summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/6000-h/6000-h.htm
blob: 03f711723b21c676ee3f78d75adce0f4230bffe4 (plain) 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304
7305
7306
7307
7308
7309
7310
7311
7312
7313
7314
7315
7316
7317
7318
7319
7320
7321
7322
7323
7324
7325
7326
7327
7328
7329
7330
7331
7332
7333
7334
7335
7336
7337
7338
7339
7340
7341
7342
7343
7344
7345
7346
7347
7348
7349
7350
7351
7352
7353
7354
7355
7356
7357
7358
7359
7360
7361
7362
7363
7364
7365
7366
7367
7368
7369
7370
7371
7372
7373
7374
7375
7376
7377
7378
7379
7380
7381
7382
7383
7384
7385
7386
7387
7388
7389
7390
7391
7392
7393
7394
7395
7396
7397
7398
7399
7400
7401
7402
7403
7404
7405
7406
7407
7408
7409
7410
7411
7412
7413
7414
7415
7416
7417
7418
7419
7420
7421
7422
7423
7424
7425
7426
7427
7428
7429
7430
7431
7432
7433
7434
7435
7436
7437
7438
7439
7440
7441
7442
7443
7444
7445
7446
7447
7448
7449
7450
7451
7452
7453
7454
7455
7456
7457
7458
7459
7460
7461
7462
7463
7464
7465
7466
7467
7468
7469
7470
7471
7472
7473
7474
7475
7476
7477
7478
7479
7480
7481
7482
7483
7484
7485
7486
7487
7488
7489
7490
7491
7492
7493
7494
7495
7496
7497
7498
7499
7500
7501
7502
7503
7504
7505
7506
7507
7508
7509
7510
7511
7512
7513
7514
7515
7516
7517
7518
7519
7520
7521
7522
7523
7524
7525
7526
7527
7528
7529
7530
7531
7532
7533
7534
7535
7536
7537
7538
7539
7540
7541
7542
7543
7544
7545
7546
7547
7548
7549
7550
7551
7552
7553
7554
7555
7556
7557
7558
7559
7560
7561
7562
7563
7564
7565
7566
7567
7568
7569
7570
7571
7572
7573
7574
7575
7576
7577
7578
7579
7580
7581
7582
7583
7584
7585
7586
7587
7588
7589
7590
7591
7592
7593
7594
7595
7596
7597
7598
7599
7600
7601
7602
7603
7604
7605
7606
7607
7608
7609
7610
7611
7612
7613
7614
7615
7616
7617
7618
7619
7620
7621
7622
7623
7624
7625
7626
7627
7628
7629
7630
7631
7632
7633
7634
7635
7636
7637
7638
7639
7640
7641
7642
7643
7644
7645
7646
7647
7648
7649
7650
7651
7652
7653
7654
7655
7656
7657
7658
7659
7660
7661
7662
7663
7664
7665
7666
7667
7668
7669
7670
7671
7672
7673
7674
7675
7676
7677
7678
7679
7680
7681
7682
7683
7684
7685
7686
7687
7688
7689
7690
7691
7692
7693
7694
7695
7696
7697
7698
7699
7700
7701
7702
7703
7704
7705
7706
7707
7708
7709
7710
7711
7712
7713
7714
7715
7716
7717
7718
7719
7720
7721
7722
7723
7724
7725
7726
7727
7728
7729
7730
7731
7732
7733
7734
7735
7736
7737
7738
7739
7740
7741
7742
7743
7744
7745
7746
7747
7748
7749
7750
7751
7752
7753
7754
7755
7756
7757
7758
7759
7760
7761
7762
7763
7764
7765
7766
7767
7768
7769
7770
7771
7772
7773
7774
7775
7776
7777
7778
7779
7780
7781
7782
7783
7784
7785
7786
7787
7788
7789
7790
7791
7792
7793
7794
7795
7796
7797
7798
7799
7800
7801
7802
7803
7804
7805
7806
7807
7808
7809
7810
7811
7812
7813
7814
7815
7816
7817
7818
7819
7820
7821
7822
7823
7824
7825
7826
7827
7828
7829
7830
7831
7832
7833
7834
7835
7836
7837
7838
7839
7840
7841
7842
7843
7844
7845
7846
7847
7848
7849
7850
7851
7852
7853
7854
7855
7856
7857
7858
7859
7860
7861
7862
7863
7864
7865
7866
7867
7868
7869
7870
7871
7872
7873
7874
7875
7876
7877
7878
7879
7880
7881
7882
7883
7884
7885
7886
7887
7888
7889
7890
7891
7892
7893
7894
7895
7896
7897
7898
7899
7900
7901
7902
7903
7904
7905
7906
7907
7908
7909
7910
7911
7912
7913
7914
7915
7916
7917
7918
7919
7920
7921
7922
7923
7924
7925
7926
7927
7928
7929
7930
7931
7932
7933
7934
7935
7936
7937
7938
7939
7940
7941
7942
7943
7944
7945
7946
7947
7948
7949
7950
7951
7952
7953
7954
7955
7956
7957
7958
7959
7960
7961
7962
7963
7964
7965
7966
7967
7968
7969
7970
7971
7972
7973
7974
7975
7976
7977
7978
7979
7980
7981
7982
7983
7984
7985
7986
7987
7988
7989
7990
7991
7992
7993
7994
7995
7996
7997
7998
7999
8000
8001
8002
8003
8004
8005
8006
8007
8008
8009
8010
8011
8012
8013
8014
8015
8016
8017
8018
8019
8020
8021
8022
8023
8024
8025
8026
8027
8028
8029
8030
8031
8032
8033
8034
8035
8036
8037
8038
8039
8040
8041
8042
8043
8044
8045
8046
8047
8048
8049
8050
8051
8052
8053
8054
8055
8056
8057
8058
8059
8060
8061
8062
8063
8064
8065
8066
8067
8068
8069
8070
8071
8072
8073
8074
8075
8076
8077
8078
8079
8080
8081
8082
8083
8084
8085
8086
8087
8088
8089
8090
8091
8092
8093
8094
8095
8096
8097
8098
8099
8100
8101
8102
8103
8104
8105
8106
8107
8108
8109
8110
8111
8112
8113
8114
8115
8116
8117
8118
8119
8120
8121
8122
8123
8124
8125
8126
8127
8128
8129
8130
8131
8132
8133
8134
8135
8136
8137
8138
8139
8140
8141
8142
8143
8144
8145
8146
8147
8148
8149
8150
8151
8152
8153
8154
8155
8156
8157
8158
8159
8160
8161
8162
8163
8164
8165
8166
8167
8168
8169
8170
8171
8172
8173
8174
8175
8176
8177
8178
8179
8180
8181
8182
8183
8184
8185
8186
8187
8188
8189
8190
8191
8192
8193
8194
8195
8196
8197
8198
8199
8200
8201
8202
8203
8204
8205
8206
8207
8208
8209
8210
8211
8212
8213
8214
8215
8216
8217
8218
8219
8220
8221
8222
8223
8224
8225
8226
8227
8228
8229
8230
8231
8232
8233
8234
8235
8236
8237
8238
8239
8240
8241
8242
8243
8244
8245
8246
8247
8248
8249
8250
8251
8252
8253
8254
8255
8256
8257
8258
8259
8260
8261
8262
8263
8264
8265
8266
8267
8268
8269
8270
8271
8272
8273
8274
8275
8276
8277
8278
8279
8280
8281
8282
8283
8284
8285
8286
8287
8288
8289
8290
8291
8292
8293
8294
8295
8296
8297
8298
8299
8300
8301
8302
8303
8304
8305
8306
8307
8308
8309
8310
8311
8312
8313
8314
8315
8316
8317
8318
8319
8320
8321
8322
8323
8324
8325
8326
8327
8328
8329
8330
8331
8332
8333
8334
8335
8336
8337
8338
8339
8340
8341
8342
8343
8344
8345
8346
8347
8348
8349
8350
8351
8352
8353
8354
8355
8356
8357
8358
8359
8360
8361
8362
8363
8364
8365
8366
8367
8368
8369
8370
8371
8372
8373
8374
8375
8376
8377
8378
8379
8380
8381
8382
8383
8384
8385
8386
8387
8388
8389
8390
8391
8392
8393
8394
8395
8396
8397
8398
8399
8400
8401
8402
8403
8404
8405
8406
8407
8408
8409
8410
8411
8412
8413
8414
8415
8416
8417
8418
8419
8420
8421
8422
8423
8424
8425
8426
8427
8428
8429
8430
8431
8432
8433
8434
8435
8436
8437
8438
8439
8440
8441
8442
8443
8444
8445
8446
8447
8448
8449
8450
8451
8452
8453
8454
8455
8456
8457
8458
8459
8460
8461
8462
8463
8464
8465
8466
8467
8468
8469
8470
8471
8472
8473
8474
8475
8476
8477
8478
8479
8480
8481
8482
8483
8484
8485
8486
8487
8488
8489
8490
8491
8492
8493
8494
8495
8496
8497
8498
8499
8500
8501
8502
8503
8504
8505
8506
8507
8508
8509
8510
8511
8512
8513
8514
8515
8516
8517
8518
8519
8520
8521
8522
8523
8524
8525
8526
8527
8528
8529
8530
8531
8532
8533
8534
8535
8536
8537
8538
8539
8540
8541
8542
8543
8544
8545
8546
8547
8548
8549
8550
8551
8552
8553
8554
8555
8556
8557
8558
8559
8560
8561
8562
8563
8564
8565
8566
8567
8568
8569
8570
8571
8572
8573
8574
8575
8576
8577
8578
8579
8580
8581
8582
8583
8584
8585
8586
8587
8588
8589
8590
8591
8592
8593
8594
8595
8596
8597
8598
8599
8600
8601
8602
8603
8604
8605
8606
8607
8608
8609
8610
8611
8612
8613
8614
8615
8616
8617
8618
8619
8620
8621
8622
8623
8624
8625
8626
8627
8628
8629
8630
8631
8632
8633
8634
8635
8636
8637
8638
8639
8640
8641
8642
8643
8644
8645
8646
8647
8648
8649
8650
8651
8652
8653
8654
8655
8656
8657
8658
8659
8660
8661
8662
8663
8664
8665
8666
8667
8668
8669
8670
8671
8672
8673
8674
8675
8676
8677
8678
8679
8680
8681
8682
8683
8684
8685
8686
8687
8688
8689
8690
8691
8692
8693
8694
8695
8696
8697
8698
8699
8700
8701
8702
8703
8704
8705
8706
8707
8708
8709
8710
8711
8712
8713
8714
8715
8716
8717
8718
8719
8720
8721
8722
8723
8724
8725
8726
8727
8728
8729
8730
8731
8732
8733
8734
8735
8736
8737
8738
8739
8740
8741
8742
8743
8744
8745
8746
8747
8748
8749
8750
8751
8752
8753
8754
8755
8756
8757
8758
8759
8760
8761
8762
8763
8764
8765
8766
8767
8768
8769
8770
8771
8772
8773
8774
8775
8776
8777
8778
8779
8780
8781
8782
8783
8784
8785
8786
8787
8788
8789
8790
8791
8792
8793
8794
8795
8796
8797
8798
8799
8800
8801
8802
8803
8804
8805
8806
8807
8808
8809
8810
8811
8812
8813
8814
8815
8816
