae cum jejuniis et fletibus S. episcopus Gregorius Antiochenus, -Honorius Jeresolymitanus, Johannes Constantinopolitanus, transtulerunt -in Jerusalem ad ecclesiam Golgatanam cum multo vulgi gaudio et -devotione. - -Anno Domini sexcentesimo nono surrexit in oriente singularis ferus -Cosdroë, rex Persarum, qui collecto gentili exercitu Aegyptum, Syriam -et Palästinam devastavit seque omnibus modis Romanis (#B#) legibus -opposuit. Post multorum autem civitatum suppressionem ingressus Judaeam -sanctam civitatem Jerusalem repletam devotissimis Christianis obsedit -et cepit et in ea triginta millia hominum interemit, quorum corpora -extra urbem in torrentem Cedron projici mandavit. Quidam autem ingens -leo a Deo missus accurrit et cadavera Christianorum tulit eaque in -monte martyrum prope Jerusalem sepelivit, ut habetur in ecclesiast. -histor. et supra fol. 272 A. Aliquos autem nobiles et captivos -inclusit, inter quos etiam Zacharias episcopus Jerosolymitanus tentus -fuit. Murum ergo civitatis sanctae cum dissipasset, ingressus est -templum dominici sepulchri, ut eo spoliato destrueret. Accepta autem -sancta cruce, quam Helena thecis aureis inclusam ibi posuerat, cum ad -templi destructionem manum mittere praesumsisset, quaedam divina virtus -e sepulchro Domini resplenduit, qua perterritus cum suis a coepta -destructione destitit et cum spoliis et sancta cruce et captivis in -Persidem rediit. Post haec vastatis ecclesiis in oriente misit filium -suum ad partes aquilonis in Syriam, ut et ibi gentes subjugaret et -ecclesias vastaret, et transcensis multis regionibus consedit juxta -Danubium, contra quem Heraclius imperator processit et vicit, ut -habetur de exaltatione sanctae crucis. Eo autem victo et patre occiso -et regnis restitutis sanctam crucem et Zachariam episcopum et omnes -captivos et spolia retulit in Jerusalem, et diruta templi et urbis -reparavit, et Christianis restituit ordinationes, omnia secundum -ecclesiasticum ritum. Steterat etiam civitas sancta decem annis in -desolatione et miseria, sed Heraclius eam reformavit et -Constantinopolim rediit et vitiosam vitam ducere coepit. - -Eo tempore Machometus, diabolus incarnatus, primogenitus Asmodei, -filius Belial, nuntius Satanae, deceptor orbis, confusio mundi, -destructor ecclesiae Dei, propheta falsus, praecursor Antichristi et -Antichristus, complementum haeresium, corruptor divinarum legum, -persecutor fidelium ac totius falsitatis prodigium, vesaniam suam -ostentare coepit, ut compleretur lamentabilis prophetia de eo, Apocal. -13. pronuntiata, quia ipse erat bestia illa horribilis et detestabilis, -quam Johannes vidit ascendere de terra habentem duo cornua etc. Vide -expositionem in Chron. Antonini Part. 1. Tit. VI. cap. 1. §. 10. Illa -mala bestia crudeliter saeviente multae christianae regiones et regna -in partem suam cadebant. Quod videns Heraclius timuit, ne ingressus -Jerosolymam templum dominici sepulchri destrueret et cruci sanctae -irreverentiam exhiberet; praevenit Machometum et tulit sanctam crucem -et quaeque sancta et pretiosa de templo transtulitque ea -Constantinopolim, quia desperabat se posse resistere Machometo. Illa -translocatio sanctae crucis facta fuit anno Domini 623. - -Mortuo post haec Machometo tertius ejus successor Hamor, filius Cathap, -civitatem Jerusalem cepit anno Domini 634, et in ea civitate -aedificavit ingentem muscheam pro Sarracenis et Machometistis in loco, -ubi steterat templum Salomonis, de quo dixi supra fol. 256. Nam in -captione urbis intendebat templum sancti sepulchri mammeriam facere -idque pro Sarracenorum cultu aptare, sed dum templum ingrederetur, -divina quadam virtute perterritus destitit a proposito, (#267 A#) et -satis benigne se ad Christianos habuit, et hoc propter Sempronii -episcopi Christianorum pietatem, et mansueto ejus consilio utebatur in -templi novi constructione. Ex his patet, quod templum dominici -sepulchri trecentis et quatuor annis stetit ante templum, quod nominant -Salomonis. Permisit ergo Hamor ille Christianos in suo templo Deo -servire, et Sarracenos coegit in alio templo Machometum laudare. Nondum -enim erat populus gentilis Machometi ritibus assuetus, ideo oportebat -eos cogere vi. Successu ergo temporis diversae dissensiones in -Jerusalem sunt ortae inter Sarracenos Christianosque, et gravabant -Sarraceni Christianos multis, a quibus gravaminibus saepe liberati -fuerunt per imperatores. Unde anno 670. Constantinus tertius, licet vir -esset pessimus, tamen septies liberavit civitatem sanctam et dominicum -sepulchrum ab oppressione Sarracenorum. Et post eum Constantinus IV. -multas molestias intulit Sarracenis in Jerusalem et alibi, ubi -Christianis infesti erant. Verum tamen dominium super Jerusalem -tenuerunt Sarraceni, nec poterant jugum graecum imperatores nostri -tollere a civitate sancta. Anno Domini octingentesimo tertio, tenente -imperium Carolo Magno et christianissimo, erant Christiani in Jerusalem -et in toto oriente in tribulatione magna sub paganorum jugo et -ingemiscentes postulabant auxilium a Constantino VI. hujus nominis, -imperatore constantinopolitano, et ab Irene, ejus matre. Sed quia -Graecorum virtus et potestas debilitata nimis fuerat, auxilium -tribulatis suis viribus praestare non poterant. Eo tempore Leo, Papa -tertius, Carolum Magnum, Francorum regem, pro suis meritis egregiis -Romani imperii dignitate, quae quingentis fere annis a Constantino -Magno fuerat amissa et iam nimia vetustate oblitterata, magnifice -sublimavit et imperium occidenti restituit. - -Carolus autem, Augustus appellatus, imperatorum nomen dignitatemque -suscepit et imperavit annis 14, mira gessit in toto terrarum orbe -suaeque genti, Germanis, gloriam et honorem attulit. Erat etiam Carolus -iste theutonicus, sicut manifeste patet per eam venerabilem -declarationem et .... .... Decretalium, ubi dicitur in textu: -Apostolica sedes Romanum imperium in personam magnifici Caroli a -Graecis transtulit in Germanos. Et in Appa. 2. idem dicitur. Legitur -etiam in chronicis, quod cum ecclesia Romana opprimeretur a -Longobardis, petiit Papa auxilium a Constantino et Leone, ejus filio, -imperatoribus constantinopolitanis. Et cum nollent patrocinari -ecclesiae Romanae, transtulit imperium Romanum in Carolum Magnum, -filium Pipini, quem ipse substituerat Ludovico regi Francorum, quem -deposuerat. - -Translatio autem illa imperii a Graecis in Germanos facta est anno -Domini 776. Regnante autem Carolo audita fuit Jerosolymis fama virtutis -ejus, unde patriarcha Jerosolymitanus pro benedictione in signum -subjectionis ei misit claves sepulchri dominici et loci Calvariae et -portarum civitatis et montis cum vexillo, ut habet chronic. Anton. P. -II. Tit. 14. c. 4. §. 8. - -Non longe post haec insurrexerunt pagani contra patriarcham -Jerosolymitanum Johannem eumque de civitate expulerunt cum suis -clericis, qui emigrans Constantinopolin venit, imperatorem -constantinopolitanum invocavit pro auxilio. Cumque imperator sollicitus -esset de hac re, visio in somnis sibi apparuit, per quam instructus -fuit, quod non ipse, sed Carolus Magnus liberaturus esset Jerusalem, et -dominicum sepulchrum (#B#) Christianis restituturus. Imperator ergo -Constantinus misit per sancti sepulchri clericos claves et litteras -Carolo Magno angustias dominici sepulchri et Christianorum continentes, -quas ut legit, lachrimatus est. Mox autem collecto grandi exercitu -Teutonicorum et Francorum mare eum transduxit et civitatem sanctam de -manibus gentium eripuit et dominicum sepulchrum Christianis resignavit -et pacem inter Christianos et paganos fecit tantam, quantam numquam -legimus habuisse. Non enim paganos occidit, nec eos de Jerusalem -expulit, sed certis pactis cum Christianis concordavit. Dicitur autem -tanta pax inter eos fuisse multis annis, ut si alicui vianti in via -bestia defecisset, depositis sarcinis in terram missi ad villam -proximam pro alia bestia nullum damnum nec rapinam nec furtum relictae -res passae fuissent etc. Pace ergo sic refecta et ecclesia -Jerosolymitana ordinata illustrissimus Carolus ad sua regrediens venit -Constantinopolin, ubi et magnifice susceptus fuit. - -In praemium autem laborum obtulerunt ei munera pretiosissima, aurum, -argentum et lapides pretiosos et alia concupiscibilia, quae omnia -respuit, dicens, esse indecens, munus accipere pro labore, quem pro -solius Dei sui susceperat amore. Adjuratus autem aliquod munus -accipere, postulavit sibi dari reliquias. Unde apertis thecis dederunt -sibi spinas de corona Domini, clavum unum sanctae crucis et partem non -modicam de eadem, deinde sudarium Domini, camisiam beatae Mariae -Virginis, fasciam, qua beata Virgo strinxit puerum Jesum, praesepii -dominici partem, ferrum lanceae, quo latus Domini transfixum fuit, et -brachium S. Simeonis et plura alia accepit vir ille magnificus cum -maxima devotione et plurium miraculorum ostensatione, sicut patet in -Spec. histor. Libr. XXV. c. 5., eaque in Alemanniam detulit, in -civitatem sedis suae Aquisgranum, et in ecclesiam b. Virginis, quam -aedificaverat, collocavit, quae ibi hodie in honore habentur et -ostenduntur de septennio in septennium; ad quam ostensionem innumera -confluit fidelium multitudo, et praecipue Ungari cum turmis magnis -fines suos egrediuntur et in Aquis congregantur. Has reliquias ego ipse -vidi anno Domini 1468. - -Aliquas etiam reliquias retinuit in curia sua easque deputavit pro -curia imperii, et has cum imperialibus insigniis pretiosissimis ad -locum certum imperii deposuit, unde nunc apud Segodunum, quod est -Nüremberga, reposita habentur et annis singulis feria VI. post -Quasimodo etc. ostenduntur, concurrente ad hoc maxima hominum -multitudine. - -Si vero princeps aliquis Nürembergam accedit extra praefatum tempus, -eidem ea videnda proferunt. Unde anno Domini 1486 dominica Cantate, dum -essent fratres provinciae nostrae capitulariter ibi congregati, -exhibuerunt nobis illa insignia videnda, palpanda et deosculanda, inter -quae etiam ferrum illud sanctissimae lanceae Domini est, quod cives -illi singulis fratribus tractandum propriis manibus pro singulari -Ordinis reverentia obtulerunt. Ibi vidimus et capitibus nostris -imposuimus pretiosissimam auream gemmatam coronam Caroli et sceptrum -aureum, pomum aureum, calcaria aurea et caetera imperialia insignia, -quae omnia eadem septimana in Nürembergam reducta fuerant a -Francofurdia, ubi gloriosus victoriosusque Dux Austriae Maximilianus, -filius magni Friderici III., in Romanorum regem electus fuerat et his -insigniis sacris investitus. - -Ecce, quam longe compellit me evagari per mundum evagatorium nostrum! -Jam Jerosolymam revertar, quae post discessum (#268 A#) Caroli M. -aliquibus annis in pace stetit, et occidentales sine omni gravamine ad -loca sancta admittebantur, nec pagani, qui regnum Jerosolymitanum -tenebant, advenientes peregrinos infestabant. Non enim restituerat -Carolus regnum Christianis, nec illud sibi subjecerat sed tantum pacem -inter Christianos et paganos reformaverat, quae diu durabilis non erat. -Stante tamen pace cum magnis turmis occidentales loca sancta cottidie -perlustrabant et noctibus in ecclesia dominici sepulchri dormiebant, -quia nullum hospitium pro Latinis in civitate erat, nondum enim erant -hospitalia nec aliqua ecclesia latina, sed ecclesiam sancti sepulchri -et alias ecclesias Graeci inofficiabant. Accidit autem illis diebus, -quod mercatores de Apulia quasdam peregrinas merces, quas oriens prius -non noverat, lucri faciendi causa Alexandriam deferrent, quas credunt -fuisse avellanas, sicut patet Parte II. fol. 118 A. Has merces tamquam -pretiosas detulerunt ad regem Aegypti, qui et Arabiam, Palaestinam et -Judaeam gubernabat. Rex autem allectus novitate mercium mercatoribus -illis in recompensam gratiam, quam peterent, se praestiturum -pollicebatur. Petierunt ergo et obtinuerunt, ut in Jerusalem, in -quocumque loco voluissent, construere possent habitaculum pro -peregrinis Latinorum. Sicque ante januam ecclesiae dominicae -resurrectionis aedificaverunt monasterium in honorem beatae Mariae -Virginis et abbatem et monachos latinos imposuerunt. Et quia Latini id -fecerunt, locum ipsum nominarunt ad Sanctam Mariam de Latina, eratque -dicta ecclesia vix ad lapidis jactum sita a dominico sepulchro. Abbas -autem et monachi, viri religiosissimi, maxima cum caritate peregrinos -ultramarinos recipiebant et humanissime tractabant. Confluente autem -multitudine peregrinorum, virorum et mulierum, viri quidem -recipiebantur intra monasterium, in domum hospitum, foeminae vero -alibi, prout poterant, extra manebant et nonnumquam a Sarracenis -molestabantur et defectum patiebantur. Unde monachi illi invocata Maria -adjutrice peregrinorum aedificaverunt prope suum monasterium ad murum -ecclesiae sancti sepulchri monasterium aliud foeminarum ad sinistrum -templum ingredientis, quod ad sanctam Mariam Magdalenam dicebant, et in -illo recipiebantur mulieres peregrinae et bene tractabantur. Sicque -facta est peregrinorum occidentalium melior conditio in Jerusalem -tempore paganorum, qui tamen eos pluribus aliis angariis gravabant et -loca sancta visitare non sinebant, nisi pax pecunia ab eis emeretur, -sicut et hodie est. Et stetit sic res Christianorum ultra centum annos, -a Caroli tempore usque ad tempora Heinrici I., quo tempore anno Domini -1015 surrexit quidam homo nequam, instrumentum diaboli, flagellum -populi christiani, dissipator sancti sepulchri, Calipha dictus, rex -Aegypti, qui pacem et concordiam factam per Carolum Magnum inter -Christianos et Sarracenos percitus de terra tulit. Hic habuit matrem -christianam, et dum rex factus fuisset Sarracenorum, saevire coepit in -Christianos, ne videretur matrisare, et ipsos Christianos coepit -compellere ad abnegationem fidei et gravissima tributa eis imposuit ac -pluribus aliis modis molestavit. Concitabatur autem ejus in Christianos -crudelitas, quando objiciebat sibi, quod esset de sanguine christiano, -de quo plurimum verecundabatur, et ideo mira crudelitate in eos -saeviit, ut facto ostenderet, se non habere guttam sanguinis nec motum -affectionis a Christianis (#B#) Inter caetera autem perniciosa opera -hoc egit: cum exercitu grandi civitatem sanctam ingressus est et -coronam Christianorum in terram dejecit, nam ecclesiam dominici -sepulchri a Constantino primo et Magno sumtuose aedificatam funditus -dejici et destrui mandavit et ecclesiam montis Syon et Bethlehemitanam -violavit et mahometicae spurcitiae dedicavit. Et hoc facto incepit -conditio fidelium in Jerusalem deteriorari ex moestissimo dolore, quem -ex casu ecclesiae acceperant. Prohibuit etiam, ne ulterius Christiani -sacras suas festivitates peragerent et ne congregarentur ad divina -celebranda. Sicque erant in tribulatione gravissima propter cottidianas -vexationes et in moerore tristissimo propter dominici sepulchri et -ecclesiae dissipationem. - -Ex his patet, quod ecclesia dominici sepulchri, quam Helena construxit, -stetit septingentis annis, post quos penitus eversa fuit. Dum iam anno -Domini MXLIX, affuit divina clementia consolationem non modicam rebus -deperditis offerens. Praedicto enim tyranno rebus humanis erepto -dereliquit haeredem meliorem se, et cessavit quassatio, siquidem Daher, -filius ejus primus, regno accepto iniit foedus pactum cum imperatore -constantinopolitano et satis pius erat ad Christianos. Quando autem -Leo, ejus nominis nonus, sanctus Papa, natione Alemannus, percepit modo -in somnibus, impulit constantinopolitanum imperatorem, sepulchrum -Domini in Jerusalem a barbaris jam septem et triginta annis dirutum -restituere, Unde ad rogatum imperatoris constantinopolitani Daher -sarracenicus concessit Christianis, reaedificare templum dominici -sepulchri in Jerusalem. Cum magno ergo gaudio ascenderunt Christiani et -aedificare super sepulchrum Domini novam ecclesiam inceperunt ad instar -prioris, ad cujus restaurationem imperator Constantinus largiter -expensas contribuit. Sicque templum sepulchri dominici, quod hodie est, -aedificatum fuit anno praenominato et ante terrae sanctae -recuperationem XXV., quae facta fuit per Gethfridum, sicut sequentia -declarabunt. Et sicut Judaei et populus Israel duo tantum habuerunt -templa sibi succedentia, scilicet Salomonis et Esdrae vel Zorobabel, -sic et Christiani duo habuerunt templa, scilicet templum Helenae et -illud, quod hodie stat. Primum stetit DCC annis, secundum vero, quod -hodie est, stat iam annis CCCCL, cum simus nunc in anno 1488. Templo -autem reaedificato cum Christiani more suae devotionis visitarent, non -sinebant eos pacifice per loca sancta transire Sarraceni, sed pecunia -multabant vel verberibus vexabant, et odium magnum et indignatio inter -utrosque fuit. Dominabantur etiam tunc Sarraceni illi regioni et in -advenas Christianos fremebant, unde tota christianitas peregrinorum -querimoniis commota in ipsos fremebat Sarracenos et eorum jugum, quo -nimis diu et graviter premebantur, excutere a se exoptabat. Nam a -tempore Hamor, principis Sarracenorum, qui tempore Heraclii imperatoris -Aegypti gubernacula suscepit, usque ad tempora Gothfridi, primi regis -Latinorum in Jerusalem, qui fuit tempore Heinrici tertii, civitas -sancta jugo subdita Sarracenorum fuit, per annos circiter quadringentos -nonaginta. Licet enim Heraclius imperator et Constantinus III. et -Carolus M. civitatem sanctam et dominicum sepulchrum liberaverint a -tanto, numquam tamen a toto, sed semper mansit imperium gentilium in -Christianos, quod praefati imperatores alleviaverunt, sed non tulerunt, -sed per pacta pacem reformaverunt (#269 A#) inter eos, sicque erant -liberationes imperfectae, quae non potuerunt durare, quia faciliter -rumpuntur pacta et juramenta, praecipue inter eos, qui ad eandem sectam -induci non possunt, sicut sunt Christiani et Sarraceni, inter quos est -etiam naturalis inimicitia et odium disparis naturae, conditionis, -moris et sectae. - - - - - Tractatus - - De totali liberatione Jerusalem et dominici - sepulchri per occidentales populos. - -Sepulchri dominici et civitatis Jerusalem et totius terrae sanctae -redemtio et liberatio totalis facta est sub Heinrico, hujus nominis -tertio, imperatore theutonico, Bavaro, et Urbano Papa, hujus nominis -II., quamvis antecessores eorundem in conciliis et aliis diaetis et -congregationibus principum et episcoporum de hoc saepe consilia -habuissent et factum ipsum inchoassent, sed sine profectu. Unde tempore -Heinrici II. hujus nominis imperatoris, et Victoris II. Papae, -Alemanni, in concilio apud Turonem Galliae civitatem celebrato, anno -Domini 1055. ordinatum fuit de terrae sanctae liberatione. Porro eo -tempore Othus, magni ingenii maximaeque rerum gerendarum scientiae, ad -pacem quidem et bellum perutilis, Angleriae comes Mediolanique -princeps, insignis erat. Hic ab omnibus, qui Turonensi Synodo -advenerant, ejus virtute cognita capitaneus exercitus Domini contra -Turcos et Sarracenos ad liberationem sancti sepulchri Domini in -Jerusalem electus fuit. Qui pontifici caeterisque regibus uno annuit -animo, Jerosolymamque cum reliquis in bellum profectus est. Dumque -circa eandem cum reliquis Christicolis hiemaret urbem, multa quidem -incommoda et damna Sarracenis intulit et civitatem sanctam angustavit, -eam tamen capere nullatenus valuit. Interea eo obsidente, Volucer -quidam nomine, Arabs, paganus trans Jordanem princeps, eo viso, ut erat -animo audax, ipsum Othum per interpretem ad singulares congressus -invitavit, quae res ab eo facillime exorta est, ac sic denique sextam -post diem ambo ad duellum processerunt equestres armati. Othus autem -septem in scuto serta gestabat insculpta, quia septem fortissimos -pugnatores unica gladii fulminatione prostraverat; Volux vero aliter -armabatur, nam ex ejus cono vipera aenea surgebat, miris involuta atque -implicata spiris, quae infantem exornatum ad usque costas devorasset, -humeri autem et brachia exstabant, et bipatenti ore paene vociferare -videbatur. His itaque insignibus ambo in campum processerunt in agro -fullonis ante civitatem sanctam Jerusalem, et primo quidem occursu -Othus Volucem principem ex equo praecipitem dedit et statim clava -elevata illi adeo cerebrum confregit, ut per solum universum -spargeretur. Quo mortuo Othus illi galeam exuit et ejus universa spolia -secum tulit sicque obsidione soluta in Europam remeavit propter sui -exercitus exiguitatem; cumque Mediolanum venisset, insigne illud -Christo et templo obtulit atque sibi successoribusque suis eam viperam -pro insigni portandam perpetuo transmisit, quam usque in hodiernum diem -Mediolanenses duces et reliqui Vicecomites gestare cernuntur, suamque -monetam imagine viperae signant, quae moneta usualis et cara hodie per -Alemanniam dispersa reipublicae plurimum utilis habetur, nominantque -grossiones, plaphardos antiquos, minores spagurlinas, medias vero -trigeras. - -Reversus igitur praefatus Dux Othus summo pontifici et universis -occidentis principibus intimavit, Jerosolymam et terram sanctam capi -non posse, nisi immani et grandi ac robustissimo exercitu transmisso. - -Deinde anno 1063 collectus est magnus exercitus Theutonicorum ad -peregrinandum in terram sanctam ad dominicum sepulchrum. Nam -archiepiscopus Moguntinus Sifridus et episcopus Trevirensis Wilhelmus -et episcopus Babenbergensis Guntherus et Otho episcopus Ratisponensis -cum multis nobilibus et comitatu terrestri[TR95] itinere usque -Jerusalem properarunt, Pontum Euxinum transire volentes; cumque -venissent in Bulgariam, valde fuerunt vexati ab illis aquilonaribus -gentibus et cum multis anxietatibus usque in Asiam provecti Syriam -finitimam attigerunt. Comperto autem provinciae praeside adventu -Christianorum collectis copiis Turcorum contra episcopos nostros -venerunt. Multitudine autem nostri arctati in vetustum quoddam -castellum transfugerunt et obturatis rupturis antiqui muri praesidium -fecerunt, Turci autem moliebantur capere praesidium, sed non potuerunt, -et duobus continuis diebus et noctibus insultum faciebant; porro die -tertia proclamata ad horam pace ad resumendum vires nostri petierunt a -Turcis, ut ad eos venirent eorum capitanaei et rectores ad tractandam -concordiam. Ingressi ergo sunt potentissimi eorum VI viri turci ad -nostros, et nostri recluso ostio longum habuerunt simul colloquium et -diversissimos Turcos invenerunt. Nam episcopi nostri omnia sua eis dare -pollicebantur et multa plura promiserunt, tantum ut salva vita remeare -possent, sed nulla fuit pietas, nec aliud volebant nisi mortem et -extremum servitium illorum dominorum. Interea, videntes nostri extremum -suum periculum, emiserunt occulte famulos, quibus nota erat regio, ut -ad Ammirandum et Capitaneum de Rama currerent et ut pecunias multas -promitterent, quae quantocius paganis istis numerarentur. Emissis autem -nuntiis petebant nostri ab illis barbaris veniam et promittebant -pecunias, illi autem non nisi eorum personas habere volebant, vel ad -mortem, vel ad vilia mancipia, nec aliud poterant habere responsum. -Verum nostri ex desperatione exacerbati insurrexerunt contra Sarracenos -ad se ingressos, eosque in vincula conjecerunt. Hoc audito exercitus -moliebatur[TR96] destruere murum et missilibus, jaculis ac machinis -invalidare, nostri autem in periculosioribus locis eorum potentes et -capitaneos ligatos apposuerunt[TR97] (#B#) super murum sicque insultum -mitigarunt. Invocato autem Deo creberrimis orationibus,[TR98] ecce, -adjutorium advenit. Nam Ammirandus de Rama, Sarracenus, collectis -copiis Sarracenorum ad[TR99] locum venit et Turcos fugavit de -obsidione, quos nostri de praesidio erumpentes insecuti, spoliis -direptis et multis captis, patibulis suspenderunt. Postea etiam captos -capitaneos diris cruciatibus percusserunt. Haec autem liberatio -episcoporum facta fuit in vigilia paschae, sabbato sancto. Decreverant -etiam in exitu eorum de Alemannia, quod in locis sanctis in Jerusalem -vellent esse per dies passionis Domini et resurrectionis, sed obsidio -ista intervenit. Igitur praedictus Sarracenus peregrinos illos salvos -perduxit in Jerusalem et remuneratus ab eis ad propria rediit. Quum -autem peregrini episcopi redeuntes marino itinere in Alemanniam -revenerunt, terrenum dimiserunt iter, ne iterum Turcis praeda fierent. -Nam Turci Asiam minorem possidentes usque in Syriam dominantur; deinde -incipit Soldani dominium, et saepe inter se Turci ac Sarraceni -discordant, quod etiam illis temporibus fuisse opinor. - -Anno Domini MLXX. archiepiscopus Trevirensis Theodoricus iter -Jerosolytanum est aggressus per mare, sed tempestate maris invalescente -confracta navi cum omnibus suis servis periit. - -Post haec inceperunt Sarraceni et Turci non solum Jerusalem et terram -sanctam acrius infestare et undique Christianorum terras invadere, -verum ea tempestate imperium constantinopolitanum adeo per Turcos -imminutum est, ut vix Thraciam, Galliciam, Pontum, Thessaliam, -Macedoniam et Achajam obtinere possent; e quibus provinciis nunc Turci, -nunc Sarraceni aliique cottidie sibi subtrahebant et ad amaritudinem -vitam Christianorum secum habitantium deducebant, praecipue tamen in -Jerusalem et in terra sancta male tractabantur Christiani. Nam anno -Domini MLXXXII. Boreades sive Turci armata manu Palaestinam ingressi -igne et ferro regionem vastabant, sed et civitatem sanctam Jerusalem -diripiebant et Christianos ibi repertos miserabiliter trucidabant et -dominicum sepulchrum multis turpitudinibus dehonestabant. Interim -dominus imperator constantinopolitanus legatos ad romani imperii -imperatorem Heinricum III. misit et ad principes occidentis rem gestam -intimavit et ad succursum terrae sanctae invitavit. Pontificante igitur -Urbano hujus nominis II. Papa et Heinrico III. imperante erat in -Galliis quidam eremita, Petrus nomine, prudentissimus, incomparabilis -sanctitatis vir. Hic haud dubie instinctu Spiritus motus dimissa quiete -solitudinis ad sanctam evagationem se contulit surgensque cum aliis -multis peregrinis mari transmisso ad terram sanctam in dominicum -sepulchrum pervenit et loca sanctissima deosculans magnam sui spiritus -devotionem et fervorem sensit. Videns autem loca illa sanctissima -conculcari irreverenter ab infidelibus et venerabilem Simeonem -patriarcham loci et suum clerum sperni et despici, aliosque Christianos -opprimi et vexari peregrinos, vehementer doluit, et commota sunt -viscera ejus super re tam iniqua. Instante igitur festivitate paschali -cum aliis peregrinis templum dominici sepulchri ingressus est ad -celebrandum vigilias sanctissimae noctis, ut autem quietius et -attentius divinis possit insistere laudibus, retraxit se ad secretiorem -templi angulum,[TR100] et ibi sobria mente turbato spiritu cum multis -lacrymis oravit, dicens: Usque quo Domine Deus sancta tua conculcantur, -sacerdotes tui spernuntur, fideles tui opprimuntur et peregrini tui -deridentur et vexantur? Attende Domine, et fac, et libera terram, quam -dedisti patribus meis, et civitatem hanc, quam doctrinis et miraculis -tu semper illustrasti pretiosoque sanguine et cruce sanctificasti, ac -gloriosissima resurrectione toti mundo celeberrimam esse demonstrasti. -Haec autem et similia vir sanctus dicens fatigatis membris paululum -indulgere volens in pavimentum resedit et caput ad parietem reclinavit -sicque dormitare coepit corpore, sed animo vigilantissimo attentus -mansit in oratione Domini. Et ecce vidit, quod Dominus Jesus de suo -sepulchro splendidus processit ad eumque respiciens dixit: Surge Petre -et festinus Romam proficiscere, dic Urbano romano pontifici, hoc dixit -Dominus: Sicut olim ex oriente illustravi occidentem, sic nunc ex -occidente illustrabo orientem et civitatem Jerusalem propter nomen meum -magnum, et sepulchrum meum sanctum occidentalibus dabo, ut mihi -serviant et incredulis me manifestent et loca sancta redemtionis humani -generis venerentur. Et his dictis visio disparuit. Petrus autem, illi -non incredulus oraculo, reversus in Europam curiam romanam intravit et -audacter adiens Papam Urbanum II. ei legationem sibi injunctam -simpliciter enarravit. Aperuit autem Dominus pontifici sensum, et -intellexit, rem esse a Deo, statimque concilium generale apud montem -clarum Alverniae convocavit anno Domini MXCIV, et expeditionem in -Sarracenos pro Jerosolyma recuperanda persuasit et trecenta hominum -millia cruce signavit et signatum exercitum beatissimae Virgini Mariae -dedicavit statuitque, ut horae de beata Maria Virgine a clericis -cottidie exsolverentur, quatenus protectrix exercitus sui fieret. Petro -autem eremitae credidit bullas papales misitque eum ad reges et -principes occidentis, ut in succursum terrae sanctae properarent juxta -mandatum Domini Dei Petro revelatum. - -Progressus (#270 A#) ergo Petrus ad reges et principes, et terrarum -capitaneos et praefectos et tamquam angelus Domini ab omnibus susceptus -fuit et benignissime auditus, et continuo cuncti parabant se ad -obediendum praecepto Domini et Papae. Magnum profecto hoc erat -mandatum, audire hominem pauperem, ignobilem, ignotum, illiteratum, -nullo viso aut ostenso miraculo, nec audito sermone rhetorico, sed -fidem adhibere simplicibus verbis, quibus Papa et omnes doctissimi -cardinales et universus clerus et religiosi obtemperabant et imperator -mundi dominus cum omnibus regibus, praefectis et comitibus fidem dabant -sine probationibus et sine testibus simpliciter prolatis. Certe -melioris conditionis erat populus iste, quam populus Israel, qui ad -credendum Moysi etiam visis inauditis et stupendis miraculis vix induci -potuit. Cumque illi rumores per Europam volarent, concurrerunt omnes -spiritu vehementissimo propulsi, ab Hispania, a Provincia, ab -Aquitania, a Britannia, a Scotia, ab Anglia, de Normannia, a Francia, a -Lotharingia et Burgundia et Germania, ab Alemannia sive Theutonia -septemtrionali ac occidentali, maritima et mediterranea, potentissimis -regnis, ab Lombardia, ab Italia, ab Apulia, a Dalmatia, ab Hungaria et -Illyrico, ab universis insulis Oceani et Mediterranei et Ponti Euxini -marium, et a Graecia Europica, quae ad latus nostrum sita est -Hellesponti, continens Thraciam, Macedoniam, Epirum, Achajam et -Peloponnesum, quae tum temporis tota erat christiana, nunc vero est -turcica usque ad Illyricum, Ungariam, Pannoniam et Dalmatiam. De his -omnibus regionibus congregabantur et passim concurrebant quasi leones -ad praedam, nec erat uspiam in tot provinciis, quot habet occidens, -domus otiosa, vel una, dum hinc pater familias, hinc filius, illinc -tota domus ad migrandum se praepararet, cum singultibus et suspiriis -dividebantur ab invicem complectentes et supremum sibi dicentes Ave, -Ave, Vale. Excessit tamen medicina modum (morbum), quia plus quam -debuit in quibusdam voluntas eundi Jerosolymam subrepsit: nam et multi -eremitae et reclusi monachi et virgines conclusae et maritati toro -adstricti et moniales ruptis vinculis suae obedientiae sine concessu et -licentia sua claustra exsilierunt et agminibus armatorum se -immiscuerunt. Qui dum cruce signari petiverunt et ab episcopis -signatoribus inutiles judicarentur et ad regressum hortarentur, quidam -in cruce corporis sui stigmata crucis sibi divinitus impressa -ostenderunt, alii eadem se habere jactabant, etiam mulierculae et -vetulae. Alii per candens ferrum sibi cruenter adurendo crucem -impresserunt et fervor et zelus admirabilis in toto genere -Christianorum erat. Cunctis et singulis agminibus duces et capitanei a -principibus et episcopis praeficiebantur, toti tamen exercitui et -omnibus agminibus praefectus fuit auctoritate apostolica dux et -generalis capitaneus insignis et invictissimus vir, dominus Gothfridus, -Gallaciae comes et dux Lotharingiae, qui tamquam alter Machabaeus cum -fratribus suis et amicis nobilibus bellum Domini agendum suscepit -habebatque in suo agmine multos strenuosissimos bellatores, nobiles, -barones, comites et milites, quorum omnium curam in spiritualibus -suscepit vir eximius Haymarus Padiensis episcopus. Discurrebat autem -praefatus Petrus per regiones et grandem et fortem congregavit -exercitum ad quadraginta millia armatorum, quos secum ducebat. Sic et -alii viri praestantes plebibus bene visi ad se homines attrahebant, et -toto triennio profectio illa parabatur, antequam moverent se agmina. -Verum congregabantur reges, duces, comites, barones, milites, -militares, potentes quoque et tyranni, et comitatum rectores, nobiles -et ignobiles, divites et pauperes, cives et villani, liberi et servi, -saeculares et ecclesiastici, sacerdotes et monachi, episcopi, abbates, -cardinales, religiosi et religiosae, senes et juvenes, vetulae, -puellae, viduae et maritatae, (#B#) et in tantum crevit numerus -exercitus Dei viventis, quod Guilielmus dicit, numquam tot gentes coire -in unam sententiam visae fuerint et opinionem hominum vincebat numerus, -nam quadam aestimatione dicebantur sexagesies centum millia hominum -praeparatorum ad bellum [?] cruce signatorum. Inter quos, ut dixi, -eminebat dux invictissimus Gothfridus, omnium agminum capitaneus -generalis, sub quo diversi capitanei diversis agminibus sunt -praepositi. Quibus ergo paratis anno Domini 1097 inceperunt se movere -agmina de locis congregationum suarum. Sed quia tantam multitudinem nec -mare solum, nec terra sola capere poterat, diviserunt multitudinem in -agmina, et agmina in legiones, et legiones in exercitus, et exercitus -in turmas et singulis praeposuerunt cum capitaneis centuriones et -decuriones, et ita sparsim contra mare ad diversas portus -procedebant,[TR101] plurimi pedites et equites per Ungariam in -Dalmatiam et Graeciam intrabant. Aliqui autem Euxinum Pontum et palum -Maeotum cernentes per Colchidem regionem in Capadociam ascenderunt, -sicque longissima itinera quaerere multitudo compellebatur. - -Quanta autem pericula populo Dei acciderint ex defectu necessariorum, -ex intemperantia, ex discordiis inter se exortis, ex peste, ex occursu -hostium, non facile narrari potest. Si cui tamen placet de his legere, -videat in Vincentio Bellovacensi in Speculo Histor. Lib. 26. Cap. 92, -et in Chron. Ant. tit. 16. part. II. c. 13, et in Fortalitio fidei de -97. bello Christianorum cum Sarracenis, et in Chron. Martin. de -Heinrico 3. et in Nic. de Lyra super Apoc. Cap. 16 et sequentibus. - -Tolerabile autem fuisset, si quod passi fuissent Christiani ab inimicis -et ab infidelibus, sed mala, quae sibi ipsis inferebant, et impedimenta -Ungarorum et Graecorum, et strages, quas in bellatores faciebant, dura -nimis et intolerabilia erant. Nam, ut de multis unum referam, erat -quidam sacerdos theutonicus, nomine Gondecalcus, vir fortis et audax, -magis ad proeliandum quam ad celebrandum dispositus: hic ex Alemannia -de plebe collegit exercitum quindecim millium armatorum, qui, cum in -Ungariam venissent, et quasdam villas propter suas necessitates rebus -spoliassent, consurrexit contra eos rex Hungariae et immanissimam -stragem in eos exercuit, non distinguens inter innocentes et noxios, et -ita exercitum illum contrivit, quod non unus homo intravit ad -propositum certamen, pauci autem, qui gladium Ungarorum evaserunt, cum -dolore in Alemanniam reversi sunt. Quantas injurias imperator -constantinopolitanus populo Dei intulerit, longa narratione vix posset -exprimi. Contigit Christianis in hac expeditione sicut Romanis olim in -expeditione Carthaginensi, qui maximo collecto exercitu in Africam -profecti sunt contra Carthaginem pugnaturi, sed ad quendam fluvium -venientes erupit contra legiones ingens bestia, serpens crudelissimus, -quae multos occidit, et in tantum per unicam bestiam fuerunt infestati, -ut totius belli apparatum contra eam cogerentur dirigere. Multis ergo -pereuntibus tandem victa fuit bestia et lapidibus prostrata, cujus -corium LXX pedes fuit, quod Romam ductum cunctis admirationem intulit -et terrorem. Igitur cum magnificus vir Gothfridus cum suis copiis usque -ad Constantinopolim devenisset, caetera agmina ibi exspectare decrevit, -quia iam in finibus infidelium Turcorum erant nec ingressi Hellespontum -procedere valebant nisi manu armata per terras Turcorum. Cum ergo -legiones convenissent, factus est unus Dei viventis exercitus et -recensito legionum numero inventi sunt peditum sexcenta millia, equitum -vero loricatorum centum millia. Multi tamen continue sequebantur et se -legionibus adjungebant. Hi ergo omnes Constantinopolim relinquentes -navibus ascensis Hellespontum, hoc est, sancti Georii brachium, -transierunt de Thracia in Bithyniam. Est enim Hellespontus strictum -brachium a canali, per quod mare mediterraneum decurrit contra -aquilonem in Pontum Euxinum. Itaque hoc negotium habens potest uno die -tribus aut quatuor vicibus de Thracia in Bithyniam, de Constantinopoli -in Chalcedoniam et e contra venire. Cum autem in Bithyniam Asiae -minoris provinciam venissent, relictis omnibus villis et oppidis ad -Nicaeam urbem populosissimam descenderunt, quam obsidentes obsederunt -(#271 A#) eam atque ceperunt anno Domini 1097. die 20. Junii. Evasit -autem magister eorum, Solymannus Turcus, dominus Nicaeae, cum multis -aliis, qui currentes per provinciam collegerunt exercitum contra -nostros. Ordinata autem Nicaea movit se exercitus de loco et de -Bithynia in Pamphiliam descenderunt cum multis laboribus, et ibi -occurrit eis obviam Solymannus cum ingenti paganorum exercitu, et -coëuntes Deo propitio nostri paganos fugaverunt et tria millia -electorum armatorum prostraverunt, de nostris autem ex quasi inermi -populo ceciderunt ad sex millia. Deinde ex provincia Pamphiliae in -regionem Ciliciae descenderunt, Tarsum Ciliciae civitatem vetustissimam -et nobilissimam fugatis hostibus ceperunt cum aliis civitatibus ejusdem -regionis. De quo vide Part. II. fol. 138. Inde autem moventes exercitum -ex Cilicia per multas diaetas in Coelesyriam venerunt ad gloriosam -civitatem Antiochiam, quae quondam tertiam post Romam dignitatem -grandem sortita omnium provinciarum, quas tractus continet orientalis, -princeps et moderatrix erat. Haec priscis temporibus dicebatur -Riblatha, 2. Reg. 25. et 6., Jerem. 39. et 6., et in ea occisi fuerunt -filii Sedechiae regis Jerusalem in oculis suis, et regi oculi eruti -etc. Hanc post mortem Alexandri Magni Macedonis Antiochus muris et -turribus munitam sedem regni sui fecit eamque ex suo nomine Antiochiam -vocavit. In hac Apostolorum princeps, Petrus, septem annis episcopus -sedit, doctrinis et miraculis illustris. In ea primus fidelium habitus -est conventus, in quo etiam Christianorum nomen dedicatum est; prius -enim, qui Christi sectabantur doctrinam, Nazaraei vel discipuli -dicebantur, postmodum a Christo deducto nomine auctoritate illius -synodi universi fideles dicti sunt Christiani, sicut patet Actor. II. -Ejus vero civitatis patriarcha XX provincias in sua jurisdictione -habere dicitur. - -Sita autem est ipsa in provincia Coelesyriae habetque commodissimam et -amoenissimam positionem. Est ea fontibus et rivis paene tota irrigua, -intra ambitum autem civitatis clauduntur duo montes nimiae altitudinis, -in quorum alterius vertice, qui videtur eminentior, situm est -praesidium munitissimum, qui duo montes valle profundissima sed angusta -separantur, per quam torrens dimissus per medium influit civitatem. -Longitudinem autem civitatis quidam duo, quidam tria milliaria italica -habere asserunt, et a mari distat decem vel XII milliaribus. Hujus -egregiae urbis jamdudum Turci sibi usurparunt dominium, quam tamen ipse -Machometus dum viveret, accedere ausus non fuit. Verum in suo Alcorano -ponit quatuor civitates, duas benedictas et sanctas, scilicet Jerusalem -et Mecham, et duas maledictas, scilicet Antiochiam et Romam. - -In ejus obsidione dominabatur ibi quidam Turcus magnus, dictus -Evexianus de Perside. Venientes itaque nostri hanc munitissimam -civitatem octo continuis obsederunt mensibus, in qua obsidione noster -exercitus sane cruciabatur et frequenti civium inopinata eruptione -molestabatur, et multa sustinuit ante eam incommoda. Unde omnis vulgus -clamabat, ut solveretur obsidio, et nisi quidam capitaneus fuisset, qui -obstitit, ne solutio fieret, cum ignominia facta fuisset. Ille enim -capitaneus occulte practicabat civitatis proditionem sibi fieri, sicut -et facta fuit. Capta est autem urbs ista anno Domini 1098, et ingressi -urbem occurrentes occiderunt et plagam maximam in ea fecerunt. Porro -alimenta in ea non erant, quia propter longam obsidionem consumserant -omnia. Auri et argenti et omnium desiderabilium (#B#) infinitam copiam -repererunt. Die autem tertia post ejus captionem Corbonach quidam, -princeps potentissimus Persarum, advocatus ab Antiochenis in adjutorium -venit cum maximis copiis et undique civitatem vallavit. Sic populus -Christianus, qui paucis ante diebus eam obsederat et obsessam sibi -vindicaverat, violenter versa vice, sicut rerum solet esse vicissitudo, -obsidionem sustinens supra modum gravi inedia molestabatur et inclusis -nec egredi nec ingredi alicui licuit, et facta fuit conditio nostrorum -longe deterior. Tantus autem erat defectus victualium in urbe, ut -populus cogeretur ad turpia et inhumana declinare, non erat in escis -etiam apud delicatos differentia, nec erat mundorum ab immundis legalis -distinctio. Quid plura. Camelos, asinos, equos, mulos et immunda -quaelibet, quoties dabatur ex his habere, pro summis reputabant -deliciis, et pro hujusmodi habendis, quod intueri miserabile est, -transibant demissis vultibus, mendicando per vicos et plateas, robusti -et nobiles inter plebeios. Nec aliqua continet historia tantos -principes, tantum exercitum, tantum defectum, et tam patienter tulisse -molestias. Dum igitur sic affligeretur populus Christi, vidit Dominus -afflictionem illorum et consolationem jucundam immisit. Erat in -exercitu quidam vir simplex, valde devotus sancto Andreae Apostolo, cui -dormienti aperuit beatus Andreas dicens, inimicos illos fugari non -posse nisi cum lancea, qua perforatum fuit latus Domini Jesu in cruce, -et certis indiciis ostendit Apostolus suo devoto locum in ecclesia -beati Petri, ubi lancea illa sancta sub terra jacuit. Mane surrexit -homo et episcopis atque principibus visionem enarravit; ad locum ergo -praemonstratum processerunt et aliquantulum in altum effossa terra -lanceam repererunt, quam cum ingenti laetitia dum circumferrent, multi -deridebant et dubitabant, quidam autem miles in media platea ignem XIII -pedum fecit et accepta lancea per ignem eam portavit nihil laesus, ex -quo exercitus Domini valde roboratus fuit. Exorta etiam fuerat -dissensio in civitate propter tribulationes, et multi principes occulte -cogitabant et tractabant, quomodo possent saltem salva vita evadere; -sed post lanceae sacrae inventionem novis juramentis se simul -confoederavere et jurabant per Dominum, ab invicem non recedere, nisi -urbem sanctam pristinae restituerint libertati. Habito ergo consilio -prudentum et potentium diem statuerunt, quo congredi vellent et cum -inimicis dimicare. Die ergo XXV. suae obsidionis nocte praecedente non -erat requies, sed omnes se parabant ad bellandum mane et accincti armis -in ecclesiis Missas audiebant in crepusculo et confitebantur peccata -sua et communicabantur sumentes corpus Domini. Ex qua communione tanta -populo infusa est gratia, ut qui heri et nudius tertius quasi segnes et -inutiles vix [pedem supra] limen attollere poterant, nunc in publicum -prodeuntes sibi invicem palmam in acie promittebant. Episcopi vero et -alii sacerdotes sacris induti vestibus populum ad proelium -benedicebant. Ordinatis autem aciebus et portis reseratis, cum iam -populus exiret loco, ros dulcissimus descendit et exercitum nostrum -perfudit, quo tam homines quam bestiae nostrorum confortati sunt. -Gradatim ergo nostri contra hostes processerunt cum lancea Domini et -Deo auxiliante post gravissimam congressionem et pugnam confractis -cornibus adversariorum dissolutae sunt acies infidelium et cunctae -legiones eorum in fugam versae sunt, quas usque ad solis occasum -persecuti sunt caedentes et interficientes. Consummato ergo proelio -nostri ad castra hostium redierunt, ubi tantum rerum necessariarium -repererunt opulentiam, tantas orientalium (#272 A#) divitiarum copias, -ut iam auri, argenti, gemmarum et pretiosarum vestium neque numerus -esset nec mensura; etiam armentorum et victualium tanta reperta est -abundantia, ut iam non scirent, quod eligerent etc. illi, qui prius -summa laboraverant inopia; potiti autem sunt hac victoria anno Domini -1098. - -Post hoc disposuerunt se ad procedendum contra Jerusalem: in primis -ergo calendis Septembris aggressi sunt iter, et transcensis multis -regionibus multisque civitatibus expugnatis per oram maris in Syriam -venerunt et ad Tripolin civitatem magnam et munitissimam super mare -sitam accesserunt, ut eam expugnarent. Tripolitani autem nostris obviam -in bellum exierunt, sed statim divinitus territi terga vertentes in -civitatem redierunt. Cum autem aliquamdiu civitatem obsedissent, coepit -populus noster murmurare prae labore et anhelatione ad Jerusalem. Erat -etiam differentia illa inter eos, quod nobiles et principes et potentes -omnem locum subjugare intendebant usque Jerosolymam, plebeji autem et -vulgus Jerosolymam primo subjugandam esse opinabantur et ex ea per -circuitum terram oppugnandam. Principes ergo populo satisfacere -volentes solverunt a Tripoli obsidionem et per oram maris descendentes -tertia die ad Berytum civitatem magnam maritimam venerunt. Berytus olim -Romana erat colonia, ut Jeronymus de vita et obitu Paullae dicit. Nunc -autem est Soldani, in eo est portus negotiatorum, Sarracenorum et -Christianorum. Inde ad Sidonem civitatem venientes et Tyrum transeuntes -in ora maris eas civitates magnas et munitas ad repugnandum paratas -invenerunt. Consequenter autem procedentes in planitiem Ptolemaidis -civitatis magnae et fortissimae maritimae processerunt. Siluit autem -omnis Palaestina maritima in conspectu exercitus nostri et in timore -grandi stabant. Ulterius[TR102] venerunt juxta montem Carmeli, -deserentes Galilaeam ad laevam, et pertranseuntes Caesaream Palaestinae -ad mare sitam non longe a Caesarea in campo castra metati sunt; ibi dum -essent, columbam desuper exercitum volantem accipiter unus graviter -percussam dejecit, circa quam repertae sunt litterae, quas deferebat, -talis sententiae: Rex Acharon duci Caesareae salutem: generatio canina, -gens contentiosa venit, contra quam per te et alios legem tuam defende, -idem annuntia aliis civitatibus. Haec epistola ad manus nostrorum -principum devenerat. Sunt etiam columbae in orientalibus regionibus -regum nuntiae, ut patet Part. II. fol. 85. - -Deinde moverunt castra, et tertia die non longe a Joppe venerunt, juxta -quam in campo consederunt. Compertum autem habentes, quod in vicino -erat Ramula civitas, nobilis et bona, praemiserunt dominum Comitem -Flandrensem cum quingentis equitibus, qui urbem reperientes vacuam -nullo obsistente ingressi sunt omnes civitatem; incolae enim urbis -audito nostrorum adventu timore perterriti omnia in civitate -relinquentes ad montana Judaeae transfugerant, ut vitam salvare -possent; nostri autem hoc audito in ipsam civitatem ipsas copias -traxerunt et triduo ibi manserunt, habentes sufficientiam victualium, -quae ibi repererunt. - - - - - Qualiter Jerusalem capta fuit per nostros populos. - -Jerusalem civitas sancta hoc modo capta fuit a nostris. Cum enim[TR103] -habitatores Jerusalem de Christianorum adventu facti essent certiores -atque scientes pro certo, quod omnis, quae dicebatur advenire -multitudo, speciale et praecipuum propositum habeat civitatem illam -obtinendi, unam, quanta poterat sollicitudine, communierunt, victum et -arma diversi generis conquisiverunt, portas, turres et moenia -refecerunt innovantes omnia et collapsa vetustate erexerunt et -electissimorum bellatorum (#B#) praesidium posuerunt in Jerusalem, XL -millia armatorum ad repugnandum Christianis paratos. Ipsam etiam urbem -vallis et fossatis circumduxerunt. Omnes denique piscinas vallis aquis -evacuaverunt et munitionem super fontem Siloae posuerunt, ne populus -aquas inveniret. Communi insuper consilio decreverunt, omnes fideles -secum in Jerusalem commorantes interficere et ecclesiam resurrectionis -Domini funditus dejicere et dominicum sepulchrum ab ea radicitus -evellere rupemque Calvariae eradere de terra, ne occasione illorum -adorationis gratia populus christianus deinceps accederet destructis -his. Sed tandem prudentiori consilio cognoverunt, quod per haec majora -populorum nostrorum contra se conflarent odia, idcirco omnia stare -permiserunt illaesa. Christianos autem omnes utriusque sexus, senes et -juvenes, qui in Jerusalem secum habitabant, spoliaverunt omnibus bonis -usque ad pellem et contumeliis affectos nudos de civitate cum -patriarcha expulerunt. Expulsi autem in exercitum nostrorum -descenderunt, et omnem civitatis sanctae munitionem et dispositionem -retulerunt. Haec ut nostri audiverunt, festinato castra moverunt et de -Rama in montana Judaeae ascenderunt, et cum iam sanctam urbem -conspicerent, pro qua tot labores et pericula pertulerant, prae gaudio -fusis lachrimis Deum glorificaverunt et cum jubilo et cantu civitati -appropinquabant. Et dum in agrum fullonis venissent, qui est campus -grandis ab occidentali civitatis parte, diviserunt legiones et totam -urbem circumdederunt et in monte Oliveti tentoria fixerunt et in monte -offensionis et in Gyon eamque urbem sanctam et dilectam quasi inimicam -vallaverunt. Multa autem aedificaverant Sarraceni pro munitione urbis -extra muros, quae omnia in una hora destructa sunt a nostris. Haec -obsidio facta est anno Domini 1099. die VII. mensis Junii, et duravit -XXXV dies, usque ad XI. diem Julii. Porro quid de Judaeis in civitate -sancta morantibus egerint Sarraceni, non invenio scriptum, credo autem -eos connumeratos inter Sarracenos et cum eis mansisse usque ad -interitum. Hae enim duae gentes licet sibi invicem invideant, tamen -contra Christianos semper concordant, sicut patet in chronicis. Nam -tempore Justiniani imperatoris, qui fuit anno Domini DXXIV., conglobati -Judaei et Sarraceni sunt in terra sancta contra Christianos, stragem -magnam ac crudelem fecerunt in eos conabanturque eos penitus delere, -sed praefatus imperator succurrit et horribili plaga Judaeos et -Sarracenos prostravit. - -Quinta ergo die, postquam exercitus noster ad urbem pervenit, ad -impugnationem omnes unanimiter accinguntur et de muris non parva -nocumenta acceperunt nostri. Erat enim civitas, ut dixi, bene munita et -in omnibus provisa, quae ad resistendum erant necessaria. Verum illa -vice conatus nostrorum effractus est et multi vulnerati in castra -reportati sunt. Similiter aliis diebus nostri conabantur et moliebantur -destruere murum et nihil reportarunt nisi cadavera suorum fratrum et -vulneratos de muris. Insuper necessariorum defectio, panis et aquae, et -praecipue aquarum carentia incipiebat nostris fieri intolerabilis, et -quia major pars plebis infirmabatur ex ariditate et siti. Quotiens -autem civitatem oppugnare attentabant nostri, totiens tam validam manum -senserunt repugnantem, quod spem quasi nullam nostri amplius habebant -in suis viribus et clare intelligebant, se vincere urbem illam non -posse sine adjutorio divino vel sine miraculo aliquo. Quapropter -praedicatum est in omnibus legionibus, ut singuli a toto corde se ad -Dominum converterent et orando singulis diebus nudis pedibus urbem -circumirent, quod et fecerunt, non solum sacerdotes et plebeji, sed -principes et capitanei, inter quos semper primus erat magnificus -Gothfridus, totius exercitus praelatus et capitaneus. Octavo autem die -illius humiliationis, qui est XI. Julii, omnes uno animo urbem -aggrediuntur et a mane usque ad meridiem gravissime certabant et multi -de nostris occumbebant, nec proficiebant lassati: ergo tantis laboribus -remissius agere coeperunt, et paulatim populus fractus laboribus ac -(#273 A#) inedia dilabebatur et conari cessabat. Quod cernentes hostes -de muris et turribus clamabant et deridentes nostros insultabant, et -exercitibus Dei viventis maledicebant et super muros cantabant et -saltabant prae gaudio et continuis clamoribus exprobrabant invitantes -nostros ad redeundum. Sed non diu mansit gaudium illud vanum, erat enim -signum futurae ruinae, quia ante ruinam exaltabatur cor, sicut dicitur -Proverbior. XVI. In ea enim re stultos se esse monstrabant, quod tantum -exercitium in amaritudine constitutum irritabant, cum dicatur Prov. -17.: Non irrites vel irrideas hominem in amaritudine animae suae, est -enim, qui humiliat et exaltat, circumspector Deus; et Prov. XX.: Iram -concitati spiritus quis ferre potest? Nec legerunt doctrinam illius -magis philosophi inter septem sapientes mundi computati, qui dicit, -nequaquam hominem infelicem irridendum. - -Cum ergo nostri improperia exprobrationem audirent, irrisiones, -maledictiones et blasphemias acciperent, stabant inter duo extrema -quasi dubiosi, nam injurias illatas sine ultione sequenti sinere nullo -modo valebant, sed qua parte civitatem exprobrantium obtinere possent, -paene desperabant. Eis sic in confusione stantibus ecce mox divina -virtus affuit, quae fidelium rebus jam desperatis intulit -consolationem. Nam de monte Oliveti miles quidam armis accinctus -fulgentibus terribili insidens equo in nostrum exercitum descendit et -signum dedit legionibus cum fulgurante hasta, ut redirent et insultum -denuo iterarent, et ita dato signo nusquam comparuit: nec dubium, quod -Michael princeps christiani exercitus fuerit, vel ut Legenda Lomb. -dicit, sanctus Georius miles erat, resuscitatus in adjutorium exercitus -christiani, sicut olim Mercurius contra Julianum Apostatam et ejus -exercitum fuit resuscitatus, ut ecclesiastica habet historia. Quo signo -viso noster exhilaratus est exercitus et majori animo ad impugnationem -rediit urbis tanto fervore animorum, ut qui fessi et laboribus fracti -ac vulneribus laesi et debiles prius operam subtraxerant, nunc receptis -animis ultro se offerentes instabant animosius. Tantaque excitata est -in castris nostrorum laetitia, ut jam quasi certi de victoria infra -unius horae spatium vallo complanato et effracto antemurali ad moenia -machinas propinquius duxerunt, sub quibus se continerent, ne lapidibus -de muris jactatis tangi possent, et de quibus ipsi ad murum accedere -possent. Illo enim tempore nondum inventum fuerat terribile bombardarum -tormentum, quod quidam, ut dicitur, theutonicus adinvenit circa annum -Christi 1360., sed solum machinas ad jactandum saxa grandia habebant. -Fecerant autem nostri bellatores grandem sportam et altam, quasi -castellum, et eam terra et lapidibus repleverant, et quicumque retro -eam stabat, securus erat a missilibus de muris extantibus et stabat -sporta vel praesidium illud super rotas et ductilis erat. Hoc ergo -praesidium paene usque ad murum admoverunt. Porro hostes procerae -magnitudinis arbores ad murum suspenderant, ut machinarum ictus -eliderent, quarum duas nostri, qui erant in praedicto praesidio vel -castello praecisis funibus, quibus erant ligatae, dejecerunt ad terram. -Quo cognito dux Gothfridus qui in ea parte urbem impugnabat, sursum in -castellum dictas trabes ferri praecepit, quibus ex una parte in machina -et altera super murum locatis vicem pontis praebuit. Ponte igitur sic -ordinato primus omnium vir illustris dux Gothfridus cum fratre suo -Eustachio ingressus est urbem, post quos multi alii secuti sunt, et -stabant super murum extensis vexillis cruce signatis tubisque -concrepantes ad advocandum legiones. Quod hostes videntes muros et -turres deseruerunt, et omnes armati (#B#) eorum ad atrium templi, quod -dicitur Salomonis, transfugerunt. Nostri autem, qui super muros -stabant, in vicum proximum descenderunt et ad portam septentrionalem -cucurrerunt et effractis seris et repagulis remotis portam patefecerunt -et exspectantem foris multitudinem intromiserunt, qui per vicos -discurrentes strictis gladiis aetati non parcentes aut sexui in ore -gladii perstringebant omnia. Porro virtus bellica hostium tota in -templo et atrio erat parata se defendere a nostris; instructa autem -acie nostrorum ad templi impugnationem magno cum robore accesserunt et -quinquies a Sarracenis repulsi fuerunt nostri. Quinto autem conserto -bello tandem cornu eorum dextrum confregerunt, quo dissipato tanta in -eos caede debacchati sunt, ut in sanguine occisorum equitarent in -nonnullis locis atrii usque ad genua equorum. Numquam fuit visus tantus -simul sanguis humanus, nam praeter eos, quos occiderant nostri per -domos, vicos et civitatis plateas, in solo templo et atrio decem millia -infidelium prostrati et gladio jugulati[TR104] sunt. Inter quos mille -gladiis confossus interiit Caliphas barbarus rex Jerusalem, quem nostri -repererunt sub murorum ruina latitantem. Sic ergo capta est civitas -sancta anno 1099. die 15. Julii, feria sexta, hora 9., anno tertio, ex -quo Christianorum populus tantae peregrinationis animos assumserat. - -Subjugata autem civitate populus fidelium depositis armis in spiritu -humilitatis cum lacrimis dimisso templo cruore inquinato ad templum -Christi sanguine confertum dominici sepulchri processionaliter -properabat, episcopis et sacerdotibus in sacris vestibus -praecedentibus. Ingressi autem templum dominicae resurrectionis cum -ingenti laetitia cuncti in suis linguis et notis cantabant carmina -paschalia et omnia loca sancta templi devotissima processione -visitabant, et quod mirabile est dictu et devotum ac delicabile auditu, -in omnibus his affuerunt manifeste et patenter milites et peregrini -armati, qui dudum cum gladiis infidelium pretiosam mortem susceperant, -quos maior pars de exercitu vidit, et juramentis affirmabat, quod dum -murum civitatis ascenderunt, stabant supra murum milites defuncti apud -Antiochiam et alibi, armati et laeti, et adscendentibus scalas manus -porrigebant eosque animabant, nec aestimabatur, quod vivi hac victoria -potiti fuissent, si non affuisset adjutorium et consolatio defunctorum -in bellis prioribus. Sicut etiam ad preces sancti Basilii beata Virgo -resuscitavit Mercurium, fortissimum militem, a Juliano Apostata -martyrizatum, ut ipsum Julianum interficeret, sicut et fecit, sic -resuscitati sunt strenuissimi a Sarracenis interfecti, ut debitam de -iis vindictam sumerent, unde manifeste visi sunt pugnare cum -pugnantibus et infideles trucidare et loca sancta cum vivis circumeundo -visitare et lateraliter cum eis, quos socios in vita habuerant, -incedere. In quo manifeste dabatur intelligi, quia etsi vita -decesserant corporali, ad aeternam tamen vocati beatitudinem non sint -fraudati desiderio suo, sed quod pio expetierant studio, pleno sunt -effectu consecuti. Finita ergo processione urbem et templum -mundaverunt, ejicientes maledictorum cadavera extra muros et sanguinem -noxium abstergentes, undique erigentes coquinas per urbem et -dispensatores necessariorum disponentes, et ita transierunt octo dies. - -De hac clarissima victoria habentur multae historiae heroico confectae -sermone a disertissimis et eloquentissimis oratoribus, Italicis, -Graecis, et Gallicis, qui eam suis adscribunt gentibus. Et quia nulla -memoria fit ab eis Theutonicorum, quorum tamen robore Gothfridus omnia -haec peregit, unde Aeneas Sylvius, poeta laureatus, in oratione ad -principes Alemanniae et ad nobiles Sueviae facta Francfordiae pro -occursu Turcorum sic dicit: Scio, inquit, Gothfridum, qui fuit -Lotharingiae dux, cum solis transrhenanis Theutonibus et Suevis et -aliquibus Gallis et paucis Italis terra marique regna percurrisse et -sepulchrum Domini a jugo Sarracenorum liberasse. - - - - - Catalogus latinorum regum Jerusalem et regni - Jerosolymorum principum apud Christianos. - -(#274 A#) Christiani itaque occidentales anno dominicae incarnationis -1099. die quinta decima Julii ceperunt civitatem sanctam Jerusalem, -eripientes eam de manu et potentia gentilium, et veris haeredibus eam -assignaverunt, filiis regni, fonte baptismatis renatis, Christicolis, a -quibus iam alienata stetit in manibus gentilium per annos circiter -quadringentos sexaginta vel CCCCXC. Octavo igitur die liberationis -civitatis Jerusalem convenerunt principes victores, ut aliquem de suo -collegio eligerent, qui regioni praeesset et regiam sollicitudinem -impenderet provinciae acquisitae, invocataque Spiritus sancti gratia -consonantes ad invicem saepe dictum dominum Gothfridum Lotharingiae -ducem unanimiter elegerunt in regem, et a militibus humeris in regiam -delatus rex Jerusalem decernitur, regnavitque anno uno. - -Hic Gothfridus fuit de regno Francorum, provincia Remensi, civitate -Bolonia, comes Gallariae. Ejus pater fuit dominus Eustachius, mater -vero, Yda dicta, soror ducis Lotharingiae. Qui Dux cum esset sine -liberis, hunc nepotem suum Gothfridum in suum filium adoptavit, verum -eodem defuncto illi in ducatu Lotharingiae successit, eratque dux ille -praeclarissimus, vir religiosus, clemens, pius, justus, serius in verbo -et stabilis, saeculi contemnens vanitates, quod in illa aetate -praesertim in militari professione rarum est. Fuit praeterea in -orationibus jugis, in operibus pietatis assiduus, erat etiam -affabiliter insignis et liberaliter gratiosus, fuit etiam corpore -pulcher et magnus, robustus, facie venusta, capillo et barba flavus, in -usu armorum et exercitio militari omnium judicio quasi singularis, ejus -opera semper fuerunt magnifica et admiratione digna. Unde quadam vice -sicut alter Samson aut David, aggressus leonem furentem interfecit, ut -dicitur in Fasciculo temporum. Promotus autem in regem Jerusalem regni -titulum licet non abnuerat, coronam tamen auream rejecit, dicens, -indignum esse, hominem christianum illic regio et aureo diademate uti, -ubi Christus rex regum spineam coronam pro humani generis redemtione -pertulit, unde quidam minus humiliter sentientes eum in catalogo regum -hierosolymorum latinorum non connumerant. Mihi autem non solum rex sed -regum optimus, lumen et speculum videtur aliorum; non enim -consecrationis munus sprevisse credendus est, sed pompam saeculi, -perituram humiliter declinasse coronam, ut immarcessibilem alibi -consequeretur. Postquam igitur Deo devotus princeps regnum obtinuit, -sicut vir religiosus erat, statim regni sui Domino coepit offerre -primitias, nam protinus in ecclesia dominici sepulchri et templo Domini -canonicos instituit regulares eisque ampla beneficia assignavit. -Adduxerat etiam secum vir Deo amabilis monachos disciplinatos de -claustris, qui toto itinere horis diurnis pariter et nocturnis divina -illi ministrabant officia. Misit etiam in Italiam et Franciam pro viris -clericis et religiosis, quibus parochias divisit, et ecclesias ac -monasteria construxit. - -In illis diebus inventa est in parte ecclesiae sanctae resurrectionis -portio una dominicae crucis, quam ob metum (#B#) gentilium fideles -occultaverant, quae res magnam fidelium attulit consolationem et toti -ecclesiae gloriationem. Sane, cum usque ad illos dies Jerosolymitana -vacasset ecclesia, de communi omnium voluntate dominum Daybertum, virum -venerabilem, Pisanum archiepiscopum, qui post captionem civitatis in -terram sanctam cum multis de Italia navigio venerat, in sedem -collocaverunt patriarchalem. Ordinatis itaque ecclesiis processit -piissimus rex Gothfridus ad sacri regni Jerosolymitani ampliationem et -assumtis fratribus suis et universo bellatorum exercitu in manu forti -egressus e civitate sancta descendit in Palaestinam contra Clementem -Babyloniorum regem, qui cum grandi infidelium exercitu armatorum -Ascalonem civitatem inhabitabat ad insidiandum Christianis. Rex ergo -Gothfridus, oppugnata civitate, ipsam cepit, et ipsum Clementem cum XXX -millibus interfecit tantumque auri et argenti ibi deprehendit, quantum -umquam alio loco deprehenderat, indeque cum fratribus suis mira -felicitate victoriae usus et Joppen et Ramulam urbes obsedit -expugnavitque, atque alias similes urbes. - -Tandem autem reversus Jerosolymam rex gravissima febre correptus in -lectulum incidit extremae aegritudinis; qui sentiens mortem sibi -imminere assumto salutis nostrae viatico, tamquam verus Christi -confessor, viam universae carnis ingressus est sicque consummatus in -brevi explevit tempora multa. Sepeliverunt autem eum fratres sui in -ecclesiam dominici sepulchri, in pede rupis Calvariae, cum ingenti -omnium Christianorum planctu et honore etc. De isto Gothfrido -intelliguntur et exponuntur quidam textus ad litteram in Apocalypsi -Cap. 17. et 18. ut habet Nicolaus de Lyra, et Anth. in Chron. Parte I. -Tit. 6. Cap. I. §. 14. 15. Multae narrantur de eo virtutes, de quibus -transeo. - - - - - Secundus rex. - -Mortuo Gothfrido, primo Jerosolymorum Latinorum rege, anno Domini -millesimo centesimo successit in regnum dominus Balduinus, frater suus, -comes Edessanus, vir strenuus et liberalibus disciplinis convenienter -imbutus. Fuit autem naso aquilo, gravis in incessu et in verbis serus, -chlamidem semper portans in humeris, ita ut ignotis magis episcopus -quam saecularis princeps videretur. Ad ejus coronationem cum multi -advenissent principes, eduxit eos extra Jerusalem in Bethlehem et in -loco dominicae nativitatis coronam regni cum ingenti animi laetitia -accepit. - -De hujus regis magnificentia, animositate et virtute et de proeliis -multisque victoriis contra infideles paucis dicere non sufficit. Hic -aliquotiens Turcos devicit, Sarracenos prostravit et ter Aegyptios -humiliavit, occiso Calipha eorum rege in triremi. In diebus ipsius -factus fuit ingens terrae motus, ita ut civitas sancta totalem ruinam -minaretur, ejus tamen augurium optimum praestabat eventum, nam post -terrae motum multas civitates paganorum cepit et multa millia -prostravit et regnum Jerosolymitanum valde auxit. Hic Ptolemaidem -civitatem potentissimam devicit, et ultra Jordanem castrum munitissimum -in Petra deserti instauravit eumque etiam montem regalem apellavit. De -quo supra fol. 244 sermo habitus est. - -Ejus tempore mortalitas Syriam afflixit et populus latinus quasi -totaliter mortuus (#275 A#) periit. Videns autem rex urbem sanctam -Jerusalem habitationibus vacuam, adeo, ut non esset in civitate -populus, qui saltim ad protegendum civitatis introitum sufficeret, -anxius cogitabat, quo modo fidelibus populis eam posset implere. Tandem -didicit, quod trans Jordanem et in Arabia multi fideles in villis -habitarent, qui sub gravibus conditionibus infidelibus serviebant et -hostibus fidei sub tributo. Hos evocans rex cum uxoribus et liberis et -universa familia in Jerusalem recepit, sicque jugum grave eis abstulit. -Insuper infidelium pueros emit et baptizari fecit et eos in Jerusalem -habitare constituit. - -Porro anno Domini MCXVIII, virtuosus rex, ut Aegyptiis refunderet pro -his, quae in regno saepius commiserunt, cum ingentibus copiis descendit -in Aegyptum, urbemque antiquissimam, Farannam nomine, violenter -obsessam expugnavit, praedamque militibus divisit. Sita est haec -civitas in littore maris non longe ab ostio Nili et antiquitus -dicebatur Tammis. In hac civitate cum rex consisteret parans se ad -interiora Aegypti penetrare, graviter infirmatus est. Quare indicto -legionibus reditu lectica vectus est, ubi morbo superatus migravit ad -Dominum; inde Jerosolymam reportatus dominica in ramis palmarum -sepultus est juxta fratrem Gothfridum sub Calvariae loco regia -magnificentia. Regnavit autem XVIII (annis) in Jerusalem, nec post se -reliquit sui seminis superstitem. - - - - - Tertius rex Jerusalem. - -Post mortem itaque secundi regis Jerusalem, Balduini, hujus nominis I., -successit in regnum secundus Balduinus, tertius Latinorum rex ex -nostris in Jerusalem, anno Domini MCXVIII. et XIII annis regnavit, -fuitque amborum praecedentium regum consanguineus, dictus Balduinus de -Burgow, natione Francus, de provincia Remensi, filius Hugonis comitis -de Rechest, eratque forma conspicuus, corpore procerus, facie venusta, -capillo raro et plano, canis mixto, barbam habens raram usque ad pectus -dimissam, ad usum armorum habilis, rei militaris multam habens -experientiam, erat praeterea clemens, religiosus ac timens Deum, et -adeo in oratione jugis, ut callos haberet in manibus et genubus prae -genuflexionibus ac afflixionum frequentia. His et aliis bonis -conditionibus non obstantibus multis principibus ejus promotio in -regnum valde displicuit. Quare comitem Bolaniensem, dominum Eustachium, -fratrem Balduini primi defuncti regis, per nuntios solennes -invitaverunt, ut ad regnum, quod sibi haereditario jure debebatur, -veniret. Sicque licet invitum et renitentem usque in Apuliam traxerunt, -ubi audiens Eustachius, quod medio tempore Balduinus de Burgo rex esset -in Jerusalem ordinatus, ad propria retrocedere disposuit, et -asserentibus, quod contra jus factum fuerat, nullo modo stare posse, -respondisse fertur: Absit hoc a me, ut per me in regnum Domini -ingrediatur scandalum, per cujus sanguinem mundus pacem recepit et pro -cujus tranquillitate viri virtutum et immortalis memoriae domini -fratres mei egregias animas coelo intulerunt. Quare compositis sarcinis -ad propria reversus; rex ergo Balduinus confirmatus in regno anno -secundo regni sui (#B#) Gazm, Turcorum minoris Asiae ducem, cum magnis -copiis Jerosolymam petentem bello superatum conjecit in carcerem. -Sequenti anno regem Damasci, ex improviso Jerosolymam cum exercitu -hostili animo petentem fudit fugavitque duobus hostium millibus caesis -ac mille captis, triginta tantum de suis amissis. - -Porro anno quinto regni sui cum rex contra Balach regem Parthorum, -infestantem comitatum Edessanum, processisset et die quadam cum -domestico comitatu ab oppido Turbessel egressus esset et incaute -dissoluto agmine iter ageret, secutus Balach praedictus positis -insidiis dictum regem Jerusalem cepit una cum proceribus suis et secum -captivos duxit in quoddam castrum ultra Euphratem, in quo eos vinculis -alligavit et duobus annis detinuit. Interea princeps Aegyptius audita -regis Jerosolymitani captivitate cum infinita suorum multitudine marino -itinere Ascalonem pervenit, ut inde ascenderet Jerosolymam. Quod -postquam dominus Eustachius Grimer, cui regni gubernaculum commissum -fuerat, in regis absentia audivit, ipse una cum regni principibus -congregata universi regni militia contra hostes procedere se paravit, -pauci contra multos, nihil autem spei nisi Deum habentes: exemplo -Ninevitarum utrique sexui jejunium indicunt, pueris etiam lactantibus, -infantibus; universo quoque pecori pabula negantur. Dum autem exercitus -Domini de civitate sancta exiret, praecessit in acie patriarcha -Jerosolymorum, ferens pro vexillo dominicam crucem, et abbas olim -Cluniacensis dominicam lanceam portavit, quae nuper inventa fuerat, ut -dictum est fol. 271., et episcopus Bethlehemitanus in pixide lac beatae -Virginis tulit. Et ita fide armati nostri contra hostes pergunt, atque -juxta locum, qui Ybellim vocatur, eos reperientes, illorum spreta -multitudine in eos animosius irruunt atque auxilio divino invocato -gladiis instantes illos in fugam vertunt, quos nostri insecuti magna ac -horribili caede prosternunt, adeo, ut de eis septem millia absque -captivis, qui fuerunt infiniti, ea die occidisse referantur. Insuper -aliam stragem grandem nostri intulere infidelibus in mari; classem -etiam Aegyptiorum fugientem audita caede suorum nostri insecuti eam -repererunt, et tanta in eo proelio caedes facta est, ut fide carere -videatur: nam mare adjacens de praecipitatis corporibus ad duo -milliaria in circuitu colorem sanguineum contraxisse dicitur. - -Post haec, dum adhuc rex in captivitate esset, ceperunt nostri -inexpugnabilem urbem Tyrum, maximo in ea fuso sanguine Sarracenorum. -Est autem Tyrus civitas antiquissima, cui Severus Romanorum imperator -ob egregiam in rempublicam Romanorum fidem jus Italicum dedit, quod -Romani principes non nisi paucissimis et bene meritis concedebant. -Quanta autem huius civitatis antiquissimis temporibus gloria fuerit, -non solum gentiles scriptores, verum etiam sacra prophetarum oracula -perhibent testimonium, ut patet Esaiae c. 23., Ezech. 26. et 27. - -Ex hac civitate fuit Sichaeus et ejus uxor Dido, quae mirabilem -civitatem Carthaginem aedificavit. In hoc regnavit Hiram, Salomonis -cooperator in templi aedificatione. Capta autem Tyro rex Jerusalem -pretio redemtus est et Jerosolymam rediit ac Christianorum rempublicam -jam labentem redintegravit Antiochiamque Jerosolymitano (#276 A#) regno -adjunxit, Ascalonitarum regem Jerosolymitanos infestantem unico repulit -proelio et Balduinum, Damasci regulum, idem molientem tribus proeliis -fudit, multis passim pecudis more caesis. Post haec dedit Deus quietem -regi, nec ausus fuit quisquam ei resistere; pace ergo habita ad -augmentandum divinum cultum processit, monachos et religiosos -diversorum ordinum de partibus Christianorum advocavit et multa -monasteria tam pro viris quam pro foeminis instituit et in Tyro -universitatem vel generale studium ordinavit, ad quod multi scholares -de transmarinis partibus transierunt. Sub eo tres religiones inchoatae -sunt in sancta civitate Jerusalem. Prima fuit Hospitaliariorum, quamvis -etiam ante recuperationem terrae sanctae fuerint Hospitalarii in -Jerusalem, tamen non erat ordo. Legitur etiam, ut superius fol. 268 -dixi, quod ante Gothfridum de consensu Soldani Christiani latini -aedificaverint prope ecclesiam dominici sepulchri propter peregrinos -monasterium virorum, in quo hospitio recipiebantur viri peregrini, -postea propter frequentem adventum foeminarum peregrinarum aedificatum -est aliud monasterium, in quo manebant foeminae peregrinae. Postea vero -confluente multitudine, cum non possent dicta monasteria ad receptionem -tantae multitudinis sufficere, fecerunt abbas et monachi quoddam -hospitale prope eam capellam in honorem beati Johannis Eleemosynarii, -qui fuerat patriarcha Alexandrinus, vir summae pietatis, et in illo -hospitali manebant peregrini, et de utroque monasterio ministrabantur -eis necessaria per monachos et moniales, quos puto fuisse ordinis S. -Benedicti, quia fuerunt Latini in utroque monasterio, nec adhuc -inchoatus fuit ordo Hospitaliariorum. Procedenti autem tempore, cum -terra sancta recuperata fuisset et rex tertius Latinorum, Balduinus, -pacem terrae dedisset, confluxerunt in magna copia peregrini ad -Jerusalem, unde abbas monasterii pro virorum servitio deputavit quendam -nobilem virum, qui se ad hoc voluntarie mancipaverat, Gerhardum nomine. -Abbatissa vero pro servitio foeminarum quandam nobilem Romanam -instituit. Hae duae personae Deo devotae praedicto abbati obedientiam -fovebant, secundum modum vivendi hospitaliter sc. viventium congruum, -eis ab abbate de consensu patriarchae Jerosolymitani praefixum. Eratque -vestitus eorum in officio divino mantellum nigrum cum alba cruce, et -augmentati sunt in tantum, ut per mundum grandia monasteria -constituerentur, quia religiosissimi erant nec malum fieri sinebant. -Duplici autem nomine appellari coeperunt: quidam eos nominabant -Hospitalarios, quia magisterium hospitalis habebant; alii eos -nominabant Johannitas, propter sanctum Johannem Eleemosynarium, cui -hospitale Jerosolymitanum dedicatum erat, et hoc nomen usque hodie -retinent, et ob majorem reverentiam suam S. Johannem Baptistam in -patronum susceperunt, postquam insulam Rhodum possederunt, sicut et -regulam beati Augustini profiteri coeperunt post eorum expulsionem a -Jerusalem, quia, dum erant in Jerusalem, non Johannem Baptistam -patronum habebant nec regulam beati Augustini sciebant, sed sub -directione abbatis et patriarchae vivebant. Sic ergo ordo Johannitarum -incepit anno Domini 1118. in Jerusalem sub Gelasio Papa sed ad statum -regularem deductus est anno Domini 1308. sub Clemente V. in insula -Rhodi. - -Sunt et alii post hos dicti Hospitalarii, qui non sic nuncupantur ab -hospitali Jerosolymitano, sed ab aliis magnis hospitalibus, quibus -serviunt, nomen et ordinem sortiuntur et diversimode vivunt. - -(#B#) Secundus ordo, qui sub illo rege Balduino initium sumsit in -Jerusalem, ex primo ordine crevit. Nam post hospitalis ordinationem et -abundantem provisionem, cum peregrini in maximo numero cottidie de -universo mundo confluerent, quidam latrunculi per vias absconditi -peregrinos spoliabant et nonnumquam necabant et magnas caedes -faciebant. Quod videntes quidam zelosi milites in manum patriarchae -Jerosolymitani devoverunt, se viam publicam defensuros, et cum hoc -professi sunt, perpetuo se velle vivere in castitate, obedientia et -sine proprio, nec erant in principio nisi decem, quibus rex in palatio -suo juxta templum concessit habitandum. Novem autem annis post eorum -institutionem in habitu fuerunt saeculari, tandem nono anno concilio in -Francia apud Trecas celebrato anno Domini 1128. instituta est eis -regula et habitus albus assignatus cum cruce rubea de mandato Honorii -Papae. Et quia prope templum habitationem habuerunt, Templarii dicti -sunt, vel milites templi, quibus beatus Benedictus regulam composuit et -frequenter eis epistolas scripsit. Sicut autem principium eorum fuit -sanctum, virtutibus plenum, ita in posterum degeneravit a prioribus, -postquam impinguati et dilatati sunt per mundum. Unde tempore Clementis -V., cum a nostris scitum fuisset, illos ad Sarracenos defecisse et in -multa vitia propter rerum abundantiam prolapsos fuisse, qui a -Christianis comprehensi fuerunt, interfecti sunt, et non modo in Asia, -sed etiam in Galliis, cum ignominiose nimium viverent, a Philippo, -Francorum rege, concedente summo pontifice Romano exterminati sunt, -eorumque bona opulentissima partim Johannitis, praedictis Rhodiis -militibus, et partim novis religiosis tributa sunt, et partim occupata -per principes saeculares. Verum hodie constat, quod fratres -Praedicatores plures possident notabiles Conventus, qui fuerunt domus -Templariorum, sicut est Conventus Viennensis, Argentoratensis, -Eslingensis, Wormatiensis et caeteri. Hos tamen Templarios quidam -excusant, dicentes, quod rex ad eorum deletionem anhelaverit, ut bona -eorum haberet, sicut patet in Chronic. Anton. Parte III. Tit. 21. C. 1. -§. 