8817
8818
8819
8820
8821
8822
8823
8824
8825
8826
8827
8828
8829
8830
8831
8832
8833
8834
8835
8836
8837
8838
8839
8840
8841
8842
8843
8844
8845
8846
8847
8848
8849
8850
8851
8852
8853
8854
8855
8856
8857
8858
8859
8860
8861
8862
8863
8864
8865
8866
8867
8868
8869
8870
8871
8872
8873
8874
8875
8876
8877
8878
8879
8880
8881
8882
8883
8884
8885
8886
8887
8888
8889
8890
8891
8892
8893
8894
8895
8896
8897
8898
8899
8900
8901
8902
8903
8904
8905
8906
8907
8908
8909
8910
8911
8912
8913
8914
8915
8916
8917
8918
8919
8920
8921
8922
8923
8924
8925
8926
8927
8928
8929
8930
8931
8932
8933
8934
8935
8936
8937
8938
8939
8940
8941
8942
8943
8944
8945
8946
8947
8948
8949
8950
8951
8952
8953
8954
8955
8956
8957
8958
8959
8960
8961
8962
8963
8964
8965
8966
8967
8968
8969
8970
8971
8972
8973
8974
8975
8976
8977
8978
8979
8980
8981
8982
8983
8984
8985
8986
8987
8988
8989
8990
8991
8992
8993
8994
8995
8996
8997
8998
8999
9000
9001
9002
9003
9004
9005
9006
9007
9008
9009
9010
9011
9012
9013
9014
9015
9016
9017
9018
9019
9020
9021
9022
9023
9024
9025
9026
9027
9028
9029
9030
9031
9032
9033
9034
9035
9036
9037
9038
9039
9040
9041
9042
9043
9044
9045
9046
9047
9048
9049
9050
9051
9052
9053
9054
9055
9056
9057
9058
9059
9060
9061
9062
9063
9064
9065
9066
9067
9068
9069
9070
9071
9072
9073
9074
9075
9076
9077
9078
9079
9080
9081
9082
9083
9084
9085
9086
9087
9088
9089
9090
9091
9092
9093
9094
9095
9096
9097
9098
9099
9100
9101
9102
9103
9104
9105
9106
9107
9108
9109
9110
9111
9112
9113
9114
9115
9116
9117
9118
9119
9120
9121
9122
9123
9124
9125
9126
9127
9128
9129
9130
9131
9132
9133
9134
9135
9136
9137
9138
9139
9140
9141
9142
9143
9144
9145
9146
9147
9148
9149
9150
9151
9152
9153
9154
9155
9156
9157
9158
9159
9160
9161
9162
9163
9164
9165
9166
9167
9168
9169
9170
9171
9172
9173
9174
9175
9176
9177
9178
9179
9180
9181
9182
9183
9184
9185
9186
9187
9188
9189
9190
9191
9192
9193
9194
9195
9196
9197
9198
9199
9200
9201
9202
9203
9204
9205
9206
9207
9208
9209
9210
9211
9212
9213
9214
9215
9216
9217
9218
9219
9220
9221
9222
9223
9224
9225
9226
9227
9228
9229
9230
9231
9232
9233
9234
9235
9236
9237
9238
9239
9240
9241
9242
9243
9244
9245
9246
9247
9248
9249
9250
9251
9252
9253
9254
9255
9256
9257
9258
9259
9260
9261
9262
9263
9264
9265
9266
9267
9268
9269
9270
9271
9272
9273
9274
9275
9276
9277
9278
9279
9280
9281
9282
9283
9284
9285
9286
9287
9288
9289
9290
9291
9292
9293
9294
9295
9296
9297
9298
9299
9300
9301
9302
9303
9304
9305
9306
9307
9308
9309
9310
9311
9312
9313
9314
9315
9316
9317
9318
9319
9320
9321
9322
9323
9324
9325
9326
9327
9328
9329
9330
9331
9332
9333
9334
9335
9336
9337
9338
9339
9340
9341
9342
9343
9344
9345
9346
9347
9348
9349
9350
9351
9352
9353
9354
9355
9356
9357
9358
9359
9360
9361
9362
9363
9364
9365
9366
9367
9368
9369
9370
9371
9372
9373
9374
9375
9376
9377
9378
9379
9380
9381
9382
9383
9384
9385
9386
9387
9388
9389
9390
9391
9392
9393
9394
9395
9396
9397
9398
9399
9400
9401
9402
9403
9404
9405
9406
9407
9408
9409
9410
9411
9412
9413
9414
9415
9416
9417
9418
9419
9420
9421
9422
9423
9424
9425
9426
9427
9428
9429
9430
9431
9432
9433
9434
9435
9436
9437
9438
9439
9440
9441
9442
9443
9444
9445
9446
9447
9448
9449
9450
9451
9452
9453
9454
9455
9456
9457
9458
9459
9460
9461
9462
9463
9464
9465
9466
9467
9468
9469
9470
9471
9472
9473
9474
9475
9476
9477
9478
9479
9480
9481
9482
9483
9484
9485
9486
9487
9488
9489
9490
9491
9492
9493
9494
9495
9496
9497
9498
9499
9500
9501
9502
9503
9504
9505
9506
9507
9508
9509
9510
9511
9512
9513
9514
9515
9516
9517
9518
9519
9520
9521
9522
9523
9524
9525
9526
9527
9528
9529
9530
9531
9532
9533
9534
9535
9536
9537
9538
9539
9540
9541
9542
9543
9544
9545
9546
9547
9548
9549
9550
9551
9552
9553
9554
9555
9556
9557
9558
9559
9560
9561
9562
9563
9564
9565
9566
9567
9568
9569
9570
9571
9572
9573
9574
9575
9576
9577
9578
9579
9580
9581
9582
9583
9584
9585
9586
9587
9588
9589
9590
9591
9592
9593
9594
9595
9596
9597
9598
9599
9600
9601
9602
9603
9604
9605
9606
9607
9608
9609
9610
9611
9612
9613
9614
9615
9616
9617
9618
9619
9620
9621
9622
9623
9624
9625
9626
9627
9628
9629
9630
9631
9632
9633
9634
9635
9636
9637
9638
9639
9640
9641
9642
9643
9644
9645
9646
9647
9648
9649
9650
9651
9652
9653
9654
9655
9656
9657
9658
9659
9660
9661
9662
9663
9664
9665
9666
9667
9668
9669
9670
9671
9672
9673
9674
9675
9676
9677
9678
9679
9680
9681
9682
9683
9684
9685
9686
9687
9688
9689
9690
9691
9692
9693
9694
9695
9696
9697
9698
9699
9700
9701
9702
9703
9704
9705
9706
9707
9708
9709
9710
9711
9712
9713
9714
9715
9716
9717
9718
9719
9720
9721
9722
9723
9724
9725
9726
9727
9728
9729
9730
9731
9732
9733
9734
9735
9736
9737
9738
9739
9740
9741
9742
9743
9744
9745
9746
9747
9748
9749
9750
9751
9752
9753
9754
9755
9756
9757
9758
9759
9760
9761
9762
9763
9764
9765
9766
9767
9768
9769
9770
9771
9772
9773
9774
9775
9776
9777
9778
9779
9780
9781
9782
9783
9784
9785
9786
9787
9788
9789
9790
9791
9792
9793
9794
9795
9796
9797
9798
9799
9800
9801
9802
9803
9804
9805
9806
9807
9808
9809
9810
9811
9812
9813
9814
9815
9816
9817
9818
9819
9820
9821
9822
9823
9824
9825
9826
9827
9828
9829
9830
9831
9832
9833
9834
9835
9836
9837
9838
9839
9840
9841
9842
9843
9844
9845
9846
9847
9848
9849
9850
9851
9852
9853
9854
9855
9856
9857
9858
9859
9860
9861
9862
9863
9864
9865
9866
9867
9868
9869
9870
9871
9872
9873
9874
9875
9876
9877
9878
9879
9880
9881
9882
9883
9884
9885
9886
9887
9888
9889
9890
9891
9892
9893
9894
9895
9896
9897
9898
9899
9900
9901
9902
9903
9904
9905
9906
9907
9908
9909
9910
9911
9912
9913
9914
9915
9916
9917
9918
9919
9920
9921
9922
9923
9924
9925
9926
9927
9928
9929
9930
9931
9932
9933
9934
9935
9936
9937
9938
9939
9940
9941
9942
9943
9944
9945
9946
9947
9948
9949
9950
9951
9952
9953
9954
9955
9956
9957
9958
9959
9960
9961
9962
9963
9964
9965
9966
9967
9968
9969
9970
9971
9972
9973
9974
9975
9976
9977
9978
9979
9980
9981
9982
9983
9984
9985
9986
9987
9988
9989
9990
9991
9992
9993
9994
9995
9996
9997
9998
9999
10000
10001
10002
10003
10004
10005
10006
10007
10008
10009
10010
10011
10012
10013
10014
10015
10016
10017
10018
10019
10020
10021
10022
10023
10024
10025
10026
10027
10028
10029
10030
10031
10032
10033
10034
10035
10036
10037
10038
10039
10040
10041
10042
10043
10044
10045
10046
10047
10048
10049
10050
10051
10052
10053
10054
10055
10056
10057
10058
10059
10060
10061
10062
10063
10064
10065
10066
10067
10068
10069
10070
10071
10072
10073
10074
10075
10076
10077
10078
10079
10080
10081
10082
10083
10084
10085
10086
10087
10088
10089
10090
10091
10092
10093
10094
10095
10096
10097
10098
10099
10100
10101
10102
10103
10104
10105
10106
10107
10108
10109
10110
10111
10112
10113
10114
10115
10116
10117
10118
10119
10120
10121
10122
10123
10124
10125
10126
10127
10128
10129
10130
10131
10132
10133
10134
10135
10136
10137
10138
10139
10140
10141
10142
10143
10144
10145
10146
10147
10148
10149
10150
10151
10152
10153
10154
10155
10156
10157
10158
10159
10160
10161
10162
10163
10164
10165
10166
10167
10168
10169
10170
10171
10172
10173
10174
10175
10176
10177
10178
10179
10180
10181
10182
10183
10184
10185
10186
10187
10188
10189
10190
10191
10192
10193
10194
10195
10196
10197
10198
10199
10200
10201
10202
10203
10204
10205
10206
10207
10208
10209
10210
10211
10212
10213
10214
10215
10216
10217
10218
10219
10220
10221
10222
10223
10224
10225
10226
10227
10228
10229
10230
10231
10232
10233
10234
10235
10236
10237
10238
10239
10240
10241
10242
10243
10244
10245
10246
10247
10248
10249
10250
10251
10252
10253
10254
10255
10256
10257
10258
10259
10260
10261
10262
10263
10264
10265
10266
10267
10268
10269
10270
10271
10272
10273
10274
10275
10276
10277
10278
10279
10280
10281
10282
10283
10284
10285
10286
10287
10288
10289
10290
10291
10292
10293
10294
10295
10296
10297
10298
10299
10300
10301
10302
10303
10304