3. - -Tertius ordo post duos praecedentes non diu initium sumsit in -Jerusalem, qui dicitur Sanctae Mariae Theutonicorum, cujus tale legitur -fuisse principium. Cum inter populos fidelium maxime Theutonici sint -devoti locis sanctis et in numero magno cottidie in Jerusalem venirent, -taedio affecti Hospitalarii, qui erant de Francia, minus de -Theutonicorum provisione curabant. Quidam autem Theutonicus cum uxore -sua domicilium suum transtulit in Jerusalem ibique habitabat. Videns -autem suorum Lantzmannorum miseriam et defectum, fecit maximam domum -suam hospitale parvum cum capella beatae Virginis de licentia et -consensu domini patriarchae Jerosolymitani pro receptione peregrinorum -theutonicorum. In illo ergo loco devoverunt se quidam, servituros -pauperibus et peregrinis ministraturos, et in dies crescebant ita, ut -ultra modum ditarentur, unde Coelestinus Papa hujus nominis III. -habitum album cum cruce nigra et regulam tradidit. Sunt autem quidam -medii inter ambos praecedentes ordines, nam cum Hospitalariis sive -Johannitis servierunt peregrinis et pauperibus et cum Templariis -pugnaverunt cum Sarracenis et infidelibus. Unde post terrae sanctae -amissionem jussu Papae in Scythiam Europae descenderunt et Bruthenos, -gentem adhuc idololatriae deditam, converterunt et ipsam Brussiam, -Livoniam et alias terras in oceano germanico multis laboribus -converterunt ad Christum. - -His igitur ordinibus institutis et (#277 A#) aliis perfectis pius rex -Jerusalem Balduinus in gravem incidit aegritudinem, vidensque sibi -mortis imminere diem de proprio palatio egressus supplex et humilis -regio fastu deposito in conspectum Domini in palatio patriarchae, quia -locus dominicae resurrectioni erat vicinior, se transferri praecepit -ibique vocatis filia et genero pueroque Balduino jam bimilo coram -praesentibus regni principibus curam eis regni tradidit, ipse autem -verus confessor habitum religionis assumens vitam regularem professus, -si vixerit, ei, qui pater spirituum est, spiritum reddidit anno regni -sui XIII. sub monte Calvariae sepultus. - - - - - De quarto rege Jerusalem. - -Quartus Latinorum Rex Jerusalem, Fulco nomine, gener praedicti -Balduini, Andegauensis, Ceromanensis et Thuronensis Comes. Adeptus est -autem regnum anno Domini MCXXXI. aetatis suae anno LX. et XI annis -regnavit in Jerusalem. Hic cum duobus filiis suis multa proelia gessit -non solum cum infidelibus, sed cum imperatore Constantinopolitano et -aliis principibus christianis, qui insidiabantur regno ejus. Ejus -tempore Aegyptii sub variis ducibus Christianos Jerusalem tenentes -infestabant et pluribus locis per eorum urbes irrumpebant; propterea -redintegratum fuit bellum, in quo nostri nonnullas urbes ceperunt, et -aliquas sibi tributarias fecerunt etc. Inter caetera hujus regis -virtutis opera Turcos agrum Persicum incolentes persaepe fudit, et non -solum fudit, sed etiam ad tria millia eorum unico impetu interfecit -totidemque cepit regnumque plurimum ampliavit. - -Ejus tempore Turci Edessinum comitatum ingressi, quem Christiani -gravissimis bellis acquisiverant, conabantur Christianos ejicere. Comes -autem Edessenus, grandaevus et infirmus, mandavit filio suo, ut -assumtis secum militaribus copiis hostibus viriliter occurreret, ille -vero tamquam timidus se excusabat, asserens periculosum, cum tam paucis -multitudini tantae occurrere, quare pater iratus sibi lecticam -vectigalem vulgariter ein Rossbar, parari mandavit, cui impositus cum -his, quas collegerat copiis, ad fugandum Turcos de terra sua perrexit. -Ejus adventu cognitis Turci ejus animositatem formidantes ad propria -fugientes reversi sunt. Eadem hora in loco, de quo inimicos fugaverat, -comes lecticam in terra poni jussit et erectis in coelum oculis cum -gemitu et suspiriis gratias egit, quod in diebus suis novissimis eum -Dominus tanta gratia visitasset, quod in ipsis mortis vestibulis -constitutus hostibus christianae fidei fuerit formidabilis. Et his -dictis in campo inter armatos spiritum reddidit. Porro anno Domini -MCXLII. accidit res toti Christianitati valde damnosa. Nam cum dominus -Fulco, rex Jerusalem, ad Ptolemaidem sive Achonensem urbem moram -traheret ac extra urbem causa solatii perrexisset, casu accidit, ut -lepusculus canibus excitatus fugeret, quem fugientem clamor universi -exercitus insequitur, rex autem equo insidens et inconsulte festinans -accurrit, sed equus in praeceps agitur corruensque in terram regem -dedit praecipitem, adeo, ut sella caput regis totaliter conquassaretur, -ita ut cerebrum tam per nares quam per aures emitteret; igitur cum -universorum gemitu ad civitatem relatus triduo sine sensu adhuc -palpitans vitam protraxit, quarta vero die spiritum exhalavit. Ejus -corpus duxerunt in Jerusalem et in loco calvariae sepeliverunt, ubi -priores reges Latinorum sepulti fuerant, ubi et eorum monumenta hodie -patent et marmore polita fulgent. - - - - - Quintus rex Jerusalem. - -(#B#) Defuncto Fulcone quarto rege Jerusalem successit ei filius in -regno, nomine Balduinus, hujus nominis tertius rex et ordine quintus, -qui fuit adolescens optimae indolis, omnes pueriles vitiosos devitans -mores, et sanctum regnum optime gubernabat. Postquam autem factus est -vir, fuit corpore procerus tantaque formae praeibat eminentia, ut -ignaris etiam eximia quadam in eo refulgente dignitate certum de se et -de regia majestate daret indicium. Affabilis erat et misericors multum, -alieni minime cupidus, nec subjectorum more prodigi opulentiis -insidiabatur, litteraturae mediocris erat et historias antiquorum regum -et bellorum libenter legebat, et in dubiis bellis valde providus erat. -Coepit autem regnare anno Domini MCXLII. et annis XXIV regnavit in -Jerusalem. - -Sub hoc rege Turci, Aegyptii et Sarraceni ac Arabes contra fideles -insurrexerunt, inter quos Sagninus, vir sceleratus, Turcorum -potentissimus, Edessam, quae olim dicebatur Rages Medorum, latinis -populis refertam obsedit et cepit et mira crudelitate omnes peremit. -Rex autem Balduinus adunato exercitu eripere Edessam properat, sed -repulsus reversus est Jerusalem caesis et amissis ex suis non paucis. -Fiunt haec nota Romano Pontifici Eugenio III., qui viros religiosos ad -diversas occidentis partes direxit ad denuntiandum Christianorum -orientalium pressuras, inter quos vir immortalis memoriae beatus -Bernhardus abbas ad exsecutionem eligitur, qui tanto fervore -praedicavit, ut tam nobilium quam plebis favor gratuitis -exhortationibus ejus spontaneum praeberet assensum et iter versus -Jerusalem compromiserunt. Illustres praeterea viri, dominus Conradus -II., genere Suevus, Romanorum imperator, et dominus Ludovicus, rex -Francorum, cum multis utriusque populi principibus iter in orientem -arripiunt, erantque gravissimi exercitus. Unde in imperatoris exercitu -solo erant equitum loricatorum ad septuaginta millia, absque peditum -copiis, quorum non minor numerus fuerat in comitatu regis Francorum -Ludovici. Quibus si fuisset propitia Domini gratia, non solum Soldanum -Iconii et Asiae minoris, qui potentissimus erat, verum universas -orientis provincias nomini christiano faciliter subjugassent. Sed eorum -occulto divino judicio sprevit famulatum Deus nec acceptum habuit -munus, quod indignis fortasse manibus offerebatur. Unde Dominus -tradidit eos in manus infidelium Turcorum et Sarracenorum, et vexati in -via ab eis, prostrati, imminuti, cum multa infelicitate venerunt -Jerosolymam. Convenientes igitur in unum tres isti potentissimi, -imperator Romanorum Conradus, rex Franciae Ludovicus et rex Jerusalem -Balduinus II., universi eorum principes, comites, barones et milites -tractare coeperunt, quod optimum et magis expediens videretur ad -christiani nominis gloriam et regni Jerosolymitani incrementum. Sed nec -huic consilio favor divinae miserationis affuit, unde a Damasco -civitate, quam capere conabantur, cum ignominia magna recesserunt, et -reversi Jerosolymam Ascalonem obsidere deliberabant, sed post multa -verba ille etiam conceptus abortum passus est. Videntes autem, -imperator scilicet et Franciae rex, Dominum non esse cum eis, parato -navigio ad propria rediere. Ab ea igitur die coepit Latinorum -orientalium manifeste deterior fieri conditio. Nam quorum sola nomina -prius hostibus fidei erant formidini, (#278 A#) et nunc provinciam -tantorum principum sine damno despexerant, unde in tantam praesumtionem -elati sunt, ut jam de caetero nec eorum vires haberent suspectas nec -nostris instare acerbius vererentur. - -Post abscessum ergo Christianorum occidentalium exercituum confortavit -Dominus Balduinum regem Jerusalem, unde Ascalonem diu a Christianis -obsessam vi cepit et Gazam, antiquissimam urbem, penitus derelictam -reaedificavit et fratribus Templariis ad inhabitandum dedit. Tanti -quoque animi et magnitudinis fuit, ut Turcorum satrapas strage magna -percussos a se fugaret quinque millibus interfectis. Deinde Noradinum, -Damascenorum militiae principem, Jerosolymorum agros infestantem, magna -clade affectum usque in Damasci vicinia persecutus fuit. Multa etiam -gravia bella gessit alia et captivitatem aliquando vix evasit. - -In diebus suis ortum est proelium seu discordia periculosa in Jerusalem -inter dominum patriarcham Jerosolymitanum et Raymundum magistrum domus -hospitalis sancti Johannis, qui una cum fratribus suis tam domino -patriarchae, quam caeteris ecclesiarum praelatis multas super -patriarchali jure inferre coeperunt molestias. Nam sive a domino -patriarcha sive ab episcopis et praelatis ecclesiarum ob scelera sua -excommunicatos et ab ecclesia separatos ad celebrationem divinorum -passim recipiebant, aegrotis viaticum et extremam unctionem dabant et -mortuis in excommunicatione sepulturam multaque alia contra immunitatem -ecclesiarum[TR105] faciebant. Cumque dominus patriarcha super hujusmodi -temeritate saepius conquereretur et reclamaret, sicut tenebatur, cives -usque ad eam temeritatem venerunt, ut armis correptis contra -patriarcham in ecclesiam sancti sepulchri irruerent. Et hoc fuit -initium omnium malorum et futurae perditionis civitatis et terrae. -Causae mali hujus Romana ecclesia materiam praebuit in eo, quod -hospitale semper domino patriarchae subjectum exemtavit, sic et -Templarios exemit et dominis Theutonicis privilegia dedit, exemtis -autem et privilegiatis illis parva erat et quasi nulla jurisdictio -patriarchae et episcoporum, et ita facta est regni divisio et per -consequens destructio, juxta illud Lucae XI., 17.: Omne regnum in se -divisum desolabitur. - -Igitur dominus Balduinus rex quibusdam negotiis arduis requirentibus -descendit a Jerusalem in Antiochiam, in qua existens in gravem incidit -infirmitatem; qui mortem sibi sentiens imminere periculumque Berytum se -deportari fecit. Ibi existens regni sui praelatos, sicut et principes, -ad se evocari fecit, quibus in provincia sua constitutis fidem suam pie -ac religiose articulatim aperiens, pontificibus peccata cum multa -contritione confitens, aerumnis solutus ergastulo animam coelis intulit -anno Domini MCLXVI. die 21. Februarii. Ejus corpus transportatum in -Jerusalem et inter suos praedecessores in ecclesia dominici sepulchri -sepultum est. Dicitur autem, quod in quadam medicina sibi venenum -fuerit propinatum, quia residuum, quod regi sumere mandatum fuerat, -pane infuso cuidam catello traditum statim mortua est. Tantam autem -tristitiam in nullo regno pro morte alicujus principis exstitisse, -nulla historia tradit. Fertur nihilominus, et hostes fidei de morte -ejus doluisse, ita, ut quibusdam suggerentibus Noradino, Damascenorum -regi, ut, cum christiani duces in multis essent occupati, fines nostros -ingrederetur, dicitur respondisse: Compatiendum est et humane -indulgendum justo eorum dolori eo, quod principem amiserunt, qualem -reliquus hodie non habet orbis. - - - - - De sexto rege Jerusalem. - -Domino Balduino rege Jerosolymitano defuncto successit ei in eadem -civitate sancta Latinorum rex VI. Almaricus, frater defuncti regis, -anno Domini MCLXIII., et regnavit XII annis in Jerusalem. Fuit autem -hic Almaricus vir experientia saeculari praeditus, prudens admodum et -in agendis circumspectus, modicae tamen litteraturae, sed ingenii -vivacitate, memoriae beneficio satis commode instructus. Fuit etiam, -quod negari non potest, pecuniae cupidus, supra quam regiam deceret -dignitatem, sed in regni necessariis nec expensis parcebat nec proprii -corporis fatigatione revocabatur. Fuitque in rebus bellicis strenuus, -nam praecedenti anno regni sui Gorgontem Aegyptiorum ducem in proelio -edita ingenti caede divinitus superavit, quo superato Alexandriam -obsedit, quam Syracanus, Turcorum praefectus, Soldano per fraudem -subtraxerat. Alexandrini autem, cum nullo pacto Christianis subjici -vellent, Almarico se hac conditione commisere, ut pulso tyranno in -Soldani potestatem per suas manus reducerentur. Almaricus itaque -accepit a supradicto Soldano quadraginta aureorum millia et expulit -Syracanum ab Aegypto et Alexandriam Soldano restituit. Et fuit foedus -pacis firmatum inter regem Aegypti et regem Jerusalem, et si foedus -illud servatum fuisset, nemo regnum Jerosolymitanum umquam molestasset. -Sed serpens antiquus, qui seminat inter fratres discordiam, Almaricum -et Soldanum dissolvit. Percepit enim rex Almaricus, quod Soldanus -occultum tractatum haberet cum Syracano, tyranno Turcorum, quem nuper -ab Aegypto fugaverat, unde collecto exercitu descendit per desertum in -Aegyptum et captis aliquibus Aegypti oppidis Chayrum urbem regiam -potentissimamque obsedit. Soldanus autem regis animum pecuniarum -cupidum promissionibus enervavit infinitam pecuniam ei tradens. Nam, ut -dicunt aliqui, aureorum vigesies centena millia, quod vix Aegypti -regnum persolvere posset, promisit, in promtu tamen ei dedit centum -millia aureorum, ut a se recederet. Accepta autem pecunia solvit -obsidionem a Chayro et circa hortum balsami castra constituit et -ordinatis agminibus in propria rediit et tam Aegypti quam Damasci reges -inimicos habuit. - -Post haec imperator Graecorum de Constantinopoli cogitavit, Aegyptum -suo imperio jungere, et classem magnam, in qua centum quinquaginta -erant rostratae naves et onerariae LXII, misit in Syriam et dominum -Almaricum regem Jerusalem in adjutorium advocavit. Descenderunt ergo -cum copiis terrestri et marino itinere in Aegyptum et Damiatam -obsederunt, sed nihil proficere poterant et ita non parvo nocumento -accepto ad propria redierunt. - -Surrexit etiam rex novus in Aegypto fortunatissimus, Saladinus dictus, -saepe in sequentibus nominandus, et omnem progeniem Caliphae et regum -gladio transverberavit et tam Aegypti quam Syriae regna possedit, nec -quievit in diebus suis, quousque quantocius orientis dominium -usurparet. Erat enim vir acris ingenii, in armis strenuus, consilio -altus, liberalis supra modum, maxime in viros militares, in quos omnia -effundebat. Fuit praeterea clemens in devictos et in verbo valde -stabilis et in omnibus clarissimus, cui nihil aliud ad suam laudem -defuit, nisi christiani nominis caracter, et quia eo insignitus non -erat, contra Christum et christianum populum se erigebat, et fuit -factum flagellum Christianorum in oriente, ipse (#279 A#) etiam -expugnavit Christianos, expulit Latinos, terram sanctam debellavit et -Jerosolymam cepit et dominicum sepulchrum sibi subjecit et ornatum -ecclesiae orientalis tulit et coronam ac gloriam fidelium Christi in -ignominiam vertit, ut sequentia monstrabunt. - -Hoc autem notabile legitur in quadam chronica de hoc Saladino. Dum enim -moriturus esset, mandavit, in sui funeris trophaeum tale ante corpus -suum deferri spectaculum: pannum videlicet vilem et nigrum, in lancea -suspensum, cui praecederet praeco, clamans: Saladinus, Asiae dominator, -ex tanto regno tantisque opibus moriens nil aliud secum defert nisi -hunc vilem panniculum. - -Igitur Almaricus, rex Jerusalem, videns Saladinum, Aegypti et Syriae -regem, prudentem et cautulosum et ad alia loca obtinenda adspirantem, -misit solemnes nuntios[TR106] ad principes occidentis, ut insinuarent -omnibus regni Jerosolymitani importabiles necessitates et Christianorum -in ibi afflictiones et casuum imminentium pericula. Nuntii ergo illi -feliciter ad partes occidentales venerunt et praedicantes regni -Jerosolymitani pericula nihil profecerunt, nec fuit auditus in -principibus nec in praelatis ecclesiae. - -Porro Saladinus quotidianas irruptiones fecit in regnum Jerosolymitanum -et hostium incessanter angebatur minis et gravibus molestiis -fatigabatur regnum, unde anno Domini 1171. anxiatus rex Almaricus alios -solennes nuntios misit in occidentem, ipse etiam per se in propria -persona cum classe X galearum ad imperatorem Constantinopolitanum -accessit, ei necessitates regni Jerosolymitani proponens et negotio -peracto rediit in Jerusalem. Tandem rex Jerusalem Almaricus, cum -aliquibus mensibus febre fatigatus decubuisset, mortuus est anno ab -incarnatione Domini 1175, regni ejus anno 12. et aetatis suae 33. -Sepultus est autem inter praedecessores suos, secus fratrem, in eadem -linea ante locum Calvariae. - - - - - Septimus rex Jerusalem. - -Almarico VI. rege Latinorum Jerosolymis defuncto successit illi in -regno Balduinus ejus nominis quartus, ipsius filius. Erat autem annorum -XIII, tempore quo pater ejus obiit et sex annis[TR107] regnavit in -Jerusalem. Hic vivente patre, cum esset annorum novem, deprehensus est -in morbum elephanticum incurrisse. Quidam enim scribunt, eum ab -infantia lepra fuisse infectum, et licet gravatus infirmitatibus esset, -regnum tamen constantissime ac prudentissime gubernavit. Nam Saladinum -fortissimum ac industrium virum duobus devicit proeliis, uno saltem -apud Ascalonem, altero apud Tyberiadem. De quibus proeliis longa -habetur historia contexta. - -Porro anno Domini 1178. Saladinus cum suis copiis iterum regnum -Jerosolymitanum ingressus est, quod postquam regi innotuit, suis -convocatis contra inimicos fidei processit, in quo congressu multi de -nostris gladio corruerunt, et dominus Addo, magister templi, captus -fuit et in carcere obiit et multi alii capti fuerunt, rex vero cum -paucis vix evasit. Hac victoria elatus Saladinus infinita damna eo anno -regno intulit. Tandem autem quibusdam intercedentibus inter Christianos -et Saladinum treugae factae sunt ad biennium. Rex ergo Jerusalem -Balduinus invalescente infirmitate uxorem ducere noluit et nec filios -nec filias habuit, sed duas sorores, quarum maior natu vocabatur -Sibylla, quam tacitus regni haeredem fecit eamque Gwilhelmo cognomento -Longaspata, filio marchionis Montis ferrati, uxorem dedit. Hic -Gwilhelmus jussu regis Balduini multa contra infideles viriliter gessit -eratque vir nobilissimus, adeo, quod in nobilitate parem non habuit. -Nam mater regis Francorum, Philippi, germana ipsius fuit, mater vero -ipsius (#B#) Gwilhelmi soror fuit domini imperatoris Conradi, sed post -tres menses consummati matrimonii dictus Gwilhelmus decessit, uxore -praegnante dimissa, quae dum tempus partus advenit, filium edidit, quem -Balduinum nominavit. Dominam autem Sibyllam, iam dictam sororem suam, -rex tradidit nobili juveni, Guidoni Lusignano, parvulo filio, nepoti -suo, consulturus, quem ipsi Guidoni ac Raymundo, comiti Tripolitano, in -tutelam dedit hac lege, ut dum Balduinus parvulus in provincia esset, -regnum ambo gubernarent et post pueritiae annos ipsum regnum nepoti -traderent. Sed ut hoc sine impedimento fieret, puerum ipsum coram -omnibus regni militibus in regem inungi fecit super regnum -Jerosolymitanum. Et ille est nonus rex Jerusalem, inunctus ante mortem -octavi regis, patrui sui. Non multis autem diebus evolutis dictus -Balduinus puer rex Jerusalem nonus defunctus est et ex industria ejus -defunctio multis diebus est per matrem ejus occultata, quia videbatur -ei, quod antiquus leprosus rex Balduinus morti esset etiam propinquus -et eo mortuo et puero vir ejus Guido succederet in regno, sicut et -accidit. Non enim multo post Balduinus octavus [septimus] rex Jerusalem -obiit. et in sepulchris regum in loco Calvariae sepultus est. Nepos -vero ejus Balduinus puer, rex nonus, sepultus est in ecclesia dominici -sepulchri, extra tamen capellam loci Calvariae, in quo alii reges -sepeliri consueverant, quia videbatur non fuisse rex, cum infans esset. - - - - - Octavus rex Jerusalem. - -Mortuis Balduino, hujus nominis IV., rege Jerusalem VII., et nepote suo -Balduino V., rege civitatis sanctae, successit in regnum Guido -Lusignanus, Sibyllae Balduini leprosi sororis maritus et sororius -quarti Balduini, et regnavit duobus annis in Jerusalem. Hic cum -difficultate ad regnum pervenit et in magnis angustiis regnavit et cum -maximo diffortunio regimen finivit et regno Jerosolymitano lamentabilem -finem dedit. Nam mortuis duobus praefatis Balduinis regibus, comes -Tripolitanus, tutor pueri Balduini defuncti, ad regnum aspirabat et -multi principes et comites in ejus parte consentiebant, et domino -Guidoni, marito Sibyllae, qui haeres regni erat, insidiabantur. Domina -autem Sibylla, ut vir suus Guido inungeretur et coronaretur in regem -Jerusalem, largitionibus ac blanditiis a patriarcha Jerosolymitano et -magistro templi et proceribus obtinuit. Hoc autem Raymundus praeses -Tripolitanus graviter tulit, unde inter ipsos, Guidonem scilicet et -Raymundum, maximae ortae sunt dissensiones, in quibus Raymundus, -Saladino Turco amicus occulte factus et confoederatus maximum -detrimentum Guidoni et reliquis Christianis acquisivit. In tantum etiam -facinus invidia Raymundum deduxit, ut Christi fidem abnegaret et -circumcisionem susciperet ac ritum Machometi profiteretur, licet -occulte. - -Anno Domini 1187. Saladinus propter nostrorum discordias vires adeptus -congregata multitudine infinita suorum regnum sanctum hostiliter -invasit et multas terras Christianis abstulit. Cumque rex Guido undique -ab infidelibus arctaretur, de principum suorum consilio dominum -patriarcham Jerosolymitanum una cum magistro templi et priore -hospitalis misit ad principes occidentis, quod illis denuntiarent, in -quanta calamitate esset populus christianus in oriente. Hic primum ad -regem Francorum Philippum venerunt, cui claves sepulchri dominici et -templi et civitatis sanctae detulerunt, (#280 A#) supplicantes, ut -terrae sanctae periturae succurrere dignaretur. Rex ergo piissimus -congregatis omnibus praelatis Parisiis concilium celebravit et -strenuosissimos milites suis expensis in terram sanctam misit. Interea -Saladinus congregata infinita multitudine Turcorum et Sarracenorum ex -omni oriente terram Christianorum ingressus Galilaeam provinciam -infestabat et Tyberiadem obsidebat. Contra quem rex Jerusalem Guido -coadunato magno exercitu progressus est, sed, heu! nostri contriti sunt -proditione nequissimi viri, comitis Tripolitani. Nam cum jam congressio -facienda esset, comes ille erecto suo vexillo de acie fugit et ordinem -nostri exercitus confudit, eumque quique regis Jerusalem inimici et -viri dolosi secuti sunt, sicque fit ante fugam et in fuga nostrorum -strages horribilis, in quo quidem discrimine Acconensis episcopus, qui -ante exercitum Domini crucem dominicam ferebat, graviter vulneratus -est, qui mortis sentiens imminere discrimen, cum se super equum non -posset erigere, crucem dominicam alteri tradidit, qui eam regi Guidoni -portavit. Ad postremum, cum rex usque ad belli finem strenue cum sua -cruce dimicasset, undique invadentibus hostibus, suis pro majori parte -occisis, et ipse fugere non posset circumdatus inimicis, una cum -pretioso ligno vivificae crucis capitur, nec fuit proelium toto tempore -Latinorum in oriente, in quo tantus sanguis Christianorum fuit effusus, -sicut illo die. Nam eo die totius Christianitatis concidere vires in -oriente. Maxime autem Hospitaliariorum et Templariorum virtus enituit. -In eo etiam funestissimo proelio omnes nobiles et viri fortes -ceciderunt, demtis paucis, qui capti sunt cum rege et magistro templi. -Dicit Vincentius in Spec. Histor. L. 30 C. 43., quod ab eo die -captivitatis sanctae crucis infantes, qui postea nati sunt, non nisi 20 -vel 21 dentes habeant, cum antea 30 vel 33 habere solebant. Saladinus -autem post victoriam fortunam suam secutus victorem exercitum ad -expugnandas Christianorum urbes atque castella adduxit et maritima loca -occupavit et primo omnium Ptolemaidem; deinde Berytum et omnia alia -loca munitissima ad deditionem compulit, nec aliquam gravavit, quae sub -ejus ditione et tributo manere voluisset, nec fuit ab Accon usque ad -Ascalonem aliqua civitas, quae ausa fuisset resistere, utpote de suis -defensoribus destitutae. Ascalonitae autem, eo quod inexpugnabilem -credebant eorum civitatem, impetum Saladini paulisper retardantes urbem -illi tradere noluerunt, asserentes, nulla ratione se civitatem -resignare velle donec scirent pro certo, si Jerosolymitani cives eorum -urbem sic resignarent. Quo audito Saladinus civitate obsidione vallata -diebus X continuis aggressionibus impugnavit, sed nihil efficere -potuit, erat enim Ascalon civitas munitissima, quam Gothfridus primus -rex Jerusalem cepit, sicut dictum est fol. 274. Cujus memoria habetur -in antiquissimis sacrae scripturae libris, ut patet. - - - - - Quomodo capta est Jerusalem civitas ab - infidelibus et quibus meritis. - -Saladinus autem videns, quod domare Ascalonem non posset nisi capta -Jerosolyma civitate sancta, obsidionem Ascalonis solvit et cum omni -apparatu bellico in multitudine gravi montana ascendit Judaeae, ut -Jerusalem in eis sitam exercitu vallaret et caperet, Jerosolymitae -autem cives et qui de vicinis locis undique hostium metu illuc -confluxerant, audita strage suorum et vivificae crucis amissione et -regis captione et Saladini appropinquatione omni se supplicandi genere -humiliabant. Agebantur ab omnibus Christianis ibidem (#B#) habitantibus -solenniter litaniae et confessiones et jejunia, sed et parvula aetas -his spiritualibus exercitiis insistebat. Sed ira Dei in patulo vehemens -erat, nec mirum, nam nimis et clerus et populus in luxus varios se -effuderat, totaque terra illa facinoribus et flagitiis sordescebat, -insuper et qui religionis praeferebant habitum, regularis temperantiae -turpiter fines excesserant, pauci erant, quos vel avaritiae vel -luxuriae morbus non inficeret. In ministris templi sacer zelus et -contentio erat admodum et litigium pro ambitione, nam milites templi et -hospitalium ministri contra patriarcham et episcopos decertabant et -exemtiones quaerebant suamque falcem in messem alienam mittebant, qui -tamen in principio institutionis eorum subesse gaudebant. Simoniacam -pravitatem committere pro nihilo ducebant et dominicum sepulchrum et -locum resurrectionis personis indignissimis per simoniam introductis -cottidie replebant. Propter quod munus gratissimi ignis scilicet -coelestis in nocte sacratissimae paschae a divina clementia datus in -principio tempore Gothfridi regis et Balduini I. et Balduini II., -retardavit descendere ad accensionem luminum ultimorum regum -temporibus. De quo igne vide supra. Et si clerus his malis infectus -fuit, quomodo Spiritus potuit esse sanctus? - -Facta etiam fuerat Jerusalem Aegyptus et Sodoma, similibus -transgressionibus polluta, nam tota urbs erat plena hospitiis privatis, -et de omni natione, quae sub coelo est, erant hospites a suis terris -propter facinora exules, vel propter mulieres, quas secum traxerant, in -suis terris apparere et manere non volentes, vel propter debita, quae -domi solvere nequibant, exsules in Jerusalem, hospitalitati intenti, -lucris insistebant, vel quod propter excommunicationes manere in solo -proprio non poterant, Jerosolymis manebant, et nonnulli lucrandi causa -de occidente in orientem domicilium transferebant. Et milites sepulchri -dominici et templi custodes multi erant, et in tanta multitudine pauci -erant, nisi scelerati, impii, raptores, sacrilegi, homicidae, perjuri, -adulteri, ut dicit Bernhardus in Sermone ad milites templi, Cap. 5. -Sicque civitas sancta facta fuit refugium malefactorum et plena erat -hospitiis inhonestis, in quibus luxuriae, crapulae et ludis operam -dabant peregrini, postquam loca sancta visitaverant. - -Ad hoc etiam devenerat malum, quod in hospitali S. Johannis nemo vel -pauci manebant, quia nulla [cura vel] minima ab hospitaliaribus -fovebantur peregrini, cum tamen hoc hospitale opulentissimum fuerit; -nec in hospitali Theutonicorum sanctae Mariae pietas erat, et ideo boni -et honesti peregrini cogebantur adire hospitia, quorum patroni erant -fures, raptores, dolosi, expulsi et turpitudinum patroni. - -Praeter haec fuit per Christianos avaros quietudo civitatis sanctae -perturbata, quia plena negotiationibus fuit facta de omni lingua, et -ubi multa est negotiatio, ibi et abundans injustitia, unde ad litteram -poterat Dominus supplicantibus pro civitate dicere illud Jerem. V.: -Circuite vias Jerusalem et aspicite et considerate et quaerite in -plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium et quaerentem -fidem, et propitius ero eis etc. Propter haec ergo Dominus ad -iracundiam concitatus terram, quam tulerant de manibus impiorum, rursum -permisit eandem eorum dominio occupari. Veniens igitur Saladinus -Jerusalem urbem grandi exercitu obsedit eamque ab occidentali parte -vallavit atque continuis aggressionibus obsessos vexare coepit, sed -civibus pro viribus resistentibus ab aquilonari parte diu noctuque -civitatem impugnavit, cumque muros machinis debilitasset, timentes -cives, cum ex nullo loco praestolaretur auxilium, ne hostes violenta -irruptione urbem occuparent, placuit instanti et inevitabili periculo -cedere et sub certis conditionibus se reddere Saladino, ut scilicet -redemtionis accepto pretio libere eos, qui exire voluerint, abire -permittat. Saladinus ergo, sicut natura homo pius erat, misertus populo -condescendit petitioni et omnibus, nullo demto, vitam donavit, hac -conditione, quod qui manere sub suo tributo vellet, salvus maneret, qui -(#281 A#) autem emigrare vellet, si virilis sexus esset, aetatis plus -quam decem annorum, solveret decem aureos puros ducatos, si vero -minoris aetatis, solveret duos ducatos, mulieres vero darent quinque -ducatos. Et haec conditio utrique parti placuit. Sed quia multa millia -in civitate erant pauperes, qui nec decem denarios habebant, hos omnes -absolvit Saladinus a debito. - -Facta est autem haec civitatis sanctae deditio die secunda Octobris, -qui erat decimus quartus obsidionis, anno Domini 1187, feria sexta, -anno LXXXIX., postquam Christianorum fuerat. - -Praeconizatum est ergo per urbem, ut omnes, qui in urbe erant -Christiani, post tres dies ex urbe migrarent vel se servituti Saladini -pagani subjicerent, quod jam dudum per Papam fuit gravissimis censuris -inhibitum, ne in tali causa Christianus manere praesumeret, qui autem -maneret, excommunicatus, anathematisatus et penitus ab ecclesia -abscissus esset. Ad hanc lugubrem vocem praeconis tantus clamor -plangentium ortus est in Jerusalem, ut usque ad aliqua milliaria -audiretur lamentatio Christianorum. Dicitur etiam, quod ipse Saladinus -et sui crudeles principes emolliti et perterriti ejulatibus et lamentis -Christianorum humana compassione ad fletum moti fuerint et quod omni -petenti promissam pecuniam remiserit. Praecepit insuper Saladinus suis -exercitibus, ne quis urbem intraret ante diem statutum exitus -Christianorum. Igitur die statuta Christiani cum universa supellectili -exeuntes intolerabili clamore et lamento coelum replebant et terram -turbabant, cunctos autem praecessit Heraclius patriarcha -Jerosolymitanus cum cruce, cum clero et monachis et religiosis -utriusque sexus, cum virginibus, quae conclusae fuerant, qui omnes -magno facto agmine patriarcham sequebantur portantes imagines et -cruces, reliquias et monstrantias, quae conculcata fuissent ab -infidelibus. Post hos sequebantur nobiles et bellatores, demissis -capitibus, verecundi et tristes, et consequenter vulgus promiscui -sexus, cum impatientia portantes parvulos suos, qui cum pecudibus -ejulabant et flebant. - -Divisi sunt autem Christiani ante civitatem, et pars Alexandriam, pars -Tyrum, et pars Antiochiam emigravit, et ad alios maris portus -descenderunt isti, ad alios illi, quia quidam erant Siculi, et illi -petebant Alexandrinum portum, alii Itali et Theutonici, et illi Tyrum -petebant vel Tripolim, et ad hunc Tripolitanum portum major pars -descendit, sed quod migrantibus apud Tripolim contigerit, vix sine -lacrimis et nullo modo sine compassione enarrari potest. Cum enim -expulsi Jerusalem tristes appropinquassent civitati Tripolitanae, visa -civitate parumper consolati fuissent pro eo, quia in ea omnes fideles -erant, a quibus consolationem accipere ex eorum debita compassione -sperabant, et jam credebant manus Sarracenorum evasisse: in sacrilegos -et ipsis Sarracenis deteriores inciderunt. Nam comes Tripolitanus, -Raymundus, occultus a fide apostata, sicut supra folio 179. diximus, -cum suis satellitibus, filiis iniquitatis, migrantibus occurrens, qui -iam ipsis compati debuerant tamquam fratribus, illos ut crudelis hostis -invasit, nam quidquid secum ex eorum substantia detulerant, et ilud, -quod ipsi Sarraceni humanitatis gratia dimiserant, violenter ab eis -abstulit, multis conviciis irrogatis. In tanta autem calamitate -constituti, multi, quia iam nauclerum habere non poterant nec redire -possent, cum Sarracenis manserunt, contra dictum superne; multi fidem -abnegaverunt; multi inedia consumti perierunt; multi prae dolore se -necaverunt. De quadam etiam muliere legitur, quod in Jerusalem inclita -et dives fuerat, et cum aliis Latinis de Jerusalem abscesserat, et -filium suum parvulum in humeris usque ad mare juxta Tripolim portaverat -transducendum; sed cum ibi ab illis malis Christianis totaliter -exspoliata esset bonis suis, nec ad nutriendum filium (#B#) quidquam -haberet, furore foemineo acta proprium filium in mare projecit. - -Cum ergo Christiani omnes de Jerusalem emigrassent, ingressi sunt -Sarraceni civitatem sanctam, et in improperium et opprobrium nominis -christiani in ipsis ecclesiis stabulaverunt jumenta, turpia et nefanda -operantes ibidem et sacra templa foedantes, et imagines omnes Dei et -Sanctorum ab ipsis deleverunt inventoque crucifixi Domini nostri -simulacro per derisionem in publicum vicum portaverunt, sputis et saxis -petito cum omni foeditate polluerunt. Insuper sacras virgines et -matronas, quae ex nimia spe in confidentia adjutorii coelestis reclusae -manserant, eduxerunt stuprandas et adolescentulas tradiderunt -prostituendas. Contigit autem circa hoc memorabile factum, quod -recitatum est supra fol. 230., quamvis quidam dicant, esse factum in -ultima captione civitatis Acconensis. - -In ipsa autem furia effractis vectibus et valvis ecclesiae dominicae -resurrectionis ingressi sunt et altaria profanaverunt et vitreas -fenestras destruxerunt sculptasque lapideas imagines avulserunt de -parietibus. Demum in turrim et campanile ascenderunt et campanas -malleis confregerunt, et in vituperium Christianorum sic confractas -tenuerunt multo tempore, sicut vidit dominus Antoninus, ut habetur in -Chronico Part. II. Tit. 17. c. 9. §. 18. Ego vero fragmenta campanarum -non vidi, sed trabes et juga, in quibus campanae suspensae fuerant. -Noluit autem Saladinus, ut cum tumultu et violentia ecclesia dominici -sepulchri subverteretur, propter pretiosas marmoreas columnas et -politas tabulaturas, quas tollere integras pacificato negotio -deliberaverat, sicque successive templum illud solvere cogitabat. - -Denique ecclesiis Christianorum profanatis accesserunt ad templum, quod -nominant Salomonis, et omnia Christianorum altaria ejecerunt et -imagines abraserunt, et eo purgato vel potius profanato pavimentum et -parietes aqua rosacea laverunt et multis perfuderunt odoribus, miram -enim venerationem et templo illo et loco exhibent. His lotionibus -peractis, quae sunt eorum consecrationes, intravit Saladinus cum suis -principibus et ritu mahometico victimas obtulit. - -Porro Suriani et caeterarum sectarum homines, scilicet Maronitae, -Jacobitae, Georgiani, Armeniani, Nestoriani, Abessini sive Indiani, et -caeteri orientales Christiani, schismatici et haeretici, ad Saladinum -accesserunt, et juramenta ei praestantes et tributa se locari in loco -Latinorum petierunt, quod libens fecit, ut civitas haberet habitatores. -Insuper ecclesiam dominici sepulchri, quam audierant in proximo -destruendam, auro et argento copiosissimo Saladino dato redemerunt, ne -destrueretur. Accepto ergo auro Christianis orientalibus dimisit eam -sub hac duplici conditione, primo, ut nullus occidentalis Christianus -intromitteretur absque solutione tributi statuti, quod sibi ponitandum -ordinavit et ad hoc exactores posuit; secundo, ut nulla amplius campana -in turri suspenderetur, sed cum tabulis ligneis signarent ad Officia. -Sic ergo ab illo die usque ad praesens non est campana audita in -Jerusalem jam per trecentos annos. - -Sic ergo capta Jerosolyma posito in eo praesidio Saladinus cum universo -suo exercitu ad obsidendum denuo redit Ascalonem, quam cum aliquibus -diebus impugnasset, ea conditione cives tradere ei civitatem parati -erant, si regem Jerusalem Guidonem et Magistrum templi, quos in bello -ceperat, Christianis restitueret. Quae pacta Saladinus libenter -amplectens recepta civitate, ut in pactis promiserat, regem Jerusalem -cum Magistro templi (#282 A#) et omnem illorum domesticam familiam -liberos abire permisit. Hac autem urbe sic obtenta Saladinus ad alias -urbes et castra Christianorum se convertit et in brevi temporis spatio -omnia subjugavit demtis aliquibus maritimis civitatibus, Tripoli -scilicet et Tyro. Comes etiam Tripolitanus, Raymundus, proditor -pessimus, nocte praecedenti, quando in die tradenda per eum fuit -civitas Saladino, mortuus in lecto repertus fuit, et signa abnegationis -fidei et stigmata circumcisionis suae et proditionis litterae omnibus -sunt ostensa. Rex ergo Jerusalem Guido, perdita civitate suae sedis ad -Tripolim se contulit, ibique cum suis principibus consedit. Est autem -Tripolis civitas maritima in regione Phoenicis sita, fortis et -antiquissima negotiationibus apta. - - - - - De statu civitatis sanctae Jerusalem post ejus - captionem, et de regibus ejus tutelaribus et - diversis translocationibus tituli regni - Jerosolymitani etc., et de commotione totius - occidentis et succursu terrae sanctae. - -Postquam igitur fuit sancta civitas Domino ita permittente in manibus -Sarracenorum resignata et totum fere Jerosolymitanum regnum perditum et -populus christianus multipliciter afflictus et confusibiliter de regno -ejectus et Papa Urbanus III., hoc primum audivisset, prae nimio dolore -et tristitia statim in lectum decidit et mortuus est in Ferraria, ubi -tunc erat. Ibi etiam sinistri rumores et lamentabiles casus universa -occidentis regna concusserunt omnesque reges et principes ad -vindicandum Christianorum sanguinem se accinxerunt. Anno ergo Domini -1188. convocatum fuit generale concilium Parisiis, in quo ammirabilis -et incredibilis multitudo militum ac peditum in subsidium terrae -sanctae crucem accepit. - -Eodem anno illustrissimus imperator Romanorum, Fridericus primus, -crucem cum suis principibus et nobilibus de Alemannia assumsit, et rex -Francorum Philippus et Heinricus rex Anglorum et caeteri reges omnes, -archiepiscopi et episcopi et praelati ecclesiae Dei cum infinitis -populis cruce signati sunt. Et erat illa commotio adeo universalis, ut -totus mundus in hoc propositum coiisse videretur. Fit ergo mirabilis -congregatio equitum et peditum et per terram et maria impetu -ferventissimo vehuntur contra infideles. Eo autem tempore erat in -Calabria abbas Joachim, maximae doctrinae et excellentis ingenii vir: -hunc accersitum reges et principes in terrae sanctae expeditione -existentes interrogabant de effectu illius profectionis. Quibus ille -dixit, quod mare quidem transirent, sed in recuperatione terrae sanctae -parum proficerent, et nondum adesse tempus, quo Jerusalem a Christianis -possideri posset. Et sicut insignis vir ille dixit, ita accidit. -Ingressi enim Syriam, nihil ceperunt nisi Ptolemaidem, quae Acon -dicitur, toto biennio. Capta est autem Acon anno Domini 1194. non -ruptione murorum, sed sub his conditionibus, ut salvis personis -Sarraceni exirent, et lignum crucis, quod in bello ceperat Saladinus, -sicut supra folio 280. patet, Christianis restituere promitteret et -ducenta millia ducatorum solverent. Sed quia pacta regibus promissa de -sancta cruce restituenda et de captivis Christianis reddendis non -observavit Saladinus, rex Richardus una die quinque millia decollari -mandavit. - -His diebus decesserunt duae filiae regis Guidonis, quas ex Sibylla, -primogenita Almarici regis susceperat, et post modicum mater ista, -domina Sibylla, etiam decessit (#B#) ex hac vita, nec superfuit aliquis -de vera stirpe regia regum Jerusalem, nisi domina Elizabeth, uxor -Eufredi de Corono. Habuit enim Almaricus sextus rex Jerusalem unum -filium Balduinum, ab infantia leprosum, et duas filias, Sibyllam et -Elizabetham. Mortuo autem Almarico regnavit leprosus, qui quia generare -non potuit, haerede ex se caruit et fecit Sibyllam seniorem sororem -suam haeredem regni, cujus maritus, secundus Guido pro ea regnavit, -Elizabeth autem ejus soror domino Eufredo nupsit. Post perditam autem -terram sanctam et Jerusalem, Sibylla regina et haeres regni -Jerosolymitani obiit nullo derelicto ex se de Guidone haerede. Audiens -autem Elizabeth soror Sibyllae mortem ejus, reginam et haeredem regni -Jerosolymitani se esse divulgabat et virum suum Eufredum esse regem -loco sui, sicut fuerat Guido loco sororis, ubique pronuntiabat. - -Eufredus ergo apud Acon occidentis principes invocabat et aliquos ad se -inclinabat dicens, uxori suae regnum deberi, tum ex praecepto patris -Almarici regis, tum etiam ex testamento fratris Balduini leprosi regis. -E contrario rex Guido se juste et solenniter unctum Jerosolymis et -coronatum asserebat, et se numquam a regni solio debere deponi, dum -nihil depositione dignum in regno commiserit. De hoc ergo negotio -concertabant illi duo, Guido ac Eufredus, et quilibet aliquorum -principum favorem sibi acquirere studebat, et erat inter principes -major quaestio et cura, quis esset rex Jerusalem, quam quomodo -recuperanda Jerusalem esset. - -Porro dominus Heinricus comes Campaniae et multi alii sentiebant, -regnum ad Elizabetham transiisse per mortem sororis, et ideo favore -praedicti comitis factum fuit, ut Eufredus portus vectigalia et -delinquentium commissa reciperet et alia, quae regi Jerusalem -debebantur, ita, ut solo nomine Guido remaneret rex, omni exspoliatus -jurisdictione, quare rex merito querebatur, quod contra omnem justitiam -honore spoliaretur regni. Et ob hanc (causam) convocatis his, qui eum a -principio secuti fuerant, exercitum congregavit et fortunae casibus se -committere statuit, et una cum eis confligere cum Sarracenis -deliberavit. Hoc videntes principes majores timebant, si cum tam paucis -contra Sarracenos procederet et occumberet, quod tota multitudo -congregata in Dei servitio dissolveretur. Unde factum est, ut ad omnia -rex Guido ut primus restitueretur. Sed marchio Montisferrati, Conradus, -cui videbatur, quod regnum ad dictam dominam Elizabetham jure -haereditario devolutum (esset), regni cupiditate ductus rem nefariam -operatus est, matre sua Calomaria, uxore supra dicti Almarici, qui -adhuc vivebat, consentiente: praedictam enim Elizabetham a viro suo -Eufredo rapuit et de facto uxorem duxit. Quod enorme et detestabile -factum omnibus peregrinis displicuit, dissimulaverunt tamen, ideo, quod -nisi eo volente victualia a Tyro venire non poterant. - -Ipse praeterea tamquam vir astutus quosdam de majoribus donis et -muneribus ad se inclinaverat pro auxilio sibi praestando in hoc -negotio. Post occupaverat etiam Tyrum civitatem ille Conradus marchio -et potens erat et nominatus; quia Saladinum cum exercitu suo a Tyri -obsidione repulerat, ideo eum offendere nemo audebat. Interea cum -exercitus Domini ad obsidionem Jerusalem disponeretur, duo isti -potentissimi reges, Philippus rex Francorum et Richardus rex Anglorum, -junctos scilicet exercitus habebant (#283 A#). Audiens autem Saladinus -adventum tanti exercitus, cogitavit reddere Christianis Jerusalem et -nuntios ad reges misit ad concordanda negotia. Hoc auditis duobus -regibus, ambos, ut verum dicam, diabolus possedit, et uterque toto nisu -alterum praeire, alteri superior fieri conabatur, ut rex Jerusalem -fieri posset. Et facta fuit exercitus divisio, et effusa est inter -principes contentio de sacro principatu Jerosolymitano. Verum cum sic -de principatu contenderunt, Philippus rex Franciae indignatus relicto -negotio cum omni suo exercitu in Europam reversus est. Ex quo etiam rex -Franciae semper astitit regibus Jerusalem eosque in regno retinuit et -conservavit, (et) dignum aestimabat, ut jam regia stirpe exstincta ad -eum regni illius titulus pertineret. Sed cum videret, hoc salva pace -non posse fieri, cum ira recessit. Audiens autem Saladinus exercitum -Christianorum diminutum per recessum regis Franciae, ab intentione -restituendi Christianis Jerusalem destitit et ipsam civitatem sanctam -munivit, et praesidium militum in ea collocavit. Interea Richardus rex -Angliae in Syria mansit et strenue prosecutus est bellum contra -Sarracenos. - -Porro anno Domini MCXCVII. perseverante Richardo in Syria Guido -Lusignanus rex Jerusalem superioribus annis a Saladino pulsus, hominis -virtutem et magnanimitatem videns, obtulit ei titulos et jura regni -Jerosolymorum, ut ipse sibi Cyprum insulam, quam Richardus Graecis -abstulerat, possidendam daret. Hoc autem Richardus Angliae rex -libentissime fecit et ipsum Guidonem regem Cypri fecit, ipse vero rex -Jerusalem et Angliae factus duas coronas sibi imposuit. Ea propter -Anglici reges sibi eum titulum adhuc usurpant. Sed et Guido post -abscessum regis Richardi regni Jerosolymitani titulum resumsit dicens, -regni sedem a Jerusalem in Cyprum translatam. Sed principes, qui adhuc -loca in Syria possidebant, eum pro rege Jerusalem non cognoscebant -scientes, eum vere regnum perdidisse, et regis titulos amisisse. Auctus -igitur Richardus et animosior factus ex titulo desiderati regni -ascendere et obsidere Jerosolymam instituit, sed superveniente hieme et -dilabentibus passim maritimis copiis sententiam mutavit et cum Saladino -pace composita in patriam redire disposuit et curam christiani -exercitus et regni jura Heinrico, comiti Campaniae, suo nepoti -commendavit, et ita rem infectam reliquit, super desolatos afflictionem -cumulans recessit: aestimabat enim regem Franciae suum aemulum et -timebat terrae suae invasionem in sua absentia. Recedens per mare rex -Richardus, Deo ita volente, tempestate saevissima orta, naufragium -passus est, sed evadens cum paucis valde secrete per Austriam transitum -faciens a Sapuldo ejusdem regionis duce captus est, atque omnibus bonis -spoliatus imperatori Heinrico, filio Friderici, qui in praecedenti -expeditione Jerosolymitana discesserat, traditus est, et per annum et -dimidium tentus datis ducentis millibus marcarum argenti dimissus est -et rediit in Angliam. Puto autem hanc tribulationem ei supervenisse pro -eo, quod regnum sanctum Jerosolymitanum ambivit et eo adepto in -tribulatione et vexatione dereliquit et fugit. Praefatus autem -Campaniae comes, cui rex Anglorum curam exercitus christiani -commendaverat, vir pius et prudens, considerans, post recessum illorum -duorum regum, Franciae et Galliae, terram desolatam mansisse, ibidem -remanere in Dei servitio statuit. Cujus pium animum considerantes -Magister hospitalis et templi una cum caeteris peregrinis eum in regem -Jerosolymorum elegerunt, cui et dominam Elizabetham, filiam Almarici -regis Jerusalem in conjugium tradiderunt, quia maritus (#B#) ejus, -marchio Tyrensis, mortuus erat, et etiam dominus Eufredus, primus ejus -maritus. - -Post duos autem annos regni ejus, dum in superiori coenaculo palatii -sui fenestrae se innitendo aspodiaret,[TR108] miserabili praecipitio -collisus exspiravit et ita regnum Jerosolymitanum[TR109] iterum rege -caruit. Hoc contigit anno Domini 1197. Deinde in anno sequenti innumeri -per mare fideles in Accon venerunt, in redemtionem Jerusalem parati; -sed quia non erat rectio nec rex in terra sancta, dilapsus est -exercitus et sine profectu ad propria redierunt multis in vanum -consumtis pecuniis. - -Post hoc anno Domini MCCII. die XXX. Martii terrae motus factus est -tantus in Syria, quantus non visus fuerat et civitas Aconensis -prostrata est cum palatiis et multis appositis. Sic et in aliis -civitatibus contigit. - -Dein anno Domini 1215. celebrata fuit synodus maxima Romae apud -Lateranum ab Innocentio III. hujus nominis Papa, in quo concilio -dicuntur fuisse MCCC episcopi, inter quos fuit dominus Fulco, episcopus -Tholosanus, vir insignis, secum habens sanctum Dominicum, cum quo -Innocentium Papam adiit et confirmationem Ordinis, qui dicitur -Praedicatorum, petivit; cumque papa primitus difficilem se exhiberet, -vidit in somniis, quod Lateranensis ecclesia, quia suis compaginibus -resoluta, gravem subito minaretur ruinam, sed vir Dei Dominicus -occurrit et totam illam fabricam casuram sustentabat. Sicque mane -sancto Dominico accersito propositum commendavit et petionem suam -hilariter acceptavit; anno autem sequenti confirmationem Ordinis -obtinuit ab Honorio III. - -Porro praeter ecclesiasticos viros episcopos fuerunt in dieto concilio -Patriarchae, Jerosolymitanus et Constantinopolitanus, multi Graeci et -Romani imperii legati, regum quoque Jerusalem, Franciae, Hispaniae, -Angliae et Cypri oratores. Et quamvis in eo concilio editae fuerint -multae salubres constitutiones, principalis tamen tractatus fuit de -recuperatione terrae sanctae et Jerusalem, et subsidio ad hujus modi -opus et de praedicationibus crucis et signationibus et agminum et -exercituum capitaneis. Unde a tempore illius concilii beatus Dominicus -nutrivit barbam, ut cum militibus ad pugnam procederet contra -Sarracenos infideles, sicut iam multo tempore praedicando pugnaverat -contra haereticos Albigenses, factusque est post hoc concilium -mirabilis populorum occidentalium pro liberatione Jerusalem et terrae -sanctae concursus. Eodem etiam tempore pueri parvi de regno Francorum -et Theutonicorum usque ad numerum XX. millium crucem acceperunt -dicentes, se velle ire in subsidium terrae sanctae, qui turmatim ad -diversos maris portus divisi accesserunt et inanes ac vacui redierunt. -Ferebant autem, quod vetulus de monte, qui Arsachidas a pueritia -nutrire consueverat, duos clericos cismarinos longo tempore in carcere -detinuerat, qui cum essent homines valde litterati et eos comperisset -in nigromantia instructissimos, asseruit, se numquam illos dimissurum, -nisi pueros Francorum et Alemannorum illi adducere affirmarent. Ab his -ergo affirmantur praedicti pueri diabolica illusione et falsis -visionibus ac promissionibus inducti, ut crucem acciperent, quia -nonnisi per innocentes pueros Deus terram sanctam et Jerusalem -recuperare decrevisset. Et cum ad portus maris venissent, multi de eis -a piratis submersi sunt, multi Sarracenis venditi et aliis exteris, -multi prae inedia mortui, et aliqui ad parentes reversi. Qualis delusio -puerorum aevo nostro accidit anno Domini 1454. peregrinari volentibus -ad sanctum Michaelem. Quae peregrinatio quam utilis fuerit, inutilis -finis ejus patefecit. - -(#284 A#) Anno Domini 1217. post concilium Lateranense signati sunt -cruce innumeri contra haereticos Albigenses, sicut Simon comes -Montisfortis, in cuius comitatu erat sanctus pater noster Dominicus et -Guido, filius praefati comitis, et Ludwicus, filius regis Francorum. -Aliqui vero et major pars cruce signati sunt in subsidium terrae -sanctae et recuperationem Jerusalem. Eo enim anno exspiravit treugarum -tempus inter Christianos et Sarracenos, unde exercitus Christianorum, -qui post Lateranense consilium crucem acceperant, transito mari in -Ptolemaidem vel Acon venerunt. Erat autem copiosus exercitus cum tribus -regibus, scilicet Jerusalem et Hungariae et Cypri. Affuit etiam dux -Austriae et Pannoniae, magnaque militia regni theutonici; rex autem -Jerosolymorum tunc erat Johannes nomine, qui ex duce Viennensium in -Francia electus fuerat rex Jerusalem prioribus annis, vir utique -strenuus in armis et devotus, ex stirpe progenitus illius clarissimi -viri Gothfredi, primi regis Jerosolymorum, cui Conradi quaedam -marchionis filia desponsatur, et ambo apud Tyrum coronantur. Assumtis -itaque armis se ad bellum contra crucis hostes potenter parare -coeperunt, et cum iam procedendum esset, patriarcha Jerosolymitanus cum -magna humilitate cleri et populi tollens reverenter vivificae crucis -lignum profectus est in castra Domini. Fuerat enim ea pars crucis -sanctae divisa, quae reperta in templo fuerat tempore gloriosi -Gothfredi primi regis Jerusalem, et una pars manebat semper in templo, -altera ducebatur in castra ad bella, et illam cepit Saladinus cum -Guidone ultimo rege Jerusalem, ut superius dictum est, et postquam -perdita fuit, acceperunt Christiani reliquam sanctae crucis partem et -in ea bellabant. - -Itaque cum tali vexillo aciebus ordinatis processerunt contra locum, in -quo dicebatur Sarracenorum multitudo esse, et eo animo ibant, ut -pugnarent cum infidelibus. Sed illi, ut eorum adventum per exploratores -cognoverunt, formidantes fugerunt, nostri vero absque contradictione -ingressi sunt in Galilaeam provinciam multa damna hostibus inferentes -et conati sunt castrum montis Thabor capere, sed multo labore habito -consiliis quorundam obsidio castri soluta fuit et reversus est -exercitus domum in Acon, quia hiems erat et tempus bellandi -praeterierat. Transacta hieme iterum exercitus Christianorum arma -sumere contra Sarracenos coepit, sed peccatis nostris exigentibus -exercitus noster quadrifarie divisus est: nam rex Hungariae cum magno -Christianorum damno navibus aptatis ad propria revertebatur et magnam -partem peregrinorum cum galeis et apparatu bellico secum traxit nec -patriarchae revocationem attendit. Quapropter in eum et in omnes -sequentes eum sententiam excommunicationis promulgavit. Quaedam vero -peregrinorum portio, aut timore aut deliciis deliniti, nullo modo urbem -Aconensem egredi volebat. Rex vero Jerusalem et dux Austriae cum suis -baronibus et Theutonicorum magna parte et militia sancti Johannis -quoddam castrum in Caesarea Palaestinae firmaverunt, nec averti -potuerunt, quamvis saepe nuntiaretur eis hostium adventus. Templarii -vero una cum domo et militia hospitalitatis Theutonicorum castrum filii -Dei olim destructum reaedificare aggressi sunt, cujus dum fundamenta -jacerentur, murus quidam antiquus et spissus apparuit, quem -instrumentis ferreis effodientes quasdam monetas aureas in magna copia -repererunt, cujus inscriptio et figurae modernis ignotae erant, quas -conflantes militibus stipendia solverunt. Hujus castri situs talis est: -promontorium amplum et latum mari imminet, munitum naturaliter scopulis -ad aquilonem et occidentem et austrum usque, orientem versus turris est -firma, a templariis primis aedificata (#B#) pro tuitione peregrinorum. -Hujus castelli aedificatio ad hoc utilis fuit, quod conventus -Templariorum eductus de peccatrice et omni spurcitia plena civitate -Acon in hujus castri praesidio resideret usque ad reparationem murorum -Jerusalem. - -Anno Domini 1218. praedicabatur continue crux in occidente contra -orientales, unde visae fuerunt cruces in coelo mirabiles in territorio -Coloniensi et Trevirensi et commotio grandis per[TR110] totam -Alemanniam facta fuit propter haec et alia miracula ad transfretandum. -Congregati igitur Theutonici in maximo numero applicuerunt cum navibus -Ptolemaidem sive Acon in Martio. Post ascensionem autem Domini -seperatis cogonibus et rostratis galeis armatis, Johannes praefatus rex -Jerusalem cum patriarcha et peregrinis et duce Austriae tribus domibus -et copiosa multitudine Christianorum inierunt consilium super exemtione -tractatus concilii Lateranensis, in quo conclusum fuit de militia -Christiana intromittenda in terram Aegypti. Nam in eodem concilio -probatum fuit per expertos, non esse possibile, quod Christiani -pacifice Syriae et terrae sanctae possent dominari, nisi Aegyptus eis -esset convicta. Et hoc rei probavit eventus, quia, quam cito Syria -Damasci confoederata fuit Aegypto sub Almarico rege Jerusalem, statim -in magno periculo stetit regnum Jerosolymitanum, ante quam -confoederationem nemo sancto regno poterat nocere. Ideo sancti patres -in praefato concilio decreverunt, prius Aegyptum domandam et postea ad -terram sanctam et alias orientis terras properandum. Instructis ergo -classibus mense Majo post dominicam ascensionem praefatus rex Jerusalem -Johannes cum duce Austriae et multitudine fidelium prospero vento ad -portum Damiatae urbis pervenerunt. Porro Damiata civitas erat maritima, -quae alio nomine dicitur Pachneumurus, et munitissima metropolis -Aegypti, dives et populosa, mercationiis repleta. - -Dum autem in portu Damiatae nostri applicuissent et triduo in mari -exspectassent sequentes quosdam capitaneos, ante eorum adventum -descenderunt nostri in terram et invitis paganis a parte maris -obsederunt urbem. De die autem in diem augmentabatur exercitus Dei -viventis, ita ut Soldanus, qui ex alia parte tentoria fixerat, fugeret -cum suis et nostri transito fluvio totam civitatem circumdarent et -vehementer arctarent et inter littus maris et fluvium Nili tentoria -figerent. Hoc autem mirabile fecit Dominus, quod in ipso adventu aqua -fluminis convicta mari dulcis hauriebatur, nec ascendit aqua multum, -sicut consueverat, quasi populo Dei siccus locus conservaretur, sed -post excrescentes aquas castra fidelium occuparunt, et cum hoc pestis -grassabatur in nostro exercitu. - -Dum igitur Christiani sic perseverarent in obsidione Damiatae, -Corradirius magni Soldani filius congregato suorum exercitu in Syriam -venit ad Jerusalem eamque civitatem sanctam funditus intus forisque -destruxit praeter templum dominicum et turrim David. Et hoc ideo fecit, -ne Christiani post captionem Damiatae aliquam munitionem mediterraneam -haberent et tenerent in regno Jerosolymitano; desperabant enim, capta -Damiata regnum Jerosolymitanum posse defendi. Porro in destructione -Jerusalem deliberabant pagani, an vellent ecclesiam dominici sepulchri -etiam destruere, sed nemo ausus fuit manus apponere, commoti sunt tamen -per literas, quas miserunt in exercitum nostrorum apud Damiatam, quod -nisi obsidionem citius solverent, ecclesiam resurrectionis funditus -destruere vellent. Deinde destructa Jerosolyma quaedam Christianorum -castra occupavit, cepit et destruxit, quae nuper fuerant aedificata. -Interea civitate (#285 A#) Damiata longa obsidione ferro, fame et -pestilentia afflicta, contra Soldanum et majores, qui civitati -praeerant, vulgus murmurabat dicentes, se incommoda obsidionis tolerare -non posse, quos Soldanus specificans eos a deditione retrahebat, -mandavitque suis, qui intus erant, intrinsecus portas obstrui, ne -cives, qui fame et peste laborabant, ad Christianos transirent et -civitatis miserias nuntiarent. Et non solum intus fame laborabant, -verum etiam in Sarracenorum castris, quae non longe a nostris -distabant, famis acerbitas invaluerat; Nilus enim fluvius, qui post -festum Johannis Baptistae solet inundare usque ad exaltationem sanctae -crucis et Aegypti irrigare planitiem, eo anno more suo non ascendit ad -signum, quod solent ponere Aegyptii, sed magnam partem terrae -discoopertam et siccam reliquit, quod non arari nec seminari valuit -illo anno. Quare Soldanus futuram timens caritatem, una cum Corradirio -fratre suo, sub his pactis pacem obtulit Christianis, ut scilicet -crucem, quae olim capta fuerat in victoria Saladini cum civitate sancta -Jerusalem et omnibus captivis, qui per Aegyptum et regnum Damasci vivi -poterant reperiri, insuper et sumtus ad reparandos muros Jerusalem -redderet eis, et totum regnum Jerosolymitanum, quod antea Christiani -tenuerant, restitueret ex integro, et Praecurchum et montem regalem, -quae sunt duo castra urbi Jerusalem vicina, per quae mercatores -Sarracenorum et peregrinorum Meccam tendentes transire solent. Hoc -Soldanus totum volebat agere, dummodo Christiani ab impugnatione -Damiatae desisterent et soluta obsidione in Syriam copias suas -reducerent. - -Haec pacta acceptanda esse omnino et Christianis valde utilia censebat -rex Johannes Jerusalem et omnes nobiles et dux Austriae et omnes -capitanei Theutonicorum, sed Pelagius legatus ipse et patriarcha, -episcopi et archiepiscopi,[TR111] Templarii et Hospitalarii, Veneti et -Genuenses et caeteri Itali his pactis se opponebant et facta fuit -grandis divisio in exercitu nostro. Principes enim saeculares cum vulgo -quam libenter pacem accepissent cum civitate sancta Jerusalem et toto -regno et obsidionem solvissent et hoc bonum et salutare fuisset, sed e -contrario legatus et ecclesiastici praelati cum italicis mercatoribus -clamabant, capiendam Damiatam, aestimantes, civitate ea subacta -faciliter tam Jerosolymam quam alia subjicienda. Sed qui nimis emungit, -elicit sanguinem. Sic et illis contigit, quia negotium hoc male -prosperatum fuit in fine. Cupiditas enim ecclesiasticorum et -insatiabilis avaritia mercatorum, quibus hic agebantur, in bonum finem -recte deducere non poterant. Verum quia Damiata, superba maris -dominatrix et Christianorum spoliatrix, stabat premenda, idcirco haec -omnia sunt divinitus permissa. Cum ergo Saladinus iam de pace -desperasset, clam de nocte magnam multitudinem peditum misit in -civitatem, de quibus multi a nostris capti sunt et occisi. Quidam autem -milites ex mandato legati ad portam civitatis nocte missi sunt ad -explorandas custodias, qui protecti clipeis ad portam accesserunt. Cum -autem neminem circa portam nec supra viderent, appositis ad murum -scalis et advocatis sociis murum ascendunt, quo facto intra urbem -descendentes portam aperuerunt atque intromissis sociis occurrentes -Sarracenos occidunt, ad quorum tumultum reliquus excitatus exercitus -raptis armis absque pugna et Christianorum damno in oculis Soldani -civitatem ceperunt. Capta est autem anno Domini 1219 nonas Novembris. -Soldanus autem videns urbem occupatam a Christianis, concussus terrore -castra sua combussit et recessit. Christianis autem Damiatam -intrantibus occurrit intolerabilis foetor ex cadaveribus mortuorum, -quae prae multitudine (#B#) sepeliri non poterant. Erat autem aspicere -miserabile, homines scilicet et mulieres et parvulos prae fame tabidos, -quibus et domus et plateae plenae erant, nam nec mortuos vivi sepelire -poterant, sed mortui vivos suo foetore occidebant. Mortui autem sunt in -civitate infra XX menses, quibus civitas fuit obsessa, tum fame tum -pestilentia ultra LXX millia paganorum. Reperti sunt autem in civitate -ad tria millia armatorum, ex quibus quadringentos nobiliores et -ditiores utriusque sexus pro redemtione captivorum nostrorum inter -Sarracenos servati sunt. Alii Christianis venditi, parvuli autem -baptizati, pauca autem victualia sunt in civitate reperta, sed aurum et -argentum, lapides pretiosi, panni aurei et serici et aliae divitiae -infinitae, quae omnia sub anathemate terribili ad medium sunt delata, -atque per ministerium proborum virorum inter exercitum sunt divisa, -adeo aequaliter, ut omnes, etiam mulierculae, pauperes et pueri de eis -secundum ratam participaverint. - -Subacta civitate et ordinata aliam civitatem, Thannis, fortissimam -ceperunt, quia eam totaliter vacuam repererunt. - -Anno Domini 1221, suadente diabolo inter Pelagium legatum et Johannem -regem Jerusalem gravis controversia orta est. Nam legatus elatus -factus, sui clericatus ordinem obliviscens universorum exercituum -usurpabat dominium et bellorum ordinationem faciebat et captionem -Damiatae urbis sibi adscribi et attribui volebat. Rex autem indignum -putabat, ut in ejus provincia militares res per sacerdotes -administrarentur; sed quia vir prudens erat, cedere magis quam -contendere volebat et assignatis aliquibus caussis sui recessus -assumtisque paucis servis exercitum dereliquit et in Syriam profectus -est. Interea cottidie augebatur exercitus et magna multitudo navium -venit Damiatam de occidente. Pelagius ergo congregatis majoribus -judicabat, contra Soldanum esse procedendum, qui castra sua posuerat -super Nilum, itinere unius diei a Damiata. Militaris autem magister -legato contradicebat, nec tamen poterat, ut se movere vellet absque -rege. Unde legatus videns, quod sine praesentia regis negotium -procedere non valebat, solennes ad eum misit nuntios, deprecans, ut -comparendo exercitui christiano et se filium ecclesiae Romanae -demonstraret et rediret ad exercitum, qui tanto cum desiderio -affectabat redire. Rex ergo prudens collecto exercitu ex Syria -descendit et, ut audivit legati propositum de aggrediendo, bellum -omnino dissuadebat dicens, quod si eo tempore populus christianus -procederet, nec per terram nec per aquam populo a Damiata poterit -subveniri, maxime cum tempus instaret, quo Nilus fluvius inundaret. -Legatus autem moleste nimis ferens ea, quae a domino rege prudenter et -consulte dicebantur, excommunicabat omnes generaliter illius negotii -turbatores. Videns autem rex animum legati ab eo proposito removeri non -posse, licet invitissime faceret, obtulit se pro obedientia ecclesiae -ad bellum contra Soldanum procedere. Sed sicut regi visum fuerat, sic -accidit et populus christianus seductus in tantam[TR112] miseriam -devenit propter famem et Nili inundantiam et Soldani instantiam, quod -coacti fuerunt facere pacem cum Soldano et reddere Damiatam et cum -confusione recedere ab Aegypto et redire in Syriam. - -Sunt ergo datae treugae octo annis inter Christianos et Sarracenos et -nostri derelicta Damiata recesserunt cum ignominia unusquisque in locum -suum. Ecce, quam utile fuisset, si primam compositionem acceptassent, -quam rex Jerusalem et omnes Gallici et Theutonici libentissimi -fecissent, sed superbia ista maledicta legati regnum Jerosolymitanum -perdidit et Damiatam Sarracenis restituit et populum (#286 A#) -dispersit et perdidit. Mirum est, quod iste Pelagius, vel potius -perditionis pelagus, non fuit in mille frusta discerptus. Si enim tunc -Jerosolymam accepissemus cum istis conditionibus, quibus eam Soldanus -tradere voluit, hodie in manu nostra esset et sanctum sepulchrum -liberum. - -Anno Domini 1223. rex Jerusalem Johannes, dolens ex amissione Damiatae -et plus ex amissione totius regni Jerosolymitani, quod habitum in manu -renuerunt accipere, composito statu, prout poterat, civitatum in Syria, -transfretavit ad partes occidentales a Romana ecclesia et principibus -Christianorum petiturus auxilium. Veniens autem ad Papam Gregorium, -hujus nominis nonum, invenit eum satis afflictum et molestatum a -Frederico II. imperatore. Rex ergo Jerusalem ambos, Papam et -imperatorem, concordavit et ad confirmandam reconciliationem ipse -Gregorius dedit Friderico in uxorem filiam unicam saepe dicti Johannis -regis Jerusalem et imperator promisit ipse, in propria persona -transfretare in Syriam ad recuperandam terram sanctam. Nuptiis ergo in -urbe solennissime celebratis rogavit rex Jerusalem imperatorem, ut -exercitus suos medio tempore aptaret, quousque ab occidente remaneret. -Et profectus rex in Hispaniam limina S. Jacobi apostoli visitavit et -ibi filiam regis Galiciae uxorem duxit et transfretavit in Angliam, ubi -a rege et a baronibus multa donaria in subsidium terrae sanctae -accepit. Eodem tempore Philippus rex Franciae ad extremum vitae veniens -inter caetera condens testamentum regi Jerosolymitano Johanni centum -millia thalerorum Parisiensium in subsidium terrae sanctae legavit et -totidem Templariis et totidem Hospitalariis. - -Successit autem Philippo in regno Ludovicus filius ejus, qui Rhemis -coronatus, in qua coronatione interfuit Johannes rex Jerusalem. -Aliquibus autem annis transactis, cum jam per Papam Gregorium esset -praeparata classis ex multis nationibus hominum, dirigenda in Syriam -contra hostes crucis, requisivit imperatorem super promissione facta de -transfretando in subsidium terrae sanctae, qui cum grandi exercitu -junctus est exercitui Papae et ex Brundusio Apuliae per mare iter -assumserunt imperator et legatus Papae. - -Sed dum paululum per mare processissent jussit imperator reverti -classem suam in Apuliam, cum qua reversus scandalum magnum et damnum -Christianitati fecit, propter quod Papa indignatus contra eum ut -perjurum et proditorem iterum eum excommunicavit. Causam autem -reversionis hanc fuisse dicunt, quia audivit, quod in sua absentia Papa -Johanni regi Jerusalem dare voluit Siciliam et Apuliam contra -Fridericum. Alii dicunt, quod ideo intermisit, quia Soldanus nuntios -cum litteris et magnis muneribus Friderico miserat et ei regnum -Jerosolymitanum promiserat sine bello et sanguinis effusione, si -transitum illum Christianorum impediret. - -Post haec Fridericus praefatus praeparatis magnis copiis iter arripuit -per se ad terram sanctam, sine requisitione Papae et magis, ut -creditur, ad capiendum regnum Jerosolymitanum sibi promissum a Soldano, -quam ob zelum fidei vel utilitatis Christianorum. Misit ergo imperator -(#B#) ad Soldanum postulans regnum Jerosolymitanum. Quo ei dato -ascendit cum suis Theutonicis[TR113] et aliis sibi adhaerentibus -baronibus militibus in Jerusalem, fecitque se coronari in regem -Jerusalem in medio XL. anno Domini 1225. et sine omni contradictione -possedit totum regnum et civitatem sanctam, dimissis tamen Sarracenis -in suis habitationibus, quibus etiam dimisit templum Domini, quod -nominant Salomonis, ut in eo clamarent Machometi praeconia. Huic paci -et concordiae non assensit cardinalis legatus Papae, nec patriarcha -Jerosolymitanus, nec Templarii, nec Hospitalarii, nec alii barones, -demtis Theutonicis et Siculis, nec capitanei peregrinorum, quia omnibus -his visa est pax fraudulenta in damnum et confusionem Christianorum et -impedimentum conquestus terrae sanctae. Singulariter tamen Templarii -concitaverunt fideles contra imperatorem, ne ejus facta justa et vera -aestimarent. Erat enim imperator valde inimicus Templariis et in eorum -odium dimisit templum Domini Sarracenis, ne ipsis subjiceretur. - -Capta autem sic Jerosolyma misit imperator ad Papam Gregorium oratores -suos postulans absolutionem ab excommunicatione, cum implesset -juramentum cum Deo in Syria. Sed Papa eum absolvere noluit, cum -percepisset eum confoederatum Soldano et regni Jerosolymitani -possessionem esse solum simulatam. Misit etiam imperator oratores suos -ad regem Franciae et Angliae et ad alios occidentis principes, -denuntians dominici sepulchri liberationem et suam coronationem. -Denique Papa ultra summam excommunicationis latam contra eum ordinavit, -ut rex Jerusalem Johannes, qui tunc in Lombardia erat, cum exercitu -ecclesiae armato in regnum Apuliae intraret et homines ad sui favorem -inclinaret ad rebellandum imperatori. Unde Johannes multas civitates et -loca Apuliae cepit. Quod ut imperator percepit, praefectum in Jerusalem -et in regno dereliquit suum sinisallum et in Apuliam rediit et -recuperavit perdita. - -Porro terrae sanctae praefectus sinisallus concitabat multa mala contra -Christianos et eorum castra expugnabat, et quia ipse gubernare non -potuit, ea Sarracenis dedit et ita propter dissensiones ipse sinisallus -superatus interiit et totum regnum Jerosolymitanum in potestatem -Sarracenorum revenit. - -Videns autem Papa terrae sanctae negotium pejoratum ex imperatoris -ficta concordia, convocavit fratres Praedicatores et Minores injungens -eis crucis praedicationem per occidentem pro terrae sanctae subsidio. - -Collecto ergo maximo exercitu anno Domini 1230. iter marinum adgressi -sunt et in Achon applicuerunt. Erant autem in illo exercitu multi -nobiles et insignes viri. Cum autem per aliquot dies quievissent in -Achon, deliberaverunt invadere aliquam Sarracenorum munitionem. Comes -Vorbricaniae sine consilio cum sibi adhaerentibus exivit et expugnatis -aliquibus municipiis maximam praedam hominum et animalium secum traxit. -Hoc videntes caeteri provocati similia attentaverunt; igitur ordinatis -copiis de mane urbem egredientes et per Palaestinam ambulantes in -sabulo tota die et nocte altera die viderunt, se esse juxta Gazam -civitatem, in qua erat tunc magna Sarracenorum congregatio, qui -praescientes nostrorum adventum insidiis positis, cum nostri non -timerent, eruperunt et magnam stragem fecerunt in nostrates, ita, ut -omnes aut occisi aut capti essent et pauci in Achon revenirent. Interea -frater regis (#287 A#) Angliae Richardus cum magna comitiva -superveniens Achon inveniensque turbatum exercitum et considerans, se -nihil posse agere contra Sarracenos, treugam fecit cum eis per VIII -annos. - - - - - Concilium. - -Anno Domini 1242. factus est Papa Innocentius IV. Hic apud Lugdunum -concilium generale celebravit et tractatum habuit de terrae sanctae -recuperatione et imperatorem inobedientem citavit, ut personaliter -compareret. - -Qui misit suas excusationes et veniam petivit promittens, quod intra -annum operaretur cum Soldano, ut restitueretur terra sancta -Christianis. Sed cum hoc promissum et alia minime servasset, -excommunicatus, condemnatus et depositus ab imperio per Papam fuit, in -excommunicatione mortuus et suffocatus per proprium filium suum. - -Postea anno MCCXLIV. pontificante Innocentio IV facta est contentio -diabolica inter Christianos in Syria et Achon civitate, inter Genuenses -et Venetos, quia quaelibet harum civitatum quaerebat esse major et in -tantum saevierunt partes contra se invicem, ut cum classibus -congressiones facerent in aspectu Sarracenorum et mare insecurissimum -fieret, ita ut jam nulli peregrini loca sancta visitare auderent, erant -enim ambae partes fortes terra et mari et formidabiles Christianis et -Sarracenis. Unde Soldanus videns, suis terris ex illis bellis -Christianorum inter se imminere periculum, Grossonios Tartaros, gentem -Arabicam, invitavit, qui in regnum Jerosolymitanum venientes -Christianos debellaverunt et ante Gazam civitatem plures prostraverunt, -tandem autem Jerosolymam ingressi et in Templarios, Hospitalarios, ibi -de consensu Soldani habitantes, congressi, multos relictos occiderunt -et cum hoc gloriosum Domini sepulchrum destruxerunt et ecclesiam -Christi quovis turpitudinis genere foedaverunt. - -Deinde anno Domini 1248. sanctus Ludovicus, rex Franciae, in gravi -existens infirmitate rogavit Deum pro sanitate, votum faciens -transmarinae peregrinationis. Sanitati ergo restitutus crucem cum -multis baronibus regni accepit et cum copioso exercitu contra Syriam -per mare profectus est. Suadebant autem multi regi, ut terrestri -itinere per Turciam Asiam minorem intraret et ipsam Turciam caperet, -siquidem anno praeterito Tartari ipsam Turciam devastaverant et -debilitaverant ita, quod si rex per eam transivisset, sine -contradictione ei terras tradidissent. Sed aliorum sententia praevaluit -et per mare intravit et in Cyprum venit. Quod ut Soldanus Aegypti -audivit, timuit; unde plures filios christianos pecunia corruptos ad -regem misit, ut regem et principes ejus veneni maleficio enecarent, sed -Deo volente ipsi capti fuerunt et necati. Concordiam autem fecit inter -Venetos, Genuenses et Pisanos, et ita ad pugnam contra infideles -processit. - -Anno ergo Domini 1249., dum se classes regis ad procedendum -disponerent, venerunt cum multitudine navium dux Burgundiae et princeps -Achayae regi in adjutorium et congregatis exercitibus publicatum fuit, -quod versus Aegyptum dirigerent gressum suum ad Damiatam urbem Dei -adjutorio obsessuram [obsidendam]. Dantes igitur vela ventis prospero -usi vento die sequenti apparuit illis terra Aegypti et post paululum -civitas Damiatae. Anchorantes igitur viderunt littora tam equitum quam -peditum plena Sarracenorum, insuper et Nili ostium navibus refertum ad -nostrorum transitum impediendum. (#B#) Sequenti igitur mane nostri in -parvis naviculis ad litus applicuerunt et praesidium navium in ostio -Nili ceperunt multis Sarracenis interfectis. Sarraceni ergo, qui in -urbe erant, hoc viso perterriti sunt et desperantes, se posse civitatem -defendere, clam nocte relicta civitate fugerunt, eamque in multis locis -incenderunt, ut eam Christianis inutilem redderent. Sicque capta est -civitas Damiata iterum et mansit exercitus in ea cum rege tota aestate, -quia propter Nili effluentiam pugnare cum infidelibus non poterant. -Transacta autem aestate dominus rex instructo exercitu ad bellum -processit et omnes turmas infidelium occurrentes prostravit et casalia -cepit. Cum autem nostri crederent, plenam victoriam de hostibus se -habere, acies nostrorum se inconsulte dividentes per universam regionem -diffusi sunt, quod hostes videntes resumtis viribus irruerunt in -nostros[TR114] tanta instantia, ut paene in fugam verterentur, et cum -undique ab hostibus premerentur et decas fieret strages horribilis, -maxime eorum nobilium, qui vexillum regis sequebantur, et ingravatum -est bellum contra nostros adeo, ut de illorum multitudine vix pauci -evaderent, qui non occiderentur gladiis, aut impiorum vinculis -alligarentur. Sed et pius ille et illustrissimus rex Ludovicus -Francorum cum duobus fratribus suis, Carolo et Alphonso, captus in -manus hostium devenit. Captis ergo Christianis cum rege Soldanus de -treugis et pactis regem requiri fecit. Et post plura colloquia -conclusum fuit, quod dominus rex Soldano restitueret Damiatam cum rebus -ibi inventis et octo millia sarracenicos aureos et omnes captivos, -Soldanus vero debebat regem et omnes captivos Christianos nunc et ante -captos in Aegypto et in Syria dimittere cum omnibus attinentiis eorum. -Treugis ergo compositis rediit rex in Syriam et adhuc quinquennio ibi -mansit pro tuitione fidelium. Audita autem morte dominae Blanchae, -piissimae matris suae, compositis rebus in Syria in suum regnum -reversus est. - -Post decursum aliquorum annorum dolens rex de oppressione civitatis -sanctae Jerusalem et de novo affectus locis sanctis, oblitus omnis -calamitatis suae et miseriarum, quas in illis partibus perpessus -fuerat, iterato cum duobus filiis suis, adjuncto rege Navarrae et -legato apostolico et quam pluribus aliis praelatis, sacerdotibus et -spiritualibus, pro recuperatione terrae sanctae iter est aggressus. De -consilio autem procerum navigaverunt in Africam, ut caperent Tunisium, -qua obtenta aptius Aegyptum et terram sanctam capere possent. Sed -superveniente peste maxima in exercitu Christianorum mortui ibi sunt -filii regis Ludovicus et praefecti exercituum, sicque peste grassante -supervenit frater Ludovici regis, Carolus cum magna classe et Tunisium -obsedit. Sed peste afflictus exercitus firmatis treugis cum rege -Tunisii remeaverunt ad propria. - -Mortuo autem sancto Ludovico omnes fere pecorum pastores scriptis et -ludibrio decepti de Francia et Alemannia ad invicem congregantur ac -duce quodam, quem magistrum eorum vocabant, regebantur. Dicebant autem, -quod per angelum eis esset revelatum, quod promissionis terram et -Jerusalem non per reges et principes, non per nobiles et divites, nec -per armatos Deus vellet Christianis dare, sed per humiles abjectos -pastores, qui baculis suis et terram sanctam recuperare deberent et -injurias et mortem sancti Ludovici regis vindicare. - -Porro actor illius tumultus erat frater Jacobus apostata, monachus -ordinis Cistertiensis, qui finxit sibi stellam ad se inclinatam -dixisse, illo modo liberandam esse terram sanctam. In tantum autem -numerum concurrerunt, ut ultra XX millia hominum simplicium (#288 A#) -essent, nec aliquem religiosum aut clericum, aut sacerdotem, aut doctum -inter se sustinebant. Unde ad tantam praesumtionem devenerunt, ut -magistri eorum more episcoporum aquam benedicerent et matrimonia -jungerent et praedicarent suis. Cum autem ad portus maris venirent, in -nihilum versum est negotium eorum et vacui redierunt. Multi autem -eorum, qui prius fuerunt simplices pastores, facti sunt raptores, fures -et latrones, et multi de eis diversis in locis propter furta facta -mortis suppliciis sunt peremti, et ita conventiculum hoc cessavit. - - - - - De litigiis principum christianorum pro titulo regni Jerusalem. - -Post haec tempora cessatum fuit a transitu maris ita, quod occidentales -populi non amplius congregabantur contra orientales ita communiter, -mansit tamen litigium inter principes de titulo regni Jerosolymitani -ita, quod hodie titulus ille apud plures reges manet, sicut apud regem -Angliae, sicut superius patuit; et reges Franciae aliquando se reges -Jerusalem jactant esse; similiter rex Cypri; et rex Siciliae; et reges -Hispaniorum; et duces Suevorum hunc titulum suum esse justo jure -affirmabant, dum adhuc essent; nam ut ex dictis patet, Fridericus dux -Suevorum, imperator factus hujus nominis secundus, uxorem habuit Jolam, -filiam Johannis regis Jerusalem, et cum hac ipsemet transfretavit et in -Jerusalem rex Jerosolymorum declaratus et coronatus fuit. Quapropter -Manfredus, filius ejus et successor in regno Siciliae, se regem -Siciliae et Jerusalem gerebat, et consequenter alii illius generationis -Suevorum duces. - -Porro anno Domini 1264., cum dictus Manfredus et Corradinus, Suevi, rem -ecclesiae perturbarent, Papa Clemens hujus nominis IV Carolum fratrem -sancti Ludovici regis Francorum invocavit contra Manfredum et -Corradinum, et contra Gibellinos, quos cum Carolus devicisset et ambos -diversis proeliis occidisset et ita victor Romam venisset, a Clemente -Papa in ecclesia Lateranensi rex Jerusalem et Siciliae declaratus, et -in usque hoc reges Siciliae titulum regni Jerosolymitani retinent. - -Deinde anno Domini 1273. Gregorius X concilium in Lugduno celebravit, -in quo patres longum tractatum habuerunt de terrae sanctae -recuperatione, et Rudolphum Caesarem et Philippum Francorum regem -impulerunt contra Mauros, pro recuperanda Jerosolyma, et pro expensis -hujus transitus imposuit decimam per VI annos per totam Christianitatem -solvendam, ordinans praedicationem crucis et concedens indulgentiam -plurimam assumentibus crucem ad transfretandum et euntibus in bellum, -ac etiam mittentibus unum vel plures suo pretio ad bellandum. - -In hoc etiam concilio reprobavit Papa et prohibuit omnes religiones -mendicantium, exceptis ordinibus Praedicatorum et Minorum, ut ultimis -ecclesiae Dei et permansuris. Eremitas autem fratres sancti agni et -Carmelitas dimisit in suspenso, donec aliud declararetur. Hoc autem -ideo fecit, ne pluralitas mendicantium impediret pretium -transfretantium. Sed an expeditio ad terram sanctam facta fuerit vel -quomodo impedita fuerit, non invenio. Hoc autem scio, quod tota Italia -per Gibellinos et Guelfos turbata erat, et Alemannia, Anglia et Francia -intestinis bellis gravabantur, igitur ad succurrendum terrae sanctae -non erant dispositi. Carolus igitur rex Siciliae et Jerusalem, frater -regis Franciae, triplici jure rex Jerusalem appellari voluit: I. quia -eum Papa coronavit; II. quia Siciliam, quae regum Jerusalem fuit, -possedit; III. quia Maria, principis Antiocheni filia, cui regnum -Jerusalem debebatur, quod Hugo ejus nepos occupaverat, (#B#) donavit -sibi illud. - -Ille ergo Carolus magnanimus dedignabatur nominari rex Jerusalem sine -regni possessione, nolens esse rex nomine et non re, et deliberabat, -quomodo et qua via posset regnum Jerosolymitanum obtinere. Habebat -autem generum Balduinum, qui anno Domini 1240. imperator -Constantinopolitanus fuerat factus, sed per Graecos, Latinis semper -infestos, ignominiose fuerat ejectus et loco ejus Michael Palaeologus, -Graecus, intrusus. Hic ergo Balduinus Caroli regi Jerusalem suasit, ut -imperium Constantinopolitanum invaderet, et eo adepto faciliter regnum -Jerosolymitanum habere posset. Erat quippe Carolus potens, nec grande -sibi videbatur, Constantinopolin premere. Dispositis ergo multis -armatis navibus et magna classe parata cum adjutorio ecclesiae et regis -Franciae et Venetorum ad expellendum Palaeologum de Constantinopoli -proficisci paratus erat. Sed odio quorumdam Latinorum, qui ei non -favebant, mirabili practica impeditus fuit; itaque nec imperium -Constantinopolitanum accepit nec reguum Jerosolymitanum possedit. - -Post haec anno Domini 1282. rex Armenorum, qui sunt Christiani, -confoederatus fuit regi Tartarorum contra Soldanum, et ingressi Syriam -multas civitates abstulerunt Soldano Aegypti, inter quas Jerosolyma -fuit capta et iterum Christianis orientalibus tum subjecta, sed -proditione cujusdam quasi statim a Sarracenis reaccepta. - -*)[1] Rex ille Tartarorum fratrem habuit Christianum, Tandagar nomine, -et filium baptizatum, Argon dictum. Todagar autem abnegata fide Christi -Sarracenus factus est et saevissimus Christianorum persecutor. Hunc -Argon filius fratris sui interfecit et Christianorum ritum valde -ampliavit et Sarracenos ubique impugnavit conabaturque liberare -Jerusalem. - -Anno Domini 1288. fuit factus imperator Tartarorum quidam dictus -Casanus, parvus quidem corpore, sed animo magnus, despicabilis vultu, -sed mente venerandus, quia virtutibus ornatus, sapiens in bellis et -sagax, et amicissimus Christianis et civitati sanctae et dominico -sepulchro devotissimus, sicut rei ostendit eventus. Hic in principio, -quando factus fuit imperator, erat paganus, sed jucundo modo factus -fuit Christianus. Nam factus imperator fecit quasi alter Ahasverus -inquiri per universa loca orientis de speciosiori puella, non attendens -nec ad nobilitatem nec divitias, sed solam speciem, ut placitam duceret -uxorem. Et inventa est filia regis Armeniae, quam cum postularet, -assensit pater et puella sub hac conditione, ut dimitteretur servire -Deo suo, Domino Jesu Christo, et non cogeretur subire ritum Tartarorum. -Accepta autem conditione imperatori, cum adducta fuisset, optime -placuit, et nuptias celebravit, et statim concepit et peperit filium, -ita tamen deformem, ut vix in eo humanitas appareret. Casanus autem -turbatus consilium habuit cum suis prudentibus, quid faceret de illo -turpissimo puero? Cui responderunt, quod puer ille non esset conceptus -ab homine, ideo tam mater quam infans igni tradi deberent. Cum autem -rogus ad hoc pararetur et mortis sententia significata esset, juvencula -postulavit illa, hanc sibi gratiam fieri, ut more Christianorum liceret -sibi sacramenta sumere et filium baptizari. Quibus peractis et (#289 -A#) filio baptizato, cum de aqua levaretur, subito puer mutatus est in -alterum et apparuit ita pulcher et generosus, sicut quicumque alius in -orbe reperiri posset. Ex tam evidenti signo nimis laetificatus Casanus -non solum immunem esse voluit uxorem suam cum prole a morte, sed eam -imperatricem decrevit et cum magna solennitate ipse et populus suus -baptismum suscepit. Instructus autem in fide cum accepisset, quod -Sarraceni infideles loca redemtionis nostrae possiderent, immane -sacrilegium judicavit esse et plurimum ammirabatur de Christianis, quod -hoc sustinerent, statimque Soldano Aegypti inimicitias denuntiavit et -ad capiendam terram sanctam et Jerusalem se paravit. Venit ergo ducens -secum in Syriam contra Soldanum Aegypti copias CC. millium Tartarorum, -et cum istis secum traxit exercitus regis Armeniae et regis Georgiae, -qui etiam inimici erant Sarracenorum. Ingressus ergo terram sanctam -omnia devastare coepit. Cui Soldanus cum ingenti exercitu occurrit et -horribile bellum gestum est cessitque victoria Casano et fugatus -Soldanus dereliquit Syriam et in Aegyptum descendit. Casanus autem -civitates Syriae cepit, inter quas civitas sancta Jerusalem capta est a -Christianis anno Domini 1299., anno octavo post expulsionem Latinorum a -civitate Achonensi. Casanus autem intrans civitatem sanctam devotissime -loca sancta visitavit et aliquam moram ibi traxit. Audiens autem in -regno suo discordiam concitatam, destinavit oratores suos in partes -occidentis ad Papam Bonifacium VIII et ad regem Romanorum Rudolphum et -ad alios reges occidentis, ut mitterent copias christicolas in Syriam -ad recipiendum et retinendum civitates, de quibus paulo ante pulsi -fuerant, et ad possidendum Jerusalem civitatem sanctam. Quae cum -exposuissent praefati oratores et omnibus placuisset, remiserunt -oratores quasi illico cum exercitibus secuturi, sed nihil exsecutioni -mandatum est, quia intestina occidentalium principum bella magis eis -erant cordi, quam bellum Domini, et propria commoda, ut part. II. fol. -347 B. dicetur. Et ubi tunc cum modicis expensis et sine magnis copiis -captam Syriam et Jerusalem a Casano retinere potuissent, nulla -promissione facta super hoc cum erubescentia fidelium et non levi -crimine incuriae et omissionis postmodum amissa est, nec adhuc postea -recuperata, nec hodie est via recuperandi. Nam recedente Casano cum -suis ex Syria de facili Sarraceni nullo sibi resistente totam Syriam in -deditionem receperunt et Christianos orientales, quos Casanus per -civitates locaverat, occiderunt et ejecerunt, sicut prius fecerant -Christianis latinis occidentalibus. Unde anno Domini 1291. cum Soldanus -jam cepisset Antiochiam, Tyrum, Tripolim et alias civitates -Christianorum latinorum, convertit se ad finalem exterminationem -Christianorum de terra sancta. Siquidem in tota Syria non habebant -Christiani latini nisi adhuc unam civitatem, Ptolemaidam, quae aliter -Achon vel Acron dicitur. Erat autem civitas ista opulentissima et -populosissima, ibi etiam residebat rex Jerusalem cum curia sua et -magister templi et prior hospitalis, et dominus patriarcha cum clero, -et omnes, qui fugerant a civitatibus captis per Soldanum, in eam cum -omnibus suis bonis se receperant, et stipendiarii regis Angliae et -regis Franciae et aliorum regum et principum, et circa XVIII millia -peregrinorum cruce signatorum de diversis nationibus et regnis. Unde -erant XVII judicia super sanguinem ibi propter distincta dominia, et -inde oriebatur saepe confusio in dictandis sententiis. Ibi fratres -Praedicatorum et Minores habebant conventus solennes tam fratrum quam -monialium, unde cum venerabilis magister (#B#) Jordanus, successor -beati Dominici, proficisceretur per mare ad visitandum conventum -Achonensem, naufragium passus feliciter obiit, mira † coruscus. Sita -est autem civitas illa in fronte nostri maris et in medio Syriae -distatque a Jerusalem non plus quam per XL milliaria italica, in loco -optimo et valde apto; hinc inquam plena erat mercatoribus -occidentalibus et orientalibus, quia fuit quasi fons omnium -mercimoniorum maris, et tam gloriosa facta fuit haec civitas, quod in -orbe non reputabatur ditior. - -Sed neque in vitiis et malis ei erat similis. Cum ergo in flore esset, -accidit, ut quidam armigeri de nostris peregrinis quosdam sarracenos -caperent mercatores treugarum tempore. Hoc ut Soldanus audivit, -collegit maximum exercitum et civitatem obsedit. Quidam autem -Sarracenus in incertum sagittam jaciens interfecit capitaneum belli in -civitate, ad cujus nutum omnia gerebantur. Quo interfecto non fuit -amplius ordo et inceperunt fugere in naviculis per mare. Sarraceni -autem non habentes amplius repugnantiam intraverunt et omnes -Christianos jugulaverunt, et omnia depraedati sunt, in quo excidio LX -millia Christianorum referuntur a Sarracenis in ore gladii percussa, -anno Domini 1291. Sicque totus populus latinus a terra sancta est -deletus, praeter illos, qui se servitio Sarracenorum manciparunt, quos -ecclesia excommunicavit. - -Cum autem haec nota fierent occiduis partibus, in curia Romana -contristati sunt valde, et summus pontifex Nicolaus Papa quartus -publicari fecit magnas indulgentias crucem assumentibus vel mittentibus -in terrae sanctae subsidium, ac reges et principes exhortatus porrigere -manus adjutrices, fecitque processiones solennes et excommunicationes -contra omnes christicolas mercatores et alios, qui non solum arma et -lignamina, quod jam diu prius fuerat prohibitum, sed qui differrent in -Alexandriam et alias terras Soldano subjectas quaecumque mercimonia. -Insuper post haec fuerunt etiam loca sancta interdicta, et prohibitum -sub poena excommunicationis, ne quis etiam causa devotionis mare -transiret ad visitandum loca sancta sine Papae licentia. Et haec -habentur in quodam extravaganti. ** - -Post istam ergo emigrationem Christianorum a terra sancta octo annis -venit praefatus Tartarorum imperator Casanus, bonus Christianus, et -cepit terram sanctam et Jerusalem et tradidit eam nostris praelatis et -principibus, sed non fuit, qui levaret manum ad transeundum, ut supra -dictum est. Unde propter istam ingratitudinem alienata est terra sancta -a nobis adeo, ut non sit amplius quasi cogitatus de rehabendo eam, nec -est amplius via, nisi Deus aliquo miraculo velit operari ad hoc. In hac -ergo ultima emigratione Christianorum a terra sancta non remanserunt in -Syria Latini aliqui, nisi fratres Praedicatores; Minores et Carmelitae -acceperant etiam quaedam loca per Syriam, in quibus jussu Papae -manserunt ad tempus, quousque per Sarracenos profligati, occisi et -exterminati fuerunt. - - - - - Quomodo civitas sancta Jerusalem stetit post - Christianorum latinorum expulsionem, et qualiter - in eam fratres Minores sunt locati, et [de] - passagiis Christianorum pro redemtione terrae - sanctae. - -Multis annis stetit civitas sancta Jerusalem post expulsionem Latinorum -sine latinis sive romanis Christianis, nam ut dictum est supra, -emigrantibus Latinis de Jerusalem subintraverunt Christiani orientales, -monstruosi haeretici et schismatici, in locum Latinorum, et ecclesias a -Latinis aedificatas possederunt, nec fuit admissum Latinis, ut aliquem -locum in urbe sancta haberent, nec permittebantur terram sanctam et -civitatem Jerusalem intrare, nisi cum cautissima deductione -Sarracenorum et cum salvo conductu et cum gravissimo thelonio, et -quando veniebant peregrini Jerosolymam, non habebant divina Officia, -nisi schismaticorum et haereticorum, nec aliquam habebant -consolationem. Hoc autem intolerabile erat ecclesiae latinae et -occidentalibus, qui ferventissimo zelo afficiuntur locis sanctis. Unde -post emigrationem Christianorum a terra sancta res illa devenit ad -aures Papae Nicolai hujus nominis IV, qui erat ordinis Minorum, et -electus fuerat in Papam anno Domini 1287. ante perditionem Acconensem. -Misit ergo nuntios ad Soldanum cum muneribus post perditionem Achon et -emigrationem Christianorum, petens ab eo, quatenus in Jerusalem -habitare permitteret aliquos latinos clericos pro custodia sepulchri -Christi, et si hoc ob amorem Christi facere non vellet vel ob precum -suarum instantias, saltim tamen facere deberet ob sui nominis -divulgationem et gloriam, quia per intromissionem aliquorum Latinorum -non solum per orientem sed per occidentem nota ejus magnificentia -fieret. Annuit ergo precibus Papae Soldanus, et clericos religiosos ac -pacificos mitti jussit Jerosolymam, et praeter hoc ordinavit -cottidianas eleemosynas ad Christianorum hospitale in Jerusalem. Papa -ergo elegit de fratribus sui Ordinis, Minoribus, aliquos maturos, -doctos et constantes, misitque eos Jerosolymam, ut loco omnium de -Romana ecclesia in ecclesia dominicae resurrectionis Officia divina -perficerent, ne illa sanctissima ecclesia omnino Latinis orbata staret. -Venientes autem dicti patres in Jerusalem, cum nondum haberent ibi -domum, declinaverunt ad hospitale commune peregrinorum et in magna -miseria et defectione ibi aliquibus annis sine domo deguerunt et non -nisi de exiguis eleemosynis peregrinorum vixerunt. - -Porro anno Domini MCCC. fuerat sanctus Ludovicus Ordinis fratrum -Minorum episcopus Tolosanus per Bonifacium VIII factus. Et hic sanctus -Ludovicus erat nepos sancti Ludovici regis Franciae, filius Caroli et -frater Ruperti, regis Apuliae, Calabriae, Siciliae et Jerusalem. Hic -sanctus praesul, cum calamitatem fratrum Minorum audivisset et miserias -in Jerusalem, quas patiebantur, venit in Siciliam ad fratrem suum -Rupertum, regem Jerusalem, pro salute fratrum et cor regis in amorem -Ordinis convertit exponens ei, quomodo in Jerusalem, civitate sua, in -defectu degerent, loco totius ecclesiae latinae, et nec domum ibi -haberent, sed in hospitali manerent. Rex ergo his auditis, compositis -regni sui negotiis et assumtis aliquibus fratribus Minoribus secum in -Syriam, loca sancta tamquam humilis peregrinus visitaturus, navigavit. -Ascendit autem in Jerusalem in salvo conductu Soldani et visitatis, -visis et deosculatis locis sanctis descendit in Aegyptum ad Soldanum, -(#B#) petens ab eo, dari sibi pro fratribus Minoribus, quos alias in -Jerusalem habitare consenserat, ecclesiam montis Syon cum annexa -habitatione, capellam beatae Mariae Virginis in ecclesia dominicae -resurrectionis cum adjunctis habitaculis, et dominici sepulchri -tugurium, ecclesiam beatae Mariae Virginis in valle Josophat et specum -dominicae nativitatis in ecclesia beatae Mariae Virginis in Bethlehem -cum habitatione annexa ecclesiae. Pro his facta conventione inter regem -Rupertum et Soldanum dedit Soldano Rupertus in promta pecunia triginta -duo millia ducatorum et soluto pretio ascendit rex in Jerusalem et loca -praefata fratribus Minoribus resignavit perpetuo possidenda loco sui et -suorum successorum. Receptis ergo locis istis tres ibi fecerunt fratres -Minores conventus: primum in monte Syon, ubi ante eos fuerat conventus -canonicorum regularium; secundum in templo dominicae resurrectionis, ad -latus capellae beatae Virginis, pro custodibus dominici sepulchri; -tertium in Bethlehem. Sunt tamen isti tres conventus tamquam unus. - -Videntes autem fratres Praedicatores, quod Soldanus reciperet pecuniam -et loca sancta venderet, collectis non modicis eleemosynis emerunt -agrum Acheldamah super vallem Syloe in latere Gyon, ex opposito Syon, -et specum sancti Jacobi in pede montis Oliveti supra torrentem Cedron -in valle Josaphat. Ad tempus autem deguerunt fratres ibi, sed quia loca -illa in propatulo erant et nullo muro conclusa, sine intermissione -patiebantur insultus a Sarracenis et Arabibus, et non erat possibile -ibi manere, sicque locis illis derelictis migraverunt fratres -Praedicatores ad terram Christianorum. Quamvis autem ipsi fratres -Minores in muris firmis conventus habebant et Soldanus pro se et -sequentibus suis liberavit eos praefata recepta pecunia, multa tamen -sustinuerunt incommoda et graviter saepe a Sarracenis turbati fuerunt -et cottidie quasi turbantur. Unde anno Domini 1368. venerunt Sarraceni -in conventum montis Syon et XII fratres occiderunt; post hoc iterum -ingressi aedificia testudinata dormitorii dejecerunt et cellas -destruxerunt. Alia vice de post procurantibus Judaeis recepit Soldanus -eis locum sepulchri David et aliorum regum Juda et destruxit coenaculum -loci, ubi Spiritus sanctus missus est Apostolis in die Pentecostes, -quod pretiose aedificatum fuerat a rege Franciae de consensu Soldani, -nec reaedificare permittunt. Alia etiam loca destruxerunt in -circumferentia ecclesiae eorum, quae tamen emta eis fuerat. Et praeter -illa sunt plures ibi occisi a paganis et hodie verberantur et -tribulantur et nunquam securi sunt nec de locis, quae habent, nec de -vita. - -Auno autem Domini MCCC., dum adhuc non erant reformati, tantum -exorbitabant fratres illi, ut et pagani et Christiani offenderentur. -Sed Ordo succurrit conventui illi et notabiles viros ac maturos ibi -posuerunt, et ita servant usque in hanc diem observantiam sinceram et -peregrinis advenientibus fideliter serviunt et ministrant eis -necessaria infirmosque de hospitali in suum recipiunt infirmitorium -curam eorum agentes magna charitate, quod et ego ipse expertus apud eos -manens. Quapropter omnium christianorum principum, baronum et nobilium -ad se converterunt affectum, unde eorum largissimis eleemosynis -sustentant fratres illos. Singuli enim reges singulis annis mittunt -suas eleemosynas eis, ille quingentos ducatos, alius quadringentos, -alter (#291 A#) plus, alter minus, secundum consuetudinem vel secundum -affectus ad loca sancta sinceritatem et magnitudinem. Nihilominus -dantur eis etiam multae eleemosynae a cottidianis peregrinis et ab eis, -qui in dominico sepulchro insignia militiae accipiunt; et haec omnia -sunt eis necessaria: nullas enim colligunt eleemosynas ab orientalibus, -nec a paganis nec a Christianis, sed ea, quibus sustentantur et vivunt, -ab occidentalibus recipiunt. Ideo summe providendum esset, ne egestate -inhumana fratres illi affligerentur, et quod structurae relictarum -ecclesiarum eleemosynis fidelium fulcirentur, et hospitale pro advenis -et peregrinis ibi restitueretur, et quod libertas visitandi loca sancta -a paganis ecclesiae stipendiis procuraretur. Ab exordio enim fidei et -in veteri Testamento gentilium reges et principes pecunias et donaria -miserunt Jerosolymam his, qui ibi divinis servitiis insistebant, sicut -manifeste patet in libris Esdrae 1. cap. 1. et cap. VI. et VII. et -Nehemiae c. 2. et 3. Esdr. 4. et 2. Maccab. 