10305
10306
10307
10308
10309
10310
10311
10312
10313
10314
10315
10316
10317
10318
10319
10320
10321
10322
10323
10324
10325
10326
10327
10328
10329
10330
10331
10332
10333
10334
10335
10336
10337
10338
10339
10340
10341
10342
10343
10344
10345
10346
10347
10348
10349
10350
10351
10352
10353
10354
10355
10356
10357
10358
10359
10360
10361
10362
10363
10364
10365
10366
10367
10368
10369
10370
10371
10372
10373
10374
10375
10376
10377
10378
10379
10380
10381
10382
10383
10384
10385
10386
10387
10388
10389
10390
10391
10392
10393
10394
10395
10396
10397
10398
10399
10400
10401
10402
10403
10404
10405
10406
10407
10408
10409
10410
10411
10412
10413
10414
10415
10416
10417
10418
10419
10420
10421
10422
10423
10424
10425
10426
10427
10428
10429
10430
10431
10432
10433
10434
10435
10436
10437
10438
10439
10440
10441
10442
10443
10444
10445
10446
10447
10448
10449
10450
10451
10452
10453
10454
10455
10456
10457
10458
10459
10460
10461
10462
10463
10464
10465
10466
10467
10468
10469
10470
10471
10472
10473
10474
10475
10476
10477
10478
10479
10480
10481
10482
10483
10484
10485
10486
10487
10488
10489
10490
10491
10492
10493
10494
10495
10496
10497
10498
10499
10500
10501
10502
10503
10504
10505
10506
10507
10508
10509
10510
10511
10512
10513
10514
10515
10516
10517
10518
10519
10520
10521
10522
10523
10524
10525
10526
10527
10528
10529
10530
10531
10532
10533
10534
10535
10536
10537
10538
10539
10540
10541
10542
10543
10544
10545
10546
10547
10548
10549
10550
10551
10552
10553
10554
10555
10556
10557
10558
10559
10560
10561
10562
10563
10564
10565
10566
10567
10568
10569
10570
10571
10572
10573
10574
10575
10576
10577
10578
10579
10580
10581
10582
10583
10584
10585
10586
10587
10588
10589
10590
10591
10592
10593
10594
10595
10596
10597
10598
10599
10600
10601
10602
10603
10604
10605
10606
10607
10608
10609
10610
10611
10612
10613
10614
10615
10616
10617
10618
10619
10620
10621
10622
10623
10624
10625
10626
10627
10628
10629
10630
10631
10632
10633
10634
10635
10636
10637
10638
10639
10640
10641
10642
10643
10644
10645
10646
10647
10648
10649
10650
10651
10652
10653
10654
10655
10656
10657
10658
10659
10660
10661
10662
10663
10664
10665
10666
10667
10668
10669
10670
10671
10672
10673
10674
10675
10676
10677
10678
10679
10680
10681
10682
10683
10684
10685
10686
10687
10688
10689
10690
10691
10692
10693
10694
10695
10696
10697
10698
10699
10700
10701
10702
10703
10704
10705
10706
10707
10708
10709
10710
10711
10712
10713
10714
10715
10716
10717
10718
10719
10720
10721
10722
10723
10724
10725
10726
10727
10728
10729
10730
10731
10732
10733
10734
10735
10736
10737
10738
10739
10740
10741
10742
10743
10744
10745
10746
10747
10748
10749
10750
10751
10752
10753
10754
10755
10756
10757
10758
10759
10760
10761
10762
10763
10764
10765
10766
10767
10768
10769
10770
10771
10772
10773
10774
10775
10776
10777
10778
10779
10780
10781
10782
10783
10784
10785
10786
10787
10788
10789
10790
10791
10792
10793
10794
10795
10796
10797
10798
10799
10800
10801
10802
10803
10804
10805
10806
10807
10808
10809
10810
10811
10812
10813
10814
10815
10816
10817
10818
10819
10820
10821
10822
10823
10824
10825
10826
10827
10828
10829
10830
10831
10832
10833
10834
10835
10836
10837
10838
10839
10840
10841
10842
10843
10844
10845
10846
10847
10848
10849
10850
10851
10852
10853
10854
10855
10856
10857
10858
10859
10860
10861
10862
10863
10864
10865
10866
10867
10868
10869
10870
10871
10872
10873
10874
10875
10876
10877
10878
10879
10880
10881
10882
10883
10884
10885
10886
10887
10888
10889
10890
10891
10892
10893
10894
10895
10896
10897
10898
10899
10900
10901
10902
10903
10904
10905
10906
10907
10908
10909
10910
10911
10912
10913
10914
10915
10916
10917
10918
10919
10920
10921
10922
10923
10924
10925
10926
10927
10928
10929
10930
10931
10932
10933
10934
10935
10936
10937
10938
10939
10940
10941
10942
10943
10944
10945
10946
10947
10948
10949
10950
10951
10952
10953
10954
10955
10956
10957
10958
10959
10960
10961
10962
10963
10964
10965
10966
10967
10968
10969
10970
10971
10972
10973
10974
10975
10976
10977
10978
10979
10980
10981
10982
10983
10984
10985
10986
10987
10988
10989
10990
10991
10992
10993
10994
10995
10996
10997
10998
10999
11000
11001
11002
11003
11004
11005
11006
11007
11008
11009
11010
11011
11012
11013
11014
11015
11016
11017
11018
11019
11020
11021
11022
11023
11024
11025
11026
11027
11028
11029
11030
11031
11032
11033
11034
11035
11036
11037
11038
11039
11040
11041
11042
11043
11044
11045
11046
11047
11048
11049
11050
11051
11052
11053
11054
11055
11056
11057
11058
11059
11060
11061
11062
11063
11064
11065
11066
11067
11068
11069
11070
11071
11072
11073
11074
11075
11076
11077
11078
11079
11080
11081
11082
11083
11084
11085
11086
11087
11088
11089
11090
11091
11092
11093
11094
11095
11096
11097
11098
11099
11100
11101
11102
11103
11104
11105
11106
11107
11108
11109
11110
11111
11112
11113
11114
11115
11116
11117
11118
11119
11120
11121
11122
11123
11124
11125
11126
11127
11128
11129
11130
11131
11132
11133
11134
11135
11136
11137
11138
11139
11140
11141
11142
11143
11144
11145
11146
11147
11148
11149
11150
11151
11152
11153
11154
11155
11156
11157
11158
11159
11160
11161
11162
11163
11164
11165
11166
11167
11168
11169
11170
11171
11172
11173
11174
11175
11176
11177
11178
11179
11180
11181
11182
11183
11184
11185
11186
11187
11188
11189
11190
11191
11192
11193
11194
11195
11196
11197
11198
11199
11200
11201
11202
11203
11204
11205
11206
11207
11208
11209
11210
11211
11212
11213
11214
11215
11216
11217
11218
11219
11220
11221
11222
11223
11224
11225
11226
11227
11228
11229
11230
11231
11232
11233
11234
11235
11236
11237
11238
11239
11240
11241
11242
11243
11244
11245
11246
11247
11248
11249
11250
11251
11252
11253
11254
11255
11256
11257
11258
11259
11260
11261
11262
11263
11264
11265
11266
11267
11268
11269
11270
11271
11272
11273
11274
11275
11276
11277
11278
11279
11280
11281
11282
11283
11284
11285
11286
11287
11288
11289
11290
11291
11292
11293
11294
11295
11296
11297
11298
11299
11300
11301
11302
11303
11304
11305
11306
11307
11308
11309
11310
11311
11312
11313
11314
11315
11316
11317
11318
11319
11320
11321
11322
11323
11324
11325
11326
11327
11328
11329
11330
11331
11332
11333
11334
11335
11336
11337
11338
11339
11340
11341
11342
11343
11344
11345
11346
11347
11348
11349
11350
11351
11352
11353
11354
11355
11356
11357
11358
11359
11360
11361
11362
11363
11364
11365
11366
11367
11368
11369
11370
11371
11372
11373
11374
11375
11376
11377
11378
11379
11380
11381
11382
11383
11384
11385
11386
11387
11388
11389
11390
11391
11392
11393
11394
11395
11396
11397
11398
11399
11400
11401
11402
11403
11404
11405
11406
11407
11408
11409
11410
11411
11412
11413
11414
11415
11416
11417
11418
11419
11420
11421
11422
11423
11424
11425
11426
11427
11428
11429
11430
11431
11432
11433
11434
11435
11436
11437
11438
11439
11440
11441
11442
11443
11444
11445
11446
11447
11448
11449
11450
11451
11452
11453
11454
11455
11456
11457
11458
11459
11460
11461
11462
11463
11464
11465
11466
11467
11468
11469
11470
11471
11472
11473
11474
11475
11476
11477
11478
11479
11480
11481
11482
11483
11484
11485
11486
11487
11488
11489
11490
11491
11492
11493
11494
11495
11496
11497
11498
11499
11500
11501
11502
11503
11504
11505
11506
11507
11508
11509
11510
11511
11512
11513
11514
11515
11516
11517
11518
11519
11520
11521
11522
11523
11524
11525
11526
11527
11528
11529
11530
11531
11532
11533
11534
11535
11536
11537
11538
11539
11540
11541
11542
11543
11544
11545
11546
11547
11548
11549
11550
11551
11552
11553
11554
11555
11556
11557
11558
11559
11560
11561
11562
11563
11564
11565
11566
11567
11568
11569
11570
11571
11572
11573
11574
11575
11576
11577
11578
11579
11580
11581
11582
11583
11584
11585
11586
11587
11588
11589
11590
11591
11592
11593
11594
11595