3. Sed et in novo -Testamento erat beatis Apostolis singularis cura, ut facerent in -nationibus aliis collectas pro his, qui erant in Jerusalem, in quo -legimus sanctum Paulum singulariter fuisse occupatum, et sanctum -Barnabam, ut patet 1. ad Corinth. c. 16. et ibi vide S. Thomam et -Petrum de Tharentasia et Nicol. Lyra., et ad Galat. VI. et 2. Corinth. -8. et Rom. XV. Proficiscor, inquit Apostolus, nunc in Jerusalem, -ministrare sanctis, dando eis collecta ex Achaja et Macedonia etc. -Semper enim erant in Jerusalem viri et mulieres viventes in evangelica -paupertate, pro quibus sollicitabantur etiam ipsi Apostoli. Unde cum -primae columnae ecclesiae, Petrus, Jacobus et Johannes dextras -dedissent Paullo et Barnabae, eosque gentium ordinassent Apostolos, -miserunt eos ad praedicandum hac conditione, ut memores tamen essent -pauperum in Jerusalem colligendo pro eis et mittendo, ut habetur ad -Galat. 2. Quare quasi in omnibus epistolis suis Paullus admonet fieri -collectas sabbatis cunctis in Jerusalem, et diligenter providit de -secura transmissione. Unde et ipsemet per se ipsum aliquando ideo -ascendit Jerusalem ad praesentandum collecta, ut patet Rom. XV. et -Actuum XXIV., ubi Felici praesidi de hoc facit mentionem.[TR115] Mansit -autem haec consuetudo in ecclesia, ut mitterentur collecta in Jerusalem -multis temporibus. Surrexit autem quidam haereticus, Vigilantius, qui -inter alios suos errores etiam hunc habuit, dicens, illam collectam et -transmissionem esse vanam et inutilem; contra quem malleus ecclesiae, -Jeronymus, stetit eumque super hoc errore gravissime repercussit et -exstinxit, ut in epistola contra Vigilantium. Sed et Licinium quendam, -perdivitem Romanum, qui multas eleemosynas miserat Jerosolymam et -tantum aurum dederat, ut multorum posset inopiae subveniri, plurimum -commendat, ut patet in epist. ad Theodoram viduam. Insuper S. Gregorius -legitur specialem curam habuisse de religiosis in Jerusalem, quibus et -monasterium aedificavit et sumtus transmisit. In hunc insuper finem -institutae fuerunt in ecclesia tres Ordines, scilicet Templarii, -Hospitalarii, et sanctae Mariae Theutonicorum, et inductum eis fuit -aedificare domus per loca, et possessiones ac alias acervare divitias, -ut eas transmitterent in Jerusalem. Unde primi in tantum profecerunt in -rebus temporalibus, ut ecclesia occidentalis eos ferre non posset -fueruntque deleti, et pars etiam eorum data fuit Hospitalariis, qui -nunc Johannitae nuncupantur, quorum omnia bona pertinent ad -Hierosolymam. Cessante autem causa transmissionis cessare debet -possessio et divitiarum collectio. Illa pauci considerant et gravatur -ecclesia sine causa inutilibus religionibus, nec est alicui cura de -eleemosynis mittendis custodibus sancti sepulchri in Jerusalem, ut et -ipsi emolumenta vitae habeant, et sancta loca et ecclesiae Christi -manuteneantur, ad quod principaliter deceret fidelibus esse cura, cum -ibi sint fidei nostrae initia inchoata et sacramenta omnia consummata. - - - - - Hae gentes hodie habitant in Jerusalem, quae sequuntur. - - Civitas sancta Jerusalem hodie habitatio est - diversarum gentium mundi et collectio quodammodo - omnium spurcitiarum. - - I. Sarraceni. - -Primi et principales ibi habitantes sunt Sarraceni, Machometistae, -faecibus omnium haeresium squalentes, pejores idololatris, -abominabiliores Judaeis, negant Trinitatem, infamem [doctrinam] binarum -naturarum in divinis ponunt, divinae essentiae naturam introducunt, -filium Deum habere non posse dicunt, cum careat uxore, sed dicunt, Deum -non esse substantiam, cum non habeat accidens, vel Deum non vivere, -quia non comedit. Deum cum Angelis dicunt orare pro Machomet et pro -aliis Sarracenis. Verbi incarnationem negant et Christum nec Deum, nec -consubstantialem patri profitentur, sed tantum flatum Dei ipsum dicunt; -hominem sanctissimum, virtuosissimum supra omnes confitentur, sine -patre natum ex Virgine, nec passum nec crucifixum nec mortuum, sed a -Deo translatum, in fine mundi moriturum, occiso prius per eum -Antichristo. Sacramenta nulla esse dicunt; nec mirum, cum crucem -negant. Judicem mundi Christum dicunt, sed cum Deo et Machometo. -Gloriosa et magnifica scripta de isto, paene omnia confitentur, non -autem vilia et ignominiosa. De Virgine Maria errantes credunt eam -fuisse sororem Aaron. Angelos dicunt habere corpora et ab illis Angelis -daemonia facta, quae Adam adorare renueret. Patriarchas sanctos et -prophetas dicunt fuisse Sarracenos, et homines diluvio periisse, quia -noluerunt fieri Sarraceni, et quod Apostoli vere se Sarracenos professi -sunt. Reprehendunt Christianos, quod habeant episcopos et presbyteros -eosque deificent; sed et derisui nos habent, quod beatam Virginem quasi -deificemus, dicentes, quod Christus apud Deum se de hoc excusat, quod -modo non dedit matrem pro Dea. De Alchorano suo dicunt, quod non homo -nec diabolus potest tam elegans, dulce mirabileque dictamen componere. -Beatitudinem ultimam dicunt consistere in corporeis voluptatibus, -crapula, aliave luxuria, ornatu etc. Coelum contendunt esse creatum ex -fumo. Fumus dicitur vaporatio maris. Mare dicitur Mote Capff, quod -cingit orbem et sustentat coelum. Solem et lunam pares in lumine a -principio dicunt fuisse. Non erat distinctio diei et noctis, Gabel -autem angelus volans [per] coelum rotam lunae ala percussit eamque sic -obtenebravit. De morte dicunt, quod sit angelus nomine Adriel, qui in -fine omnem occidet creaturam, etiam angelos, et demum se ipsum necabit; -hoc facto omnes Deus resuscitabit creaturas, praeter mortem. Porro de -virtutibus animae et de ultimo fine futuro quaedam dicunt. Uxorum -pluralitatem praecipiunt nec sodomiam curant admittere. Enormiter in -multis errant, de quibus multa scripta sunt in Fortalitio Fidei et in -tractatu de Cribratione Alchorani. - - - - - II. Graeci. - -Habitant in Jerusalem multi Graeci, quorum ecclesia olim doctissimos -habuit viros, nunc vero innumeris obfuscata est erroribus, praecipue -tamen in quatuor articulis. 1. Spiritum sanctum non credunt a Filio -procedere nec existentiam quandam habere. 2, Asserunt, defunctorum -animas nec beatas nec damnatas esse ante latam, sententiam in extremo -judicio in quo et Purgatorium negant. 3. Dicunt corpus Christi confici -non posse, nec infirmentare. 4. Romanam ecclesiam negant caput omnium, -imo ei non esse obediendum. Pro levissimis causis matrimonia solvunt, -simoniam non curant. Corpus Christi in coena Domini confectum per annum -reservant, majoris aestimantes esse efficaciae. Excommunicant Papam, -nostros pontifices et omnem romanum clerum saepe. Rebaptizant -baptizatos per nos. Fornicationem simplicem non esse peccatum dicunt. -De sacramento extremae unctionis modice curant. Barbas abradi peccatum -esse dicunt. Saeculares dominos supponunt episcopis. Invidia maxima -contra ecclesiam romanam exardescunt, quare etiam Turcis totam quasi -Graeciam tradiderunt se et provinciam perdentes propter ecclesiam -latinam. - - - - - III. Syri. - -Sunt in Jerusalem Suriani vel Syri, non Christiani sed re filii -mendaces, inconstantes, furtum pro nihilo reputantes, Latinis insidiosi -sicut Graeci, quorum subdantur directioni et per omnia eorum erroribus -sunt infecti. Judaizant etiam quantum ad sabbathum, quod festivant, in -communi locutione utuntur lingua sarracenica, sed in divinis syriaca. -Moribus conformes sunt Sarracenis et barbas longas nutriunt et non -barbatos dehonestant, effoeminati sunt et penitus ad bellandum inepti. - - - - - IV. Jacobitae. - -Sunt in Jerusalem Christiani, Jacobitae, qui dudum a patriarcha -constantinopolitano Dioscuro ab ecclesia graeca sunt exclusi. Hi -parvulos suos more Sarracenorum circumcidunt, nec confitentur nisi -latentes quilibet sibi ipsi, et non nisi unam naturam in Christo -confitentur; in eorum Officiis lingua Syrorum utuntur. - - - - - V. Abessini. - -Sunt in civitate sancta Abisini sive Indiani, qui habent regem -christianum, quem etiam Sarraceni timent in tantum, ut, qui poletum -ejus habet, sine impedimento orientem pervagatur. Hi parvulos etiam -circumcidunt, candenti ferro vultum adurunt et in nomine Christi -baptizant, in fermento consecrant et suos infantes sub utraque -communicant specie. Maximis abstinentiis se macerant in tantum, ut -saepe se fame perimant. - - - - - VI. Nestoriani. - -Sunt in Jerusalem Christiani, Nestoriani, pessimis erroribus depravati, -circa Dei genitricem et ejus filium multipliciter errantes. Credunt in -Christo duas naturas et duas personas, et beatam Virginem Mariam dicunt -matrem Christi hominis, sed non filii Dei. Chaldaea lingua utuntur in -suis divinis et in fermento conficiunt. - - - - - VII. Armeniani. - -Sunt in Jerusalem Christiani, dicti Armenii, involuti multis erroribus: -inter hos et Graecos est maxima semper discordia propter rituum -varietatem; linguam propriam et litteras singulares habent. Natalem -Domini jejunant nec celebrant, sed Epiphaniam propter Christi baptismum -summo honore venerantur, arctissime XL observant, in tantum, ut nec -pisces nec oleo nec vino utantur, legumina tamen et fructus manducant, -quotiens placet, omnibus horis, quia non putant istis frangi jejunium. -Aquam non ponunt in confectione sacramenti. Feriis sextis carnes -manducant. Infantes communicant. Nullam vigiliam nec quatuor tempora -jejunant, nec quadragesima, in qua etiam dominica die arctissime -abstinent. De purgatorio nihil tenent et de Christo sicut Jacobini -errant. - - - - - VIII. Gregoriani. [Georgiani.] - -Sunt in Jerusalem Gregoriani, dicti Christiani, de genitura viri -bellicosi, in tantum, ut in toto oriente timeantur, et securi sine -pedagiis transeunt, quo volunt. Eorum mulieres sicut viri armis -utuntur. Inter eos et Armenios est implacabile bellum. Infecti sunt -paene omnibus Graecorum erroribus. Prolixas ferunt barbas ut caeteri -orientales. - - - - - IX. Maronitae. - -Habitant in Jerusalem Christiani, dicti Maronitae, haeretici, in -Christo tantum unam voluntatem aut operationem ponentes, pulsant -campanas, ut nos, cum tamen alii orientales lignis templum convocent. -In locutione communi lingua sarracenica loquuntur, in divinis autem -chaldaica. Aliquando reversi sunt ad ecclesiae unitatem, sed iam dudum -recidinaverunt. - - - - - X. Turcomanni. - -Sunt in civitate sancta dicti Turcomanni, vagi et feroces, qui Asiam -minorem et partem magnam majoris ceperunt, et sunt Turci. - - - - - XI. Beduini. - -Sunt ibi Beduini, ex Arabum gente, de quibus filius perditionis exivit, -Machometus: hi tenent, quod dies et genus mortis a Deo sint constituti, -nec praeveniri nec praeteriri possint: ideo periculosissimis rebus sine -metu se ingerunt et sine armis protectionis ad bella vadunt. Odiosi -sunt tam Sarracenis quam Christianis. Solem aliqui adorant. - - - - - XII. Assasini. - -Sunt ibi Assasini, Mahometistae, obedientissimi suo capitaneo, -aestimant enim, quod sola obedientia felicitatem promoveant. Capitaneus -eorum instrui juvenes facit variis linguis et eos mittit in regna ad -serviendum regibus, ut oportuno tempore regem serviens toxico vel alias -perimat. Si occiso rege in terram suam evaserit, honoribus, divitiis et -dignitatibus praemiatur, si autem deprehenditur et occiditur, pro -martyre eum in sua terra colunt. - - - - - XIII. Mahometistae. - -In Jerusalem sunt Mahometistae quidam, minus legem Sarracenorum -curantes, qui dicunt, se habere quandam occultam legem, quam nemo -revelat, quam pater filio in mortis articulo; quod si filius matri -revelat, si constat, mulier sine mora occiditur. - - - - - XIV. Mamalucci. - -Sunt in Jerusalem Mamalucci, abnegati Christiani, quorum est magna -multitudo, odiosi Sarracenis et Christianis, orientemque armis domant, -de quorum numero est rex Aegypti, Soldanus, et omnes sui curiales: hi -nec legem Machometi nec Christi evangelium curant, sed voluptatibus -operam dant. - - - - - XV. Judaei. - -In medio omnium horum sunt Judaei exsecrati, ut etiam tribulatio et -vexatio multa operiat eis intellectum, ubique enim per orbem captivi et -spreti sunt, habentque inter se diversas sectas, ut sunt Samaritani et -Esseni, et continui novi errores inter eos crescunt, de quibus multa -dicere possem. - - - - - XVI. Christiani latini. - -Degunt in Jerusalem Christiani latini, in ecclesia et monasterio montis -Syon fratres Minores sub promta obedientia et evangelica vita, de -quibus in antecedentibus multa dixi. Hi soli totis praecordiis optant, -ut christiani principes veniant et Romanae ecclesiae et imperio omnia -subjiciant, quod ille concedat, qui sine termino regnat. - -De praefatis sectis et gentibus vide supra fol. 133. B. et in Burcardo -circa finem descriptionis terrae sanctae, et in peregrinatione domini -decani Moguntinensis et in Speculo histor. et in Chronico Antonini. -Multi tamen de his scribentes sine haeresibus dicunt eos esse -orientales et laudant eorum simplicitatem. Sed hoc olim ante CC annos -sic erat, interea autem omnes, demtis Latinis, pessimis erroribus sunt -depravati et in dies plus depravantur, cum non habeant catholicos -doctores et praedicatores, nec accipere eos volunt contenti mori in -suis erroribus. - - - - - (2a) Secunda pars Evagatorii Fratris Felicis - Fabri de Ulma, Ordinis Praedicatorum. - - De peregrinatione a civitate sancta Jerusalem in - montem Dei Oreb et in montem Synai ad sepulchrum - angelicum beatae Catharinae virginis. - -Evagari denuo incipiam post greges Moysi ad interiora deserti contra -montem Dei Oreb, Exodi c. III. Consummata enim et descripta evagatione -peregrinationis Jerosolymitanae restat descriptio evagationis -peregrinationis Synaianae, cui in sequentibus insistere intendo. - -Complectitur autem haec secunda pars evagatorii peregrinationem deserti -magni Arabiae et Madian et montis Synai. In ejus summitate est ultimus -terminus ad quem totius peregrinationis. - -Deinde continet peregrinationem terrae Aegypti et descensum Nili, cum -ejus descriptione, et reversionem peregrinorum per mare et per terram -usque Ulmam, quae urbs est terminus a quo, et ultimo loco describetur. - -Habet etiam haec pars sex tractatus, sicut et prima. - -Primus tractatus, qui est septimus in ordine tractatuum evagatorii, -incipit hic, continetque peregrinationem deserti et descriptionem -montis Oreb et Synai. - -Secundus tractatus, qui est octavus, continet Aegypti peregrinationem -per mensem Octobrem. - -Tertius, qui est nonus, peregrinationem maris et insularum -descriptionem per mensem Novembrem. - -Quartus, qui est decimus, continet navigationem maris per mensem -Decembrem. - -Quintus, qui est undecimus, continet peregrinationem in Venetias et -Venetiarum descriptionem et peregrinorum repatriationem in mense -Januarii. - -Sextus, qui est duodecimus, continet Alemanniae et civitatis Ulmensis -latissimam descriptionem. Et hunc tractatum, quia longus est et -proprium codicem complet, non apposui Evagatorio, et proprio inscripsi -libro. - - - - - Tractatus septimus Evagatorii incipit. Ad - secundam Evagationem de Jerusalem ad montem Synai - sic est processus. - -Ad peregrinationem montis Synai tria praeexiguntur. Primum, ut -peregrini cum dominis Sarracenis de Jerusalem conveniant ad faciendam -conventionem cum Trutschelmanno, super salva gwardia et salvo conductu -nobis praestandum per desertum usque in Aegyptum. Et hunc tractatum -fecimus, sicut patet Parte 1. fol. 218. A. B. Secundo exigitur, ut -peregrini sibi provideant et emant sibi necessaria, quibus per desertum -euntes vivere queant. De qua provisione habetur Parte 1. fol. 247. A. -B. Tertium, ut dominus Trutschelmannus major juxta conventionem -disponat camelos et camelarios, asinos et asinarios, et assignet certum -diem et horam recessus peregrinorum. Et haec omnia sunt facta. Nam diem -24. Augusti, quae est festum S. Bartholomaei Apostoli, assignavit nobis -pro recessu a Jerusalem, horam vesperarum. Igitur cum eodem die mane de -ecclesia dominici sepulchri egressi essemus, post sumtum cibum omnes in -montem Syon adscendimus et ibi ambos Calinos cum camelariis et camelis, -asinariis et asinis nos exspectantes invenimus. Acceleravimus ergo opus -nostrum et omnem supellectilem nostram eportavimus de monasterio -fratrum et in unum locum composuimus ad jussum camelariorum, (#b#) ut -viderent substantiam eamque aequaliter camelis distribuerent portandam. -Oportet enim onera camelorum exquisite et curiose librare, ut sint -aequalia. Cumque singula in unam congeriem comportassemus, factus est -cumulus magnus et gravis, quia erant multi sacci pleni paximatiis, et -multa vascula vino repleta, saccis cilicinis imposita, ne ea Sarraceni -nuda conspicerent et nos molestarent, et multi utres aquarum, sportae -insuper ovis repletae, et caveae cum viventibus pullis gallinis et -gallis, lectisternia et vestimenta nostra, sacci et cassidola nostra et -sportae cum ollis, caldaribus, discis et scutellis. Et haec et similia -multa faciebant ingentum cumulum, ita, ut ductores nostri stupebant. -Vix enim homo credere posset, quod XX homines tanta suppellectili per -desertum essent indigi. Oportet enim provisionem habere magnam, ut non -patiantur defectum per LXII dies, et ut occurrentibus Madianitis et -Arabibus in deserto habeant dare panes et paximatios, carnes fumigatas -et caseum, quibus furor eorum mitigetur et ut pax sic ab eis ematur. -Omnibus ergo rebus nostris eportatis adduxerunt camelarii camelos ad -cumulum, et unum post alium in terram prosternentes onerare bestias -inceperunt; nos vero eis adstetimus et diligenter manus eorum -aspeximus, ne quid furarentur nobis, et ut addisceremus etiam onerare -bestias et camelos tractare. Oneratis autem XXII camelis cum multis -laboribus et litigiis vocati fuimus per asinarios ad gregem asinorum, -ut quilibet eligeret sibi asinum, quo per totum desertum uteretur usque -in Aegyptum; convenerant autem asinarii inter se pro eorum pace, ut -nullus suaderet peregrino eligere hunc vel illum asinum, nec diceret -bestiae defectum vel bonitatem, sed in libertate nos dimitterent, ut, -qui male elegisset, non haberet materiam litigandi et inculpandi -aliquem, nec accipere posset rationem minus solvendi, quam ille, qui -cum bona bestia fuerat provisus, et in fine, qui optimam bestiam -elegisset, solveret pro sociis curtesias vel cibales;[TR116] ipsi enim -asinarii sciebant, qui asini erant vel boni vel mali, aequaliter tamen -erant strati omnes. Discurrebant ergo domini mei milites inter asinos -et nunc illum nunc istum tentabant et inter se disceptabant et quamquam -duo vel tres peregrini ad unum asinum pendebant. Quod ego cernens, ne -aliquem offenderem, mea electione recessi de grege et ascendi per -gradus lapideos usque ad ostium ecclesiae Syon et in limine sessum -accepi, et deorsum in asinorum gregem respexi eligentes, quos -consideravi, et in me ipso deliberavi, quam bestiam eligere vellem. -Vidi autem inter asinos unum magnum et album, cui aures dependebant, et -caput grave videbatur habere et speciem pigrae bestiae praeferebat, nec -aliquis de peregrinis eum tangere volebat. Et ad illam bestiam me -limitavi, non quod aliquid boni noscerem in ea, sed solum ut dominis -nobilibus jucunditatem facerem in eo, quod elegi bestiam ab omnibus -spretam. Cumque nobiles omnes cum multa sollicitudine et discretione -sibi bestias elegissent et tumultus cessaset, descendi, et asinum -spretum sine examinatione elegi eumque ad singularem (#3 a#) locum duxi -et aptavi. Asinarii autem accurrentes ridebant et clamabant et a me -pecunias postulabant. Porro ego non intellexi, quid mihi dicerent, sed -de postulatione denariorum male contentus stabam, quia a nullo alio -postulaverant aes. Interpres autem noster dixit mihi, quod optimum -asinum inter omnes elegissem et ideo postularent curtusias. Hoc ut -audivi, protuli IV madinos et dedi eis, et fui per totum iter provisus -cum securissima bestia et infatigabili et sine omni vitio; numquam -mecum cecidit, numquam tardavit, numquam trepidavit, nec percussit, nec -momordit, sed sine stimulatione infatigabiliter processit et -antecessit. Dixit mihi asinarius, dum interrogarem eum, quo pretio eum -vellet vendere, quod non infra X ducatos acciperet pro bestia illa. -Semper habui fortunam in utraque peregrinatione in eligendo bestias, ut -patet etiam supra parte I. fol. 80. Quantos labores et fatigas ac -pericula sustineant illi peregrini, qui insecuras, pigras et malas -bestias eligunt, vix potest conscribi. Igitur cum cameli essent onerati -et asini electi strati, transivimus ad ecclesiam Syon et a venerabili -patre Gardiano montis Syon benedictionem itinerantium accepimus, qui -complectens singulos benedixit et osculo dato a se dimisit. Ego tamen -cum majori gratiarum actione a sua paternitate et a toto conventu -recessi, quia majora beneficia acceperam ab eis, et valde benefecerant -mihi, sicut patet Parte 1. fol. 93 A. et fol. 221 A. - -Egressi ergo de ecclesia Syon ad asinos descendimus, quibus ascensis -camelos procedentes secuti sumus extra civitatem; non autem sine cordis -tristitia, nec sine lacrimis exivimus de desiderabili civitate -Jerusalem, sed cum singultibus et fletibus. Ego pro parte mea numquam -in hoc mundo in aliquo loco libentius fui, quam in Jerusalem, et -jocundissimas dies et horas ibi habui. Ut autem de monte Syon -descendimus, occurrerunt nobis juvenes Sarracenorum, filii et pueri, et -tribulaverunt nos, et conabantur onera camelorum dejicere et rapere, -quos ductores nostri vix valebant repellere a nobis. Interea, antequam -de monte Sion descendissemus plene, rupit unum de vasis, et vinum per -saccum cilicinum, quo involutum erat, defluxit in terram, de quo non -modicum turbati fuimus, quia vinum optimum erat et magno pretio -comparatum et multo studio absconditum propter Sarracenos. Non autem -tantum turbavit nos perditio vini, quantum insania Sarracenorum. -Timuimus enim, quod Sarraceni odorem vini sentientes in nos irruerent -et alia vasa etiam rumperent, et si vino privati fuissemus, -peregrinationem montis Synai aggressi non fuissemus nec vivere in -deserto potuissemus sine potu vini. Dimisimus ergo vinum in terram -defluere, quia non erat aliud vasculum prae manibus, diligentissime -tamen observavimus, ne camelarii et asinarii accederent et de defluenti -vino biberent, quia, ut gustassent, statim inebriati fuissent et -turbati nos turbassent et supellectilem nostram neglexissent. Ego -asinum meum cuidam militi assignavi et ad latus cameli cucurri, ubi -erat vinum defluens, et nullum Sarracenum accedere permisi, sed -flasconem meum duarum mensurarum ex stillicidiis implevi, et ita lento -gradu processimus. In quantis autem fuerimus angustiis inter viam istam -parvam faciendum propter diversas paganorum insidias et (#b#) labores, -non facile scripserim. In tantum autem retardati fuimus in via et -impediti, quod viam, quam in quatuor horis facere potuissemus, vix in -VII horis perfecimus, et in nocturnis tenebris Bethleem ingressi -fuimus. In porticu autem ecclesiae Bethleemitanae exoneravimus camelos -et asinos cum magno labore et omnes res in quandam cameram ecclesiae -annexam traximus et custodiam juxta cameram posuimus. Ingressi autem -cum luminibus in ecclesiam ad locum dulcissimae nativitatis Domini -descendimus, et ibi adorato Domino venit pater Gardianus cum fratribus -et nos charitative suscepit ac in habitaculum refectionis et -dormitionis nostrae nos introduxit. Sciebant enim adventum nostrum et -ideo omnia paraverant, coenam et lectisternia. Coenam ergo eam laetitia -sumsimus egregiam, nostris expensis paratam, et post eam ad quiescendum -nos locavimus. Gloria in excelsis Deo. - -Die XXV. mensis Augusti post noctis medium, scilicet ante lucem, -surreximus, et ingressi specum nativitatis Domini Officia nostra ibi -legimus, horas canonicas et Missas. Cum autem sol ortus esset, -descendimus in vallem pastorum ad Gloria in excelsis ibique hymnum -coelestem cum Angelis cantavimus et locum curiosius conspeximus. De hoc -loco vide P. 1. fol. 174, A. B. Laudibus ergo in valle finitis -adscendimus in Bethleem ad prandium sumendum. Post comestionem ipsum S. -Jeronymi monasterium undique perlustravimus et ruinas ejus mirati -sumus, ipsum etiam oppidum Bethleem circuivimus et ad cisternam David -accessimus et collationem de sacris scripturis de his[TR117] locis -mentionem facientibus simul habuimus. Et ita cum gaudio diem illum -deduximus in loco gaudioso et sanctissimo. Valde enim jocundum est -morari ad praesepe Domini, tum propter sanctitatem loci et -indulgentias, tum propter ecclesiae venustatem, tum propter monasterii -insignissimi ingentes ruinas. Fuit enim non tam monasterium monachorum, -quam palatium et fortalitium imperatorum, quod simplices credunt fuisse -S. Jeronymi monasterium, sed non est. Sanctus enim Jeronymus sub -tugurio ibi deguit in pauperculo monasterio, quod suo tempore fundatum -fuit, unde dicit in epistola ad Fabiolam: Ego, inquit, diversorii -Bethleemitici et praesepe Domini amator, in quo Virgo puerpera Deum -fudit infantem. Et in regula sua Can. 26. Nihil, inquit, hac -sublimitate sublimius, quam Bethleem, in hoc parvo foramine coelorum -conditor natus est. Nam ante S. Jeronymum fuit locus nativitatis -Christi nuda specus, nec ibi erat monasterium. Unde dicit, ut habetur -in ejus regula Can. 20: Nos ex providentia aedificato monasterio et -diversorio prope structo, ne forte et modo veniens Joseph cum Maria -Bethleem non inveniat hospitium. Dicitur enim in Legenda Jeronymi, quod -Cyrillus episcopus Jerosolymitanus dedit ei parochiam Bethleem, in qua -aedificavit cum vicinorum adjumento monasterium, sed deficientibus -sumtibus misit fratrem Paulinianum ad patriam, ut suas venderet -possessiunculas, et pecunia in structuram monasterii Bethleem -converteretur, ut habetur in regula cap. 20. Quantum enim possum -conjicere, non vides, quod tempore beati Jeronymi sit aedificata illa -ecclesia solennis, quae hodie ibi est, quam tamen inexperti dicunt ab -Helena erectam, quod et ego credebam, sed dispositio moderna non -admittit, quia dicitur, quod beatus Jeronymus in ore speluncae -nativitatis Christi sibi sculpsit sepulchrum, et quod speluncae os -angustum sit. Jam vero sepulchrum Jeronymi est extra ecclesiam, et -introitus speluncae non in ecclesia, et ipsa spelunca est ornatissima, -duo habens patentia ostia ad ingrediendum. Credo ecclesiam illam -aedificatam temporibus novissimis latinorum regum Jerusalem et -monasterium hoc magnum similiter, et tuguriola beati Jeronymi ablata, -et alia dispositio loco data, quod et scripturae, pictura et sculpturae -monstrant. - - - - - De monte Rama et ejus oppido fortissimo. - -Vicesima sexta die[TR118] mane dicto Officio juxta praesepe Domini -rogaverunt milites Calinum magnum, ut perduceret eos ad piscinas -Salomonis et ad ejus hortos et pomeria et ad S. Georium. Et ascensis -asinis ad loca jam dicta perducti sunt. Ego vero, quia prius in illis -locis fueram, ut patet supra fol. 249. A., aliam peregrinationem illo -die feci.[TR119] Quatuor enim fratres Minores, qui nobiscum de -Jerusalem exiverant, et ego quintus, de Bethleem egressi descendimus -contra austrum ad radices cujusdam alti montis, qui de campo consurgit -et rotundus in altum se tollit in cacumen, satis latam planitiem -praeferens, de quo respectus est longe lateque per terram sanctam. Ad -hunc montem sudoribus et laboribus ascendimus usque in ejus summitatem, -et ibi habitudinem loci consideravimus et hinc inde per terram sanctam -circumspeximus. In hoc enim monte ab antiquo stetit castrum populosum -et munitum, quod dicebatur Rama, prout S. Jeronymus videtur velle -dicere in libro de distantiis locorum. Communiter enim villae in alto -sitae dicebantur omnes (#4 a#) Rama, sicut patet P. 1. fol. 87. B. Adeo -namque altus est mons ille, quod ab eo est respectus ad mare mortuum, -ad montes Arabiae, ad montem Seir et Galaad. Videntur etiam ibi montes -Engaddi et loca latibulorum David, desertum Tecuae et Silo, et mons -Oliveti cum parte montis Syon, et consequenter usque ad mare magnum. Et -hoc videtur in nudo montis cacumine, olim autem, quando erat altum -aedificium superaedificatum, habebatur respectus multo latior, usque in -Galilaeam, Palaestinam et usque ad terminos Aegypti. Fuerat quippe -castrum magnum cum altis turribus, Rama dictum. Et de hoc creditur -illud Jeremiae cap. 31. et Matthaei c. 2. esse scriptum: Vox in Rama -audita est ploratus et ululatus. Dum enim Herodes occideret pueros in -Bethleem et in confinibus ejus, ploratus puerorum et ululatus matrum -audiri potuerat in hac Rama. Unde Jeronymus de distantiis locorum -dicit: Rama est locus prope Bethleem, de quo dicitur: vox in Rama. - -In circumferentia murorum tantum spatium terrae fuit, quod frumentum -sufficiens in ea crevit pro pane inhabitantium castrum per annum. Hoc -castrum munivit unus de latinis regibus Jerusalem. Unde, postquam -Saladinus, rex Aegypti, cepit vi armorum terram sanctam et Jerusalem et -Christianos ex omnibus finibus ejus expulit latinos, et castra reliqua, -villas et civitates expugnavit: hoc castrum Rama nequaquam habere -potuit, sed Christianis viriliter repugnantibus ab eo discessit, et -manserunt Christiani latini in castro post expugnationem Jerusalem et -Bethleem ultra XXX annos, nec poterant eos Sarraceni expellere, et -adhuc hodie manerent, si Deus cum eis non pugnasset. Nam post XXX annos -immisit Deus pestilentiam in castrum, et in brevi temporis spatio -obierunt omnes foeminae, a juvencula usque ad anum, et major pars -virorum. Quod cernentes reliqui castrum deseruerunt et fugam inierunt. -Hoc cum Sarraceni percepissent, adscenderunt in montem et castrum usque -ad solum diripuerunt, ita, quod vix murorum vestigia modo deprehendi -possunt. Propter inexpugnabilitatem illius castri nominabant illud -Christiani Bethuliam, sicut castellum Judith Bethulia, quod erat in -Galilaea. - -Inde ab illo monte conjectis oculis ad alium montem oppositum vidimus -quoddam vetustum aedificium, juxta quod est sepultura XII prophetarum -minorum. - -Infra eundem montem fuit olim monasterium S. Agathon, abbatis, qui vir -magnae autoritatis fuit et pater multorum monachorum exstitit et ob -amorem silentii triennio lapidem in ore portavit, ut de eo refertur in -vitis patrum. - -Insuper in eadem regione fuit monasterium S. Karioth, abbatis, patris -multorum monachorum, quo de hoc saeculo migrante omnes ejus monachi -migraverunt cum eo et in uno monumento locati sunt, quod usque hodie -ibidem monstratur. - -Non longe a loco vidimus superiora aedificia monasterii S. Sabbae -abbatis, de quo supra longa facta est mentio P. 1. Fol. 234. A. - -Et his visis de monte descendimus et in Bethleem ad vesperas reversi -sumus. Reperimus autem dominum Vaccardinum, (#b#) potentem Sarracenum -de Jerusalem, cum suis famulis ibi, qui accersito Trutschelmanno nostro -eum dure arguit, quod nos illo die ibi manere permisit eique praecepit, -ut in crastinum summo mane nos deduceret per viam nostram. - - - - - Recessus de Bethleem. - -XXVII. die statim transacta media nocte venit Calinus magnus ad -habitaculum peregrinorum nosque excitavit ad recessum. Festine ergo -surreximus et ingressi specum dominicae nativitatis Officia nostra -diximus et Missas legimus in illo devotissimo loco, a quo invitissime -recessimus; nobis autem in celebratione Missarum existentibus descendit -Calinus Sarracenus et magno clamore ad recessum nos stimulavit. -Celeriter ergo nos expedivimus et egressi supellectilem nostram -exposuimus imponendam camelis et incepimus onerare bestias, et quia -illius operis adhuc usum et consuetudinem et artem non habuimus, nec -camelariorum mores, signa et locutiones minime intelleximus, nec ipsi -nos intelligebant, ideo per aliquot dies cum magnis litigiis et -difficultatibus multis onera bestiis imposuimus. Inde autem oriebatur -difficultas, quia camelarii recipiebant indifferenter de cumulo rerum -nunc hoc nunc illud, ut aequalia onera camelis facerent, et hoc nobis -inconveniens fuit, quia divisi eramus in tres partes, et divisas res -habuimus et non communes, sed cameli erant nobis communes, et hoc non -intelligebant Sarraceni, sed putabant, omnia esse communia et -indiscrete imponebant onera, ita, quod unus camelus quandoque portavit -res trium societatum et sex vel octo peregrinorum; et in depositione -onerum fiebat confusio, labor et discursus, dum quilibet cogebatur suam -supellectilem in tribus vel quatuor locis colligere. Ideo nos libenter -vidissemus, ut certi cameli fuissent ordinati ad portandum res primae -societatis, alii secundae et caeteri tertiae. Sed hoc camelarii -nolebant intelligere nec facere, et ex hoc, ut dixi, multa litigia, -inquietudo et labor fuerunt orta in oneratione, praecipue in principio. - -Oneratis autem bestiis et asinis stratis eos adscendimus et in nomine -Domini de monasterio exivimus et per medium oppidi transeuntes ab alia -parte per clivum contra austrum descendimus ad latus montis Bethuliae, -alias Rama, quod a sinistris dimisimus. In processu ergo venimus supra -vallem Raphaim, in cujus margine transivimus quasi per horam. Haec -vallis fertilis esset, si haberet cultores, et ferax frumenti, sicut -patet Esa. c. XVII. In hac valle expugnavit David Philistaeos, qui in -ea se diffuderant sicut locustae, ut patet 2 Reg. V. Scindit enim -vallis illa (#5 a#) montana Judaeae a planitie Palaestinorum vel -Philistaeorum usque sursum, et ita per eam poterant ascendere in terram -Juda. Procedentes autem elongabamur a Bethleem, quam tamen a longe a -tergo vidimus usque ad meridiem; circa meridiem vero in latitudinem -quandam venimus fertilem, ubi erant agri fructuum et multae olivae, et -fici. Declinavimus autem cum bestiis in densitatem olivarum et sub -umbra consedimus et manducavimus ea, quae in sacculis nostris de -Bethleem habebamus, potum vero habere non potuimus, quia cameli, qui -utres aquae ferebant, nos antecedebant. Sumto ergo modico cibo rursum -asinos adscendimus et progressi sumus et ad viarum divisionem venimus, -ubi una via per planitiem descendit ad dextram in Palaestinam contra -Gazaram, per villam dictam Thyrin, et per castellum, quod nominant ad -S. Samuelem. Alia via ducit ad sinistram in montana in Ebron, et -circumeundo de Ebron descenditur in campestria Palaestinae ad Gazaram, -et per viam sinistram est via duobus milliaribus teutonicis propinquior -ad Gazaram, quam per viam dextrae. Ideo Calinus major jussit minari -camelos per aliam viam inferiorem propinquiorem, in qua via ad Ebron -non venissemus; sed cum hoc intellexissemus, reclamavimus et minari -camelos per aliam viam fecimus, quae ducit in Ebron, et in his fuit -facta magna altercatio inter nos et ductores nostros. Ipsi volebant -procedere via breviori, nos vero volebamus videre civitatem sanctam -Ebron et locum sanctorum patriarcharum et agrum plasmationis -protoparentis nostri. Et nisi in conventione nostra cum eis expressum -fuisset, quod ducerent nos in Ebron, ut patet P. I. Fol. 219. in XII. -articulo, nullo modo desiderio nostro satisfecissent. Et ut veritatem -de hoc fatear, ego solus caussa fui, quod positum erat in conventione, -quia venerabilis magister Ludwicus Fuchs, Prior Ulmensis, petivit me in -recessu, ut de terra sancta non egrederer nisi visa civitate Ebron, ad -quam singulari devotione afficitur. Sed et ego desideranter concupivi -eam videre et opposui me omnibus modis, ne impediretur accessus ad eam: -nam Calinus major multa allegavit pericula alia, demta prolongatione -viae. Distat autem Ebron a Bethleem non nisi sex leucis. Igitur post -longam concertationem vicimus nos peregrini ductores nostros et -retraxerunt camelos ad viam superiorem contra montana. Et progressi -certe vidimus terram optimam, sed paucissimos cultores in ea et -nonnullas villulas vidimus. In ipsis autem montibus et vallibus vidimus -macerias antiquas, quibus montes per circuitum cingebantur ab -inferioribus usque ad cacumina, in quibus maceriis olim fuerant horti -vinearum, olivarum, pomerantiarum, malogranatarum et aliorum bonorum -fructuum, loco quorum jam sunt spinae, urticae, tribuli, vepres, rubi -et alia arbusta silvestria sterilia. - - - - - Introitus peregrinorum in Ebron civitatem. - -In progressu venimus in unam vallem valde amoenam, quae dicitur vallis -Ebron, in cujus utroque latere erant clivi pleni maceriis vinearum et -hortorum, sed omnia ibi crescentia erant silvestria, inter quae multi -therebinti (#b#) arbores stabant oleo therebintino foecundae, et si -vallis illa haberet colonos, omnibus mundi bonis abundaret. -Consequenter ad locum venimus repletum olivis, ita, quod quasi silva -videbatur arborum olivarum, et in condensitate illa arborum jussit -Calinus gubernator noster nos de bestiis descendere et camelos -exonerare, et ita fecimus. Erant autem nobis arbores pro tentoriis et -umbraculis contra intensissimum solis ardorem, qui mihi videbatur in -illa regione multo intensior, quam in Jerusalem. Sedimus ergo in umbra -et de paximaciis nostris manducavimus sine potu refrigerativo, quia tam -vinum in brillis quam aqua in utribus erat omnino calefacta et ad sitim -exstinguendam inhabilia. Non longe autem eramus ab Ebron, civitate -sancta, quam tamen videre non poteramus propter montem medium inter nos -et civitatem, quem parvo spatio gyrare oportet ingredi volentem. -Verumtamen Ebron, illa civitas antiquissima, de qua sacra Scriptura -loquitur, in eo loco stetisse perhibetur, ubi eramus, ita quod pars -civitatis dependebat in clivo montis et alia ejus pars per -continuationem stabat inferius in plano in loco olivarum, postea autem -propter speluncam duplicem, sepulturam Abrahae, quae in alio montis -latere erat, translata fuit civitas ad locum speluncae, ut patebit in -descriptione. Igitur ita nobis sedentibus Sabathitanco, Calinus magnus, -suum equum adscendit et cum famulo in civitatem Ebron equitavit, dicens -praefecto urbis et civibus, adesse peregrinos latinos Christianos de -transmarinis partibus cupientes cum eorum beneplacito videre civitatem -et loca patriarcharum. Hoc audiens praefectus Ebron dure Calinum -nostrum increpavit pro eo, quod nos in campo dimisit in aestu solis, -ubi nec aqua nec panis est, et praecepit, ut festinate ad nos -reverteretur et cum omni nostra supellectili in civitatem introduceret -in urbis diversorium. Calinus autem noster dixit ei, quod cameli jam -essent exonerati et ad pascua emissi et non nisi magno labore possent -reonerari, ideo servos suos vellet ad Sarracenos dimittere et -peregrinos introducere ad visitandum loca sancta et hoc facto ad -sarcinas reducere et ibi pernoctare et mane recedere. Hoc audiens -praefectus exarsit ira in Calinum et eum traditorem peregrinorum et non -ductorem esse dixit, quia cum regio illa repleta sit latrunculis -Arabum, non possunt, inquit, peregrini illi in campo pernoctare, nisi -cum periculo exspoliationis, idcirco introduc eos, et si tu nolueris, -ego eos introducam. Revenit ergo Calinus et cum multis passionibus -jussit reonerari bestias, et cum factum fuisset, ascendimus asinos et -cum turma nostra montem gyravimus et per clivum ab alia parte in -civitatem Ebron ingressi sumus. Ingredientibus autem nobis urbem factus -est magnus concursus populorum ad videndum nos, quia in multis annis -non fuerant ibi peregrini latini, et erat quasi monstruosa res videre -ibi Christianos latinos occidentales. Induxerunt ergo nos in publicum -civitatis diversorium cum omnibus bestiis nostris et locum spatiosum -stabulis bestiarum et cellulis hominum inferius et superius bene -aptatum habuimus et curiam magnam, quae porta firmiter claudebatur. -Erat enim habitatio magna et lata, sicut monasterium. Suut enim -hospitia orientalium diversoria (#6 a#) sine inhabitatore, solum ad -alienos spectantia. De dispositione diversoriorum et hospitiorum in -oriente vide Parte I. Folio 195. A. - -Cum autem diversorium ingressi fuissemus, onera deposuimus et bestias -locavimus in inferiori ambitu, in superiori vero pro nobis habitacula -et cellulas elegimus et in eis lectulos nostros stravimus et locum pro -coquendis cibis aptavimus, lignaque pro igne comparavimus et ita cuncta -disposuimus, ac si per aliquot dies ibi mansuri essemus. Interea venit -Calinus magnus cum aliquibus Sarracenis de civitate, dicens, quod, quia -adhuc multum superesset de die, expediens esset, ut illo sero loca -sancta visitaremus, ut in crastinum mane ante aestum solis recedere -possemus. Et hoc nobis placuit, quia timebamus diutinam detentionem in -loco. - - - - - De agro plasmationis Adae, qui dicitur ager Damascenus. - -Egressi ergo sumus de hospitio nostro et per longum civitatis vicum -transivimus, in quo diversi residebant artifices, praecipue tamen -vitriatores: fiunt enim ibi vitra, non quidem clara, sed nigra et de -mediis coloribus. Adhaesit autem nobis magna hominum multitudo post nos -currentium, quia spectaculum fuit, videre ibi occidentales. Deinde -pervenimus ad civitatis portam, per quam egressi via regia ad agrum -venimus maceria circumseptum, et ibi substitimus, respicientes per -maceriam in ipsum agrum utique spectabilem et mirabilem. Erat enim ager -dictus Damascenus, in quo Adam protoparens fuit plasmatus. Cum -audivissemus hunc esse agrum illum sanctum, ascendimus per maceriam in -ipsum, ut terram deoscularemus et consuetas orationes diceremus et -collationem faceremus de mirabilibus ibi factis. Sed ecce nobis in -agrum saltantibus per maceriam, occurrit quidam saevus Sarracenus cum -clamoribus magnis et levatos lapides contra nos misit crebris jactibus -nosque vi de agro repulit, et vix sine laesione recidimus per maceriam -imam. Calinus autem et ductores nostri volentes locum dare irae -incipiebant regredi in civitatem, nos autem nequaquam tam cito recedere -volebamus a loco tam notabili, sed iram hominis placare contendimus, ut -in loco devotioni vacare paululum possemus. Revocavimus ergo Calinum et -diximus, ut cum homine conventionem faceret, et quod justum esset -vellemus sibi dare pro intromissione in agrum suum. Erat enim dominus -agri. Promissi sunt ergo sibi quatuor madini, et hac promissione facta -placatus factus est homo et ascendit maceriam et peregrinis in alia -parte stantibus manum porrexit et unum post alterum sursum traxit et in -agrum suum ire permisit et nosmet ad locum perduxit, de quo creditur -limum assumtum fuisse pro corpore Adae secundum veritatem catholicam, -et hominem primum ibi productum fuisse, et nequaquam attendimus ad -gentilium poetarum deliramenta, quae canunt, quendam Phoroneum esse -primum mortalium patrem, ut Eusebius de Evang. Praep. Lib. X. dicit. Et -Aethiopes ipsi virtute soli apud se primos homines coepisse dicunt, ut -Diodorus L. IV. C. 1. dicit. Et increduli Aegyptii tradunt, primos -homines apud se creatos tum bonitate soli, tum propter Nilum, qui multa -generat, quae alibi nusquam reperiuntur. Sed omnia haec vana credentes, -verissima et firmissima fide moti, cum ingenti devotione et lacrimis in -hoc sancto loco in terram procidimus, eamque (#b#) deosculati sumus et -orationibus consuetis, in processionali terrae sanctae signatis, dictis -indulgentias accepimus (†) et post haec ad loci contemplationem nos -convertimus. - - - - - Contemplatio de eminentia Adae in statu innocentiae pulchra. - -Delectabile enim valde est et devotum, considerare res gestas in hoc -agro, qui secundum doctores theologos est ager Damascenus dictus, ut -habet magister in Spec. Histor. et habetur idem 40. C. illud in -apparatu. Hoc autem nomen sortitus est hic ager a Damasco, servo -Abrahae, quia forte eum emerat sicut Abraham speluncam duplicem a -populo terrae, ut habetur Genes. 23. In hoc sacro agro utrumque, -scilicet sublimitas et calamitas humani generis, initium sumsit. Nam -rerum omnium fabricator Deus in hoc loco, VI. die saeculi, 25. Martii, -creatis bestiis terrae cunctisque reptilibus et volucribus coeli, -protoplastum primum hominem Adam tamquam creaturarum omnium finem ac -possessorem de rubro limo terrae hujus agri finxit et insufflavit in -faciem ejus spiraculum vitae et factus est homo ad imaginem et -similitudinem Dei. Qui cum staret nudus coram Deo in loco suae -plasmationis, confestim elevatis manibus gratias egit, dicens: Manus -tuae, Domine, fecerunt me, et plasmaverunt me totum in circuitu, itaque -memento mei, quod sicut lutum feceris me et sicut lac mulsisti me et -sicut caseum me coagulasti, pelle et crinibus fecisti me, ossibus et -nervis compegisti me, vitam et misericordiam tribuisti mihi, et -visitatio tua custodiat quaeso spiritum meum. Adam itaque creato, viro -utique insigni et perpulchro, quem nonnulli autumant ingentem gigantem -fuisse factum, cum inter gigantes connumeretur maximus, Josuae XIV., -mox eum Deus tanta profudit gratia, ut nullo tradente magistro sed sola -justitiae originalis virtute omnium liberalium artium clarissime -edoctus est; notitiam quippe omnimodam astrologiae et geometriae, -musicae, grammaticae atque rhetoricae habere promeruit, omnium quoque -herbarum, arborum, metallorum, lapidum pretiosorum, avium, bestiarum, -piscium, serpentum cunctarumque creaturarum notitiam habuit; claram -praeterea et explicatam beatae Trinitatis et incarnationis Christi -solus habere meruit. Unde et Dominus ipsum mundi imperatorem summumque -omnium pontificem constituit; volens denique Dominus Deus universis -coeli et terrae creaturis Adam ipsum ut suum recognoscere dominum atque -rerum omnium proprietates virtutesque innotescere, universae coeli -militiae mandavit, ut omnes creaturas ad Adam perduceret, quibus -singulis propria imponeret nomina, ac sic singulis stellis coeli -avibusque et piscibus cunctisque animantibus et reptilibus terrae -convenientia imposuit nomina in hoc agro. In imaginaria quoque visione -universae immobiles creaturae, videlicet montes, insulae, maria, -arbores et omnes herbae sibi adductae sunt, et itidem fecit. Sic ergo -in hoc agro non solum plasmatus est primus homo, sed et primus doctor -et perfectissimus magister ibi creatus exstitit. Non dubium alicui -debet esse, quin ager ille et locus ac terra sit optime humanae vitae -proportionata, non enim Deus dominum terrae creavit et assumsit nisi de -optima terrae parte. Unde Plato dicit, quod in Aegypto et Syria, cujus -Judaea pars est, longaevae vitae inveniantur homines propter -aequalitatis proportionem. Adam vero sic omnium creaturarum rege et -imperatore constituto mox eodem die eum Dominus de loco suae -sarcinationis et informationis transtulit in paradisum deliciarum -ibique sibi sociam Evam ex sua costa fabricavit. Sed peccato -inobedientiae eodem die ibi commisso ejecti sunt ambo de paradiso et -retrusi cum originali culpa et miseriis ac poenis eam consequentibus in -hunc agrum, ut ubi inceperat habere vitam gloriosam, ibi duceret vitam -calamitosam. Malus enim Angelus, cui nomen est Reseph, in serpentis -figura seduxit Evam invidia ductus, qui et Dominum Jesum in deserto -aggressus tentavit, ut habetur in Spec. Nat. L. II. c. 18. et per Evam -Adam dejecit. (#7 a#) Sic ergo ceciderunt de alto in imum, de luce ad -tenebras, de incolatu in exilium, de domo ad devium, de amore in odium, -de risu in luctum, de pace in jurgium, de dulcore ad absinthium, de -prosperitate ad poenilitatem, de sospitate ad infirmitatem, de -abundantia ad penuriam, de gratia ad culpam, de vita ad mortem, et -facti sunt undique fortunae ludibrium propter inobedientiae viam, quod -utique est radix omnium malorum et humani generis exitium; per hoc enim -quasi reseratis postibus victricia vitia orbem intravere terrarum, nuda -egestas et sollicitudines anxiae, pallentes morbi et gravis pondere -miseranda senectus, servitus, exilium, labor indeficiens et mors -hominum incerta et in nihilum fere redigens cuncta sub sole nascentia. -Nam coelum immite nunc algore nunc aestu, nunc corruscationes crebras, -tonitrua formidulosa, ignita fulmina et ventorum impetus et alias -horridas aeris impressiones et corruptiones tribuit inobedientiae -malum, hinc pestilentiae, fames, infirmitates et indicibiles miseriae; -insuper ferarum, serpentum aviumque aculeos atque rabiem milleque rerum -pericula attulit. Unde suspiria lachrimaeque, noctes querulosae et dies -laboriosae, horae taediosae, et cuncta hominis tempora anxio timore -sunt respersa. Haec et similia in hoc agro materiam copiosam ministrant -contemplandi. - -Igitur contemplatione finita curiosius locum et terram perspeximus. Est -enim terra superius satis grossa et fusca, sed fodiendo apparet rubra, -argillosa, flexibilis, de qua figmenta optime fieri possunt. De hac -ergo terra sumsimus limum et lapillos pro reliquiis. Dicitur autem, -quod, quicumque de illa terra secum aliquid habet, per viam eundo non -fatigatur; si bestiae insidet, ipsa non offendit, nec cadit; si vero -homo vel bestia cadit, non laeditur casu sed incolumis resurgit. An -autem hoc verum sit, probet qui vult, ego oculum non habui ad -considerandum hoc, sed nec fatigam nec casum passus sum. - - - - - De spineto sive condensis arbustis, in quibus - Abel occisus est a fratre suo Cain. - -Consequenter processimus in ipso agro extra terram laboratam aratro et -in condensa arbusta et spinosa virgulta venimus, in quibus locus -ostenditur, ubi Cain consurrexit adversus fratrem suum Abel eumque -interfecit, ut habetur Genes. IV. In illo loco procidimus et terram -deosculati sumus, quae aperuit os suum et suscepit sanctum sanguinem de -manu fratricidae. Sanctum enim et justum Abel fuisse patet in veteri -Testamento Genes. IV. et in novo Testamento Matthaei XXIII. -Compatiebamur in loco hoc non solum interfecto Abel, sed et venerandis -ac devotis senibus, Adae et Evae fratrum parentibus, qui casum -audientes ad locum accurrerunt. O quas mentes eis fuisse suspicor -cernentibus, ex duobus filiis alterum alterius nequitia mactatum, -cadaver exanime, immobile corpus tabido respersum cruore et -insensibile? Quas lacrimas, quos dolores, quos horrores et pavores! -prius numquam viderant mortuum, et filium pium et sanctum[TR120] -respiciunt (#b#) miserabiliter exstinctum. Quis dubitet, eos super -filii corpus cecidisse, flevisse et lachrimasse et multis horis -exspectasse, si forte revivisceret, et nunc huc nunc illuc corpus -evolvisse. Non enim habebant adhuc experimentum crudelitatis mortis nec -animam tam cito et faciliter a corpore separari aestimabant. Ideo usque -ad putrefactionem corporis funeri assidebant. Ut autem viderunt, corpus -paulatim corrumpi et dissolvi, ipsum in locum portaverunt plasmationis -patris et iba eum sepulturae tradiderunt. - - - - - De specu, in qua Adam et Eva multis annis - cohabitaverunt et in qua Adam uxorem cognovit - primo. - -Super agrum ad meridiem est mons non magnae altitudinis, in cujus jugo -hodie stat una muschea, quae in loco stare creditur, in quo Adam et Eva -et filii eorum obtulerunt sacrificia et orationes Deo. Adam enim -docuerat filios offerre Deo et adorare eum. In eodem loco, dum Cain et -Abel simul adorarent et sacrificarent, descendit ignis de coelo et -consumsit holocaustum Abel, oblationem autem Cain non tetigit, quia Deo -non erat accepta sicut munera fratris. Ideo invidit fratri et postea -occidit eum. Insuper in eodem loco habuit Abraham patriarcha mausoleum -suum et ibi altare erexerat, de quo dicitur Genes. XIII. in fine -capituli: Vidit etiam ibi tres viros et unum adoravit, ut habetur -Genes. XVIII. In alia enim parte montis est convallis Mambre, quae -jungitur valli Ebron, propter quod convallis dicitur. Et haec -conjunctio fit juxta civitatem Ebron, et in illa convalle habitavit, -quando tres viros vidit in ostio tabernaculi sui et quando promissiones -accepit a Deo, de quibus Genes. XV. et XVII. habetur. Sed quando -immolare voluit, montem ascendit. Isaac etiam et Jacob patriarchae ibi -habitavere. Demum a loco necis Abel reversi sumus in agrum Damascenum -et per maceriam in parte occidentali egressi sumus ex eo et ad aliam -partem vallis Hebron venimus et clivum montis ascendimus, in quo clivo -unum antrum arctum et obscurum invenimus, quem successive ingressi -sumus et locum cum jocunda admiratione vidimus. Dicunt etiam, quod Adam -ejectus de paradiso et in agrum praedictum repositus, cum per aliquot -dies in agro laborasset, incepit sentire carnis suae stimulos et in -Evam amore et desiderio exardere; similiter et mulier ipsa tentata -virum habere desideravit. Cum autem in ipso agro convenissent et -amplexibus et osculis se provocarent in tantum, ut jam in opus -procedere deliberassent, nolebant solis aspectu id agere et -verecundabantur aspectum coeli et siderum, quia non erat adhuc homo -super terram, nisi ipsi, qui eos inspicere posset, idcirco egressi sunt -simul de agro circumeuntes et quaerentes locum aptum, occultum et -obscurum pro solutione debiti, non enim habebant adhuc habitaculum aut -domum. Venerunt ergo ad illum specum, in quo Adam accepit Evam eamque -primo carnaliter cognovit, et ambo hic virginitatem perdiderunt, quam, -si in paradiso mansissent, nec in conceptione nec in generatione prolis -amisissent, nec in carnali illo actu deformitas immoderatae -concupiscentiae fuisset, nam naturalia membra, ad hunc usum deputata, -sicut inferiores vires, omnino subdita fuissent rationi, ut habetur 2. -Summarum (#8 a#) §.20. Et Augustinus de Civitate Dei XIV. dicit: Absit -ut suspicemur, non potuisse prolem fieri sine libidinis morbo, sed eo -voluntatis nutu moverentur illa membra, quo caetera, sine ardoris -illecebroso stimulo, cum tranquillitate animae et corporis. Haec ille. -Quod autem integritas virginitatis mansisset cum illa generatione, -patet per eundem Augustinum XIV. de Civitate Dei, dicentem: In illo -statu nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus -uxoris, ita enim poterat utero conjugis salva integritate foeminea -genitale virile semen infundi et immitti, sicut nunc potest eadem -integritate salva ex utero virginis fluxus menstrui cruoris emitti. Ut -enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis impulsus -foeminea viscera relaxaret, sic ad concupiscendum non libidinis -appetitus, sed voluntatis usus naturam utramque conjungeret. Haec ille. - -In praedicto igitur specu concepit et peperit. Deputaverunt enim specum -illum ad actus conceptionis et generationis, et nullibi nisi ibi his -vacabant. Quod est contra illos, qui omnia loca foedant; in quorum -persona dicit sapiens, Sapientiae 2.: Nullum pratum sit, quod non -pertranseat luxuria nostra. Sic ergo in hoc specu Adam et Eva praeter -Cain et Abel et Seth, quos Scriptura commemorat, alios XXX genuere -filios. Methodius vero martyr centum eos genuisse commemorat filios in -hoc antro, quod quasi pro nido pullificationis elegerant, indignum et -inhonestum aestimantes, his vacare in locis publicis et communis -habitationis; et[TR121] magno studio observabant locum illum, ne patens -fieret et ne quis accessum eorum quovis modo percipere posset. - -Perspecto igitur antro praefato egressi sumus et ab eo in clivo -gyravimus contra aquilonem et cum hoc altius ascendimus montem et in -aliam speluncam non modicam sed satis amplam venimus. In hac caverna -Adam et Eva luxerunt centum annis filium suum Abel interfectum a Cain, -et hodie cernuntur loca sessionis singulorum, et fons in eadem specu -scaturit, de quo biberunt. Hic specus ideo dicitur specus fletuum. Hoc -specu viso de monte descendimus in vallem angustam, quam nominant -vallem lacrimarum. Dicunt enim, quod Adam et Eva communiter in hac -valle morabantur et nongintos et XXX annos in ea vixerunt et ambo -cunctis diebus propter inobedientiae reatum et paradisi ammissionem et -justitiae originalis perditionem et posteritatis suae damnationem -maximam et durissimam egerunt in valle hac poenitentiam. Quam ob rem -non solum Dei misericordiam consecuti sunt, sed etiam prophetiae donum -accipere meruerunt, unde et de Christi ecclesiaeque conjunctione, de -diluvio futuro et de incendio per ignem judicii multa praedixerunt -liberis suis ibique mortui sunt et in speluncam duplicem deportati, ut -patebit. In hac valle est sepulchrum Loth, filii fratris Abrahae. - - - - - De spelunca duplici, quam emit Abraham in - sepulturam sibi et suis. - -De valle hac lacrimarum ascendimus et civitatem Hebron reingressi sumus -et ante domum praefecti civitatis stetimus, juxta quam etiam multi -Sarraceni senes consiliarii sedebant. Desideravimus enim visitare et -videre gloriosam illam speluncam duplicem, in qua sepulti sunt Adam et -Eva, Abraham et Sara, Isaac et Rebecca, Jacob et Lea, quatuor isti -sanctissimi patriarchae cum felicibus suis conjugibus,[TR122] quam et -Abraham emit quadringentis siclis argenti ab Ephor, ut habetur Geneseos -XXIII., sed bene scivimus, quod non potuimus (#b#) habere aggressum ad -speluncam sacram, nisi domini consentirent, quos etiam scivimus non -consensum faciliter praebere, nisi forte victi precibus et muneribus, -quia spelunca illa est intra muscheam unam, ad quam non permittunt nos -intrare. Misimus ergo Trutschelmannum nostrum, Sabatithanco, magnum -Calinum, cum aliquibus nobilibus peregrinis ad praefectum et ad dominos -Sarracenos cum eo congregatos, et rogavimus, quatenus dignarentur nos -intromittere ad speluncam sanctam, et quidquid in recompensam esset -faciendum, hoc nobis insinuare deberent, et parati essemus, parere -eorum imperio. Hanc petitionem cum Calinus noster obtulisset, -interrogaverunt eum, an Jerosolymis in templum Domini, quod nominant -Salomonis, intromissi fuissemus, et cum dixisset, quod non, dixerunt, -nec nos intromittere ausi sumus eos in templum nostrum, quod non -minoris, imo majoris sanctitatis reputatur ab omnibus Machumetistis, -quam templum Jerosolymitanum. Si autem honorare volunt patriarchas in -spelunca duplici, permittimus eis accedere ad gradus muscheae, et ibi -adorent, sed nullatenus ascendant. Venit ergo Calinus et negativum -responsum nobis portavit duxitque nos ad gradus templi, in quo spelunca -duplex est, et adoravimus contra speluncam et vestigia sanctorum -patriarcharum deosculati sumus et indulgentias plenariae remissionis -(††) accepimus. His peractis convertimus nos ad considerationem loci, -pro quo notandum, quod tempore Abrahae civitas Hebron non erat in illo -loco, sed prope, et locus ille erat hortus, in quo eminebat petra rubea -cum duplici spelunca. Hunc locum emit Abraham cum petra, pro sui -sepultura et suorum. Et si vis scire, quid sit cum simplici vel duplici -vel triplici spelunca, vide de hoc clare P. 1. Fol. 125. B. de -sepulchro Domini in Jerusalem. Sepultis autem quatuor patriarchis cum -conjugibus in spelunca illa, incepit populus frequentare locum et per -circuitum sibi domos aedificare propter loci venerationem et ad sanctos -patriarchas devotionem, ita quod successu temporis civitas fuit ibi -facta, et Hebron antiqua derelicta ante tempora David regis. David enim -rex VII annis regnavit in Hebron moderna. Insuper Judaei petrae -speluncae superaedificaverunt oratorium et postea Christiani destructo -oratorio Judaeorum ecclesiam magnam superaedificaverunt, ordinantes in -ea episcopum et canonicos. Post terrae sanctae autem amissionem -fecerunt Sarraceni ex ecclesia muscheam et altis muris et turribus eam -muniverunt, et ita hodie stat in civitatis medio, sicut forte castrum, -nec habet aspectum ecclesiae, sed castri vel grandis palatii. Dixerunt -autem nobis Sarraceni, quod ipsa muschea plena sit ardentibus -lampadibus, et lampades in spelunca duplici in aureis sustentaculis -pendent et sericis funibus vel argenteis catenulis appendent. Plures -sacerdotes sunt in ea muschea tam Soqui quam Alhages, ita quod numquam -hora transit nec die nec nocte, in qua non sit cantus juxta speluncam -duplicem: vicissim[TR123] enim sibi invicem succedunt. Dum autem sic -staremus ad gradus muscheae, congregati fuerunt multi juvenes et senes -ad videndum nos. - - - - - (#9 a#) De hospitali Hebron et de piscina Hebron et aliis locis. - -Post muscheae et duplicis speluncae considerationem descendimus -paululum et ad fores hospitalis pauperum venimus, quod sub muschea est. -Introducti autem vidimus officinas pulchras et in coquina et pistoria -grandem praeparationem pro peregrinis Sarracenorum, quorum cottidie -magna multitudo advenit ad visitandam speluncam duplicem, sepulchrum -patriarcharum. Habet hoc hospitale in annuis reditibus ultra XXIIII -millia ducatorum. Unde singulis diebus coquuutur in clibano mille -ducenti panes, qui distribuuntur petentibus, et nulli peregrino -denegatur eleemosyna, sit cuiuscumque gentis vel fidei et sectae. Qui -petit, accipit panem, oleum et menestrum, quod nos pulmentum vocamus. -Castellum S. Samuelis solum singulis annis solvit illi hospitali duo -millia ducatos, et Sarraceni et Turci divites cottidie transmittunt ad -locum eleemosynas pro sustentatione peregrinorum in honore -patriarcharum, et divites morituri suas perpetuas memorias ad illum -locum constituunt et legata faciunt pro hospitali. In hora autem, qua -danda est eleemosyna, concrepant terribili symphonia et tympano, quod -nos audientes territi fuimus, timentes, ne aliquid contra nos -significaret sonus ille. In distributione panum miserunt ad diversorium -nostrum sportam plenam pro nobis, et tamen nihil petieramus ab eis. - -Viso ergo hospitali descendimus per longum vicum et ad unam civitatis -portam venimus, sub qua porta locus est, ubi Joab, princeps militiae -David, percussit Abner, principem militiae Saulis, propter quod David -imprecatus est Joab maledictionem, ut patet 2 Reg. 3. Ulterius -progressi sumus extra portam et ad piscinam venimus, quae muro pulchro -inclusa est, et aquam recipit fluentem de valle Mambre stillantem. Hanc -piscinam gyravimus et eam consideravimus, quia in canonica Scriptura de -ea mentio fit 2. Reg. XIV. Jussit enim David occidi duos latrones, -Banaa et Rechab, filios Remon Beronitae, qui occiderant Isboseth regem -Israel et tulerant caput regis in Hebron ad David, putantes, se -nuntiare bona, et occisorum manus et pedes jussit suspendi super -piscinam ante Hebron. Porro inter piscinam et civitatis murum est -sepulchrum Abner, cujus exsequias solenniter celebravit David, ut -dicitur 2. Reg. 3. In quo sepulchro etiam reconditum fuit caput -Isboseth, filii Saul, regis Israel, ut dicitur 2. Reg. IV. Et his visis -ingressi sumus in civitatem et reducti in nostrum diversorium et -hospitium. Comparavimus ergo ligna et igne facto offam coximus et ova -et manducavimus. Post coenam autem venit provisor diversorii et ignem -nostrum exstinxit et signis hortabatur nos, ut per noctem essemus -quieti et silentes, ne latrones Arabum nos audirent, quia diversorium -ad murum civitatis est situm, et aliquando latrones, quando sciunt ibi -esse hospites, adscendunt per murum ad eos et spolia eorum tollunt -(#b#) eosque graviter turbant. Insuper et portam diversorii firmiter -clausit et lampadem juxtapendentem accendit et ad vigilandum juxta -portam se locavit, quae omnia nobis placuerant, et mirabamur -humanitatem illorum paganorum in nos. Timorem tamen habuimus, quod ante -egressum civitatis nos pro exhibita humanitate pecunia mulctarent. -Itaque cum jam tenebrae essent, posuimus nos dormitum per cellas sicut -monachi, et ita quievimus. - - - - - Descriptio civitatis Ebron, et ejus antiquissima habitudo. - -Hebron, sive Ericus, civitas antiquissima, est condita statim post -diluvium, septem annis ante Thanim urbem Aegypti, ut habetur 13. Num. -Hanc urbem Thanim condiderunt Titani, gigantes, qui de Hebron in -Aegyptum descenderant, filii Titan. Qui Titan erat Coeli et Vestae -filius, frater Saturni, cujus filii cum Jove pugnarunt et conati sunt, -deos coelo pellere, sed fulminati fuerunt, ut habetur in Gen., et fere -totum orbem inquietarunt, ut poetarum carmina tradunt. - -Thanim ergo civitas gigantum antiqua Aegypti aedificata est a -gigantibus, descendentibus de Hebron. Haec Hebron quatuor sortita est -nomina. Primo dicta est Arbee, Genes. 23. et hoc nomen habet ab Arbee, -ejus conditore primo. Secundo dicitur Kariatharbe, Josuae XIV., quod -idem est, quam civitas Arbe, vel civitas quatuor, quia Kariath idem -est, quod civitas, et Arbe idem, quod quatuor. Et nomen, quod -antiquitus Hebron ab omnibus tam infidelibus quam fidelibus dicebatur -Cariatharbe, id est, civitas quatuor, sed alia et alia ratione. -Infideles sic eam nominabant propter quatuor gigantes ibi sepultos, -scilicet Enach, Archinan, Gisai et Tholmai, Numeror. 13. Fideles autem -eam ita nominabant propter quatuor patriarchas, Adam, Abraham, Isaac et -Jacob, cum quatuor conjugibus ibi sepultos. Tertio dicitur Hebron a -quodam filio Caleb sic nominato. Quarto nominatur hodie a Sarracenis -Abra propter Abraham ibi sepultum. Et magister in Spec. Histor. nominat -eam Abrahammium, sicut Sarra; et saepe dicitur Ericus. - -De hac civitate dicit Hieronymus de distantiis locorum, quod olim erat -metropolis Philistinorum et habitaculum gigantum regumque in tribu -Juda, civitas sacerdotalis et fugitivorum. Distat ad meridianam plagam -ab Jerusalem millibus circiter XXII. Haec ille. Hanc civitatem, quoad -partem inferiorem, cepit Josua ejusque regem Oham suspendit, Josuae X., -partem autem fortiorem, quae erat superior, cepit postea Caleb -interfectis fortissimis gigantibus ex ea, ut habetur Josuae XV. et -Judicum C. I. Pro eo enim, quod Caleb compescuit in deserto murmurantem -populum contra Dominum et secutus est Dominum, testimonium perhibens de -bonitate terrae sanctae, cui alii detraxerunt, promisit ei Dominus -montem Hebron tamquam praecipuam terrae partem, ut habetur Num. XIII. -et Josuae XIV. Dicit etiam Nicolaus Lyra, quod, quando venerunt -exploratores terrae missi a Mose in regionem, ipse Caleb solus Hebron -ascendit ad speluncam duplicem et orationem ad sanctos patriarchas -fudit et tunc promeruit fieri loci illius sancti possessor. - -Situs illius civitatis est partim in clivo montis et partim in valle, -nec est multum magna, sed populosa et fortis, statim post diluvium -aedificata in civitatem; quamvis ante diluvium fuerit ibi hominum -habitatio sine civitate, tamen ibi filii Adae degebant et inde per -orbem sunt dispersi, unde Cain fratre interfecto cum uxoribus et filiis -in Indiam commigravit profugus a facie Domini. - -(#10 a#) Notandum insuper, quod haec civitas ultra ea, quae dicta sunt, -pluribus invenitur nominibus nominata. Quandoque dicitur Arbee, i. e. -quatuor, propter gigantes ibi sepultos, corrupte autem dicitur Arbeth, -ut Jeronymus ad Pammachum dicit de optimo genere interpretandi; -quandoque Cariatharbe, i. e. civitas quatuor, propter quatuor -patriarchas ibi tumulatos. Quandoque dicitur Mambre, propter vallem -Mambre, quae jungitur civitati, et propter quercum Araham in Mambre, -quae usque ad aetatem infantiae beat. Jeronymi, ut idem dicit de -distantiis locorum, et usque ad imperium Constantii regis monstrabatur, -therebintus pervetus et annos magnitudine indicans, sub qua habitavit -Abraham et sub ea angelos hospitio suscepit et mauseolum ejus in -praesentiarum cernitur. Miro autem, inquit Jeronymus, cultu a cunctis -gentibus per circuitum therebinti locus colitur superstitiose et -habetur velut quodam insigni nomine consecrata. Et forte hoc nomen -Mambre fuit primum illius loci nomen ab Adam sibi impositum, quia -Mambre juxta hebraicam interpretationem idem est, quod perspicuitas. -Adam autem in hoc loco, ut prius patuit, omnium rerum cognitionem -accepit et cuncta perspicue vidit. Quandoque vero nominatur Chebron, -quod interpretatur transscendens, quia ab eo loco transcendit Adam ad -paradisum. Quandoque nominatur Ebron, quod interpretatur transitio vel -regressio, quia post peccatum huc fuit regressus. Quandoque dicitur -Hebron, quod idem est, quod vallis paupercula, propter miserias, quas -Adam in hoc loco expertus est, et defectus hujus vitae mortalis. - -Vicesima octava die, quae est festum beati patris nostri Augustini, -post noctis medium surrexi ex more ante alios ad dicendum Officium -meum. Descendi ergo ad portam, ut candelam accenderem ad lampadem, quae -ibidem pendebat, sed Sarracenus portae custos obstitit meque a lampade -retrusit cum multis et magnis clamoribus, e contra vero ego ad lampadem -conabar accedere et lumen accendere, sed totiens mihi exstinxit, -quotiens accendi, et ambo conclamavimus in tantum, quod Trutschelmannus -excitatus accurrit et me italicis verbis increpavit, quare non in -quiete manerem et quid tam mane cum lumine agere vellem. Cui cum -dicerem, Deum laudare volo, cujus laudes ex libro legere intendo, hoc -cum Sarracenus ille audivisset, praecepit custodi, ut accenderet mihi -lumen. Quod et fecit. Certus autem sum, si lumen ad alium usum -postulassem quemcumque, nullatenus habere potuissem. Accepto ergo -lumine ad locum meum ascendi et Officium legi. Vix autem matutinas -finieram, ascendit Trutschelmannus Calinus et caeteros peregrinos -excitavit, ut disponerent se ad recessum. Disposuimus ergo nos et -camelis oneratis et asinis stratis de urbe in crepusculo egressi sumus -descendentes per vallem Ebron contra austrum, aliquantulum tamen -declinando ad occidentem. In agrum autem quendam venimus, in quo -deambulabat Isaac meditando, quando Damascus, servus Abrahae, adduxit -sibi Rebeccam puellam uxorem, ut habetur Geneseos XXIV. - -Procedentes consequenter venimus non longe a Dabir, civitate -litterarum, quam tamen videre non poteramus, quia mons intermedius erat -impedimentum praestans (#b#). De hac civitate habetur Josuae XV. et -Judicum I. - -Dicebatur autem civitas litterarum eo, quod primo litterae Chananaeorum -in ea fuerunt inventae, vel quia antiqui gigantes aliquod studium -litterarum ibi habebant, vel quia, ut magister in Spec. Histor. dicit, -cives ejus scriptores erant, vel quia, ut Hebraei dicunt, Othaniel, qui -eam cepit, aliqua legis capitula, quae obfuscata erant et deleta, -tempore luctus Moysis ibidem reparavit. De hac civitate dicit Jeronymus -de distantiis locorum: Dabir in tribu Juda, quae vocatur civitas -litterarum, hanc praeoccupavit Othaniel, frater Caleph, interfectis ex -ea gigantibus, et pro mercede Achsam, filiam Caleph, uxorem accepit. -Fuit autem et ipsa Dabir sacerdotibus separata. Ibi videtur adhuc -terra, quae inferius et superius aquis irrigatur, quam dedit Caleph -Achsae suae, sibi conquerenti, quod terram arentem accepisset, ut -habetur Judicum 1. cap. - -Ulterius a Kariacepher sive a Dabir recessimus et per vallem Ebron -descendimus, quae indubie fertilissima esset, si cultivaretur, et ab -utraque parte antiquorum hortorum macerias adhuc retinet, et in -arbustis vidimus diversas feras comestibiles et aves perdices et -phasantos. Cumque per viam satis longam descendissemus, ad locum -venimus, ubi ab aquilone alia vallis contra occidentem tendit, quod est -vallis Neel Escol, id est, vallis botri, fertilissima, de qua -exploratores missi a Moyse ad considerandum terram tulerunt botrum -magnum, quem duo viri vecte portabant, et malogranata collegerunt et -alios fructus et populo Israel trans Jordanem in desertum portaverunt, -prout habetur Num. 13. Hac valle dimissa per vallem Ebron descensum -continuavimus via illa, per quam Joseph missus a Jacob patre suo de -valle Ebron in Sichem ad quaerendum fratres suos, ut habetur Genes. 37. -Eadem etiam via descenderunt fratres Joseph in Aegyptum ad emendum -frumenta, Genes. 42. In silvis ejusdem vallis, quia plenae sunt -silvestribus feris, creditur Esau venationi vacasse, quando eum misit -Isaac pater suus, ut offerret de venatione et pulmentum faceret, -quatenus benedictionem paternam accipere mereretur, Genes. 