11596
11597
11598
11599
11600
11601
11602
11603
11604
11605
11606
11607
11608
11609
11610
11611
11612
11613
11614
11615
11616
11617
11618
11619
11620
11621
11622
11623
11624
11625
11626
11627
11628
11629
11630
11631
11632
11633
11634
11635
11636
11637
11638
11639
11640
11641
11642
11643
11644
11645
11646
11647
11648
11649
11650
11651
11652
11653
11654
11655
11656
11657
11658
11659
11660
11661
11662
11663
11664
11665
11666
11667
11668
11669
11670
11671
11672
11673
11674
11675
11676
11677
11678
11679
11680
11681
11682
11683
11684
11685
11686
11687
11688
11689
11690
11691
11692
11693
11694
11695
11696
11697
11698
11699
11700
11701
11702
11703
11704
11705
11706
11707
11708
11709
11710
11711
11712
11713
11714
11715
11716
11717
11718
11719
11720
11721
11722
11723
11724
11725
11726
11727
11728
11729
11730
11731
11732
11733
11734
11735
11736
11737
11738
11739
11740
11741
11742
11743
11744
11745
11746
11747
11748
11749
11750
11751
11752
11753
11754
11755
11756
11757
11758
11759
11760
11761
11762
11763
11764
11765
11766
11767
11768
11769
11770
11771
11772
11773
11774
11775
11776
11777
11778
11779
11780
11781
11782
11783
11784
11785
11786
11787
11788
11789
11790
11791
11792
11793
11794
11795
11796
11797
11798
11799
11800
11801
11802
11803
11804
11805
11806
11807
11808
11809
11810
11811
11812
11813
11814
11815
11816
11817
11818
11819
11820
11821
11822
11823
11824
11825
11826
11827
11828
11829
11830
11831
11832
11833
11834
11835
11836
11837
11838
11839
11840
11841
11842
11843
11844
11845
11846
11847
11848
11849
11850
11851
11852
11853
11854
11855
11856
11857
11858
11859
11860
11861
11862
11863
11864
11865
11866
11867
11868
11869
11870
11871
11872
11873
11874
11875
11876
11877
11878
11879
11880
11881
11882
11883
11884
11885
11886
11887
11888
11889
11890
11891
11892
11893
11894
11895
11896
11897
11898
11899
11900
11901
11902
11903
11904
11905
11906
11907
11908
11909
11910
11911
11912
11913
11914
11915
11916
11917
11918
11919
11920
11921
11922
11923
11924
11925
11926
11927
11928
11929
11930
11931
11932
11933
11934
11935
11936
11937
11938
11939
11940
11941
11942
11943
11944
11945
11946
11947
11948
11949
11950
11951
11952
11953
11954
11955
11956
11957
11958
11959
11960
11961
11962
11963
11964
11965
11966
11967
11968
11969
11970
11971
11972
11973
11974
11975
11976
11977
11978
11979
11980
11981
11982
11983
11984
11985
11986
11987
11988
11989
11990
11991
11992
11993
11994
11995
11996
11997
11998
11999
12000
12001
12002
12003
12004
12005
12006
12007
12008
12009
12010
12011
12012
12013
12014
12015
12016
12017
12018
12019
12020
12021
12022
12023
12024
12025
12026
12027
12028
12029
12030
12031
12032
12033
12034
12035
12036
12037
12038
12039
12040
12041
12042
12043
12044
12045
12046
12047
12048
12049
12050
12051
12052
12053
12054
12055
12056
12057
12058
12059
12060
12061
12062
12063
12064
12065
12066
12067
12068
12069
12070
12071
12072
12073
12074
12075
12076
12077
12078
12079
12080
12081
12082
12083
12084
12085
12086
12087
12088
12089
12090
12091
12092
12093
12094
12095
12096
12097
12098
12099
12100
12101
12102
12103
12104
12105
12106
12107
12108
12109
12110
12111
12112
12113
12114
12115
12116
12117
12118
12119
12120
12121
12122
12123
12124
12125
12126
12127
12128
12129
12130
12131
12132
12133
12134
12135
12136
12137
12138
12139
12140
12141
12142
12143
12144
12145
12146
12147
12148
12149
12150
12151
12152
12153
12154
12155
12156
12157
12158
12159
12160
12161
12162
12163
12164
12165
12166
12167
12168
12169
12170
12171
12172
12173
12174
12175
12176
12177
12178
12179
12180
12181
12182
12183
12184
12185
12186
12187
12188
12189
12190
12191
12192
12193
12194
12195
12196
12197
12198
12199
12200
12201
12202
12203
12204
12205
12206
12207
12208
12209
12210
12211
12212
12213
12214
12215
12216
12217
12218
12219
12220
12221
12222
12223
12224
12225
12226
12227
12228
12229
12230
12231
12232
12233
12234
12235
12236
12237
12238
12239
12240
12241
12242
12243
12244
12245
12246
12247
12248
12249
12250
12251
12252
12253
12254
12255
12256
12257
12258
12259
12260
12261
12262
12263
12264
12265
12266
12267
12268
12269
12270
12271
12272
12273
12274
12275
12276
12277
12278
12279
12280
12281
12282
12283
12284
12285
12286
12287
12288
12289
12290
12291
12292
12293
12294
12295
12296
12297
12298
12299
12300
12301
12302
12303
12304
12305
12306
12307
12308
12309
12310
12311
12312
12313
12314
12315
12316
12317
12318
12319
12320
12321
12322
12323
12324
12325
12326
12327
12328
12329
12330
12331
12332
12333
12334
12335
12336
12337
12338
12339
12340
12341
12342
12343
12344
12345
12346
12347
12348
12349
12350
12351
12352
12353
12354
12355
12356
12357
12358
12359
12360
12361
12362
12363
12364
12365
12366
12367
12368
12369
12370
12371
12372
12373
12374
12375
12376
12377
12378
12379
12380
12381
12382
12383
12384
12385
12386
12387
12388
12389
12390
12391
12392
12393
12394
12395
12396
12397
12398
12399
12400
12401
12402
12403
12404
12405
12406
12407
12408
12409
12410
12411
12412
12413
12414
12415
12416
12417
12418
12419
12420
12421
12422
12423
12424
12425
12426
12427
12428
12429
12430
12431
12432
12433
12434
12435
12436
12437
12438
12439
12440
12441
12442
12443
12444
12445
12446
12447
12448
12449
12450
12451
12452
12453
12454
12455
12456
12457
12458
12459
12460
12461
12462
12463
12464
12465
12466
12467
12468
12469
12470
12471
12472
12473
12474
12475
12476
12477
12478
12479
12480
12481
12482
12483
12484
12485
12486
12487
12488
12489
12490
12491
12492
12493
12494
12495
12496
12497
12498
12499
12500
12501
12502
12503
12504
12505
12506
12507
12508
12509
12510
12511
12512
12513
12514
12515
12516
12517
12518
12519
12520
12521
12522
12523
12524
12525
12526
12527
12528
12529
12530
12531
12532
12533
12534
12535
12536
12537
12538
12539
12540
12541
12542
12543
12544
12545
12546
12547
12548
12549
12550
12551
12552
12553
12554
12555
12556
12557
12558
12559
12560
12561
12562
12563
12564
12565
12566
12567
12568
12569
12570
12571
12572
12573
12574
12575
12576
12577
12578
12579
12580
12581
12582
12583
12584
12585
12586
12587
12588
12589
12590
12591
12592
12593
12594
12595
12596
12597
12598
12599
12600
12601
12602
12603
12604
12605
12606
12607
12608
12609
12610
12611
12612
12613
12614
12615
12616
12617
12618
12619
12620
12621
12622
12623
12624
12625
12626
12627
12628
12629
12630
12631
12632
12633
12634
12635
12636
12637
12638
12639
12640
12641
12642
12643
12644
12645
12646
12647
12648
12649
12650
12651
12652
12653
12654
12655
12656
12657
12658
12659
12660
12661
12662
12663
12664
12665
12666
12667
12668
12669
12670
12671
12672
12673
12674
12675
12676
12677
12678
12679
12680
12681
12682
12683
12684
12685
12686
12687
12688
12689
12690
12691
12692
12693
12694
12695
12696
12697
12698
12699
12700
12701
12702
12703
12704
12705
12706
12707
12708
12709
12710
12711
12712
12713
12714
12715
12716
12717
12718
12719
12720
12721
12722
12723
12724
12725
12726
12727
12728
12729
12730
12731
12732
12733
12734
12735
12736
12737
12738
12739
12740
12741
12742
12743
12744
12745
12746
12747
12748
12749
12750
12751
12752
12753
12754
12755
12756
12757
12758
12759
12760
12761
12762
12763
12764
12765
12766
12767
12768
12769
12770
12771
12772
12773
12774
12775
12776
12777
12778
12779
12780
12781
12782
12783
12784
12785
12786
12787
12788
12789
12790
12791
12792
12793
12794
12795
12796
12797
12798
12799
12800
12801
12802
12803
12804
12805
12806
12807
12808
12809
12810
12811
12812
12813
12814
12815
12816
12817
12818
12819
12820
12821
12822
12823
12824
12825
12826
12827
12828
12829
12830
12831
12832
12833
12834
12835
12836
12837
12838
12839
12840
12841
12842
12843
12844
12845
12846
12847
12848
12849
12850
12851
12852
12853
12854
12855
12856
12857
12858
12859
12860
12861
12862
12863
12864
12865
12866
12867
12868
12869
12870
12871
12872
12873
12874
12875
12876
12877
12878
12879
12880
12881
12882
12883
12884
12885
12886
12887