27. Multis -ergo horis continue descendimus ad latus dextrum vallis, quia profunda -erat et arcta et in imo aspera, petrosa et silvestribus arboribus -repleta, et contra morem illius terrae aquis erat humida. - -Porro circa meridiem exivimus montana et in campestria loca venimus, -vertimusque nos contra austrum statim in radicibus montium et in -fertilissimos agros venimus, qui pleni stabant olivis et ficis. -Petivimus autem Trutschelmannum nostrum, ut spatium manducandi -indulgeret nobis in umbra arborum illarum, sed noluit dicens, quod -cameli onerati ideo non deberent exonerari, nec possent sic onerati -fixe stare nec sine nobis deberent procedere. Et hoc verum fuit. Sic -ergo processimus et in asinis sedentes comedimus et bibimus ea, quae ad -manum habuimus. Sic enim omnes cum oneratis camelis incedentes facere -(#11 a#) necesse est, quia stare fixe non possunt sub oneribus, sicut -melius patebit in transitu deserti. Circa vesperas a montanis -declinavimus paulatim et in latissimos campos Palaestinae venimus in -terram Philistinorum contra Ezotum. Protenditur autem haec latitudo in -latum a montanis usque ad mare mediterraneum per tria milliaria -teutonica, per longum autem a Joppen et monte Ephraim usque in regionem -Geraram in Bersabee, et in illa planitie sunt civitates sitae multae, -praecipue tamen quinque, quae erant regales et principales -Philistinorum sive Palaestinorum, quarum nomina sunt haec: Geth, -Accaron, Azotus, Ascalon et Gaza. In his quinque civitatibus residebant -quinque satrapae Philistinorum, ut patet 1. Reg. VI. Et omnes hae -civitates sunt sitae super littus maris magni vel non longe a mari. - -Geth fuit ab antiquo civitas gigantum fortium, quam Josua, vir -bellicosissimus, expugnare non potuit, sicut patet Josuae XI. Unde et -Goliath, quem percussit David, Gethaeus fuit, ut patet 1. Reg. XVII. Et -2. Reg. 21. recitatur de uno Gethaeo magno, quod habuit XXIV digitos; -et multa alia dicuntur de Geth in scriptura sacra. - -Dicunt etiam historiae, quod sanctus Christophorus fuerit Gethaeus. Et -hodie homines ibi nati robustiores et bellicosiores esse dicuntur. -Dudum autem fuit destructa et mansit parvum villagium, quod Giblim nunc -dicitur, et non longe a Joppen et jam via maris [a] portubus distat. -Sub Geth descendendo per littus maris magni ad duo milliaria teutonica -est secunda Philistinorum civitas Acharon quondam grandis, in qua -magnum erat templum Baal sive Beelzebub, qui dicebatur Deus Acharon, -unde Ochozias rex Israel cum cecidisset per cancellos coenaculi sui, -misit ad consulendum Deum Acharon, Beelzebub, ut habetur 4. Reg. 1. Et -Judaei dominum Jesum infamabant, quod haberet pactum cum eodem daemone, -dicentes: in Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia, Luc. XI. -Haec civitas fuit data tribui Juda, sed numquam possessa, quia non -praevalebant contra ejus habitatores gigantes. Ulterius descendendo per -maris littus venitur ad Azotum, quae tertia est Philistinorum civitas, -decreta quidem per Josuam tribui Judae, sed non tenta, quia habitatores -pristinos nequivit expellere. In hac civitate erat templum Dagon -magnum, in quod tulerunt Philistaei arcam Dei Israel, cum eam -cepissent, sed Dagon idolum corruit et populus percussus plaga magna -fuit, ut patet 1. Reg. V. De hac civitate descendendo super maris -littus venitur ad quartam Philistinorum urbem, ad Ascalonem, de qua -Jeronymus de distantiis locorum dicit: Ascalon urbs nobilis -Palaestinae, quae antiquitus fuit una de quinque satrapis -Philistinorum, separata tribui Juda per sortem, tamen non retenta (#b#) -ab ea, quia habitatores ejus superare non potuit. Haec civitas -novissimo tempore magnae fortitudinis fuit. Nam Saladinus rex Aegypti, -Christianorum stimulus, vir utique bellicosissimus, cum passim -Christianos devinceret et de locis ejiceret jamque regem Jerusalem -Guidonem et magistrum templi cum nobilibus captivasset, applicuit -Ascalonem cum ingenti exercitu oppugnans civitatem, sed nihil profecit. -Solvit ergo obsidionem et ad Jerusalem civitatem sanctam ascendit -eamque cepit, ut dictum est P. 1. Fol. 268. Capta autem Jerosolyma -iterum descendit et Ascalonem obsedit, nec eam capere potuit nisi hac -conditione, si regem Jerusalem et magistrum templi cum eorum nobilibus -liberos abire permitteret, se sponte civitatem tradere vellent, quod -promisit et tenuit, sicque Ascalonem accepit. - -De hac civitate consequenter descendendo per littus maris venitur ad -quintam civitatem Philistinorum, quae dicitur Gaza, vel Gazara, ad quam -et nos ipsi in hac via festinavimus descendere, quatuor iam dictas -civitates derelinquentes ad partem dexteram. Hanc Gazam postea -describam. Istae ergo sunt quinque metropoles illius regionis -Palaestinae, plures alias civitates sub se habentes. Processimus ergo -per plana Palaestinae contra austrum et montana Judaeae ad sinistram -habuimus, mare vero mediterraneum in dextro latere, et ita toto die in -ardoribus solis itineravimus usque ad ejus declinationem. In occasu -solis venimus ad quandam villam, quae dicitur Zucharia, et in -diversorium, quod ante villam est, declinavimus et ibi bestias -exoneravimus et ad manendum ibi per noctem nos disposuimus. Erat autem -diversorium spatiosum cum pluribus stabulis et habitaculis et munitum -et muratum, quasi castrum, nec unum hominem in eo reperimus. Locatis -igitur bestiis et rebus compositis instruximus pro coena et pro lignis -colligendis per campos discurrimus et sepes agrorum et hortorum -discerpsimus, quapropter rustici Sarraceni accurrentes cum lapidibus -insequebantur nos usque in diversorium. Venerunt autem aliqui rustici -portantes pullos et gallinas et panem et aquam, de quibus emimus et -mactata volatilia coximus et jocundam et bonam coenam habuimus. Post -coenam ostium diversorii obstruximus advolventes saxa grandia et super -muros posuimus custodes propter timores nocturnos: timuimus enim, ne -forte alius exercitus etiam veniret et si fortior nobis fuisset, nos de -diversorio repulisset. Sic enim moris est illius patriae, quod fortior -de hospitio ejicit debiliorem; ideo ad defendendum nos disposuimus et -lapides multos super muros portavimus ad obsistendum nocentibus. -Adhaerebat nostro diversorio una muschea pulchra, in quam per foramina -testudinis potuimus prospicere, (#12 a#) unde quidam peregrinus nocte -per foramen in eam stercorizavit, cum quo nos in extremum periculum -posuit, tamen antequam quis muscheam intraret, nos recesseramus. Prope -etiam erat quaedam cisterna profundissima, de qua magno labore bona -extrahebatur aqua. Pretiosae sunt in istis locis cisternae et aqua -brevis et cara. Unde S. patriarchae Abraham, Isaac et Jacob leguntur -plures fodisse puteos, et litigia inter reges orta fuisse propter -puteos, ut patet Genes. 26. Igitur nocte ingruente posuimus nos -dormitum supra muri ambitum sub dio, quia cellulae erant immundae. - - - - - De Sicelech, oppido David, et caetera. - -Die XXIX. cum surgente aurora surreximus et oneratis camelis et stratis -asinis profecti sumus per terram planam et sterilem et multas villas -vidimus et antiquarum civitatum ruinas. In meridie venimus in regionem -collibus et monticulis tumorosam, inter quos mons satis altus super -alios elevabatur ad continendum castellum et fortalitium optime -dispositus, unde nobiles nostri dicebant, si essent, inquiunt, homines -bellicosi in hac terra, nequaquam montem hunc sine castro esse -sinerent. Cum autem venissemus ad montis radices et sursum aspiceremus, -videbatur nobis, quod in clivo montis lapides de ruinis murorum -jacerent. Ego ergo cum quibusdam aliis, asinis inferius dimissis, -montem festine ascendimus usque in ejus cacumen, quod quidem cacumen -spatiosum est, et reliquias ac ruinas fortium murorum ibi invenimus, -non castri, sed civitatis antiquae, siquidem civitas Sicelech quondam -ibi stetit, quae Philistinorum erat, quam tradidit Achis, rex Geth, -David, dum esset in fuga a facie Saul, ut patet 1. Reg. 27., et ibidem -cap. 30. plura dicuntur de Sicelech. De hac civitate dicit Jeronymus de -distantiis locorum, quod Sicelech est in Daroma, id est ad australem -plagam sortis Judae et Simeonis. Quod est locus ille. In illo ergo -monte stetimus et longe lateque per Palaestinam respeximus contra mare -magnum et contra montana Hebron, contra montem Ephraim et contra -desertum Aegypti, ad quatuor plagas coeli. Vidimus etiam Gazam -civitatem, quamvis adhuc longe esset a nobis. His compertis a Sicelech -recessimus contra Gazam descendentes, a longe autem vidimus exercitum -camelorum et asinorum contra nos properantem et exterriti sumus -existimantes, eos esse Arabes vel Madianitas raptores, unde ductores -arcus suos parabant et nobiles peregrini gladios aptabant. Sed cum -convenissemus, pertransierunt cum omni tranquillitate nos, nec digitum -contra nos moverunt. Erant enim Aegyptii et volebant ire in Jerusalem -ad adorandum in templo juxta morem Sarracenorum. - -Porro circa horam vespertinam prope Gazam vel Gazaram venimus, sed -urbem ingredi non praesumsimus ita manifeste, ne contumeliis -afficeremur et pueri Sarracenorum nos vexarent cum lapidibus et ne -rumperent nobis (#b#) vini vascula, sicut saepe contigisse ibi -audivimus. Declinavimus ergo a strata publica in agrum quendam -arboribus ficorum plenum et sub arboribus illis onera de bestiis -posuimus, ut ibi diei abscessum exspectaremus. In illo agro consedimus -et comedimus ac bibimus, quae ad manum habuimus, nec ignem accendere -ausi fuimus, ut aliquid calefactum gustaremus, sed caseum et panem pro -prandio sumsimus et ficus, quarum copia ibi erat, maturae et dulces, de -arboribus legimus; de quibus ego nimium comedi et poenam non modicam -reportavi, nam ex comestione illa utrumque labium oris mei subito -intumuit et scabies abominabilis per circuitum oris excrevit, ac si -leprae scabies fuisset, ita, quod vix os aperire potui etiam modicum ad -sumendum cibum et potum necessarium; et ita steti multis diebus in -multa passione. Dixerunt mihi quidam experti, quod ex comestione -tantarum ficuum febrilem materiam conceperim et humorem, qui ad labia -se contraxit; quod si factum non fuisset, gravi febre correptus -fuissem. Ego vero suspicabar, quod ficum veneno alicujus vermis -infectam comedissem. Igitur cum sol occidisset, onera camelis et asinis -imposuimus, et ad Gazam profecti sumus, et paene in tenebris urbem -ingressi sumus per longum vicum usque ad peregrinorum hospitium. In -quod cum ingressi fuissemus, non potuimus nos movere propter loci -arctitudinem, nec potuit locus homines capere sine supellectili. Cum -magna ergo indignatione de habitatione exivimus et Trutschelmanno -diximus, quod non vellemus nec possemus in loco illo manere, et nisi -provideat nobis de latiori loco, contra eum coram praefecto Gazarae -interpellare vellemus tamquam contra transgressorem promissae fidei in -quinto articulo conventionis, ut patet P. 1. fol. 219. Hoc cum -audivisset et diu nobiscum contendisset, jussit nos exspectare, et ipse -equitavit per civitatem hinc inde quaerens pro nobis locum. Stetimus -ergo diu sic in tenebris compressi in stricto vico inter asinos et -camelos cum parva patientia in multo timore et tremore, ne forte -aliquis tumultus contra nos emergeret. Tandem autem venit -Trutschelmannus et nos longe ab illa domo ad alium duxit locum, ubi -quidem non erat domus, sed curia muro circumdata, et ostio claudi -poterat, nec tectum, sub quo dormiremus, habebat, sed in latere duas -immundissimas cellulas, stercoribus humanis foedatas habebat, ipsum -autem curiae pavimentum limo, parato pro lateribus coquendis, opertum -erat. Accensis ergo luminibus camelos in vico prostravimus eosque et -asinos exoneravimus, et bestias omnes suis dominis resignavimus, omnia -autem nostra traximus in curiam et de ea ejecimus omnes camelarios et -asinarios nostros, retento tantum Elphahallo minore Calino, et ostium -cum lapidibus et repagulis obstruximus contra impetum Sarracenorum, quo -facto ignem accendimus et offam coximus, ut tamen aliquid coctum et -calidum in ventribus haberemus, non enim quidquam calidum hoc toto die -gustaveramus, Comestione breviter peracta ad quietem nos locavimus in -longum quoddam praesepe, quod (#13 a#) caemento et lapidibus ad -longitudinem curiae ad parietem erat factum; alii autem, qui in -praesepio locum habere non poterant, aliâs per curiam se locabant, et -ita sub dio dormivimus nocte illa in rore coeli. - - - - - De licentia obtenta a praefecto manendi in Gaza. - -Tricesima die, cum sol adscendisset, surreximus, et antequam ostium -curiae patefecimus, res nostras omnes comportavimus in unam camerulam -miserrimam et divisimus curiam in tres partes, secundum quod habebamus -tres societates, ut patet P. 1. Fol. 221. B., ita, quod quaelibet -societas seorsum locum haberet. Fecimus autem umbracula cum vestimentis -nostris contra solis fervorem et contra noctis frigus et rorem, -quousque Trutschelmannus disposuit nobis papiliones, quibus per -desertum uteremur, et illas in curia fiximus et ereximus et sub eis -habitavimus. Emimus insuper in civitate alia nobis necessaria pro -diebus, quibus mansuri eramus; scivimus enim, nos ibi mansuros non -paucis diebus. Facto prandio transivimus cum Trutschelmanno ad -civitatis praefectum et petivimus licentiam manendi per aliquot dies in -Gaza et ut possemus circuire et emere necessaria pro peregrinatione -deserti et visitare loca et videre urbem et intrare aestuaria. Quae -omnia nobis indulsit et benivole valde se ad nos habuit, quamvis -ethnicus esset. His itaque gestis in nostram curiam regressi sumus cum -Trutchelmanno rogantes eum, non diu sineret nos in ista civitate -manere; quod facturum se promisit. - - - - - Graecorum malitia. - -Die tricesima prima, quae est ultima Augusti et Dominica XIV. post -festum S. Trinitatis, cum sol ortus esset et Officium nostrum -matutinale dixissemus, deliberavimus, in quo loco Missam dominicalem -dicere vel audire possemus. Non enim in tota urbe erat aliqua ecclesia -latina, sed tantum una ecclesia graeca, quae prope nos erat. Accepimus -ergo calicem nostrum, librum nostrum, indumenta sacerdotalia et altaris -operimenta, quae omnia nobiscum tuleramus de Jerusalem, et simul cum -istis paramentis ad ecclesiam Graecorum transivimus in ea Missam -celebraturi, et accersitis ecclesiae illius sacerdotibus rogavimus -humiliter, ut nos intromitterent et altare nobis ostenderent, in quo -celebrare divina possemus. Sed ecce Graeci isti inveterato odio, quod -semper ad ecclesiae latinae filios habuerunt, de novo infecti, -denegaverunt nobis introitum ecclesiae suae et adeo vilipenderunt -preces nostras, ac si Judaei fuissemus, dicentes, quod ecclesiam suam -nollent profanari et execrari celebrationibus nostris, et cum -indignatione et injuria suscepta satis patientes et tranquilli erant -omnes peregrini et ita quodammodo confusi ad curiam nostram reversi -sumus. Perspecto autem negotio illam Graecorum repulsam divinae pietati -adscripsimus, quae non passa est nos celebrare in ecclesia schismatica -et haeretica, ne eis in sacramentis participare contra ecclesiae -catholicae jura videremur, ut patet XXIX. 9. 2. Schisma. Siquidem etc. -Haeretici enim sunt, quia obstinati schismatici. Quorum doctrina Parte -II. Tract. 3. Cap. Sed posterior in Sum. Anton. - -(#b#) Spreti ergo sic a Graecis alium excogitavimus celebrandi divina -modum, ut dominicis diebus privati non essemus. In angulum enim curiae -cumulum lapidum impolitorum comportavimus et altare sine caemento -ereximus et portatile supposuimus pallisque cooperuimus, per circuitum -autem funes circumduximus et tapetiis et linteaminibus appensis quasi -capellam fecimus et ita accensis cereis et ostio curiae obserato -Officium dominicale celebravimus cum pace, quiete et devotione. Et ut -nullus intra Missarum solemnia ad ostium pulsaret, locavimus ante -ostium Elphahallo Sarracenum, qui pulsare volentes prohibebat usque -post Missam. Sicque singulis diebus sine impedimento celebravimus, -demto impedimento vesparum; nam in pariete erat foramen prope altare, -de quo exibant et intrabant vespae innumerabiles magnae quantitatis et -celebrantem pisando circumvolabant, et si foramen obstruere volebamus, -offendebantur et iratae alia foramina fecerunt, quia paries erat luteus -et cum majori periculo et impetu et multitudine eruperunt. Conabamur -multis modis exstirpare et exstinguere aviculas istas, sed non -potuimus, nisi totum parietem deposuissemus. Et quamvis continue -circumvolarent nos, nullus tamen[TR124] aculeo alicujus punctus fuit. - -Tres eramus sacerdotes, scilicet Pater Paulus, Ordinis Minorum, et -dominus Johannes, archidiaconus Transsilvaniensis et Frater Felix -Ordinis Praedicatorum et ita ordinavimus, quod quasi omni die Missam -habuimus. Igitur Missa audita pransi sumus et post prandium factus est -magnus ad nos concursus juvenum et puerorum. Quidam autem Sarracenus -juvenis associavit se uni militi de sociis nostris et petivit ab eo -flasconem suam vacuam, promittens ei, quod reportaret vino plenam. -Miles flasconem tradidit, cum qua juvenis abiit; cum ammiratione autem -juvenem exspectavimus, scientes, apud Sarracenos non esse vinum. Igitur -juvenis ivit et nescio quo in loco vinum nomine nostro postulavit et -obtinuit, mox autem, ut vinum accepit, gustavit et allectus ejus -dulcedine totam flasconem ebibit, quasi duas mensuras Ulmenses, et -inebriatus fuit et perdita ratione insanire coepit et per vicos -cucurrit, clamans et cum lapidibus projiciens. Servi autem praefecti, -missi ad capiendum eum, sequebantur furentem. Hoc cum vidisset, non -fatuo consilio cucurrit ad curiam nostram, tamquam ad locum refugii et -libertatis; si quidem statutum Soldani est, quod ubicumque morantur -transmarini peregrini, ibi est asylum, i. e. locus refugii, nec potest -refugiens inde tolli. Mansit ergo juvenis nobiscum usque ad vini -digestionem. Praefectus autem urbis misit ad nos et prohibuit, ne -cuiquam ulterius Sarraceno vinum daremus et si amplius factum fuerit, -vellet nos in captivitatem ponere et vinum nobis tollere. Putavit enim -dominus ille, quod cum industria juvenem ebrium fecissemus, quod tamen -non fuit. Valde magnum crimen est apud eos, dum quis manifeste -deprehenditur vino (#b#) usus fuisse, sicut apud nos est, dum quis -manifeste in adulterio invenitur. Ad unum autem vini haustum -inebriantur et furunt, et primo - in ipsum, qui potum praebuit - - Finit quintus tractatus. - - - - - Incipit tractatus sextus - - per mensem Septembrem, continens acta - peregrinorum in illo mense et loca sancta cum - eorum descriptionibus, in quibus peregrini - fuerunt diebus illius mensis. - -September dum adesset cum prima sua die, Missam in nostro loco -audivimus et post statim cibum sumsimus. Prandio finito advocavimus -quendam Sarracenum et eum petivimus, ut nos ad loca duceret, in quibus -Samson gesta fortia egerat, quae liber Judicum de eo in hac civitate -facta commemorat. Descendimus ergo per longum vicum et intra urbem per -plateam quandam venimus, in cujus parte ruinas magnae domus vel palatii -vidimus, murorum fracturas in acervum ingentem congestas. Creduntur -autem hae ruinae esse templi Dagon antiquissimi, quod Samson concussis -columnis dejecit et se cum satrapis Philistinorum et multo populo -peremit. De quo longa habetur historia Judicum XVI. Inter murorum -ruinas vidimus duas columnas marmoreas, ingentes, grisei coloris, quae -totum templi aedificium sustentaverant; has concutiens Samson templum -evertit, et inimicos prostravit. Ab hoc loco consequenter progressi -longa via ad civitatis portam venimus, cujus fores cum postibus et -seris nocte media abstulit Samson, eosque in montem civitati oppositum -portavit et manus inimicorum, qui se in civitate concluserant, evasit. -Per hanc portam de urbe exivimus et montem praedictum ascendimus ad -locum, in quem Samson portas Gazae transtulit, et ipsum locum et totam -circumferentiam consideravimus. Ibi vidimus Tampnata, oppidum -Philistinorum, de quo sibi Samson uxorem Philistaeam assumsit et multa -ibi fecit, ut dicitur Judicum 13. Vidimus etiam vallem fertilem Soreck, -in qua vinea illa electa fuit plantata, de qua habetur Esaiae XI. In -hac valle residentiam habuit illa fallax Dalida, quae Samsonem vicit, -quem nemo vincere potuit, Judic. XVI. Vidimus etiam latissimos campos -et agros et clivos ad frumentum et vinum ferendum aptissimos, in quos -misit Samson trecentos vulpes, alligans ardentes faces ad caudas, et -omnes segetes, vineas et ficulneas combussit. Vidimus etiam a tergo -montes Israel et ante nos vidimus mare mediterraneum. Et his -consideratis descendimus et per portam praedictam reingressi sumus. - -Porro non longe a porta est una sarracenica muschea in eo loco, ubi -tempore Samsonis erat hospitale adventantium, cujus domina erat -meretrix. Ad quam ingressus Samson ibi dormivit et eadem nocte -clauserunt Philistaei portas civitatis, ut Samsonem in crastinum -caperent et interficerent, (#b#) sed ipse media nocte surrexit et -portas asportavit, ut dictum est. His visitatis et visis reversi sumus -in locum nostrum, ibique simul consedimus et querulosa tristitia -contulimus de miserandis adversis Samsonis post tam ammiranda prospera. -Per angelum quippe Domini praenuntiatus fuit et miraculose ex sterili -matre progenitus, qui cum Nazaraeus esset, comam Dei, jussu servans et -sibi a sicera cavens et vino in floridam juventutem atque praevalidam -et admirabilem cunctis excrevit. Cujus multiplicia insignia -fortitudinis sacra Judicum prodit historia. Unde judex summi -magistratus apud Dei populum Israel constitutus est, nec defuerunt, qui -leonem a se occisum Nemeum dicerent et Herculem arbitrarentur Samsonem; -deinde etsi affirmem contradixisse nescio quid resultet. Sed quid -tanta? Magna haec erant, imo permaxima ad gloriae apicem obtinendam, -quam hac in vita felicitatem arbitramur, inscii, quod qui leonem in -crinis strangulare, qui maxilla asini homines conterere, vi revulsas ex -cardinibus valvas in montium vertices asportare potuerat, hic lubricum -fortunae ludum sistere non potuit. Nam cum sibi nimium confideret et -meretriculam Dalidam adamaret, a fictis ejus lacrimis et verbis blandis -motus se decipiendum tradidit ferox, Unde dormienti crines, quas ipse a -nativitate intactas servaverat, mulier abstulit et effoeminatum in -manibus hostium illudendum concessit, cui effodêre oculos et intrusêre -carceribus, defatigari jumentorum more ad molas manuarias coegêre. Sic -adversa credulitas, sic amantis pietas, sic mulieris egit inclita -fides, ut quem non poterant homines, non vincula, non ferrum vincere, a -muliere vinceretur, ut agente fortuna, ubi hostibus suis terrori erat, -verteretur in ludum. Grandis equidem, ni fallor, descensus iste, in -quem vir illustris diductus fallacia mulieris. Avarissimum quippe -animal est foemina, iracundum et infidele, libidinosum, truculentum, -vanis potius quam certis avidum. Si mentior, acta patent. Auro Dalida -Samsonem tradidit hostibus. Eurudites [Euridices] cupiditate monilis -Amphiaraum latitantem detexit. Danaë Jovem in aurum versum per tegulas -affluentem adversus foemineam honestatem suscepit gremio. Phyllis amore -Demophontis impatiens se suspendit. Scylla fervens libidine hostis -patrem cum patria tradidit. Herculem Joles blanda seduxit, ita, ut se -ipsum amplissimamque famam omnino oblivisceretur seque sic dilectae -puellae jussibus obsequentem redderet, ut fortitudinis omnia argumenta -deposita filans muliebre officium exerceret. Et qui duos fortissimos -leones Nemeum et Theumesium superaverat, jam superatus puellae -substratus silebat. Sic Aegyptia infatuavit Salomonem, Antonium -Cleopatra, Medea spoliavit patrem, fratrem proscripsit, propriis filiis -non perpercit; Progne non Iphim filium tantum occidit, sed coctum patri -comedendum apposuit. Igitur ne plura referam, juvenes coecique nos -laqueis mulierum miserrimis inservimus, tam impio animali, tam infido, -tam inbenigno. Nec animo teneo, sic omnes esse perversas. Quis dubitet, -quin in tam maxima multitudine reperiantur aliquae piae, modestae ac -sanctissimae et dignissimae summa reverentia mulieres. Sino -Christianas, ex (#15 a#) quibus plurimae grandi mentis integritate, -virginitate, constantia aliisque mentis floruere virtutibus. Sed et -gentiles aliquae summis praeconiis meruere laudes, quarum aliquae -nominantur P. 1. fol. 231. A., quae etsi quando reperiantur amandae, -colendae et pro viribus extollendae sunt etiam ultra viros. Nam sicuti -magis quam in Briareo in Pigmaeo miranda esset virtus Herculea, sic in -muliere [magis] quam in homine commendanda est. Sed quum rarissimae -sunt, ne, dum Lucretiam quaerimus, in Calphurniam aut Semproniam -incidamus, omnesque fugiendas proficere volentibus in sapientia, fama -et religione suadeo. Hunc Samsonem dicit Gotfridus in Pantheon fuisse -ea tempestate, qua et Hercules, et pares eos fuisse aetate et -fortitudine, ambosque fraude periisse. Et tantum de illo. - - - - - De quodam insigni aestuario, in quo peregrini - laeti balneabantur cum Sarracenis. - -Secunda die dicta Missa accersivimus Trutschelmannum et rogavimus eum, -ut nos educeret in desertum ad terminum nostrum, et promisit, quod in -crastinum profecturi essemus. Qua promissione laetificati fuimus et -prandio sumto omnes simul ad Sarracenorum aestuarium ivimus et balneati -ac loti fuimus. Qualia autem sint aestuaria Sarracenorum, vide P. 1. -fol. 84. Sed hoc aestuarium in Gazara est super omnia pretiosius, quae -vidi. Nam ante stuppam est circuitus testudinatus, sicut ambitus -claustri, in quo sunt plures cellulae sine lectis, stratae mattis et -plectis palmarum et singulae cellae cortinis tantum clauduntur. In his -balneare volentes se exuunt et induunt. In ipsis cellis pendent panni -mundi, quibus praecinguntur ingredi volentes ab umbilico usque ad -genua, loco braccarum et perizomatum, et totum ante et retro tegitur. -In medio ambitu est unus fons, per multas cannas saliens de marmorea -columna et omnes parietes et pavimentum ante aestuarium et intus sunt -vestitae marmore candido vario et polito, ita quod transiens habet se -cavere ut caute vadat, ne lubricidet, sicut ille, qui super glaciem -vadit. Ipsum autem aestuarium est in modum turris quadrata, et guppa -sive testudo cooperiens ipsum non habet tectum, sed habet plurima -rotunda foramina, ut caput hominis, clausa fenestris vitreis diversorum -colorum, per quod lumen obscurum, sufficiens tamen, ingreditur; in ipso -autem aestuario non est fornax, nec sentitur ardor ignis nec fumus, sed -in una parte sub pavimento sunt carbones, quibus marmora pavimenti -calefiunt et aqua fervens per canale in lapidem cavatum currens hoc -totum habitaculum calore replet. In alio latere intrat aqua frigida. -Est enim, ut dixi, habitaculum quadratum, et non habet lumen, nisi per -foramina testudinis, et in uno latere est calor abundans et aqua -calida, in secundo latere est frigus et aqua frigida, tertium latus est -liberum et quietum, per quartum est ostium, in medio est temperatum. -Porro ipse balneator humanissime et curialiter balneantibus ministrat -frequenti fricatione et lotione et unctione cum smegmate (#b#) vel alio -convenienti unguento; nam invalitudines membrorum unguentis curant in -balneis. Si quis dolorem patitur ex casu aliquo, locum doloris fricat, -inungit, stringit et dilatat balneator et dolorem vel curat vel -mitigat. Similiter si quis conqueritur se pati in aliquo membro -dolorem, ut in brachio, crure, manu vel pede aut collo, miro modo -medentur hujusmodi, et contractionem membrorum, podagram et chiragram, -arenam, calculum magna arte in balneis repellunt. Ita etiam, cum quis -conqueritur, se circa pectus pati constrictionem[TR125] et anhelitus -abbreviationem, diligenti labore conantur eum sanare. Nec agunt hoc -simpliciter considendo alicui ad latus, sed patientem accipiunt et ad -medium balnei super pavimentum ipsum supinum prosternunt, vel pronum, -vel ad latus, secundum exigentiam doloris, et balneator super eum -sedens locum doloris contrectat, brachium dolens leniter curvat et -recurvat, collum stringit et restringit. Vidi semel, quod quidam -Aethiops in balneo curam petiit, dicens, se pectus constrictum[TR126] -habere, quem balneator in dorsum posuit super pavimentum et super -ventrem ejus sedit et ambobus manibus collum ejus adeo strinxit, quod -in vultu intumescere coepit, quia totaliter sibi anhelitum retinuit et -tam diu sic eum tenuit, quod ego timui, hominem esse suffocatum, aures -etiam sibi bombyce obstruxerat. Tandem autem cum eum dimisisset[TR127] -et spiritum resumsisset, gaudebat ille, dicens, se fore curatum. -Delectabile est videre illa. Multa curant sic in balneis, quae apud nos -aestimantur quodammodo incurabilia, vel propter quae nos adimus -thermas, et multis expensis et pluribus diebus ibi laboramus, quod ipsi -in una dimidia hora expediunt. Verum videtur mihi, quod sic curando -utantur etiam incantationibus; nam cum praedicto modo curae insistunt, -continue loquuntur cum se ipsis et nescio quae verba in aures patientis -dicunt et per omnia mores incantantium habent. - -In balneo nullo modo conveniunt viri et foeminae, sed foeminae habent -propria balnea pro se, et viri similiter; nec viri habent fricatrices, -nec mulieres fricatores, sed viri viris et mulieres mulieribus -ministrant. Judaeos etiam nullo pacto ad se ingredi in balnea sinunt, -sed nos sustinent secum. Saepe miratus fui, quae causa sit, quod sine -molestia nos sinunt cum eis balneare, cum tamen alias non amicabiliter -nobiscum conversentur. Sed triplicem esse causam illius rei arbitror. -Primo, quia licet non amicabiliter nobiscum conversentur communiter, -quando tamen sciunt et intelligunt, se a nobis habituros lucrum et -pecuniam, tunc non solum amicabiliter nobis conversantur, sed -serviliter nobis subjiciuntur, et quia sciunt, nos bene solvere -balneatorem, libenter sustinent nos. Alia causa dicitur, quod Sarraceni -quodam teterrimo foetore sordescant, propter quem creberrimis -baptismatibus et variis utuntur, nos vero, quia foetore illo caremus, -non curant, quod cum eis balneemur. Quod Judaeis non indulgent, qui -pejore foetore squalent; libenter nos in balneis vident; sicut enim -leprosus gaudet, dum sanus communicat ei, ex eo, quod non spernitur, et -quod sperat, se propter sanum melius habiturum: sic foetidus Sarracenus -gaudet communicare cum non foetente. Tertia causa est, quod nos -sustinent secum, quia Machometus non prohibuit eis communicare nobis in -balneis, sed in ecclesiis tantum. Dicit enim in Alchorano suo, quod -Christiani fuerint meliores amici sui, quam Judaei, ut habetur Ny. Cu. -Libr. 3. C. 8. Ideo nos in balnea sua recipiunt, et non Judaeos. Hoc -tamen non allegatur pro laude Christianorum, sed pro magna confusione. -Ideo nullo modo nos intromittunt in muscheas eorum. Alia causa est -theologicalis, quia indecens est, Christianum cum gentili balneari, et -indecentias tales diabolo instigante libenter admittunt. Quod autem -(#16 a#) indecens sit Christiano cum gentili balneari, patet primo ex -eo, quia sicut Judaei non cunctabantur Samaritanis, ita Christiani non -cunctantur Judaeis nec paganis. Ex eo etiam patet, quod Matthaei c. 18. -Dominus prohibet Christianum communicationem habere cum incorrigibili, -dicens: Sit tibi sicut ethnicus, i. e. paganus, quasi diceret, fuge -Christianum excommunicatum, sicut fugis paganum. Patet etiam exemplo -Johannis Evangelistae, de quo legitur in ecclesiastica historia, quod -cum gratia lavandi se in Epheso balnea introiisset et in balneo -Cerinthum haereticum vidisset, protinus exiliit, dicens: fugiamus hinc, -ne balnea super nos corruant, in quibus lavatur veritatis inimicus, -Jontera 28 q. 1. C. Nullus etc. Prohibentur multa, in quibus Christiani -non debent conversari cum Judaeis, inter quae communio in balneo -nominatur, et qui secus fecerit, si clericus est, deponatur, si laicus, -excommunicetur in suam poenam, et similis fiat, cui se aequalem fecit -communicando, quia excommunicatus aequiparatur deportato vel Sarraceno -per Bal. in add. Spe. de spon. pari ratione. Idem autem est judicium de -gentilibus, sicut de Judaeis. Videtur ergo, et ex his probatur, -indecens esse, ut Christianus intret balnea Judaeorum vel Sarracenorum. -Vide de hoc in Sum. Anca. Sarracenus. - -Spero tamen, nos peregrinos poenam canonis non incidisse tum propter -necessitatem nostram, in qua etiam non prohibentur comedi azyma -Judaeorum et idolothyta gentilium; tum etiam propter Papae -dispensationem, qui licentiam nobis dedit ad partes Sarracenorum et -licentiando peregrinum ad terras gentilium concedit communionem cum eis -in mensa, balneo, et medicina; tum etiam, quia ex illa balneatione -nullum evenire potest periculum, nec aversio nostra a fide, nec -scandalum, nec aliquod peccatum, quia non est conversatio continua, nec -familiaris, sed cito transit, et cum hoc non possumus eis conversari -locutione, cum ignoremus linguam, quae omnes alias communiones superat. -Sic ergo transivit illa dies. - - - - - Adventus Mamaluccorum et nostra cum eis conversatio. - -Tertia die praeparavimus nos ad recessum, sed impedimentum grande -intercessit. Venit enim exercitus multorum millium Mamaluccorum de -Aegypto in regionem, ita quod tota civitas erat plena armatis et regio, -et tentoria fixerunt per circuitum Gazarae, et dicebatur numerus eorum -esse octo millia. Hos miserat rex Soldanus contra Turcomannos in Syria, -ad humiliandum eos. Vagabantur autem per civitatem et multi ad nos sunt -ingressi ad nos videndum, inter quos quidam Ungari venerunt, -interrogantes, an aliquis peregrinus adesset de Ungaria. Et invento -domino Johanne socio nostro laetati sunt valde et sub tentoriis nostris -nobiscum sederunt et nobiscum comederunt et biberunt, etiam vinum, sed -occulte. Aliqui etiam Siculi et Cataloni Mamalucci, i. e. abnegati -Christiani, ad nos sunt ingressi quaerentes nobiscum habere solatium. -Omnes illos accepimus et familiariter cum eis conversati sumus, quod -tamen Trutschelmanno et Calino valde (#b#) displicuit. Sunt enim -Sarraceni Mamaluccis inimici occulti, pro eo, quod dominantur eis ita, -quod vix audent levare capita in conspectu eorum. Idcirco isti duo -Sarraceni, Sabatithanco[TR128] et Elphahallo, ductores nostri, -indignabantur nobis, quia timebant, quod ipsos apud eos magis odibiles -faceremus; eramus enim tunc cum eis discordes propter retentionem -nostram in loco illo. Ipsi autem duo Sarraceni, uti astuti et experti -viri, conabantur per opprobriosas objectiones nos a familiaritate -Mamaluccorum avertere. Sabatithanco dicebat: estis vos, inquit, veri -Christiani; qua fronte potestis comedere et bibere cum illis, qui cum -exsecrabilibus juramentis fidem Christianorum abnegaverunt? Alius -Sarracenus, Elphahallo, dixit: vos estis de illis Christianis, qui -indubitanter salvantur in fide sua, et illi Mamalucci propter negatam -fidem vestram indubitanter damnabuntur. Quae ergo conventio vestra cum -eis? Erat enim Sarracenus ille opinionis istius, quod quilibet -salvaretur in ea fide, in qua natus fuit, et in nulla: alia, ut patet -supra P. 1. Fol. 222. Ad haec respondimus eis, prout potuimus. Porro -facto prandio venerunt iterum Mamalucci colloquentes nobis, quibus cum -diceremus, quod libenter vellemus videre exercitum eorum et equos, -tentoria et apparatum bellicum, duxerunt nos in civitate ad stabula, in -quibus stabant equi pulcherrimi, et eduxerunt nos extra civitatem, ubi -erant fixa tentoria, et cuncta cum ammiratione vidimus, nec erat, qui -nos torve respiceret, dum illi nos ducerent, qui videbantur nobis esse -potentes in exercitu. Et visis omnibus reversi sumus in locum nostrum -et male respecti a nostris ductoribus, quod tamen parum curavimus. - -Quarta die mane convenimus et illum diem decrevimus deducere in labore -dispositionis ad iter deserti et emere ea, quae adhuc essent nobis -necessaria cum illis, quae procuravimus in Jerusalem. Sors autem -procurantiae nostrae societatis super me cecidit. Et accepta pecunia a -sociis cum procuratione aliarum duarum societatum exivi ad forum pro -facienda provisione. Sed ecce, nihil erat in foro, et omnes pategae et -mercatorum valvae et coquinae et macella erant clausa. Cujus cum -rationem quaereremus, responsum est nobis, quod quamdiu Mamalucci -essent in civitate, tam diu non esset forum, quia propter eorum -importunitatem nemo ausus fuit sua publicare. Accedunt enim et quidquid -placet hoc rapiunt et sine solutione tollunt, nec est, qui eis audeat -contradicere. Retinebant etiam Gazarienses bestias suas in -domibus,[TR129] equos, asinos, vaccas, oves, capras, nec ad pastum -extra ire permittebant, quia per armatos illos fuissent ablatae. -Idcirco illo die nihil (#17 a#) poteramus procurare. - -Eodem die venerunt in curiam nostram domicellae Sarracenae cum -pedissequis suis, velatis vultibus secundum morem eorum, et cupiebant -nos videre. Exivimus ergo de tentoriis et tabernaculis[TR130] nostris -ad conspectum earum et colloquebantur sarracenice et ridebant. Porro -nos non potuimus vultus earum videre propter velamina et per -interpretem petivimus eas, ut depositis velamentis permitterent nos -etiam earum vultus intueri. Hoc cum audivissent, valde ridebant cum -cachinnis et pedissequis imperabant vela levare. Quae cum levarent, -apparebant vultus earum denigratae, sicut carbones, quia erant -Aethiopissae. Quod dum vidissemus, cum industria fecimus, ac si territi -essemus propter nigredinem et eas abominaremus, et petivimus, ut et -dominae vela levarent, Et ita fecerunt, et fuerunt albae et formosae -dominae, verecundae et reverentiales. Multa talia experti sumus in -Gaza, quaedam enim juvenculae Aethiopissae frequenter curiam nostram -intrabant et sine verecundia procitabant; de quibus tantum scripsisse -nimium est. Multi Aethiopes utriusque sexus terram sanctam inhabitant, -liberi et sclavi. - - - - - Emtio necessariorum. - -Quinta die mane ante lucem recesserunt Mamalucci a Gazara, sed tamen -ante meridiem non aperiebantur pategae, nec forum venalium rerum erat, -quia fuit sexta feria, quae semper ante meridiem est Sarracenis -celebris. Post prandium autem accepi a sociis meis XVIII ducatos, et -cum milite domino Petro Velsch sic in albo habitu Ordinis mei cruce -signato discurrimus per vicos et plateas, fora et pategas, et diversa -nobis necessaria procuravimus. Majorem enim sollicitudinem et majorem -provisionem requirit peregrinatio deserti, quam navigatio per mare. Ea -enim, quae homo non accipit Venetiis necessaria, in portubus et insulis -invenire potest et sibi providere, sed in deserto non sunt portus aut -hospitia, sed vastissima solitudo, in qua nec bestiae suum cibum -reperire possunt, ut patebit. Non enim habituri eramus sicut patres -antiqui manna de coelo, nec aquam de petra, nec oleum de saxo -durissimo, nec coturnices de Aegypto, nec praeservationem a vetustate -et a corruptione calceamentorum et vestimentorum, nec columnam ignis -illustrantem noctem, et ideo contra omnia haec oportebat fieri -provisionem ad plurimos dies, quasi ad XLVI usque in Alexandriam, -computatis illis, quibus degituri eramus in Aegypto, quia non nisi XXV -diebus mansuri eramus in deserto. Emimus ergo panes multos et saccos, -et pro uno peregrino tantum de pane emimus, quantum tribus suffecisset, -et hoc ideo, ut Arabibus nobis in deserto occurrentibus possemus dare -et vexationes redimere. Aliqua etiam vini vascula ibi comparavimus et -utres novas pro aqua ferenda. Sportas etiam magnas pro impositione -ollarum, patellarum et omnium ad coquinam pertinentium, tripodem, -cratem et veru. Caveas etiam tres plenas pullis et gallinis cum uno -magno albo gallo super caveam stante, qui per desertum (#b#) noctis -horas nobis indiceret. Emimus etiam alias oblongas sportas pro vitris, -scutellis, discis mensalibus, caseo et aliis imponendis, et parvas -sportas cum uncis, in quibus panem et alia non liquida esibilia -haberemus nobis ad stratum asini suspensa, et amphoras aquaticas et -flascones cum suis uncis. Saccos etiam cum exsiccatis carnibus, caseo, -butyro, oleo, aceto, fracto frumento pro pulmento, caepis, riso, -amygdalis, salsamentis, confectis diversis, dulcibus et amaris pro -infirmis, et medicinalibus, luminibus etiam, calceamentis, et sportis -duabus repletis ovis et aliis hujusmodi, quibus homo communi cursu -indigere solet. Emerunt ipsi camelarii saccos cum hordeo pro camelorum -pabulo, et siliquam pro nutrimento asinorum. Et ita omnia, quae in -Jerusalem oblivioni tradidimus, in Gaza supplevimus hoc die. Ea die -aliqui peregrini deciderunt in aegritudinem gravem, ita quod de vita -eorum non esset nobis magna spes. - - - - - Infirmitas[TR131] peregrinorum omnium. - -Sexta die nocte praecedenti, cum tempus recessus nostri advenisset et -ductores nostri parati essent, misit Deus manum in peregrinos et paene -omnes tetigit et prostravit, subito enim facti fuimus valde infirmi, et -decumbebant tentoria nostra plena infirmis et erat numerus debilium -major, quam sanorum. Inter quos erat dominus Petrus Velsch adeo -debilis, quod delirabat, et dominus Fernandus baro de Warno, qui omnium -prius consolator fuerat, gravissime decubuit, et ego ipse diro capitis -dolore et vertigine laborabam et intensissimo calore totius corporis -incensus eram, non tamen decubui, sed quantum potui infirmis servivi. -Dominus etiam Bernhardus de Braitenbach, nunc decanus Moguntinus, adeo -debilis erat, quod speciem propriam amiserat et sensum, nec spes fuit -de ejus convalescentia. Et ita hunc diem cum nocte cum multa molestia -et miseria deduximus. - - - - - Peregrinorum dissensio et divisio. - -Septima die, quae erat dominica XV. post Trinitatis, audivimus Missam a -domino Johanne archidiacono, qui erat fortior; nam Pater Paulus Minor -et ego ambo debiles eramus et invalidi ita, quod cum magno labore vix -poteramus horas canonicas legere. Hujus calamitatis causas diversas -suspicati sunt peregrini: aliqui attribuebant aquis, aliqui aliis -cibis, caeteri novilunio, major tamen pars vehementer suspicabatur, -quod Sabatithanco Trutschelmannus noster cibum aliquem intoxicasset, ut -nobis peremtis bona relicta occupasset, ego tamen tenui et hodie teneo, -quod fuerit permissio divina ad humiliandam curiositatem -nostram.[TR132] In his ergo peregrinorum miseriis inceperunt diversa -practicare et paene omnes a proposita sua peregrinatione resilire. Nam -aliqui volebant reascendere in Jerusalem et ibi mederi vel mori. Aliqui -volebant per Palaestinam ascendere in Syriam Phoenicis ad Barutum, -maris portum, et ibi in proximis mercatorum galeis reverti in Europam -ad partes nostras; aliqui omnibus ambagibus dimissis volebant -descendere per maris oram in Alexandriam et ibi naves exspectare. -Aliqui (#18 a#) intendebant transire in Cairum et de Cairo per oram -maris rubri ascendere per Madian ad montem Synai et eo visitato reverti -in Aegyptum et ad mare. Aliqui volebant manere in Gaza usque ad -convalescentiam et tunc per viam suam proficisci. Reliqui vero in -proposito primo manebant, ut statim in crastinum proficiscerentur, non -obstante, quod essent debiles. Inter haec magna facta fuit divisio -inter peregrinos et discissio societatum, et quilibet adhaesit illi, -qui conceptum sibi etiam placentem excogitaverat, ut seorsum -practicabant, illi duo hoc, alii duo illud, caeteri aliud, et dissoluta -fuit omnis harmonia unionis nostrae. Cum ista ergo amara inquietudine -transivit illa dies infelix, nec hoc die vidimus nostrum -Trutschelmannum, et hoc nobis augmentavit suspiciones de eo conceptas. - - - - - Nova peregrinorum conjuratio post praecedentem - concommotionem et pacificationem. - -Octava die illuxit jocunda et felix lux, de qua dicitur 2. Maccab. 1.: -Sol, qui prius erat in nubilo, oriri visus est. Beata quippe Virgo -Maria sua gloriosissima nativitate omnem caliginem, omnem turbationem, -omnem denique infirmitatem ab omnibus effugavit. Nec dico ista -parabolice, sed vere ita evenit. Nam surgente aurora diximus nos -sacerdotes matutinas et primas et altare nostrum praeparavimus ad -Missarum solemnia celebranda et omnes tres successive Missae Officium -legimus de festivitate instante et orationes pro convalescentia -infirmorum nostrorum et pro felice itineratione accepimus et his Missis -omnes peregrini astiterunt, etiam illi, qui heri et nudius tertius -videbantur morti propinqui, cum ingenti devotione et gratiarum actione, -relictis lectulis, flexis genubus affuerunt usque ad finem. Finitis -autem Missis pro prandio instruximus et more solito coximus et -manducavimus, nec fuit amplius memoria praeteritae divisionis, sed de -novo conjuravimus omnes simul per desertum in Arabiam ad montem Synai -pergere et simul vivere et mori, nec infirmum quemcumque vellemus post -nos relinquere, sed in camelorum sportis omnes in asinis sedere non -potentes nobiscum ducere. In illo die pacis foedera inter nos -firmavimus et individui amici et fratres facti sumus unumque cor et -anima in Domino. - -Post meridiem venit Trutschelmannus, quem non videramus in nostris -tribulationibus, et videns nos exhilaratos et paene sanatos abiit et -camelarios cum camelis, asinarios cum asinis adduxit, volens nos jam -educere, sed nos nullo modo acquievimus[TR133] et verbis ac responsis -satis impolitis et duris diximus sibi, quod nobis hac die esset -festivitas solemnis et jam feriati essemus, nec fas esset, nos hac die -sacra de loco moveri. Diximus etiam sibi, quod multis diebus in illo -loco inviti fuissemus, nunc autem hac die ob honorem beatae Virginis -nequaquam recedere vellemus. Ad haec fuit vir male contentus et -camelarii et asinarii et cum murmure a nobis (#b#) recedebant, -dicentes, quod ultra diem crastinum nollent amplius manere, non -obstante quacumque nostra dispositione. - -Sequentem diem nonum quaere Folio 26. b. - - - - - Descriptio Palaestinae regionis et quot modis dicatur Palaestina. - -Antequam a terra sancta recedamus in desertum, ipsam civitatem Gazam -describam cum provincia ejus Palaestina. Palaestina in sacra pagina -tribus modis invenitur: quandoque enim ponitur pro tota terra sancta, -ita, quod Jerusalem cum montanis suis Palaestina nominatur. Et ita in -vitis patrum saepe invenitur; sic etiam tota terra sancta nonnumquam -nominatur Syria, quia tam Judaea quam Palaestina sunt Syriae magnae -partes. - -Secundo quaedam pars provinciae Galilaeae dicitur Palaestina juxta -montes Gilboae. - -Tertio frequentius dicitur Palaestina regio maritima, quae est sub -montibus Israel, quibus ab oriente clauditur, et mari magno ab -occidente, ab aquilone monte Ephraim, ab austro terminatur in Gaza. Et -haec pars proprie dicitur Palaestina. Isidorus de Palaestina: Lata -regio est, cui ab oriente mare rubrum accurrit, in meridiano latere -Judaea excipitur, a septentrionali plaga Tyriorum finibus clauditur, ab -occasu mari magno et Aegyptio limite terminatur. Olim vero dicebatur -Philistaea, a civitate Ascalon, quae dicebatur Philistim, a qua et -populi illius regionis Philistini dicti sunt. - -Olim totius Palaestinae metropolis erat Ascalona; postea fuit -metropolis Caesarea maritima; sed nunc est Gaza metropolis. - -Tota regio olim erat plena gigantibus et erant potentes terra marique, -quia portus maris possidebant. Quandoque praecipuas et capitales -civitates habebat illa regio, de quibus dictum est Fol. II. Propter -crudelitatem gigantum non potuerunt filii Israel delere Philistaeos nec -civitates illas quinque possidere. Multa monasteria monachorum habuit -aliquando Palaestina et magnalia leguntur de monachis in Palaestina -degentibus. - - - - - De Gaza sive Gazara, civitate Palaestinorum sive Philistinorum. - -Gaza civitas est binomia, quia et Gaza dicitur, ut communiter in -Scriptura, et Gazara, 1. Maccab. 7. et postea saepe. Et ita hodie ab -omnibus nominatur. Gazara, praesidium, monumentum, vide 2. Maccab. X., -quod expugnavit Judas. Gaza enim idem sonat, quod thesaurus. Nam -Cambyses rex, volens debellare Aegyptum, omnem suum thesaurum in Gazam -posuit, et inde nomen Gaza aut Gazara retinuit. Quo autem nomine ante -Cambysem fuerit vocata, non inveni, et forte ante Cambysem etiam sic -dicebatur, quia antiquissimae scripturae eam Gazam nominant, ut Josuae -1. et Judic. 1. - -Haec civitas olim erat Enaorum, secundum Jeronymum de distantiis -locorum, in qua habitavere Capadoces pristinis cultoribus interfectis, -et est in sorte tribus Judae, sed eam tenere non potuit, quia gigantes -fortissime restiterunt. De hac civitate prophetae multa praedixerunt, -ut habetur Jeremiae. (#19 a#) 47., Zachariae IX. et Sophan. 2., ubi -multa dicuntur de ejus destructione et aliarum Philistinorum civitatum. -Unde Jeronymus, ubi supra, dicit: quaeritur, quomodo Gaza in quadam -prophetia dicitur futura in cumulum sempiternum, quod loquitur contra -Gazam antiquam, quae dudum in nihilum redacta est, quae deserta dicitur -Actor. VIII. Nova autem hodie insignis civitas Palaestinae est, in -duplo major quam sit Jerusalem, populosa et pinguis. Unde vulgariter -loquendo est fossa butyri, et omnia ad humanam vitam pertinentia sunt -ibi in copia et bono foro. Tot ibi arbores sunt palmarum, quod civitas -videtur jacere in silva. Domos habet luteas et miseras, sed muscheas et -aestuaria valde pretiosa, non est muro cincta, sed turres multas et -altas habet ab intra. Est civitas maritima, non tamen prope super litus -sita, sed ad unum teutonicum milliare. Noctibus, quando omnia tenebant -silentium, audivimus in nostra curia sonitum et maris rugitum. Multi -mercatores in Gaza resident et coci plurimi, et est in ea mirabilis -gentium commixtio diversarum. Plures sunt ibi Aethiopes, multi Arabes, -Aegyptii et Syri, Indi et Christiani orientales, nulli Latini. Tempore -ultimo Christianorum erat ibi bonus et honorabilis episcopatus. Ad -commendationem vero hujus civitatis duo notavi. Primum, quod mihi non -videtur, quod umquam locum vel civitatem viderim, in qua omnia sint in -tam bono foro, quae homo desiderat, sicut in Gaza. Secundo homines sunt -ibi pacifici, numquam enim molestiam intulerunt nobis aliquam, nec -vexarunt nos, sicut in Rama et Joppen, et tamen per vicos et plateas -cottidie cruce signati cucurrimus et cum eis tractatus habuimus sine -omni molestia. Ego aliquotiens solus in albis incedens transivi longe a -curia nostra et numquam unicum opprobriosum audivi. Verum hoc non -omnibus peregrinis, qui ante nos ibi moram traxerant, accidit, sed ut -legi in peregrinalibus, quidam ibi multum tribulati fuerant. Et tantum -de hac civitate. - - - - - Consideratio trium ante deserti ingressum est hic - praenotanda, scilicet de asinis, camelis et de - ipsa solitudine. - -Antequam ingrediamur desertum, ut ipsa peregrinatio deserti clarius -pateat, tria sunt praemittenda, de quibus continua mentio fit in -sequentibus. Primum est descriptio asinorum et asinariorum. Secundum -est camelorum et camelariorum. Tertium est descriptio solitudinis, sive -deserti et ejus inhabitatorum. - -Asini itaque sunt secundum eorum conditiones animalia magis apta pro -transitu eremi, quam equi. Est enim asinus animal oneriferum et laboris -patiens, vili et modico cibo contentum. Inter tribulos enim carduos et -spinas carpit cibum suum, et arbusta densa et spinosa penetrant et -intrant, quapropter parvae aviculae oderunt asinum et eum inclamant -sicut noctuam, quia in spinetis nidis, ovis et pullis earum nocet, quia -carpendo et fricando nidulos dejicit et clamando pullos earum terret. -Potus ejus (#b#) est aqua, quam libentius bibit turbidam, crassam et -tepidam, quam recentem, et modicum valde bibit. Si de aqua numquam -prius bibit, bibere renuit, etiam dum multum sitit; tribus diebus et -noctibus continuis durare et laborare potest sine potu. Magni frigoris -impatiens est, ideo in terris frigidis, ut in Ponto, non generatur, et -in terris multum calidis multiplicatur. Aquas transire et pedes tingere -horret, pontes etiam, de quibus potest videre. aquam, non transit nisi -cum trepidatione, et si per rimas aquam videt, tremit et subsistit. In -luto male vadit, sed in sicco etiam asperrimo, equis periculoso, optime -et secure incedit. Tempore pluviali est triste animal et involuntarium. -Ideo in oriente et in Aegypto sunt asini valde boni, cum non sit ibi -frigus, nec pluvia, nec lutum. In terris autem nostris non possunt esse -boni propter contrarias conditiones. Asinus dominum suum, sessorem -suum, viam suam, hospitium suum, vocem domini sui et terminum itineris -sui, laborem suum et horam sui laboris et horam quietis super omnia -animalia acutius cognoscit et diligentius tenet. Bestia illa valde -humana est et conditionibus hominum multum proportionata, multo magis -quam equus et mulus. Species decipit multos in electione asinorum, quia -nonnumquam turpiores asini sunt meliores et e converso. De hoc vide P. -II. Fol. 2. - - - - - Quales homines sint peregrinorum asinarii? - -Asinarius dicitur asini custos. Asinarii nostri per desertum erant -Christiani orientales de cinctura, alias dicti Georgiani, haeretici -sicut Graeci, quorum tanta multitudo in orientalibus provinciis, quod -omnes eos timent, et sine solutione theloniorum et pedagiorum per -regiones procedunt sine timore et neminem curant, et eorum propria -provincia et terra est juxta montes Caspios, longe a terra sancta, et -sunt homines pulchri, curiales, civiles et frigidi, non incontinentes -irae. Hi ergo, quia Christiani sunt et gentium mores et linguas norunt -et libere per regiones incedunt, conducuntur ad ducendum peregrinos de -Jerusalem usque in Aegyptum in asinis. Sic ergo asini et asinarii -secundum qualitates suarum conditionum sunt ad transitum deserti summe -apti et convenientes, ut ipsa peregrinatio docebit in processu. - - - - - De camelorum natura et proprietate. - -Cameli sunt etiam bestiae valde proportionatae et aptae pro transitu -deserti. Hae bestiae sunt apud nos monstra, sed in partibus -transmarinis sunt communissimae et incedunt gregatim in magno et -copioso numero in pasta. Dicitur autem camelus a camyn, quod est breve -vel humile, quia, cum onerantur, accumbunt, ut breviores fiant; vel a -camur, quod est curvum, quia incurvant se in susceptione onerum, vel -quia curvum dorsum habent, Duo autem sunt genera camelorum, scilicet -bactrici et arabici cameli. Arabici cameli bina habent tubera in dorso, -et sunt parviores tardiorisque gressus (#20 a#). Cameli autem de -Bactria unum habent in dorso tuber, in quo portant, alium in pectore, -cui incumbunt, et sunt veloces multum et parviores camelis arabicis. -Credo autem, quod cameli bactrici etiam nominentur dromedi, propter -velocitatem cursus, quia dromedus idem est quod cursus vel curvus, et -est genus camelorum, quod uno die centum milliaria italica et amplius -facit. Dromedarius autem sic habetur Esaiae LX.: Est custos dromedorum. -De camelo bactrico enormis magnitudinis legitur in vita S. Hilarionis -C. 19. miraculum. Vincentius in Spec. Nat. L. 19. c. 27. dicit, quod -cameli recti illi dicuntur, qui unum tantum in dorso habent gibbum, -aliud autem genus, quos dromades vocant, cursu mirabili vigentes, bina -tubera in dorso habentes. Ex his patet, quod cameli unius gibbi -quandoque dicuntur dromedi, similiter et duorum gibborum. Sunt enim -valde diversa genera camelorum in quantitate et cursu differentia. - -Est autem camelus animal deforme, gibbosum, habens collum longum, -propter longa crura, ut collo terram tangere queat, et cibum sumere, -lentum habet incessum, tamen festinum progressum, non quod currat sicut -equus, sed cum prolixis cruribus magnos passus facit, quantum homo -attingere potest, qui fortiter pedem a pede distendit, numquam autem -pedem vadens atterit, quia pedes sunt reciprocis quibusdam pulmentis et -crurium pulpis vestigia carnulenta, et ideo lapides vix sustinent in -multum ambulando, unde necesse est, si per viam longam et saxosam sit -eundum, quod pedes eorum calcentur, quia laeso pede tota bestia -languet. Bene ergo in arena ambulant et male in lapidibus, per quos -lentissimo gressu graditur cum timore. Similiter bene incedit in terra -arida et sicca, male vero in madefacta et lutosa. Bene ambulat tempore -calido, male tempore frigido, unde nec diutius vivere potest in terris -frigidis et humidis. - -Camelus caput habet parvum et disproportionatum respectu corporis, -caret cornibus, quamvis (non) careat dentibus superioribus, sicut omnia -animalia cornuta. Oculos habet magnos et terribiles, et semper videtur -esse animal triste et turbatum. Ejus oculi sunt sicut illa specula -ignea, in quibus relucent imagines grossae. Quaecumque enim camelus -respicit, magna et grossa sibi videntur, imo omnia quasi cum -ammiratione et trepidatione videtur inspicere. Unde quando homo ipsi -accedit, incipit tremere bestia, ita, quod homo notat bestiam se timere -ex eo, quia homo contra se procedens videtur sibi in quadruplo major, -quam est. Et nisi Deus sic ordinasset, adeo mansuetum et disciplinatum -animal non esset. Os habet turpe et immundum et magnum et dentes -inferiores longos; unde quando ex turbatione stridet, os aperit, caput -agitat et collum longum extollit, retorquens ipsum nunc huc, nunc -illuc, ita quod homo non assuetus videns turbatur et timet. - -Camelus secundum legem Domini est animal immundum, quia ungulam quidem -habet, sed non dividit eam, sicut equus, et ruminat, sicut ovis. Pauco -(#b#) cibo utitur, foeno et corticibus et foliis vescitur et hordeo -laborans pascitur, quod cito transglutiens reservat, ut rursum -ruminando tota nocte manducet. Habet enim camelus plures ventres: in -primo recipit cibum penitus indigestum, in secundo autem incipit -digerere, in tertio melius, in quarto digestio penitus completur. Et -ita ventrium diversitas fuit necessaria propter grossitiam nutrimenti -sive cibi, et quia parum dentibus cibum molit. Lutulentas aquas -captant, claras refugiunt, et ubi coenosior liquor fuerit, ipsi assidua -conculcatione lutum excitant, ut turbetur. Multis diebus sitim tolerat, -et quod dictu est mirabile, diebus XII vadit sine potu, verum dum -occasio bibendi data est, tantum impletur, quantum satiat desideria -praeterita et in futurum diu prosit. - -Camelus diu vivit, quandoque usque ad centesimum annum, nisi forte in -peregrina translati insolentia mutati aeris morbos contrahant. Causam -autem tam longae durationis hanc esse dicunt, quia cameli felle carent, -quod est secundum Anaxagoram caussa omnium acutarum infirmitatum. -Tenacem habet camelus malorum memoriam, proinde, si percussus fuerit, -diu dissimulato dolore, dum oportunum tempus reperit, illatam protinus -injuriam reponit. Mingunt posterius, et virgas habent ad posterius et -caudas ad modum asinorum et aversi coeunt, et dum venerem requirunt, -saeviunt, nec audet aliquis eos accedere tempore coitus, quia illaesus -non abiret. Et quamvis animal luxuriosum sit, erga matrem tamen -continens est. Unde in quadam civitate cooperiebatur camelae caput, ut -ejus pullus super eam saltaret, qui cooperto matris capite super eam -saltavit, et cooperimento sublato matrem agnoscens turpitudinis opere, -quod coeperat, intercepto descendit ipsumque ingeniatorem morsibus -interfecit. Dicitur etiam camelis haec pietas inesse, ut si in grege -vel stabulo aliquis aegritudine detentus non manducet, alii -compatientes abstinent. - -Hoc animal est oneriferum et ad onera portanda deputatum et oneribus -gaudet; unde naturalem inimicitiam et odium habet contra equos, mulos -et asinos pro eo, quia onera sibi debita surripiunt et portant, quae -sibi solis esse debita aestimant. Et ideo, si asinus aut equus -praecedit oneratus camelum, nullo modo progreditur camelus et stat et -indignanter aspicit nec procedit, nisi post se reducatur. Sed quia -asinorum incessus velocior est camelorum, quando longius progrediendum -est et festinantius, tunc funis cameli collo alligatur asini, ut -antecedente asino camelus ocius sequatur, ut dicitur in Legenda beati -Jeronymi. - -Dum autem camelus onerari debet, paululum super genua percutiuntur et -statim ad onera flexis cervicibus inclinantur vel si homo manum super -collum bestiae ponit et sibilum facit, recurvatur in terram, ut -oneretur, et totaliter se prosternit et onera gravia sibi imponi -permittit, nec corpus movet, sed caput cum stridore grandi agitat, dum -se gravari sentit. Hoc faciunt minores cameli, sed non grossiores. - -Dum multi cameli simul onerantur, fit horribilis rugitus, qui eminus -auditur per desertum noctibus. Onera autem imposita non ligantur super -dorsum cameli per ventrem, nec sellae eorum ligatae sunt sicut sellae -equorum et asinorum, sed simpliciter (#21 a#) super gibbum ponitur -sella sine ligaturis et super sellam ponuntur onera ad utrumque latus -dependentia aequali pondere, nec bestia transit, si sentit gravius -pondus in uno latere quam in alio, et capite extenso cum stridore -ostendit, in quo latere pondus sit gravius, et si non habetur materia, -quae imponatur, ut onus aequale fiat, accipiunt lapides et defectum -oneris supplent. - -Porro si bestia sentit se plus gravatam onere, quam solita sit portare, -iterum non progreditur, nisi onus diminuatur, non enim suscipit onus -nisi suis viribus proportionatum. Dum autem onera imponuntur, onerantes -cantant dimissis vocibus ad demulcendum bestias, et oneribus impositis -surgit bestia repente et quasi exultans per viam suam currere incipit -et iter sine pausatione continuat usque ad terminum suum consuetum; ad -quem dum pervenerit, non amplius procedit, sed onera sibi deponi optat. -In via nec baculis nec flagellis peluntur, sed camelarii sequentes -cantant hoc modo: Han na yo yo an no ho ho oyo o ho etc. Cum bestia -extra viam vadit, larvo signo sibi manu dato redit, nec invasionem -duram aut percussionem patitur. Camelus turbatus stridorem mirabilem -facit et quandoque, sed valde raro, in tantum irascitur, quod onus a se -rejicit et hoc facto magno cursu aufugit et vix capi se permittit. -Magna cura haec bestia videtur custodire onera, ne decidant, cautissime -enim pedes ponit, ne pedes laedat et ne onera cadant, nam sub pede -cameli est multa carnositas, et in ejus fissura corium simile ei, quod -est in pedibus anserum, ideo caute ambulat; viam, per quam semel -ambulavit, semper scit sine duce, etiam si via sit operta pulvere vel -arena per ventum adjecta. Et hoc necessarium est per desertum, in quo -nullae viae manent propter arenarum motum. Non tantum parantur hae -bestiae ad onera vehenda, sed etiam ad bella ducuntur, ad quae tamen -foeminae vel camelae validiores sunt quam cameli. Castrantur autem, -quando duci habent ad proelium. Et tantum de illo. - - - - - Camelarii. - -Camelarii vel dromedarii sunt magistri camelorum. Porro nostri -camelarii per desertum erant conducti per nostrum Trutschelmannum de -villulis Palaestinae in terminis Arabiae. Erant autem rusticelli, nigri -ut Arabes, Sarracenis et Arabibus servientes, cum Arabibus -confoederationem habentes, de ritu maledicti Machometi. Non enim -sustinuissent Arabes incolae deserti ductores vel camelarios puros -Sarracenos; sed illos in pace dimiserunt, quia eis confoederati et -ritu, veste, moribus eis conformes. Ea de causa asinarii nostri, qui -erant Christiani orientales, per desertum euntes conformabant se -vestibus et moribus camelariis, ut ab Arabibus minus molestarentur; -isti camelarii et asinarii in nostro itinere continue litigabant simul, -non tamen se percutiebant, nobiscum vero pacem habebant simulatam -propter pecuniam, quam a nobis habere sperabant. - -De his camelariis et asinariis in processu multa venient dicenda, nunc -ad alia procedamus. Sequitur de solitudine. - - - - - Solitudinis sive deserti vel eremi descriptio, et - ejus latitudo, longitudo et sterilitas; et - quomodo dicitur quatuor modis patet ingressu. - -Solitudo illa vastissima, per quam de terra sancta ad montem Oreb -transire oportet, nunc in hoc loco venit describenda. Notandum ergo, -quod haec solitudo est pars Arabiae magnae, Sunt enim tres terrae sibi -invicem junctae, quae dicuntur Arabiae. Primo mons Libanus et -Antilibanus cum tota regione adjacente dicitur Arabia celsa, pro eo, -quia terra illa thurifera est et abundant ibi arbores thuriferae et -alia odorifera. Et huic jungitur regio Traconitidis et Ituraea ab -aquilone, quae sunt partes Galilaeae, Damascus vero meridie, quam ob -causam Syria Damasci aliquotiens Arabia vocatur. Unde Areta rex Arabiae -dicitur, qui tamen erat rex Damasci. - -Secundo terra filiorum Moab et Ammon et regnum Seon regis Esebon cum -regno Og regis Basan et totus mons Galaath et tota regio trans Jordanem -dicitur Arabia secunda et conjungitur primae a parte australi. - -Tertio. Ab illa incipit Arabia tertia, quae dicitur Arabia magna, et -per latissimas solitudines protenditur a flumine magno Euphrate usque -ad mare rubrum et ad Nilum flumen Aegypti. In hac Arabia contra -orientem est Mecha, civitas detestabilis Machometi, et contra meridiem -est mons Synai et Oreb. Et haec Arabia est latissima, continens -solitudines magnas et vastissimas, diversas facientes provincias. - -Latius tamen loquendo de Arabia secundum figurationem tabularum -Ptolemaei possumus dicere, quod tota regio, quae alias nominatur Syria -Damasci ultra Libanon est Arabia prima, et dicitur Arabia Damasci vel -Syriae. Huic adhaeret ad austrum Arabia Petraea, quae est secunda. Ad -hanc dependet Arabia deserta latissima, quae est tertia. Cui -consequenter jungitur Arabia felix, grandis et nobilis patria, in qua -est supra dicta civitas Machometi. Hae quatuor Arabiae latissimas -includunt regiones et suis terminis mare magnum et sinum arabicum sive -mare rubrum et sinum persicum contingunt, ac Nilum, Euphratem, Tigrim -et Physon, quatuor paradisi flumina, tangunt. Sicut autem Arabia illa -deserta est terra infelicissima et valde mala, ita Arabia alia, felix -dicta, est felicissima et valde bona, quae quondam Cadrosia fuit dicta, -haud longe ab Aegypto distans. Aurum in ea abundat, quod e cuniculis -nulla arte factis effodiunt, non quidem quod igne exprimunt, sed ipsa -natura purum ex humo producit in nucis quantitate. Haec Arabia etiam -Saba dicitur, a civitate insigni ejus, quae terra eorum, quae apud nos -sunt pretiosissima, fert et omni pecoris genere est copiosa. Odoribus -etiam suavibus, quos passim natura gignit, omnes nationes superat. In -maritimis locis balsamus oritur et cassia et in silvis ejus magnae sunt -thuris et myrrae arbores, palmae insuper, arundines ac cinamomum etc. -Neque enim referri possunt singulorum species, quae natura adeo -affluenter in ea aggregavit. De hoc vide Diodorum L. III. C. XII. et L. -IV. Haec fertilis et felix terra in tantum differt ab illa sibi vicina -Arabia Petraea et deserta, ac si mille ab ea distaret milliaria. Haec -deserta Arabia ad occasum vergit et arenosa est penitus, et qui per eam -iter faciunt, quemadmodum in mari nautae Areti (arcti) signa duces -habent. In hoc autem loco solum locuturus sum de solitudine Syn, quae a -terra sancta incipit et ad radices montis Synai et in littoribus maris -rubri finitur in provincia Madian. Quod autem mons Synai sit in Arabia, -patet per Apostolum Galat. IV., ubi dicit: Syna enim mons est in -Arabia, qui conjunctus est ei, qui nunc est Jerusalem. Similiter, -quando dicit Haymo ad litteram: Syna est mons Arabiae, qui sua -magnitudine diversas provincias tangit et sua extremitate conjunctus -est montibus terrae promissionis, in quibus est Jerusalem. Ideo tota -illa solitudo dicitur Syn, quae tamen habet multas solitudines -particulares, ut solitudinem Ethan, Mara, Helim, Dephea, aliis -Raphadim, Areroth, Rechma, Cades, et caetera, sicut patet Numeror. C. -33. Hae autem solitudines nunc alia habent nomina arabica, sicut -patebit in processu peregrinationis de mansionibus peregrinorum, in -quibus fixere tentoria. Qualis sit ergo illa solitudo et quantis -defectibus subjaceat, in multis locis sacra Scriptura enunciat. -Notandum tamen, quod desertum dicatur quatuor modis. Primo modo dicitur -locus desertum vel desertus, in quo posset esse habitatio, sed non est, -sicut Esai. XXXVII. dicit: Exultabit solitudo et florebit quasi lilium, -in adventu scilicet cultorum. Sic principes et divites aedificant -solitudines, Job. c. 3., quia loca deserta cultivant et novalia novant, -sicut praecepit Dominus, Jeremiae 4.: Novate vobis novale. Sic Josuae -17. praecepit filiis Joseph, ut ascenderent montes incultos et -desertos, (#22 a#) et succiderent arbores et locum purgarent et spatia -ad habitandum facerent. Spatia etiam et loca, in quibus olim erant -habitationes et esse desierunt, deserta dicuntur, sicut Nehemiae 2. de -sancta civitate, quae tunc civitas non erat: Jerusalem deserta est. Et -Esaiae 1.: Terra vestra deserta, civitates destructae. Et hoc plerumque -contingit propter hominum inhabitantium peccata. Unde Psalmus: Posuit -terram fructiferam in salsuginem a malitia inhabitantium in ea. Unde -Matthaei 23.: Ecce, relinquitur vobis domus vestra deserta. Et Psalmus: -Fiat habitatio eorum deserta. - -Secundo modo desertum dicitur locus solum ex eo, quia ibi non est -habitatio hominum, licet ibi sint horti, agri, prata, pascua, pomoeria, -sicut ibi Lucae 17.: Dimittit nonaginta novem oves in deserto, i. e. in -loco pascuae. Et Exodi III. minavit Moyses gregem ad interiora deserti, -sive ad pinguiora pascua. De tali deserto dicitur Esaiae 41.: Ponam -desertum ejus, scl. terrae sanctae, quasi delicias, et solitudinem ejus -quasi hortum Domini. Tertio modo desertum dicitur locus silvestris vel -campestris, nemorosus vel vacuus, quem homines non incolunt, in quo -leones, ursi, cervi, lupi et caeterae ferae currunt, sicut Marci 1.: -Expulit Jesum spiritus in desertum, eratque cum bestiis. In quo quidem -deserto non habitant homines, licet possent ibi habitare, quia ibi -crescunt virgulta et sunt ibi aquae, quarum gratia possunt ibi bestiae -vivere, sicut etiam in deserto Johannis baptistae, et in deserto beati -Jeronymi. De quibus in prima parte dictum est. Quia hoc certum est, -quod in quocumque loco leo vel ursus, lupus aut cervus vivere potest, -illic etiam potest homo vivere, et ubi homo potest se nutrire, ibi et -fera potest esse. Sed ubi fera non potest manere, nec homo, et e -contrario. In hoc tamen differentia est, quod bestiae non utuntur de -necessitate igne in suo nutrimento, sed homines vivere sine igne non -possunt, licet Plinius lib. 6. dicat, quod in parte orientali quibusdam -gentibus usus ignis fuerit ignotus usque ad tempus Ptolomaei regis -Aegypti, et tunc primum ignem habuerunt. Credit tamen dominus Antonius, -illos non fuisse homines, quia tenet, hominem non posse vivere sine usu -ignis, ut patet P. 1. Tit. 1. C. 5. §. 1. - -Quarto modo et propriissime desertum dicitur terrae spatium, ubi nihil -eorum crescit, quibus homines et bestiae nutriuntur, nec arbores, nec -gramina, et ubi nec homines nec bestiae nec aves vivere possunt, tum -propter defectum aquarum, tum propter solis intemperatum ardorem, tum -propter terrae sterilitatem, et breviter propter defectum omnium ad -vitae animalis sustentationem pertinentium. Et tale desertum est de -Gazara ad montem Synai, non quidem in omni parte, sed pro majori parte. -Tale desertum non reperitur in Alemannia nec in Francia nec in Italia, -quamvis deserta, primo, secundo et tertio modo dicta, ibi reperiantur. - -Defectus et miseriae deserti illius magni notificantur multipliciter -per scripturas sacras. Unde Deuteron. VIII. dicitur: Dominus ductor -tuus fuit in solitudine magna et terribili, in qua erat serpens flatu -adurens et scorpio, ac dipsas et nullae omnino aquae. Et Deuter. 32. -vocatur terra deserta locus horroris et vasta solitudo. Et Esaiae 21. -dicitur terra horribilis. Et (#b#) filii Israel murmurantes, ut habetur -Num. 20., dixerunt: Quare nos ascendere fecisti de Aegypto et adduxisti -in locum istum pessimum, qui seri non potest nec ficum gignit nec -vineas nec malogranata, insuper et aquam non habet ad bibendum. De -eorum murmure habetur Exodi XVI. et Num. XI. Ex quibus defectus deserti -patet. Sed Jeremias quasi omnes defectus deserti complectitur Jerem. -II. ingratitudinem objiciens Judaeis, dicens: Vani, id est, ingrati, -facti sunt Judaei et non dixerunt, ubi est Deus, qui ascendere nos -fecit de terra Aegypti, qui transduxit nos per desertum, per terram -inhabitabilem et inviam, per terram sitis et imaginem mortis, per -terram, in qua non ambulavit homo neque habitavit homo, nec incolavit -eam filius hominis. Haec ibi. Et Josuae V. latissima et longissima -nominatur solitudo. Insuper Deuteron. 1. dicitur.: Transivimus per -eremum terribilem. Et Eccles. VI.: Lignum aridum in eremo, venatio -leonis et onagri in eremo. Et Psalmus desertum nominat eremum. Dominus -interrupit petram in eremo. Et Exodi III. dixit Dominus Moysi: Locus, -in quo stas, terra sancta est. Et mons Oreb frequenter nominatur mons -Domini. - -Dicitur etiam desertum terra salsuginis et terra mannatis, terra -faunorum et satyrorum a poetis. Ex quibus omnibus venari possumus -solitudinis illius et terrae conditiones et proprietates, tam in malo -quam in bono. - - - - - Conditiones deserti vel eremi. - -Primo regio illa dicitur desertum a deserendo, quia deserta esse -videtur quodammodo a Deo, a coelo et a mundo. A Deo quidem, quia vacua -et inanis est, quasi Deus ea uti vellet ad universi meliorationem vel -decorem. A coelo etiam deserta est haec regio, caret enim coeli utili -influentia et quasi iracundo stellarum aspectu atteritur et ferrea -redditur, dum coelum desuper immite et sine clementia aeneum videatur. -Deserta est etiam regio haec ex consequenti ab hominibus, qui ab ea -tamquam a re inutili se abstrahunt. Secundo dicitur haec regio eremus, -ab adhaerendo per oppositum, pro eo, quod nemo illi terrae adhaeret, -propter defectum boni delicabilis. Nam rebus delicabilibus adhaerent -homines, sed quia ibi nihil delectabile invenitur, nemo ibi haeret. Vel -dicitur ab adhaerendo propter terrae duritiam, quae nimis fortiter sibi -ipsi adhaeret, ita, quod nec ligonibus nec rastris nec ferramentis -potest sulcari. - -Tertio dicitur regio haec solitudo, quia sola est nec frequentiam -hominum habet. Sola etiam est, quia nulla regio circumjacens cum terra -illa cupit habere conformitatem aut confoederationem. Dicitur autem -saepe in Scriptura solitudo vastissima, quia nullo modo culturae est -apta. Ideo dicebant filii Israel murmurantes, utinam mortui essemus in -Aegypto, et non in hac vasta solitudine. Num. XIV. Dicitur etiam -solitudo magna, longissima et latissima in Scriptura. In multis enim -partibus adeo magna, longa et lata est, quod pertransiri non potest, -nec reperitur homo, qui fines ejus contra orientem attigerit, quia cum -careat aquis, nemo tantum saccum ducere potest de aqua, quod sibi -sufficiat pro multis mensibus. Unde post solitudinem illam incipiunt -montana altissima, quae si quis adscendere posset, in paradisi regionem -veniret. Sed Deus posuit in viam flammeum gladium, i. e. immensum -ardorem, tantus est enim ibi solis ardor et tanta siccitas, quod -impossibile est hominem illa penetrare etiam habitis vitae (#23 a#) -necessariis, quae tamen penitus ibi deficiunt. Quidam tamen sanctorum -patrum, ut S. Macarius Romanus et alii quidam, conatum quasi ultra -naturam facientes post desertum hoc venerunt in delicabiles regiones, -sed progredi contra paradisum nequaquam poterant. Dicitur etiam -solitudo sempiterna, pro eo, quod numquam fuit nec erit humanis usibus -apta. Insuper solitudo terribilis atque horribilis nuncupatur: -terribilis propter montium altitudinem et alienam formam; horribilis -vero propter vallium et torrentium immensam profunditatem. Quarto -dicitur regio illa imago mortis, pro eo, quod omnia, quae videt homo -per desertum,[TR134] mortem minantur, cum nihil in se habeat, quo vita -humana sustentari queat, montes enim et colles, valles et torrentes -steriles sunt et mortis insignia praeferunt. Color etiam terrae -dissimilis est colori terrae habitabilis. Relucent enim ex ea umbrae -mortis propter adustionis suae nigredinem, nec vivum quidquam in terra -illa est, nisi quod vitae humanae insidiatur. Insuper in hujusmodi -(rebus) terrentibus pestifera illa coloquintida, quae 4. Reg. 4. mors -in olla dicitur, copiose crescit, quam qui comedit moritur. Et ob hanc -et alias causas regio illa imago mortis nominatur. Quinto eadem ratione -nominatur regio illa terra sterilis, nihil enim ibi gignitur, ut -habetur Numeror. 20. Sexto dicitur inaquosa, quia caret aquis, et si -aquae aliquae in profundioribus reperiuntur, plenae sunt vermibus et -putridae, ideo terra sitis dicitur. Si vero in plano aquae sunt ex -aliqua emanatione, plenae sunt serpentibus, si dulces sunt; si amarae -sunt impotabiles existunt. Quandoque enim vallis aliqua humorem ex -semetipsa gignit, sed inter semetipsum eum servat, paludem profundam -facit et in his paludibus pertanseuntes periclitantur. Ex defectu aquae -saepe murmuraverunt filii Israel, sed et nos ipsi sitis squalore -tribulati fuimus, ut patebit. Septimo regio illa dicitur terra -salsuginis, Jeremiae XVII.: Habitabit in siccitate in deserto, in terra -salsuginis et inhabitabili. Ros enim cadens terram illam sale -conspergit et arbusta et gramina, si qua sunt, infundit; tota enim -roris humiditas sal est. Insuper aquae per suffossionem terrae inventae -salsae ut plurimum sunt. Reperitur etiam convallis aliqua humorem ex -semetipsa gignens salsum, quem continuo calor solis velut hiemalem -pruinam in glaciem, ita in salem stringit, et tamquam sudes acutas ex -ipso sale efficit, atque ita omnia illa exasperantur loca, ut -pertranseuntium terebret et secet etiam calceatos pedes. Octavo dicitur -regio illa terra invia Psalm.: in terra deserta invia et inaquosa. -Dicitur autem invia, quasi sine via. Ideo Jeronymus in epistola de -celebratione paschae dicit, quod hi, qui per solitudines arenosas in -interiora austri nulla certa semita gradiuntur, sideribus intendunt; -non enim per desertum certae viae esse possunt, etiamsi cottidie esset -perambulatio hominum et bestiarum, et hoc ideo, quia venti fortissimi -et turbines validissimae sunt in deserto, quibus arena defertur et -levatur impetu grandi de tota superficie terrae, et ita currit arena -cum vento, sicut aqua mota, idcirco nonnulli desertum nominant mare -arenosum. Insuper montes alti arenosi illis turbinibus de loco ad locum -transferuntur in una nocte, quod, ubi hodie est planities, cras -reperies altum montem repositum. Et ista translatio montium est (#b#) -cottidiana tempore ventorum. Non autem ita fit, ut tota moles simul -removeatur, sed superiora a ventis deportantur, usque ad terrae -fundamenta, et alio in loco coagulantur, et fit novus mons, quatuor aut -quinque milliaribus a primo loco. Nonnumquam autem valles magnae arena -replentur, et si duret tempestas in loco vallis, consurgit mons, et ubi -nudius tertius vallis profunda fuit, ibi hodie mons eminet. Montes -etiam petrosi immobiles arena fluente operiuntur, ita, ut ubi heri -apparebant montes petrosi, hodie nihil nisi arena videatur. Et ita via -certa esse non potest in deserto. Sunt enim ibi cottidie quasi -tempestates arenarum, sicut in mari tempestates aquarum, et sunt -periculosissimae; nam tota superficies terrae movetur, et homo nihil -videt nisi arenam vehementissime currentem, ac si esset aqua, et cum -hoc totus aer plenus pulveribus est, ac si esset aer nebulosus, ita, -quod homo nou potest oculum habere apertum, sed nunc cogitur propter -incidentes pulveres claudere, nunc propter necessitatem videndi cogitur -aperire. Cum tanto autem impetu projicitur arena, ut non solum oculos -laedat, sed ubicumque corpus denudatum tangit, laedit. Si est ventus -contrarius et contra ventum procedant, excoecantur homines et -nonnumquam aliqui suffocantur. Quandoque autem est tempestas adeo -valida, quod non possunt procedere contra ventum viam suam, sed oportet -sequi ventum, et durante tempestate dorsum vertere termino, quo -tendebant per multa milliaria. Et nisi natura docuisset camelos, quod -sine errore per invia procedere sciunt, numquam homines desertum -penetrare possent. Hoc insuper periculum accidit, quod dum vallis -aliqua de novo est arena impleta, vel fovea, vel voragines, quod -bestiae pertranseuntes cum hominibus et oneribus merguntur profundius -et nonnumquam penitus obruuntur. Est autem arena deserti tenuissima, -ita, quod optima esset ad horologia arenarum. - -Aliud deserti periculum recitat Diodorus ille expertissimus, qui 30 -annis Asiam majorem pervagatus est, L. 1. C. 5. Antiquarum historiarum, -dicens: est inter Syriam et Aegyptum palus admodum profunda, quam -Servoniam dicunt latitudine omnino angusta, longitudo super CC stadia -protenditur, locis insciis pericula insperata afferuntur, in arcto enim -contractam arenae cumuli circumstant, qui notis [motis ?] ventis -agitati in aquam deferuntur, adeo arena densa, ut immixta aquae -continens i. e. terra firma videatur, neque facile, terra sit an aqua, -discerni queat. Quo fit, ut plures ignota loci natura, neque viam -edocti, vadum tenens [tenentes?] cum omni exercitu absorpti sint. Nam -arenam, quae eminus stare ut continens videtur, ingressi labuntur -longius, numquam deinde raptis gurgite regrediendi aut emergendi -facultas datur. Limo enim demersi nullam sperant salutem, cum eniti aut -uti viribus nequeant, sed absorbeantur in profundum ab arena, aqua -circumfusa, cum veluti limus neque vado neque navibus sit pervius, quae -res barati cognomen dedit. Haec ille. Propter paludem illam coguntur -pertranseuntes solitudinis circuire longa terrarum spatia, ne periculum -incidant. Plura de his patebunt in sequentibus. Satis iam patet, quare -desertum dicatur terra invia. Nono dicitur, quod terra illa sit, in qua -non ambulavit homo, Jer. c. 2. et Judith 5. Hoc potest intelligi -dupliciter, vel pro principio, ut ante filios Israel nullus homo per -hoc desertum transiverit per viam illam, per quam illi circumducti -fuerunt, et ita verum est. Vel ita intelligi potest, quod nullus homo -suis pedibus perambulat hoc desertum et sic iterum verum est, quia, -nisi quis bestiam habeat, in qua ipse cum necessariis proficiscatur, -pertransire non potest, tum propter calidissimam humum, tum propter -viarum defectum et necessariorum, quae portare non posset. Ideo Helias -propheta de illo itinere perficiendo quasi desperans projecit se in -umbra juniperi et petivit, ut moreretur. Et nisi angelus sibi cibum et -potum confortativum ministrasset, hoc iter solus aggressus non fuisset. -De hoc habetur 3. Reg. XIX. Posset tamen esse, ut plures homines simul -ambularent per desertum, sed non unus solus, cum contingat in -tempestatibus plures errare. Saepe etiam contingit, quod vehemens -ventus elevat pulverem copiose ita, quod aer totus plenus est, adeo, -quod socius non potest videre socium, nec eum audire, et si tunc -bestia, cui insidet, aliam viam vadit, homo ille perit. Si ergo hoc -contingit in societate, quo modo posset homo solus perambulare? Decimo -dicitur, quod in deserto non habitavit homo, ideo etiam nominatur terra -inhabitabilis. Et hoc regulariter; sancti enim patres ibi habitaverunt, -ducentes viam magis angelicam, quam humanam, et Arabes hodie ibi -habitant, ducentes vitam bestialem, et non humanam. Sed quia dicitur, -quod nec bestiae ibi possunt habitare; deinde, quod Arabes ibi vivunt, -non ut filii Israel miraculose, nec ut S. eremitae angelice, nec ut -bestiae absque humano opere, sed vivunt diabolice. Sicut enim diabolus -circuit quaerens, quem devoret, sic et illi circumeunt extra desertum -et praedantur et in deserto transeuntes spoliant, sicque sunt corporei -diaboli et ducunt vitam (#24 a#) non humanam, sicut patebit in -sequentibus. Locus enim et terra inhabilis est ad inhabitandum -civiliter vivere volentibus; ideo dicitur: Nec incolavit eum filius -hominis, cum paene tota terra sit arenosa vel saxosa et quasi calx -exusta, hortis, agris, et vineis ac habitationibus inepta. - -Undecimo regio illa dicitur esse serpentum, scorpionum et dipsarum et -vermium ac draconum, non quidem tota, sed in partibus suis, cum sit -latissima, diversa habet venenata. Filiis Israel fuerunt propter murmur -immissi ignei serpentes Numeror. 22 et Rom. 8. Sunt multa loca deserti -plena foraminibus serpentum, alia plena scorpionibus et in locis ubi -aqua, aliqui sunt dracones et crocodili manent et multa alia genera -bestiarum, sicut saepe legimus in Vitis Patrum. Porro uno duntaxat -genere nos vexati fuimus: sunt enim vermes quidam rotundi, in -quantitate avellanae, nigri, multorum pedum, qui dicuntur pediculi -Pharaonis, de quibus humus in aliquibus locis plenus est, et dum homo -dormit, accurrunt et subtiliter sicut pulex sanguinem sugunt, post -morsum tamen relinquitur una cicatrix et unus livor blavus, rubro -permixtus, in quantitate cruciferi denarii, et nisi statim illa -cicatrix ungatur et fricetur succo pomi limonis, mox efficitur vulnus -incurabile et putridum. Praeter illa gignit humus diversa minuta -animalia, quietem hominis impedientia. Sed et pediculi in vestibus -excessive numero et quantitate crescunt omni momento. Duodecimo dicitur -regio illa locus pessimus, Num. 20. Et hoc propter omnia praedicta et -propter aeris malitiam et infectionem; pessimus enim aer per desertum -est, durissimus, quamquam aliquando nimis subtilis, calor intemperatus -et frigus immensum. In una enim contingit hora itinerantibus, quod nunc -sunt in loco, in quo quasi clibano caloribus uruntur, et post modicum -in alio loco frigore grandi afficiuntur. - -Decimo tertio regio illa est locus faunorum et satyrorum, et sunt dii -solitudinum et nemorum, secundum veteris vulgi errorem. Futura enim -olim gentibus enuntiabant, non signis sed vocibus, et errantibus vias -deserti monstrabant. Unde in Vitis Patrum legitur: dum beatus Antonius -per deserta quaereret Paulum, vidit e diverso hominem equo mixtum, cui -opinio poetarum Centauri vocabulum indidit. Quo viso, signo crucis -munit frontem, et, heus tyro, inquit, quanam in parte Dei servus hic -habitat? At ille barbarum, nescio quid, infrendens et frangens potius -verba quam praeloquens inter horrentia ora satis blandum quaesivit -eloquium, et cum dextra manus protensione cupitum indicat iter, et sic -per patentes campos volitando transmittens se in fugam ex oculis -mirantis evenit, stupensque Antonius et de eo, quod viderat, secum -volvens ulterius progrediebatur; nec mora, inter saxosam convallem haud -grandem homunculum videt aduncis naribus, fronte cornibus asperata, -cujus extrema pars corporis in caprarum pedes desinebat. Ad hoc -spectaculum Antonius scutum fidei arripuit et memoratum animal palmarum -fructus eidem ad viaticum quasi pacis obsides offerebat. Quo cognito -pressit gradus Antonius et, quisnam esset, interrogans hoc responsum ab -eo tulit: mortalis ego sum et unus ex accolis eremi, quos vario delusa -errore gentilitas (#b#) faunos et satyros et incubos colit; legatione -fungor gregis meae: precamur, ut pro nobis communem Dominum depreceris, -quem pro salute mundi olim venisse cognovimus. Haec bestia loquente -Antonius prae gaudio lacrimas fudit baculoque terram percutiens ait: -vae tibi Alexandria, quae pro Deo portenta veneraris, quid dictura es -bestiae Christum loquenti? Nec dum verba compleverat et quasi pennigero -volatu petulcum animal aufugit. Quodam tempore istiusmodi homo unus -perductus est Alexandriam et magnum populo spectaculum praebuit et -postea, ne cadaver exanime calore solis et aestatis dissiparetur, sale -infusum ad Antiochiam imperatori videndum allatum est. Hos ego nec -Fauni nec Saturni filios credam, dum homines isti, illi vero animalia -bruta sint. Sed possibile est, circa Saturni tempora vel Fauni ex eis -ortus est error et de eis primo recitatio inter mulierculas haberi -coepit. - -Decimo quarto solitudo vel desertum est locus daemonum, unde Tobiae -VIII. legitur, quod archangelus Raphael religavit Asmodeum in desertum -superioris Aegypti. Et Dominus ductus est in desertum, ut diabolus eum -ibi inveniret. - -Propter sex sequentes deserti conditiones intrabant olim homines sancte -vivere cupientes. Unde in regula beati Jeronymi Cap. IX. laudat -Jeronymus desertum, dicens: O desertum decem floribus vernans, o -solitudo, in qua illi nascuntur lapides, de quibus urbs beata -construitur, o eremus familiaris Domino gaudens etc. Mihi oppidum -carcer, solitudo paradisus, nam solitudo monachum facit, non publicum. -Haec ibi. Ideo Jeronymus multos induxit, ut desertum ingrederentur, -singulariter tamen Praesidium diaconum, cui de hoc scribens epistolam -dicit: Nuper Aegypti deserta vidisti, intuitus es angelicam familiam, -quanti ibi flores sunt, quae spiritualibus gemmis prata vernantia -vidisti, serta, quibus Dominus coronatur, ille tibi in pectore ignis -aestuat, illa cottidie cogita, tracta, desidera etc. Sed et ipse -Jeronymus furenti desiderio solitudinem desiderabat. Unde in epistola -ad Theodosium et ad alios anachoretas dicit: Spectarem desertum omni -amoenius civitate, viderem desolata ab accolis loca, quasi ad quoddam -paradisi instar sanctorum coetibus obsideri; ... mea .... delicta, ne -consortio beatorum insereretur obsessum omni crimine caput. Et -Augustinus in epistola ad Pastores[TR135] dicit: ubi est eremus plena -millibus servorum Dei. - -Decimo quinto desertum est locus tentationum. Unde Dominus non legitur -tentatus nisi in deserto, Marci 1. et Matthaei 4. Quantas tentationes -habuerint Sancti in deserto liber Vitae Patrum multis exemplis -ostendit. Sed et Deus ibi antiquos patres, filios Israel, multipliciter -tentavit, ut patet Exodi XVI. et Deut. VIII., ubi dicitur: Adduxit te -Dominus Deus XL annis per desertum, ut affligeret te atque tentaret. Et -ibidem C. XIII.: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat, utrum eum -diligatis. Antiqui etiam patres Deum ibi tentaverunt, unde Psalmus -dicit: In deserto tentaverunt me patres vestri. Et iterum: Tentaverunt -Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis etc. Contra hoc, -quod dicitur Deuteron. VI.: Non tentabis Dominum Deum tuum. Jeronymus -in tractatu de tentationibus decem enumerat tentationes filiorum Israel -in deserto. - -Decimo sexto desertum est locus magni meriti. Ideo post deserti rigorem -sancti patres acceperunt terrae sanctae possessionem. Et Sancti novi -Testamenti propter majus meritum acquirendum deserta ingressi sunt. - -Decimo septimo desertum est locus lationis legum et mandatorum, ut -patet Exodi XIX. et XX. - -Decimo octavo desertum est locus mannae et divinae consolationis; -Psalmus: Pluit illis manna ad manducandum; et Exodi XVI. Et hodie ros -cadens per circuitum montis Synai est manna dulcissimum, de quo ego -multum vidi et manducavi. - -Decimo nono desertum est locus poenitentiae et fugae saeculi. Sic -sancti patres poenitere volentes desertum intraverunt, mundumque -fugerunt. - -Vicesimo eremus ille est locus devotionis et contemplationis. Unde -Psalmus: In terra deserta, invia et inaquosa, sic in sancto apparui -tibi etc. Et iterum: Dixi, quis dabit mihi sennas sicut columba, et -volabo et requiescam. Ecce, elongavi fugiens et mansi in solitudine, -exspectabam eum etc. Et tantum dixisse sufficiat de solitudinis -notificatione. In sequentibus experientia adhuc alia docebit. Vide -etiam de deserto hoc infra fol. 136. B. et consequenter. - - - - - De Arabibus habitatoribus deserti et de eorum - moribus et insolentiis et miseriis eorum. - -(#25 a#) Deserti vel solitudinis inhabitatores sunt Arabes, miserrimi -et bestiales homines, quos nonnulli Ismaelitas esse dicunt, et -Agarenos, qui se Sarracenos nominant. Alii eos nominant a proxima -provincia, dicentes eos Madianitas. Alii eos Beduinos appellant. Alii -eos Zigeros e Chaldaea emersos vocant, quae a septentrione haeret -Arabiae desertae magnae. Alii eos ex Aegypto fusos affirmant, ut -Diodorus Libr. II. veterum historiarum. Dicit enim, quod Actisanes, qui -Aegypti rex summa aequitate imperans latrocinia novo more compescuit, -sontes neque morte plectens, neque linquens impunitos, unde omnes reos -in unum cogens miti sententia damnavit; amputatis enim naribus in -deserta loca ire compulit, ne suis moribus vicinas gentes inficerent, -neve eorum erga reliquos injuriae essent occultae, sed ut tamquam in -oram deserti relegati omni re egentes cogente necessitate sibi victum -exquirerent. Communiter tamen a tota regione dicuntur Arabes. Hi -incertis sedibus huc atque illuc semper vagantur per desertum hoc, -armati clipeis et hastis, non quidem ut pugnent, quia seminudi sunt, -sed ut spolient. Quae suspicio frequentiam in illis locis viatorum -congregat, ut imminens periculum mutuo auxilio declinetur, solum enim -in anteriori[TR136] deserto habitant et non in interiori, in quo non -habitavit bestia, nec homo, nec avis, in eo nutrimenta habere possunt. -In locis autem, ubi suspicantur mercatores vel alios transituros, -figunt tabernacula, et ubi sunt paludes pro suo et pecudum potu, ibi -latitant aut in cavernis petrarum aut in tuguriis[TR137] ex sarmentis -factis, et dum aliquos cernunt venire, equos, asinos et camelos suos -ascendunt et cum hastis et clipeis in via se ponunt. Prodeunt etiam de -cavernis eorum foeminae, seminudae sicut viri, miserrimae ac -turpissimae, cum pueris et lapidibus accurrunt partem spoliorum -accipere paratae. Crudeliter autem contra advenientes procedunt cum -clamoribus et vibratis hastis, et pedites mulieres et juvenes cum -lapidibus. Dum autem conveniunt ambae turmae, saevitiam remittunt -Arabes et pacifice pedagium exigunt dicentes, se esse dominos deserti -et omnium, quae muris non sunt inclusa aut sepibus circumdata, tectis -operta aut fossatis munita etc. Porro si pars adversa recusat solvere -pedagium, non permittunt eos procedere, nisi sint fortiores se, et hoc -viso jam pedagium non exigunt, sed supplices eleemosynam petunt, paucis -autem denariis contentantur, et si dantur eis paximatii, gaudentes -accipiunt et abire permittunt. Nemo autem faciliter cum eis congreditur -nec eos irremuneratos dimittit, quia cum multis turmis deserta -perambulant, et dum auditum fuerit, socios caesos aut spretos, -confluunt et concurrunt et nimis graves fierent contrariis nec -quiescerent, donec eos insequerentur et totaliter spoliarent. Offensi -enim crudeles sunt et implacabiles, nisi se vindicaverint.[TR138] -Quapropter S. Jeronymus in epistola ad Dardanum eos nominat barbaros, -dicens: Post terram sanctam sequitur vastissima solitudo, plena -ferocissimis barbaris. Hanc solitudinem et omnem locum sub divo dicunt -esse suum, igitur in omnibus viis ab obviantibus pedagium exigunt, et -non solum in deserto. Ipsum tamen desertum dicunt suam propriam -patriam, in qua habitant sine civitate, sine villa, sine castro, sine -domo, in petrarum cavernis et sub tabernaculis, nec aliunde nisi de -praeda vivunt et tantum defectum atque penuriam sustinent, quod apud -nos canis sufferre non posset. Si quando autem praedam invenire non -possunt, furtis vitam sustentare quaerunt, cujus gratia suum deserunt -desertum, et non solum orientis regiones pervagantur, sed in extremas -occidentis partes se diffundunt, ubi nescio qua causa non Arabes, nec -Chaldaei, sed Zigari vocantur, quos vulgus noster vocat Ziginer, qui -primo orti e Chaldaea, ut dicitur primo Phys. in supplemento Chron L. -IV. in eis conterminam Arabiam desertam descenderunt et inde per -regiones diffunduntur, de quibus infra fol. 80. vide. Hi Arabes deserti -valde annosi cum (#b#) his miseriis sunt, et centenarii et vetulae -centenariae per desertum leviter sicut canes currunt, semper sitibundi -et esurientes rarissime saturantur panibus, et dum solemne instaurant -convivium, panes subcinerilios faciunt, carnes vero adhuc cruentas -manducant et deficientibus lignis ipsos carnes crudas super latum -lapidem ponunt, et ita caro exsiccatur sub lapidibus et calefit, quo -facto levato superiori lapide inferiorem pro mensa retinent et ita -carnem sine alia decoctione manducant. Vescuntur etiam quibusdam -radicibus et herbis et lac camelarum et asinarum bibunt et rodunt -durissimos paximatios. Unde de hoc sic dicit Jeronymus contra Jovinum: -Arabes et Sarraceni ichthyophagi, Ismaelitae et omnis eremi barbari -camelorum lacte et carnibus vivunt, quia hujusmodi animal pro tempore -et sterilitate regionis facile apud eos gignitur et nutritur, et nefas -arbitrantur, porcorum vesci carnibus. Sues enim, qui glande et -castaneis, radicibus, filice et hordeo ali solent, apud eos non -inveniuntur, cum haec alimenta non habeant. Hi super petras solis -ferventes calore assant pisces de mari rubro captos et hoc solo -alimento victitant. Et quia incertis sedibus huc atque illuc in -solitudine vagantur, ideo viatores conglobantur, ut imminens periculum -mutuo auxilio declinetur. Ex his patet, quod olim sicut hodie deserti -perambulatio insecura propter Arabum invasionem, quam passus fuit -Malchus, ut habet Jeronymus in epistola captivi monachi, sicut habetur -in Vitis Patrum. - -De his miseris videtur esse illud Job. 30. Horum, inquit, patres non -dignabar ponere cum canibus gregis mei, et vita ipsa reputabantur -indigni, egestate et fama steriles, qui rodebant in solitudine -squalentes calamitate et miseria, et mandebant herbas et arborum -cortices et radix juniperorum erat cibus eorum. - -Qui de convallibus ista rapientes, cum singula reperissent, ad ea cum -clamore currebant. In desertis habitabant torrentium et in cavernis -terrae vel super glaream; qui inter hujuscemodi laetabantur et esse sub -sentibus delicias putabant. Haec ibi. Textus ille ita positus est, ac -si litteraliter de illis Arabibus deberet intelligi. - -Dum autem spoliis deficientibus in deserto manere non possunt, egestate -coacti congregantur per turmas et uxoribus et pueris in deserto -dimissis in aliquam regionem incidunt et nocte civitatem aliquam aut -villam irrumpunt, domorum ostia frangunt et, quaecumque ad manum -venerint, diripiunt et ita cum praeda ad uxores et parvulos in desertum -refugiunt, verum homines non occidunt, nisi casu contigerit. Has autem -insolentias faciunt in Syria, Palaestina et Aegypto et nonnumquam -magnas civitates intrant et exspoliatis aliquibus domibus cum praeda -revertuntur, unde bina vice, tempore quo ego fui in Jerusalem, sunt in -civitatem latenter ingressi in tenebris et insultum magnum fecerunt, -nec potest aliquis eos domare, sed omnes eos timent. Nec hoc videtur -mirum scienti Scripturam sacram. Nam tempore potentissimorum regum, -quando stabant ordinatissima regimina, terram Arabes illi turbaverunt, -ut patet 2. Paral. 21., ubi habetur, quod Arabes ingressi Jerusalem -omnia diripuerunt abducentes etiam de domo regis uxores ejus et filios -etc. Iidem Arabes in reaedificatione Jerusalem et templi valde infesti -Neemiae fuerunt, ut habetur Neemiae II. de Gosem Arabe, qui prohibuit -reaedificari Jerusalem. Et Neem. IV. congregati fuerunt Arabes contra -aedificantes civitatem sanctam. Et ego credo, si quis hodie conaretur -muris et portis ac seris bene claudere Jerusalem, quod Arabes omnibus -modis obsisterent. De his Arabibus habetur 2. Maccab. XII., quod -collecto grandi exercitu, in quo erant quinque millia viri et quingenti -equites, contra Judam Maccabaeum processerunt, sed (#26 a#) victi -fuerunt a Juda et petierunt dextras sibi dari promittentes, pascua se -daturos et in caeteris profuturos. Judas autem arbitratus eos sibi in -multis utiles pacem fecit et ipsi Arabes discessere in tabernacula sua. -Ex hoc textu patet, quod eodem modo, quo nunc, sic et tunc vexaverunt -patriam; et 1. Maccab. II. etiam habetur de eis. - -Hos Arabes nullus rex aut monarcha umquam domare potuit, ut dicit -Diodorus Veterum Historiarum Lib. III. c. 13. sic inquiens: Inter -Syriam et Aegyptum Arabia deserta, inaquosa, in paucis ferens fructus, -ideoque latrociniis vicinis gentibus infesti sunt atque invicti bello. -Qui regionem aquis carentem tenent, puteos effodiunt exteris ignotos, -quae res hostium pericula depellit, nam qui eos prosequuntur, aut -errantes siti pereunt fontium inscitia, aut vix redeunt labore -defatigati. Ob hanc caussam Arabes ea loca incolentes cum bello -expugnari nequeunt. Libere vivunt neque ulli umquam externo regi, non -Assyro, non Medo, non Persae profuerunt, nec Macedonum reges eos -subdere poterant, quantumvis magnis copiis valuere. Haec ille. -Pertranseuntes karavanas regias invadunt, sicut plebeias, nulli parcunt. - -Contra hos Arabes infert Dominus onus Esa. c. 21. Saepe etiam -egrediuntur desertum penuria aquarum coacti, et cum bestiis suis, -uxoribus et filiis in aliquam regionem veniunt et juxta aquas in locis -pascualibus tentoria figunt, tabernacula erigunt et ibi in praejudicium -incolarum degunt et animalia occurrentia rapiunt, nec est, qui eos -audeat tangere, nec revertuntur in desertum, nisi spoliis saturati cum -praeda gravi et multa sublata. - -Ingrediuntur etiam Aegyptum sicut alias terras, non obstante rege -Soldano et Mamaluccis,[TR139] qui tamen magno odio eos habent. Undique -vidi eos dispersos, tam in Syria, quam in Aegypto. Sic et per nostras -regiones vagati sunt, sicut patet. Nullam conantur capere civitatem, -nec possidere quandam villam, quamvis possent; quia dicunt, quod ipsi -soli sint veri nobiles, de praeda et non de laboribus viventes, sub -divo in campis et silvis degentes: hoc esse proprium nobilium etc. Hanc -opinionem etiam habent nobiles Sueviae, qui nullum ad torneamenta -admittere volunt in civitate residentem. Ob hoc Arabes, quamvis sint -miserrimi, sunt tamen elati et de superbis moribus et uxores eorum -argento et auro ac lapidibus pretiosis sunt ornatae in sordidissimis -vestibus et turpissimis vultibus, non enim habent aquam ad lavandum et -in fumosis resident cavernis et tabernaculis. De quibus Job. 39. -dicitur: Tabernacula eorum in terra salsuginis. - -In hos miseros bestiales homines effudit ipse Machometus maledictus -primo venena suae pestiferae doctrinae eosque ad se inclinavit et inde -cum eis gladiis, hastis et arcubus caeteras gentes ad se vi duxit et -ita mundum pervertit adjutorio illorum miserrimorum, sicut Romulus et -Remus attractis ad suam sequelam latronibus, fugitivis, pastoribus -pecorum et ignobili populo et confuso Latinorum regno suum reguum -sanguine innocentum Romulus imbuit. - - - - - Incipit deserti peregrinatio et de triplici via - solitudinis, sicut haberi potest ex textu - Bibliae, et de via beatae Virginis cum puero Jesu - in Aegyptum. - -Evagatio per vastissimam solitudinem facilis nunc describenda erit, -praecognitis asinis et asinariis, camelis et camelariis, solitudine et -Arabibus, deserti incolis. Pro majori tamen intellectu notandum, quod -ex Scriptura sacra triplex reperitur deserti via. Alia est enim via, -per quam filii Israel de monte Synai venerunt in terram sanctam. Alia, -per quam Abraham descendit per desertum in Aegyptum et Jacob et filii -ejus, quando fuerunt vocati ad Joseph, et eadem via creditur -descendisse Joseph cum sponsa sua, beatissima Virgine Maria et puero -Jesu, in fuga Herodis, Matthaei II. Alia, per quam Propheta Helias et -Elizeus[TR140] ingressi sunt per desertum ad montem Synai, non quidem -simul, sed successive ut habetur 3. Reg. XIX. - -Filii quidem Israel fuerunt ducti (#b#) de Aegypto non directe per -viam, quae dirigit ad terram sanctam, sed per viam maris rubri -adscenderunt ad montem Synai, sicut jusserat Dominus, nec a monte Synai -via propinquiori fuerunt ducti, sed longe per desertum longum ducti et -reducti et circumducti, quousque finirentur XL anni. Causa autem, quare -non propinquiori via per Palaestinam Aegypto conterminam fuerint -inducti, ponitur Exodi XIII. Palaestina enim habuit civitates magnas, -plenas gigantibus. Quos si filii Israel in primo aggressu[TR141] -vidissent, reversi in Aegyptum fuissent propter terrorem et nondum -completae fuerunt iniquitates Philistinorum, sicut Amorraeorum, ut iam -expelli potuissent. Et ita via filiorum Israel fuit multum longa et -curva et per desertum ab alia parte maris mortui adscenderunt per -regnum Og, regis Basan, et per regnum Seon, regis Amorraeorum, usque ad -locum, ubi Jordanis faucibus maris mortui allabitur, et ibi exsiccato -Jordane contra Jericho in terram sanctam venerunt, Abraham vero et -Jacob et filii eius, Joseph et Maria et caeteri, descenderunt in -Aegyptum per viam communem negotiatorum super littus maris magni, -habentes ad dextram mare, ad sinistram vero desertum, et hodie communis -strata est et via regia descendentium de Gaza in Aegyptum, quamvis et -ipsa via sit arenosa et laboriosa, in qua ostenduntur quaedam insignia -itinerationis beatae Mariae Virginis et Joseph cum puero Jesu, utpote -locus, in quo a latronibus fuerunt invasi et comprehensi. Dicit enim -Anshelmus, quod dum Joseph cum Maria Virgine et puero Jesu per viam eam -descenderunt et quiescendi gratia in quodam loco residerent Virgoque -beata puerum Jesum lactaret, ecce, Arabes latrones de penetralibus -erumpentes eos circumdederunt, ut caperent et spoliarent; juvenis autem -quidam, filius principis latronum, videns puerum in gremio matris, -tactus divinitus miro amore exarsit in puerum, non dubitans, divinum -quid in puero latere et postulato puero a matre eum cum ingenti -veneratione accepit et deosculabatur dicens: O puer inclite, mihi, dum -oportunum fuerit, miserere! Haec dicens cum fletu puerum matri reddidit -eosque de manibus sociorum eripuit et via secura ostensa abire -permisit. Hic autem juvenis dicitur fuisse latro ille, qui in cruce cum -Christo pendens dixit: memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum. -Tertia vero via est a Gaza in desertum contra montem Synai directe, per -quam S. Elias transivit et caeteri sancti, qui visitare montem Dei Oreb -volebant. Et haec est via nostra, et modo, qui sequitur, processimus. - - - - - Recessus peregrinorum a Gaza contra desertum - magnum ad montem Synai. - -Nona die Septembris mane venerunt camelarii cum Trutschelmanno et omnem -supellectilem nostram eportaverunt in medium curiae ponderantes similia -et librantes, ut scirent, quot cameli nobis essent necessarii et -invenerunt tantum pondus, quod XXII cameli non sufficerent portare, nec -volebant nos ducere, nisi adhuc tres camelos (#27 a#) disponeremus. Ex -hoc autem ortum est magnum litigium inter nos et Trutschelmannum. Nos -volebamus, quod ipse expensis suis residuos camelos disponeret, prout -in V. articulo conventionis nostrae expressum erat, ut habetur P. 1. -fol. 219. Ipse vero noluit hoc facere dicens, multam suppellectilem -inutilem (nos) habere, qua rejecta, si defectus esset camelorum, ipse -teneretur supplere, alias non. Reputabat enim quasdam res superfluas, -quae nobis erant valde necessariae. Antequam autem illas res vellemus -abjicere, conduximus expensis nostris adhuc tres camelos. Sic ergo -habuimus XXV camelos, XXX asinos, VII camelarios et VI asinarios, duos -capitaneos ductores Arabes et duos Sarracenos, Calinum parvum -Elphahallum cum juvene Aethiope, et erat summa hominum nostri exercitus -XL personae. His itaque compositis affuit hora comestionis. Comedimus -ergo et bibimus in laetitia, pro eo, quod tempus recessus nostri -advenerat. Emimus autem in fine malogranata, dulcia vel amara, ad -placitum, prout unusquisque volebat, ut per viam deserti sugeremus. -Erant autem ista poma in optimo foro, nam pro uno madino poterat unus -habere XL aut L malogranata magna et recentissima. Transacta itaque -meridie venit Trutschelmannus in equo sedens et asinarii cum asinis. -Quamvis autem asinarii essent Christiani, tamen ad modum Arabum capita -sua mitraverant, ut minus per desertum infestarentur ab Arabibus. -Adduxerunt etiam camelarii camelos eosque rebus nostris oneraverunt -duas tamen sportas vacuas dimiserant, ad quas posuimus duos milites -peregrinos debiles. Cum autem cameli jam onerati essent, jussu -Trutschelmanni accinxerunt se milites peregrini gladiis et aliqui -emerant arcus et tela ad modum Sarracenorum et aliqui habebant -bombardas et parati cum armis defensionis asinos ascendimus et cum -exercitu nostro de civitate Gaza armati exivimus. Et quia in Arabiam -divertere volebamus, placuit Sarracenis armatura militum peregrinorum, -camelariorum et asinariorum, omnes enim cum gladiis et pugionibus -habebant arcus. Si autem in Syriam a Palaestina fuisset iter nostrum, -nequaquam nos dimisissent cum armis exire civitatem. In exitu autem -urbis descendimus de colle, in quo civitas sita est, in campestria et -contra meridiem processimus et Bersabeae civitatem, quae terminum -australem terrae sanctae facit, non longe ad dexteram habuimus. Cumque -inter hortorum sepes per communem stratam non longe processivissemus, -minaverunt camelarii camelos extra viam in agrum quendam et ibi -prostratis camelis onera dejecerunt et manere ibi per noctem -decreverunt, quod tamen nobis displicuit, quia multum adhuc de die -superfuit. Calinus autem major dixit nobis, quod onera camelorum non -essent aequaliter divisa et quod jurgium esset inter camelarios, igitur -necesse esset omnia ordinare illo sero, quae pro quieta expeditione -nostri (#b#) exercitus expedirent. Campus autem, in quem declinavimus, -dicebatur Gasmaha. Descendimus ergo de asinis et tentoria nostra -fiximus, sub quibus quiesceremus. Quidam tamen pro sua quiete sibi -propria umbracula suis vestimentis fecerant et sub eis quieverunt. -Fixis tabernaculis extraximus de sepibus ligna et coximus pro coena -cibos et pro prandio diei sequentis. Sic enim fieri oportet, quia -cameli onerati a mane usque ad sero continuant gressum nec pausam aut -interceptionem patiuntur, et ideo concomitantes eos etiam continuant et -prandium sedendo in asinis sumunt et numquam per totam deserti viam -potest sumi prandium de cibo calido, aut quiescendo, sed de cibis in -sero coctis. Protulimus etiam de saccis nostris vinum pro coena illa et -pro prandio crastino, similiter et paximatios et haec aequaliter -divisimus singulis; quilibet habuit flasconem, in quam portionem vini -accipiebat. Coena parata, quam ad unum ignem coximus, sub tentoriis -nostris consedimus et manducavimus; praemoniti autem fuimus, ne umquam -omnes simul ad dormiendum nos poneremus, sed semper aliquis de -peregrinis vigil exercitum circumiret aliis dormientibus, ne latrones -aut fures occulte subintrarent et nostra subtraherent; verumtamen ista -vigilia et custodia erat nobis magis necessaria propter nostros -famulos, camelarios et asinarios, quam propter alienos: furabantur enim -nobis paximatios, ova et quaecumque poterant, nec poteramus adeo bene -vigilare, quin in mane reperiremus perforatos saccos et panes extractos -vel ova de sportis sublata. Saepe reperimus eos in facto furti, nec -deprehensi erubuerunt, sed potius nos deriserunt. Propter haec ergo -post coenam omnes convenimus et ordinem fecimus de vigilibus ulterius -ponendis. Cecidit autem sors primae noctis vigilandi post noctis medium -super me. Igitur cum sol occasum peteret, stravimus nobis sub -papilionibus et posuimus nos dormitum. Sic autem erat exercitus noster -ordinatus noctibus. Primo stabant nostra tentoria simul et tabernacula -et supellectilia[TR142] nostra in medio jacebant. Per circuitum autem -nostrum jacebant camelarii et asinarii cum suis sarcinulis et cum -bestiis, nec patiebatur Trutschelmannus noster, quod aliquis -singulariter extra cuneum jaceret aut ambularet longius, nisi quantum -opus necessitatis requisivit aequalem elongationem. Eo ergo modo, quo -dictum, singulis noctibus rem ordinavimus cum cibo et potu, cum -custodia et aliis, ut dictum est. - -Porro cum jam noctis medium esset, excitavit me miles, qui ante -vigilaverat, ad vigiliam meam complendam et surrexi et exercitum Domini -cum psalmodiis circuivi, baculum manu tenens. Subito autem prope nos -factus fuit ingens et horribilis ululatus multorum conclamantium et -collugentium, nec aliud intelligere potui, nisi quod essent voces -hominum lamentantium. Stabam ego et timens ac mirans auscultabam, -cogitavi autem, quod forte Sarraceni festum aliquod tragoediarum aut -comoediarum celebrarent, aut certe horridum malum vel plaga aliqua -subito eis accidisset, (#28 a# a) aut quod satyri et alia deserti -portenta per hujusmodi ululatum vellent nobis solitudinis ingressum -prohibere. Quid autem fuerit, usque hodie ignoro; quidam tamen dixit -mihi, quod esset multitudo luporum ululantium etc. Sed hoc credere vix -possum, quia clamor ille subito incepit et post modicum subitus desiit -et silentio interposito iterum incepit et interjectiones dolentium -habuit. Clamore cessante processi ad serviendum vigiliae meae et reperi -Trutschelmannum Sarracenum Calinum majorem, insistentem orationi flexis -genubus et modo sarracenico gestus habentem, cumque me audivisset, -oratione cessavit, interrogans me, cur non in tentorio manerem, cui cum -dixissem propter custodiam vigiliae, contentus fuit, convertit autem se -contra desertum ad meridiem et ostendit mihi stellam perlucidam, -noviter ortam, dicens, eam esse et dici ab omnibus[TR143] stellam S. -Catharinae et ecce, inquit, sub hac stella est mons Synai, ad quem -tendimus, et quando noctibus erit peregrinandum, non alia via sumus -processuri, nisi contra faciem illius stellae processiverimus, usque -quo penitus sub ipsa fuerimus in monte Synai. Post recessum vero a -monte Synai retrospicere solebam ad stellam illam, eamque vidi in -Aegypto existens et in Alexandria degens et per maris longa spatia; -tandem autem post transitum Cypri, dum in Cycladum insulas venissemus, -eam amplius videre non poteram, propter nimiam elongationem et climatis -alterationem, Et ita transivit nox illa prima. - - - - - De ulteriori processu in deserto. - -Decima die, dum aurora surgeret, surreximus et nos, et dejectis -tentoriis depositisque tabernaculis et omnibus colligatis ad recessum -nos aptavimus. Porro camelarii nostri tardi erant et quasi cum taedio -et involuntarii camelos onerabant et multa de rebus nostris jacere -dimittebant, unde magnos clamores et rixas habuimus ad invicem. Nos -enim maledictiones teutonicas intulimus et ipsi nobis arabicas et -conclamavimus, nec ipsi nos, nec nos eos intelleximus. Taedet me -profecto scribere nequitias eorum, quibus nos quasi omni mane in -oneratione bestiarum turbabant, cum industria enim aliquid jacere -permittebant, vel lectulum, aut sportam, aut saccum, scientes nos -oculum habere ad illa. Hoc autem ideo faciebant, ut peregrinus ille, -cui derelicta res erat, cogeretur eos petere accipere, et ipsi petebant -vice versa eum pro denariis vel panibus, et simulabant, se rem velle -dimittere, nisi dato pretio. Et ita in principio ante experientiam et -antequam nosceremus nos invicem, bene multas pecunias et paximatios eis -dedimus, sed post acceptam notitiam et cognitam conditionem, -imperavimus et coegimus[TR144] eos facere, quod nobis placuit. -Surreximus autem ante lucem et collitigavimus simul usque ad solis -ortum et simulabant se cum camelis velle redire in Gazam, (#b#) quod -tamen nobis molestissimum fuisset. Cum ista simulatione valde turbabant -nos, tandem Trutschelmannus noster in eos fremuit et omnia nostra -recipere coegit et ita a loco et de campo Gazmaha recessimus per planam -terram, sed pro majori parte sabulosam et sterilem. Cum autem quasi per -unum milliare theutonicum venissemus, Calinus magnus, dominus -Sabatithanco, Trutschelmannus noster, magister hospitalis S. Johannis -in Jerusalem, Sarracenus, qui a Joppen usque huc in omnibus viis nos -conduxit et rexit, recepit licentiam a nobis cum filio suo et commisit -nos Calino parvo Elphahallo, Sarraceno, et commendavit camelariis et -asinariis et rediit in Jerusalem; non enim tenebatur nobiscum -proficisci per desertum, prout continetur in VI. articulo conventionis, -ut patet P. 1. Fol. 219. De hoc viro Calino magno et de parvo, nobis -derelicto, vide P. 1. Fol. 221. Audivi interim, quod ille Calinus -magnus mortuus sit, et filius ejus Abram dictus ei in officio illo -successerit. Videbatur mihi esse bonus et tractabilis adolescens, de -elatis tamen et superbis moribus. Igitur post Calini recessum, qui huc -usque tutor noster fuerat, confortavimus nos ipsos et animavimus ad -patientiam et ita processimus. Vidimus autem ad dexteram mare magnum, -quod non vidimus a die, qua de eo a Joppen recessimus, vidimus etiam -stratam publicam, quae ducit in Aegyptum, et civitatem Bersabeae, finem -terrae sanctae, vidimus illo die. Insuper autem nos vidimus terram -desertam et vastissimos montes, contra quos quasi pavidi processimus, -quia videbatur nobis terra tenebrosa et montes caliginosi, non quidem -ex nebulis aut vaporibus, sicut plerumque contingit, sed ex terrae -vastitate. In processu venimus in campum arboribus diversis et magnis -repletum, in quo creditur Helias sub junipero quievisse et confortatum -ab angelo fuisse, ut habetur 3. Reg. XIX. Ibi stabant therebinthi -multi, in via vero stabat una arbor densa, quae florebat et suavissimum -odorem flores ejus dabant, fructus tamen flores illos delectabiles -subsequentes non sunt, nisi spinae acutissimae, albae quidem usque ad -aculeum, quem rubeum habent, ac si essent sanguine tincta, et est adeo -acutus, quod levissimo et tenuissimo tactu laedit manum, creduntque -nonnuli aculeum veneno ex sua natura infectum, ut ea de causa ita -faciliter laedat. Nonnulli dicunt coronam Domini Jesu de talibus spinis -plexam, cum etiam circa Jerusalem crescant. De his arboribus spinosis -multos per desertum vidimus, volui tamen de hac specialem facere -mentionem propter Sarracenorum et Arabum superstitiones, quas exercent -juxta eam. Nullus enim per eam pertransit, qui non de sua veste peciam -discerpat et peciam ad arborem suspendat, unde adeo repleta est peciis -dilaceratis, quod homo a longe eam videns putat, eam habere folia alba. -De hoc vide infra fol. 33. (#a#) et fol. 63 dicitur causa illius ritus. -Stabant etiam ibi multae et magnae arbores fici, sicut querci, quae -pendebant plenae fructibus, alterius tamen speciei a ficubus -communibus, de quibus collegimus et comedimus. Dicuntur tamen ficus -illae ficus Pharaonis et septies in anno producunt arbores illae -fructus ex se, non mediocres, sed bonos valde. - -(#29 a#) Die advesperante venimus juxta quandam villulam Lebhem dictam -et ibi depositis sarcinis et fixis tentoriis manere oportuit. Libenter -enim nos peregrini longius processissemus, sed ductores nostri -nolebant. Dixit autem nobis Calinus, quod quieti essemus, quia statim -venirent dies et loca, in quibus labor et miseria nobis immineret et -bestiis, ideo non oportere in principio festinare, sed paulatim arduum -laborem aggredi. Porro tentoria nostra fixa erant juxta quendam puteum, -cisternam veterem, magnam et altam, quae non habebat aquam, nisi -modicam crassam. Hanc cisternam nominant Sarraceni puteum S. Mariae. -Dicunt enim, quod Joseph ducens Virginem cum puero Jesu in Aegyptum -defectu aquae coactus a via regia huc declinavit et hic aquam accepit, -Christo filio, matri et pro se. Nos vero, quia aquam non reperimus in -eo, misimus asinarios nostros cum asinis et utribus ad alium longe -distantem puteum et aquam inde nobis attulerunt. Stabat etiam prope nos -muschea, quae erat villae parochia, in hanc ingressi fuimus eamque -lustravimus cum derisione superstitiosi et fatui ritus Sarracenorum. - -Quidam miles de peregrinis, aliis de muschea fugientibus metu -Sarracenorum, mansit in ea et gravatus somno posuit se in ea dormitum -et obdormivit; dum autem coenare deberemus, non apparuit ille et -cucurrimus per campum ad quaerendum eum, sed minime invenimus, nec erat -cuiquam suspicio, quod in muschea quiesceret, propter periculum, quia, -si aliquis Sarracenus eum in fano reperisset, vel eum occidisset vel -captivum duxisset. Et eramus multum turbati de perditione socii. Tandem -autem, dum satis dormivisset, de muschea venit ad nos et duplex gaudium -habuimus pro eo, scilicet, quod non fuit perditus et pro eo, quod a -nullo Sarraceno fuit inventus. Dispersi autem sumus per campum et ligna -collegimus pro igne ad instaurandam coenam et coquendum pro prandio -futurae diei, ut supra dictum est. Coena autem facta quieti nos -dedimus, ordinatis tamen vigilibus, sicut patuit supra. - - - - - Processus in desertum Cades Barneae. - -Undecimo die, qui est Protei et Jacynthi martyrum, sed et Felicis et -Regulae martyrum apud Thuregum quiescentium, ante lucem excitati fuimus -et ad recessum nos disposuimus, cum multis autem rixationibus et -clamoribus bestias oneravimus et camelarii nos et nos eos valde -turbavimus, quia infideliter egerunt nobiscum, ut praecedenti die -dictum est. Inde autem recedentes in campum sterilem et latissimum -venimus, cujus finem videre non potuimus, nisi a parte occidentali, ubi -mari magno terminabatur, quod tamen longe distabat. - -Porro in illis campestribus nec homines nec bestias vidimus, nec -habitationes, nec domos, nec arbores, nec gramina nec arbusta, (#b#) -sed solum terram arenosam et solis ardoribus adustam. Per hanc -latitudinem processimus multis horis cum taedio afflicti calore solis. -Post meridiem autem in terram venimus tumorosam et collibus inaequalem -sed sterilem, et ibi inter duos colles tentoria fiximus hora -vespertina. Dicebatur autem locus arabice Chawatha, in quo multa signa -et vestigia reperimus, quod olim fuerint hominum habitationes. -Reperimus enim supra nos XII magnas muratas cisternas veteres, per -quarum circuitum jacebant multae fracturae laterum et fictilium et -scoriae fabrorum, et videbatur nobis, quod illae cisternae non fuissent -factae pro aqua potabili recipienda, sed ut in eis limus praepararetur -pro lateribus et fictilibus. Vidimus autem in ipsis cisternis cadavera -magnorum et horridorum serpentum et animalium nobis incognitorum. -Reperimus etiam unum coemeterium gentilium et alias multa foramina et -fossas factas ab hominibus ad quaerendum marmora alba, quae de -visceribus illius terrae extrahuntur. Secundum omnem loci illius situm -puto, regionem illam esse Cades Barneae, in qua fiximus tentoria cum -festinantia, ut coqueremus nobis escas, nam illo die nondum pransi -fuimus. Praecedenti enim vespera paravimus nobis carnes pro prandio -illius diei, sed dum carnes de sacculis produceremus in asinis -sedentes, reperimus eas putrido foetore infectas et cum nausea eas -projecimus et caseum cum paximatiis vel biscotis pro prandio sumsimus, -excessivus enim calor, quem habuimus, per latissimum campum nobis -carnes corruperat. Misimus autem asinarios nostros cum utribus et -amphoris ad afferendam aquam recentem de quadam longe distante -cisterna, nos vero per regionem dispersi sumus ad colligendum sarmenta -et ligna pro igne, sed non reperimus nisi arida arbustula, quae ex -humore praecedentis hiemis creverant et iam funditus exaruerant; has -cum radicibus de humo extraximus et cumulum magnum pro igne -comportavimus, nec erat aliquis inter nos, qui ab hoc labore haberetur -supportatus; currebant enim per campos sacerdotes religiosi, comites, -barones[TR145] et milites ad coligendum ligna aut materiam -combustibilem. Sarmentis autem comportatis diu cum desiderio -exspectavimus aquas, sed tardabant asinarii valde, quia pastores -regionis eos a puteo repulerant, et cum hoc puteus longe distabat. -Tandem autem obtentis cum difficultate aquis venerunt in occasu solis -cum utribus repletis. Erat autem nobis primitus valde abominabilis aqua -in utribus, quia de utribus colorem rubeum quasi sanguinolentum et -saporem salsum contraxit ex corio et omnem qualitatem delicabilem -amisit in utribus et cibi cocti cum aqua illa colorem et saporem pellis -novae contraxerunt. Sed et amphorae nostrae, viasci et flascones, ad -quae de utribus aquas recepimus, eodem foetore infecta erant. His tamen -non obstantibus ad tantam sitim saepe venimus, quod deficientibus aquis -in nostris amphoris ora nostra ad utres posuimus et aquam infectam de -foetida pelle sugere delicias computaremus et magnas grates (#30 a#) -camelariis et asinariis diceremus pro admissione ad illam emulsionem, -imo saepe denariis argenteis emimus, ut de pelle carnulenta et foetida -aquam sugere possemus. Igitur coena facta stravimus nobis sub tentoriis -et non sine timore dormivimus, nam humus illa erat multis foraminibus -serpentum perfossa, a quibus infici timuimus. Sed Deo protegente nihil -molestiae illatum fuit nobis in illo loco. - - - - - Ulterior contra desertum processus ad interiora. - -Duodecimo die mane ante lucem camelos oneravimus et asinos stravimus et -de Chawata in tenebris recessimus, lentissimo autem gradu procedere -coacti sumus cum camelis et asinis pro eo, quod tota terra illa fuit -cavata per aspides et serpentes et ubique erat plena foraminibus, ita, -quod bestia raro potuit passum facere vel pedem ponere sine immersione -profunda, nec erat peregrinus, qui illo mane non cecidit ter aut quater -de asino cum cadente bestia. Porro unus de nostris camelariis viso -longo et magno serpente arcum tetendit eumque sagitta laesit, vipera -autem laesa in altum se tulit et quasi ad vindicandum se contra -laedentem conabatur, qui evaginato gladio serpentem per medium divisit -et partes a se invicem longius projecit, jubens nos per medium -procedere, ne partes iterum reunirentur; putavit enim partes reuniri, -nisi homines per medium partium transirent. An autem hoc sit -superstitiosum, nescio. Nam et in nostris partibus idem vidi fieri in -serpentum divisione. Transivimus autem bene per duas boras vel tres in -illa forata terra, per quam nequaquam potest esse transitus in vere, -quando aspides et serpentes suum cursum habent. - -Deinde in desertiora loca venimus, et incepit regio magis ac magis -deserta et inhabilis fieri. In locum autem quendam venimus, in quo -videbatur fuisse concursus multarum aquarum, quasi lacus ibi fuisset, -et ibi erant multae foveae magnae ex aquarum decursu factae, et licet -regio ibi esset plana, terra tamen erat distortissima, et oportebat nos -sine intermissione ascendere et descendere cum magna fatiga. Porro in -meridie veram regionem vastae solitudinis attigimus, in qua profecto -non habitavit homo nec habitare potest. De planitie enim montana -ascendimus in terram solis ardoribus adustam et penitus infructuosam, -montibus scopulosis et collibus arenosis, torrentibus saxosis et -horribilibus plenam. Intrantibus autem nobis solitudinem habuimus -obviam karravanam i. e. exercitum hominum cum camelis et asinis et -vehementer expavimus timentes, eos esse latrones eremi. Sed cum -convenissemus, nullus se movit contra nos et cum silentio ambae turmae -se invicem pertransibant. Valde enim formidulosi fuimus ad quorumcumque -contravenientium aspectum, quia multa mala fuerunt nobis praedicta, -quae passuri essemus ab Arabibus per desertum. Post hoc in quendam -districtum venimus et a longe tentoria (#b#) et tabernacula vidimus -secus viam nostram, quibus visis contristati fuimus et ad sustinendam -tribulationem nos praeparavimus, non enim est ibi locus praeparandi se -ad defensionem vel ad repugnandum, sed solum ad patienter sustinendum -et ad succumbendum. Cum ergo ad illa tentoria venissemus, stabant -quidem ante tentoria viri nigri orientales cum lanceis, parati ad se -defendendum, non ad invadendum, et nos respiciebant, nec verbum unum -loquebantur nobis. Celeriter ergo eos cum silentio pertransivimus -contenti de eorum quiete, sicut et ipsi de nostra, si quidem et ipsi -formidabant. - -In processu ulteriori venimus in campos adustos et latos, per quos ad -magnum spatium patebat inspectio deserti. Et vidimus in multis locis -prope et longe a nobis fumos quasi ab ignibus ascendentes, de quibus -perterriti fuimus, quia putavimus, ignes illos esse exercituum et -turmarum Arabum. Sed Calinus dixit nobis, et experientia nos edocuit, -quod in illis locis nec homo nec ignis esset, sed venti flantes -turbines excitant, et tenuis arena et terrae pulvis elevatus in altum -apparet esse fumus ab igne. - -Porro, die advesperascente ingressi sumus regionem, cujus montes, -colles et humilior terra et omnia, quae apparebant, erant alba. Interea -in unum torrentem venimus, quem nominabant Gayan, in quo tentoria -fiximus in albissimo solo. Ibi cum multis laboribus et discursibus vix -potuimus congregare materiam pro igne, non duo ligna, quia nulla ibi -penitus erant, sed arida arbustula, quae tempore remissi fervoris -humore habito de terra saliunt et ad solis tactum arescunt, et sunt -potius herbae quam arbusta. Sunt autem omnia ita reperta spinosa et -odoris aromatici et fumum suavem faciunt. Coximus ergo et coenam -fecimus, sed et nostri camelarii et asinarii collegerunt cumulum -sarmentorum ad coquendum sibi subcinericeos panes, quos sic faciunt. -Incendunt ignem copiosum et juxta ignem expandunt pellem in terram et -super pellem effundunt farinam, quam secum ducunt, in quam aquam -fundunt et pastam faciunt. Pasta parata et in panem latum et tenuem -formata et sarmentis igne consumtis, carbones removent a loco, ubi -ignis arserat, et pastam ad locum calidum illum ponunt eamque cineribus -et carbonibus cooperiunt, et ita coquitur et fit panis subcinericeus -valde sapidus. Mox autem accepto pane calido in frusta et morsellos -confringunt in unum capisterium et oleum olivae superinfundunt, -impinguantes morsellos, et ita manducant, sicut nos offas solemus -manducare. Et quando istum cibum comedunt, gaudent et aestimant se -regalibus deliciis frui. Quando vero ignem habere non possunt, soli -suum cibum coquendum exponunt, in mediis enim aestibus diei ardor -fornaci Babylonis comparatur, tanta enim vis solis est, ut quibuslibet -coquis ad pulmenta sufficiat, unde S. Pastumius vidit in deserto ollam -cum oleribus sine igne fervere, ut habetur in Speculo Histor. L. 19. C. -14. Carnes autem assant inter lapides a sole calefactos, ut dictum est -supra Fol. 25. (b) Igitur in illo sero incepimus cibos de nostra (#31 -a#) provisione accipere, quia omnia recentia, quae de Gazara tuleramus, -consumta erant. Cum autem jam sol occasum petiisset, jussit Calinus -ignes ex toto exstinguere, ne quidem favilla aut scintilla in tenebris -reluceret, et commisit diligentius vigilare, dicens, locum illum -insecurum et frequentibus incursibus Arabum formidulosum. Et ita -custodes diligentes posuimus et dormire incepimus nec aliquam -inquietudinem passi sumus, quamvis in terribili loco essemus. - - - - - De periculo tempestatum in arena. - -Tertia decima die transacta media nocte surreximus et dejectis -tentoriis ac involutis et rebus bestiis impositis a deserto Gayan -recessimus. Statim autem ad montem arenosum venimus, quem cum -difficultate ascendimus, quia noviter per ventum tempestuosum illuc -fuit translatus, et nondum erat arena bene condensata et bestiae -incidebant sicut in profunda nive. Insuper ventus in praesentiarum -flans sub pedibus nostris arenam tulit et montem iterum deportare et -transferre ad locum alium institit, et ipsum jugum, in quo processimus, -ad horam continue defluxit, sicut aqua agitante vento, nec valuimus ab -alia parte in torrentem descendere propter defluentem arenam, ne in -tempestatem veniremus. Magis enim in illis terris, quam in ullo mari -naufragium patiuntur, qui in arenarum tempestatem venerint. Tandem -autem, sicut oportebat, in vallem descendimus non sine arenae molestia, -qua profusi fuimus, cujus profusio in centuplo nobis fuit molestior, -quam quantacunque abundantia pluviae. Cum in vallem venissemus, per jam -injectam arenam descendimus. Erat autem vallis stricta, cincta ab -utraque parte montibus arenosis, et si, quod clementia divina nos tuita -avertit, facti fuissent venti contrarii, ab utraque parte arena in -vallem defluxisset, et nos usque ad suffocationis pericula -coangustasset intolerabilis[TR146] tempestas, prout saepe -perambulantibus desertum in locis istis contingere solet. Repente ergo -recurvam vallem processimus et in unum magnum torrentem venimus, quem -Arabes nominabant Wadalar. Hic torrens, ut vestigia patentia -ostendebant, suo tempore redundat aquis, quas per suum alveum -transmittit in mare magnum, quia directe ad[TR147] plagam vergebat -maris. Montes hunc torrentem cingentes non erant arenosi, sed petrosi, -unde in suo fundo fruteta, arbusta et herbae erant; inter herbas autem -alias quaedam erat, quae da sua radice multos ramusculos emittebat, non -quidem in altum, sed super terram trahebantur in longum per gyrum -radicis, et pendebant in ea multa mala pulchra, viridis coloris glauco -mixto, in quantitate (#b#) duorum pugnorum, formae sphaericae. Haec -poma dum vidissemus, allecti pulchritudine cecidimus de asinis et -collegimus carpentes, nostri autem ductores cum risu processerunt -scientes vim illorum malorum, quam nos ignoravimus, sicut nec ipsa poma -novimus nec umquam videramus. Carpentes autem poma quidam statim ad os -applicuerunt, ut ederent, sed tanta erat amaritudo, quod labia ante -dentium appositionem obstupescebant et contrahebantur, nec alicujus -animalis fel quantumcumque acutum est tam immensae amaritudinis. Unde -in multis horis habui os infectum, solum ex appositione. Erat autem -cucurbita silvestris, quam coloquintidem nominant, quae dicitur 4. Reg. -IV. mors in olla. De illis pomis accepimus ad nos et volebamus deferre -in patriam, sed tam acuta fuit earum amaritudo, ut omnia inficeret, -quae tangerent poma illa. Unde manus nostrae multis diebus erant -amaritudine infectae, quae nec aqua nec aliis fricationibus potuit -abstergi, et cultelli nostri similiter, quibus ea divisimus. Duo poma -ego prima vice posui in sportam nostram, in qua habui carnes et -paximatios et caseum, quae ita infecta amaritudine fuerunt, quod ea -nullo modo potui gustare, et ita carnes, panes et caseum simul cum -coloquintide coactus fui effundere, sed et sporta contraxit -amaritudinem, ita, quod ea, quae postea imposui, amara fierent. In illo -ergo torrente per virentia illa processimus contra occidentem sequentes -torrentis alveum. Verum cum multum descendissimus, defecerunt montes -petrosi, et iterum in arenam tenuissimam et subtilissimam incidimus, -quae de montibus in vallem fluebat, et in illo loco nec gramen nec -folium nec quidquam viride apparebat; nulla enim ibi gramina sata -provenire possunt, quippe instabili loco arentibus arenis ad omnem -motum ventorum cedentibus. Ea ibi sola messis est, quae celeritate -proventus per naturam solis sive aeris ventorum casus evadere solet. -Fertur enim, quod in talismodi locis a die jacti seminis 30. die -maturescunt. Cum ergo venissemus, ubi limbus vallis humilior esse -coepit, avertimus nos a torrentis fundo et marginem ascendimus arenosum -contra meridiem et ab alia parte descendimus in alium torrentem, qui -vergebat contra orientem a meridie, per quam aquarum decursus dum est, -defluit in mare mortuum. Si quis per illum torrentem ascendisset, -forsan ad X milliaria ad mare mortuum venisset, quod suam linguam -extendit a Sodoma usque in solitudinem hanc. Porro torrens ille -petrosus erat, montesque utriusque lateris cum petris et rupibus erant -albissimi, ac si omnia essent nive operta. Directe autem hunc torrentem -transgressi sumus, nec per eum ascendimus nec descendimus, sed ab uno -margine descendimus et per alium limbum ascendimus. Dum autem in altum -venimus, in jugo paululum processimus, quia per abrupta descendere non -statim potuimus, scopulis in modum dentium ab inferiori porrectis; -opportunitate vero descendendi nacta per prona descendimus, et in alium -torrentem profundum, (#32 a#) saxosum, asperrimum et penitus sterilem, -omni viriditate carentem, incidimus, qui dicebatur Magdabee. In illo -torrente in loco quodam satis rigido prostratis camelis et oneribus -solutis tentoria fiximus et ad manendum ibi illa nocte nos disposuimus -et asinarios nostros pro aqua ad quandam paludem misimus, quam dicebant -non longe distare. Non enim cum exercitu nostro ausi fuimus tentoria -figere juxta paludes aut cisternas deserti, quia, ut communiter, ibi -Arabes sua tabernacula figunt, quibus cohabitare erat grave. Nos etiam -per torrentem pro sarmentis colligendis ad ignem nutriendum dispersi -sumus, quousque asinarii cum aqua venirent, quorum adventum cum -desiderio exspectavimus propter aquam recentem speratam; laboriosum -enim diem habuimus et calore incensi sitibundi eramus. Cum autem -asinarii venissent cum aqua et eam de utribus in utensilia coquinae -transfunderemus, non apparuit aquae species, sed potius lactis. Erat -enim aqua albida et crassa et magis appetitui contraria, quam illa, -quae in utribus erat inveterata et rubra ac amara facta propter corium. -Accepimus ergo illam aquam albidam et cibos cum ea coximus, rubram -autem pro potu bibimus. Attuli autem Calino cyathum cum aqua albida et -alium cyathum cum aqua rubra interrogans eum, quae sanior esset ad -potandum? Et respondit, quod aqua alba esset mala et insana, rubra vero -ex corio et acuta esset non solum non mala, sed medicinalis et valde -utilis. Ex hoc ausum accepimus sine metu bibendi aquas utrium. Cum -autem pro coena fecissemus ignem, ecce ventus vehemens surrexit a mari -magno sursum per torrentem flans et sarmenta ardentia dispersit -ignemque exstinxit, ita, quod nocte illa coquere nequivimus. Insuper -pulverem terrae elevavit et tentoria nostra et lectulos replevit et -omnia, quae habuimus, pulveribus et arena erant respersa, unde illa -nocte stetimus in pulveribus sicut in nebula spissa, non stante vento -mota, et totus torrens erat tenebrosus, aer caliginosus, et coelum -videbatur atrum propter densitatem pulverum. Ideo omnes eramus sicut -coeci, mediis oculis respicientes, nec poterat dormiens adeo caute se -suis stratis involvere, quin subintraret ventus cum pulvere. E regione -autem maris magni hic ventus processit et tempestas magna in mari erat, -quia vidimus corruscationes et fulgura in parte maris, quae ibi non -fiunt, nisi cum vehementi maris concussione. Cum autem nos iam ad -quietem posuissemus, venit peregrinus ille, qui vigil erat pro ista -nocte, in tentorium nostrum denuncians nobis, quod duo Arabes vagi -ingressi essent nostrum exercitum, et se juxta nostrum tentorium -locassent inter saccos et sportas nostras. Surrexi ergo, quia tunc eram -nostrae societatis procurator, et inveni illos duos vagos et aperto uno -sacco tradidi eis paximatios pro sua coena et eorum amphoram replevi -aqua de utribus nostris et signavi eis, ut recederent a tentorio et -rebus nostris, quod et fecerunt et gratissimi de dono eis collato -exstiterunt. Si nihil dedissemus eis, a nobis non recessissent et in -duplo plus furati fuissent. Manserunt autem in exercitu nostro per -aliquot dies, quia quorundam camelariorum notitiam habebant, alias non -sustinuissemus eos nobiscum. Observant (#b#) enim latrones deserti -Arabes tempus tempestatum, et aere obtenebrato et hominibus quodammodo -excoecatis se in exercitum ingerunt et furantur, quaecumque inveniunt. -Et quandoque aliqui tribus diebus proficiscebantur nobiscum, quos nemo -novit, et unde aut quando invenerint, nemo scivit. Unde ideo Calinum -rogavimus, ut illos nobis ignotos repelleret, qui dixit, quod per diem -neminem posset a nobis repellere, sed noctibus vellet eos extra nostrum -cumulum jubere discedere, suasit tamen, imo petivit nos, quatenus sic -occurentibus non denegaremus panem et aquam, et securiores essemus. -Unde semper in sero omnes nobis ignotos convocavimus et eis panem et -aquam ad mensuram participavimus hortantes eos, ne se juxta tentoria -nostra locarent, sed abirent, quod si secus facerent, eos cum fustibus -et baculis a nobis repellere vellemus, sicut nec nostros servos -accumbere nobiscum permisimus. - - - - - Gravis et singularis casus F. F. F. - -Quarta decima die, quae est exaltationis S. crucis, et erat dominica -XV. post Trinitatis, mane ante lucem surreximus disponentes nos ad -recessum. Orta est autem iterum dura et grandis altercatio inter -peregrinos et camelarios[TR148] et asinarios, sicut quasi singulis -diebus contingere solebat. Hoc enim detestabile malum in hac -peregrinatione sustinuimus, quod famuli nostri, quos grandi conduximus -pretio et excessiva pecunia emimus, pro nostro famulatu erant nobis -infideles et furabantur omnia, quae poterant. Noctibus occulte ad -saccos paximatium se conferebant et foramina lacerabant, et quanta -poterant accipiebant, forabant enim rodentes sicut glires, nec -poteramus adeo diligenter vigilare, quin omnibus noctibus rapinam a -nobis deportarent, sunt enim artificiosissimi fures, scientes in oculis -intuentium rapere. Ad hoc etiam erant involuntarii ad tollendum -supellectilem nostram, propter quam tamen ipsos cum camelis emimus, et -omni tempore instante oneratione abjiciebant res nostras et nobiscum -contendebant, nec pacifice tollebant abjecta, nisi novum argentum, quod -dare minime tenebamur, viderent. Supra modum saepe turbaverunt nos illi -miseri; si non timuissemus majus periculum nobis superfuturum, saepe -verberibus et plagis eos affecissemus, quia eos vivos deglutire -potuissemus, ut communi modo loquendi utar. Multa in his vindictae -divinae commisimus et injustitias manifestas toleravimus. Igitur -oneratis bestiis a deserto Magdabee recessimus et intravimus vastiorem -et horribiliorem solitudinem, quam heri et nudius tertius habuimus, nec -amplius aut hominum aut bestiarum deprehendere vestigia poteramus. -Igitur gressum et transitum contra S. Catharinae stellam accepimus sine -via per torrentes, valles, montes et colles progrediendo versus plagam -meridionalem. Interea regionem et desertum Gebelhelell arabice dictum -ingressi sumus, in quo deserto altissimi montes sunt coagulati -limpidissimis rupibus, et toto die illo inter medium montium -transivimus. Sole autem occasum petente in desertum Magareth dictum -venimus sub montanis in locum arenosum ibique tentoria fiximus et -sarmenta comportavimus ad coquendum. Porro prope nos, ut apparebat, -erat mons singularis rotundus altus et ad ascendendum facilis, in ejus -cacumine quasi quoddam aedificium apparebat; hunc montem (#33 a#) -desideravi ascendere ad videndum, quid esset in eo, et ad -circumspiciendum per desertum. Grave tamen mihi erat solum ire nec spem -habui de inveniendo socio inter peregrinos. Assumsi tamen animum et -derelicto exercitu quasi oraturus solus in campum processi et in -cumulos arenarum veni, inter quos deambulans contra montem festinus ivi -nullo sciente. Post horae autem spatium ad radicem montis veni, multum -autem fefellit me montis aspectus, qui remotior a nostris tentoriis -distabat, quam aestimabam, et multo altior et major erat, quam -apparebat. His tamen non obstantibus coepta perficere volui et per -montis clivum praecipitem intra scopulos et per saxa asperrima ascendi -et cum multo labore et sudore usque in ejus cacumen veni, ubi nihil -aliud inveni, nisi magnam congeriem lapidum super se invicem positorum -in altum. Steti ergo et circumspexi et nihil vidi per circuitum, nisi -vastissimam solitudinem, montibus, collibus et torrentibus distortam, -in qua nec bestiae nec aves nec homines habitant, tentoria autem nostra -et exercitum videre non potui propter remotionem, montes autem albos et -nigros vidi et totam terrae superficiem solis ardoribus adustam, nec -aliquid viride vidi parvum aut magnum, sed infelici sterilitate -maledictum. Cumulus autem lapidum in cacumine erat viae signum, nam -ubique per desertum in acutis montibus sunt cumuli lapidum erecti, -quibus monstratur, per quas valles sit ingrediendum, et nisi illa signa -essent, nemo posset desertum penetrare, quia ut plurimum majores valles -non perviae sunt, sed in extremitatibus clausae, et ita postquam -aliquis tribus aut quatuor diebus ambulasset sequens vallis viam, -tandem redire cogeretur. Sic etiam est in mari scopuloso, in quo in -collibus ponuntur viae maris signa lapidum cumuli; quae si non essent, -multae naves montium vias ingredientes syrtim et charybdim inciderent. -Sic et hic multi homines perirent, si illa signa in montibus non -essent. Verumtamen Sarraceni et Arabes signa ista etiam in -superstitiones et abusus convertunt, montes enim certis temporibus -ascendunt et juxta signa Machometum invocant et in ejus honorem ista -signa exaltant, nam cumulus ille plenus pendebat panniculis et peciolis -camisiarum et vestimentorum. Istis enim solent loca, in quibus aliquid -divinum esse putant, honorare, ut patet supra fol. 28 b. Nam dum quis -orationem finit, a vestimentis suis peciolam discerpit eamque ibi -suspendit et vadit. Causa illius stulti ritus ponitur fol. 53 a. -Arripui ergo panniculos et peciolos et omnia de lapidibus in terram -projeci et cruces apposui, in summitate vero cumuli crucem de arundine -factam locavi et super latos lapides cruces cum aliis acutis lapidibus -depinxi, memor exaltationis sanctae crucis, quae erat illo die, ut -pagani ascendentes titulum Christi ibi invenirent et Christianos ibi -fuisse deprehenderent. - -Post hoc cum descendere vellem, acutius visum per campum duxi, ut -tentoria nostra viderem et gressum meum ad ea dirigerem, sed nihil -videre potui nec fumum ab igne nostro et prae angustia tremere coepi -timens, ne forte per invia illa ad socios non scirem viam et declinarem -huc vel illuc errando et tenebrae noctis me comprehenderent, quia, si -quid horum accidisset, filius mortis fuissem. Hoc autem solum -consolabatur me, quia per arenam transiveram et vestigia impresseram, -quae sperabam me secuturum. Descendi ergo et in pede montis vestigia -quidem mea inveni, sed paene obvoluta, ventus enim ea obtexerat et si -(#b#) ad modicum tempus plus in monte tardassem, totaliter vestigia -operta fuissent et ego pro certo vitae meae spem amisissem, adeo enim -eram alienatus, quod ad quam plagam me verterem ignoravi, quia grandis -planities sub monte fuit, in qua tamen multi aggeres arenarum erant et -cumulis terra tumorosa fuit. Secutus ergo fui mea vestigia ad aliquod -spatium, sed dum in altiorem terrae situm venissem, penitus deleta -erant, nec ea quovis modo videre poteram; cum multo autem timore -circuivi et reversus per nova iam facta vestigia ad loca, ubi antiqua -videram, ut diligentius ea observarem, sed non inveni et infremui in me -ipsum gravissime arguens de curiositate et de praesumtione et non longe -aberat, quin mihi ipsi prae tristitia barbam evulsissem, faciem -caecidissem, pectus durius verberassem, o, inquiens, heu me miserum, -cur dereliqui socios meos! qua temeritate in hac terra invia et -horribili recessi a fratribus! ubi eos putas inveniam? ad quam plagam -pergam? Ecce, sol in occasum jamjam mergitur et tenebrae subsequuntur -et ego jam non Felix, sed infelicissimus, quo ibo, quo curram? O Deus -meus adjuva me! Et haec dicens subito prorupi in ultimum psalmum de -VII. poenitentibus: Domine exaudi. Et orationem pulchram et efficacem -in eo reperi. Processi ergo in incertum cum illo psalmo et saepe eum -repetii et tandem ad unum altum arenarum cumulum veni, in ejus latere -antiqua mea vestigia inveni; quae si libuisset, libenter deosculatus -fuissem prae gaudio. Numquam me ipsum cum tanto gaudio intuitus sum, -sicut in his vestigiis. Dum autem laetus imitarer et sequerer vestigia, -incidit mihi, quod forte essent vestigia alicujus Arabis, et coepi -dubitare, quod non tenderent ad plagam, a qua processi. In hac -ambiguitate diligentius imitabar vestigia et vidi, ea esse calceati -hominis, Arabes autem nudis pedibus per desertum currunt et iterum -consolatus processi et a longe vidi aliquid album et putavi esse tres -Sarracenos vel Arabes, qui omnes albis linteamentis induuntur, sed dum -propius venissem, erant nostra tentoria, contra quae genibus flexis -Deum laudavi et numquam amplius societatem derelinquere proposui. -Inveni autem duos peregrinos coenantes sub tentoriis, ad quos dum -ingressus fuissem, arguebant me de tarditate veniendi ad coenam -dicentes, se diu me exspectasse. Quibus respondi, me occupatum fuisse. -Et post coenam eduxi eos foras et montem eis ostendi et, quae mihi -acciderant, retuli et mirabantur, me tam cito revenisse. Cum hoc sol -occidit et locavimus nos ad dormiendum unusquisque in lectulum suum. - - - - - Dicta dura propter mare arenosum. - -Quinta decima ante noctis medium inceperunt asinarii clamare -conquerentes, sibi duos asinos a funibus solutos et per fures abductos. -Hoc clamore omnes fuimus inquietati et resedimus in lectulis -colloquentes de occurrentibus negotiis, asinarii autem currebant per -regionem et bestias simul (#34 a#) invenerunt; se ipsos enim solverant -et abierant. Adductis autem asinis imperavit Calinus camelos onerare et -recessum anticipare, erat enim adhuc valde mane, puta, medium noctis. -Surreximus ergo et parati de Magareth deserto recessimus et -rigidissimum eremum ingressi sumus, in quendam autem districtum venimus -frigidissimum, in quo contra morem orientalium regionum tantum frigus -passi sumus, ut pedes nostri, manus et nasi rigescerent et dentibus -fremeremus. Hoc frigore valde debilitati fuimus, quia hucusque semper -fuimus quasi in extremis caloribus et nunc extremum frigus intravimus -nec vestibus contra frigora operti fuimus. Cum magna ergo festinantia -per illum districtum processimus optantes, citius solem oriri, quo -recalesceremus, quem tamen saepius hactenus occidere desideravimus, ut -refrigerationem habere possemus ab immensis caloribus. Inter alia -omnia, quae peregrinationem solitudinis reddunt tolerabilem, hoc -principale est, quod cottidie, imo quasi omni hora, novas regiones -intrant, quae alterius sunt conditionis et aeris et terra ac montes -alterius formae et coloris, quibus homo miratur de praesentibus et -futura videre desiderat. Semper enim aliquid novi occurrit, quo homo in -admirationem rapitur, vel propter mirabiles habitudines montium, vel -propter colorem terrae et rupium et lapillorum varietatem, vel propter -nimiam asperitatem, sterilitatem et vastitatem, quae omnia curiosos -delectant. Fateor hoc de me ipso, quod majorem delectationem habui in -solitudinis vastitate, sterilitate et in ejus horribili dispositione, -quam umquam habuerim in Aegypti fertilitate, habilitate et in ejus -desiderabili pulchritudine. Igitur circa solis ortum de regione -frigoris egressi sumus et in regionem alterius conditionis incidimus; -nam in torrentem arenosum venimus et per montes novos in tempestate -factos ascendimus cum difficultate multa; non fuisset autem possibile -ibi transire tempore advectionis illorum montium et collium et aggerum; -illo enim accurrit arena tamquam procella in aqua super terram et aerem -replet, nec potest homo contra niti, ut supra dixi. Cottidie pereunt -homines et bestiae per desertum involuti procellis arenarum, sicut in -mari obruti procellis aquarum. Sic exercitus Cambysis arena austro mota -exstinctus fuit, ut dicitur in Spec. Nat. c. 58. In magno stabamus -periculo, nam arena contra nos defluxit et nullus alium nec videre nec -audire potuit et vix cum difficultate poterat caput suae bestiae -semicoecatis oculis videre, erat enim aer arena plenus et super terram -currebat sicut rapidissimus fluvius et timore grandi quilibet -angebatur, ne forte bestia sua tramite perdito alia loca intraret et de -societate veniret, quia, ut saepe dixi, nullus poterat circumspicere, -nam oculi erant nobis pleni pulveribus, os similiter, cappa mea nigra -ita erat arena plena, quod nigredo non apparuit. Tandem autem circa -meridiem cessavit tempestas et de isto (#b#) torrente in alium -ascendimus per arenosos tumores et acutos, qui erat latus et magnus. Et -fuit delectabilis ascensus per torrentem illum. Calinus autem -convocatis omnibus ad se dixit: ecce, domini peregrini, optio datur -vobis: si placet vobis abbreviare viam vestram et cum quiete sine -tempestatibus tribus diebus procedere, ascendamus torrentem illum, -verum tamen nullas reperiemus paludes aut cisternas in isto torrente, -de quibus nos et bestiae nostrae bibamus et jam de facto aquae -deficiunt de utribus. Si autem placet ire pro aqua habenda, oportet nos -transcendere torrentem illum et in alium descendere et ibi forte -cisternam reperiemus aquosam; scio quidem, ibi esse cisternam, sed an -nunc habeat aquam, nescio. Si habet aquas, timeo eam vallatam Arabibus -et nobis aquam denegari ab eis et cum hoc tribulari. Si non habet -aquas, prolongamus sine profectu et utilitate viam pro multo spatio. -Facite et consulite, quid placet, intrabo vobiscum utrumque periculum. -Ad hoc breviter respondimus, quod potius eligamus ab Arabibus vexari et -exactionari, quam siti mori et ariditate cruciari. Speramus enim, quod -recipiant panes a nobis et argentum et dent nobis aquam. Sic ergo a -torrente illo ascendimus et in alto ad planitiem magnam venimus -decalvatam omni arena, totam enim arenam deportaverat ventus. Manifeste -autem videre poteramus, pro tempore ibi esse montem arenarum. In -processu autem ad finem illius campi venimus et deorsum in aliam -regionem arenosam respeximus et erat latitudo magna sub nobis, solitudo -dicta Hachseve. In ista latitudine vidimus multa tabernacula et -tentoria simul fixa, tamquam ac si esset villa et ignes et currentes -homines et bestias et obstupuimus. Erant enim Arabes, deserti -habitatores, et per circuitum cisternae tentoria sua fixerant. Itaque -cum pavore descendimus contra eos. Qui cum nos vidissent, cum lanceis -ante tabernacula stabant sua exspectantes nos. Cum autem in campum -venissemus ad jactum lapidis ab eorum tentoriis, nostra tentoria -ereximus et nostras bestias exoneravimus in latere eorum. Interea pueri -eorum nigri et nudi, solis ardoribus adusti, ad nos currebant, quibus -statim dedimus paximatios, quos cum ingenti laetitia accipiebant (et) -ad tabernacula sua revertebantur, post quos alii pueri venerunt, quibus -similiter dedimus; insuper et aliquae mulieres venerunt gestantes in -utero et brachiis parvulos; et his similiter divisimus. Quo facto, -confregimus corda Arabum illorum, et invitaverunt nos ad recipiendam -aquam pro nobis et nostris bestiis, et utres et amphoras replevimus -sine omni contradictione contra omnem spem. Erat autem aqua turbida et -aliquantulum salsa, sed tamen potabilis erat et grati fuimus, quod eam -habuimus. Porro hoc indubitatum habeo, si parvulos ad nos currentes -repulissemus et eis panem non dedissemus, numquam aquam cum pace -habuissemus, imo cum lanceis coacti fuissemus dare et paximatios et -argenteos. Mansimus autem ibi ad tres horas et societatem, quam -potuimus habere cum Arabibus illis, habuimus. Nam juvenes nostri -milites saltabant cum juvenibus eorum in campo et ad brevium simul -currebant et lapides grandes levabant seque sic tentabant cum omni -amicitia. Post hoc cum festinatione bestias oneravimus et cum jam in -recessu essemus, vocavimus capitaneum illorum Arabum ad nos et ex -liberalitate ei ducatum dedimus pro eo, quod ita pacifice nobiscum (#35 -a#) conversatus fuit. Arabs autem ille cum multa reverentia accepto -aureo exhibuit se, si nobis placeret, proficisci vellet nobiscum et nos -defendere ab incursibus. Nos autem eum licentiavimus et a lacu -recessimus proficiscentes cum festinantia. Ingressi autem sumus in -occasu solis terribilem solitudinem, dictam Minschene, ubi erat torrens -ingens cinctus rupibus et petrosis montibus, quae omnia erant albissima -et terra tota erat ut calx exstincta. In illo torrente tentoria fiximus -ad manendum ibi illa nocte, cum multis autem discursibus vix materiam -pro igne faciendo comportavimus. Porro ante nos etiam quieverat ibi -unus exercitus camelorum, quia multa stercora ibidem erant, et quia -stercora illa arentia erant, ea collegimus et ad ignem comportavimus, -non enim erat una plantula in illo loco. - -Sexta decima statim transacta media nocte excitavit nos Calinus ad -recessum et cum impatientia et murmure surreximus, incipiebat enim -nobis labor itineris gravis et molestus fieri et praecipue nostris -infirmis, qui graviter gemebant pro labore itineris; nam tota die in -solis fervore et partem noctis in frigore et rore incedere, sine coctis -et calidis cibariis, cum tanta siti, grave est homini sano, taceo de -infirmis. Saepe miratus fui in deserto existens, quod sacra Scriptura -ita graviter reprehendit murmur filiorum Israel et quod ita dure -correcti fuerint pro murmure, sicut patet 1. Cor. X., quomodo -murmurantes a serpentibus perierunt. Murmurabant enim vel pro labore, -ut habetur Num. XI., vel pro siti et inedia, Exodi XVI., vel pro loci -vastitate, Num. XX., vel pro aliis humanis defectibus. Et semper -fuerunt gravissime puniti. Confusus steti in mente mea et saepe timui -divinam punitionem pro murmure nostro et haesitavi, an labor noster -esset meritorius cum tanta impatientia. Igitur oneratis camelis et -stratis asinis de deserto Minschene recessimus et in ortu solis in -solitudinem asperrimam et regionem aridissimam et, si fas est dicere -cum filiis Israel Num. XX., in locum pessimum ducti sumus, qui in -veritate nec seri potest, nec aliquid ibi crescere potest pro vita -humana. Dicitur hoc desertum Larich et sunt in ejus dextera parte -montana albissima et similiter a tergo. Sed contra orientem habuimus -latissimos campos, quorum lapides et arena nigra et adusta erat, ac si -ignis recens per campos illos combustibilia consumsisset, odor etiam -ignis de ipso humo evaporabat. Porro finem illius latitudinis non -poteramus videre, nec montibus claudi nec collibus. Cum autem miraremur -de horrida latitudine et interrogaremus Calinum Sarracenum de fine -campi, (#b#) dixit nobis, quod non est visus homo in terra, qui ad -finem vel terminum illius campi venerit per viam illam. Si enim, -inquit, aliquis velociter ageret cursu, ita, quod singulis diebus decem -alemannica milliaria faceret, duobus mensibus nec ad aquas nec ad -homines veniret. Et cum hoc tantus ardor adurit campos illos, quod -etiam homo habita aqua non posset vivus penetrare usque ad finem ejus. -Terminus enim illorum dicitur esse juxta montes paradisi terrestris et -ideo fulgores gladii flammei, quem Dominus ante ingressum paradisi -statuit, hos campos adurunt et accessum prohibent. Sane opinari [quis] -posset, hos campos esse campos Elisii, qui sunt campi maximi et -latissimi extra hominum habitationem, in quibus nemo vivens moratur. Ad -hos campos, dicunt poetae, revocat Mercurius animas humanas ab inferno. -Arbitrati namque sunt, omnes hominum animas a principio creatas simul -fuisse et deinde conceptis hominibus immissas; morientibus nobis ad -inferos descendere ibique cruciari, donec commissa in vita purgarentur -et inde revocante eas Mercurio transitum facere ad Elysios campos, ac -inde post mille annos a Mercurio deduci ad Lethen fluvium, ut eo potato -obliviscerentur praesentis vitae labores et sic desiderarent iterum -redire ad corpora, ad quae Mercurius remittebat. - -Hos campos quidam profundius lustrantes dixerunt se invenisse -sepulchrum vel tumbam lapideam unius gigantis mirae magnitudinis, in -quo nonnulli aestimant tumulatum fuisse Og, regem Basan, de quo habetur -Deuter. 3., quod ejus lectus vel cuna, in quo puer jacebat, erat -ferreus et monstrabatur in Rabath et habebat cubitos novem longitudinis -et quatuor latitudinis. In tantum autem virum crevit gigas ille, quod -ad sepulturam ejus requirebatur magnus campus et hoc, si acceptetur -expositio hebraica super locum praefatum, quae mira inducit de -magnitudine illius viri, ut habetur videlicet Deuter. III. Ex his -patet, quod de hoc campo aliter loquuntur Christiani fideles, aliter -Judaei, aliter poetae, aliter naturales. Nos Christiani dicimus, hos -campos aduri fulgoribus flammei gladii, si verum est, quod attingant -regionem paradisi. Judaei dicunt, hunc campum esse quodammodo sepem -camporum Elysiorum. Naturales vero credunt, hunc campum extendi huc a -zona torrida et quod per eum quis poterit vita comite in regionem -torridae zonae pervenire. - -Processimus ergo toto illo die in terra mirabili habentes a dextris -montes prae caumate calvos et albos, a sinistris vero campos Elysii -adustos et nigros, in quibus non una plantula vel graminula reperitur. -Cum autem sol occasum peteret, pervenimus in unum horridum torrentem, -per quem suis temporibus fluxus impetuosus decurrit. In hoc torrente -tentoria fiximus et ad pernoctandum in eo nos disposuimus. Solebam -autem semper fixis tentoriis nostris adire Calinum eumque de nomine -loci interrogare. Cum more solito ad eum hoc sero venissem et -interrogarem de nomine illius deserti et torrentis, parum deliberavit -et ridendo dixit, locum illum Albaroch dici, quod quidam alii Arabes et -Sarraceni circumstantes audientes similiter riserunt, signantes mihi, -ut scriberem Albaroch. Habui enim in manu atramentum et pennam cum -papyro ad scribendum et ita, ut mihi dixerant, scripsi Albaroch in -oculis eorum, et me scribente et legente valde riserunt. Porro caussam -risus eorum pro tunc quidem ignoravi, sed postea scivi, trufavit enim -me Calinus et alii pagani et nomen bestiae Machometi pro nomine loci -tradidit et ideo riserunt. Habetur enim in Alchorano, quod quadam die, -dum staret Machometus in Mecha ante fores domus suae, venit angelus -Gabriel et adduxit secum per habenas pulcherrimam et velocissimam -bestiam, (#36 a#) cui nomen erat Albaroch, et erat bestia illa talis -formae: erat major asino et minor mulo, et habebat faciem decoram -hominis et crines ejus erant de perlis, pectus de smaragdo, cauda de -rubino, oculi clariores sole, pedes et ungulae ut cameli, et supra -humanam aestimationem erat pretiose sellata. Haec bestia nullum hominem -super se admisit sedere, nisi Gabriel ei testimonium de bonitate -perhiberet; juravit autem Gabriel bestiae per viventem Deum, quod -numquam hominem meliorem Machometo invenisset, ideo deberet eum -suscipere. Hoc audiens bestia dixit, quod numquam ita libenter -portasset aliquem hominem, sicut illum Machometum. Et ita Machometus -ascendit et Gabriel staffam vel strepam sibi tenuit et cum in bestia -sederet, advenit magna multitudo angelorum circumstantes bestiam. -Coepit autem bestia tam suaviter et leviter [incedere], quod nemo -potest dicere et cum hoc ita repente processit, sicut flat ventus, et -venit usque in Jerusalem ad templum, ubi invenit omnes patriarchas et -prophetas missos a Deo, ut eum honorarent, et multa mira fuerunt sibi -ibi ostensa. Cum hac fabula multos simplices seduxit Machometus; quadam -autem die, cum eam vulgo ingenti praedicaret, recesserunt ab eo -sexaginta millia hominum, fictionem intelligentes. Haec fabula ponitur -in Fortalitio fidei Libr. IV., de bell. Sarracenorum, Cap. de -fundamento legum Machomet. Putavit forte Sarracenus Calinus noster, -quod hoc nomen Albaroch aliquid divinum in se haberet, quod menti meae -me nolente vel nesciente inhaerere posset. Sed stultitia est inhumana -in Alchorano illo phantasticissimo. - - - - - Regio satis mirabilis. - -Decima septima die mane diu ante lucem de praedicto torrente -consurreximus et oneratis bestiis mox de ipso torrente ascendimus -clivum dextri lateris et in alium latum torrentem ab alia parte -descendimus. Erat autem torrens ille asperrimus et saxosus, cujus saxa, -petrae et lapides erant nigri, ac si in igne jacuissent, superiora -autem montium utriusque lateris erant albissima, ac si nive nova essent -conspersa, nives tamen illae nullae erant et forte numquam fuerunt nec -erunt, sicut nec inferius erat ignis denigrans lapides, sed sol mira -sua virtute hos denigrat et illos dealbat. Sic etiam sua virtute -quaedam mollificat, alia indurat, quaedam dulcia reddit, alia amara -facit, contrarias una virtute inducens qualitates, secundum materiae -subjectae dispositionem. In processu venimus in torrentis latiora loca -et ventum frigidissimum contrarium habuimus, quo non modicum afflicti -frigore fuimus, et optavimus habere vestes hiemales. Deinde limbum -torrentis ascendimus et ab alia parte in grandem vallem descendimus, -quae non erat nec saxosa, nec arenosa, sed fuit limosa et terra -argillosa de tenaci limo albo, figulis apto. In ista valle pessimum -iter habuimus, quia aqua terram illam inaequalem fecerat, et erat plena -fossatis non mediocribus et strictis, et sine intermissione oportebat -nos ascendere et descendere, et hoc camelorum gressui fuit -disproportionatum et asellis nostris laboriosum nobisque laesivum. Si -autem fossae istae adhuc habuissent aquas, sicut habuerant, nullo (#b#) -modo patuisset nobis transitus per vallem illam. Multis horis -laboravimus in illa mala via, et tolerabilius fuisset nobis continuus -ascensus vel descensus, locus saxosus vel locus arenosus, quam -praedicta via. Deinde ad finem vallis venimus in latitudinem quandam -bonae viae, et a longe de ipsa latitudine consurgebant in altum montes -proceri quidem, sed non lati ac magni, contra quos processimus multis -horis, antequam ad eos veniremus. Cum autem ad eos venissemus, -mirabamur non parum montes istos, nam de plano, ut dixi, consurgebant, -et erant albi et ita rotundi, ac si opere tornatili essent facti, nec -potest faciliter discerni, an fuerint arte vel natura formati. Quidam -putant, quod essent pyramides sepulchrorum antiquorum regum Aegypti, -qui tales moles super sua sepulchra erigi faciebant, prout oculis -nostris vidimus in Aegypto trans Nilum juxta Thebas, ut infra patebit -Fol. 79 b. Accessimus autem proprius et mirabile opus almi opificis -esse deprehendimus, et nullius mortalis hominis arte compositos, nisi -vellemus ignaris vulgi poeticas fabulas hic speculari et dicere, hos -montes in hunc campum per Titanos apportatos per Herculem eis -impositos, ut montem monti superponerent et in coelum ascenderent, quod -facillime hic suaderi insipienti posset; vel quod montes illi essent ex -Atlantibus in montes a Perseo transformatis. Inter hos montes unus -cunctis praeeminens[TR149] est et valde admirabilis, quia ita formatus -exsistit, ac si sagaci ingenio esset manu factus industriosi artificis, -quare etiam singulare nomen prae aliis adeptus est, et dicitur Calpis -ab ipsis Arabibus. Credo autem nomen hoc sibi non casu advenisse, vel -vulgi more impositum fuisse, sed ab una columnarum Herculis transsumtum -fuisse, quae eodem nomine Calpis nominatur. Sunt enim duo montes, Abila -scilicet et Calpis, celsitudine se in sidera levantes, sibi oppositi, -quorum primus stat in Mauritania, alius in Hispania, et inter hos -effluit mare mediterraneum per terrae medium. Hos montes asserunt esse -columnas Herculis. Siquidem veteres quidam tradunt, hos duos montes -perpetuo jugo fuisse junctos, nec mare mediterraneum ex oceano emissum, -sed monte continuo fuisse inclusum herculeaque virtute fuisse divisum, -et ex oceano, quod ante non erat intromissum terris mare, quod postea -in hodiernum usque diem mediterraneum dictum est, et ita angusto freto -Europam ab Africa separasse. Et quia forte mons iste Arabiae similis -est illi, qui est in Hispania, eodem nomine vocantur ambo. Est etiam in -Sicilia alius mons, eodem nomine vocatus eadem ratione. Igitur monte -Calpis posttergato et multo itinere die isto completo venimus in -desertum, quod Arabes nominant Meschmar, et in torrentem aridissimum -ingressi ibi exoneratis bestiis tentoria fiximus et cum multa -difficultate parum sarmentorum collegimus pro igne ad coquendum -aliquid. Porro ad latus sinistrum erat mons candidus et altus, in -longum tractum porrectus, non longe a nobis. Hunc montem solus adii, -volens videre, quid tum in ejus radicibus esset. Inveni autem in eo -multas magnas cavernas et specus ingentes, per fundum montis ducentes, -locaque illa fuisse deprehendi metallorum antiquorum quaesitorum; quae -ut vidi, statim in mentem venit, quomodo multi sancti patres leguntur -sibi mansiones elegisse in hujusmodi derelictis fabrorum habitaculis, -ut S. Hilarius et S. Paulus, primus eremita, de quo Jeronymus in -epistola de laudibus eremi dicit, quod venit in desertum procul ad -exesum montem, ubi invenit grandem speluncam lapide clausam, et remoto -lapide animadvertit intus grande vestibulum et forte, et desuper per -petrae aperturam lucem, fueratque locus, in quo furtiva moneta -cudebatur ea tempestate, qua Cleopatrae Antonius vinctus est; et prope -id vestibulum haud pauca erant habitacula, in quibus erant scabra, -etiam incudes et mallei, quibus pecunia signabatur. Sic et ego antiquas -fabrorum inveni speluncas. (#37 a#) In has cavernas quidem introspexi, -quantum potui, sed ingredi non praesumsi timens, latere ibi nocivas -bestias, nec erant cavernae illae a natura montis, sed opere humano -effossae. Cumque mirans girarem, inveni cumulum vetustissimarum -scoriarum, quae de metallis purgatis per ignem ejiciuntur, et erant -scoriae non ferri vel alterius metalli, sed auri Arabiae optimi, quod -olim hic fodiebatur. Unde beatus Jeronymus de distantiis locorum hos -montes nominat Catachrysia et dicit, quod juxta eos filii Israel in -deserto degentes per tempus manserunt, et quod Moyses ibi scripsit -Deuteronomium. Non dubito, quin olim sancti monachi in his specubus -sibi cellulas aedificaverint, quia in Vitis Patrum saepe legimus, -sanctos habitavisse in cavernis derelictis a fossoribus metallorum. -Accepi ergo aliquas scorias et ad dominos milites eas detuli, qui pro -munere eas a me patierunt sibi dari, quia erant insuetae figurae. - - - - - Gravis diaeta. - -Decimo octavo die transacta media nocte recessimus de deserto Meschmar -et montes Catachrysiae posttergavimus et in unum districtum venimus, -ubi ad dextrum latus montes albos quasi nive infusos habuimus, ad -sinistram vero rubros quasi cruore infectos, sed et terrae superficies -ita planis tabulis lapideis erat obducta, ac si naturaliter pavimentata -fuisset politis tabulis de durissimis saxis, unde bestiae nostrae cum -tremore ibi incedebant timentes lubricitari. Deinde ascenso clivo -praecipiti in alium torrentem venimus de plana et bona via. Hic torrens -suo tempore videtur aquis copiosis redundare. Ex illo torrente -descendimus in loca quaedam plana, in quibus reperimus virgulta, -arbusta et spineta virentia, quibus inspectis laetati fuimus, quia -speravimus, nos ibi aquas reperturos; non enim illa crescere possunt -nisi in locis humentibus. Intravimus ergo arbusta illa et vidimus -quidem aquas ibidem fuisse, sed nunc nullas adesse. Veruntamen hoc -refrigerium ibi reperimus, quod rami et folia arbustarum madescebant -rore matutino et guttis noctium plena erant. Porro unus de peregrinis -sitiens ramum unum madentem rore avulsit et ori suo applicuit, ut rorem -lamberet pro refrigerio suo. Sed dum se putavit refrigerativum rorem -lambere, os acutissimo sale invenit se infectum habere, perterritus -autem putavit, esse delusionem vel Dei plagam, alios consocios -hortabatur de rore fugere, nihil dicens de amaritudine, et omnes -invenimus rorem illum nihil aliud esse nisi humorem acutissimi salis et -ita experientia didicimus, terram illam esse terram salsuginis, de qua -habetur Jeremiae XVII., ubi peccatori comminatur Deus, quod erit sicut -myricae in deserto, quae habent folia amara et rore salis perfusa. Per -istas ergo myricas processimus et nullas aquas reperimus, magnam quippe -penuriam aquarum habuimus (#b#). Unde hac die aperuimus illa vascula, -quae de Gazara nobiscum eduximus aqua repleta; dictum enim nobis fuit -in Gazara, quod aquae illae non computescerent[TR150] in vasculis bene -conclusis, et dum necessitas urgeret, possemus eis uti; apertis autem -vasculis tantus exhalavit foetor de aqua putrefacta, quod nemo poterat -eas, non dico, bibere, sed nec contrectare, nec asini nostri, qui erant -tam multum sitibundi, eam aquam poterant bibere. Coacti ergo sumus -aquam effundere, quam per longa deserti spatia nobiscum duximus, pro -qua ducenda multa litigia cum nostris Arabibus camelariis habuimus et -speciale pretium pro ea solvimus, quia speravimus, quod in tam extremis -necessitatibus profutura nobis fieret. Frustrati autem spe nostra sitim -amplius sufferre non poteramus, clamavimus ergo ad Calinum pro aqua, -rogantes eum et ductores nostros, quatenus non respicerent ad viae -prolongationem, sed nos per quaecumque deserti devia duceret ad aquas -(aut) paludes pro habenda aqua. Acquieverunt ergo nobis et divertimus a -vero tramite multum ad dextram et in latissimum ac aridissimum campum -devenimus. In illo campo obviam habuimus karravanam, hoc est exercitum -negotiatorum Madianitarum cum multis camelis, et portabant species de -mari rubro. Hi conquerebantur nobis, quod iam multis diebus caruissent -aqua, et obnixe instabant, ut saltim cuilibet unum haustum aquae -daremus, quia iam quasi in puncto deficiendi essent constituti. Dedimus -ergo eis reliquum aquae, quia venturi eramus ante vesperarum tempus ad -paludes. Post horam aliam karravanam obviam habuimus de remotioribus -orientis partibus, homines autem illi cum silentio praeterierunt et nos -torvo vultu respexerunt, sicut communiter orientales et occidentales -male se invicem respiciunt, ex natura enim odium est inter eos, et nisi -ratione se cohiberent, in se ipsos statim irruerent, sicut faciunt -iracundi canes contra se venientes, vel equi mali, qui se morsibus -salutant. - -In processu per campum venimus, ubi campus deorsum se inclinat, et per -taediosum et longum clivum descendimus et intolerabili solis aestu et -siti affligebamur. Tandem supra limbum cujusdam horribilis et -profundissimi torrentis venimus, quem nominant Hallicub, qui in utroque -latere rupium parietibus altis claudebatur, et erat vorago arcta et -adeo profunda, quod respectus in eam horrorem nobis incuteret, nullam -autem aquam in ea vidimus nec audivimus, per omnia tamen vallis -disposita erat, ac si fluvius per eam decurreret. Murmuravimus ergo -contra Calinum pro eo, quod super torrentem arentem nos duxit -specificans nos de aqua, cum non esset ibi; et ipse, uti vir mitis -erat, consolabatur nos dicens, torrentem jam quidem aquam fluentem non -habere, sed stantem in cavernis petrarum et in foraminibus lapidum et -in fossatis terrae. Jussit autem nos de asinis descendere et bestias -asinariis resignare et in loco, ubi per petras pateret descensus, in -voraginem descendere. Camelarii ergo et asinarii duxerunt bestias in -locum planum supra voraginem et ibi eas exoneraverunt, nos vero supra -marginem cucurrimus et locum descendendi per rupes quaesivimus, quo -invento in profundum descendimus; reperimus autem aquas in cavernis et -scissuris, quae remanserant, dum torrens aquis inundaverat ante plures -menses. Erat autem aqua calida et dirissimi odoris, crassa et quasi -bituminea, coloris viridis et plena vermiculis, qui in aquis putridis -crescere solent, saporis tamen innoxii. His aquae dispositionibus -contrariis (#38 a#) non obstantibus repente cecidimus super ventres -nostros et manibus hausimus et bibimus cum multa aviditate, sine cura -et sine aquae colatione. Sitibundus enim non discernit potum nec videt, -quid bibat, sed solum festinat, ut bibat. Credo firmiter, si homo ad -simplicem sitim hanc aquam bibisset, nequaquam grave nocumentum evadere -posset, sed sitis vehemens multa consumit et labor praecedens et -consequens. Nam postquam ventres aqua replevimus et appetitui -satisfecimus, tunc aperti sunt nobis oculi, et vidimus aquam vermibus -scaturientem et immundam, quam cum vermibus et immunditiis sorbuimus. -Aestimo, quod ego biberim cum aqua ultra centum vermiculos vivos; sic -et alii. Colavimus ergo aquas per panniculos et amphoras nostras -replevimus et utres vacuos, abjicientes vermes et grossiores -immundicias, quae nos improvidi imbiberamus, unde vehementer timuimus -vitae nostrae et pavidi exspectavimus tristes operationes illius -inhumani potus. Sed Deo nos protegente nihil penitus passi sumus nec -aliquam vel minimam molestiam sensimus, et non dubium, si cum tanta -siti venissemus ad aquas recentes et frigidas et claras, fuissent nobis -mortiferae propter intemperatum appetitum. Demum ductores nostri -reperta in quodam loco via cum camelis et asinis descenderunt ad aquas -et bestias aquaverunt, quae profecto non tam irrationabiliter -potaverunt sicut nos, sed in superficie sorbebant, ne vermes cum aqua -simul sugerent. Ascenderunt autem aliqui peregrini et infirmos nostros -etiam in vallem duxerunt pro eorum recreatione, erat enim vallis -profunda et umbrosa propter superpendentes minaces rupes et protensas -petras, et erant in valle virgulta et salices et cavernae in petris -delectabiles, in quibus sedimus. Lavimus autem ibi capita et corpora -nostra, et camisias et sudariola et mundavimus nos a vermibus, quos -nominant pediculos, quibus nullus caruit, quantumcumque nobilis. Unde -una de principalibus vexationibus et miseriis maris et deserti sunt -pediculi, qui omni momento crescunt in maximo numero. Saepe miratus fui -eorum subitaneam generationem; cum enim quis jam in hoc sero se mundat, -statim alio sero sequenti tantumdem invenit et adeo grandes, ac si per -mensem camisiam non visitasset. Vae illis, qui comam nutriunt, quia -silvam et refugium pediculis secum habent, eisque, deteriusve, qui -pigritia victi se non omni sero absolvunt. Erat inter nos quidam miles -strenuus, qui numquam digitis pediculos tangere voluit, nec colligendo, -nec occidendo, sed semper duos lapides accepit et ubi in camisia -pediculum vidit, ipsam camisiam super lapidem unum posuit et altero -lapide pediculum tundens mactavit. Multam jocunditatem habuimus cum -isto milite cum sua mactatione. - -Mundatis nobis ignem in valle fecimus et pro coena paravimus cibos cum -magno gaudio. Numquam in hoc itinere melius recreati fuimus quam ibi. -Ego in hac[TR151] valle rescripsi paene totum iter a Gaza usque huc; -scripseram enim sedens in asino dispositiones et habitudines regionum -et viarum in tabula de cera, quam cingulo portavi et ibi totum in -libello rescripsi et de cera delevi, ut consequenter alia scriberem. -Saepissime descendi de asino et itinera, montes et valles descripsi, -quia non esset possibile mente retineri singula, nisi homo quasi -singulis horis laboraret. Cum autem dies advesperasset, consedimus ad -coenam et manducavimus, post coenam deliberavimus manere in valle per -noctem et incepimus sub petris aptare loca pro quiete, sed dum Calinus -haec percepisset, descendit et (#b#) nullo modo nos ibi dormire -permittere voluit, sed ascendere ad sarcinas coegit. Ascendimus ergo -locum, ubi onera et bestiae erant et tentoria fiximus et ad quietem nos -locavimus. Solitudo autem haec, campi et valles nominantur Elphogaya in -arabica lingua. - - - - - Profectio ulterior arduissima. - -Die decima nona in media nocte surreximus et de solitudine Elphogiae -profecti sumus. Incidimus autem in unam valde asperam vallem et in -tenebris per rupes et lapides transitum fecimus. Quamvis autem luna -splenderet, radii tamen ejus non poterant ad nos pertingere, quia -montes obicem praestabant. De illa demum valle ad ascensum ardui montis -venimus et clivum praecipitem et asperum valde conscendimus per viam -taediosam et longam, quae duravit usque ad solis ortum; in solis ortu -ascensu terminato venimus in regionem sterilem, in qua erant campi -rigidissimi et latissimi, et dicebatur regio illa Rachhaym. Illius -regionis humus, lapides et petrae erant rubea et videbantur quodammodo -ignea; processimus ergo contra meridiem et ventum contrarium, frigidum, -fortem et penetrativum habuimus, quia in alta regione eramus et -nullorum montium obstaculo protegebamur a ventorum impulsu, et valde -afflictivum erat nobis, pati frigus in illo mane. Dum autem per horam -et amplius in illa altitudine processissemus, venimus ad finem camporum -et regionis illius, de qua per horribilem et valde praecipitem clivum -est descensus ad inferiorem solitudinem, cumque in supercilio staremus -et pavidi ad inferiora longe sub nobis respiceremus, inceperunt -camelarii nos respicere cum quadam laetitia et digitis aliquid -demonstrare contra meridiem, sed nec eorum signa nec verba -intelleximus; Calinus autem veniens demonstravit nobis regionem a -longe, valde montuosissimam, qui montes erant altissimi et videbantur -nobis caliginosi et quodammodo nigri, quia procul distabant. Inter hos -montes ostendit nobis montem magnum et excelsum valde, duo cacumina -quasi duo capita habentem, quorum tamen unum multo altius altero erat. -Cumque omnes montem intueremur, dixit: ecce, domini peregrini, hic est -mons sanctus Oreb et Synai, in quo vestra laboriosa peregrinatio -terminatur. Hoc cum audivissemus, statim de asinis cecidimus et -protensis manibus, flexis genubus contra montem sanctum, Deum -adoravimus. Finita autem oratione surreximus et ad partem dextram mare -rubrum vidimus in parte satis magna et videbatur nobis mare rubrum de -prope esse, ac si quis in sex horis posset in equo vadens accedere, sed -Calinus dixit nobis, quod essent tres magnae diaetae. Sub monte vero, -in quo stabamus, erat regio campestris lata, post quam erant montes, -qui continue in altitudine proficiebant usque ad altissima montana -deserti Synai. Visis his eduximus de sacculis nostris cibos et -jentaculum sumsimus, simul sedentes. Post hoc infirmos nostros de -camelorum sportis levavimus, ut pedestres nobiscum per praeceps -descenderent. Et quamvis involuntarii essent, tamen oportebat eos per -se ambulare per illum descensum periculosissimum. Cameli ergo -praecedentes descendebant cum timore et tremore et passum post passum -cautissime faciebant, timentes sibi et suis oneribus et tardissime -ibant, uno enim facto passu moram longam (#39 a#) faciebant, antequam -alium inchoarent, quia praeceps et periculosus descensus erat. Cumque -quasi usque ad medium saltus venissemus, camelus ille, ad cujus latus -unus infirmus peregrinus de potioribus et nobilioribus per desertum -pependerat, volens [voluit] per rupem unam descendere; et dum -anteriores pedes submitteret, posterioribus supernis stantibus, subito -sella cum oneribus per collum et caput bestiae dilapsa est, et per -praeceps omnia ceciderunt longe deorsum rotando ruentia. Porro omnia, -quae in sportis fragilia erant, confracta sunt et dissipata; in una -enim sporta erant multa vascula de confectionibus medicinarum et de -liquoribus saporosis et aquis distillatis, quae omnia effusa fuerunt; -portabat enim camelus ille apothecam dominorum peregrinorum. Et si -infirmus dominus ille mansisset in sua sporta, sicut libenter fecisset, -in mille frusta comminutus fuisset et, si mille colla habuisset, -confracta fuissent. Bonum est infirmo, ut non admittantur ei, quae -appetit; ille enim valde rogabat nos, ut eum in sporta dimitteremus -descendere, cui nullo modo acquievimus, quia periculum vidimus, quod -ipse impediente aegritudine videre non poterat. Cum multis ergo -laboribus recollegimus res, quae ceciderant et quae inveniri poterant, -et camelum reoneravimus et ita ulterius processimus cum majori cautela -et bene ad quinque horas in labore descendendi laboravimus, quousque in -campestria devenimus. Cum ergo in planum sub monte venissemus, -convertimus nos et clivum, per quem descendimus, respeximus, sed -nequaquam videre poteramus viam, per quam descendimus, propter -praeruptas petras et minaces rupes et praecipites saltus et recurvas -metas et mirabamur, quomodo descendere potuimus, quia videbatur nobis -impossibile, cum oneratis bestiis per tam arduissimum clivum -descendere, et amplius mirabamur, quomodo de cacumine in praeceps -descendere potuerimus, cum ipsum cacumen videretur nobis extendi ultra -clivum, quasi necesse esset de petra cacuminis in clivum saltum facere -deorsum, vel cum funibus submitti. Fatebantur domini milites omnes, qui -tamen multa in mundo experti fuerant, quod numquam tam periculosam viam -vidissent. Igitur, cum in campestribus essemus, videbatur nobis et ita -erat, quod in alia regione essemus, ibi enim desertum incipit magis -humanum fieri et virgulta ac gramina reperiuntur, per loca ibi pastores -et pecora habitare possunt. Ibi ros amplius non est sal, sicut superius -Fol. 27., sed mel et manna, ut patebit fol.