12888
12889
12890
12891
12892
12893
12894
12895
12896
12897
12898
12899
12900
12901
12902
12903
12904
12905
12906
12907
12908
12909
12910
12911
12912
12913
12914
12915
12916
12917
12918
12919
12920
12921
12922
12923
12924
12925
12926
12927
12928
12929
12930
12931
12932
12933
12934
12935
12936
12937
12938
12939
12940
12941
12942
12943
12944
12945
12946
12947
12948
12949
12950
12951
12952
12953
12954
12955
12956
12957
12958
12959
12960
12961
12962
12963
12964
12965
12966
12967
12968
12969
12970
12971
12972
12973
12974
12975
12976
12977
12978
12979
12980
12981
12982
12983
12984
12985
12986
12987
12988
12989
12990
12991
12992
12993
12994
12995
12996
12997
12998
12999
13000
13001
13002
13003
13004
13005
13006
13007
13008
13009
13010
13011
13012
13013
13014
13015
13016
13017
13018
13019
13020
13021
13022
13023
13024
13025
13026
13027
13028
13029
13030
13031
13032
13033
13034
13035
13036
13037
13038
13039
13040
13041
13042
13043
13044
13045
13046
13047
13048
13049
13050
13051
13052
13053
13054
13055
13056
13057
13058
13059
13060
13061
13062
13063
13064
13065
13066
13067
13068
13069
13070
13071
13072
13073
13074
13075
13076
13077
13078
13079
13080
13081
13082
13083
13084
13085
13086
13087
13088
13089
13090
13091
13092
13093
13094
13095
13096
13097
13098
13099
13100
13101
13102
13103
13104
13105
13106
13107
13108
13109
13110
13111
13112
13113
13114
13115
13116
13117
13118
13119
13120
13121
13122
13123
13124
13125
13126
13127
13128
13129
13130
13131
13132
13133
13134
13135
13136
13137
13138
13139
13140
13141
13142
13143
13144
13145
13146
13147
13148
13149
13150
13151
13152
13153
13154
13155
13156
13157
13158
13159
13160
13161
13162
13163
13164
13165
13166
13167
13168
13169
13170
13171
13172
13173
13174
13175
13176
13177
13178
13179
13180
13181
13182
13183
13184
13185
13186
13187
13188
13189
13190
13191
13192
13193
13194
13195
13196
13197
13198
13199
13200
13201
13202
13203
13204
13205
13206
13207
13208
13209
13210
13211
13212
13213
13214
13215
13216
13217
13218
13219
13220
13221
13222
13223
13224
13225
13226
13227
13228
13229
13230
13231
13232
13233
13234
13235
13236
13237
13238
13239
13240
13241
13242
13243
13244
13245
13246
13247
13248
13249
13250
13251
13252
13253
13254
13255
13256
13257
13258
13259
13260
13261
13262
13263
13264
13265
13266
13267
13268
13269
13270
13271
13272
13273
13274
13275
13276
13277
13278
13279
13280
13281
13282
13283
13284
13285
13286
13287
13288
13289
13290
13291
13292
13293
13294
13295
13296
13297
13298
13299
13300
13301
13302
13303
13304
13305
13306
13307
13308
13309
13310
13311
13312
13313
13314
13315
13316
13317
13318
13319
13320
13321
13322
13323
13324
13325
13326
13327
13328
13329
13330
13331
13332
13333
13334
13335
13336
13337
13338
13339
13340
13341
13342
13343
13344
13345
13346
13347
13348
13349
13350
13351
13352
13353
13354
13355
13356
13357
13358
13359
13360
13361
13362
13363
13364
13365
13366
13367
13368
13369
13370
13371
13372
13373
13374
13375
13376
13377
13378
13379
13380
13381
13382
13383
13384
13385
13386
13387
13388
13389
13390
13391
13392
13393
13394
13395
13396
13397
13398
13399
13400
13401
13402
13403
13404
13405
13406
13407
13408
13409
13410
13411
13412
13413
13414
13415
13416
13417
13418
13419
13420
13421
13422
13423
13424
13425
13426
13427
13428
13429
13430
13431
13432
13433
13434
13435
13436
13437
13438
13439
13440
13441
13442
13443
13444
13445
13446
13447
13448
13449
13450
13451
13452
13453
13454
13455
13456
13457
13458
13459
13460
13461
13462
13463
13464
13465
13466
13467
13468
13469
13470
13471
13472
13473
13474
13475
13476
13477
13478
13479
13480
13481
13482
13483
13484
13485
13486
13487
13488
13489
13490
13491
13492
13493
13494
13495
13496
13497
13498
13499
13500
13501
13502
13503
13504
13505
13506
13507
13508
13509
13510
13511
13512
13513
13514
13515
13516
13517
13518
13519
13520
13521
13522
13523
13524
13525
13526
13527
13528
13529
13530
13531
13532
13533
13534
13535
13536
13537
13538
13539
13540
13541
13542
13543
13544
13545
13546
13547
13548
13549
13550
13551
13552
13553
13554
13555
13556
13557
13558
13559
13560
13561
13562
13563
13564
13565
13566
13567
13568
13569
13570
13571
13572
13573
13574
13575
13576
13577
13578
13579
13580
13581
13582
13583
13584
13585
13586
13587
13588
13589
13590
13591
13592
13593
13594
13595
13596
13597
13598
13599
13600
13601
13602
13603
13604
13605
13606
13607
13608
13609
13610
13611
13612
13613
13614
13615
13616
13617
13618
13619
13620
13621
13622
13623
13624
13625
13626
13627
13628
13629
13630
13631
13632
13633
13634
13635
13636
13637
13638
13639
13640
13641
13642
13643
13644
13645
13646
13647
13648
13649
13650
13651
13652
13653
13654
13655
13656
13657
13658
13659
13660
13661
13662
13663
13664
13665
13666
13667
13668
13669
13670
13671
13672
13673
13674
13675
13676
13677
13678
13679
13680
13681
13682
13683
13684
13685
13686
13687
13688
13689
13690
13691
13692
13693
13694
13695
13696
13697
13698
13699
13700
13701
13702
13703
13704
13705
13706
13707
13708
13709
13710
13711
13712
13713
13714
13715
13716
13717
13718
13719
13720
13721
13722
13723
13724
13725
13726
13727
13728
13729
13730
13731
13732
13733
13734
13735
13736
13737
13738
13739
13740
13741
13742
13743
13744
13745
13746
13747
13748
13749
13750
13751
13752
13753
13754
13755
13756
13757
13758
13759
13760
13761
13762
13763
13764
13765
13766
13767
13768
13769
13770
13771
13772
13773
13774
13775
13776
13777
13778
13779
13780
13781
13782
13783
13784
13785
13786
13787
13788
13789
13790
13791
13792
13793
13794
13795
13796
13797
13798
13799
13800
13801
13802
13803
13804
13805
13806
13807
13808
13809
13810
13811
13812
13813
13814
13815
13816
13817
13818
13819
13820
13821
13822
13823
13824
13825
13826
13827
13828
13829
13830
13831
13832
13833
13834
13835
13836
13837
13838
13839
13840
13841
13842
13843
13844
13845
13846
13847
13848
13849
13850
13851
13852
13853
13854
13855
13856
13857
13858
13859
13860
13861
13862
13863
13864
13865
13866
13867
13868
13869
13870
13871
13872
13873
13874
13875
13876
13877
13878
13879
13880
13881
13882
13883
13884
13885
13886
13887
13888
13889
13890
13891
13892
13893
13894
13895
13896
13897
13898
13899
13900
13901
13902
13903
13904
13905
13906
13907
13908
13909
13910
13911
13912
13913
13914
13915
13916
13917
13918
13919
13920
13921
13922
13923
13924
13925
13926
13927
13928
13929
13930
13931
13932
13933
13934
13935
13936
13937
13938
13939
13940
13941
13942
13943
13944
13945
13946
13947
13948
13949
13950
13951
13952
13953
13954
13955
13956
13957
13958
13959
13960
13961
13962
13963
13964
13965
13966
13967
13968
13969
13970
13971
13972
13973
13974
13975
13976
13977
13978
13979
13980
13981
13982
13983
13984
13985
13986
13987
13988
13989
13990
13991
13992
13993
13994
13995
13996
13997
13998
13999
14000
14001
14002
14003
14004
14005
14006
14007
14008
14009
14010
14011
14012
14013
14014
14015
14016
14017
14018
14019
14020
14021
14022
14023
14024
14025
14026
14027
14028
14029
14030
14031
14032
14033
14034
14035
14036
14037
14038
14039
14040
14041
14042
14043
14044
14045
14046
14047
14048
14049
14050
14051
14052
14053
14054
14055
14056
14057
14058
14059
14060
14061
14062
14063
14064
14065
14066
14067
14068
14069
14070
14071
14072
14073
14074
14075
14076
14077
14078
14079
14080
14081
14082
14083
14084
14085
14086
14087
14088
14089
14090
14091
14092
14093
14094
14095
14096
14097
14098
14099
14100
14101
14102
14103
14104
14105
14106
14107
14108
14109
14110
14111
14112
14113
14114
14115
14116
14117
14118
14119
14120
14121
14122
14123
14124
14125
14126
14127
14128
14129
14130
14131
14132
14133
14134
14135
14136
14137
14138
14139
14140
14141
14142
14143
14144
14145
14146
14147
14148
14149
14150
14151
14152
14153
14154
14155
14156
14157
14158
14159
14160
14161
14162
14163
14164
14165
14166
14167
14168
14169
14170
14171
14172
14173
14174
14175
14176
14177
14178