[TR152] Hic incipit -provincia Madian, quae multas nationes habet habitabiles et plures -inhabitabiles. Processimus ergo per campestria et volebamus eodem die -procedere usque ad montana, sed infirmi fratres nostri prae labore -murmurabant et gemebant; propter eos ergo in illis campestribus -tentoria fiximus in loco, quem Arabes nominabant Ramathaym; erant autem -in loco petrae cavae, non altae a terra, et in istis cavernis locavimus -nos pro quiete diei: non enim poteramus manere sub tentoriis propter -nimium solis ardorem, qui per pannos tentoriorum penetrabat et -interiora quasi aestuarium calefaciebat. Ideo Madianitae et Arabes -(#b#) et Aethiopes habent tentoria de pellibus, ne solis calor -penetret, uti Habacuc III. Sic ergo quievimus in cavernis petrarum -usque ad vesperas et facto vespere sarmenta collegimus et coximus -cibos. Post coenam autem, dum sol occidisset, libenter in cavernis et -speluncis dormivissemus, sed Calinus coegit nos descendere in campum ad -tentoria nostra. Campus ille jacebat plenus pulcherrimis lapillis, qui -erant perspicui et clari, diversorum colorum, nigri, albi, viridis, -rubei, grisei, blavi, glauci; de quibus mirantes collegimus. Invenimus -ibi etiam vestigia struthionum, magnarum avium, quae per desertum -ambulant. Quales sint istae aves, dicetur fol. 83. Saepe alias eorum -vestigia in deserto deprehendimus. - - - - - Processus. - -Vicesima die duabus horis ante lucem a loco praedicto surreximus et -recessimus. Ad finem autem desertae latitudinis venientes montana -asperrima ingressi sumus per vallem spatiosam et speciosam. Habuit enim -vallis ista humum floribus et graminibus opertum, in quo etiam arbores -procerae erant spinarum, quae tempore illo florebant et vallem totam -suavissimo odore replebant. Non videtur mihi, quod de ullo flore -suaviorem odorem spirare senserim, quam de floribus spinarum; non enim -alium fructum ferunt arbores illae, nisi spinas. De his arboribus dixi -supra[TR153] fol. 28. b., ubi dixi de superstitionibus Sarracenorum, -quas exercent juxta has arbores: imitantur enim in multis antiquorum -paganorum errores, qui arbores florigeras et alias plantarum species -suaveolentes dedicabant Hamadryadibus et Dryadibus, diis hortorum, -florum et arborum. Sic et hanc vallem cum suis arboribus et floribus -praefatis diis credimus singulariter fuisse dedicatam ex eo, quia nomen -vallis his consonare videtur, quam vocant Hinischenam. Porro montes ab -utraque parte vallem claudentes sunt altissimi saxei et coloris rubei -et videbantur, quasi essent oleo inuncti, ita dabant resplendentiam in -locis, ubi radii solis rupes tangebant, unde ex ammiratione accessi ad -unam parietem rupis, quae videbatur a longe oleo humectata, et manu -experientiam accepi, nihil humidum ibi esse, sed ex nimia petrarum -limpiditate illam resplendentiam lapidibus accidere, sicut patet in -politis lapidibus. - -Circa meridiem vidimus in montis cujusdam cacumine bestiam stare, quae -contra nos deorsum respiciebat. Nos vero hanc videntes aestimavimus -esse camelum et mirabamur, quomodo camelus in solitudine viveret et, -verbum inter nos ortum est, an etiam cameli silvestres reperirentur? -Calinus autem ad nos accessit, bestiam illam rhinocerotem vel unicornu -esse asseruit, demonstrans nobis unicum ejus cornu de fronte ejus -procedens. Cum magna diligentia hanc nobilissimam bestiam respeximus et -vehementer dolebamus, quod non proximior nobis fuit, ut magis -determinate eam inspexissemus. Est enim bestia haec singularissima in -multis conditionibus: in primis dicitur, quod sit bestia saevissima et -unum cornu quatuor pedum habet in medio frontis ita acutum et validum, -ut quidquid petierit aut ventilet, aut perforet eumque [idque] ad saxa -limat, et est mirifici splendoris et ossa de illo cornu cum gemmis -pretiosissimis computantur et auro ac argento includuntur; (#40 a#) -tantae est fortitudinis, ut nulla venatorum arte aut virtute capiatur, -sed, sicut asserunt, qui de naturis rerum scripserunt, virgo puella -proponitur, quae occurrenti sinum aperit, in quo ille omni ferocitate -deposita caput ponit sicque soporatus velut inermis capiatur et -interimatur jaculis venatorum. Si autem omnino vivus captus fuerit, -teneri non potest impatiens, et si vi teneatur, illico prae tristitia -moritur, quia animal indomabile est. Tam fortis est, ut Scriptura sacra -Num. 23. Dei fortitudinem ei comparet; et ita indomabilis, ut Job 39. -dicatur: numquam alligabitur ad arandum rhinocerontem loro tuo etc. Et -David in libro psalmorum de unicornu loquitur in bona significatione et -in mala. Est enim animal magnum, equino corpore, elephantinis pedibus, -cauda suilla, buxei coloris, mugitu horridum, bellum habet cum -elephante, quem vincit cornu petens in molliori parte corporis, et ut -dictum est, virgines miro modo veneratur. - -Pompejo magno fuit unus unicornus Romam adductus pro spectaculo, ut -dicit Albertus de animalibus. Longam ergo moram fecimus sub monte, in -quo bestia stabat, et videbatur nobis, quod sicut ejus aspectus fuit -nobis delectabilis, sic et aspectus noster sibi, fixa enim stabat -bestia, nec fugit nisi nobis recedentibus. - -In processu pastorem vidimus minantem gregem per crepidinem montis, -quod mirabile fuit in oculis nostris, eo quod diu hominem non -vidissemus, aut bestiam saltim domesticam. Deinde in locum venimus, in -quo deprehendimus habitasse noviter Arabes, quia adhuc stabant ibi -aliqua tuguriola de sarmentis, alia erant combusta, quorum ignis nondum -ad plenum exstinctus erat, timuimus ergo, ne forte nobis in aliquo loco -occurrerent, sicut et accidit, ut patebit. Die advesperascente desertum -Schoyle dictum ingressi sumus et in valle non parva tentoria fiximus et -diligentiori cura nocte ista vigilavimus, ne Arabes super nos repente -irruerent. - - - - - Gravis deserti diaeta. - -Die XXI. quae est Matthaei apostoli et evangelistae, quae erat dominica -XVI. post Trinitatis, summo mane a Schoyle recessimus et per vallem -satis amoenam ascendimus habentes petrosos montes ad utrumque latus et -valde excelsos, et erant montes isti insuetae et mirabilis formae, -quasi essent cascati, et terrae fundus limosus et graminosus. Accipi -autem faciliter potest forma et dispositio illorum montium in subjecta -fictione poetica, ita tamen, quod ponantur montes citeriores fuisse -ante hos anteriores. Siquidem Diana, montium dea et venatrix -rhinocerotum, et praeses viarum, a littoribus maris Erithraei venit in -terram Madian vecta curru pretiosissimo, quem albi cervi trahebant, -tendebat autem in altissima montana, quae veteres Orchades nominabant, -nos vero eos post datam Moysi legem Oreb et Sinai dicimus, et ibi -venari volebat. Dum autem in locum hujus vallis, qui nondum vallis -erat, venisset, impeditus fuit cursus cervorum currum suum trahentium, -(#b#) quia mergebantur pro eo, quod humus erat limosa, et lutum densum -et tenax, cui infigebantur cervi cum curru. Quod cernens Diana Herculem -advocat in sui adjutorium, qui mox advocatis Titanis imperat eis jussis -obtemperare Dianae, quae uti viarum praeses et montium dea imperavit -lutum terrae coagulari, et coagula sibi invicem superponi ab utraque -parte, antequam in saxa per solem coquerentur. Sic ergo Titani montium -portatores magnis coagulis congestis ipsa coagula nondum decocta -coacervaverunt ab utraque parte, et coagula inferiora pressa a -superioribus ex pondere sunt facta extensiora, ita, quod infimus ordo -coagulorum est latissime extensus, secundus minus, tertius adhuc minus, -usque ad summum, in quo frusta et coagula videntur stare integra, et -ita facta videtur esse illa via et coagulatio montium juxta viam; non -enim sunt montes isti facti per coacervationem petrarum, sicut alii -montes petrosi, sed per coagula terrae argillosae nondum desiccata et -decocta, sed postea indurata. Et in hac fabula videtur montium istorum -figura. Igitur nobis procedentibus per longam illam vallem vidimus -turbam magnam hominum cum mulieribus et parvulis, cum[TR154] camelis, -asinis et equis ad radicem montis stare paratos nobis occurrere. Cum -autem eis appropinquavissemus, processerunt viri in occursum nostrum -cum iracundis gestibus et vocibus et accurrentes[TR155] invaserunt -primo camelos et disligantes onera solverunt et unum de saccis -paximatiorum sciderunt paximatesque in terram fuderunt in impetu, quos -foeminae eorum et pueri collegerunt, et ad haec dissimulaverunt nostri -ductores et quidam de nostris[TR156] camelariis eos detrahere spolia -juverunt. Dum autem nostri ductores clamores nostros non -animadverterent et nostra paulatim dispergerentur, accurrimus nos et -saccos paximatiorum de manibus eorum evulsimus vi et eis durum et -audacem vultum ostendimus. Hoc autem cum vidissent, cessaverunt a -violentia et in Calinum conversi cum eo durissime litigaverunt, puto, -quod eum invaserint, quia nos eis resistere permiserit. Attraximus -autem omnes res a camelis dejectas ad nos et armata manu circumstetimus -ad custodiendum, mulieribus tamen et infantibus accurrentibus panes non -denegavimus. Calinus autem hortabatur nos, ne tenaces essemus, sed -inter nos taxam poneremus, qua quilibet peregrinus aliquid daret, -madinum vel duos, et congregata pecunia eis pedagium exinde solveremus. -Hoc ergo fecimus, et cum eorum capitaneo concordavimus pro certa summa -madinorum; qua soluta dimiserunt nos procedere, quidam tamen juvenes -adhaeserunt nobis usque ad montem Synai. Post longam viam in ista valle -transcursam ad terminum vallis venimus iterum in campum spatiosum, in -quem ab alia parte radices altissimorum montium protenduntur, inter -quos montes mons sanctus Synai erat. Processimus ergo per campum in -opposita montana et per vallem unam ingressi taediosos circuitus -fecimus, nunc huc, nunc illuc, secundum recurvationem vallis -divertendo. Longe autem deducti fuimus a directo tramite contra montem -sanctum ducente et valles praeterivimus, quae videbantur ad eum -dirigere; nam directe ad meridiem stat mons Synai, sed obsistentibus -montibus nunc contra orientem, post modicum contra aquilonem et -aliquando contra occidentem devia vallium secuti sumus, in quo magno -taedio affecti fuimus, dum cerneremus montem Synai aliquando a tergo -stare. Porro, circa meridiem venimus, ubi vallis iterum reflectebatur -contra meridiem, et altos montes (#41 a#) posttergavimus et caput -montis Synai clarius vidimus cunctis cacuminibus super eminere. Fol. -38. b. Est enim in illo deserto Synai mirabilis regio de excelsis et -acutissimis montibus. Cum ergo contra montem sanctum paululum cum -gaudio procederemus, dimissa valle meridionali, quae videbatur ad -radices ejus deducere, per vallem aquilonarem post ductores nostros -divertimus et monti Synai iterum terga vertimus, ex quo cum murmure et -magna impatientia processimus. Ortum est autem verbum inter peregrinos, -quod Arabes, camelarii nostri, studiose nos per devia deserti -circumducerent et nos taedio afficerent, quatenus eis pecuniam daremus, -ut propinquiora itinera transirent, quia a vallibus divertebant, quae -videbantur contra locum optatum inducere, et ad valles contrarias se -convertebant, et ideo illi peregrini, qui suspicabantur dolosam -circumductionem, murmurabant et Calino ac ductoribus maledicebant. E -contra alii peregrini dicebant, quod illa esset vera via et ibi esset -nullus dolus et increpabant murmurantes de maledictionibus et inter -haec corrixabantur illi milites simul et inceperunt se opprobriis et -objurgationibus dehonestare et sibi invicem maledicere et -exprobrare[TR157] et facta fuit inter duos tanta commotio, quod de -asinis prosilierunt et evaginatis gladiis crebris ictibus se mucrone -petere decertaverunt. Quia tamen ambo milites arte dimicandi instructi -erant, quilibet suo ense ictum alterius repulit. Ad haec alii peregrini -videntes accurrentes nitebantur eos ab invicem separare, nemo tamen -ausus fuit propius accedere, quia quilibet timebat cuti suae, cum ambo -nimis furerent et gladiis improvise dimicarent. Accurrerunt etiam -Arabes, qui erant nobiscum, et licet nudi essent, audacter tamen se -ingesserunt subintrantes in medium gladiorum; et hoc facto duellum fuit -dissolutum, nec amplius se gladiis impetere poterant sine laesione -Arabis innocentis. Si ita divisi non fuissent, vel ambo vel unus -peremti fuissent. Arabes enim sine metu se ingerunt maximis periculis -mortis, non propter fortitudinis virtutem, sed propter perfidiae -errores; credunt enim, cuilibet homini a Deo constitutam esse mortis -horam et genus et quod illa nec promoveri nec praeteriri possit, -etiamsi se sponte occidant, vel voluntario praecipitio[TR158] aut -suspendio se perimant. Putant se mori aut occidi non posse, si non -adsit hora constituta, imo sine armis protectivis ad bella nudi -procedunt. Post divisionem induximus eos cum difficultate, tum ut -jurarent nobis servare pacem, et juraverunt, se servaturos pacem usque -in Cairum duntaxat, quia ibi esset rex Soldanus et judices, et coram -illis vellent adstare et judicii decretum subire. In hoc certamine -imminebat nobis omnibus grande periculum, quia si unus alium -vulnerasset, sui socii in ejus adjutorium consurrexissent contra alium -quem et sui socii conati fuissent defendere, quia in tres societates -eramus partiti, ut habetur P. 1. Fol. 122. B. Praeter hoc fuissemus -captivati et regi Soldano praesentati, tamquam violatores salvi -conductus ejus. Ideo Calinus dimicantibus astitit et nomine regis -Soldani pacem imperavit, sed non curaverunt, quod totum ad lucem -venisset. Igitur sedato tumultu processimus per longam viam monti -sancto terga vertentes, quia dicebant nobis Calinus et Arabes, quod per -nullam vallem ad radices montis Synai possemus intrare, nisi per unam, -ad quam oporteret nos descendere, per quam etiam patres nostri, filii -Israel, ad montem sanctum venerunt. Post longum descensum recurvabatur -vallis iterum contra meridiem ad montem sanctum et laeti processimus in -oculis (#b#) Synai montem habentes. Sole autem occasum petente venimus -in unum latum campum, undique altis montibus circumscriptum, et campus -rotundus in medio montium et humus herbosa et multum delectabilis -(est). In medio campi erant in una circumferentia multi rupes et -scopuli de terra prodeuntes et monticulum facientes et sub istis -scopulis tentoria fiximus et pernoctare ibi decrevimus. Dicitur autem -regio illa et campus arabice Macharea estque campus ita montibus -septus, quod non poteramus exitum videre nec cernere, ubi intravimus, -aut ubi exituri essemus. In illo campo pascebat Moyses oves Jethro, -soceri sui, de quo habetur Exodi IV., et abhinc minavit gregem ad -interiora deserti, ad radices montis Synai, quod nullus pastor ausus -facere fuerat, sed omnes extra hic et alibi in vallibus manebant, ut -patebit. - -In ipsis rupibus, quae juxta nos stabant, ostenderunt nobis ductores -locum inter rupes aptum sessioni, a quo est respectus per illius campi -latitudinem. In illo loco dicunt Moysen sedisse, dum pasceret oves -Jethro, sacerdotis Madian. Pro cujus intellectu notandum, quod Madian -fuit civitas in littore maris rubri sita, a qua tota regio a mari usque -in desertum dicebatur Madian. In civitate autem residebat primas -patriae, qui dicebatur sacerdos Madian et erat tempore Moysis Jethro, -qui etiam dicebatur Raguel et Civeus et Obab. Ad hunc primatem confugit -Moyses ab Aegypto, ut habetur Exodi II. Cumque Moyses bene ei serviret, -tradidit ei unam ex filiabus suis uxorem et fecit eum pastorem gregum -ovium suarum, quod erat magnum, quia tota substantia antiquorum -dependebat a gregibus bestiarum. Morabatur ergo Moyses cum gregibus -ovium in locis deserti graminosis et herbosis, sicut erant valles -deserti Synai et singulariter in isto loco erat cum aliis pastoribus, -quia erat spatiosus et pascualis, et multis annis in pascuis -exercebatur et quandoque in civitatem, quae longe aberat, descendit ad -uxorem, sed pro majori parte anni fuit in deserto cum ovibus, sicut -pastores boum et vaccarum in alpibus cum eis manent per multum anni -spatium. Erat autem campus ille terminus pascuarum, nec permittebatur -aliquis pastor, ut ulterius contra montem Synai intraret cum grege, -quia publica fama erat, quod mons ille esset mons Dei et Deus habitaret -in eo; idcirco nemo accedere audebat, praecipue cum aliqui intrantes -non fuerint amplius visi, sed mortui manserunt intus. Ex quo patet, -quod ante Moysen erat locus et mons in honore habitus, sed cum multis -gentilium superstitionibus. Quidam enim dicebant, Deos montium Orchades -ibi conventum habere et neminem viventem secum pati, et ab his etiam -montes Orchdes denominabant. Alii dicebant, quod mons ille Apollini -consecratus esset, qui fuerat pastor armenti Admeti, regis Thessaliae, -et Deus sapientiae factus. Alii Mopsum ibi honorabant, qui grineo -deserto praeerat et post mortem responsa ex templis ibi constructis -dabat. Moyses vir fidelis aliter de hoc monte sentiebat: erat enim homo -sapientissimus, qui primum litteras Judaeis tradidit, a quibus -Phoenices suas acceperunt et a Phoenicibus Graeci, ut dicit Eupolius -philosophus. Sed et arma bellica eum invenisse affirmat et litteras -Aegypti sacerdotibus tradidisse tantumque apud Aegyptios fuisse, ut eum -Mercurium esse dicerent. Insuper ejus formam describit dicens, eum -hominem longum fuisse, flavum, canum, prolixiore capillo ac barba, -statura et facie dignitatis permaximae. Hic ergo vir insignis, cum, ut -dictum, ab Aegypto exularet et in hoc loco greges pasceret, (#42 a#) -haud dubie a Spiritu sancto instigatus persaepe ad intima deserti -penetrare, tempore Deo placito cum suo grege ad interiora processit ad -radices montis sancti, sicut patebit. Nos ergo adhuc ista nocte foris -mansimus, ingressuri cum Moyse in crastinum. - - - - - Dicta delicabilia propter manna inventum. - -Vicesima secunda die, quae est festum S. Mauritii et sociorum ejus, -valde mane consurreximus et oneratis bestiis stellam beatissimae -virginis S. Catharinae, quae prope nos stare videbatur, secuti sumus et -contra parietes montium nos circumstantium processimus. Cum autem ad -parietem petrosi montis venissemus, invenimus scissuram petrae arctum -ingressum praebentem, per quem et Moyses ingressus cum suo grege ad -interiora deserti pervenit: per illam arctitudinem vix poterant onerati -cameli ingredi. Cumque introrsus essemus, in aliam planitiem venimus, -multum amoenam, in qua erant gramina, herbae et virgulta. -Refrigeravimus autem nos cum rore decidente, quod utique dulcius erat -melle, omnino dissimile illi rori, quem gustavimus die XVIII., ut supra -patuit. Nam rores circa haec sancta loca cadentes ostendunt, quam -dulcis fuerit manna ibi data patribus. Et hodie cadit manna vel ros -mannae per circuitum sancti montis Synai in duobus mensibus, in Augusto -et Septembri, quod colligunt Arabes et vendunt peregrinis. De hoc manna -multum vidi et comedi. Vincentius in Speculo naturali L. V. C. 85 -dicit: manna est ros cadens super herbas aut lapides et coagulatur -sicut mel et exsiccatur sicut gummi et inviscatur et postea colligitur, -descendit autem nocturnis horis in orientalibus partibus, sed quum in -modica quantitate reperitur, multum sophisticatur, purum autem et non -mixtum aromaticum est valde et pretiosum, subalbidum, nihilque eo -dulcius et ultra modum jocundi saporis et illius generis esse dicitur, -de quo Hebraei vixerunt in deserto XL annis, quod ibidem concreatum est -divino miraculo, in melius mutata specie et sapore. Nam hoc naturale -manna multum deficit a miraculoso, non enim omni nocte invenitur, nec -omni anni tempore, sed illud semper mane reperiebatur, ubi populus Dei -morabatur, illud autem reperitur etiam in quibusdam partibus Graeciae. - -De manna filiis Israel dato dicitur Exodi 16.: cum operuisset ros -superficiem terrae, apparuit in solitudine minutum et quasi pilotusum -in similitudine pruinae super terram. Textus ille hunc habet -intellectum: primum enim cadebat pruina super terram et postea manna -desuper et postea ros aliquantum congelatus desuper, ita, quod manna -erat intermedium quasi, munde custoditum et repositum inter duo -stramenta, scilicet pruinae et roris. Hoc autem manna, quod hodie -invenitur, non operit superficiem terrae, sed dependet in foliis -herbarum et in acuminibus lapidum, sicut ros, nec habet ex se saporis -dulcedinem, sed contrahit eum ex qualitate quadam herbarum, graminum, -vel lapidum, super quae cadit. Antiqui dicebant, quod ros est filius -lunae et aeris. Ros autem invisibiliter descendit, terram refrigerat et -foecundat, suavis est et lucidus, modico calore siccatur; ros cadens -facit foecunditatem; in favum ab apicula deportatus in mellis mutatur -dulcedinem; in concham vero marinam descendens vertitur in pretiosam -margaritam. De rore ergo dulcissimo illius deserti mane illo suximus -(#b#) cum delectatione. De manna autem in monasterio S. Catharinae -emimus, quod tamen sophisticatum et bene falsificatum reperimus, prout -conjecturare possum ex praedictis. Contigit enim nobis de manna, sicut -de balsamo dicetur fol. 78 sqq. - -Cum ergo per praedictum angustum ingressum venissemus in latam vallem a -herbis odoriferis refertam, altissimis rupibus cinctam rubei coloris, -in illa valle et in cohaerentibus vallibus ab omni parte montis Synai -habitaverunt filii Israel per tribus et familias suas sub tentoriis et -tabernaculis eo tempore, quo Moyses erat cum Domino in monte. De quo -dicetur clarius fol. 83 b. - -Per aliquas ergo horas ascendimus contra orientalem plagam et demum -dimissa illa plaga contra meridiem aliam vallem magnam et pulchram -ingressi sumus et procul ante nos vidimus terribilem et altissimum -parietem petrosi montis, versus quem ascendimus, et mirabamur, in quo -loco de valle illa egressuri essemus, cum ante nos et in utroque latere -nullum exitum cernere possemus, sed solum altissimis petrosorum montium -parietibus conclusos nos videremus. Cum autem paene usque ad grandem -parietem, qui in prospectu nostro stabat, appropinquassemus, ecce -scissura montis a summo usque deorsum erat in latere sinistro, per quam -est via et non alia ad montis sancti radices. Ingressi ergo sumus per -arctam viam istam et asperrimum iter habuimus, camelis et asinis grave. -Et cum paululum per voraginem illam ascendissemus fieretque vallis -latior, ecce, structuras vidimus et aedificia et humana habitacula et -ecclesiam oblongam, eratque beatissimae virginis S. Catharinae -monasterium cum ecclesia et cum oratorio beatissimae Virginis Mariae ad -Rubum dicto, in radicibus sanctissimi montis Synai. Haec cum -vidissemus, de asinis cecidimus et cum gaudio magno prostrati contra -locum adoravimus. Nam in eodem loco, ubi monasterium nobis apparuit, S. -Moyses insigne prodigium vidit, scilicet ignem rubum comburentem et -ejus viriditatem et florem nullatenus depascentem et ejus ramos -fructiferos nullo incendio devastantem, quamvis flamma velox et -vehemens nimis esset. - -Stabat autem rubus mirabilis ille in loco, ubi nunc est oratorium -Mariae ad Rubum in capite ecclesiae; unde cum hoc Moyses ammirans -vidisset, dixit in se ipso: vadam et videbo visionem hanc magnam, quare -non comburatur rubus. Et dum per districtum pergeret et rubo -flammescenti appropinquaret, exorsus est ei Dominus loqui, ut habetur -Exodi III. - -Ab eo ergo loco post camelos et asinos contra monasterium properavimus -et dum ad plateam, quae est ante fores monasterii venissemus, invenimus -ibi sedentes multos Arabes more suo armatos, qui fame cogente de -penetralibus deserti ascendunt ad monasterium pro frusto panis -paximatii. Ad horum conspectum multum conturbati fuimus, timentes -tribulari ante portas monasterii ab eis. Ascenderant etiam multi -nobiscum, qui nobis in deviis deserti adhaeserant. - -Exoneravimus ergo bestias nostras et omnem supellectilem in unum -cumulum congregavimus eumque circumstetimus, ne aliquid raperent -praesentes raptores. Audientes autem fratres adventum et praesentiam -nostram egressi sunt aliqui et bene susceperunt nos et juverunt nos -omnem supellectilem intus ad locum hospitum portare. In loco hospitum -erant plures cellulae omnino vacuae, et per istas divisimus nos per -societates. Erat etiam juxta cellulas una capella Latinorum cum altari -et ibi, quia nondum meridies transivit, (#43 a#) unus de peregrinis -missam nobis legit, quam cum devotione audivimus. Post Missam ligna ad -coquinam emimus a monachis et de provisione nostra, quam de terra -sancta tuleramus, cibos coximus et manducavimus, deinde ad quiescendum -nos locavimus et quiete finita in ecclesiam S. Catharinae virginis -venimus ad ejus sepulchrum et oratorium S. Mariae ad Rubum et ad alia -loca sancta transivimus, de quibus in ordinaria processione dicam. Et -his peractis mansimus in monasterio in locis nec septa ejus egressi -sumus illo die. - - - - - Tristia peregrinis adveniens. - -Vicesima tertia die eramus parati adscendere in montes sanctos Synai, -Oreb et S. Catharinae, sed infirmi peregrini, nostri confratres, -supplicabant nos, quatenus usque in crastinum exspectaremus, ut interim -roborati nobiscum possent ascendere. Condescendimus autem petitioni -eorum et cum patientia mansimus in quiete, veruntamen post Missam et -prandium iterum loca sancta intra monasterium visitavimus pro -indulgentiis (†) et claustrum transivimus videntes singula. - -Porro circa vesperam venit unus de capitaneis Arabum, princeps latronum -deserti cum multis complicibus armatis et in monasterium ingressus -locavit se cum suis prope locum et habitacula nostra, qui exspectabant -et observabant introitum et exitum nostrum; nam propter nos venerant, -ut jura sua injusta a nobis exigerent. Erat autem hoc nobis singularis -crux et omnis gaudii nostri triste temperamentum, nec poteramus de -habitaculo nostro in ecclesiam S. Catharinae descendere nisi per medium -nostrorum exactorum. Erant enim gradus, per quos de nostro commodo in -curiam descendimus et de curia in ecclesiam virginis Catharinae, ipsi -autem Arabes in curia jacebant die et nocte et nos descendentes et -ascendentes diligentissime considerabant, nec ad puteum pro aqua -poteramus venire nisi per medium eorum. Nihil autem nobis faciebant, -nec bonum nec malum, nec nos proclamabant, sed tamen eorum exspectatio -nobis molesta erat. Hora coenae appropinquante coximus pro coena et pro -crastini diei prandio, sicut per desertum facere consuevimus, quia in -alia die non eramus habituri tempus vacans ad praeparationem prandii, -sicut ostendetur. - - - - - Quomodo peregrini adscenderunt montem sanctum - Oreb et Synai et quomodo diversae adversitates - eis acciderunt in ascensu illo, et de montis et - viae dispositione. - -Die XXIV. tribus horis ante lucem solis surreximus et in capella latina -Missas celebravimus, quibus peractis venit frater monachus monasterii -et sacrista, nomine Nicodemus, ducturus nos in montes sanctos. -Recensuit autem peregrinos et quemlibet in singulari respexit et quos -debiles judicavit, nequaquam proficisci nobiscum voluit dicens, viam -esse arduam et sanis gravem. Sic ergo quidam peregrini infirmi -remanserunt, quidam autem (#b#), licet infirmi essent, omnino manere -nolebant. Accepimus sacculos nostros cum cibariis et flascones cum vino -et amphoras cum aqua, quae per biduum sufficerent, et ea asinariis -nostris tradidimus portanda, quia parati erant ascendere nobiscum pro -nostro servitio. Sic ergo nobis dispositis eduxit nos frater Nicodemus -de monasterio per portam, per quam ingressi fueramus, et declinavimus -ad plagam meridionalem in radice montis sancti Synai et Oreb, cui et -ipsum monasterium adhaeret. Mons quippe ille sanctus est binomius. -Dicitur enim a monasterio usque sursum ad capellam sancti Heliae Synai, -et deinde ab illa capella usque ad cacumen dicitur Oreb. Et haec duo -nomina ab effectu sortitur mons ille. Quia enim mandata et praecepta -sunt ibi data, dicitur Synai, i. e. praeceptum; et quia Dominus in igne -ibi apparuit et mons igneus ac candens et fumans fuit, ut habetur Exodi -XIX., ideo Oreb vel Choreb, i. e. ardor, nominatur. Igitur dum -ascendere montem sanctum incepimus et cum silentio, timore et devotione -subiremus, exortum est litigium, clamor et indignatio inter asinarios -nostros, qui portabant onera nostra, et inter Arabes, qui -concomitabantur nos, et erat litigium pro saccis et oneribus nostris -portandis; nam Arabes nolebant, quod asinarii nobis servirent, -dicentes, servitia illa ad eos pertinere, sicut et conductus et pedagia -deserti dicebant ad se spectare. Conabantur ergo Arabes illi onera -recipere, et illi nolebant dimittere, ex quo factum fuit tantum -disturbium, quod nos ipsi accepimus onera et nec istis nec illis -dimittere volebamus, sed humeris nostris imposuimus et conversi in -monasterium reverti incepimus, ut cum adjutorio Calini et abbatis -monasterii et Arabum capitanei pacifice ascendere possemus. Hoc cum -vidissent Arabes et asinarii, uniti sunt et pacem ac silentium se -habituros promiserunt, tantum ne in monasterium reverteremur -precabantur et reacceptis oneribus a nobis cum tranquillitate -ascendimus. - -Cumque per praeceps adscenderemus et ad montis ardua venissemus, -defecerunt peregrini illi debiles nec procedere poterant et mox reducti -deorsum in monasterium (sunt.) Nos vero processimus ascendentes per -lapideos gradus, qui ibi sunt a monachis facti, cum sine eis nemo -ascendere posset propter praecipitem clivum et rupium altos parietes. -Est enim ibi montis crepido obscura et horribilis, per cujus medium -inter rupium parietes gradus sunt locati, per quos tamen nemo -pedetentim ascendere potest, sed reptando manibus et pedibus, sicut -Jonathan ascendit 1. Reg. XIV. Conscendentibus ergo nobis ecce fons -vivus mox obvius fuit, qui ab initio ibi miraculose emanavit, ex -caussa, quam paulo post infra dicam. Et quamvis adhuc jejuni essemus, -de fonte tamen bibimus, quia sudavimus ex labore et sitivimus. - -Consequenter procedentes (#44 a#) per montis crepidinem viam asperrimam -atque oppido [?] saxosam venimus ad capellam, quae beatae Mariae titulo -venerabilis habetur in memoriam subscriptae rei fundatam, juxta quam in -tugurio capellae annexo habitat frater unus de monasterio, qui ostium -capellae nobis aperuit. Cum autem capellam ingrederemur, frater -Nicodemus, ductor noster, originem illius capellae et fontis nobis -dixit italica locutione sub hac historia. Quodam tempore serpentes, -viperae, bufones et alia animalia venenosa adeo in monasterio et per -ejus circuitum multiplicata increverunt, quod monachi penitus non -poterant ibi morari, et decreverunt, locum deserere et monasterium -derelinquere et ad alium locum securum et mundum se transferre. Die -ergo constituto convocavit abbas monachos omnes et indixit processionem -cum maturitate et devotione fiendam ad montem sanctum Synai, et peracta -visitatione montis sancti transmigrationem a loco illo insinuavit. -Acceptis ergo crucibus et reliquiis cum cantu ascenderunt in montem -sanctum usque in ejus cacumen, ubi legem et tabulas de manu Dei accepit -Moyses. Deosculatis ergo cum lachrimis locis sanctis descenderunt -tristes, quia invitissime a loco illo et monte emigrabant, a quo tamen -illo die cum omnibus monasterii rebus migrare intendebant compulsi -praedicta necessitate. Cum autem ad locum hujus capellae descendendo -venissent, ecce subito splendor ingens emicuit et in splendore Virgo -gloriosa mater Domini dulcissima eis apparuit et, ne a loco tam sancto -discederent, praecepit securitateque pollicita mox disparuit. Fratres -ergo hac visione consolati ulterius descenderunt, gravis tamen tentatio -eos movit metuentes, ne forte phantasma esset, quod viderant. Cum ergo -ad locum fontis, ubi tunc aqua nulla erat, venissent, substiterunt -ibique Deum devotius exoraverunt, ut, si vera fuisset apparitio, id -aliquo signo eis dato ostendere dignaretur. Mira res, mox illis -orantibus fons vivus de durissima petra ad latus eorum erupit, ubi -prius nec aquae vestigium apparuit, orantesque plurimum laetificavit et -a tunc usque in hoc nunc fluere non cessavit: de petra scaturiens -ascendentibus montem sive descendentibus multae est consolationis. -Signo ergo habito fratres cum laetitia descenderunt et monasterium cum -tota circumferentia mundatum a vermibus repererunt et non modo procul -inde aufugerunt, sed usque in hodiernum diem nequeunt appropinquare -loco eidem, et si quandoque serpens ab extra apparet, statim, ut muris -appropinquaverat, moritur. - -Cum haec a fratre Nicodemo audivissemus, Deum laudavimus et ingressi -capellam intemeratam Mariam Virginem salutavimus et indulgentias (†) -septennes accepimus dictis antiphonis et versiculis ac collectis in -processionali terrae sanctae signatis. - -Ab illo demum loco ascendentes multo cum labore ad arcum venimus -lapideum, qui ab uno latere crepidinis usque ad aliud tensus in modum -portae curvatur et de magnis quadratis lapidibus vetustissimo opere est -factus, nec patet via sursum, nisi per illam portam, quae tamen valvis -caret. Ibi certa didicimus narratione, quod nullus Judaeorum hanc -potest ingredi portam, et hoc pluries fertur probatum, quia vel terrore -vel aliquo miraculo, hic dum venerint, (#b#) repelluntur et produntur, -etiamsi occulte accedere conati fuerunt. Magno enim desiderio aestuant -videre locum lationis suae legis, sic ut nos appetimus videre locum -crucifixionis nostri legislatoris. Sed sub hac porta subsistunt, -rigescunt, tabescunt, contremiscunt et rejiciuntur divino miraculo. -Contigit namque ante hos annos, quod quidam Judaeus mutato habitu et -dissimulato judaismo peregrinis Christianis se associavit et cum eis -per desertum usque ad hunc locum pervenit, cumque peregrini, qui ante -eum ibant, per portam intrarent, sequebatur eos usque ad portam nec -amplius procedere voluit, sed attonitus et stupefactus stetit; quem cum -interrogaverunt, quid haberet et quare non intraret, magno cum gemitu -et lacrimis respondit: o fratres peregrini, video supra arcum -crucifixum, qui me ingredi non sinit, nec immerito. Sum enim, fateor, -heu, Judaeus et Christo crucifixo usque nunc semper fui inimicus et me -Christianum peregrinum simulavi, ut legis nostrae latorem, Moysen, hic -honorarem. Sed video plane me ad Moysen non admitti nisi per -crucifixum, quapropter ex nunc crucifixo Christo credo et me baptizari -promitto et Christianus mori desidero. Statim autem, ut haec verba -finierat, crux disparuit et ipse sine impedimento cum aliis ascendit, -glorificans Deum et post hoc baptismum suscepit et contra Judaeorum -coecitatem cunctis, quae sibi acciderant, recitavit. Ab hoc ergo -tempore nullus Judaeorum praesumsit adscendere. Si enim possent libere -transitum habere, semper essent ibi peregrini Judaei. - -A porta illa ulterius ascendimus ad non modicum spatium et ad aliam, -portae praefatae scilicet, venimus et ingressi portam in quandam -delectabilem planitiem venimus, quae finis et terminus est montis -Synai; nam usque ad hunc locum nominatur mons Synai. De illa vero -planitie consurgit mons rotundus, altus et totus petrosus, qui est mons -Oreb. Totus tamen mons cum utraque parte inferiori et superiori -quandoque Oreb nominatur. Et nonnumquam superior pars propter suam -petrositatem dicitur petra Oreb. Cum ergo per portam ingressi essemus, -ascendimus per campum illum graminosum, qui erat inter nos et montem -Oreb, quia campus declivus aliquantum erat, et ad unam ecclesiam -pulchram et magnam venimus. Sunt autem tres capellae contiguae, uno -murorum ambitu clausae, una est sanctae Marinae, secunda sancti -Helizaei prophetae,[TR159] tertia sancti Heliae prophetae. - -Porro per parvum et demissum ostiolum est introitus, per illam[TR160] -ergo portulam venimus in capellam S. Marinae virginis et prostrati -orationes consuetas legimus de processionali et indulgentias (†) -recepimus. De hac sacra virgine habetur delectabilis legenda in Vitis -patrum, quomodo multis annis conversata fuit in monasterio virorum, -incognita, quod esset mulier et quomodo patientissime se habuit, quando -de impraegnatione puellae cujusdam inculpata fuit et pro hoc facto -rigidissimam poenitentiam tamquam nocens sustinuit, in qua et diem -extremum clausit et post inauditis miraculis claruit et hic in hoc -sanctissimo loco habere capellam meruit. - -Demum secundam capellam S. Helizaei ingressi sumus et -orationibus[TR161] praescriptis decantatis indulgentias (†) recepimus. -Hic Helizaeus vivus maxima miracula fecit et mortuus mortuum -suscitavit, ut habetur 4. Reg. XIII. Creditur etiam, quod ad -imitationem magistri (#45 a#) sui, Heliae, cujus discipulus erat, hunc -montem sanctum crebrius visitaverit. Dicunt etiam, quod translato Helia -in curru igneo, sicut dicitur 4. Reg. II., quod Helizaeus huc perrexit -et eum in specu suo quaesivit putans eum ductum ad hunc locum, vel -admisit, ut viri hic eum quaererent. De quibus habetur 2. Reg. II. - -Post hoc tertiam capellam S. Heliae ingressi sumus et orationibus -lectis indulgentias accepimus duplicatas (††), in capella scilicet in -specu suo, qui est retro altare, in quo zelosissimus Domini vates -Helias demoratus est, postquam memorabile illud peregit facinus de -confutatione prophetarum Baal et interfectione 470 virorum, quos -interfecit in torrente Cison; ut diffuse habetur 3. Reg. XVIII. Quo -comperto Jezabel nequissima mulier juravit decapitare S. Heliam, qui -timuit et per deserta fugiens in hoc specu absconditus mansit: 3. Reg. -19. longa de his habetur historia. Est autem specus S. Heliae caverna -in petra arcta, in qua homo non potest erectus stare sed aut incurvatus -aut genubus flexis aut sedendo potest ibi manere. - -His visis egressi sumus et supra ecclesiam minacem petram, grandem, -rotundam dependere vidimus, de qua dicitur, quod corvus cibum, quem S. -Heliae portabat, super lapidem hunc ponebat, ad quem S. Helias de specu -scandens cibum[TR162] tollebat. Solebat enim Deus providere prophetae -sancto per ministerium corvorum, ut habetur 3. Reg. 17., qui portabant -ei mane et vespere panem et carnes. - -Consequenter progressi in montem Dei Oreb scandimus. Porro in ipsa -semita jacet grandis fractura et petrae pars, quae de alta rupe scissa -deorsum per praeceps ruit et viae directae sursum ducenti obstaculum -existit, ita, quod propter molem istam oportet facere circuitum. Hanc -autem rupturam petrae dicunt tempore Heliae factam esse, quando ei Deus -mandavit, ut de specu exiret. Et dum staret coram Domino, ecce Dominus -transiit et spiritus grandis et fortis subvertens montes et conterens -petras, 3. Reg. XIX., de facto enim juxta illam partem montis est -horrida petrarum et rupium eversio et ruptio, quasi singularis -tempestas ibi grassasset. Et hoc intelligunt factum esse in conspectu -Heliae, non solum imaginative, sed et corporaliter. Unde Magister in -Spec. hist. dicit, quod tria illa, in quibus non erat Dominus, erant -corporalia. Primo ventus fortissimus, conterens petras; secundo terrae -commotio, subvertens montes; tertio ignis magnus, comburens et -consumens et incendens rupes. Et illius horribilis tempestatis signa -hodie apparent. - -Ascendimus ergo per contritos lapides et eversas rupes cum magno labore -et sudore et paene usque in verticem venimus. - -Sub cacumine in montis collo venimus ad petram, in qua foramen erat et -istud foramen est illud, de quo habetur Exodi XXXIII. Cum enim Moyses -colloquio Domini frueretur, desiderabat videre faciem Dei et claritatem -Dei. Cui Dominus: non poteris videre faciem meam, non enim videbit me -homo et vivet. Ecce, est locus apud me, inquit, et stabis super petram -eamque pertransibit gloria mea. Ponam te in foramen petrae et -protegam[TR163] te dextera mea. In ipsam ergo voraginem licet arctam et -strictam, in qua Moyses recurvus in ventre jacens fuit a Domino -positus, immisimus nos etiam devotionis caussa. Cum labore enim ad -imitationem prophetae in hoc foramine nos involvimus. Est enim foramen -paululum a terra estque demissum et non altum, nisi quod (#b#) homo in -terra stans potest extensis brachiis cum capite se intromittere. Si -autem vult etiam pectore intrare, oportet, quod se levet a terra et -tunc brachia, pectus et caput sunt quidem intus, sed crura cum tota -posteriore parte extra dependent ab umbilico, et ita homo jacet quasi -inter duas molas, quia cum ventre jacet super partem petrae inferiorem -et dorsum premit pars superior. Si quis autem vellet, posset se -totaliter in petram trahere, quia foramen profundum est, sed quomodo -sine adjutorio et sine extrahente reexiret vix video, quia non patet ei -exitus motu retrogrado, sicut movetur cancer. In quo motu habet -impedimentum supra et infra, sed non ante, nec retro; non enim tantum -est intus de spatio, ut homo se vertat et cum capite primo exeat. Hoc -ergo foramen est illud, ut pie creditur, in quod posuit Dominus Moysen, -ut contemplaretur Dei posteriora. Si cui placet videre, quid sit Dei -facies et Dei posterior pars, videat in Nicol. de Lyra super illum -locum et Addi. cum replicis. - -Foramine illo perspecto ascendimus ulterius, usque ad cacumen montis -sanctissimi, in caput montis supra rupem, in cujus latere est foramen -praedictum. Haec est petra, super quam jussit Dominus stare Moysen, -Exodi 33.: Ecce, est locus apud me et stabis super petram etc. Super -petram illam est hodie aedificata una capella, quae dicitur ecclesia -sancti Salvatoris, quae erat ferreo osteo firmiter clausa, statque in -loco, ubi sanctus propheta Moyses decalogum in duabus tabulis lapideis -digito Dei exaratum accepit stans cum Domino solus in montis vertice, -ut habetur Exodi XXXIV. Anno ante nativitatem Domini 1514 fuit lex data -Moysi. Hanc capellam aperiente fratre Nicodemo, qui de monasterio -nobiscum ascenderat, discalceatis nudisque pedibus pro reverentia et -sanctitate loci intravimus nosque, ut justum erat, devotius -prostravimus in terram et locum illum, in quo Moyses legem de manu -Domini accepit duobus signatum lapidibus deosculabamur et orationibus -ibi lectis, prout in processionali terrae sanctae signantur, -indulgentias plenariae remissionis (††) accepimus. Post orationem -chorum intravimus, altare circumivimus et locum cum ingenti devotione -et delectatione vidimus et frequentius vestigia angeli visibili et -corporali specie Moysi ibi apparentis deosculati fuimus, similiter et -vestigia sancti prophetae Moysis. Sunt enim, ut praedixi, ante -introitum chori duo lapides supra sancta vestigia, in uno loco stetit -angelus, in alio genubus flexis stetit Moyses, et sunt duo albi -marmorei lapides in pavimento locati, et dicunt, quod sub istis -lapidibus sint adhuc in petra impressa vestigia genuum Moysis. - -His visis de ecclesia egressi sumus et calceamenta nostra reassumsimus -et ad latus capellae paululum descendimus ad XV passus et speluncam de -superpendente petra ingressi sumus. In ea autem prostrati orationes -solvimus et indulgentias (†) accepimus. In hoc specu mansit -Moyses,[TR164] quando non habuit Dominus colloquium cum eo, et in eo -jejunavit 40 diebus et 40 noctibus, ut legem Domini mereretur accipere. -Est autem spelunca lata et magna, non aliud lumen (#46 a#)[TR165] -habens, nisi quod per locum introitus spargitur. Esset autem satis -commodosum habitaculum pro contemplativo monacho. Ex opposito speluncae -est altitudo quaedam, in qua aedificata est una muschea, ecclesia -sarracenica, juxta quam plures Sarraceni sedebant, qui etiam ad -visitandum locum sanctum ascenderant. Nam Arabes, Aegyptii, Sarraceni, -Turci, de longinquis mundi partibus ad hunc locum peregrinantur ob -reverentiam Moysis. Demtis enim Judaeis de omnibus mundi partibus huc -confluunt homines de omni ritu et secta; Judaei soli non possunt -ascendere, et si possent, gentiles eos non admitterent, imo Christiani -eos secum orantes non sustinerent. - -Insuper grandis in monte est cisterna, bonam continens aquam et -frigidam atque sanam, de quam tamen aquam habere non potuimus, quia, in -quo hauriremus, non habuimus, et puteus valde altus (est.) Dicunt, hanc -cisternam esse Moysis, de qua bibit; quod non consonat Scripturae, quae -ipsum dicit ibi jejunasse. - -Circuivimus et lustravimus totum montis verticem et vidimus grandes -ruinas antiquorum murorum per gyrum, et creditur, ibidem fuisse -monasterium, quod quidem totum destructum est praeter ecclesiam, juxta -quam semper manent duo fratres de monasterio S. Catharinae. - -Habet mons iste hoc singulare, quod rotundus sursum protenditur nec -aliis montibus condependet, nec tamen omnibus altior est, sed omnibus -singularior et ascensu difficilior. Sunt enim a monasterio in ejus -usque summitatem circiter septem millia graduum, demtis locis, in -quibus rectis passibus ascenditur et non per gradus. Ex illo monte est -respectus ad regiones procul existentes, ad quas tamen clarior -respectus est de monte S. Catharinae, ideo ibidem loquar de illis -regionibus. Ex iam dictis patet descriptio sacri montis, commendatio -tamen eximia et sanctitas ejus ex canonicis scripturis clarius habetur -in multis locis, sicut Exodi III. et XIX. et XX. et Deuter. V., ubi -dicitur, quod mons ille ardebat usque ad coelum, et per totum -pentateuchum et in psalmis et prophetis. Ex quibus omnibus infertur, -quod mons Oreb Synai est mons excellentiae et altitudinis; mons divinae -habitationis et angelorum frequentationis; mons luminis, ignis et -inflammationis; mons terribilis nubis et caliginis; mons sapientiae et -eruditionis; mons misericordiae et promissionis, justitiae et -comminationis; mons fulguris et corruscationis; mons tubae et -clangoris; mons amicitiae et confoederationis; mons clementiae et -propitiationis; mons sacrificii et orationis; mons pinguedinis et -coagulationis; mons visionis et contemplationis. - -Postquam ergo hujus montis sancti loca perspeximus, consedimus et -collationem fecimus manducantes et bibentes, quod nobiscum portavimus, -et ultra horam in monte sancto mansimus. In tribus enim horis a -monasterio in cacumen venimus. Cunctis autem terminatis, quae in monte -sancto agenda erant, disposuimus nos ad ulteriores labores et -processimus modo, quo sequitur. - - - - - Progressio ulterior. - - (#b#) Descensus peregrinorum de monte Oreb et - aliquorum peregrinorum ascensus in montem S. - Catharinae. - -Expleta collatione paululumque recreati descendimus de monte contra -occidentem per praeceps viam periculosam, terribilem et saltuosam -valde, ita, quod nonnumquam necesse fuit, ut submitteremus nos deorsum -per saltus, in ventrem nos ponendo super praecipites rupes. Saepe etiam -in hoc descensu venimus in capitibus rupium in arctas vias dependentes, -in quibus casus fuisset crudelis mors, nam deorsum per altissimas -rupium parietes quis, mox ut pedem non recte posuisset, cecidisset in -valles horribiles; tandemque venimus in quoddam monasterium, dictum ad -quadraginta sanctos, et ibi ingressi ecclesiam adoravimus et -indulgentias recepimus (†). Interea duo fratres de monasterio S. -Catharinae ibi morantes attulerunt nobis caricas et desiccatos dactylos -et aquam, de quibus pro refrigerio ei confortatione libavimus. Post -hoc, quia nondum meridies erat, consedimus et deliberavimus, an illo -die etiam montem S. Catharinae ascendere vellemus, aut quiescere usque -in crastinum. In hanc autem convenimus sententiam, ut juniores et -saniores et qui vellent, jam ascenderent et loco visitato ante occursum -solis reverterent, alii vero seniores et debiliores mane in frigore -iter arriperent ad ascendendum. Surrexerunt vero decem peregrini -robustiores ad ascendendum parati in intensissimis aestibus, quorum -haec sunt nomina: dominus Johannes comes de Solms, miles, dominus -Heinricus de Schomberg, miles, dominus Sigismundus de Marspach, miles, -dominus Caspar de Siculi, miles, dominus Lazinus, archidiaconus et -canonicus ecclesiae transsylvaniensis in Ungaria, frater Felix de Ulma, -ordinis Praedicatorum, pater Paulus Guglinger, ordinis Minorum, frater -Thomas, conversus ejusdem ordinis, et duo comitis servi, Johannes et -Conradus. Hi assumtis secum aliquibus Arabibus montem arduissimum S. -Catharinae aggressi sunt. - -Ascendimus ergo montem per viam longiorem, asperiorem et duriorem, per -invias crepidines, per scopulos praeruptos, per petras superpendentes, -per minaces rupes, per horribiles saltus perque praecipites clivos, per -intensissimos desuper solis ardores. Hoc vero solum habuimus -refrigerium, quod duos in tali ascensu fontes reperimus aquam frigidam -continentes, unde refocillabamur. Quidam vero miles fractus tam -violento labore penitus defecit et in arduissimo clivo residens amplius -procedere non potuit. Eramus autem iam ultra medium ascensus et caput -montis vidimus licet longe supra, quod dum miles ille debilis -aspiceret, desperavit se posse ascendere et rogavit nos, ut -ascenderemus, eumque ibi solum exspectare nos sineremus. Ad hoc nos -animavimus eum et sursum erectum aliquantulum procedere coegimus, qui -aliquotiens sub manibus nostris quasi amens in terram dilabebatur, -ligavimus autem sudarium longum ad cingulum ejus, per quod aliqui eum -trahebant, aliqui manus ejus tenebant trahentes per brachia, aliqui ad -dorsum ejus stabant et sursum trahebant, et mirabilem fatigam cum -peregrino illo habuimus. Tandem Deo auxiliante (#47 a#) in verticem -montis Synai venimus, ad angelicum sepulchrum beatissimae virginis S. -Catharinae. Procidimus ergo et cum devotione locum sacri corporis per -angelos apportati deosculati sumus et indulgentias accepimus (†), -decantantes prius, quae signata habuimus in processionali terrae -sanctae. Porro post orationem consedimus, et inceperunt flagrare -desiderio panis et aquae et quilibet optabat se habere secum sportam -suam et amphoram. Nescio autem, qua providentia accidit, ut ego solus -mecum haberem sportam cum paximatiis, ovis duris, carnibus fumigatis, -et caseo, quae pro me ipso tuleram, alii omnia sua inferius cum -peregrinis remanentibus dimiserant, et videntes, me esse provisum, -congratulabantur quidem mihi et providum me praedicabant, sibi ipsis -vero indignabantur de negligentia, et petebant me unus, ut darem sibi -pauxillum panis, alter modicum carnis, alius parum casei et panis, alii -haustum vini quaerebant a[TR166] me. Hoc ut vidi, jucundatus fui et -nulli quidquam dedi, sed sportam arripui et omnia, quae in ea erant, in -concavitatem petrae, quae juxta nos erat, effudi in loco, ubi caput S. -Catharinae positum fuerat, et tali facetia usus nobiles et peregrinos -invitavi dicens: ecce, domini mei, provida dispensatione factum est, -quod hic omnes vos sitis hospites mei et ego habeam solus expensas, -quod libentissime faciam, utinam laute vobis procurare possem. Nam ecce -in hac domo, in ista camera, in hoc lectulo habitavit et quievit -dulcissima sponsa mea S. Catharina ultra trecentos annos a sua -passione, quae mihi in juventute desponsata inter omnes coelestis regni -pretiosissimas virgines deifica sorte a me electa est, denique in -ejusdem virginis festo anno 1452 ejus amore saeculo renuntiavi et -habitum fratrum Praedicatorum accepi, et anno revoluto eodem die -obedientiam publica et solenni professione promissi, sicque perpetua -obligatione me in Dei servitium et in hujus virginis obsequium -mancipavi. Venite ergo omnes, quotquot estis, et cum laetitia edite. -Accesserunt ad hanc invitationem omnes, et cum multa laetitia -manducavimus ea, quae apud nos erant. In hoc convivio erant comites, -milites, sacerdotes, religiosi, insuper alii erant ibi saeculares, -Christiani haeretici, ibi etiam erant Sarraceni et Arabes, qui omnes de -fragmentis sportae meae manducaverunt. Vinum ibi erat in copia, quia -alii peregrini acceperant secum suos viascos, sed aquae ibi defectus -erat, quod cernens quidam Arabs de convivis nostris accepta amphora per -prona montis non cucurrit sed dilapsus decidit et post parvam moram -rediit portans amphoram aqua recenti plenam, quam tulerat ex aliqua -fonte nobis incognito. Vinum ergo aqua temperavimus et potu ac (#b#) -cibo penitus consumtis, etiam usque ad crustas et minutissimas micas, -convivio finem fecimus. Numquam per totam peregrinationem meam fuit -sporta mea adeo evacuata et mundata, sicut ibi. Interea sol declinare -incipiebat, et hortabantur nos Arabes ad descensum, antequam sol -occumberet. Surreximus ergo et currendo repente descendimus et sole iam -merso ad fratres nostros revenimus in monasterium ad XL Sanctos. -Descriptio montis et loci dispositio superior patebit in sequentibus. - - - - - Ascensus montis S. Catharinae. - -Vicesima quinta die, antequam illucesceret, surreximus de terra, in qua -sub dio quievimus in curia monasterii, ut in montem iterum ascenderemus -cum fratribus nostris, qui heri remanserant. Verum major pars illorum, -qui prius in monte fuerant, mansit in quiete. Assumsimus ergo servos -Arabes et asinarios et sportas cum cibariis, amphoras cum aqua eis -imposuimus et praecedentem fratrem Nicodemum secuti sumus lentissimo -gradu propter teneres et infirmos. Est autem a monasterio spatium satis -longum per hortos et arbusta usque ad montis clivum, per quod -ascendimus cum lunae beneficio. Cum autem ad montis clivum venissemus, -intravimus crepidinem quandam montis altis parietibus rupium conclusam -et de profundis ascendimus per viam multum asperam, nec inter haec -lumen aliquod habuimus, quia conclusi rupibus lunae lumen habere non -potuimus. Insuper tantum frigus erat in ista crepidine, ut dentibus -strideremus; optavimus habere ignem, sed ignile non habuimus ut ignem -faceremus. Quidam autem de Arabibus compatiens frigescentibus collegit -quasdam herbas arefactas et manibus confricatis incendio aptavit -assumtisque duobus lapidibus de torrente fortiter collisit ad invicem -ignemque provocans igne incendit, et collectis sarmentis ignem magnum -fecimus et circumstantes membra fovimus. Cogitavi, quod Arabs ille -artem illam educendi ignem de silicibus didicerit a Promotheo, filio -Lapethi ex Asia et nympha matre, qui aevo suo, ut poetae referunt, erat -vir prudentissimus et praeter hoc, quod de luto figmentum hominis -formatum igne de coelo furato animavit, primus de silicibus ignem -provocandum esse docuit. Nam tum ignoratum fuit, ignem latere sub -frigidis silicibus. Porro Vulco dicitur primus ignem invenisse; cum -enim fulmine arbor quaedam incensa fuisset, ex eo aliae arbores -succensae, omnia conflagrata sunt ligna. Vulco autem calore delectatus -deficiente igne materiam adjecit, conservans ignem, quem hominibus -ostendens tamquam a se repertum in totum per hoc promeruit, ut rex -Aegypti constitutus sit. - -Cum ergo refocillati calore essemus, titiones accepimus ignitos et -processimus sursum in illa crepidine, in qua nonnumquam erant saltus et -petrarum parietes, per quos Arabes primo scandebant et inde sursum unum -peregrinum post alium trahebant. Cogitavi aliquotiens illo mane, quam -mirabilis Deus; heri prae caloribus vix poteramus spirare et hodie prae -frigoribus vix poteramus vivere. Quanto enim altius ascendimus, tanto -intensius frigus sensimus. Interea ad fontem quendam venimus, juxta -quem iterum ignem accendimus, (#48 a#) et iam de ignis calore -laetabamur, sicut heri ibi de aquae frigore recreabamur. Calefactis -nobis iterum processimus per arduum saltum adscendendo ad longum -spatium. In alto autem venimus ad unius magnae rupis parietem et de -sublimitate illius parietis destillabat aqua clara et bona, nobis tamen -fastidiosa, quia adhuc mane erat et frigore non mediocriter -laboravimus. Destillabat autem aqua illa in concavitatem quandam rupis -et quasi quandam piscinam faciebat. Juxta illam piscinam iterum ignem -accendimus et nos calore refecimus; tantum enim frigus fuit, ut, si -ignem non habuissemus, defecissemus prae algore. In ulteriori processu -venimus adscendendo[TR167] de locis petrosis in clivum, praecipitem -quidem sed planum, id est, sine rupibus et sine arbustis, et erat ille -clivus graminosus, quasi pratum. Nobis itaque laborantibus in ascensu -illo, ecce, dies adspiravit et inclinabantur umbrae, et vidimus longe -supra collum id caput montis, ad cujus aspectum quasi conterriti -stabamus, mirantes altitudinem adhuc restantem post tantum ascensum. -Non potest enim summitas vel caput montis inferius videri juxta -radicem, quia sic est ejus dispositio. Primo habet radicem latissimam, -in qua arbusta, virgulta et multi rubi crescunt. Deinde sunt rupes -eminentes, per quos in crepidinibus est ascensus usque supra montis -ventrem, qui est tumor magnus a corpore montis procedens et excrescens, -quasi terrae inflatio esset, et propter hunc tumorem non potest videri -de imis nec caput nec collum montis; super ventrem est illa latitudo -graminosa continens loca egregia ad pascua optimas herbas ferentia. -Venter ille longum habet ascensum usque ad cacumina montium ei -adhaerentium, ita quod de ventre illo uno jugo est transitus in montium -aliorum vertices. In supremo autem ventris consurgit montis Synai -collum, rupis enim magna, tortuosa et scopulosa in altum protensa ibi -excrescit a veutre montium sicut collum a corpore procedit in homine; -et hoc collum est adeo altum, quod stupor est videre, et supra collum -est montis caput. Est autem rupes colli directe contra coelum erecta, -et scopulis altis et acutis cincta ita, quod homo inferius stans non -potest imaginari, quomodo possibile sit, hominem in verticem ascendere. -Imo, ante S. Catharinae manifestationem nemo praesumebat adscendere. -Unde in Speculo histor. L. 19. C. 17. recitatur de quodam sene -visitante patres deserti incolas, qui dicit: vidi, inquit, juga Synai -montis, cujus summum cacumen coelo contiguum nequaquam adiri potest. -His tamen non obstantibus viriliter opus coeptum aggressi sumus, et -usque ad collum pervenimus in aliorum montium juga. Collum autem ipsum -arduissimum aggressi per rupes et scopulos sursum scandimus, quasi eo -modo, quo quis arborem adscendit, trahentes nos sursum de uno scopulo -in alium. Robustiores autem praecedebant et sequentibus manus -porrigebant sicque eos sursum trahebant, nec valuissent ibi formidulosi -et vertiginosi homines. Non autem ascendimus successive unus post -alium, sed quilibet ascendit in proximo sibi loco, ubi sibi videbatur, -quod multa essent tenacula manuum et sustentacula pedum, et ita per -gyrum rupis suspensi in scopulis eramus sursum reptantes, sicut -formicae arbores adscendunt. Tandem autem, quia improbus labor (#b#) -omnia vincit, in caput sive cacumen sacri montis venimus; ubi dum -essemus, adeo asper et durus fortisque flavit ventus, quod nec orare -nec quidquam boni facere voluimus absque igne. Statim autem Arabes -comportatis sarmentis et rogo congesto magnum ignem fecerunt, ad quem -stetimus, usque dum sol, qui iam dudum ortus fuerat, altius ascenderet -et ventorum rigor mitesceret. Nobis ergo calefactis et quodammodo -vivificatis accessimus ad angelicum clarissimae virginis Catharinae -tumulum et laudes praescriptas in processionali terrae sanctae -decantavimus cum jocunditate et devotius oravimus diutiusque -meditabamur cum silentio et indulgentias plenariae remissionis (††) -accepimus. - -In hoc spectabili loco singulari gaudio affecti fuimus; nam hucusque -progrediendo semper avertimus nos a terra et patria nostra, sed ab hoc -desiderabili loco incepimus nos convertere et vultum firmare contra -natale solum, terram patriam et regionem nostram; quod quam -gaudiosissimum et delectabile fuerit, non intelligit nisi is, qui in -procul existentibus regionibus moram traxerit et in alienis terris exul -fuerit et cum populo sibi ignoto, cujus nec mores nec linguam -intelligit, conversatus fuerit et in gente alterius sectae, alterius -ritus, alterum Deum quodammodo colendo ad tempus manserit. Ille, -inquam, intelligit hoc poeticum: Dulce natale solum. De quo etiam Hugo -ille Regularis idem testatur, ut, inquit, ait quidam, nescio, qua -natale solum dulcedine cunctos ducit et immemores non sinit esse sui. - -Habuimus ergo duplicatam in hoc loco sacro jocunditatem et dulcedinem, -unam ex memoria recenti natalis soli, ad quod nos convertimus, aliam ex -praesentia virginalis tumuli, quod in prospectu vidimus, tetigimus et -ad placitum tractavimus. Huius tumuli dispositio talis est. Caput sive -cacumen sacri montis Synai est integra petra et una, in summitate plana -ita, quod platea (in) supernis est rotunda, non multum lata, circiter -sex passuum. Pavimentum plateae est vertex petrae, et per circuitum in -margine plateae est maceria in modum muri vel sepis circumducta, ne -quis incaute ambulans in praeceps corruat et ne respicientes ab omni -parte deorsum horrescant propter altidudinem et ut securior et liberior -fiat ibi deambulatio. In medio petrei pavimenti est una cavatura ad -consignationem humani corporis supinum iacentis, nec est multum in -petram profundata sed tantum, ut corpus jacens in ea repleat cavaturam -et aequale pavimento reliquo sit. Haec cavatura non ferro aut aliquo -artificum instrumento est facta, sed miraculose impressa. Dum enim -angeli de Alexandria corpus virginis ad hunc locum detulissent et super -planam et durissimam petram illud collocarent, mox petra, angelica -virtute agente, sacro corpori cessit, sicut cedit cera mollis corpori -duro et gravi sibi superposito et corpus premens sibi ipsi loculum -proportionatum toti corpori configuravit et in eo ultra trecentos annos -ignotum hominibus sub angelorum custodia (#49 a#) jacuit et quievit, in -cujus custodiae signum sunt ab utroque latere cavaturae aptae ad -sedendum, ac si aliquis ibi sedisset; siquidem et angeli corporis -custodes ibi dicuntur sedisse, forte in assumtis corporibus, sicut in -Scriptura sacra frequenter commemorantur stetisse, ambulasse, volasse, -et angelus resurrectionis dominicae nuntius dicitur super lapidem -sepulchri sedisse, Matt. XXVIII. et Marci XVI. Quamvis autem angelus in -assumto corpore etiam sedere volens non indigeat sella aut sede, sicut -nec sessione, locum tamen sessioni aptum juxta corpus sacrum virginis -formaverunt, ut se fuisse custodes sacri corporis semper commanentes -funeri indicarent. Quomodo autem corpus virginis hic sit inventum et -inde in monasterium translatum, patebit folio 4.[TR168] - -Ad loculum ergo virginis nos prostravimus et in ipsum non ex -praesumtione vel ex curiositate, sed ex pietate nos posuimus et corpora -nostra commensuravimus cavaturae et ipsam longae staturae fuisse -deprehendimus. Demum dum locum illum sanctum debito vel nobis possibili -honore venerati fuissemus, convertimus nos ad alia. - - - - - De regionibus mundi, quas vidimus in quatuor - plagis terrae ex hoc sacro monte et descriptio - terrarum, aquarum etc. - -In supercilio montis sanctae Catharinae stetimus et terras ac -provincias et regiones per gyrum consideravimus, etiam longe -existentes; siquidem ad longissimam mundi partem vidimus, quia valde in -alto stabamus, nec per nebulas aut alias aeris indispositiones -impedimenta habuimus. Conjecimus ergo oculos primo contra orientem in -latissimum fretum, in sinum arabicum, qui et mare rubrum dicitur et de -mari indico progreditur, nec potuimus contra orientem videre oculis -corporeis nisi aquas, quae se extendebant usque in montana Madian, ita, -quod quasi per circuitum montis Synai vidimus mare rubrum. Dura nimis -et periculosa navigatio est maris rubri, unde Jeronymus ad Rusticum -monachum de monastica vita sic de hoc loco loquitur: Navigantes mare -rubrum multis difficultatibus ac periculis ad urbem maximam perveniunt -utraque enim littora gentes vagae, imo belluae habitant, ferocissimae; -semper solliciti, semper armati, totius anni ferunt cibaria; latentibus -saxis vadisque durissimis plena sunt omnia, ita ut speculator in summa -arbore sedeat et inde regendo et circumflectendo navis dictata -praedicet. Felix cursus est, si post sex menses supradictae urbis -portum teneat, a quo incipit se aperire oceanus, per quem vix anno -perpetuo ad Indiam pervenitur et ad Gangem fluvium, quem sacra -Scriptura Phison nominat, ubi nascuntur pretiosissima quaeque, et -montes aurei ibi sunt, quos adire propter gryphos et dracones, et -immensorum corporum monstra hominibus impossibile est. Haec Jeronymus. -De eodem mari indico contra orientem alius sinus recedit magnus, qui -est sinus persicus et in Persidem regionem se extendit, a qua et nomen -accepit. Haec regio nominata in sacra Scriptura Persida dicitur a -Perseo, rege Argivorum, graece, qui eam multis proeliis habitis devicit -et gentem, quae adhuc agrestis fuit, humaniter vivere coegit et a se -regioni nomen imposuit. De hoc Perseo poetae multa fingunt et de ejus -alato equo vide aliqua Parte 1. fol. 78 B. In illa regione erat quondam -civitas potentissima, Persepolis, a Perseo constituta. Plinius dicit L. -XV., quod persica poma, quae nos Pfersich dicimus, ab illa regione in -nostram sint advecta et ideo dicuntur mala persica, quae quidem in -Perside sunt mortifera, hic vero suavia et jocunda, sicut dicit -Catholicon. Haec regio est contermina Mediae et non nisi per quaedam -abrupta montana intermedia dividuntur, sicut Italia a Germania, et -fuerunt olim duo magna regna, de quibus Cyrus rex fecit unum. - -Porro Medorum regio ab ortu habet montes Caspios et a meridie Persidem; -Persarum vero habet ab ortu Indos, a meridie mare rubrum. In regione -Medorum erat Egbathanis, civitas potentissima, quam Arphachsad -construxit, ut habetur Judith 1., et Cusis civitas, de qua habetur -Esther . . . - -Deinde contra meridiem oculos conjecimus in gulfum maris rubri et ultra -canale ejus vidimus montana altissima et ibi est desertum rigidissimum -Thebaidae, in quo probatissimi monachi fuerant. Hujus deserti terminus -est oceanus ad meridiem et Nilus fluvius Aegypti ad occidentem. In hoc -eremo deguit ille magnus Antonius, toti mundo notus, et sanctus -Arsenius et sancti Macarii tres et plures alii praecellentes sancti. - -Primo in ipso mari rubro vidimus insillas steriles, salinis scopulis -albescentes. Sunt tamen in ipso mari multae pretiosae insulae et -magnae, quas videre non poteramus. In littore maris rubri a nostra -parte vidimus nominatissimum portum maris, qui olim dicebatur Beronice -vel Ardech, nunc autem vocatur Thor. Ad hunc portum applicant naves, -quae veniunt cum speciebus aromaticis de India et inde ducuntur in -Aegyptum et ex Aegypto mittuntur per mare magnum usque ad nos. Ille -enim est ultimus orientis portus nobis notus, in quo semper sunt multae -et magnae naves indianae, quae tamen ita compactae et fabricatae sunt, -ut nullum ferrum in eis sit, nec audent habere anchoras ferreas nec -catenas nec laminas nec clavos nec arma ferrea nec secures nec bipennes -nec aliquod ferreum instrumentum. Ratio autem hujus est, quia in -littore maris indici sunt scopuli et montes lapidosi, de lapidibus -magnetum, per quos naves in Arabiam ire volentes transire oportet. Si -ergo navis ferramenta aliqua continens ibi veniret, statim magnes -propter ferrum navem attraheret et illideretur navis in scopulos et -frangeretur. Est enim magnes mirabilis raptor ferri. Si cui placet -legere, videat in Speculo Nat. L. XX. C. 20. - -Sunt etiam in plerisque locis orientis petrae illius naturae, ut -homines transire volentes attrahant ad se, sicut magnes ferrum; -migrantes autem post tractum rident et jubilant et illisi saxis -pereunt. De his loquitur Consiliator Doctrinae 67. et dicit, quod -propter hujus impedimenta non potest homo pervenire in oppositam nobis -regionem, etiamsi immensitas oceani non impediret. - -Dixit nobis frater Nicodemus, quod monachi S. Catharinae habeant partem -thelonei cum Soldano rege Aegypti, quod in hoc portu de navibus -oneratis tollitur et juxta littus habent hortum magnum palmarum, de -quibus tot dactylos colligunt, quod eis per annum sufficiunt et majorem -partem fructuum vendunt. - -Ultra maris gulfum a meridie descendendo contra occidentem vidimus -altissimum montem, quem nominant Olympum Aethiopiae, ad differentiam -Olympi Macedoniae. Hic mons in ortu solis flammas de se emittit -horribiliter quinque horis. Ab hoc monte incipit Aethiopia, quae olim -dicebatur Atlanta, et terminatur ad Nili flumen. Est autem terra lata -valde, producens monstruosos homines et bestias mirabiles in suis -desertis. Quidam enim solem orientem et occidentem dira imprecatione -intuentur et semper soli irati maledicunt propter afflictionem caloris. -Ibi currunt satyri adeo hominibus aequales, ut aestimentur homines -esse, quamvis non sint, et multa mirabilia sunt in illa regione. Huic -contermina est Lybia, regio magna Africae, et Aegyptus. - -De hinc contraximus visum et a remotioribus locis in campum desertum -fiximus, qui est inter montem Synai et mare rubrum, ejusque latitudinem -et vastitatem mirati sumus. Dixit autem nobis frater Nicodemus, quod in -istis campestribus esset quoddam monasterium sanctorum virorum, quod -modernis temporibus nemo potest invenire, quamvis campanarum pulsus ad -omnes horas canonicas audiatur cottidie. Nonnulli ex fratribus -monasterii sanctae Catharinae conati sunt illud exquirere, qui dicunt, -se sonum campanarum quidem audivisse, sed monasterium ipsum minime -invenisse. Et credunt, ipsum monasterium ex gratia Dei occultari -propter peccata Arabum, ne eorum insolentiis graventur sicut alia -deserti monasteria: sicut domus Loth fuit Sodomitis occultata, Genes. -XIX., et civitas Dothaim Syris, ne Helisaeum caperent prophetam, (#50 -a#) quem capere venerunt, ut habetur 4. Reg. VI. pulchra historia. -Veruntamen Arabes quidam sunt cum fratribus, qui dicunt sub juramento, -se fuisse in monasterio, sed mox, ut exierunt, viam et monasterium -perdidisse. Quandoque disparent aliqui fratres S. Catharinae, nec -scitur, ubi pervenerunt, quos credunt rapi ad hoc monasterium ad -supplendum vices eorum, qui pro tempore moriuntur, cum eis. Nec -videatur hoc puerile vel phantasticum, cum etiam in Vitis patrum -similia legamus etiam de hoc, de quo nunc est locutio, deserto; in quo -fertur habitasse quidam sanctus, quem nemo invenire potuit; hunc abbas -Postumius visitator patrum et sanctorum in desertis commorantium diu -quaesivit nec invenire eum potuit, nam quotiens eum viri religiosi -adire voluerunt, cursu avia petens locum ignotum quendam adiit, -congressus vitabat humanos, verumtamen ferebatur se praebuisse, qui, -credo, potenti id fide obtinere meruit. Cui inter colloquia -percunctanti, cur tanto homines opere vitaret, respondit: si homines me -frequentarent, angeli a me fugerent, quorum frequentatione utor. Simile -legitur de S. Hilarione, quem latrones deserti ipsum scientes saepe -quaesiverunt, sed cellam senis invenire nullatenus poterant. Hoc in -Spec. Histor. L. 17. cap. 19. et L. 19. c. 17. et est originale -Jeronymus de vita beati Hilarionis, c. 9. - -Deinde convertimus nos ad aquilonem, ubi jungitur orienti, et contra -regionem Arabiae visum conjecimus, quae latissimas solitudines continet -et in pluribus suis partibus ferax est diversorum pretiosorum aromatum; -ob quam causam dicitur Arabia felix et protenditur inter utrumque sinum -persicum et arabicum et propter singularem suae glebae bonitatem felix -dicitur. Nam in quibusdam locis effossa terra aliquae reperiuntur suave -olentes glebae. Effoditur in ea regione aurum, quod non igne -decoquitur, ut alibi fieri consuevit, sed e vestigio effossum nucibus -ac castaneis simile reperitur, colore ita lucido, ut pretiosos lapides -auro inclusos splendidiores reddat. In hac Arabia sita est Mecha, -civitas Machometi maledicti et templum sepulchri ejus, arte mechanica -adeo mirifice, ut dicitur, suspensum, ut illi, qui nesciunt, opinentur -esse virtute aliqua divina. Sunt enim in solo locati magnetes, inferius -et superius in testudine in proportionata magnitudine, sepulchrum vero -Machometi, quod est ferreum, aeris illius medio inter utrumque lapidem -quasi numinis potestate pendet. Quale etiam aliquid in lucerna Veneris -de lapide ab artifice fieri potuit, quod gentiles mirarentur. In -delubro quodam erat ferreum idolum, etiam taliter suspensum, ut habetur -in Spec. Nat. L. IX. c. 20. et infra fol. 72 B. - -Verum magis ad aquilonem respicientes contra Chaldaeorum regionem -oculos conjecimus, quae Arabiae est contermina, in qua civitas illa -grandis Babylonia fuit a Nabuchodonosor constructa, ut in Daniele -habetur. - -In illa Babylonia erat ille ingens obeliscus, unum de VII mirabilibus -mundi. Nam Semiramis regina ex Armeniae montibus excidi fecit lapidem -pedum CL in latitudine, spissitudine vero XXIV, quem deductum -Babyloniam erexit in stuporem omnium cernentium. Juxta hanc civitatem -est campus Duran, in quo convenerunt gigantes post diluvium ad -aedificium turris Babel et ubi facta fuit confusio linguarum. In hoc -campo erexit Nabuchodonosor statuam auream pro deo, quam Ananias, -Azarias, Misael adorare nolentes missi sunt ibi in fornacem ignis. Ibi -fuit idolum Bel et lacus leonum. Hanc civitatem castitas Susannae -uxoris Joachim decoram reddidit et multa valde de ea in sacris -Scripturis habentur. Ex hac regione, ut supra Fol. 25 dictum est, -Zigari populi, quos nos Zigineros nominamus, exierunt, qui aetate -nostra cum liberis et uxoribus Europam omnem pervagantur et, cum fures -subtilissimi sint, in oppida ingredi non permittuntur, Hos Veneti ab -omni suo excluserunt regno, tum propter furta, tum etiam propter -explorationem, (de) qua suspecti habentur. Eodem modo dominus -Eberhardus de Wurtemberg, dux, eos ingredi suum dominium non permittit, -quia eorum dolos in propria persona expertus est adversitates passus in -terra sancta, proditus Sarracenis ab eis. Ut autem humanius a fidelibus -tractentur, mentiendo dicunt, se esse de superiori Aegypto et in -poenitentiam agendam (#b#) emissos, pro eo, quod beatam Virginem cum -puero Jesu et Joseph nolebant hospitio suscipere, quando fugerunt in -Aegyptum. Quod fictitium est. Sic etiam fingunt se Christianos et -baptizantur et rebaptizantur et derisores sacramentorum sunt. Nos eorum -quendam sciscitati fuimus, qua ex patria esset? Respondit, se Chaldaeum -cum omnibus, linguaque chaldaea semper eos uti consuevisse. - -Contermina est Chaldaea Assyriae, quae grandis provincia est, in qua -Ninus Niniven civitatem maximam aedificavit. Ambae hae civitates, -Ninive et Babylonia, supra flumen Euphratem sunt sitae, una a Nino -rege, altera a Semiramide regina constructae, longe ab invicem -distantes. Est etiam consequenter Mesopotamia inter Euphratem et Tigrim -fluvios paradisi, post quam sequitur Armenia et multae aliae regiones. -Deinde convertimus nos ad occidentem et ad dextram a longe vidimus -montes Arabiae, quos nominant catenam mundi, qui sunt ex opposito -terrae sanctae ultra Jordanem et mare mortuum. Iuter haec montana -praeeminet mons Nebo, Phasga, et Abirim, in quem ascendit Moyses jussu -Dei ad contemplandam terram sanctam, ut habetur Deuter. 