14179
14180
14181
14182
14183
14184
14185
14186
14187
14188
14189
14190
14191
14192
14193
14194
14195
14196
14197
14198
14199
14200
14201
14202
14203
14204
14205
14206
14207
14208
14209
14210
14211
14212
14213
14214
14215
14216
14217
14218
14219
14220
14221
14222
14223
14224
14225
14226
14227
14228
14229
14230
14231
14232
14233
14234
14235
14236
14237
14238
14239
14240
14241
14242
14243
14244
14245
14246
14247
14248
14249
14250
14251
14252
14253
14254
14255
14256
14257
14258
14259
14260
14261
14262
14263
14264
14265
14266
14267
14268
14269
14270
14271
14272
14273
14274
14275
14276
14277
14278
14279
14280
14281
14282
14283
14284
14285
14286
14287
14288
14289
14290
14291
14292
14293
14294
14295
14296
14297
14298
14299
14300
14301
14302
14303
14304
14305
14306
14307
14308
14309
14310
14311
14312
14313
14314
14315
14316
14317
14318
14319
14320
14321
14322
14323
14324
14325
14326
14327
14328
14329
14330
14331
14332
14333
14334
14335
14336
14337
14338
14339
14340
14341
14342
14343
14344
14345
14346
14347
14348
14349
14350
14351
14352
14353
14354
14355
14356
14357
14358
14359
14360
14361
14362
14363
14364
14365
14366
14367
14368
14369
14370
14371
14372
14373
14374
14375
14376
14377
14378
14379
14380
14381
14382
14383
14384
14385
14386
14387
14388
14389
14390
14391
14392
14393
14394
14395
14396
14397
14398
14399
14400
14401
14402
14403
14404
14405
14406
14407
14408
14409
14410
14411
14412
14413
14414
14415
14416
14417
14418
14419
14420
14421
14422
14423
14424
14425
14426
14427
14428
14429
14430
14431
14432
14433
14434
14435
14436
14437
14438
14439
14440
14441
14442
14443
14444
14445
14446
14447
14448
14449
14450
14451
14452
14453
14454
14455
14456
14457
14458
14459
14460
14461
14462
14463
14464
14465
14466
14467
14468
14469
14470
14471
14472
14473
14474
14475
14476
14477
14478
14479
14480
14481
14482
14483
14484
14485
14486
14487
14488
14489
14490
14491
14492
14493
14494
14495
14496
14497
14498
14499
14500
14501
14502
14503
14504
14505
14506
14507
14508
14509
14510
14511
14512
14513
14514
14515
14516
14517
14518
14519
14520
14521
14522
14523
14524
14525
14526
14527
14528
14529
14530
14531
14532
14533
14534
14535
14536
14537
14538
14539
14540
14541
14542
14543
14544
14545
14546
14547
14548
14549
14550
14551
14552
14553
14554
14555
14556
14557
14558
14559
14560
14561
14562
14563
14564
14565
14566
14567
14568
14569
14570
14571
14572
14573
14574
14575
14576
14577
14578
14579
14580
14581
14582
14583
14584
14585
14586
14587
14588
14589
14590
14591
14592
14593
14594
14595
14596
14597
14598
14599
14600
14601
14602
14603
14604
14605
14606
14607
14608
14609
14610
14611
14612
14613
14614
14615
14616
14617
14618
14619
14620
14621
14622
14623
14624
14625
14626
14627
14628
14629
14630
14631
14632
14633
14634
14635
14636
14637
14638
14639
14640
14641
14642
14643
14644
14645
14646
14647
14648
14649
14650
14651
14652
14653
14654
14655
14656
14657
14658
14659
14660
14661
14662
14663
14664
14665
14666
14667
14668
14669
14670
14671
14672
14673
14674
14675
14676
14677
14678
14679
14680
14681
14682
14683
14684
14685
14686
14687
14688
14689
14690
14691
14692
14693
14694
14695
14696
14697
14698
14699
14700
14701
14702
14703
14704
14705
14706
14707
14708
14709
14710
14711
14712
14713
14714
14715
14716
14717
14718
14719
14720
14721
14722
14723
14724
14725
14726
14727
14728
14729
14730
14731
14732
14733
14734
14735
14736
14737
14738
14739
14740
14741
14742
14743
14744
14745
14746
14747
14748
14749
14750
14751
14752
14753
14754
14755
14756
14757
14758
14759
14760
14761
14762
14763
14764
14765
14766
14767
14768
14769
14770
14771
14772
14773
14774
14775
14776
14777
14778
14779
14780
14781
14782
14783
14784
14785
14786
14787
14788
14789
14790
14791
14792
14793
14794
14795
14796
14797
14798
14799
14800
14801
14802
14803
14804
14805
14806
14807
14808
14809
14810
14811
14812
14813
14814
14815
14816
14817
14818
14819
14820
14821
14822
14823
14824
14825
14826
14827
14828
14829
14830
14831
14832
14833
14834
14835
14836
14837
14838
14839
14840
14841
14842
14843
14844
14845
14846
14847
14848
14849
14850
14851
14852
14853
14854
14855
14856
14857
14858
14859
14860
14861
14862
14863
14864
14865
14866
14867
14868
14869
14870
14871
14872
14873
14874
14875
14876
14877
14878
14879
14880
14881
14882
14883
14884
14885
14886
14887
14888
14889
14890
14891
14892
14893
14894
14895
14896
14897
14898
14899
14900
14901
14902
14903
14904
14905
14906
14907
14908
14909
14910
14911
14912
14913
14914
14915
14916
14917
14918
14919
14920
14921
14922
14923
14924
14925
14926
14927
14928
14929
14930
14931
14932
14933
14934
14935
14936
14937
14938
14939
14940
14941
14942
14943
14944
14945
14946
14947
14948
14949
14950
14951
14952
14953
14954
14955
14956
14957
14958
14959
14960
14961
14962
14963
14964
14965
14966
14967
14968
14969
14970
14971
14972
14973
14974
14975
14976
14977
14978
14979
14980
14981
14982
14983
14984
14985
14986
14987
14988
14989
14990
14991
14992
14993
14994
14995
14996
14997
14998
14999
15000
15001
15002
15003
15004
15005
15006
15007
15008
15009
15010
15011
15012
15013
15014
15015
15016
15017
15018
15019
15020
15021
15022
15023
15024
15025
15026
15027
15028
15029
15030
15031
15032
15033
15034
15035
15036
15037
15038
15039
15040
15041
15042
15043
15044
15045
15046
15047
15048
15049
15050
15051
15052
15053
15054
15055
15056
15057
15058
15059
15060
15061
15062
15063
15064
15065
15066
15067
15068
15069
15070
15071
15072
15073
15074
15075
15076
15077
15078
15079
15080
15081
15082
15083
15084
15085
15086
15087
15088
15089
15090
15091
15092
15093
15094
15095
15096
15097
15098
15099
15100
15101
15102
15103
15104
15105
15106
15107
15108
15109
15110
15111
15112
15113
15114
15115
15116
15117
15118
15119
15120
15121
15122
15123
15124
15125
15126
15127
15128
15129
15130
15131
15132
15133
15134
15135
15136
15137
15138
15139
15140
15141
15142
15143
15144
15145
15146
15147
15148
15149
15150
15151
15152
15153
15154
15155
15156
15157
15158
15159
15160
15161
15162
15163
15164
15165
15166
15167
15168
15169
15170
15171
15172
15173
15174
15175
15176
15177
15178
15179
15180
15181
15182
15183
15184
15185
15186
15187
15188
15189
15190
15191
15192
15193
15194
15195
15196
15197
15198
15199
15200
15201
15202
15203
15204
15205
15206
15207
15208
15209
15210
15211
15212
15213
15214
15215
15216
15217
15218
15219
15220
15221
15222
15223
15224
15225
15226
15227
15228
15229
15230
15231
15232
15233
15234
15235
15236
15237
15238
15239
15240
15241
15242
15243
15244
15245
15246
15247
15248
15249
15250
15251
15252
15253
15254
15255
15256
15257
15258
15259
15260
15261
15262
15263
15264
15265
15266
15267
15268
15269
15270
15271
15272
15273
15274
15275
15276
15277
15278
15279
15280
15281
15282
15283
15284
15285
15286
15287
15288
15289
15290
15291
15292
15293
15294
15295
15296
15297
15298
15299
15300
15301
15302
15303
15304
15305
15306
15307
15308
15309
15310
15311
15312
15313
15314
15315
15316
15317
15318
15319
15320
15321
15322
15323
15324
15325
15326
15327
15328
15329
15330
15331
15332
15333
15334
15335
15336
15337
15338
15339
15340
15341
15342
15343
15344
15345
15346
15347
15348
15349
15350
15351
15352
15353
15354
15355
15356
15357
15358
15359
15360
15361
15362
15363
15364
15365
15366
15367
15368
15369
15370
15371
15372
15373
15374
15375
15376
15377
15378
15379
15380
15381
15382
15383
15384
15385
15386
15387
15388
15389
15390
15391
15392
15393
15394
15395
15396
15397
15398
15399
15400
15401
15402
15403
15404
15405
15406
15407
15408
15409
15410
15411
15412
15413
15414
15415
15416
15417
15418
15419
15420
15421
15422
15423
15424
15425
15426
15427
15428
15429
15430
15431
15432
15433
15434
15435
15436
15437
15438
15439
15440
15441
15442
15443
15444
15445
15446
15447
15448
15449
15450
15451
15452
15453
15454
15455
15456
15457
15458
15459
15460
15461
15462
15463
15464
15465
15466
15467
15468
15469

<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
<html>
<head>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=UTF-8">
<title>
The Project Gutenberg EBook of Ironia Pozorow, by Maciej hr. Lubienski
</title>
</head>

<body>


<pre>

The Project Gutenberg EBook of Ironia Pozorow, by Maciej hr. Lubienski

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Ironia Pozorow

Author: Maciej hr. Lubienski

Posting Date: May 2, 2013 [EBook #6000]
Release Date: June, 2004
First Posted: September 22, 2002

Language: Polish

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK IRONIA POZOROW ***




Produced by Michalina Makowska, Eve Sobol, and Julia Jezierska.





</pre>



<p>&nbsp;</p>

<p>Title: "Ironia Pozorów"</p>

<p>Author: Maciej hr. &#321;ubie&#324;ski</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>PROLOG</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Dnia&#322;o...</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Leniwo, sennie pierzcha&#322;y mg&#322;y przezrocze,
tul&#261;ce si&#281; dot&#261;d w niemej pieszczocie do &#347;cian wielkiego
grodu i wodnej, p&#322;yn&#261;cej u stóp jego fali.</p>

<p>Wreszcie - znik&#322;y...</p>

<p>Na wzgórzu ukaza&#322;o si&#281; miasto. Z wysoka, iglicami
katedry, licznymi gmachami i z&#380;ó&#322;k&#322;&#261; zieleni&#261; ogrodów
przejrza&#322;o si&#281; dumnie w nurtach szarych rzeki, a po szybach okien
domów jego zamigota&#322; równocze&#347;nie pierwszy bladawy promyk chmurnego
jesiennego &#347;witu.</p>

<p>Na poddaszach krytego ceg&#322;&#261; staromiejskiego domku
nieprzes&#322;oni&#281;te niczem okno jedno za&#347;mia&#322;o si&#281; weselej
od innych do matowego porannego &#347;wiat&#322;a. Ciekawie do wn&#281;trza
facyatki w&#347;lizn&#261;&#322; si&#281; brzask sm&#281;tny.</p>

<p>W pokoiku, o paru najniezb&#281;dniejszych tylko
sprz&#281;tach, na razie nie by&#322;o nikogo.</p>

<p>Po&#347;ciel nienaruszona bieli&#322;a si&#281;
do&#347;&#263; schludnie, wszystko woko&#322;o za&#347; wskazywa&#322;o
wyra&#378;nie, i&#380; w&#322;a&#347;ciciela siedziby tej od wczoraj ju&#380;
nie by&#322;o, puls bowiem kie&#322;kuj&#261;cej tu jakiego&#347; jednego
&#380;ycia, zastyg&#322;y w panuj&#261;cym wsz&#281;dzie nieporz&#261;dku,
wyra&#378;nie oczekiwa&#263; si&#281; zdawa&#322; cierpliwie na swego pana i w&#322;adc&#281;.</p>

<p>Tymczasem za&#347; tylko po niezamiecionych k&#261;tach
b&#322;&#261;ka&#322;y si&#281; pustka i nuda, a nietrudno by&#322;o
domy&#347;le&#263; si&#281;, &#380;e bieda w swej ziemskiej w&#281;drówce
zagl&#261;da&#263; tu nieraz musia&#322;a...</p>

<p>Go&#347;cin&#281; jej bowiem zdradza&#322;o tutaj -
wszystko. A wi&#281;c i ubo&#380;yzna mebli i atmosfera jaka&#347; duszna,
wreszcie to co&#347; niewidzialnego, nieokre&#347;lonego, z k&#261;tów, ze
&#347;cian, zewsz&#261;d, wyzieraj&#261;cego, co, jak widma cie&#324;, szeptem
jakby, mówi wci&#261;&#380; o sobie i &#322;zawo si&#281; skar&#380;y.</p>

<p>W
przedziwnie zgodnej, panuj&#261;cej tu ogólnie harmonii szarzyzny, melancholii
i smutku, d&#378;wi&#281;cza&#322;a jednak, drga&#322;a, niby u&#347;mieszek
radosny, jasny, nuta weselsza. By&#322;a za&#347; ni&#261; stoj&#261;ca w rogu
pokoju, na komódce staro&#347;wieckiej, zniszczonej, w inkrustowane, wykwintne
ramy oprawna fotografia gabinetowa m&#322;odej dziewczyny, ku której z obok
stoj&#261;cej szklaneczki ma&#322;ej wychyla&#322;a si&#281; pieszczotliwie w
rozkwicie swym &#347;liczna aksamitna p&#261;sowa &#347;wie&#380;a ró&#380;a.</p>

<p>Dziewcz&#281; i ró&#380;a patrzy&#322;y na siebie, lecz
królowa kwiatów z s&#261;siedztwa swego dumn&#261; by&#263; tylko mog&#322;a.</p>

<p>Z martwej bowiem kartki kartonu, spogl&#261;da&#322;a na
&#347;wiat du&#380;emi oczyma cudna twarz dziewczyny, a zakl&#281;ty w rysach i
uk&#322;adzie ca&#322;ej postaci nieuj&#281;ty jaki&#347; wdzi&#281;k - ta
si&#322;a najwi&#281;ksza kobiety, oporna na lata i burze &#380;ycia, &#347;wie&#380;a
zawsze, jak kwiecie wiosny - sz&#322;a na widza i chwyta&#322;a go za serce,
czaruj&#261;c natychmiast swem s&#322;abem b&#261;d&#378; co b&#261;d&#378;
tylko artyzmu ludzkiego odbiciem.</p>

<p>Odosobnienie za&#347; wyra&#378;ne rogu izdebki, gdzie
sta&#322;a fotografia, od otaczaj&#261;cych i rozrzuconych po pokoju
sprz&#281;tów, oraz pewna czysto&#347;&#263; staranna, cechuj&#261;ca to
miejsce - &#347;wiadczy&#322;y sob&#261; równie&#380; a&#380; nadto, &#380;e
nieobecny w&#322;a&#347;ciciel mieszkanka tego dba&#322; wielce o ten
zak&#261;tek, zdradzaj&#261;c przytem, &#380;e i on w biedzie swej mia&#322;
mo&#380;e jak&#261;&#347; chwilk&#281; jasn&#261;, jakie&#347; swoje
marzenie!...</p>

<p>Tak,niew&#261;tpliwie!...</p>

<p>Si&#322;a bowiem jakby ukryta, a nieuj&#281;ta jednocze&#347;nie
i dziwna, bi&#322;a od tego k&#261;cika pami&#261;tek; zdawa&#322; si&#281;
by&#263; on jedynym u&#347;miechem smutnego zk&#261;din&#261;d tu bytu i jedyna
równie&#380; kapliczka, nik&#322;ego z&#322;udnego zapewne jakiego&#347;
szcz&#281;&#347;cia, ale zawsze - szcz&#281;&#347;cia.</p>

<p>W szar&#261; n&#281;dz&#281; istnienia &#8222;pana",
zamkni&#281;tej w tych &#347;cianach biedy, &#380;ycie wpl&#261;ta&#322;o
wida&#263; jak&#261;&#347; ni&#263; z&#322;ot&#261;, rzuci&#322;o na
os&#322;od&#281; hojnie i lito&#347;ciwie p&#281;k duchowych promieni!...</p>

<p>Tymczasem w ciszy izdebki nie przerywa&#322;o nic
zgo&#322;a... Przez ma&#322;e okienko wida&#263; tu by&#322;o spi&#281;trzone
dachy z czerwonej ceg&#322;y, kominy; dalej, w dole, srebrzy&#322;a si&#281;
rzeka, a &#347;rodkiem niej cicho sun&#281;&#322;a w&#322;a&#347;nie berlinka,
zd&#261;&#380;aj&#261;c ku miejskiej przystani.</p>

<p>Z wie&#380;y której&#347; z poblizkich
&#347;wi&#261;ty&#324; w ogólnem milczeniu melodyjnie rozleg&#322; si&#281;
niebawem d&#378;wi&#281;k sygnaturki porannej. Monotonne nieco
pop&#322;yn&#281;&#322;o w dal echo z dzwonu, a zawtórowa&#322;y mu wkrótce
&#347;wistawki licznych fabryk, turkot wozów z mlekiem i pieczywem, oraz inne,
p&#322;yn&#261;ce zewsz&#261;d odg&#322;osy.</p>

<p>Powolnie budzi&#322;o si&#281; ju&#380; miasto.</p>

<p>Kr&#281;tymi uliczkami staromiejskiej dzielnicy
zd&#261;&#380;a&#322; krokiem równym i szybkim ku opisanej powy&#380;ej
siedziby swojej m&#322;ody m&#281;&#380;czyzna, ros&#322;y i gibki, ubrany w
jesienne palto i pognieciony mi&#281;kki kastrowy kapelusz, nadaj&#261;cy
&#347;niademu obliczu jego i bujnemu zarostowi wyra&#378;ny typ jakby po&#322;udniowca
z Zachodu. Szed&#322; on, pogwizduj&#261;c z cicha, z r&#281;kami w
kieszeniach, zamy&#347;lony, a po wymini&#281;ciu kilku przechodniów,
skr&#281;ciwszy w uliczk&#281; w&#261;zk&#261; i g&#322;uch&#261;, znalaz&#322;
si&#281; na niej sam zupe&#322;nie.</p>

<p>Po chwili jednak z poza w&#281;g&#322;a
staro&#347;wieckiego domu, tworz&#261;cego róg tej ulicy, wysun&#281;&#322;a
si&#281; pewna posta&#263; i pocz&#281;&#322;a i&#347;&#263; w &#347;lad za
nim.</p>

<p>By&#322;a to biedna jaka&#347; babina, a sna&#263; nieco
podpita, bo zataczaj&#261;c si&#281; z lekka, krzykliwie
pod&#347;piewywa&#322;a co&#347; sobie. Ma&#322;a, kr&#281;pa, okr&#281;cona
czerwon&#261; we&#322;nian&#261; chustk&#261; i w takiej&#380;e spódnicy,
ko&#322;ysa&#322;a si&#281; ona zabawnie, przystaj&#261;c co kroków kilka, i
niby baletnica szybko wykr&#281;caj&#261;c si&#281; na jednej nodze.</p>

<p>W swe ko&#347;ciste r&#281;ce spódnic&#281;
ujmowa&#322;a przytem pociesznym ruchem, a z pe&#322;n&#261; komizmu
gracy&#261; unosz&#261;c j&#261; wyra&#378;niej i g&#322;o&#347;niej
powtarza&#322;a ostatni&#261; piosenki zwrotk&#281;, i sz&#322;a dalej, aby w
par&#281; minut ponownie wykona&#263; te&#380; same identycznie produkcye.</p>

<p>Id&#261;cy ulic&#261; m&#281;&#380;czyzna
przystan&#261;&#322; i patrza&#322; ciekawie na babin&#281;, wkrótce jednak,
znudzony, oboj&#281;tnie odwróci&#322; si&#281; i pocz&#261;&#322;
i&#347;&#263; dalej.</p>