34. Hunc montem -manifeste vidimus in monte Synai. De his montanis dictum est P. 1. f. -210. et fol. 243. - -Vidimus etiam in deserto montem Or, in quo Aaron obiit, ut habetur Num. -20. Porro propter montana deserti et montana Arabiae praedicta Judaeam -videre non poteramus, nec Palaestinam, nec mare magnum, et propter -nimiam distantiam; situm tamen terrae sanctae et plagam optime novimus. -Unde contra terram sanctam et civitatem inclitam Jerusalem prostrati -adoravimus dominicum sepulchrum et loca sancta et efficaces illas -orationes esse speramus, ex eo, quod dicitur 3. Reg. 8: Si adoraverunt -te contra viam terrae sanctae et civitatem, quam elegisti, et templum -nomini tuo aedificatum, tu exaudies eos, Domine. - -Vidimus etiam deserta et solitudines, per quas vagabantur filii Israel -XL annis, et montes, per quos nos descendimus, sicut montem Calpis, de -quo supra fol. 36. b., et descensum Rochaim, de quo fol. 28 b. dictum -est; montem etiam sanctum Oreb Synai, sub nobis longe alios montes per -ejus circuitum excrescentem, sed nobis multo inferiorem, nec erat -aliquis mons intermedius, et tamen tanta distantia fuit, quod montem -quidem et ejus verticem vidimus, sed capellam in monte penitus videre -non poteramus. Omnes montes per circuitum videntur esse colles respectu -montis S. Catharinae. - -Post terrarum circumjacentium de longe et de prope [contemplationem] -consedimus et de sacculis nostris produximus cibos et collationem -jocundam fecimus ad latus angelici sepulchri S. Catharinae. - - - - - Descensus peregrinorum a monte Synai S. Catharinae virginis. - -Finitis omnibus, quae in monte sancto erant agenda, locum sanctum -deosculati sumus et cum ingenti laetitia descendimus, non eundo, sed -currendo et cadendo deorsum, pro eo, quod inciperemus jam repatriare, -quamvis adhuc chaos esset inter nos et patriam nostram magnum, non -tamen adeo firmatum, ut hi, qui volunt hinc transire ad eam, non -possint, aut inde huc transmeare. In ventre autem montis ad fontem -venimus, quem nominant fontem S. Catharinae, et ibi bibimus et -repausavimus. Ulterius deinde progressi vel prolapsi ad magnum spatium -ad alium fontem venimus, ubi virgulas excidimus, quas dicunt esse -ejusdem speciei, cujus erat rubus, in quo Deus apparuit Moysi, quas -etiam valere (#51 a#) asserunt et prodesse valde morbum patientibus -caducum, dum eas secum ducunt. Si verum sit, judicet prudens. Ab hoc -fonte consequenter descendimus et in carectum venimus et in eo virgas -longas excidimus, quas dicunt esse de specie virgae Moysis, cum qua tot -miracula operatus est, quam etiam reposuit in arcam testamenti, de qua -habetur Exodi IV. et XI. et XIV. et in multis locis Scripturae sacrae. -Quidam dicunt, quod mulier in partu laborans, si unam illarum virgarum -in manu teneat, non patitur periclitationem. Istae tamen sunt -saecularium narrationes, de quibus parum curo. Post multum laborem et -fatigas in profundum venimus ad monasterium XL sanctorum paene -discalceati. Nam ascensus et descensus illorum duorum montium -depauperavit nos quoad calceamenta, ita quod aliqui milites abhinc -usque ad Cahirum sine calceamentis essent, alii vero calceamenta sine -soleis habebant rupta. Nam calceamentum novum vix sufficit pro ascensu -et descensu illorum duorum montium, et in hoc non feceramus nobis -provisionem sufficientem. In illo tamen fortunam hanc habui, quando de -monasterio S. Catharinae egredi volebamus ad ascendendum montes. Unus -miles de infirmis remanentibus protulit calceamentum novum, quod in -Jerusalem comparaverat, de corio glauco vel gilfo pretioso, dicens: -ecce, frater Felix, hoc calceamentum emi, ut in eo montes sanctos -scanderem, sed ex quo ascendere non possum, accipite vos quaeso et -participem me facite passuum, quos in eo facturus estis. Cum gratiarum -ergo actione indui calceamentum novum pedibus meis, an esset bene -proportionatum, et nostrum vetustum et fere penitus dissutum in camera -reliqui, quod pro certo vix durasset ad primi montis ascensum. Postquam -ergo in monasterium XL sanctorum venimus, offas pro prandio coximus et -misimus asinarios nostros ad monasterium S. Catharinae, ut adducerent -nobis asinos nostros, quia ambulare amplius non potuimus propter -lassitudinem et propter defectum calceamentorum et propter solis -fervorem. - - - - - Visitatio locorum in monasterio et extra per hortos. - -Peracto prandio processionem fecimus ad monasterii loca et primo -ingressi ecclesiam prostrati oravimus et indulgentias accepimus (†). -Sunt enim in ea tumulati XL monachi pro fide Christi in monasterio ab -Arabibus paganis diversis tormentis interfecti et ob hanc causam -nominatur ad XL Sanctos. Modo vero ibi habitant solum duo fratres de -monasterio S. Catharinae pro custodia loci et illi duo fratres multos -insultus patiuntur ab Arabibus vagantibus per solitudinem. Demum per -cellas monasterii transivimus, quae sunt misere parvae et de -arundinibus plexis et luto obductis factae; murus tamen per gyrum -monasterii est bonus et firmus sicut castri muniti, nec est (#b#) -magnum in circumferentia. Viso monasterio portam exivimus in hortum -monasterii, qui certe contra naturam eremi mirum in modum viret, floret -et germinat, producens proceras arbores fructiferas et olera -pulmentica, herbas et gramina. In eo vidimus ultra tria millia arbores -olivarum, ficulneas plures et malogranata multa et amygdalorum arbores -numerosas etc. De oleo hujus horti habet conventus S. Catharinae -sufficientiam ad nutritionem lampadarum ecclesiae et pro coquina pro -cibis condiendis. De pomis hujus horti mittunt monachi singulis annis -Soldano regi Aegypti ad Cairum vasa plena pro munere et pro recompensa -conservationis et tuitionis eorum, sicut postea patebit. De oleribus -ejus toto anno habent salutucium et pulmentum, de graminibus pro -bestiis foenum. Et mirum est, reperiri in eremo talem paradisum, ubi -omnia arentia exusta solis ardoribus, nullius seminis aut radicis arena -sterilis est productiva; sed quid non adinvenit industria humana? Supra -hortum sub radicibus amborum montium foderunt monachi fontes tres -magnos aliquantulum ab invicem distantes, in quos omnis aqua tempore -hiemali de montibus fluens recipitur et per dracones de uno puteo in -alium transmittitur et de ultimo in hortum sicut aqua viva decurrit et -per eam per fossata derivatur et illa frequens irrigatio aquarum tantam -pinguedinem arenis dat, quod quasi terra frugibus apta humus eremi -fructificat. Sic etiam legimus fecisse patres antiquos Deo in desertis -servientes, ut patet in Speculo histor. Lib. 19. Cap. 14. - -In horto illo sunt multae rupes de terra excrescentes et scopuli et -petrae, sub quibus sunt cavernae, antiquorum sanctorum cellulae, et per -longum vallis spatium durat hoc delectabile viridarium habetque in -longitudine unum milliare italicum in latitudine vero, quantum homo bis -potest jacere lapide. Conquerebantur autem nobis fratres, quod illo -anno non habuissent pluviam, et cum magna parcitate aquam habent in -hortum derivare, nisi enim cottidie irrigetur, mox omnia arescunt; -conquerebantur etiam, quod iam aliquibus annis locustae sine numero -advolantes in arborum floritionem et in hortum cadunt totamque -superficiem operiunt et omnem virorem consumunt, flores et folia -corticesque arborum rodunt et corrosa arescunt et intolerabile damnum -inferunt. Perspecto igitur horto reversi sumus in monasterium et ibi -asinarios exspectavimus. - - - - - Praeconisatio et laus sanctorum montium Synei - Oreb et Synai S. Catharinae, eorumque dispositio. - -[Transcriber's Note: Image showing places mentioned in the text. The -following is the illustrations's caption.] - -_1. Monasterium S. Catharinae. 2. Montis pars inferior Oreb, Heliae et -Helisaei. 3. Mons Moysis. 4. Mons S. Catharinae. 5. Monasterium XL -Sanctorum._ - - -Montium sanctorum descriptio ex praedictis et ex figura adstante -aliquantulum potest (perspici). Hi ambo montes pro uno monte -computantur pro eo, quod eorum cacuminibus differant, in radice tamen -et pede unum sunt; nam ab una radice uterque consurgit et uno pede et -fundamento sustentantur, sicut dicitur una manus et tamen habet quinque -digitos distinctos quidem a se, sed conjunctos in radice. Et ita -intelligitur collecta S. Catharinae, in qua dicitur, (#52 a#) quod -corpus beatae Catharinae sit ab angelis collocatum in eodem loco, ubi -Deus dedit legem Moysi, hoc est, in eodem monte, quoad radicem, sed non -in eodem loco montis, quoad verticem. Una ergo descriptione ambo -manifestantur, sicut uno nomine ambo mons Synai nominantur. - -Est ergo Synai mons regionis Madian supra Arabiam, juxta sinum Arabiae -imminens, alios altitudine superans, cujus summum videtur esse coelo -contiguum, qui quidem venerandissimus est ob crebram jam dudum veri Dei -apparitionem in uno vertice et ob admirabilem beatissimae Catharinae -virginis angelicam tumulationem in alio vertice. Haec duo hujus sancti -montis cacumina a nullo hominum fuerunt frequentata ante Moysen[TR169] -et Catharinam: nemo quippe audebat verticem Oreb ascendere, quia -communis opinio hominum erat etiam ante Moysen, terribilem Deum in illa -summitate habitare, quem nemo vivus manens posset intueri nec accedere. -In summitatem vero Synai nemo praesumsit adscendere, cum ejus cacumen -videtur coelo quodammodo contiguum esse et scopuli praerupti in altum -protensi ascendi locum prohibere. In primo etiam vertice videbatur -frequentius ignis ardere ante Moysis ascensionem. In secundo vero -videbatur semper pruina et nix rigere ante Catharinae tumulationem. - -Sunt in mundo plures montes, de quibus ignis spirat, ut Aetna vulcanus -et Bobius, sed non hoc agente. Mons autem iste igneas flammas emisit, -Deo ipsum miraculose incendente, ut patet Deuter. V. et Exodi XIX. -Scribitur enim, montem exarsisse igne, quando Dominus descendit, -tubarumque voces exauditas fuisse. Cumque tota multitudo non pauciores -quam decies centena millia essent, per V dies in omni loco ardens ignis -aspiciebatur, ita tamen, ut nihil ibi consumtum fuerit, sed ipsa quoque -herbarum viriditas intacta permansit. Haec Eus. de evang. praep. lib. -8. c. 3. - -Sunt multi montes perpetuis nivibus operti, rigiditatem praestantes, -hic autem nive canduit virginitatem Catharinae significante. Sunt -praeterea multi montes cavernosi, in quibus gentiles superstitionibus -vacabant et idola colebant. Hic mons cavernas habet, in quibus -prophetae divina oracula exspectabant et sancti monachi divinis -contemplationibus insistebant, Plures sunt diis consecrati, ut Minervae -Aracinthus mons, Appolini Malea, Jovi Olympus, Aeneae Misenus, Satyris -Atlas, Poenio Poenus mons, Moloch mons offensionis, Veneri mons Paphos -in Cypro etc. Hic autem mons Synai soli vero Deo dicatus est, qui est -mons, in quo beneplacitum est habitare, in eo etenim Dominus habitabit -in finem. Referunt de monte Atlas, quod nubes sua celsitudine excedat -et quod ignotas bestias humanae vitae insidiantes habeat, et dicunt, -tanta taciturnitate silere per diem, ut non absque horrore quodam et -occultae divinitatis suspicione adeatur et aspectus squalidus et -nebulosus appareat per diem, nocte vero ad instar coeli crebris lucere -luminibus et resonare cantibus atque tinnitibus cymbalorum et -fistularum Agypanorum et Satyrorum. Sed in monte nostro sancto est -altitudo hominibus proportionata, nec sunt in eo monstra terrifica, -lucem et tenebras sustinet sicut alia naturalia, nec sunt ibi draconum -aliqua praestigia, sed cuncta divina et sancta. - -Climax mons quidam in eadem dicitur esse regione secus mare rubrum, ubi -foeminae prolixis barbis insignes dicuntur esse et crudelissime -venationibus vacantes, tigresque habentes pro canibus, pardos et leones -nutriunt, unde nemo ad montem illum potest accedere timore illorum -foeminarum (#b#) crudelium, quae etiam nudae in viros armatos insiliunt -eosque prosternunt, adjutaria habentes belluas, quas edomant. Non tales -montem sanctum inhabitant, sed quidam esurientes et miseri, quorum -omnis furor bucella panis data mitigatur. Possem multa inducere de -terribilibus montium, propter quae hominibus terribiles redduntur et -formidabiles, quibus omnibus caret sanctus mons Synai et e contrario -conditiones habet desiderabiles, quibus redditur hominibus amabilis, -ita, ut de ultimis mundi finibus ad eum homines illustriores confluant. -Et tantum de monte Synai. - - - - - De reditu peregrinorum in monasterium sanctae - Catharinae et multis sanctis locis in via. - -Igitur adducti sunt nobis asini a monasterio sanctae Catharinae in -monasterium XL Sanctorum, quod ascendimus et ad vallem, quae mediat -inter utrumque montem, ad latus horti descendimus. Ubi autem quasi ad -finem horti venissemus, per maceriam ingressi sumus hortum, dimissis -extra asinis jubente nostro ductore, et ad petram grandem venimus, in -qua specus est capella consecrata; ibi ingressi orationes fudimus pro -indulgentia (†). In hoc specu dicitur habitavisse sanctus Onuphrius, -unus de magnis anachoretis; de hoc in Vitis patrum pulchra habetur -historia: hic dum moreretur, in loco illo tugurium, quod ante specum -fecerat, ruit et arbores circumstantes petram ceciderunt et exaruerunt. -Ab hoc loco ulterius progressi per vallis descensum venimus ad unam -singularem petram, quae stabat juxta viam et non cohaerebat monti, sed -per se de terra consurgebat in altitudinem duorum virorum, in pede -lata, superius acuta et videtur, quod non habeat radices fixas in -terrae profundis, sed stat sicut pyramis artificialis, quasi non petra -naturalis sit. Haec creditur esse petra Oreb, de qua Moses percussione -virgae aquas eduxit, ut habetur Exodi 17. Insuper et secundum aquae -eductionem, de qua habetur Num. 20., credunt ex eadem petra profusam -fuisse, quae dicitur aqua contradictionis; non enim diutius dabat petra -aquas, nisi ad populi et pecorum adaquationem, ut clarius appareret -miraculum. Ideo etiam ipsa petra singularis erat nec monti connexa, nec -terrae infixa, ut cernerent filii Israel, quod Deus novas aquas crearet -in petra et non de abysso redundantes pro eorum potu. Si enim jugiter -fluxissent, non magnum miraculum fuisset, sed consuetum, sicut sanctus -Clemens et multi alii sancti suis precibus impetraverunt emanationem -aquarum de abysso et fontium redundantiam, ubi prius non fuit aqua, non -quod nova aqua crearetur, sed venae de abysso ad locum illum -dirigerentur et illae ita manebant scaturientes, sicut superius patet -de fonte dato monachis pro (#53 a#) signo, fol. 44, a. Fons ergo petrae -hujus non ex aquis terrae, sed ex thesauro Dei emanavit; ideo dixit -Moyses Num. 20.: Aperi eis, Domine, thesaurum tuum, fontem aquae vivae. -In thesauris enim Dei etiam inclusi sunt abyssi, juxta illud: Ponens in -thesauris abyssos; sed et venti de thesauris illis prodeunt, unde -psalmus:[TR170] Educit ventos de thesauris suis. Patet etiam ex verbis -Domini, quod aquae illae in petra fuerint creatae, quia dicit cap. -super. V.: Loquimur ad petram, et ipsa dabit aquas. Ipsa, inquam, -dabit, non terra etc. Ex quibus patet, quod fons ille solus non fuit -filius Nerei dei oceani et Doris uxoris ejus, ex quibus juxta poeticam -narrationem nati sunt amnes, nymphae, omnes humiditates, fontes et -flumina: Primogenitus filius Nerei et Doris dicitur Archelous, fons -quidam Graeciae, quem dicunt primum de terra erupisse. Fons autem ille -sanctus erupit ex petra ad imperium Domini et peracto ministerio suo -cessavit, sicut stella trium Magorum non mansit post ministerium et -columba, in qua visus est Spiritus sanctus. Non fuit haec aqua data ad -aliquem usum alium nisi ad potum, et credimus non immerito, aquam -fuisse dulcissimam, clarissimam, sanissimam et delectabilissimam, quae -numquam amaritudine infecta fuerat, sicut aquae caeterorum fontium -omnes in oceano et mari infectae fuerunt amaritudine et per colationem -terrae mundificatae, nec aqua haec per aliquem usum abominationem -contraxit, sicut aliae aquae ad sordes deserviunt et abominabiles inde -fiunt, sicut fertur contigisse fonti dicto Aniger: hic a primordio -dulcis fuit, clarus et sanus, sed dum Hercules gigas cum centauris -congrediens eos vulnerasset, cucurrerunt centauri ad fontem illum et in -eo vulnera sua laverunt, unde accidit, quod ab eo tempore usque nunc -fons ille habet aquas immundas, foetidas, insanas et salsas. De fonte -nostro dicit, psalm.: Interrupit petram in eremo et adaquavit eos velut -in abysso multa. Habet enim petra illa hodie signa interruptionis in -multis locis; non enim exivit aqua de pede petrae, sed undique ex ea -profluxit et prosiliit, sicut hodie in ea cernitur. Haec petra -venerandissima redditur et propter mirabilem aquae profusionem et -propter imitabilem significationem: significat enim secundum apostolum -in ep. 1. Cor. 9. ipsum Christum, petra autem, in qua erat Christus, -hanc petram circuivimus et ipsam deosculati sumus. - -Deinde consequenter processimus et in vallem Tholas dictam descendimus -et ibi vidimus ruinas cujusdam antiqui monasterii, in quo olim plures -deguerunt sancti, et secus monasterium antrum magnum et profundum in -montis penetralia ducens, in quod antiqui patres sancti transfugerunt, -abscondentes se a lumine creato, ut in tenebris lumen increatum -cernerent, quia Joh. 1.: Lux in tenebris lucet; et David in psalm.: Nox -illuminatio mea in deliciis meis; sicut tenebrae ejus, ita et lumen -ejus. Et erat specus ista quasi schola contemplantium divina, in qua -per tenebras corporales ducebantur ad coelestia contemplanda lumina: -non sicut specus Acherusiae, quae, ut fertur, ducit ad inferos, quae -non longe est ab Heraclea civitate; nec sicut specus Hyberniae, quae -dicitur purgatorium sancti Patricii, in quam ingressi vident horribilia -et phantasiis gravibus terrentur, ac si in infernum mergerentur, quod -non divina fit virtute, nec miraculose, sed naturaliter et phantastice, -quia dicit magister Heinricus de Hassia, frater gen. allegans (#b#) -magistrum Nicolaum Orem, clarissimum naturalium doctorem, quod in illo -hiatu Hyberniae et in pluribus aliis sunt exhalationes et inspissatus -aer, unde provenit, quod intrantes obdormiunt et de mirabilibus -somniant et horribilia vident ita clare ac si vigilarent, et tamen -dormiunt et prava dispositione loci et corrupti aeris in turgores -rapiuntur et prius visa conscribunt tamquam miracula et recitant -tamquam veraciter facta et tamen solum ex indispositione virtutis -imaginativae eis contigerunt tamquam somniantibus, quae etiam in -vigilantibus ostenduntur saepe. - -Consequenter de Tholas descendimus et ad monasterium aliud venimus, jam -quidem parvum, olim autem admodum magnum, quod dicitur ad S. Cosmam et -Damianum, qui, ut in eorum legenda habetur, de Arabia nati fuerunt, de -qua regione etiam alii peritissimi medici exorti sunt. Ob quam causam -credo eos hic in Arabia habere prae aliis sanctis monasterium. Porro -hoc monasterium est in loco constructum, ubi amplius quam XIII millia -hominum et septingenti percussi sunt a Deo, absque his, qui perierunt -in seditione Corae cum Dathan et Abiram, ut habetur Numeror. XVI. In -hoc enim loco dirupta est terra sub pedibus seditiosorum et aperiens os -suum devoravit illos cum tabernaculis suis et descenderunt vivi in -infernum; quo facto mox complanata est terra, ac si nihil horum -accidisset, ut habet magister in Speculo historiali. Ideo hujus -diruptionis nullum nec vestigium videre poteramus. In hoc loco cum -tremore stetimus severitatem et celeritatem divinorum judiciorum -expavescentes, illi enim murmuratores stabant ad seditionem concitandam -parati, nec timebant, et ecce, subito terra rupta est sub pedibus -eorum; quis hoc audiens non timet? Simile legimus contigisse tempore -beati Ambrosii in Thuscia in valle quadam, ubi terra se aperuit et -domum cujusdam divitis cum omni substantia absorbuit, in loco tamen -fovea profunda mansit in facti testimonium. Et in Legenda S. Benedicti -habemus de quodam sancti viri adversario, quomodo subito solarium -cecidit eumque exstinxit. Sic etiam in vita beati Jeronymi, qui quasdam -moniales correxerat propter simoniacam juvencularum receptionem, quae -dum non emendarent, aperuit se terra et moniales cum monasterio -absorpsit. - -In tantam autem fatuitatem antiqui devenerunt, ut temporibus suis, sic -nulli dubium, pro delictis absorptos pro diis colerent. Nam quidam -dictus Amphiaraus gentilis vates dum a principe esset ad bellum -Thebanum vocatus, oraculo accepit, si iret vivus, non rediret, unde in -antrum se abscondit et nemini nisi uxori se manifestavit, uxor autem a -quodam annulum accepit et virum prodidit. Dum autem vir ad bellum -pergeret, subito immersus terrae nusquam comparuit; ob id antiqui a -diis raptum putavere eumque inter deos recensuere. Sic etiam Melicertus -et Yvo absorpti dii sunt facti precibus Veneris ad Neptunum porrectis. -Puto, quod etiam in filiis Israel fuerit hic error; nam absorptis -iniquis orta est gravis indignatio contra Moysen et Aaronem, dicentes -eis: Vos interfecistis populum Domini; quasi meliores et sanctiores -essent interfecti. Sic et Romani Marcum Anilium divino cultu -venerabantur pro eo, quod se praecipitem dedit in suae animae perpetuam -damnationem. Nam tempore, quo natus fuit Alexander Magnus, in medio -urbis Romae loco aperta est terra et vorago profundissima facta flammas -ex profundo hiatus eructavit, super qua re dii interrogati -responderunt, non claudendum hiatum, antequam aliquis se praecipitet -voluntarie in ipsum. Sed cum hoc nullus facere vellet, juvenis nobilis -et lascivus Marcus Anilius se hoc facturum libenter obtulit hac -conditione, ut per annum sineretur vivere secundum suam voluntatem. Quo -sibi concesso toto anno rebus, uxoribus et filiabus Romanorum utebatur -ad libitum et anno elapso armatus sedens in nobilissimo equo laetus -contra hiatum velocissimo cursu processit et insiliens vivus ad -infernum ut Dathan et Abiram descendit et ruptura terrae complanata -fuit. - -Consequenter a loco praedicto nos avertimus et descendendo in vallem -illam latam et spatiosam venimus, per quam nudius tertius intravimus ad -monasterium S. Catharinae, sicut habetur supra fol. 40, a. b. Est autem -vallis amoena et spatiosa per modum crucis inter montana expansa et -quamvis sint montes per circuitum (#54 a#) alti, sunt tamen valles -clari et lucidi propter distantiam montium ab invicem; quando essent -aquae in illa regione, esset nobilis pro hominum inhabitatione, pro -civibus et villis. In his vallibus castrametati sunt filii Israel, -postquam mare rubrum transierunt, ut habetur Exodi XXI. Dicitur autem -regio illa desertum Synai e regione montis Synai, in qua filii Israel -pro majori parte habitaverunt in illis XL annis, quos per Dominum -detenti in deserto fuerunt. - -Descendimus ergo in locum, ubi valles convectuntur et ubi magna -latitudo est et planities. Ibi vidimus eminentem petram, quae erat ad -modum cathedrae praedicantis, in qua dicunt Moysen stetisse et verba -Domini populo pronuntiasse et legem sibi traditam promulgasse et a -populo ibi responsa accepisse et Deo in montem retulisse et Domini -voluntatem ibi frequenter proposuisse populo Israel. - -Fuit profecto locus ad praedicandum aptus et inferius pro populo valde -spatiosus, quod necesse erat, quia populus multus fuit, scilicet -sexcenta millia peditum virorum, absque parvulis et mulieribus, Sed et -vulgus promiscuum et innumerabile ascendit cum eis, oves et armenta et -animantia diversi generis, multa nimis, ut habetur Exodi. 12. - -In hoc loco, quia latus et spatiosus est et ad eum omnes valles per -gyrum habent prospectum, filii Israel in absentia Moysis, quando erat -cum Domino in monte, aureo vitulo, quod fecerat eis Aaron, -sacrificaverunt et per ejus circuitum nudi chorizaverunt et totam -plebem de omnibus mansionibus et tentoriis congregaverunt ad -solemnitatem vituli proclamantes: hi sunt dii tui, Israel, qui te -eduxerunt de terra Aegypti. Aliqui etiam de princibus et senioribus in -locum ascenderunt, ubi Moyses consuevit stare ad alloquendum populum et -populo vitulum demonstraverunt et ad adorandum eum exhibuerunt. - -Hoc horribile et immane facinus est in loco hoc commissum in perpetuum -Judaeorum opprobrium.[TR171] Nam hodie, dum quis Judaeo loquitur de hoc -vitulo, rubore perfunditur; hoc ego ipse expertus sum multis vicibus, -cum Judaeis conferens. In hoc ergo loco filii Israel secundum psalmum -obliti sunt Deum, qui salvavit eos, qui fecit magnalia in Aegypto, -mirabilia in terra Cham, terribilia in mari rubro, et fecerunt vitulum -in Oreb et adoraverunt sculptile et mutaverunt gloriam suam in -similitudinem vituli comedentis foenum. - -Circa hoc ergo non immerito cadit dubitatio, ex quo filii Israel -idololatrare volebant, quare potius vitulum pro deo suo constituerunt -conflatilem, quam hominem conflatilem vel leonem, aut ovem, aut Veneris -aut Jovis aut Saturni aut Aesculapii imaginem? Quid istum infelicem -populum in amorem vituli attraxit? (#b#) Respondeo: Aegyptii, inter -quos habitaverunt multo tempore, erant idolatrae et colebant Apim in -specie tauri sive leonis, Jovem vero in specie arietis. Porro Apis erat -quondam homo, rex Arginorum. Hic cupiditate ductus acquirendi aliud -regnum transfretavit in Aegyptum et populum rudem devicit, eisdem -regimen humaniter vivendi tradidit et vinum facere et bibere eos -docuit. Unde in tanta veneratione incepit haberi, ut eum pro suo deo -colerent et Isim conjugem suam pro dea haberent. Hic Apis a fratre suo -Typheo occulte occisus fuit, quem Isis uxor sua et Aegyptii omnes -aestimabant se abscondisse et eum multo tempore quaesiverunt, tandem -autem juxta Nilum quaerentibus viderunt taurum vel bovem album de aquis -ascendere et in litore saltando ludere cunctis inspectantibus. Hunc -taurum aestimaverunt Apim esse et cum universo genere musicarum -venerunt et saltante tauro saltaverunt, currente eo cucurrerunt et per -campum secuti taurum choreas ducebant, quas ante hoc factum nemo -sciebat. Illum ergo taurum, vel potius diabolum in tauro, Apim vocabant -eumque pro Api ut Deum colebant et eum nutriebant. Bove hoc mortuo -iterum Apim quaerebant et vitulum ejusdem coloris invenerunt, quem -divinitus procurari sibi credebant et pro Api adorabant et postea -Serapim nomine mutato eum vocabant et Api jam spreto Serapim loco solis -adorabant. Cui mirabile simulacrum et templum in Alexandria -fabricaverunt, ut dicetur fol. 131. Hunc ergo ludum cum bove et vitulo -viderunt filii Israel et ideo vitulum, taurum juvenem, ex auro -conflatum pro deo sicut Aegyptii sibi elegerunt eique chorizando et -sacrificando et altare construendo, sicut in Aegypto viderant, cultum -impenderunt in hoc campo. - -In progressu venimus in locum, ubi magni cumuli arenarum erant et terra -tumorosa; in quo loco sepulti dicuntur fuisse illi, qui propter -idololatriam illam fuerunt Moyse jubente interfecti, XXIII millia -virorum, ut habetur Exodi XXXII et 1. Cor. X. Consequenter ascendimus -in illa lata valle et ad ipsam arctam vallem venimus, per quam itur ad -monasterium S. Catharinae, per quam ingressi in hortum monasterii -venimus, qui hortus a muro monasterii descendit per longum spatium et -irrigatur eo modo, sicut hortus ad XL sanctos, prout ibidem dictum est. -Est autem hortus consitus olivis et diversi generis arboribus, magnus -et solatiosus, et multa sunt in eo loca, de quibus mentio fit in sacra -Scriptura. Dum ergo per hortum ascendimus, jussit nos ostensor locorum -sursum in juga montium aspicere. Vidimus autem in altissima rupe, quae -consurgit ante montem Oreb, vitulum stantem et contra nos respicientem, -quasi paratum ad saltandum deorsum et apparuit ita manifeste cum -omnibus lineamentis et quantitate debita, ac si vere animal fuisset, -vel apparenter vitulus fuisset factus arte, sed nec naturalis nec -artificialis vitulus est, est autem quaedam rupes in altum protensa, -cujus summitas sine intentione alicujus hominis rupta est et inferius -inspecta videtur esse vitulus. Unde fratres monasterii saepe moti -curiositate ascenderunt montem, sed nullam vituli figuram superius -invenire potuerunt, sed solum abruptas petras et scopulos praeruptos, -qui inferius figuram vituli videntur habere sicut saxum in Aegaeo mari -est, quod figuram habet caprae a longe inspectum, propter quod et ipsum -mare Aegeum dicitur, quia aegea dicitur graece capra. Et in alio loco -maris vidimus scopulum quasi aspidis formam habentem a remotis, sed dum -prope essemus, erat grande saxum. Sic dum quis ascendit de oppido -Wisastaig versus Ulmam, videtur in alto procul petra erecta, quasi homo -sculptus, sed dum homo prope venit, nihil apparet, nisi rupes impolita. -Et ita etiam est de vitulo supra dicto, in (#55 a#) quo deceptus visus -exercuit error inter orientales utrosque, scl. Christianos et -Sarracenos, ita quod credunt, quod diabolus tulit vitulum aureum, quem -Judaei fecerant, ut dictum est, et eum in locum illum transtulit in -perpetuum Judaeorum scandalum et verecundiam, et ne ab aliquo removeri -possit, fecit Deus, quod nemo ipsum invenire valeat. Sed hoc dictum est -omnino falsum et contra Bibliae textum, Exodi 32., ubi dicitur, quod -Moyses arripuit vitulum aureum et contrivit eum usque ad pulverem, ut -statim patebit. - -Demum ab hoc phantastico vitulo nos convertimus et in processu venimus -ad foveam satis magnam et profundam, sicut piscina, in qua erat aqua -multa, quae emitti potest ad irrigationem horti. Hanc lacunam dicunt -semper ibi fuisse et non arte vel industria factam, sed a natura, in -quam decurrunt tempore pluviali aquae. Moyses autem cum vitulum aureum -in pulverem contrivisset, sparsit pulverem in aquam hanc et adducto -populo dedit eis potum ex eo, et qui culpabiles erant, remansit aureus -color circa ora eorum, ita, ut barbae eorum viderentur aureae et male -ex potu habebant ventris inflaturam, qui vero in hoc scelere nullam -culpam habebant, aquam sine laesione sorbebant, nec aliquid de auro in -faciebus eorum apparebat; haec Exod. 32. et in postilla Lyrae. Similis -fons legitur esse circa Thiana Jovi sacer. Is quidem plurimum mirabilis -est, unde, ut fertur, aquae ejus ex subterraneis meatibus frigidissime -in fontem veniunt, in quo illico fervent et ex astantibus incolis eis, -qui pro re aliqua recte juraverunt, dulcis et suavis et sanus est, -dejerantibus vero adversus ex fonte prosiliens aqua, tamquam in hostes, -oculos, manus, pedesque talium feriens hydropisis atque depilationis -aegritudines infert, nec eis illaesis abire possibile, donec perjurium -suum fateantur iis, quorum in praejudicium dejerarunt. Sic et avarus -Midas, rex Phrygum, aurum pro deo colens impetravit a Baccho, ut, -quidquid tangeret, aurum fieret. Deinde ut factum est, fame periit -mortuusque in Pactolum fontem, qui aureas arenas habet, projectus est, -ut in auro putresceret, qui absque auro vivere recusaverat; per quae -enim quis peccat, per haec et torquetur. Sic et Judaei aureo vitulo -immolantes aureo poculo vita privati sunt. - -Deinde a piscina praedicta ascendimus et ad unam latam plateam venimus -in horto, (quae) nescio quam ob causam calva est, ita quod non crescunt -in pecia ista gramina, sicut in aliis horti locis. In illa platea -creditur esse locus, in quo aureus vitulus fuit fusus et fabricatus per -Aaron, sicut habetur Exod. XXXII. Accepit enim a mulieribus et a populo -inaures aureas et annulos et vasa aurea et projecit in ignem, et opere -diaboli egressus fuit vitulus aureus, quem eodem modo ut Aegyptii -putabant esse Apim. Sicut enim Aegyptii ex aqua Apim susceperunt in -forma tauri, sic Israelitae eundem in forma vituli ex igne receperunt. -Adorabant enim gentiles homines deificatos, non in propriis humanis -formis, sed in formis bestiarum, in quas fabulae docebant eos -transmutatos esse: ut Jupiter transmutatus in arietem adorabatur in -specie arietis; Apis in specie tauri; Venus in pisce; Saturnus in equo; -Niobe in lapide; Hermione in serpente; Juno in vacca; Actaeon in cervo; -Antigone in ciconia; Aldona in carduele; Daphne in lauro; Atlas in -monte, quem Perseus transformavit in montem; Arcades pastores in lupis. -Et ita de multis aliis dicere possem. Ideo diabolus potius in igne -vitulum conflavit, quam (#b#) hominis sculptile. - -Ulterius processimus et ad unam singularem petram venimus ad radicem -montis Oreb jacentem ad modum magni clibani. Ad hanc petram illisit -Moyses duas tabulas lapideas decem praeceptorum, videns vitulum et -sacrificantem populum. Erant autem duae illae tabulae opere Dei dolatae -et digito Dei conscriptae et de pretiosissimo et splendido lapide, -cujus fracturae evanuerunt. Dicunt Judaei, quod scriptura legebatur ab -utraque parte lapidis, quod fuit miraculosum, quia dato, quod litterae -in utraque parte videantur, sicut in pergameno tenui et perspicuo, -solum tamen in una parte legi potest scriptura, quia in alia charta -revoluta sunt litterae perversae, Ex hoc dicto creditur lapis fuisse -clarus, lucidus, perspicuus et forte talis necesse erat, quod etiam in -tenebris et nocturno tempore lucebat et legibilem scripturam semper -ostendebat, sicut semper mandata ibi conscripta observanda erant. Sed -quia Moyses tabulas illas confregit et scriptura amplius legi non -potuit, nec fracturis illis gaudere populus debuit, potest etiam -sustineri, quod quando Moyses tabulas petrae allisit, quod mox in -pulverem inutilem redactae fuerunt. Secundae autem tabulae, de quibus -Exodi 34. habetur, fuerunt per Moysem quidem dolatae et excisae et per -Dei digitum conscriptae. Judaei dicunt, quod Dominus ostendit Moysi -massam sapphiri, de qua dolavit duas tabulas, et de reliquiis et -excisis frustellis fuit Moyses valde ditatus. Quid autem ista veritatis -habeant, committo discreto viro; nullum errorem inducunt, sicut nec -fictiones poeticas, quas etiamdum occurrunt, induco. - -Consequenter contra monasterium ascendimus et ostendit nobis frater -Nicodemus montem cohaerentem monti Oreb, non multum altum respectu -Oreb, et illum montem dicunt esse montem Moysis. In hunc montem -ascendit Moyses cum Aaron. et cum LXX senioribus, quando videbant ibi -Deum Israel et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphiri et quasi -coelum, cum serenum est, ut habetur Exod. XXIV. Et de hoc monte jussus -est Moyses in montem Oreb ascendere; est enim mons ille in accubitu -montis Oreb ad aquilonem. Ad peculiares etiam orationes et ad -recipiendum responsa Dei in singularibus caussis adscendere consueverat -Moyses hunc montem, in quo creditur Dominus sibi saepe apparuisse. -Contra hunc montem adoravimus et ulterius progressi in locum -circumseptum venimus prope monasterii muros. Ibi est fratrum monasterii -sepultura. In hoc ergo loco orationes pro defunctis legimus et sanctos -ibi tumulatos honoravimus. Sunt enim ibi sepulti plus quam novem millia -fratrum in libro conventus nominatim conscriptorum, inter quos nemo -dubitat multos sanctos fuisse. De coemeterio ingressi sumus monasterium -et reperimus augmentatum numerum Arabum juxta nos. Coenam autem coximus -et fratrem Nicodemum invitavimus ad coenam rogantes eum, ut disponeret -cum domino abbate, quatenus die crastina ostenderentur nobis reliquiae -S. Catharinae et alia sancta monasterii loca. Et hoc factum fuit, ut -patebit. Tristes autem horas duximus, quia continue augmentari vidimus -Arabum numerum contra nos. - - - - - (#56 a#) De sepulchro beatissimae virginis S. - Catharinae et de sacrosanctis ejus reliquiis et - quo ordine ostenduntur dominis peregrinis - christianis et quid hodie sit de miraculo olei, - quod dicitur de ejus tumba effluere, et de - translatione corporis S. Catharinae et rubo - Moysis et aliis locis indulgentiarum ejusdem - ecclesiae, per totum caput illud. - -Die XXVI. statim transacta media nocte dicto officio ad Missas legendas -nos disposuimus et milites saeculares se disposuerunt ad sacram -communionem. Erat enim sexta feria et alia die, ut sperabamus, instabat -recessus noster. Dictis ergo matutinis et primis audivimus militum -sociorum nostrorum confessiones et successive in capella nostra -celebravimus et peregrinos saeculares paene omnes -communicavimus.[TR172] Interea cum clara facta esset dies, descendimus -in S. Catharinae ecclesiam ad videndum ejus sacras reliquias. Nobis -ergo in ecclesia exsistentibus venit pater monasterii cum omnibus suis -monachis, gestantes in manibus singuli candelas ardentes; sic et nos -peregrini omnes ardentes cereas in manibus habuimus et hinc et inde -tumbam S. virginis circumstetimus. Accessit ergo sacrista conventus cum -clavibus et seras tumuli conatus est aperire, sed non potuit, quia tam -serae quam claves totaliter rubigine erant infectae et indispositae, -tandem autem eum adjutorio aliorum fratrum magna vi et labore seras -aperuerunt et tumbam sacri corporis patefecerunt. Amoto ergo operculo -tumbae marmoreo inceperunt monachi cantare quandam antiphonam, cantu et -verbis graecis, in quo nihil penitus intelligere poteram, nisi apostoli -et martyres; haec duo nomina repetitis vicibus cantabant inter alia, -idem autem et apud Graecos et apud Latinos sonant et significant et de -graeco in latinum sunt assumta. Porro ipsis cantantibus accessit pater -monasterii ad loculum et facta profunda inclinatione ascendit ad -tumbam, quae in altiori loco posita est et capite in tumbam immerso -deosculabatur divinae sapientiae gazophylacium, sacrum virginis caput, -et erigens mansit ibi stare ad caput tumbae. Post eum omnes monachi -accesserunt, incipientes a senioribus, et sacras reliquias deosculati -sunt eo modo, sicut abbas. Post monachos accessimus nos peregrini et -secundum ordinem consuetum sacras reliquias venerati sumus, post nos -vero asinarii nostri idem fecerunt. Hoc facto nobiles nostri omnia sua -jocalia aurea et argentea mihi dederunt, ut ea ad sacras reliquias -applicarem. Accepi ergo jocalia mihi in Ulma a caris meis credita et -dominorum militum sociorum meorum et singula in sarcophagum posui, -applicans ad testam sacri capitis virginis eximiae. De ista -applicatione clenodiorum vide, si placet, P. 1. Fol. 36 A. Verum dum -haec agerem, pater monasterii, qui adstabat, numquam oculos a me -avertit et diligentissime in manus mihi adspexit, ne quid tolleretur de -reliquiis, multa enim sunt ablata transactis temporibus per peregrinos -furto et per preces imperatorum, episcoporum et regum multa data ita, -quod minor pars corporis sacri remansit (#b#). Nunc certiores facti -bene custodiunt propter fures et nec propter preces nec propter pretia -aliquid dant, cum doleant, se tantum dedisse, cum adhuc potior pars est -ibi, caput scilicet sacrae virginis integrum, corona aurea pluribus -gemmis adornata expresso signo sanctitatis contectum et manus sinistra, -cujus digiti sunt pretiosissimis annulis repleti cum insertis gemmis. -Alia manus est in partibus Georgiae, ut dixerunt nobis monachi, quam -Rhodiani se habere gloriantur, quam et peregrinis ostendunt. De costis -et tibiis et aliis articulis multis corporis sacrae virginis vidimus in -tumba. Videntur autem ossa sacra in oleo jacuisse, quia non sunt alba, -sed illius coloris, quem os aut lignum contrahit jacens in oleo, quo -quondam, ut sacra ecclesia tenet, membra virginis resudabant, nunc -autem miraculo dudum cessante jacent membra sacra in bombyce, de qua -bombyce loco olei datur peregrinis, quam intingunt lampadibus -pendentibus in capella sanctae Mariae ad Rubum, sicque ad partes -deferunt pro oleo sanctae Catharinae. Ego habui vitreolum parvum, quod -eodem oleo implevi et multum de lana intinxi; nihilominus compertum -habetur, oleum illud ex praedicto loco sumtum esse multum salubre simul -cum bombyce habitum. Ultimo dum pater monasterii arcam virginis vellet -recludere, annuimus, ut adhuc paululum sineret apertam, et accessimus -iterum ordine, quo prius, et sacras reliquias deosculati sumus et -nostra munera, aurum et argentum, in sarcophagum obtulimus, quidam -quatuor ducatos, aliqui tres, aliqui duos, major pars unum ad minus -posuit ducatum, et cum hoc decantavimus juxta tumbam antiphonas et -collectas in processionali signatas et indulgentias (††) plenariae -remissionis habuimus. Sacrista autem recollectis offertoriis -sarcophagum reclusit. - -Tumba est in dextra parte chori in eminentiori parte reposita de -marmore candido et polito facta, in ejus superficie per circuitum sunt -sculptae aliquae imagines et plantulae cum foliis, nec est ad -longitudinem staturae hominis facta, sed multo brevior, quia solum pro -ossium conservatione fuit facta. Multae ardentes lampades pendent juxta -eum, quae olim nutriebantur de oleo, quod sudavit de membris virgineis, -sed miraculo hoc cessante membra oleo quidem erant plena, sed non -sudabant, nisi quando fortiter fricabantur. Unde legi in peregrinalibus -antiquis, quod petentibus peregrinis fricabant monachi aliquot os -virginis et desudans oleum accipiebant peregrini. Sed et hoc miraculum -cessavit et subsecutum fuit aliud. Nam singulis annis in profesto -virginis advolaverunt quaedam ignotae aves pulcherrimae, rostris -ferentes ramos olivarum virides et olivis repletos et super tectum -ecclesiae residentes ramos projecerunt deorsum, quos fratres tollentes -oleum saporosum et nobile expresserunt in tanta copia, quod per annum -pro cibo et luminibus abundabant. Tandem autem et hoc miraculum -cessavit, quia vel tempus miraculorum transivit, vel quia abusus -miraculorum fuit, vel quia indignitas et peccata miracula impediverunt, -vel quia aliunde provisum de Deo fuit, quia est regula theologorum, -quod Deus non facit miracula, nisi exigente magna necessitate. Olim -autem dum fratres sancti essent in loco, qui in penuria vivebant et -paupertate squalebant, Deus miraculose providit, quia omnem spem in -ipsum jactabant, juxta illud (#57 a#) psalm. LV.: Jacta cogitatum tuum -in Domino et ipse te enutriet. Item: tibi derelictus est pauper. -Successu autem temporis incipiebant timere paupertatem et curam de se -ipsis gerere et eleemosynas quaerere et reditus emere et thelonea -possidere et industria magna circa monasteria hortos plantare, olivas -nutrire in locis desertis, et istis sic stantibus inutilia prorsus -fuissent miracula. Sic etiam contigit filiis Israel in deserto, in quo -de delicatissima manna vivebant, sed postquam fructus terrae sanctae -habebant, cessavit mannae miraculum, Josuae 5. Nec est amplius tempus -miraculorum, ut necesse sit oleum fluere pro infirmorum sanitate, vel -pro sanctitatis ostensione virginis; ideo hic et circa alia sanctorum -sepulchra cessaverunt fieri miracula, quamvis hodie ossa S. virginis -videantur esse plena oleo et pressa oleum sudare possent, ut videtur; -nec tamen omnino putet aliquis cessasse miracula S. Catharinae, etiamsi -juxta sepulchrum S. virginis non fiant, saepe enim videmus majora per -sanctos fieri miracula in locis, ubi eorum corpora non sunt, quam circa -eorum tumulos. In multis locis hodie per S. Catharinam fiunt ingentia -miracula, sicut in dioecesi Coloniensi in monasterio Reuenroth -monialium ordinis canonicarum regularium, in quo inaudita contingunt -miracula, ubi de parvo osse S. Catharinae dicitur fluere oleum, lac, -balsamum et manna, et alia stupenda narrantur ibi verorum testium -assertione. In vita S. Hilarionis dicitur, quod ex eo loco Syriae, ubi -corpus ejus jacet, non contingunt miracula, sed in quodam hortulo -Cypri, in quo habitavit vivens, maxima fiunt miracula. Sic etiam est de -S. Catharina. - -Qualiter autem corpus S. Catharinae sit inventum et huc translatum, iam -videndum restat. Cum enim ex iniqua sententia imperatoris Maxentii in -Alexandria virgo alma post plurima supplicia fuisset decollata, subito -corpus ejus sublatum est et concurrentibus fidelibus, ut illud -tollerent et sepulturae traderent, nihil invenire poterant, et quo -pervenerit, penitus ignorabant. Nam invisibiles ministri sanctorum, -beati angeli, ipsum in puncto exspirationis rapuerunt et per aerem in -verticem montis Synai deportaverunt in locum, ut dictum est fol. 38. b. -Fideles autem in Alexandria suspicabantur, ipsam cum corpore et anima -in coelum assumtam. Jacuit autem corpus sacrum per CCC annos, quousque -tota Arabia et Aegyptus fidem Christi recepit. Hoc facto ipsum desertum -repletum fuit sanctis monachis et in pede montis Synai monasterium -constructum fuit in honorem gloriosissimae virginis Mariae in loco, ubi -Moyses vidit rubum. Duo enim genera monachorum desertum occupabant: -quidam erant coenobitae, in monasteriis simul regulariter Deo -servientes; horum vivendi regulam accepit S. Pachomius ab angelo in -tabulis aeneis conscriptam, quae habetur in Speculo histor. L. 18. c. -82. Alii erant anachoretae, singulariter viventes, omne humanum -consortium fugientes, penetralia deserti lustrantes, in cavernis terrae -habitantes. Singulariter autem in deserto Synai erant multi utriusque -generis monachi devoti. Porro in monasterio sub monte Oreb erat pater -monachorum, vir bonus, cui aliquotiens in mentem venit, ut cum monachis -suis exiret et per solitudinem sanctos quaereret, et tum distulit. -Quadam vero nocte accepit in somnis, ut mane cum monachis suis -egrederetur et inveniret thesaurum orientalibus et occidentalibus -desiderabilem. Mane facto omnibus suis monachis convocatis et voto eis -exposito in desiderium quaerendi thesaurum corda eorum vehementer -accendit et egressi simul vagabantur per deserti devia incerti, sed -multum incensi, et perlustrabant foramina petrarum, speluncas montium, -rupium scissuras perambulabant, montes et valles et torrentes -perscrutabantur. Interea Deo duce ad quoddam antrum pervenerunt et -altam quandam rupem et in eo senem monachum invenerunt, cujus vultum -numquam prius viderant; qui dum interrogaret monachos, quid vellent -(#b#) et quid quaererent, dixerunt: thesaurum quaerere divina jussione -venimus desiderabilem orientalibus et occidentalibus. Ad haec senex: et -ego ad idem faciendum saepe sum admonitus, sed timens fallacias inimici -usque nunc distuli, jam vero securus vobiscum ibo ad quaerendum. Ad -quem monachi: Et ubi putas quaeremus? Respondit: Ecce, in monte hoc -altissimo vidi frequenter lumina clara, splendentia et non dubito, quin -aliquid divinum ibi lateat, sed quia inaccessibilis locus est prae -altitudine ascendere non praesumsi, nec majestatem Dei ex monte -relucentem solus perscrutari ausus fui, nunc autem simul pergamus, -adscendamus et quaeramus. Erat autem mons ille mons S. Catharinae, ad -quem numquam homo ascendit ante hoc tempus. Perrexerunt ergo simul et -cum multis laboribus et periculis in cacumen montis pervenerunt; quo -cum venissent, invenerunt corpus integrum virginis in loculo petrae -oleo pleno mirabiliter collocatum et non dubitabant, quin iste esset -thesaurus eis promissus, sed quis esset, aut cujus meriti, penitus -ignorabant. Prostraverunt ergo se per circuitum corporis rogantes Deum, -ut ostendere dignaretur Sanctae illius nomen et meritum. Et ecce, ipsis -orantibus adscendit ad eos per rupes alius anachoreta senex dicens: -Ecce, fratres, me misit Dominus ad vos, manifestare nomen, vitam, -meritum et gloriam hujus sanctissimae virginis, et exorsus est, dicens -eis ortum virginis et nomen, genus, conversionem, passionem, locum -passionis et nomen judicis et tempus, mortem ejus et mirabilem -translationem corporis ejus huc et angelorum custodiam sedulam usque in -hanc diem. Deinde monachus ille praecepit, ut inde tollerent corpus et -in monasterium sanctae Mariae ad Rubum portarent illud, quia futurum -esset, ut homines de extremis partibus mundi venirent ad visitandum -sacras reliquias. Hoc dicto monachus ille deosculans sacra ossa per -scopulos repente dilapsus deorsum cursum recepit et in suum hominibus -incognitum specum reversus est nec umquam amplius visus est. - -Acceperunt ergo monachi illi corpus S. Catharinae cum magna reverentia -et deportaverunt illud in ecclesiam S. Mariae ad Rubum et sarcophago -marmoreo facto imposuerunt, sicut hodie cernitur et ab universis -Christi fidelibus longe lateque per orbem dispersis quaeritur cum vitae -periculo et maximis laboribus et grandissimis expensis; unde quidam -Papa sub poena anathematis hanc peregrinationem prohibuit in singulari -propter viae arctitatem et pericula. Peregrinatio autem Jerosolymitana -prohibita est solum propter Sarracenos; est enim eadem peregrinatio -respectu illius quaedam recreatio et spatiamentum. Dum ergo circa -sepulchrum S. Catharinae expediti essemus, processimus de choro ad -capellam S. Johannis Baptistae, in qua sunt plures reliquiae et magnae -indulgentiae. In ea ergo oratione ad S. Johannem directa indulgentias -recepimus (†). Finito officio illius capellae in ea resedimus omnes et -jussu sacristae calceamenta pedum nostrorum solvimus et nudipedes in -aliam capellam huic annexam ingressi sumus per parvum ostiolum, quae -stat ad caput chori ecclesiae magnae. Pavimentum (#58 a#) etiam illius -capellae fuit pretiosis tapeziis stratum et parietes tabulaturis -pretiosis et politis obducti et multis lampadibus erat illustrata et -omnia erant valde ornata, devota et pulchra in hac capella. Nam ibi est -locus, ubi stetit ille mirabilis rubus Moysis, quem vidit ardere et -flammas ex eo in altum consurgere et tamen nullo laedebatur incendio, -ut habetur Exod. 3. Mirabilior tamen fuit hujus visionis adimpletio, -quando Maria, rubus utique virens, florens et redolens, fuit inflammata -et impraegnata divino igne, cujus tamen virginitas nullum passa -detrimentum. De hac sancta ecclesia canit: Rubum, quem viderat Moyses -incombustum etc. Hanc antiphonam etiam ibi cantavimus et ad locum rubi -inclinati devotius ipsum deosculati sumus et indulgentias plenariae -remissionis accepimus (††). Sub altari etiam est locus, ubi stetisse -creditur rubus, et in pavimento est lamina de aurichalco, in qua -insculpta est figura rubi flammantis et Moysis sedentis seque -discalceantis. Super locum multae lampades pendent, quia in magna -veneratione locus ille ab omnibus habetur. Sarraceni et Arabes et Turci -ad hunc locum petunt magna instantia admitti et admissi nonnisi nudis -pedibus ingrediuntur. Judaei libentissime ingrederentur, sed non -intromittuntur. Singularis devotionis est ille locus omnibus -Christianis orientalibus et occidentalibus, a quo tamen orientales nos -occidentales excommunicaverunt quoad divinum officium et Missas, non -enim admittunt nos ad celebrandum Missas in dicto loco sacro, dum -altare capellae illius sit Graecorum, qui nos nullo modo in aris eorum -celebrare permittunt. De hoc rubo facit mentionem Dominus Marci XII. -Apparuit autem Dominus Moysi in rubo, ne Judaei inde sibi idolum -sculperent, ut dicit glossa Exod. 3. Est autem rubus condensitas -spinarum vel arbor spinosa cum rubeis fructibus, vocata Hagdorn. - -Expediti in capella rubi in capellam aliam S. Jacobi transivimus et in -ea orationibus dictis indulgentias recepimus (†). De illa capella in -capellam S. Anthipiti ingressi sumus et ibi adorato Domino indulgentias -recepimus (†). Post illam ingressi sumus capellam S. Hyrinae virginis, -in qua etiam pro indulgentiis (†) preces fudimus. Ab illa capella in -capellam S. Marinae venimus et ibi orationibus dictis indulgentias -suscepimus (†). Deinde in capellam Salvatoris ivimus et adorato Domino -indulgentias accepimus (†). Post illam capellam gloriosae Virginis -Mariae ingressi sumus et devotius ea invocata indulgentias recepimus -(†). De illa capella in ecclesiae navem venimus. Habet autem illa -ecclesia XII columnas, quibus tota fabrica sustentatur, VI in uno et VI -in altero latere habens, sicut et ecclesiae nostrae sunt aedificatae in -longum. In his autem columnis sunt multae reliquiae magnae reconditae -et tabulae pendent ad quamlibet columnam, in quibus depicti sunt -sancti, quorum reliquiae ibi continentur et quorum sanctorum festivitas -celebratur pro tempore. Illum enim ipsi Graeci ordinem habent, quod in -quolibet mense anni una dies celebris habetur, in quo celebrant de -omnibus sanctis simul, quorum reliquiae in illa columna sunt -reconditae, ut Januarius habet primam columnam cum multis sanctis, -quorum omnium festivitas una die illius mensis peragitur (#b#) et non -solum illorum sanctorum festum illo die celebratur, qui sunt in tabula -illius columnae depicti vel quorum reliquiae ibi continentur, sed -omnium, quorum depositio et dies natalitius illo mense evenit. Sic -Februarius habet secundam columnam et Martius tertiam et sic -consequenter. Circa quamlibet ergo columnam sunt speciales indulgentiae -(†), pro quibus ivimus, - -Ideo venimus ad columnam Januarii, eam geniculando circumstetimus et -sanctos, quorum reliquiae ibi sunt, invocavimus; sanctos etiam nostros, -qui in Latinorum calendariis scribuntur, ibi honoravimus et -indulgentias septennes recepimus (†). Demum surgentes ad columnam -Februarii accessimus et orantes modo praedicto indulgentias consecuti -sumus (†). Deinde ad columnam Martii venimus et orantes devotius -indulgentias accepimus (†). Postea columnam Aprilis circumdedimus et -sanctos invocantes indulgentias accepimus (†). Ab illa columna ad -columnam Maji processimus et ibi prostrati ad moram in oratione -indulgentias participavimus (†). Hinc autem surgentes ad columnam Junii -ivimus et orando indulgentias acquisivimus (†). Haec autem columna erat -suprema in dextro latere. Post hoc per medium ecclesiae descendimus ad -extremam columnam Julii, juxta quam orationibus ad morulam vacantes -indulgentias accepimus (†). De hac descendimus ad columnam Augusti et -circa eam sanctos pro indulgentiis rogavimus (†) et, ut speramus, -exauditi fuimus. Deinde ad columnam Septembris processimus et -instantius pro indulgentiis rogavimus (†) et exauditi, speramus, -fuimus. Ab illa ad columnam Octobris ascendimus et ibi genubus flexis -sanctos, ut pro nobis orarent, invocavimus et indulgentias suscepimus -(†). Surreximus inde et columnam Novembris accessimus et pro -indulgentiis instetimus (†). De hac ad supremam et ultimam ecclesiae -columnam ascendimus et sanctos mensis Decembris venerati sumus (†). De -ecclesia consequenter in chorum monachorum ascendimus et coram summo -altari strati etiam ibi divinam misericordiam imploravimus et -indulgentias accepimus (†). Est autem altare chori consecratum in -honorem Constantini Magni Imperatoris et Helenae matris ejus, quos -Graeci summo honore venerantur. - -Praescriptas indulgentias dederunt illi ecclesiae et capellis summi -pontifices a Graecis rogati, vel ad rogatum patriarchae Alexandrini, -qui communiter Romae moratur. - -Ultimo regressi sumus ad sepulchrum gloriosae virginis S. Catharinae et -deosculati sumus ejus sacram tumbam et finem processioni fecimus. -Notandum autem, quod non solum illo die, sed omnibus diebus et saepe in -una die ad omnia praefata loca indulgentiarum transivimus, sed dies -illa fuit dies processionis solemnis. - -Processione finita ad habitaculum nostrum ascendimus et cibos paravimus -pro prandio et mature ad prandium consedimus, quia omnes illo die -communicavimus corpus Domini. Sedentibus autem nobis ad mensam venerunt -duo monachi conventus, missi ad nos a patre monasterii cum propinis et -portaverunt apoferetam refertam cum tortis panibus, qui erant confecti -cum speciebus, sicut lebetum, et cum dactylis et ficubus, uvis et -botris, quae nescio unde tulerint et (cum) curialitate (#59 a#) -obtulerunt nobis. Accepimus autem haec cum reverentia et portatoribus -aliquot madinos dedimus. Finito prandio accersivimus Calinum et -rogavimus, ut amplius non tardaret, sed nos duceret per vias nostras in -Aegyptum secundum tenorem conventionis. Ad haec Calinus se paratum omni -momento esse dixit, in secreto tamen dixit, timeo, inquit, quod de hoc -loco cum pace non poterimus abscedere, cum monasterium repletum sit -Arabibus propter nos. - - - - - Descriptio monasterii S. Catharinae et de ejus - fundatione et de tribus ecclesiis in eo situatis - et multis aliis. - -Sancti patres eremi cultores hoc desertum Synai prae omnibus locis -solitudinis inhabitabant et locum rubi, in quo Dominus Moysi apparuit, -tamquam locum sanctissimum et altissimae contemplationis crebrius -visitabant et venerabantur, juxta quem etiam quidam senes cellulas -habebant. Regnante autem Justiniano imperatore anno quingentesimo -XXVIII. ab incarnatione Domini ad instantiam sanctorum fundavit idem -imperator in loco rubi ecclesiam et monasterium in honorem beatae -Mariae Virginis, quod nominavit S. Mariae ad Rubum, et hodie in oriente -sic nominatur, nos vero post S. Catharinae translationem in ecclesiam -illam nominamus ad S. Catharinam ecclesiam et monasterium. - -Murus monasterium includens amplus est et spissus et altus cum moenibus -et propugnaculis habens superius ambitum per gyrum, et est de quadris -et sectis lapidibus ita munitus juxta introitum et portam, quod posset -diuturna resistentia fieri conantibus ingredi ad nocendum, sicut forte -quandoque factum est, nam in aliquibus partibus notavi, murum ruptum -fuisse pro magna parte et reparatum ac innovatum. - -Intra murum sunt tres ecclesiae, prima est graeca, secunda latina, -tertia sarracenica. Prima et principalis est S. Mariae de Rubo, in qua -beatae Catharinae corpus quiescit, sub ritu graecorum monachorum. Est -autem ecclesia magna et oblonga, plumbo tecta, sine pinnaculo et turre, -sine campanis et nolis, pro quibus tamen habent aliud instrumentum -convocandi conventum ad divinum officium. Nam in sublimi est una virga -ferrea, grossa, ad quam pendent circuli aenei sonorosi, et hos circulos -percutit sacrista malleolis ordine quodam et mensura, ex quo valde -dulcis resonat sonus, ita quod posset duci chorea post sonum illum; -sunt enim cymbali bene sonantes et cymbali jubilationis, quae tamen -magis proprie dicuntur tintinnabula: olim enim ante campanarum usum -tintinnabulis ad officia convocabatur plebs. Ab intus est ecclesia bene -ornata, in multas capellas divisa, et multae in ea pendent lampades -praeter lampades S. Catharinae et altarium et columnarum XII. Ante -cujuslibet monachi sedem pendet una lampas ardens. Ad hanc ecclesiam -dependet in ejus capite ecclesia ad Rubum, de qua praemissum est. - -Secunda ecclesia est ecclesia latina, juxta cellas peregrinorum, et est -una arcta camera, oblonga, cum uno altari bene decorato in honorem S. -Catharinae consecrato. Luteos habet haec ecclesia parietes, qui tamen -obducti (#b#) sunt mattis diversorum colorum, de plectis palmarum -contextis pro decore. Ad has mattas pendent multae schedulae affixae, -in quibus orationes pulchrae de S. Catharina sunt descriptae per -peregrinos. Mos quippe habet, quod quaelibet societas peregrinorum -aliquod carmen conscribat de beata Catharina et conscriptum parieti -affigit, in quo beata Catharina laudatur et peregrinus quilibet -nominatur, et hoc, si societas habeat virum, qui talia dictare sciat. -In tertia societate nostrae peregrinationis erat venerabilis dominus -Johannes Lacinus, archidiaconus Septemecclesiastensis, doctus orator; -hic confecit sine praemeditatione subito subjectum carmen pro suis -sociis: - - Suscipe virgineae decus immortale coronae, - Martyr et insignis te Catharina precor. - Sume tui causa susceptos diva labores, - Et licet indignis propitiare tuis. - Pannonius primum tibi fert obsequia libens - Julia Johannes urbe Levita procul. - Quem sequitur Felix, Ulmensis gloria terrae, - Assuetus Domino dupla talenta dare. - His Schombergensem Heinricum et Casparem una, - Ceu videas Nisum Euryalumque pares. - Marspach Sigismundus Franconae gentis alumnus - Atque Argentina Velsch Peter urbe potens. - Hi pariter prodiere tuum venerabile corpus - Visuri, pariter et redituri domos. - Per maris immensi terraeque pericula poscunt, - Ut valeant patrios tuti videre lares. - -De aliis duabus societatibus carmen conficere inceperat, sed -perficiendi tempus non vacabat propter instantem recessum. - -Multis precibus insteti apud praefatum dominum rhetorem, ut in carmine -nostro illum terminum, gloria, mutaret, quia non videtur congruere nec -veritatem importare; sed obtinere non potui. Si enim, inquit, veritatem -non habet in proposito, habet in opposito; quod scripsi, scripsi. - -Tertia ecclesia, quae tamen non debet nec meretur dici ecclesia, est -Sarracenorum infidelium muschea, est magna, quadrata, cum turri excelsa -et annexa, in qua more suo proclamant Machometi praeconia. Haec muschea -stat in medio, inter ecclesiam graecam et latinam, tamquam -principalior. In hanc tempore absentiae Arabum etiam ingressi fuimus, -sed nullam gratiam, nullam devotionem, nullam indulgentiam in ea -reperimus, sed domum vacuam, parietes dealbatos, nullum altare ibi -invenimus, quia solum inani ritu solvendo ingrediuntur. Aliae conventus -officinae sunt parvae et miserae et cellulae exiguae, de arundinibus -contextae et luto obductae et super se invicem innixae, inordinatae, et -sunt domunculae sicut tabernacula pastorum et tuguria hortorum; -dependet enim monasterium pro parte in clivo montis Oreb et cellulae -altiores (#60 a#) innixae sunt inferioribus et sibi ipsis superpositae -et conglutinatae, sicut nidi hirundinum. Haec videns cogitavi de Taxeo, -filio coeli, de quo scribit Plinius libro Naturalis Historiae, quod -ipse inventor fuit primus lutei aedificii, exemplo sumto ab -hirundinibus; nondum enim architecti construxerant palatia. Illum -humilem modum domificandi illustres antiqui et praecelsi Christiani suo -observabant tempore. Nam Romulus fundator urbis Romae in parva -habitabat casa. Et Abraham ille praedives in terra promissionis -habitabat in casulis, ut dicitur Hebr. XI., ad quem angeli hospites -divertebant, ut habetur Genes. 18. Et Diogenes philosophus in dolio -quiescebat semper, eumque secundum aurae flatum vertebat, prout sibi -conveniens erat. Ovidius etiam fingit, quod duo senes pauperes Palaemon -et Barithi, habebant tugurium straminibus coopertum; ad hos diverterunt -dii, Jupiter et Mercurius, dum mundum simul peragrarent, inde dii -hospitibus suis non ingrati eis ibidem grande templum aedificaverunt, -constituentes eos sacerdotes sacrorum, qui post ambo deificati fuerunt. -Sed et Dominus noster, Jesus, in tugurio diversorii nasci voluit et -numquam propriam domum habuit. Sanctus etiam Paulus, primus eremita, -interrogavit sanctum Antonium, an adhuc Christiani more gentilium -aedificia alta construerent; audito autem, quod sic, amare dementiam -reputans flevit. Sic sanctus Bernhardus, quando tuguria pastorum calamo -contexta vidit, flevit recolens, casulis Cistertiensium esse similia, -quia tunc incipiebant habitare in magnis aedificiis. Et beatus -Dominicus, dum aliquamdiu non fuisset Bononiae et revenisset, invenit -dormitorium et cellas fratrum elevatas fuisse a terra, cui imminebant -prius; quod videns, magno moerore affectus dixit: heu fratres, me -vivente incipitis palatia aedificare, quid me moriente erit? Et -mandavit, remitti elevata et in pristinum statum reponi aedificium. S. -Martinus, episcopus magnus, cellulam contextam lignis habebat juxta -suam ecclesiam. Legitur de quodam sene eremita, qui habuit hospitium ad -sepulchri modum, quem cum imperator interrogasset, cui suam domum -commensurasset? respondit, corpori meo, quia hoc sufficit hic homini -pro hospitio et mortuo pro sepulchro. Et addidit, melius prosilitur de -tugurio in coelum, quam de palatio in infernum. Unde Bernhardus: -Obsecro, in peregrinatione hujus saeculi, in militia, frater, terram -non aedificemus nobis domum ad habitandum, sed tabernacula ad -currendum, utpote cito evocandi et in civitatem patriam migraturi. -Dicitur de Vulcano, fabro Jovis, quod ipse primo adinvenit aedificiorum -pompas. Vide etiam de his P. 1. f. 237. - - - - - De monachis monasterii S. Catharinae et de pravis - eorum moribus vel gravibus erroribus. - -Grave profecto est aliorum vitia reprehendere ei, qui se ipsum nondum -studuit a vitiis absolvere. Locuturus ergo de monachis monasterii S. -Catharinae potius cogente veritate in eorum vituperium narrationem -oportet deducere quam laudes depromere, non obstante propriae vitae -reprehensione. Habuit hoc monasterium olim multos monachos et sanctos, -jam vero habet paucos et excoecatos. Ante aliquos annos erant ibi -centum circiter et post LXXX, jam vero vix sunt ibi XXX. Habent tamen -monachi illi quaedam laude digna, quaedam vero exsecrabilia. Laudo eos -in hoc, quia regulae professores sunt, scilicet regulae S. Basilii, quo -docente satis rigorosam vitam ducunt quoad alimentorum parcitatem et -vestimentorum vilitatem. Parcus enim est cibus eorum, sicut omnium -orientalium, et potus aqua cottidie, demtis quibusdam maximis eorum -festivitatibus, in quibus ministratur fratri haustus vini. Vestitus -eorum est vilis et (#b#) abjectus. Tunicas habent differentes, unus -sic, alius sic, nullius tamen coloris splendidi vel bonitatis, et sunt -longae sicut tunicae clericorum, cincti sunt latis corrigiis, non -habent scapularia sed caputia, quae circa collum vel guttur non -clauduntur, sed deorsum a capite in dorsum dependent. Verum a loco -temporum dependent a caputio duae peciae, tegentes ab ante scapulas -usque ad cingulum protensae. Omnes comam et barbam nutriunt et modo -Nazaraeorum incedunt, carnes numquam manducant, vino non utuntur, nisi -sicut praemisi. Multi senes viri seriosi et maturi sunt inter eos; -quicumque convolat ad eos, de quacumque secta, demtis Jacobinis et -Armenis, volens se eis conformare, eum recipiunt, sive sit Latinus, -Graecus, Theutonicus aut Aegyptius. Ante tempora cottidiana erant eis -miracula propter sanctitatem, nec eligebatur in patrem aliquis mortuo -alio, nisi aliquo demonstratus fuisset miraculo, per caelestem -accensionem lampadis suae sedis vel alias per visionem aut oracula. - -Aedificia eorum sunt, ut praedictum est, nullus admirabilitatis aut -pretiositatis. Fui ego in cujusdam antiqui patris cella, in qua nihil -nisi paupertatis magnae signa vidi. Nulla ad eos ingreditur foemina, -nec peregrinae mulieres de transmarinis partibus venientes -intromitterentur, si venirent, scientes illud satyricon: Ubi sunt -mulieres, ibi nec pax, nec quies, nec sub eodem tecto habitant quies et -mulieres, et qui non litigat coelebs est; demtis aliis innumeris -periculis, quae monachis accidere solent ex mulierum cohabitatione, -quae omnia pensent et foeminas non appropinquare sinant. Olim, dum -adhuc sub obedientia apostolicae sedis erant, peregrinos maxima -charitate et hilaritate recipiebant et necessaria ministrabant et -calceamenta dabant. Quapropter S. Gregorius Papa, ut habetur in ejus -Legenda, singulis annis misit grandem eleemosynam a Roma ad montem -Synai pro illis religiosis, quia tunc multa bona per eos fiebant in -oriente et pro ecclesia romana. Sed quid nunc dicam? Si vidissem -fratres et monachos illos mortuos suscitare, Missas legere, confiteri -peccata, tractare divina, pacifice simul conversari, regulae suae -statuta tenere, jejuniis et vigiliis se macerare, castitatem zelare et -in caeteris virtutum eximiis actibus se exercere; nullam sanctitatem -audenter judico eos habere, nullam veram virtutem, nullam Deo -acceptabilem actionem, nullam Deo placentem religionem apud eos esse -minime dubito, ea ratione, quia in ecclesia catholica non sunt, sed -extra, cum sint schismatici primo et ex obstinatione schismatis sint -facti haeretici, ideo in charitate non sunt, quia Spiritus sanctus -extra ecclesiam non datur, cum quo charitas infunditur, ut habetur 24. -q. 13. Si autem nec veram Dei scientiam aut cognitionem extra manentes -possunt habere, uti supra patet Cap. quocumque: nec corpus Christi cum -fructu conficiunt 24. q. 1. schisma; nec, dum confitentur, a peccato -solvuntur, 24. q. 1. Quicumque etc.: quia Lazarus non nisi in Bethania -et in domo obedientiae romanae ecclesiae resuscitatur, nec vita activa -in Martha, nec contemplativa in Maria, nisi in eadem Bethania esse -potest, nec vera pax aut virtus extra ecclesiam esse potest, 24. q. 1. -Qui contra etc. Quod autem illi monachi sint excommunicati, schismatici -et haeretici, patet, quia Graeci sunt et Graecia est acephala 93, item -nulla etc. Et orientales sunt, quibus verus sol occidit 24. q. 1. qm. -Idem probo per experientiam;[TR173] nam nobis existentibus in loco -eorum tenuerunt interdictum, nec divina eorum quovis modo celebraverunt -nobis ibi morantibus, reputantes nos de romana ecclesia excommunicatos. -(#61 a#) Ex alio idem patet, nam in ecclesiis eorum nolebant nobis -altare concedere pro Missarum celebratione, dicentes, hoc apud eos esse -decretum, quod, quandocumque aliquis Latinus Missam celebrat in altari -Graecorum, quod ipsum altare sit excommunicatum, profanatum et de novo -reconsecrandum ab episcopis eorum. De hoc vide supra Fol. 31. Ex his -omnibus resultat quaedam inimicitia in eis ad nos, ita quod quando Dei -causa in eorum loca venimus, sunt nobis duri et penitus nullum -charitatis opus nobis impendunt et quidquid faciunt nobis, amore -denariorum faciunt, sicut Sarraceni, qui in multis fidelius se habent -ad nos, quam ipsi. Expertus sum, quod non libenter aperiunt ecclesiae -ostium peregrino, nisi videant argentum promptum pro aperitione; non -impertiuntur potum aquae nisi comparatum argento, nec obtinere potuimus -nullis precibus, ut aliquibus militibus calceamentis carentibus -providerent, sed omnia denegabant et, quae denegare non poterant, torvo -vultu et cum indignatione dabant, sed justo Dei judicio contingit eis -illud dictum: quod honori subtrahitur, turpitudini reservatur. -Subtrahunt enim peregrinis susceptionem hilarem, contra id 1. Petri -IV.: Hospitales invicem sine murmuratione. Nec faciunt sicut Jeronymus -dicit: Omnes, inquit, hospites laeta fronte suspicimus et pedes -abluimus, praeter haereticos. Idcirco Deo disponente coguntur -Sarracenos et infideles Arabes, latrones, fures cottidie hospitio -suscipere sine murmure, quia opera minima denegant domesticis fidei, -quibus potius subveniendum esset quam infidelibus, cum apostolus dicat: -Maxime ad domesticos fidei, Gal. VI. Nec respiciunt vel pensant -praeceptum nonum Catonis dicentis: Cui des, videto. Et quia non dant, -cui deberent et qui gratus de modicis esset, coguntur dare abundanter, -cui non deberent, ingratissimis canibus Arabibus, nec Deum nec hominem -curantibus. Singulis enim diebus dant panes et pulmentum ad minus 80 -Arabibus deserti, latronibus, et communiter centum veniunt, aliquando -plures, et si non statim tribuere volunt, quod petunt, contra eos -insurgunt et monasterium perturbant. Abundant enim et provisionem -pinguem habent; nam quidam archiepiscopus cretensis, amator S. -Catharinae virginis, dedit monasterio decimas majores totius insulae et -telonei partem in Thor, praeter alia, quae ignoramus. Insuper de toto -Christianismo mittuntur eis plures eleemosynae a multis, qui aestimant, -bene rem dispensari, et pessime sunt expensae. Nam ipsi monachimet non -debent sustentari a fidelibus, cum sint haeretici, quibus nulla -eleemosyna nec legata sunt facienda, ut habet canon. Ex datis etiam -sustentant Arabes latrones, qui potius essent occidendi, nec quidquam -aedificant pro Dei honore, et si etiam ecclesias aedificarent, non -debet fidelis contribuere ad aedificationem ecclesiae schismaticorum. -Pro quo recitare convenit hoc, quod mihi anno praeterito contingit. In -festo S. Michaelis dum starem Ulmae et populo in ecclesia praedicarem, -venit quidam sub sermone offerens mihi bullam, petens eam populo legi, -sicut sub officio lecta et pronuntiata fuerat in ecclesia parochiali. -Erat autem littera grandis, cum solemni sigillo domini patriarchae -Alexandrini, qui residentiam Romae habet, et ejus tenor erat, quod -ecclesia sanctae Catharinae in monte Synai indigeret restauratione, ad -quam populus deberet magis porrigere adjutrices et hoc facientibus -dabantur indulgentiae (#b#) copiosae. Stabat autem lator litterae, -monachus graecus, senex, juxta altare sanctae crucis prope ambonem in -facie mea et reliquaria sua exposuerat cum ornamentis et candelis -accensis, in altari stans paratus colligere pecunias et populus erat -intentus in me et in eum. Praelecta littera dixi populo planis verbis: -Ecce, hic stat unus frater montis Synai, de sanctissimo loco, in quo -fui, et petit ad restaurationem ecclesiae sanctae Catharinae et -contribuentibus promittuntur indulgentiae a patriarcha Alexandrino; hoc -hortor vos in Domino, ut nihil detis illi fratri, quia est -schismaticus, haereticus et infidelis, nec deberet admitti ad ecclesias -nostras, nec interesse divinis, cum sit anathematizatus. Secundo nullam -pecuniam date ad restaurationem ecclesiae S. Catharinae, etiamsi ruinam -minaretur, quod tamen non est, cum sit integerrima; nam ecclesia illa -hodie, heu, non est catholica, sed haeretica et Latinis de romana -ecclesia ibi existentibus non est locus in eadem ecclesia nec -celebrandi, nec officia sua peragendi, imo nobis petentibus nec lectio -nec cantus fit ab eis in illa ecclesia, quia excommunicatam ecclesiam -romanam tenent. Ideo dimittamus illam ruere. Tertio ille dominus -patriarcha dans indulgentias ad illam ecclesiam vel non fuit bene -informatus vel littera est subreptitia, quod magis credo, non enim -debet catholicus episcopus dare indulgentiam ad unam anathematizatam -ecclesiam, nam monachi illius monasterii habent in oriente abbatem vel -patriarcham, cui obediunt, nec illum, qui Romae residet, curant, solum -enim titulum habet et est patriarcha Alexandrinus, tamen Alexandriam -numquam vidit, nec forte habet intentionem eam videndi, nec habet ibi -aliquam obedientiam. Sciunt autem illi monachi, quod romana ecclesia -providet etiam illis locis de praelatis, in quibus obedientiam non -habet, et currunt extra, veniunt Romam et invocant et cognoscunt jam -praelatum propter quaestum, quem numquam honorarent, vel cui numquam -obedirent propter Christum, et fictas et minus deliberatas dant -litteras, ut pecunia nostra veniat in usum haereticorum. Quarto, frater -ille stat ibi et postulat argentum gratis et aurum, et ego expertus -sum, quod ipse in loco suo non gratis aperiret nobis unum ecclesiae -ostium, non daret aquae frigidae potum, non praeberet celindrium, non -praestaret corium pro calcei resartione, nec peciam panni veteris, imo -oportet baculos ab eis emere, vel censum pro baculo dare, quem quis -accipit, dum montes sanctos ascendit. Hoc enim in praecedentibus non -posui, sed ita se habet: dum peregrini montes sanctos volunt ascendere, -veniunt monachi cum baculis, quos vel vendunt, vel pretio accommodant, -sed nullo modo dant gratis, contra illud: gratis accepistis, gratis -date. His dictis, finito sermone populus recessit, nec obolum illi -monacho dedit, imo, avisatus fuit, ut citius de urbe recederet, -antequam interrogatio severa ab eo fieret.[TR174] Credo enim, quod nec -pecunia ab eo collecta ad locum montis Synai sit ventura. Audivi -postea, quod imperator serenissimus et rex Romanorum Maximilianus et -rex Hungariae, cum quibus praedictus nuncius fuit, magna munera sibi -dederunt, sed inutilia, quia non servant hoc praeceptum: Cui des, -videto. Est enim locus sanctus et Christianis pretiosus et hoc pensant -et non interrogant de qualitate locum inhabitantium, qui nihil valent. -Indulgentiae (#62 a#) autem datae per apostolicos illi ecclesiae sunt -antiquae, datae, dum adhuc ecclesia esset sub Papa, et adhuc quidem -durant in favorem peregrinorum, qui eas consequuntur, dum locum -visitant etiam sine munere, nec peregrinus bene faceret dando munus, -quod cederet in utilitatem haereticorum pro indulgentiis. - - - - - De recessu peregrinorum a monte Synai et de - tribulationibus, exactionibus et vexationibus - passis ante eorum egressum et regressum in - desertum. - -Vicesima septima die ante lucem surreximus et Missas in nostra capella -celebravimus, quibus celebratis in ecclesiam S. Catharinae descendimus -et indulgentias (††) in capella beatae virginis ad Rubum et ad beatae -Catharinae sepulchrum accepimus et locis sanctis deosculatis licentiam -repatriandi a S. Catharina accepimus et in locum nostrum ascendimus et -ad recessum nos disposuimus. Cum difficultate autem a monachis -obtinuimus, quod utres de cisterna monasterii repleremus aqua. Est enim -in ipsa curia grandis puteus et altus valde, habens aquas ex fundo -emanantes et non ex pluviis confluentes, quod tamen numquam in aliquo -loco orientis vidi, nisi ibi. Dicunt autem, Moysen hunc puteum fodisse -et orationibus aquas emanantes penetrasse pro populi Israel solatio. -Hanc autem artem fodiendi puteos Moyses in Aegypto didicit, quia dicit -Plinius de Naturali Historia, quod Danaus, Beli filius, primus puteos -in Aegypto fodit et inde navigans in Graeciam idem similiter fecit et -ab ea in alias regiones notitia haec devenit. - -Videntes autem Arabes, quod ad recessum nos disponeremus, misit -capitaneus eorum ad nos famulum, avisans nos, ne egredi de loco nostro -praesumeremus, nisi prius ei satisfactum esset. Post multas ergo -placitationes aliquos ei ducatos dedimus et liberatos nos aestimavimus -et camelarios exspectavimus, qui diu tardabantur. Tandem autem venit -unus, camelos esse praeoccupatos ab armatis, nec dimittere vellent, -nisi pedagium pro eis solveremus. Et conventione facta cum eis pecunia -camelos redemimus. Venerunt etiam asinarii, dicentes, asinos esse -conclusos a paganis et non nisi pecunia redimendos. Sic ergo bursas -continue apertas habuimus, quod necesse fuit ad redimendum nos a -vexationibus. Misit interea pater monasterii ad nos conquerens, quod -aliquis de nobis de tumba S. Catharinae particulam ferreo instrumento -abscidisset, quam si voluntarie restituere tardaremus, adstatim[TR175] -coacti per Arabes, quibus caussam committere vellet, restituere vi -cogendi essemus. Hoc audito expavimus et tumbam truncatam reperimus, -nec erat inter nos, qui confiteretur se hoc fecisse, et unus alium -respexit et omnes ei, qui fecit, malediximus, rogavimus tamen nos -invicem, ut reus sine verecundia confiteretur et redderet abscissam -peciam et omnes cum eo vellemus concurrere in reatu et solvere -solvenda, sed nemo erat, qui se manifestare vellet, donec Calinus -noster diceret, quod reus occulte sibi praesentaret frustum lapidis -(#b#) et rem occulte complanare vellet. Et sic factum est; quis autem -reus fuerit inter nos, hodie me latet. Multas angustias et confusiones -sustinuimus per totam peregrinationem propter indiscretam quorundam -devotionem ad habendum particulas de locis sanctis, ut dixi P. 1, F. -217 B. Hac turbatione sedata venerunt officiales conventus, monachi, et -inverecunde a nobis Valete in pecunia postulabant, quibus etiam -dedimus, quamvis non meruerint. Deinde venit pater monasterii in -propria persona, vir non multum senex, robustus et prudens, et petivit, -ut quatuor camelos oneratos fructibus nobiscum in Aegyptum descendere -permitteremus. Singulis enim annis isto tempore mittit pater monasterii -domino Soldano regi Aegypti fructus in ligneis cistis obfirmatis, -collectos in regione deserti Synai et Oreb, et rex pro magno munere -acceptat pro eo, quod creverint in illa sancta regione, et dividit eos -potentioribus tyrannis Aegypti, qui tamquam res sanctas e coelo missas -eos fructus suscipiunt. Recepimus ergo in nostrum consortium illos -quatuor camelos. De hortis, ubi illi fructus in deserto crescunt, vide -supra fol. 41. b. - -Cum ergo omnia essent pacata et cuncti essent soluti, timuimus, quod -post exitum nostrum sequerentur nos Arabes et in solitudine nos -turbarent. Idcirco descendimus cum Calino ad muscheam, ubi Arabum -capitaneus erat, et evocato eo rogavimus, ne gravaremur extra -monasterium per suos, qui promisit, quod per suos nihil mali passuri -essemus et, si vellemus ex toto securi esse, ipse vellet de suis servis -nobis defensores adjungere per duas vel tres deserti mansiones. Ista -responsione contenti et securi a viro recessimus. Per praedicta igitur -impeditus fuit recessus noster usque ad meridiem et in solis fervore -oneravimus cum multo labore camelos et cum multis litigiis, quia -camelarii abjiciebant nobis utres, quos aqua repleveramus, quos nos e -contrario reposuimus et ipsi iterum rejiciebant et absque -percussionibus pessime nos invicem tractavimus iracundissimis gestibus. -Ad ultimum venerunt aliqui Arabes, qui nos ita concordaverunt, ut novam -mercedem pro istis utribus ferendis camelariis daremus. Et ita fecimus -et, si ab initio hoc facere voluissemus, nullum litigium fuisset -exortum. Tandem autem oneratis camelis a monasterio recessimus. -Cucurrit autem unus Arabs post nos portans unum lectulum et quandam -sportam, quam nostri camelarii de industria reliquerant, et ita ille -peregrinus, cujus erat lectulus, si habere voluit, eum oportebat emere -ab Arabe et, postquam lectulum accepit, camelarius noluit eum super -camelum ponere nisi datis novis denariis. Et ita bene vexati a -monasterio elongati sumus euntes per vallem, per quem intravimus, usque -in vallem grandem, ubi filii Israel vitulum adoraverunt et quatuor -horas lento gradu processimus. In vespera autem tentoria fiximus in -loco, quem nominabant Arabes Wachya, et difficulter sarmenta pro igne -ad coquendum cibos invenire poteramus. Illi autem Arabes cum camelis -fructus portantibus locaverunt sua tabernacula in medio nostri et ita -noctem illam deduximus. - - - - - Processus. - -Die XXVIII., quae erat dominica XVIII. post Trinitatis, tribus horis -ante lucem surreximus et oneratis camelis a Wachyae loco recessimus per -arctum illum introitum, de quo supra dixi fol. 32., et altiora montana -Synai postergavimus et in Macheram, ubi Moyses oves Jethro pascebat, -revenimus. In eadem latitudine dimisimus viam, (#63 a#) per quam -intravimus in ingressu nostro, ad dextram et ad latus sinistrum in -torrentem invium descendimus, qui tamen delectabilis erat, quia plenus -myricis et virgultis stabat, inter quae asini et cameli transeuntes de -ramusculis folia et virorem decerpebant et manducabant, nos virorem a -foliis suximus, quia ut zuckarum et mel dulcis erat, de quo manna illud -saporosum fit. Circa meridiem de illo torrente ascendimus in vallem, -ubi cum Arabibus conflictum habuimus in die beati Matthaei, die octava -ab illo. Transeuntibus nobis in torrentem, ecce subito onager magno -impetu et cursu velocissimo de saltu contra nos descendit, ac si vellet -in nostrum exercitum irruere, nos autem, qui prius nullum vidimus, non -aliud aestimavimus, nisi quod esset asinus domesticus et mirabamur de -sua agilitate et formositate. Cucurrit autem respiciens asinos nostros, -puto autem, quod coitum quaesiverit, quia alias ex natura fugiunt -hominum consortium. Porro quidam de Arabibus bestiam ad latus caute -secutus cum arca et sagitta conabatur bestiam sagittare, bestia autem -in importunitate aufugit, sed paulatim a sequente decidit, quasi ipsum -post se traheret et illuderet; tandem autem dum Arabs propinquior -esset, tetendit arcum et bestiam vulneravit, quae mox sagittam -excutiens a nobis per praeceps dilapsa est, juvenis vero attulit -sagittam cum aculeo cruento. Non multo post vidimus quinque onagros -simul inter rupes currentes. Naturales multa dicunt de onagro. Est enim -onager asinus ferus sive silvestris et est pulcher, magis gracile -habens caput quam asinus communis et est animal liberum, indomitum et -lascivum, habitans in montibus et locis desertis et est velox ita, quod -beneficio fugae ursum, lupum et leonem vincit, ideo computabatur inter -praecipuos deos antiquorum, magis quam Dyomedes, ut Eusebius de -evangelica praeparatione dicit Libro V. C. 13. Diu ultra omnia animalia -sitim tolerat et divisus ab aqua longe beneficio ventorum vivit, quos -stans in scopulis attrahit, unde Jeremiae XIV.: onagri steterunt in -rupibus, traxerunt ventum quasi dracones. Et Psalm.: Exspectabunt -onagri in siti sua. Onagri mares timent et zelant foeminas suas, ideo -gravidas suas custodiunt et natos mares morsu castrant, e contra -gravidae latebras petunt et parere furtim petunt gaudentque libidinis -copia, propter quod mares eos odiunt. Masculus foeminam non habens -tempore coitus in altam rupem ascendit et desiderio libidinis -aestuantes vehementer rugiunt ita, quod animalia caetera horrore -concutiuntur, ad hoc etiam ventum naribus attrahunt et per hoc -dijudicant, ubi foemina, quam cupit, sit. Onager duodecim vicibus in -die et duodecim in nocte rugit et per hoc incolae deserti discernunt de -horis noctium. Industria naturali hoc facit, quod, quando canes eum -sequuntur, emittit stercus suum canibus odoriferum, circa quod illos -detentos illudit et evadens ad tutiora fugit. Ex onagro et equa natus -fit mulus velox, sed velocior ex onagro et asina et sunt muli -pretiosissimi, in quibus principes et magnates vehuntur. Igitur circa -solis occasum in torrentem aridum et desertum venimus, quem nominabant -Arabes Elphat, in quo oneribus abjectis tentoria fiximus et -pernoctavimus. Porro tanta erat ibi vastitas et ariditas, quod -desperavimus, nos posse reperire materiam pro igne, tamen invenimus -tantum, quod aquam offae calefecimus. - -Vicesima nona die, quae est festum Michaelis, ante lucem surreximus et -per torrentes desertos, per quos ingressi fueramus, exivimus et[TR176] -taediosam et laboriosam diem habuimus, quia per rigidissima loca, non -quidem arenosa, quod tolerabile fuisset, sed pulverosa, imo cinerosa -tota die proficiscentes grande iter fecimus per pulveres et cineres. -Mirabamur non parum, unde pulverum et cinerum tam immensa copia per -totam dispersa regionem, ubi non sunt habitationes hominum, nec ignis, -nec materia combustibilis? Ad hoc catholicum accepimus responsum tale: -Ex quo Dominus omnium terrarum maledictiones induxit super hunc -petraeum desertum, etiam hanc ei immisit maledictionem, ut de coelo nec -pluviam aquae, nec nivis, nec roris haberet, sed pluviam pulveris et -cineris, quam nimirum maledictionem terrae sanctae minatus est -similiter venturam, si ejus habitatores mandatis ejus contrairent. Unde -dicit Deuter. 