<p>W tej samej chwili pos&#322;ysza&#322; za sob&#261; wo&#322;anie:</p>

<p>- Hej, panoczku, panoczku! Stójcie-no ino tam,
stójcie!...</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek odwróci&#322; si&#281;  i ujrza&#322; zmierzaj&#261;c&#261; ku niemu
kobiecin&#281;; trzyma&#322;a co&#347; w r&#281;ku i kiwa&#322;a na&#324;.
Zdziwiony podszed&#322; bli&#380;ej i zapyta&#322;:</p>

<p>- Có&#380; to, czegó&#380; ode mnie chcecie?</p>

<p>Babina za&#347;, podaj&#261;c mu jaki&#347; przedmiot,
obja&#347;ni&#322;a:</p>

<p>- A dy&#263; zgubili&#347;ta to panoczku!... Przez
ma&#322;a psewróci&#322;abym se bez t&#281; torb&#281;...</p>

<p>Nieznajomy machinalnie uj&#261;&#322; w r&#281;k&#281;,
co mu dawano.</p>

<p>Trzyma&#322; pugilares du&#380;y, ci&#281;&#380;ki i
elegancki; by&#322; on ze skóry koloru wi&#347;niowego i mile dotkni&#281;ciem
swem pie&#347;ci&#322;.</p>

<p>Na ten widok zarumienione od porannego ch&#322;odu
oblicze m&#322;odzie&#324;ca zblad&#322;o, r&#281;ka mu zadr&#380;a&#322;a
nerwowo, a na ustach, które z lekka poruszy&#322;y si&#281; niedostrzegalnie,
zamar&#322;y, jakby niewypowiedziane jakie&#347; s&#322;owa.</p>

<p>Jednocze&#347;nie spojrzenie jego du&#380;ych ciemnych
oczu obrzuci&#322;o badawczo uliczk&#281;: wokó&#322; nie by&#322;o nikogo,
tylko zapuszczone story licznych okien u domów patrzy&#322;y przed siebie
martwem okiem - w ciszy u&#347;pienia jeszcze drzema&#322;o tu miasto.</p>

<p>Przenikliwy, rozumny wzrok nieznajomego
spocz&#261;&#322; z kolei na twarzy stoj&#261;cej przed nim kobieciny, i
zatrzyma&#322; si&#281; na niej d&#322;ug&#261; chwil&#281;...</p>

<p>Zdawa&#322;a si&#281; ona by&#263; ze wsi, a Bogu
dusz&#281; winna, uciera&#322;a w tej chwili swój nos zamaszy&#347;cie,
nieestetycznym i prymitywnym, ludowi naszemu w&#322;a&#347;ciwym sposobem,
mrugaj&#261;c równocze&#347;nie ma&#322;emi, zasz&#322;emi krwi&#261;, jak u
królika, oczkami. Niew&#261;tpliwie by&#322;a przytem powesela&#322;&#261; od
trunku, a nie pijan&#261; przed chwil&#261; wida&#263;
&#347;piewaj&#261;c&#261; tylko - tak sobie, gwoli zado&#347;&#263;uczynienia
nastrojowi swemu, czy te&#380; mo&#380;e zbytkowi przyrodzonego temperamentu.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; wam! - Lakonicznie rzuci&#322;
nagle nieznajomy, prosto w piegowat&#261; i czerwon&#261; twarz babiny i
odwróciwszy si&#281; z po&#347;piechem, podniós&#322; ko&#322;nierz paltota,
wtuli&#322; w niego g&#322;ow&#281;, nasun&#261;&#322; na oczy kapelusz i
pocz&#261;&#322; i&#347;&#263; bardzo szybko, wkrótce za&#347; pu&#347;ci&#322;
si&#281; prawie &#380;e biegiem.</p>

<p>- A to ci leci!... Niby ta elektryka, zrozumienia
nijakiego niemaj&#261;ca, - zawyrokowa&#322;a g&#322;o&#347;no do siebie,
wzruszaj&#261;c ramionami, kobiecina.</p>

<p>Ra&#378;no z miejsca ruszy&#322;a i &#347;piewa&#263;
znowu pocz&#281;&#322;a, echo za&#347; jej piosenki, odbiwszy si&#281; o mury
charakterystycznych, przygarbionych wiekiem kamienic Starego Miasta -
pogna&#322;o za nikn&#261;cym ju&#380; w g&#322;&#281;bi uliczki
m&#281;&#380;czyzn&#261;, ostatni&#261; sw&#261;, dwukrotnie powtórzon&#261;,
zwrotk&#261;:</p>

<p>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; "A kto kocha, ten jest zdrów,<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; A kto kocha -  ten jest zdrów...";</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Zgrzytn&#261;&#322; klucz w zamku cichej facyatki,
otworzy&#322;y si&#281; gwa&#322;townie drzwiczki, i na progu stan&#261;&#322;
w&#322;a&#347;ciciel tego mieszkanka. Od powiewu, wywo&#322;anego pr&#261;dem
powietrza, zadr&#380;a&#322;y firanki u ma&#322;ego okienka, ze szklanego za&#347;
kielicha pochyli&#322;a si&#281; ku fotografii m&#322;odej dziewczyny ró&#380;a
aksamitna, jakby pragn&#261;c z ni&#261; wspólnie powita&#263; pana swego.</p>

<p>- Nareszcie!... - wyszepta&#322;y z ulg&#261; usta
przyby&#322;ego i ruchem nerwowym, zamkn&#261;wszy cicho drzwi za sob&#261;,
przekr&#281;ci&#322; klucz w zamku.</p>

<p>Rzecz dziwna - natychmiast w czterech &#347;cianach
smutnej dot&#261;d izdebki zrobi&#322;o si&#281; jako&#347; weselej i
ja&#347;niej!...</p>

<p>M&#322;odo&#347;&#263; bowiem i si&#322;a sz&#322;y,
bi&#322;y od m&#322;odego mieszka&#324;ca facyatki, i niby brakuj&#261;cy
promie&#324; &#347;wiat&#322;a, o&#380;ywi&#322;y, zda si&#281;, wn&#281;trze
poddasza.</p>

<p>Rzuciwszy kapelusz i paltot na krzes&#322;o,
m&#322;odzieniec bacznie rozejrza&#322; si&#281; po swym pokoiku, a
zmarszczywszy brwi i jakby co&#347; rozwa&#380;aj&#261;c, pozosta&#322; w
pozycyi stoj&#261;cej d&#322;u&#380;sz&#261; chwil&#281;.</p>

<p>Poruszy&#322; si&#281; jednak niebawem i podszed&#322;
do drzwi, nads&#322;uchuj&#261;c równocze&#347;nie. Postawszy za&#347; tam
minut par&#281;, zbli&#380;y&#322; si&#281; nast&#281;pnie do okna, a
wpatrzywszy si&#281; w nie przez sekund&#281; mo&#380;e, po krótkiem wahaniu,
powolnym ruchem spu&#347;ci&#322; rolet&#281;.</p>

<p>Szarawa ciemno&#347;&#263; zaleg&#322;a izdebk&#281;.</p>

<p>M&#322;odzieniec podszed&#322; do kanapy, przed
któr&#261; sta&#322; stoliczek mahoniowy, i usiad&#322;. Wkrótce w ciszy
rozleg&#322; si&#281; zgrzyt zapa&#322;ki. Po chwili ma&#322;a lampka
o&#347;wietla&#322;a ju&#380; poddasze, m&#322;ody cz&#322;owiek za&#347;, raz
jeszcze obejrzawszy si&#281; wko&#322;o, szybko, si&#281;gn&#261;&#322; do
kieszeni swego ubrania.</p>

<p>Nerwowo, &#347;piesznie wydoby&#322; stamt&#261;d
wr&#281;czony niedawno portfel skórzany i, z b&#322;yskiem ciekawo&#347;ci w
oczach roztworzywszy go, po&#322;o&#380;y&#322; na stole.</p>

<p>Z sze&#347;ciu, zapi&#281;tych ma&#322;emi klapkami,
przedzia&#322;ów z&#322;o&#380;ony, z wielk&#261; spodni&#261;, id&#261;c&#261;
przez ca&#322;&#261; d&#322;ugo&#347;&#263; jego kieszeni&#261;, w oczekiwaniu,
cicho, pugilares patrze&#263; si&#281; zdawa&#322; na siedz&#261;cego
m&#281;&#380;czyzn&#281;...</p>

<p>R&#281;ce jego jednak, dotkn&#261;wszy si&#281; tylko pobie&#380;nie
wype&#322;nionych kryjówek, zatrzyma&#322;y si&#281; chwil&#281; bezczynnie, a
na nerwowej twarzy odbi&#322;o zdumienie, po&#322;&#261;czone jakby z
przestrachem.</p>

<p>-
Jak to, wi&#281;c tak du&#380;o tu czego&#347;? -mówi&#322;y wyra&#378;nie
wielkie, wyrazu pe&#322;ne oczy m&#322;odzie&#324;ca, i jednocze&#347;nie
pyta&#263; si&#281; zdawa&#322;y niepewne: - Czy tylko to aby pieni&#261;dze?..</p>

<p>I
dziwna reakcya odbywa&#322;a si&#281; w duszy jego. </p>

<p>Gdy kr&#281;temi uliczkami lecia&#322;
do swego mieszkanka, pali&#322;a go ch&#281;&#263; ujrzenia, co zawiera
portfel, a obecnie?... L&#281;k oto jaki&#347; niewyt&#322;umaczony
zaw&#322;adn&#261;&#322; nim nagle.</p>

<p>Przeczucie mówi&#322;o mu
wyra&#378;nie, &#380;e tu, przed nim, w pugilaresie tym, ukryty na razie od
oczu ludzkich, mie&#347;ci&#322; si&#281; maj&#261;tek mo&#380;e, tkwi&#322;
pieni&#261;dz - ten talizman ludzkiego dobrobytu i szcz&#281;&#347;cia, drzema&#322;a
&#347;wiata tego pot&#281;ga - z&#322;oto...</p>

<p>A jednak nie poruszy&#322; on
dot&#261;d wcale portfelu... Dlaczego?</p>

<p>Bo z przeczuciem bogactw, które
czeka&#263; si&#281; zdawa