28.: Det Dominus imbrem terrae tuae pulverem de coelo, -descendat super te cinis, donec conteraris. Sic fecit Dominus terrae -Aegypti, quando Moyses et Aaron ad jussum ejus acceptis cineribus de -camino in aerem sparserunt, unde tota superficies terrae Aegypti fuit -cooperta cinere et pulvere, eratque cinis tam in jumentis quam in -hominibus, eos corrodens usque ad ulcerationem, ut habetur Exodi IX. -Suspicati ergo sumus, hanc deserti partem etiam ibi percussam plaga, et -timuimus, ne forte et nos ulcera contraheremus, sicut Aegyptii; sed -custodivit nos Dominus integros in regione cinerosa. - -Porro in vallem quandam venimus, in qua reperimus idolum in forma pueri -Aethiopis in caverna petrae stantem, cui Arabes interdum pro tempore -oblationes offerunt; vidissent libenter, quod nos etiam apposuissemus -argentum, sed noluimus. Aliqui eorum a suis camisiis discerpebant -peciolas et ante idolum suspendebant, sicut facere soliti sunt in -locis, ubi aliquid divinum esse opinantur, ut supra patet fol. 29 b. et -33 a. Unde autem stultus ille peciarum cultus ortus sit, dicere -possumus, quod sicut quibusdam visum est nihil in mundo dignius, -nobilius et Deo acceptius, quam cutis cadaverum, quibus se ipsum -Dominus et sua secretissima et totum commendat universum: sic pari -ratione vetusti inutiles panni linei et camisiarum peciae dignitate -praeferuntur, cum non minora eis commendantur, quam cutibus -cadaverum,[TR177] pergameno etiam et papyro omni, scilicet divina et -humana, coelestia et terrestria, aeterna et transitoria, praesentia et -futura, visibilia et invisibilia, naturalia et gratuita, credibilia et -experimentalia, rationalia et supernaturalia et caetera omnia, bona et -mala, prosequenda et vitanda: ideo forte infideles haec diis suis -accepta judicant et offerunt. Consequenter processimus usque ad diei -vesperam et in loco horrido, quem nominabant Arabes Effkayl, tentoria -fiximus (#b#), cumque nos in loco locassemus, iterum incepimus deficere -et egere et aquarum defectum sentire, quod erat nobis supra modum -molestum et intolerabile; vix habuimus aquas, ut possemus illo sero -coquere jus vel prodium pro offis. Venit nobis in mentem abundantia -carnium, anserum et aucarum, quae paene in omnibus domibus est in -patria nostra in sero sancti Michaelis, et flagrare coepimus post ollas -carnium et post veruta assaturarum et post crates piscium et caldaria -pulmentorum. Contigit nobis paene sicut filiis Israel in deserto, -quando recogitabant Aegypti abundantiam et desiderabant carnes, pisces, -cepas, allia et pepones, ut habetur Exodi XVI., et plenius Num. II. Sed -desideria nostra erant frustra, non enim habebamus Moysen, qui -coturnices de transmarinis partibus nobis afferret, sicut illis, super -quos tamen clam ira Dei descendit, Psalm.: Adhuc escae eorum erant in -ore eorum et ira Dei descendit super eos etc. Miserum ergo S. Michaelis -diem habuimus et noctem inquietam propter cineres et ventos eos -elevantes. - - - - - Defectus aquarum molestus. - -Die XXX., ultima Septembris, quae est S. Jeronymi, statim post noctis -medium a loco praefato recessimus quatuor horis ante diem et per devia -deserti perreximus posttergantes altiora et interiora montana, et cum -jam clara esset dies, venimus in desertum Ramathaim, ubi mansionem -habuimus die XIX., ad radices regionis Rachkaym, ubi per praeceps -descendimus, sicut dictum est fol. 38 b.[TR178] Non autem reascendimus -per clivum in montana illa, sed dimissa altitudine ad dextram contra -mare rubrum descendimus et ibi a via declinavimus, per quam ingressi -fueramus et contra Aegyptum nos convertimus. Interea defectus aquae -molestus erat nobis et murmuravimus pro aqua dicentes Calino, qui erat -Moyses noster: Da nobis aquam, ut bibamus, sicut Judaei Moysi dixerunt -Exodi XVII. Respondit Calinus, quod si vellemus habere aquam, necesse -esset non multum a vero tramite declinare a camelis, qui per ista devia -non possent duci. Oportet, diximus, nos habere aquam, quia a monte -Synai usque huc aquam non vidimus et utres paene evacuavimus. Quidam -ergo Arabs, qui nobis in deserto adhaeserat, dixit Calino, quod sciret -quendam locum multorum puteorum, ad quem vellet nos ducere. Dimisimus -ergo camelos et Calinum recto tramite procedere contra mare rubrum et -secuti sumus Arabem illum in aliam regionem. Venimus autem cum eo in -quendam terribilem et saxosum torrentem, qui parietibus altis rupium ab -utroque latere claudebatur, per quem impetuosissime suo tempore aquae -decurrunt, ita, ut grandia saxa abducant. Per illum torrentem longa via -descendimus et incepimus formidare, quia locus inhumanus erat. -Colloquebamur autem nobis et mirabamur de nobis ipsis, quod propter -aquam dimisimus omnem substantiam in camelis et ductores nostros -asinarios et camelarios et adhaesimus uni homini alienissimo nobis -secuti eum per invia illa loca. Verumtamen omnibus nobis videbatur -Arabs ille esse homo bonus, omnibus enim modis, quibus potuit, -gestiebat nobis complacere et jocunde praecurrit nos, ostendens nobis -rupium altitudinem et torrentis (#64 a#) illius vastitatem, tamquam -ipsemet miraretur. Post longum descensum adscendimus per rupes de -torrente et in locum virgultis et virentibus arbustulis repletum -venimus, per quem euntes in campum venimus arenosum, in quo multa -vestigia hominum, camelorum et asinorum nova sabulo impressa vidimus. -Erat autem campus ille circumdatus arbustis et fructibus et in eo erant -multi putei et foveae aquarum, quas ut vidimus, de asinis prosiluimus -et laetati fuimus pro aquarum inventione. Accurrimus autem ad proximam -foveam et situlam de corio factam, quam Arabs noster secum ferebat, -submisimus et aquam hausimus crassam et turbidam, de qua cum bibere -vellemus, gustavimus aquam esse salsissimam, ac si de mari esset -hausta, quam nec asini nostri bibere poterant. Quando autem vultu -turbato Arabem ductorem nostrum respiceremus, ac si nos delusisset et -gratis circumduxisset, dedit nobis signum, ut etiam alios puteos -gustaremus et aquam dulcem quaereremus. Accessimus ergo ad alium puteum -et hausta aqua insipida quidem fuit, sed non adeo amara, ut prima; sic -per singulas foveas cucurrimus et aquam pro bestiis invenimus, sed pro -nobis non erat aqua in puteis. Incepit autem Arabs fodere et arenam -manibus ejicere in quadam fovea sicca non profunda, quam nos invenimus, -et dum paululum fodissemus, ebullire coepit aqua turbida quidem, sed -dulcis, et de illa amphoras nostras replevimus et ventres nostros, -nihil curantes de turbatione ejus. Sic quilibet sciens campum illum -fodit sibi propriam foveam, quia aqua fundi dulcis est, sed dum solis -calor in puteos splendet, reddit eam salsam, ideo in puteis fossis non -reperimus nisi aquam salsam. Si autem putei essent in altum defossi et -muris inclusi et a solis calore protecti, credo, quod potabilis et bona -aqua ibi[TR179] esset. Satis mirabile est, unde aquam habeat humus illa -arenosa. De Neptuno, maris deo, miramur, quod postquam filiam Danai -liberavit in deserto a Satyro et eam cognoverat, in loco oppressionis -virginis tridente percussit terram et fons erupit; hic vero nec -tridente usi, nec ligone, manibus fontem fecimus. Hic amarissimas aquas -invenimus in fontibus, similes aquis fontis dicti Exampeus, qui est -apud Caliopados; hic adeo emittit amaras aquas, ut fluvium, in quem -labitur, omnem amarum reddat. E contra fons est, dictus Alis, qui in -potione est adeo suavis, ut nullus alius potus eo habito desideretur. -Sic et hic similiter dulces et amaras aquas reperimus. Vidi tamen in -quodam loco terrae nostrae in eodem loco qualitates ejusdem aquae magis -mirabiles. Nam supra confluentiam[TR180] prope oppidum Nassow, ebullit -de petra aqua amara et calida et de rimis ac scissuris ejusdem petrae -calidior et amarior, et dulcis et frigida similiter etiam ibi reperitur -et frigida et amara similiter, et tamen totum de una petra emanat. -Dicitur autem locus ille Wasserems, in quo sunt habitationes pro -balneari ibi volentibus, quia aquae illae medicinales sunt. - -Adaquatis itaque nobis et bestiis a loco festini recessimus et iterum -in torrentem alium horribilem venimus et cum in eo diutius -processissemus, in parte ejus ascendimus et camelos nostros in alto a -longe conspeximus procidentes, concito autem gradu eos (#b#) secuti -sumus et dum ad eos venissemus, aqua in amphoris calefacta fuit et -inutilis ad potandum et aliquantulum salsa; quam statim enim solis -calorem aqua illa sentit, ad amaritudinem tendit. In illo die -ambulavimus in maximo solis aestu per torrentes mirabiliter desertos et -steriles, in sero autem quendam torrentem intravimus, quem nominabant -Laccraram, et in eo tentoria fiximus juxta petrosum clivum, de quo -rupes minaces dependebant. Accepimus autem lectulos nostros et cavernam -magnam intulimus et ibi consedimus, odio enim habuimus tentorium et non -libenter sub eo quievimus, quia copulati et juncti adinvicem pediculis -replebamur unus de alio. Omnes petrae, rupes et humus illius loci erant -de terra albissima, unde pulvere albo conspersi fuimus, ac si fuissemus -in uno turbido molendino de farina. Dum autem sarmenta collegissemus et -coqueremus, circuiverunt ductores nostri et Arabes tentoria nostra -petentes a nobis ova et paximatios et alia esibilia, nec tamen illo -sero nisi parum manducaverunt, cujus causa statim subditur. - - - Finit tractatus septimus. - - - - - Incipit tractatus VIII. - - continens peregrinorum acta per mensem Octobrem et multa alia. - -October mensis cum suo primo die illuxit, porro duabus horis ante lucem -Sarraceni et Arabes et omnes, qui de ritu Machometi erant nobiscum, -surrexerunt et igne accenso ac luminibus inceperunt comedere, bibere, -gaudere, ridere, cantare, et ultra consuetum modum se dissolvebant -nosque suis clamoribus excitabant et invitabant, ut cum eis -conviveremus. Caussam vero illius intempestivae comestionis cum -quaesivissemus ab eis, accepimus, quod illucescente die inciperet eorum -jejunium, et ideo ante diei lucem manducant et gaudent, siquidem -Sarracenorum jejunium, quod Machometus eis statuit in Alchorano, ita -servant: per totum annum nullum habent jejunium, nisi per Octobrem -mensem, quem tamen ita jejunant, quod omni die a diluculo, quum -suboriri incipit et lumen tantum fit, quod potest discerni nigrum ab -albo in filo, jejunant usque ad solis occasum et tempore diurno non -comedunt nec bibunt nec utuntur uxoribus, sed quiescunt, dormiunt et -cum quadam torpescente tristitia diem deducunt, quamdiu autem sol -occidit, expergiscuntur, evigilant, mensas parant, comedunt et bibunt, -non semel, sed totiens, quotiens volunt, per noctem clamant, cantant, -discurrunt et singulis noctibus sui jejunii insaniunt et uxoribus -libidinosissime abutuntur, et si qui tota nocte vigilare non possunt, -ad dormiendum se ponunt, sed duabus horis ante diem surgunt ad -manducandum et viso die cessant. Ideo in civitatibus duabus horis ante -diem currunt eorum sacerdotes per vicos et pulsant cum lignis ad -excitandum homines ad luxuriandum et manducandum usque ad diem. O -monstruosum jejunium et carnalibus hominibus et bestialibus aptum! -Absit, absit a nobis talis praedicator jejunii, post quod in die -expletum sic omni libidini, ingluviei, crapulis et comessationibus per -noctem operam impendere praecipit, ut non ob aliud jejunium instituisse -videatur, quam ut postea voluptuosius et appetentius omnium turpitudo -libidinis (#65 a#) exerceatur. Multam inquietudinem sustinuimus -noctibus propter insolentias eorum per illum mensem, sicut sequentia -docebunt. Igitur die appropinquante, dum se ingurgitassent et camelos -onerare vellent, invenerunt sibi unum camelum furto abductum esse. -Vagantur enim fures per desertum, qui in rupibus per diem stant et -transeuntes turmas considerant, ubi noctibus maneant, et cunctis -dormientibus subintrant occulte et solvunt vel asinos aut camelos et -accipiunt, si possunt, sportas et saccos. Turbati autem erant camelarii -et duo de eis cum hastis per regionem discurrerunt, quaerentes bestiam, -nos vero onera perditae bestiae alteri imposuimus et de Laccraris -profecti sumus per loca arenosa. Post tres autem horas venerunt -camelarii cum bestia perdita et habebant vestimenta sanguine conspersa -et hastas cruore madentes; invenerunt enim duos fures cum bestia in -quodam specu, ad quem vestigiis bestiae et furum prodentibus venerunt, -unum autem ex illis hasta interfecerunt, alter prolapsus evasit mortem. -Similis est casus ille sicut Virgilius de Hercule casum recitat. Dum -enim Hercules hospitaret cum Evandro, boves suos locavit ad armenta. -Porro non longe a loco habitabat in quodam antro gigas ingentis -staturae, Cacus dictus, filius Vulcani, vomens ore ignes, ibique -latrociniis et furtis cunctos turbabat. Hic a specu egressus noctu -boves Herculis cauda traxit in antrum, quos dum Hercules diminutos -cerneret, nec quorsum errassent posset advertere, invenit vestigia -furis de armeuto ad antrum, adcurrit Hercules, vi illum ex antro eduxit -et clavo interemit bovesque reduxit. - -Interea processu continuato extra montana venimus in regionem Madian, -super littus maris rubri, quamvis adhuc longe essemus ab aquis. Haec -regio dicitur Madian, a civitate Madian, quam aedificaverat quidam -filius Abrahae de Ketura, dictus Madian, eamque nomini suo dedicavit, -sicut habetur Genes. XVII. De illa civitate primi mercatores leguntur -Genes. 36. fuisse Madianitae, qui emerunt Joseph. De hac fuit Jethro, -primas et princeps Madian, de quo etiam supra dictum est Fol. 8. b., ad -quem Moyses fugit de Aegypto et filiam ejus uxorem assumsit, Exodi II. - -Porro in processu venimus de deserti deviis ad regiam, communem et -tritam viam, quae ducit de Aegypto sursum in Palaestinam ad Gazaram, a -quo juxta Gazarum declinavimus, ut patet supra fol. 28., dum in -desertum ingrederemur. Ab eodem namque loco usque huc nullam viam -habuimus, sed nocte ac die siderum usi directione ambulavimus, sicut in -mari fieri solet. Ultra modum vero laetati fuimus in inventione viae et -videbatur nobis, quod in mundum revenissemus. In eo loco via, quae -sursum ducit ab Aegypto, dividitur in duas vias: una ducit sursum per -littus maris magni ad Palaestinam et inde in Judaeam et Jerusalem, per -quam frequenter est descensus et ascensus de terra sancta in Aegyptum -et e contrario. Alia ab Aegypto ducit sursum ad littus maris rubri et -Madian et Thor, portum maris rubri, de quo dictum est supra fol. 49. -b.[TR181] Per viam ergo communem cum laetitia contra Aegyptum -[processimus] et gavisi fuimus, iterum vestigia Domini Jesu invenisse, -nam per illam viam Joseph duxit virginem Mariam cum puero Jesu in -Aegyptum ex praecepto angeli, Matth. II. - -Advesperascente ergo die venimus in desertum Helim, in quo castrametati -sunt (#b#) filii Israel post transitum maris rubri, juxta XII fontes et -LXX palmas, ut habetur Exodi 15. Verum a loco fontium declinavimus et -etiam a publica strata ad unum milliare italicum et in loco quodam -immundo, quem nominabant Dorondon, tentoria fiximus. Currebat enim -humus illa plena vermiculis et bestiolis et pediculorum Pharaonis non -erat numerus, de quibus supra fol. 27 dixi. Male autem respeximus -Calinum pro eo, quod non in loco fontium fecit tentoria figi, sed ipse -rationabiliter hoc excusavit dicens, quod ex quo sitibundi essemus et -incensi, si circa aquas maneremus, non cessaremus a potu usque ad -defectum nostrum. Alia causa, quia juxta aquas sunt paludes et in illis -paludibus sunt infiniti diversi generis serpentes, vermes et viperae, -ideo circa aquas non expedit morari. Alia causa: Arabes deserti -praedones sua tabernacula figunt prope aquas et quandoque noctibus -superveniunt ad loco aquosa, et si nos reperirent, nos turbarent et -spoliarent. Alia causa: prope aquas illas est una villa, in qua sunt -pessimi Madianitae, qui dum nos ibi tentoria fixisse comperissent, -multis modis etiam nocturnis horis nos vexassent. Alia causa, quia via -publica est juxta fontes, per quam nocturnis horis transeunt -negotiatores et praedones Arabes et Madianitae,[TR182] a quibus sine -vexatione non fuissemus. Cum ergo tentoria fixissemus, descendimus cum -asinariis nostris ad locum fontium et palmarum et utres aqua replevimus -et amphoras, cum quibus asinarii reascenderunt ad tentoria; nos -mansimus in loco illo delectabili et vestibus nudati balneati sumus, -quia copiosas aquas, claras et tepidas lavandis corporibus aptas -reperimus, juxta quas etiam erant arbusta et virgulta, insuper prope -erat villa, in qua multitudo palmarum erat. Tempore, quo filii Israel -in loco isto castrametati sunt, erant ibi XII fontes et LXX palmae, -nunc vero non sunt praecise XII fontes, sed multae sunt ibi aquarum -vomites de clivo, qui undique vomit aquas, nec LXX palmae, sed multo -plures; tamen locus idem est. - -Propter istas exsuperantes aquarum vomites imaginatione poetica -suspicabar aliquam Nympharum celebrem locum hunc reddidisse, cum etiam -nomen arabicum loci huic imaginationi assistat: dicitur enim locus -Dorindon. Doris autem erat filia Coeli et Vestae, conjux Oceani et -mater omnium Nympharum. Cui autem Nymphae hic locus dedicatus sit, -ignoro, hoc tamen pro certo scio, quod sanctificatus locus hic fuit -sexta mansione filiorum Israel ab exitu de Aegpto, ut habetur Exodi 17. -et Numeror. 33. Cum magna ergo recreatione ultra duas horas juxta aquas -illas mansimus et ibi bibimus,[TR183] lavimus et a vermibus nos -mundavimus. Interea aliquae puellae Madianitae satis formosae cum -pecoribus venerunt ad aquas, quae stabant ex alia parte aquarum et -mirabantur, respiciebant, ridebant et quodammodo precabantur. Non -immemor fui ibi earum petulantia illius scorti Madianitae mulieris, ad -quam quidam de filiis Israel ingressus vidente Moyse et omni populo, et -de zelo Pinehas, quomodo ambo in locis genitalibus pugione perfodit et -quod propter hoc XXIV millia hominum occisa fuerunt in deserto Cethim, -Numer. 25. Quapropter earum risus et jocus horror nobis fuit, nec -fecimus, ac si risum earum videremus, (#66 a#) vix tamen quosdam -juvenes milites compescere poteramus, ne eis aliquod signum -complacentiae ostenderent. Dum autem diu ibi moraremur, misit Calinus -nobis Arabem nuntium, ut ad tentoria descenderemus citius, et erat -etiam male contentus de nobis. Descendimus ergo et coenam nostram -paratam invenimus et cum magna et insueta laetitia manducavimus. -Accidit enim nobis ex potu aquae, ac si de fonte rubro, qui in -Aethiopia est, bibissemus, de quo qui bibit, ut dicitur, limphatus -efficitur. Nobis autem laetantibus sedebant Sarraceni nostri et Arabes -moesti, pallentes, silentes, propter eorum maledictum jejunium. Sed -statim sole profundius chaos immerso, quando nos quietem quaesivimus, -ipsi vice versa incipiebant insolescere, cantare, ululare, mugire, -comedere, bibere, et nobis quasi tota nocte nullam requiem tribuebant -et cum ista inquietudine ritum sui jejunii explebant. Nonnumquam -surreximus et de tentoriis nostris ad eos cucurrimus et cum minis eis -silentium imposuimus; aliquando etiam, quando faciebant subcinericios -panes, cum eis mansimus videntes fatuitates eorum. - - - - - Iter solitudinis et terror peregrinorum. - -Secundo die Octobris mane quidem surreximus, sed tarde recessimus -propter trium camelorum perditionem, quos putabant furto ablatos, sed -vestigia eorum sequentes invenerunt in deserto in loco pascui. Post -ortum solis reducti sunt et ita bestiis oneratis ab Helim recessimus et -in publica strata per latissimos campos maris rubri littora -descendimus, a tergo autem sequebantur nos quidam cum camelis aliis per -viam, quae descendit a Thor, et timuimus, ne forte essent praedones, -quia valde velociter ibant nobisque appropinquabant; cum autem circa -nos essent, vidimus camelos ornatos et homines curiales magis timuimus. -Porro dominus illius Corrobanae erat vir pinguis et decorus et in -medium nostrum cum suo dromeda se ingessit iratoque vultu -circumspiciens singulos ad Calinum cum indignatione dixit: cur tu, -Sarracenus cum sis, ausus es Francos armatos per terram domini Soldani -ducere, ut quasi armati procedunt in publica regia strata? Cui Calinus -cum magna reverentia respondit: homines isti peregrini sunt et loca -sancta terrarum nostrarum quaerere venerunt et neminem laedere, neminem -invadere nullique nocere cupiunt. Audientes autem in Gaza, hoc est, in -Jerusalem, quosdam pestilentes homines vagari per desertum, qui passim -violare praesumunt salvum conductum domini Soldani, spoliantes et -vexantes transeuntes, etiam Cairinos nobiles, robusta mente petierunt a -Trutschelmanno licentiam ferendi arma, ut occurrentes turbatores -libertatis benignitate domini Soldani eis concessam possent et ipsi -turbare et profligare; hac de causa (#b#) gladiis accincti, arcubus -muniti incedunt isti. Hoc audito responso convertit se ad famulos suos -et jocundo omine dixit: ecce, isti Franci audaciores sunt Aegyptiis; si -Mauri, Sarraceni, Mamalucci illius essent audaciae, dudum fuisset -desertum a latronibus et praedonibus purgatum. Sic ergo vir ille optime -fuit contentus et per Calinum salutationem amicabilem obtulit eumque de -nostro itinere, de patria nostra et aliis conditionibus interrogavit, -nos vero per Calinum ab eo quaesivimus, an naves onerariae de India -venissent in Thor cum speciebus aromaticis et si species illae ductae -essent in Alexandriam. De hoc ideo quaestionem fecimus, quia cum istis -speciebus in navibus Alexandrinis in Italiam transfretare[TR184] -sperabamus nos. Statim autem vir mentem nostram intellexit et plenum -responsum dedit dicens, quod ante plures dies naves Indianae in Thor -venissent et jam actu species aromaticae ducerentur in camelis in -Aegyptum ad Cairum et de Cairo per Nilum veherentur Alexandriam ad mare -magnum et ibi iam starent naves Alexandrinae de Venetiis et onerarentur -ocius recessurae. Hoc cum audivissemus, solliciti facti sumus valde -timentes, ne naves ante adventum nostrum in Alexandriam recederent, -quia si hoc factum fuisset, in Alexandria hiemare necesse fuisset, quod -nobis utique fuisset molestissimum. Sic ergo vir ille velociter nos -praecessit, nos vero lente satis cum nostris camelis sequebamur et ab -illa hora incepimus esse solliciti et Calino ac camelariis molesti, -instigantes eos opportune et importune ad celeriorem processum et ut -accelerarent iter. - - - - - De periculosissima erratione et deviatione - peregrinorum tertiae societatis per solitudinem. - -Processimus ergo per arenosos et latissimos campos, per quos S. Moyses -cum universo populo Israel de Aegypto egrediens a mari rubro ascendit -et hora tempestiva, dum adhuc multum diei superesset, in quodam loco, -dicto Wardachii, bestias exoneraverunt, quod nobis displicuit, quia -festinavimus venire Alexandriam. Sed nostri ductores hoc non curabant, -quia ante solis occasum dormire et quiescere intendebant, ut per noctem -vigilare et insolescere possent juxta ritum sui inutilis jejunii. Dum -ergo in loco illo tentoria nostra figere vellemus, clavi lignei, quibus -funes alligabantur, non poterant tenere propter tenuem arenam, in quam -non firmiter infigebantur, et cum hoc paucos adhuc palos habuimus, -aliis per desertum amissis. Sedimus ergo in calore solis in arenti -arena cum impatientia et murmure contra ductores nostros. Porro a loco -illo vidimus inter nos et mare rubrum cumulos arenarum et monticulos et -per medium illorum discrete vidimus mare rubrum et videbatur nobis, -quod vix per milliare italicum a nobis distaret. Unus ergo de militibus -(#67 a#) tertiae societatis, in qua ego fui, dixit: ut quid hic -sedentes in ardore solis tabescimus et ignavia marcemus? Ecce, ibi est -mare rubrum et multum superest diei; descendamus quaeso ad -refrigerandum nos et ad deducendum tempus. Hoc dicens nemo sibi -respondit et addidit: non sunt, inquit, fideles socii inter vos, qui -audeant ad tantillum spatium mecum proficisci pro sua et mea -recreatione? paratus ego essem inire bellum pro vobis, et nullus vult -mecum ire ad balneum? Quid formidatis? quid timetis? Cumque diceremus -sibi, quod Calinus non dimitteret nos, nisi aliae duae societates etiam -nobiscum descenderent, irrisit et infidelitatem et formidulositatem -multis verbis improperavit nobis in faciem. Ad haec cum indignatione -surreximus omnes de tertia societate, in qua sola haec gerebantur et -reassumtis asinis simul ad mare descendere incepimus. Quod cernens -Calinus clamavit magna voce revocans nos. Similiter Arabes, camelarii -et asinarii et alii peregrini post nos clamabant, precantes ut -maneremus; sed dissimulavimus audire et elongati sumus ab eis. Eramus -autem VII, scilicet dominus Petrus Velsch, miles, qui incitator fuit -caeterorum; dominus Heinricus de Schomberg, miles; dominus Caspar -Siculi, miles; dominus Sigismundus de Marspach, miles; dominus Johannes -Lacinus, archidiaconus; frater Felix, caeterorum servulus; et Johannes, -cocus dominorum primae societatis, servus comitis de Solms, qui ignem -fecerat pro offa, et dum videret nos descendere, dixit dominis suis, -quod eum exspectarent, quia solum vellet se refrigerare et in puncto -redire et coenam coquere, putabat enim, sicut nos omnes, quod mare -esset ad duo vel tria stadia a nobis. Videns autem Calinus, nos esse -obstinatos, et periculum nostrum optime intelligens, convocavit omnes -peregrinos et camelarios et Arabes et asinarios, dicens illis: ecce, -isti peregrini ad mare descendunt et grandi periculo se exponunt, -possibile enim est eos aberrare et a nobis separari, et si hoc -contingeret, filii mortis essent; protestor ergo vosque contestor, quod -eos non misi nec ire jussi, sed eos revocavi et descensum prohibui, -ipsi autem contemserunt audire me. Si ante diem crastinum non -revenerint ad nos, tunc dabitis mihi in scriptis, quid fecerim in hac -re, ut omnes cognoscant, me fore innocentem ab interitu illorum -peregrinorum. Respondere multis me oportebit pro eis, et forte, si -auditum fuerit in Cairo, domino Soldano praesentabor ad respondendum et -Trutschelmannus interrogabit pro eis, qui vidit eos in Jerusalem, et -Naydon, praefectus Jerosolymitanus, et Calinus major et omnes -negligentiae me arguent. Ideo in scriptis testimonium a vobis inquiram, -si hac nocte non revenerint. Alia enim vice duos peregrinos etiam sic -perdidi, propter quos in magnam tribulationem deveni et ingentes -vexationes sustinui absque omni culpa mea. His auditis promiserunt -omnes, se facturos hoc, quod postulabat. Nos autem laeti descendimus et -in arenarum cumulos venimus, ita, quod eos amplius videre non -poteramus. Continuato ergo processu in longum, mare quidem ante nos -vidimus, sed attingere oram ejus nimis differebatur; cum enim ad -spatium trium horarum descendissemus cum festinantia, vidimus, nobis -diem deficere, et quando iam aestimavimus, nos in limbo maris esse, -apparuit aliud interstitium longum inter nos et mare et illo percurso -aliud restabat; unde quidam miles dixit ad me: ecce, frater, manifeste -deludimur a diabolo, mare effugere nos non posset, sed hoc, quod (#b#) -videmus, fugit a nobis, ideo mare non est, sed diabolus transformatus -in mare. Cum autem sol occidisset, appropinquavimus mari et dum de -limbo descendere vellemus ad aquam, venimus in lutum, in quod asini -usque ad ventres cadebant. Descendimus ergo cum maximo incommodo, quia -etiam incidimus et eductis bestiis in aridam eas ad spineta -colligavimus. Intravimus ergo lutum et cum labore usque in aquam -devenimus, ubi parvum et triste solatium habuimus, nec vestes -deposuimus, sed breviter manus lavimus et nobis ipsis indignati fuimus, -quod tanto periculo sine utilitate nos exposuimus. Lotis ergo manibus -quasdam monstruosas ostrearum testas accepimus de littore in -testimonium, quod ad mare rubrum fuissemus, et per lutum ad asinos -reascendimus, non loti, sed sordidi, non refrigerati, sed anxiati, non -laeti, sed moesti, et ita a mari recessimus. Erat autem iam nox ita, ut -nec vestigia asinorum quidem nostrorum videre quovis modo possemus, -unde, cum omnes ignoraremus, per quam viam vel ad quam plagam tendere -magis deberemus, et cum de hoc collitigatio fieret, aliqui de -peregrinis descenderunt de asinis et vestigia asinorum manibus -quaeritabant in solo, sed nihil certi propter tenebras invenire -poterant et in omnimoda dubitatione stetimus ignorantes, ad quam partem -facies nostras convertere deberemus. Stetimus ergo et nos ipsos mature -consuluimus, quia multiplici modo mortem nobis imminere sensimus. -Quidam consulebant, quod non amplius procederemus, sed ibi fixi usque -ad diem maneremus, quia possemus sic in tenebris pericula nobis ignota -incidere, nec esset possibile ad socios venire in tam confusa -latitudine, in mane autem luce habita possemus eos sequi. E contrario -alii dicebant, hoc consilium esse nobis mortiferum, quia certum nobis -erat, quod transacta media nocte Calinus cum exercitu se de loco movere -volebat et si nos usque ad lucem maneremus, illo toto die illos -apprehendere non possemus, et ita necesse esset nos deficere et -bestias, quia ad minus duobus diebus et noctibus non possemus habere -alimenta, nihil enim nobiscum susceperamus de necessariis vitae, nec -aquam nec panem, et cum hoc illa die praeterita paene nihil -manducavimus nec bibimus. Sic ergo alii et major pars judicabant esse -procedendum, sed ad quam plagam et partem penitus ignorabant, nam -densae tenebrae erant, ita ut montes ante nos penitus videre non -possemus nec vestigia et vix mare a tergo, quod tamen naturaliter in -tenebris quodam splendore fulget. Vagabamur ergo per incertum, nunc ad -dextram, nunc ad sinistram, nunc per directum, nunc per indirectum, -nunc sequebamur opinionem[TR185] illius, post paululum reclamante alio -eundem sequebamur, aliquando cum silentio omnes substitimus -auscultantes, an sonum aliquem colloquentium aut clamantium audiremus, -sed nihil audientes nos ipsi magnis vocibus clamavimus et in hoc nec -latrones nec praedones timuimus, quia optavimus hominem ad nos venire, -a quo aliquid discere possemus. Interea vidimus ante nos rutilare -ignem, exsurgere splendorem et laeti fuimus aestimantes, socios nostros -ignem accendisse propter nos, et dum laeti splendorem sequeremur, -delusos nos esse statim conspeximus, quia erat quaedam stella -perlucida, quae oriens radios suos a cacumine montis emisit. Porro -dominus Heinricus de Schomberg, vir cogitativus et prudens, tendebat -contra quandam stellam et ad sui sequelam nos invitabat dicens, se -certum invenisse in coelo tramitem in nostrum exercitum; sed unde hoc -habuerit, nescio, hoc tamen scio, si eum secuti fuissemus, directe in -exercitum venissemus. Verum cum per aliquod spatium eum secuti -fuissemus, dicebat quidam, quod nimis dexteram peteret et ita dimissa -(#68 a#) directione domini Heinrici alium secuti sumus ad sinistram. -Inter haec nonnumquam ad litigia devenimus, illo volente huc, altero -illuc. Duas res ego in hac tribulatione aeque timui, sicut ipsam -tribulationem: una, quod duo principales nostri milites contra se -insurgerent et gladios eximerent, quia scivi eos vecordes ad invicem, -et ideo cum industria, quando disceptabant de via, posui me cum asino -in medium eorum, ne propinqui sibi citius moverentur. Altera: quod, -quia diversae opinionis eramus de plaga, timui, quod aliquis suum -conceptum sequeretur et a nobis divideretur et periret, unde magna cura -vigilavi, ut litigantes delinirem et evagantes revocarem. Dixi -aliquotiens sociis tristibus, non timeatis tantum, non irascamini ad -invicem et non separemini ab invicem, his enim duobus servatis non -poterimus bene perire. Processimus ergo per incertum et timere -incepimus, ne forte iam eos praeterissemus: videbatur enim nobis, quod -longiorem viam ascendendo fecissemus, quam descendendo; erat autem iam -nox media et de hoc omnes convenimus, ut in aliquo eminentiori loco -parum quiesceremus. Eramus autem juxta monticulos arenosos duros, tamen -quos in descensu non meminimus nos vidisse, cum tamen essent satis -alti. Ad unum ergo monticulum ascendimus, circumspicientes, -auscultantes, clamantes et ejulantes eramus, sed non erat vox, neque -sensus; colligavimus ergo asellos et super terram nos locavimus, potius -ad respirandum et pausandum, quam ad dormiendum, non enim erat somnus -in tanta anxietate constitutis, quia filii mortis eramus et illa -infelix spes nobis erat, quod forte ante omnimodam nostram defectionem -incideremus manus Arabum aut Madianitarum aut Aegyptiorum, quibus -sponte nos ipsos captivos tradere vellemus, quia dicente Jeremia Thren. -IV.: Melius est captivis aut gladio occisis, quam interfectis fame. -Finalem tamen fiduciam ad Deum, ad virginem gloriosam Mariam et ad -sanctam Catharinam habuimus, quod non ita misere in deserto perire nos -permitterent. Hortabamur autem nos invicem, ne sopore forte irruente -opprimeremur, sed ita quiesceremus, ut tamen aures apertas haberemus, -ut si forte prope exercitum essemus, quod in oneratione camelorum, -bestiarum et hominum clamores audiremus, solent enim in oneratione -cameli rugire et homines clamare et cantare, et istum tumultum -speravimus nos audire. - -Porro jacentibus cunctis et silentibus manere in illo durissimo lecto -non potui, sed circuivi et cursum beatae virginis legi et ejus -psalterium silentio, motu labiorum, decantavi; in circumspiciendo vidi -in valle in pede montis vasti quandam umbram et cogitavi, quod esset -virgultum aliquod, et descendi tollere, ut darem asello meo, qui mecum -jejunabat. Sed dum venissem ad rem, non erat virgultum, sed aridum -spinetum; ab illo ergo loco ascendi in collem oppositum monticulo -nostro, ut si forte ibi aliquid viderem vel audirem, et in isto colle -transivi nunc huc nunc illuc, sicut anxii et phantasiis praeoccupati -sine arbitrio transferunt se de loco ad locum, post moram volui redire -ad socios et monticulum oppositum ascendi, putans, stationem nostram in -eo consistere, eos non inveni, ad alium de hinc cucurri monticulum, sed -minime eos reperi. Steti ergo anxius et in noctem ipsam impegi, dicens: -o nox nociva, a nocendo bene nominata, tu vere es terrae sine certo -patre filia, solum ex oppositione terrae causata et conjux terribilis -Erebi, Phaneteque pastoris utilissimi inimica et per consequens juxta -(#b#) vulgare verbum nulli amica, nisi nocere volentibus, nam qui male -agit, odit lucem, ad teque solis inimicam confugit, unde, ut jugulent -homines, surgunt de nocte latrones. Nam obsequio malefico, quod nox -Jovi praestitit volenti ad Alcmenam foeminam cupitam accedere, -commeruit quadrigam, in qua terram perpetuo circuitu ambit et robur -domandi deos accepit, quia ea praesente magnanimos, qui ingentia -pectore versant, domat et opprimit et in lucem usque coercet. Cumque -noctis increpationem finivissem, in me ipsum fremui, quod -infidelissimae nocti me credidi, cum ambulantibus et navigantibus -insidiosissima sit. Confugi ergo ad proprium opus angustiatae animae et -anxii spiritus, quod est clamare, sicut dicitur Baruch 3.: Anima in -angustiis et spiritus anxius clamat, et extuli vocem ad militem -strenuiorem, nobiliorem et fideliorem mihique magis familiarem, eumque -tantum cognomine invocavi dicens: Schomberg; qui mox me audito surrexit -et a longe positus cum aliis reclamavit ingeminans: Felix, Felix! -Secutus ergo respondentis vocem usque in tertium monticulum; nec tamen -eos inveni. Iterum ergo clamavi sic: ho, ho, et: vos ubi inveniam? -Colloquimini precor, quousque perveniam ad vos, quia tenebrae et -silentium me deducunt. Sic ergo colloquebamur, quousque ad eos veni, -qui dure increpabant me pro incerta et insecura evagatione, eram enim -multo remotior factus ab eis, quam aestimaveram. Cumque ad illos -venissem, ii, qui quieverant, resederunt. Jam autem noctis medium -transierat et tempus aderat, quo camelarii bestias onerare incipere -solebant, sedimus ergo et cum magno silentio auditum praebuimus, -desiderantes rugitum camelorum audire. Dum autem aliquamdiu sic -sedissemus, ecce camelorum vox optata insonare coepit et rugitus eorum -extolli. Quo audito, quantum gaudium habuerimus, potest enarrare ille, -qui in mortis periculo constitutus subito liberatorem audit adesse; -super omnem musicum sonum camelorum stridor ille terribilis dulcior -fuit, adaequatus profecto virtuosissimo cantui Orphei, quem lyra -cecinit. Valuit enim, ut dicunt poetae, lyra canens montes saltare ut -arietes, silvarum arbores chorizare, flumina sistere, feras mites -facere. Insuper Euridycen speciosissimam, prudentem, divitem, nobilem, -lyrae cantu in sui amorem traxit, quae dum mortua ducta esset ad -inferos, secutus eam in barathrum cum lyra ibi canens ministros inferni -in sui pietatem deflexit, damnatis oblivionem poenarum fecit, tenebras -Tartari repulit et Euridycen dilectam rehabere meruit. Sic nimirum -rugitus cameli factus est nobis in illa hora lyra Orphei. Exultantibus -enim nobis videbantur nobis montes saltare, arbores chorizare, flumina -tribulationem sistere et ad camelorum stridorem de interitu eductos nos -esse laetabamur. Statim enim sine mora surreximus et ascensis asinis -per clivum montis non modo descendimus, sed cecidimus et incidentes in -rupes eas transvolavimus usque in planum rugitum bestiarum sequentes. -Verum novus timor nobis advenit, ne forte esset corobana aliena nobis, -Arabum aut Madianitarum, et in manus adversariorum incideremus. Sed dum -propinqui essemus, audivimus voces nobis domesticas et ita cum laude -divini nominis ingressi exercitum sumus, duos autem camelos aqua et -pane oneratos cum duobus Arabibus reperimus ad nos quaerendos, (#69 a#) -quos confratres nostri mittere pro nobis ordinaverant, ignem autem per -noctem in exercitu facere nolebant, ut illa nocte cruciaremur pro eo, -quod omnibus reclamantibus et revocantibus obtemperare noluimus. Dure -autem Calinus nos recepit et male contentum esse verbis et moribus -ostendit et historiam nobis retulit, quomodo quadam vice etiam juxta -hunc locum duo peregrini ad mare occulte descenderint et sicut nos -oberraverint et tribus diebus hinc et inde per desertum cucurrerunt, -post quos reperti a Madianitis fuerunt privati ratione et ita dementes -ad peregrinos socios, qui iam in Aegypto erant, sunt reducti et in -paucis diebus defuncti. Non dubito, si divina pietate non revenissemus -ad socios, quin in maximas miserias venissemus et caeteri peregrini -illum militem, qui eos movit, dilacerassent. Quamdiu vixi in hoc mundo, -tristiorem noctem non habui. Contigit profecto nobis, sicut sociis -Ulyssis, quos Euryalus consocius omnes in periculum submersionis -induxit, cum tamen praedictum eis fuerit non navigandum. - - - - - Iter ad mare rubrum et gaudium peregrinorum. - -Tertia die ante plenam lucem more solito de Wardachii recessimus per -lata et arenosa campestria et, antequam lux plena esset, duas turmas -camelorum obvias habuimus, in quarum medium incidissemus, si non ad -socios venissemus. Et cum iam clara dies esset, venimus in Sur desertum -et satis propinqui mari fuimus. In hoc desertum venerunt filii Israel -primum transito mari rubro, sicut dicitur Exodi 16. Sed et Agar, -ancilla Sarae, dum fugeret a facie ejus et redire vellet in Aegyptum, -unde nata fuit, in hoc deserto solivaga inventa est ab angelo Domini et -jussa redire ad Saram dominam suam et se ei humiliare, et praenunciavit -ei multa futura de puero, quem in utero gestabat, de Ismaele, qui pater -est omnium Ismaelitarum, Agarenorum, Sarracenorum et populorum de monte -Seir. - -Rogabant ergo domini peregrini, qui ad mare rubrum non fuerant, -Calinum, ut possent ad id descendere, praecipue cum in illo loco nobis -propinquo dicantur filii Israel de mari egressi fuisse in desertum Sur, -ut dicitur Exodi 17. Assignavit ergo Calinus peregrinis famulos Arabes -ductores et descendimus omnes cum eis ad mare rubrum. Quamvis enim -peregrini tertiae societatis ad mare fuissent, ut dictum est, tamen -quia nullam ibi experientiam maris acceperant, nec propter turbationem -mare considerare poterant, ideo iterum cum aliis descendebant, cameli -autem per viam regiam procedebant. Fecimus ergo viam unius horae et ad -aquam maris devenimus et, quamvis adhuc mane esset, tamen vestibus nos -nudavimus et in mari rubro balneati et baptizati sumus, in hoc inquam -mari, in quo secundum apostolum 1. Cor. 9. omnes patres nostri in Moyse -baptizati sunt. Ibi enim filii Israel per medium siccum ambulaverunt ab -una parte maris ad aliam mari mirabiliter stante ab utraque parte -erecto. Non enim latum est in eo loco, sed habet forte unum miliare -theutonicum usque in aliam partem Phyariroth, profundissimum tamen est -et inquietum. Dicit Orosius, quod in parte opposita nobis, Phyariroth, -ubi Moses virga mare percussit et eo remoto filii Israel ingressi sunt -et Pharao cum curribus et equitibus secutus, ibi exstabant adhuc -certissima monumenta gestorum, nam tractus curruum et orbitae rotarum -non solum in littore, sed etiam in profundo, quousque visus admittitur, -pervidetur et videntur in fundo maris foveae profundissimae, in quas -Aegyptii descenderunt quasi plumbum. Ex quo facto superstites Aegyptii -non solum Deum non cognoverunt, sed causam inde idololatrandi -sumserunt, quia dicit Apollonius, ut habetur in vitis patrum, quod -Aegyptii, qui cum Pharaone non fuerunt, unusquisque illud, in quo -occupabatur in hora submersionis caeterorum, hoc sibi deum esse putabat -eique latriam exhibebat, dicens: hoc olus, hoc lignum, hic panis, haec -bestia etc. hodie deus meus fuit, qui custodivit me a submersione (#b#) -cum Pharaone. Et ita super omnes mundi terras fuerunt idola in terra -Aegypti multiplicata. In parte vero nostra, ubi balneabamur, fuerunt -ejecta Aegyptiorum cadavera, a quibus ibi filii Israel detrahebant -spolia. Invenimus autem in maris littoribus monstruosas testas et -ostreas diversorum colorum et formarum, et album corallum in copia, sed -rubeum, quamvis in eo crescat, ibi non vidimus. Dicunt tamen aliqui, -quod corallum semper sit album in mari crescens et molle, sed extractum -et exsiccatum rubei coloris efficitur, sicut patet de corallo maris -Siculi. - -Hoc mare rubrum mare vocatum est eo, quod sit roseis undis infectum, -non tamen talem naturam habet, qualem videtur ostendere, sed vicinis -littoribus vitiatur gurges atque inficitur, quia omnis terra, quae -circumstat pelago, rubra est et sanguineo colore permixta. Ergo cum -terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur et quidquid -adhaesum est, in colorem cadit. Ab hoc etiam in his littoribus gemmae -rubrae inveniuntur et testae ostrearum rubrae et lignum rubrum in -insulis ejus crescit, bresilium. Gustavimus etiam aquas illas et -comparationem salsedinis ejus ad salsedinem maris nostri mediterranei -fecimus; est autem multo salsius et amarius, quam mare nostrum, quamvis -tam illud quam aliud ex uno fonte maris Oceani effluant, qui -salsissimus est. Salsedinis autem illius causas alias ponunt naturales -philosophi, alias theologi, alias poetae antiqui. Causae naturales et -theologicales patent P. 1. fol. 43. Causa autem poeticalis est huc -reservata. Ponebant enim quidam vetustissimi poetarum, Demogorgon -quendam, terribilissimum gigantem et maximum terrae filium, de quo -multa mira recitant et phantastica, esse inter deos humanos primum -omnium, quem etiam antiqui errantes dicere audebant esse primam causam -rerum omnium et creatorem, ut patet in diversis veterum carminibus. De -hoc ergo Demogorgone ad propositum talem recitant historiam, quae -supportat, ipsum fuisse ante lucem firmamenti et tamen terram fuisse, -sed opertam caligine. Hic ergo Demogorgon continua caligine affectus -taedio Acroceraunios montes conscendit et ex eis ingentem, maximam -evulsit molem ignitam eamque primo rotundavit forcipibus, deinde eam in -Caucaso monte solidavit malleo, post haec eam ultra Reprobanam detulit -et globum illum lucidum sexies undis immersit et totidem eam per auras -circumrotavit et hoc ideo, ne ulla umquam posset diminui aut aevi -labefactari rubigine et ut agilis ferretur undique; qui confestim se -tollens in altum domum intravit poli patrisque sedem omnem complevit -fulgore. Ex immersionibus autem aquae ante dulces amaritudinem -sumserunt salsedinis et aer ad percipiendos radios lucis ex -rotationibus arctus factus est. Haec de illo. Quamvis autem haec et -similia videantur esse phantastica in superficie, in medulla tamen sunt -veritatibus naturalibus et theologicis plena, ut patet per Jobait [?] -in libris de generatione deorum gentilium, in quibus medullam de dictis -poetarum elicit dulcissimam. - -Salsedo illa maris, ut dicunt nautae, est solum superficiei aquae -immixta et infra decem passus dulcis invenitur. Si ita sit, ego -experientia non accepi. Mare hoc rubrum temporibus antiquissimis -dicebatur mare Erythraeum, ab Erythraeo rege, qui fuit filius Persei et -Andromedae et regnavit in regione juxta hoc mare et in insulis ejus et -fuit maximae autoritatis, adeo, ut morienti in quadam maris rubri -insula caeteris famosiore insigne plurimum sepulchrum construxerint -eumque (#7O a#) loco dei colerent et ab eo rubrum mare denominarent -Erythraeum, quo nomine adhuc Graeci hoc mare vocant. Hebraei autem -nominant Jam Suph, ut Jeronymus dicit in Epistola ad Fabiolam de XII -mansionibus. - -Igitur dum amplius quam per horae spatium juxta hoc mare -deambulassemus, asinos ascendimus et cum multa festinantia ad viam -regiam post camelos cucurrimus bestiis, longo enim spatio nos -praecesserant, et anxii festinantes, ne etiam separeremur. Videntes -autem Arabes, qui nobiscum erant, nostrum conatum ad festinum -processum, iuverunt nos minari asinos lanceis suis a tergo asinos -pungentes, quod asini sentientes velocissimo cursu sicut equi fugiebant -Arabum stimulationem, quibus tamen Arabes concurrebant. Numquam vidi -homines tam velociter currentes, sicut isti currunt, habent enim crura -macra et dura, nec sunt calceati nec caligati, nec cincti, manducant -panem artum et aquam brevem bibunt, ideo in currendo non sustinent -pulmonis molestiam aut pectoris pressuras aut anhelitus abbreviationem, -quae omnia nos habemus, puta, propter cottidianam repletionem. Currunt -enim sicut capreae, quae morantur in silvis, sicut Asahel, 2. Reg. II., -nec equo veloci vectus posset eos effugere, quia cursum suum in longum -possunt continuare et hoc agunt cum hilaritate et laetitia. Numquam in -tota illa peregrinatione in tantum risum resolutus fui, sicut in -ascensu a mari rubro ad viam regiam, quia Arabes jocabantur nobiscum et -praecurrebant, saltabant et cum lanceis dimicabant. Fuit tamen inter -eos alienus unus Arabs, quem prius non videram, qui miras truffas et -fatuitates faciebat, adeo, quod aliquotiens desperavi me posse in asino -manere prae risu. Continuavimus autem cursum illum cum truffis Arabum -ad duo milliaria theutonica. Cum autem ad regiam viam venissemus, -descendimus in quandam aliam latam planitiem, in qua vidimus accumbere -juxta fontes ibi manantes camelos nostros cum camelariis. Descendimus -ergo et juxta fontes illos pausavimus et camelos et asinos adaquavimus, -abominabilis autem fuit nobis illa aqua, quia erat aliquantulum salsa -et cum hoc erat calida facta a sole et colore rubra. Campus ille et -desertum nominatur Marath, Exodi XV. et Num. XXXIII. Nam dum filii -Israel transiissent mare et Aegyptios ad littus projectos spoliassent, -quaesiverunt aquas, nec invenerunt. Descenderunt autem forte aliquo -monstrante et tertia die venerunt huc propter aquam, non enim erat de -via illorum, sed deviaverunt propter potum, sicut frequenter fieri -solet in deserto. Cumque huc venissent, non poterant bibere aquas de -Marath, eo, quod essent amarae, ut habetur Exodi XV. Et murmuravit -populus contra Moysen, dicens: quid bibemus? At ille clamavit ad -Dominum et ostendit ei Dominus lignum, quod cum misisset in aquas, in -dulcedinem versae sunt. De hoc etiam fit mentio Judith 5. Dicunt -doctores, quod fuerit lignum valde amarum, ut miraculum celebrius -esset, eo, quod ex immissione ligni amari dulcoratae sunt et factae -potabiles. Contrarium autem videtur per id Ecclesiastici 38.: Nonne a -ligno indulcorata est aqua? etc. Nam ibi loquitur Scriptura de -naturalibus proprietatibus terrae nascentium. Credo autem, quod dulcedo -in his aquis per ligni immissionem non manserit, nisi usque (#b#) ad -populi Israel recessum et tunc in pristinam amaritiem redierint. Sunt -tamen ita temperate salsae illae aquae, quod bestiae possunt eas bibere -et quidam homines, sed non communiter omnes. Totus campus ille est -paludosus et plenus aquae et erumpentes decurrunt ad mare rubrum et -multi aestimant, Jordanem a mari mortuo usque huc in subterraneis -meatibus decurrere et hic ebullire, ut dixi P. 1. fol. 199 A. Multa -phantasiantur Arabes de his fontibus. Dicunt enim, quod oves ex eis -bibentes concipiant rubeas oviculas, sicut legitur de fonte Mella dicto -in esciato, ex quo cum ovis bibit, nigrum foetum concipit et parit. -Insuper diffamant hos fontes, dicentes, aquas potatas bibentibus -implicare morbum venereum, ita, ut effoeminentur potantes. Cum ergo -adaquati essemus, rursum camelos oneravimus et de Marath recessimus -descendentes per littus maris rubri per latissimos campos arenosos. In -occasu autem solis in locum venimus, quem Arabes nominabant Hanada, in -quo fiximus tentoria, vix autem propter regionis sterilitatem reperimus -ibi arida arbustula, ut aliquid calidum et coctum haberemus. - - - - - Notanda pro intellectu Scripturae. - -Quarta die, quae est beati Francisci confessoris, mane ante lucem ab -Hanada recessimus descendentes per latissimos et aridissimos campos -super mare rubrum, post longum autem et taediosum descensum venimus ad -quaedam montana, ad quorum radices mare rubrum linguam extendit ibique -finem facit, et circa illum maris terminum est etiam unus portus, ad -quem naves applicant. In illa hora absolutus fui a magno dubio, quod in -me habui per totum iter. Certus enim fui, nos venturos de deserto in -terram Aegypti, sed quomodo per mare rubrum essemus transituri, -cogitare non potui. Putavi enim, quod mare rubrum continuaretur mari -mediterraneo, ex quo filii Israel mari transito in desertum venerint, -nec Christianis aliam viam esse a terra sancta et de monte Synai, nisi -per brachium maris rubri, per quod exierunt filii Israel de terra -Aegypti, nec posset aliter fieri, si mare rubrum cum mari mediterraneo -esset junctum, sicut putabam. Sed mirabar, si non potest esse egressio -in Aegyptum, nisi per mare rubrum, quomodo est, quod Scriptura sacra -nihil loquitur de hoc, cum multi legantur descendisse de sancta terra -in Aegyptum et ascendisse, nec fit mentio de mari rubro, nisi quando -filii Israel egrediebantur? Et si alia via potest de Aegypto transiri -ad montem Synai, quare filii Israel traducti fuerunt per mare insuetum -iter, et non per terrae stratum commune? Hoc dubium hodie experientia -solvit mihi, nam mare rubrum non condependet mari mediterraneo, sed -magnum spatium, multa montana intersecant et inter utrumque via -communis est a terra sancta in Aegyptum sine transitu arcus maris, et -illi, qui de Aegypto ascendere volunt ad montem Synai, transeunt hoc -medium et ad litus maris rubri adscendunt sine transnavigatione maris. -Si autem mare rubrum non esset, tunc in terra Aegypti ascenderent usque -ad oppositum montis Synai et multo propinquiorem viam haberent quam sic -gyrando caput maris. Eduxit ergo Dominus filios Israel de Aegypto -propinquissima via contra montem Synai per brachium maris quasi ex -opposito montis Synai et pepercit populo, ne circuitus facerent, sed -citius ad montem Dei venirent et ut mirabilia sua, potentiam suam -ostenderet et inimicos populi Dei submergeret (#71 a#). Si autem -Dominus statim populum Israel ad terram sanctam ducere voluisset, tunc -alia via, per medium spatium utriusque maris propinquior fuisset in -Palaestinam, sed hoc Dominus noluit. Causa habetur Exodi XIV. et supra -Fol. 26. et ibi vide Nicol. Lyram et magistrum in Speculo historiali. - -Porro in loco et in montanis, ubi finitur mare rubrum, vidimus stupenda -opera antiquorum regum Aegypti, qui conati sunt mare rubrum deducere -usque in Nilum, quapropter montes Euripi in capite maris inceperant -perfodere et colles dividere, rupes, saxa et petras per medium -scindere, et fecerunt canale et alveum in civitate Arsinoe, quae et -Cleopatridis dicitur. Hanc vero fossam primum Sesostris rex Aegypti -ante res Trojanas opere sumtuoso incidit, quam post Darius rex Persarum -aggressus imperfectam reliquit, post quem Ptolomaeus secundus summa -arte perfecit opus, ita tamen, ut praeclusa esset fossa et non nisi -sibi aperiebatur. Per hoc autem intendebant antiqui illi copulare -orientem et occidentem, quia Nilus profluit in mare mediterraneum, in -quod, dum mare rubrum ingrederetur, per eum fluvium posset fieri -navigatio a mari mediterraneo et occidentali oceano in mare rubrum, in -sinum arabicum et persicum et barbaricum usque in indicum mare in -orientem; et ita naves de India, de Persia, de Arabia, de Media et de -universis regnis orientis possent libere venire in Graeciam, Italiam, -in Franciam, in Hiberniam, Angliam et in Germaniam, cum alias naves -orientalium regionum non amplius, quam usque ad terminum maris rubri, -ubi Arabia deserta et Aegyptus se contingunt, procedere possunt, nec -naves occidentalium regionum venire ultra possunt quam in Alexandriam, -quae est terminus Africae et Asiae, quamvis rex quidam Hispaniae -conatus sit aevo nostro perquirere vias deveniendi ab oceano -occidentali, de mari scilicet exteriori, quod est ultra fretum -Herculeum, in oceanum orientalem et in mare indicum, sed in vanum -conatus est, reperisse tamen dicitur quasdam prius incognitas insulas -pretiosas.[TR186] In hoc autem, quod Ptolomaei Aegypti reges -conglutinare conabantur orientem et occidentem, duo intendebant, -primum, ut dominari possent in utraque, tamquam medii; secundo, ut -negotiationibus mundi esset via ubique negotiandi, et ipsi Aegyptii -telonia et partes de universis acciperent, cum non esset via, nisi per -eos. Et profecto, res magnifica fuisset, si opus perfecissent. Nam de -Venetiis, imo de Flandria et Hibernia navigassent in Aegyptum et per -Nilum ascendissent in arabicum sinum et devenissent in cinnamomi -regionem et usque in Indiam opulentissimam devenissent, de qua dicunt -inter alia miranda, quod uno anno habeat duas aestates et duas hiemes -et aureos montes, reales non phantasticos, et sint in ea XLIV regiones. -Sic per mare indicum via fuisset occidentalibus in Persidem, Parthiam, -Mediam, in Arabiam felicem, in Saba et Chaldaeam, et populis -orientalibus patuisset via etiam ad nos et per hoc opus tres mundi -principales partes, scilicet Asia et Africa cum Europa junctae fuissent. - -His allecti Aegypti Ptolomaei instantia magna conabantur promontoria -scopulosa dividere ad inducendum mare induti Herculea virtute, qui -traditione vetustissima dicitur montem perpetuo jugo junctum -continentem oceanum divisisse et duos montes (#b#), Abilam et Calpem, -ex uno fecisse, per quorum medium mare mediterraneum, quod nondum erat -in terris, immisit, ut patet supra fol. 36. - -In hoc Aegyptiorum conatu, si habuissent Herculem cooperatorem et Titan -cum filiis suis, qui bellum contra Jovem et caeteros deos moventes -conabantur eis coelum eripere et ideo dicuntur montes montibus -superposuisse, ut sibi viam in coelum sternerent; si tales montium -transpositores habuissent, facillime mare Aegypto induxissent. -Laborantibus igitur Aegyptiis in praefato opere convenerunt sapientes -et magi Aegyptiorum et de opere contulerunt, consulentes super ingenti -negotio inchoato, an utile et expediens fieret? Et inventa veritate -regi Ptolomaeo omnibus modis suadebant, cessandum ab opere, imo totis -conatibus Aegyptum universam concurrere ad obsistendum et resistendum -volenti mare inducere, tanquam perniciosissimo terrae Aegypti inimico. -Nam ex concursu duorum illorum marium tota Aegyptus absorberetur et -marinis aquis obrueretur. Scimus enim, inquiunt, freti furores stabiles -non esse, sed ubi locum exeundi invenerit, furiose erumpit et omnia -obruit. Dato autem, quod in alveo Nili maneret, Nili aquas dulces et -sanas, quibus tota irrigatur Aegyptus et potatur, cum alii fontes non -sint, corrumperet, inficeret et amaras redderet, impotabiles, steriles -et inutiles. Sublato autem Nili servitio et utilitate, quomodo Aegyptus -stabit? Inhabitabilis necesse erit, cum numquam senserit coeli -clementiam sibi irrorantis et instillantis aquas, sicut aliis mundi -regionibus impertitur. Insuper praeter hoc, quod scimus pro vero, per -hoc opus Aegyptum desolari timemus terris procul a nobis existentibus; -dum enim intuemur pelagi oceani pergrande corpus et incomprehensibile -monstrum, praeruptos aquarum in coelum montes earumque atras opacitate -speluncas: horridas et indomitas vires furentium et frementium aquarum -si extra limen suum evocari modico motu contigerit, gravissima mox -moles sequetur et primo insulis amborum marium obrutis et demersis, -Persas, Medos et Arabes cum Aegyptiis aqua involvet et omnes terras in -ora maris utriusque absorbet unda, nec poterit evadere Italia -intemperatos accursus et paludes Venetianae inundatione aquarum -operientur,[TR187] nec status maris erit et fluctus non cessabit, -quousque Alpium valles anteriores impleverit et usque ad radices -excelsiorum Alpium pervenerit, sicut ante aevum nostrum fuisse signa in -montibus hodie monstrant, de quo modicum habetur P. 1. Fol. 30. A. - -His rex Ptolomaeus auditis et intellecta veritate ab opere incepto -destitit, perpetua tamen signa suae magnanimitatis in montibus illis et -collibus dereliquit. Et profecto, si consiliarii manifesta ratione suos -conatus non compressissent, in finem licet non intentum opus -deduxisset, nec multum difficile fuit, cum spatium inter Nilum et mare -rubrum vix habeat milliaria theutonica sex. - -Ecce, lector, quantam evagationem nunc a proposito peregrinationis -feci, gyrando paene universum mundum, occasione scissorum montium et -rupium hic ante oculos nostros! Dum ergo diutius mirantes juxta maris -terminum stetissemus, tandem progressi sumus (#72 a#) et mare rubrum -posttergavimus et descendimus per arenosa et latissima campestria. - - - - - De Sarracenorum peregrinatione in Mecham - civitatem et stulto eorum ritu in templo - Machometi. - -In campestribus illis obviaverunt nobis passim illo die multae hominum -turmae cum camelis oneratis, cum asinis et equis et cum pretioso -apparatu; in una enim corobana erant plus quam quingenti cameli -necessaria portantes pro multis hominibus utriusque sexus, qui -comitabantur, et erant homines splendidi, divites Sarraceni, euntes in -peregrinatione ad suum sanctum Machometum maledictum in Mecham: -siquidem in Alchorano jubentur cultores Machomet ire in Mecham semel -singulos annos ad dei domum, quae ibi est, et ibi jubentur adorare, -eamque in consutilibus tegumentis circuire et lapides per media femora -retro pro lapidando diabolo jacere. Hanc domum dicunt Sarraceni Adam, -cum de paradiso exulasset, domino exstruxisse et omnibus filiis suis -usque ad Abraham locum orationis fuisse; Abraham autem eam instauravit -et renovavit atque in ea vota fovens sacrificia obtulit, quam et filio -suo Ismael post mortem reliquit, eique et omnibus filiis ejus per multa -annorum curricula, donec Machomet natus est, orandi locus permansit: -quo nato Deus eam sibi cunctisque generationibus et sequentibus -haereditariam promisit. Ecce, quam astuta et industriosa seductoria; -omnia enim jam dicta de illa domo non habent ex aliqua scriptura -auctoritatem et robur, sed quasi commentum quoddam finxere, antea enim, -quam Machomet legem suam praedicasset, idolis plena erat domus illa. -Hic ergo, precor frater humane, gradum siste et ego tibi aperte -monstrabo, qualis illa domus prius exstiterit et quid ibi fuerit sacrum -et cur illuc ire et, quae dicta sunt, Machomet facere jusserit? Duo -filii Loth, Ammon scilicet et Moab, hanc domum honorabant ibique duo -colebant idola, unum ex albo factum marmore, quod Mercurium, alterum ex -nigro, quod Chamos appellabant; et istud quidem ex nigro lapide in -honorem Saturni, alterum ex albo in Martis honorem venerabantur et bis -in anno ad haec idola adoranda eorum ascendebant cultores; ad Martem -quidem, quando sol intrat primum arietis gradum, quoniam aries honor -est Martis, in cujus discessu, ut mos erat, lapides jacebantur. Ad -Saturnum vero, quando sol primum gradum librae ingrediebatur, quia -libra honor erat Saturni, sicque nudi ac tonsis capitibus -thurificabant. Arabes quoque cum Ammonitis et Moabitis haec idola -adorabant. Longissima post tempora veniens Machomet pristinam gentis -consuetudinem volens tollere quasi mutato quodammodo more inconsutis -opertos tegumentis domum circuire permisit, sed ne videretur idolis -sacrificare praecipere, Saturni simulacrum in pariete in angulo domus -constituit, cujus ne appareret facies, dorsum tantum extra posuit, -idolum vero Martis, quia undique erat sculptum, subtus terram misit -lapidemque superposuit, hominibus autem, qui ibi ad orandum conveniunt, -lapides istos osculari praecepit et humiliatis tonsisque capitibus -inter crura lapides retro jactare, qui et dorsa denudabant, quod est -signum pristinae legis, et ad effugandum daemones se hoc modo lapides -jacere dicunt, quos clam in eo ritu potius venerantur. Et haec est illa -praeclara Machometi industria, imo malitia, ut cum a caeterorum cultu -idolorum suos inhibuerit, istud tamen in honorem Veneris apud Meccham -suam fieri permisit, quin etiam (#b#) praecepit, ne ipsam dominam suam -Venerem, in qua se potentissimum jactitabat, penitus relinqueret sine -honore. Demum eo infelici morte defuncto successor ejus Abubecr in -templo praedicto sumtuosam ei paravit sepulturam, in sarcophago ferreo -ipsum locans inter magnetes, ut dictum est supra fol. 50. - -Peregrinantur ergo ad Meccham Sarraceni, non tantum ut praeceptum -Machometi impleant, sed plures veniunt, ut sepulchrum Machometi, -mirabiliter, licet naturaliter, suspensum sine catena aut fune, -videant. Quo artificio delusi populi credunt, ejus corpus ob -sanctitatem suam sic elevari et ita dementati in eo errore persistunt. - -Nonnulli etiam Christiani, miraculum putantes suspensionem illam, -Christi abnegant fidem, caeteri curiositate ducti proficiscuntur cum -Sarracenis, quasi honorare volentes Machometi sepulchrum. Et hos -libenter secum recipiunt, etiam sine abnegatione, eosque in sua -hospitalia inducunt, quae in via sunt pro talium receptione. Saepe, -fateor, tentatus fui hoc modo visitare illud maledictum sepulchrum et -si tantum unum habuissem socium, vix me continuissem. Sed circa hoc -quaeritur, utrum, qui deosculatur sepulchrum Machomet, vel genuflectit -aut aliquid hujusmodi fecit in venerationem, sit infidelis? Respondet -Alexander de Hall.:[TR188] si Christianus illa facit, quia ita credit -et ideo profitetur, apostata est et haereticus. Si vero hoc facit solo -verbo, vel propter metum, non in corde, tunc peccat mortaliter, non -tamen est haereticus nec excommunicatus, nec est necesse, quod propter -hoc vadat ad Papam vel episcopum pro absolutione obtinenda. Haec -Alexander. Qui autem ingreditur quasi honoraturus et gestibus -honoraret, sed intentione vituperaret et corde consideraret errores et -fatuitates, ut eos Christianis propalaret, quamvis curiositate et -praesumtione non modicum peccaret, credo tamen levius puniendum et -excusandum. Multa mira referunt de hoc monstruoso Machometi sepulchro. -Nam sicut olim totus mundus mirabatur ferreum simulacrum Bellorophontis -in Smyrna civitate, ita nunc miratur hoc sepulchrum. Praedictum enim -simulacrum erat unum de septem mirabilibus mundi, pro eo, quod tanta -ferrea moles stabat in aere suspensa, nec catenis sursum pendens, nec -subtus ullo stipite suffulta, sed magnes lapis similiter eandem -imaginem in altissimi arcus sublimitate et subtus eam in pavimento -collocatus sursum et deorsum eam trahebat, sicque in medio suspensa -tenebatur. Eodem modo nunc tenetur tumba ferrea Machometi, suspensa -virtute magnetis, nisi quod tumba illa non tanti est ponderis, quanti -erat idolum Bellorophontis, quod quinque millia habebat libras ferri, -quia erat equus magnus et vir desuper. Verum anno Domini 1480., uti -veridica et certa relatione comperimus, subito horrenda venit -tempestas, divina haud dubium dispensatione, micabant fulgura, tonitrua -terribilia resonabant, ignis descendit de coelo et grando ingens in -Mecham et templum praesertim atque sepulchrum illius maledicti -seductoris cum corpore ejus in profundum terrae, vel certe inferni, -detruserunt; ita, quod nullo deinceps modo aut studio potuit inveniri. -Magna quoque pars templi corruens igne consumta est, atque ita pseudo -sui prophetae reliquiis et corpore Sarraceni privati sunt et, si -intelligere vellent, vehementer valde confusi; sed induratum est -insipiens cor eorum et nunc sicut ante et forte amplius ad locum -peregrinantur, ut dixi P. 1. fol. 74. Propter istos ergo Machometi -peregrinos relicta ad moram peregrinatione mea cum eis contemplatione -peregrinatus sum, ut viderem differentiam peregrinationis nostrae et -peregrinationis eorum; nos enim peregrinamus ad sepulchrum Jesu -Christi, filii Dei, et quaerimus reliquias sanctae Catharinae virginis -castissimae; ipsi autem peregrinantur ad sepulchrum Machometi, filii -diaboli et quaerunt servitia impudicissimae Veneris meretricis. - -Resumendo ergo peregrinationem nostram ulterius processimus et multos -alios Sarracenos, Machometi peregrinos, obvios habuimus per littus -maris rubri ascendentes usque in Arabiam felicem, in qua Mecha ad oram -maris rubri est sita, civitas bona et portus maris non mediocris, ad -quem species aromaticae, piper, cariophylli, cingiber et hujusmodi in -magna copia devehuntur et inde per peregrinos evehuntur in camelis et -mittuntur etiam in Damascum Syriae et ad alia loca. Ratio, quare tot -peregrinos Machometi obvios habuimus, est, quia eorum jejunium -inchoaverat, ut patet fol. 74.,[TR189] et in eo, sicut et Christiani, -libentius peregrinantur et illo tempore sunt etiam fervores solis -mitigati. - -Porro circa meridiem venimus ad quandam ingentem curiam cum -habitationibus multis, quae erat diversorium, et ingressi curiam -diversorii invenimus magnam cisternam et pretiosam, cum rotis, -marginibus et cannis factam, quam dicebant esse cisternam Soldani, de -qua boves continue aquam extrahebant. Ibi ergo praetereuntibus nostris -camelis de asinis descendimus et aquam gustantes bibere non potuimus, -quia erat calida, insipida et aliqualiter salsa, bestias tamen -adaquavimus. Puto hoc in loco ab antiquo fuisse diversorium, quia -undique ibi viae conveniunt tendentes in Aegyptum, et forte ad hoc -diversorium divertit Moyses, quando eum Dominus volebat interficere pro -eo, quod filium suum Eliezer nondum circumciderat et ibi eum Siphora -circumcidit, ut habetur Exodi IV. Quo viso ulterius processimus per -illum adustum campum usque ad solis occasum et in loco campi, quem -nominabant Choas, exoneravimus bestias ad manendum. Erat autem ventus -fortissimus et durus et nulla vi potuimus erigere nostra tentoria et -quotiens ea fiximus palis, totiens palis evulsis ea nobis dejecit (#74 -a#). Taedio autem affecti post saepenumero dejectionem ea jacere -dimisimus. Cucurrimus etiam, ut moris nobis erat, pro colligendis -sarmentis et lignis per campum, sed nihil combustibile reperire -potuimus, unde accepimus vasa lignea, quae evacuavimus vino et aqua, et -sportas ovorum et caveas pullorum et gallinarum et ea confregimus et -ignem accendimus. Ventus autem erat adeo validus, quod ignem factum -dispersit, unde coacti fuimus cum togis et vestibus ignem circumstare -et impetum venti contra ignem prohibere. Comedimus ergo et bibimus illo -sero et nocte dormivimus sub divo et per flatum venti et arenarum -projectionem fuimus multum inquietati. In illa nocte ingressi sunt ad -nos quidam Arabes miseri petentes a nobis panem, quibus libenter -communicavimus, quia videbantur valde humiles et discreti. - -Quinta die in media nocte surreximus et erat dominica XIX. post -Trinitatis. Oneratis bestiis a Choas recessimus et per campum illum -latissimum sterilem, in quo nihil penitus viridis fuit, processimus. -Contigit autem nobis ante solis ortum casus quidam, quem pertransire -nolo. Erat in prima societate magnificus et ingenuus vir, dominus -Bernhardus de Braitenbach, tunc camerarius ecclesiae metropolitanae -Moguntinensis, nunc vero dignissimus existit ibidem decanus; hic -vehebatur per totum desertum camelo in sporta propter teneritudinem et -debilitatem. Cum autem dies aspiraret, jussit prosterni camelum suum, -quo insidebat et de sporta descendit in terram ad faciendum quidpiam -operis et ad refocillandum se faciendo aliquos passus in sabulo. -Alleviatione recepta reascendit in sportam et camelus suus post nos -cucurrit. Cum autem per aliquantum spatium processissemus, sensit -praefatus dominus sibi omnem pecuniam decidisse de sinu, in quo eam -deposuerat insutam cinctorio, quo nocturno tempore cinctus erat, ut de -sua pecunia securus esset. Erat autem multus ducatorum numerus in eo, -et in loco, ubi pausaverat, ibi in sabulum ceciderat. Advocato autem ad -se Calino conquestus est sibi de auri amissione. Jussit ergo Calinus -stare exercitum et prostrato camelo illius dum descendit et ad locum, -ubi suspicabatur sibi cecidisse pecuniam, festinavit et nos peregrini -cum eo; quaesivimus autem, sed non invenimus, vestigia omnia sui -transitus lustravimus, sed in vanum laboravimus. Sciebat autem pro -certo, sibi pecuniam solum in illo loco cecidisse. Locum ergo circuimus -et arenas manu evertimus et observavimus, ne Arabes, vel camelarii, aut -asinarii, quos fures esse saepe deprehendimus, accederent; sed dum diu -solliciti quaesivissemus et nihil invenissemus, pecuniam inventam esse -et sublatam ab aliquo Arabe vel asinario judicavimus et habita inter -nos deliberatione, quomodo rem agere vellemus, ut pecuniam rehabere -possemus, optavimus licitum fore, mittere sortes et per sortes -inquirere, sicut Josuae VII. Achas fur inventus est et Jonathas esum -accipiens, 1. Reg. XIV. Sed non licuit in hoc casu sortem mittere, quia -prohibitum Extr. de Sortil. C. 1. Cogitavimus ergo et conclusimus, quod -omnes Arabes, camelarios et asinarios, qui erant nobiscum, vellemus in -unum (#b#) congregatos obsecrare, ut restituerent pecuniam, quia si -sponte tradere nollent, tunc contra eos vellemus insurgere, captivare, -nudare, percutere, torquere et castigare, donec redderent; eramus enim -plures quam ipsi et magis dispositi ad inferendam vim. Sic consilio -concluso ascensis asinis praecedentes camelos secuti sumus cum -tristitia, ira et indignatione et ad eos venientes torvis vultibus eos -respeximus Calinoque diximus intentum nostrum; quod dum audivisset -Calinus, turbatus est et convocatis omnibus, quos suspectos habuimus, -petivit opportune et importune, restitui aurum inventum. Sed non erat, -qui verum responderet. Nos etiam eos rogavimus, ut traderent et -inventori munus promisimus, sed nihil profecimus; sic ergo amaricati et -commoti processimus et minas eis dedimus eosque prosternere conati -sumus et onera dejicere, et milites evaginatis gladiis stabant et -nullum praeterire permittebant. Videntes autem camelarii et asinarii -serium nostrum et quod importunius ageremus, stupefacti sunt, petentes -Calinum, ut sedaret furorem nostrum, ne innocentes violentia -turbarentur. Quibus Calinus intentum nostrum exposuit, dicens, quod -primo vellemus omnem supellectilem eorum in camelis et asinis evertere -et perscrutari et, si pecuniam non inveniremus, in eos vellemus irruere -et usque ad pellem nudare et quaerere et cum tormento aurum extorquere. -Interea nos onera camelorum dejecta solvimus et disligavimus et illorum -miserorum res dispergere incepimus, ipsi autem stabant cum tremore et -fletu respicientes. Cum haec agerentur, accessit secrete ad Calinum -unus de illis Arabibus, qui in sero praecedentis diei ad nos -intraverant, dicens pecuniam esse inventam. Statim autem Calinus -clamavit, ut cum pace procederemus, quia aurum inventum esset. -Reoneratis autem camelis processimus et dominus ille a Calino pecuniam -accipiens unum ducatum illi Arabi donavit. Erat autem Arabs ille -simplex aspectu, vultum probum praeferens, et dicebant alii Arabes de -eo, quod quodam alio tempore thesaurum magnum in deserto reperit, qui -ceciderat, eumque suis dominis reportavit. - -Processimus ergo per campum illum taediosissimum et tota die in -intensissimis caloribus proficiscebamur usque ad solis occubitum. In -quodam ergo loco, dicto Maffrach, juxta publicam stratam manere -decrevimus, locantes autem nos, tentoria non ereximus, quia palos in -tenuissima arena figere non valuimus et cum hoc taediosi et lassi -eramus, nec illa nocte coximus, quia nullam materiam pro igne invenire -poteramus. Porro Calinus praemonuit nos, ut illa nocte diligentius -vigilaremus, quia ibi esset periculosum propter profugos, qui pro -tempore de Aegypto in desertum pelluntur propter demerita. Illi in -istis locis latitant et saepe valde transeuntes perturbant. Dormivimus -ergo illa nocte cum inquietudine, tum propter timorem (#74 a#) -incursuum, tum etiam propter ventum et frigora, quae nos premebant. -Jacuimus enim sub divo lassi et laboribus ac miseriis deserti extenuati -et non aliud refrigerium habuimus, quam quia scivimus, terminum laborum -appropinquare et finem solitudinis non longe abesse. Totius mundi -substantiam non accepissemus, quod adhuc per quindeniam in deserto -manere oportuisset, quia laborem illum amplius tolerare videbatur nobis -impossibile. - - - FINIS VOLUMINIS. - - - - - - AUTHOR'S FOOTNOTES - -[1] Notula ab auctore margini apposita indicat, omnia, quae in -sequentibus legantur, sequenti demum folio (nostrae editionis pagina -317 ad signum **) inseri debuisse. Editor. - - - - - TRANSCRIBER'S FOOTNOTES - -[TR1] "exponere," -> "exponere." - -[TR2] "fueriut" -> "fuerint" - -[TR3] "Hohen-Rechberg" -> "Hohenrechberg" - -[TR4] "cöerceant" -> "coerceant" - -[TR5] "procerto" -> "pro certo" - -[TR6] "promise ram" (2 lines) -> "promiseram" - -[TR7] "militae" -> "militiae" - -[TR8] "spospondistis" -> "spopondistis" - -[TR9] "hoc" -> "hac" - -[TR10] "coede" -> "caede" - -[TR11] "nocturumque" -> "nocturnumque" - -[TR12] "adeo u" -> "adeo a" - -[TR13] "Ordimis" -> "Ordinis" - -[TR14] "innunctionis" -> "inunctionis" - -[TR15] "quamdin" -> "quamdiu" - -[TR16] "jejundo" -> "jejunando" - -[TR17] "Praedicatotum" -> "Praedicatorum" - -[TR18] "post:" -> "post" - -[TR19] A manuscript, not the original one by Felix Fabri, omits -"ecclesiam" and has "fenestram" instead of "afenestram" - -[TR20] "hubetur" -> "habetur" - -[TR21] "peregino" -> "peregrino" - -[TR22] "pericu losissimum" -> "periculosissimum" - -[TR23] "Sabothytanco" -> "Sabathytanco" - -[TR24] "erge" -> "ergo" - -[TR25] "in crepavimus" (2 lines) -> "increpavimus" - -[TR26] "nostro" -> "nostri" - -[TR27] "sciut" -> "sicut" - -[TR28] "dexto" -> "dextro" - -[TR29] "hoc" -> "hac" - -[TR30] "habiticula" -> "habitacula" - -[TR31] "uon" -> "non" - -[TR32] "Matth" -> "Matth." - -[TR33] "bestis" -> "bestiis" - -[TR34] "hic," -> "hic" - -[TR35] "calum" -> "calvum" - -[TR36] "erisionis" -> "derisionis" - -[TR37] "decendimus" -> "descendimus" - -[TR38] "saeculis" -> "sacculis" - -[TR39] "disiderium" -> "desiderium" - -[TR40] "ligna" -> "lingua" - -[TR41] "siguant" -> "signant" - -[TR42] "Jojachim" -> "Joachim" - -[TR43] "Ancha" -> "Anna" - -[TR44] "orotione" -> "oratione" - -[TR45] "puotiens" -> "quotiens" - -[TR46] "fili" -> "filii" - -[TR47] "Truschelmanni" -> "Trutschelmanni" - -[TR48] "quodipse" -> "quod ipse" - -[TR49] "Elphalhallo" -> "Elphahallo" - -[TR50] "augustiis" -> "angustiis" - -[TR51] "lingam" -> "linguam" - -[TR52] "itareversi" -> "ita reversi" - -[TR53] "angnli" -> "anguli" - -[TR54] "coemeterico" -> "coemeterio" - -[TR55] "notsra" -> "nostra" - -[TR56] "appotacarii" -> "appotecarii" - -[TR57] "bibimus," -> "bibimus." - -[TR58] "nullatemus" -> "nullatenus" - -[TR59] "quem" -> "quam" - -[TR60] "hoc" -> "hac" - -[TR61] A manuscript, not the original one by Felix Fabri, has "cabrum". - -[TR62] "coelus" -> "coelum" - -[TR63] "circundedit" -> "circumdedit" - -[TR64] "philosophus" -> "philosophos" - -[TR65] "itineris" -> "itineris." - -[TR66] "fecimus" -> "fecimus." - -[TR67] "est" -> "et" - -[TR68] "acutistimis" -> "acutissimis" - -[TR69] "rupiam" -> "rupium" - -[TR70] "apostosia" -> "apostasia" - -[TR71] "de fluenti" (2 lines) -> "defluenti" - -[TR72] "Eodem" -> "Eadem" - -[TR73] "vi dissent" (2 lines) -> "vi dissent" - -[TR74] "vidissimus" -> "vidissemus" - -[TR75] "vidissimus" -> "vidissemus" - -[TR76] "quodommodo" -> "quodammodo" - -[TR77] "excogitassent" -> "excogitassent." - -[TR78] "ad" -> "ab" - -[TR79] "Sephani" -> "Stephani" - -[TR80] "251 A" -> "257 A" - -[TR81] "paralip." -> "Paralip." - -[TR82] "Spec" -> "Spec." - -[TR83] "nonginti" -> "nongenti" - -[TR84] According to a manuscript "36". - -[TR85] "Palaestiam" -> "Palaestinam" - -[TR86] "cujas" -> "cujus" - -[TR87] "mullam" -> "nullam" - -[TR88] "inperator" -> "imperator" - -[TR89] "Hierolymis" -> "Hierosolymis" - -[TR90] This should probably be "gratanter". - -[TR91] "diabolii" -> "diaboli" - -[TR92] "eccelesia" -> "ecclesia" - -[TR93] "collacatus" -> "collocatus" - -[TR94] "graviter," -> "graviter." - -[TR95] "terresti" -> "terrestri" - -[TR96] "moliebaiur" -> "moliebatur" - -[TR97] "apposueruut" -> "apposuerunt" - -[TR98] "orationibns" -> "orationibus" - -[TR99] "od" -> "ad" - -[TR100] "angelum" -> "angulum" - -[TR101] "procedehant" -> "procedebant" - -[TR102] "Uterius" -> "Ulterius" - -[TR103] "eniam" -> "enim" - -[TR104] "jugnlati" -> "jugulati" - -[TR105] "eeclesiarum" -> "ecclesiarum" - -[TR106] "n untios" -> "nuntios" - -[TR107] "sexannis" -> "sex annis" - -[TR108] probably variant of "appodiaret" - -[TR109] "Jerosolymitanu" -> "Jerosolymitanum" - -[TR110] "por" -> "per" - -[TR111] "archiepiscpi" -> "archiepiscopi" - -[TR112] "tantum" -> "tantam" - -[TR113] "Theutoniciis" -> "Theutonicis" - -[TR114] "notros" -> "nostros" - -[TR115] "mentionem," -> "mentionem." - -[TR116] A manuscript, not the original one by Felix Fabri, has -"curtosias vel bibales". - -[TR117] "bis" -> "his" - -[TR118] "sex tadie" -> "sexta die" - -[TR119] "faci" -> "feci" - -[TR120] "sanctam" -> "sanctum" - -[TR121] "Et" -> "et" - -[TR122] "conjugibns" -> "conjugibus" - -[TR123] "vicissem" -> "vicissim" - -[TR124] "tamem" -> "tamen" - -[TR125] "constructionem" -> "constrictionem" - -[TR126] "constructum" -> "constrictum" - -[TR127] "dimississet" -> "dimisisset" - -[TR128] "Sabatiithanco" -> "Sabatithanco" - -[TR129] "dominibus" -> "domibus" - -[TR130] "tabernacalis" -> "tabernaculis" - -[TR131] "Jnfirmitas" -> "Infirmitas" - -[TR132] "nostra" -> "nostram" - -[TR133] "aquievimus" -> "acquievimus" - -[TR134] "dersertum" -> "desertum" - -[TR135] "Pastrores" -> "Pastores" - -[TR136] "auteriori" -> "anteriori" - -[TR137] "turguriis" -> "tuguriis" - -[TR138] "vindicaverint," -> "vindicaverint." - -[TR139] "Mamuluccis" -> "Mamaluccis" - -[TR140] "Hlizeus" -> "Elizeus" - -[TR141] "agressu" -> "aggressu" - -[TR142] "supellictilia" -> "supellectilia" - -[TR143] "omnibns" -> "omnibus" - -[TR144] "coegimos" -> "coegimus" - -[TR145] "carones" -> "barones" - -[TR146] "intolorabilis" -> "intolerabilis" - -[TR147] "od" -> "ad" - -[TR148] "camelorios" -> "camelarios" - -[TR149] "praeminens" -> "praeeminens" - -[TR150] "comprutescerent" -> "computescerent" - -[TR151] "hoc" -> "hac" - -[TR152] The page referred to is fol. 42 a. - -[TR153] "dix isupra" -> "dixi supra" - -[TR154] "cam" -> "cum" - -[TR155] "accurentes" -> "accurrentes" - -[TR156] "nestris" -> "nostris" - -[TR157] "exprobare" -> "exprobrare" - -[TR158] "praeciptio" -> "praecipitio" - -[TR159] "prophete" -> "prophetae" - -[TR160] "illum" -> "illam" - -[TR161] "orationibns" -> "orationibus" - -[TR162] "cibem" -> "cibum" - -[TR163] "portegam" -> "protegam" - -[TR164] "Moyes" -> "Moyses" - -[TR165] "6 a" -> "46 a" - -[TR166] "o" -> "a" - -[TR167] "adscendo" -> "adscendendo" - -[TR168] Unclear why "folio 4". The page referred to is probably 57 a. - -[TR169] "Moysem" -> "Moysen" - -[TR170] "psalmus.:" -> "psalmus:" - -[TR171] "opprobium" -> "opprobrium" - -[TR172] "communicavimns" -> "communicavimus" - -[TR173] "experentiam" -> "experientiam" - -[TR174] "fideret" -> "fieret" - -[TR175] "ad statim" -> "adstatim" - -[TR176] "ei" -> "et" - -[TR177] "cadaverun" -> "cadaverum" - -[TR178] "28 b." -> "38 b." - -[TR179] "ib" -> "ibi" - -[TR180] "Confluentiam" -> "confluentiam" - -[TR181] "39. b." -> "49. b." - -[TR182] "Midianitae" -> "Madianitae" - -[TR183] "bibimus" -> "bibimus," - -[TR184] "trensfretare" -> "transfretare" - -[TR185] "opininionem" -> "opinionem" - -[TR186] "pretiosos" -> "pretiosas" - -[TR187] "oporientur" -> "operientur" - -[TR188] A manuscript has "Alexander de Hales". - -[TR189] The correct reference is probably "fol. 64. b." - - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Fratris Felicis Fabri Evagatorium in -Terrae Sanctae, Arabiae et Egypti pe, by Felix Fabri - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK FRATRIS FELICIS FABRI EVAGATORIUM *** - -***** This file should be named 60772-0.txt or 60772-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/0/7/7/60772/ - -Produced by Carolus Raeticus -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |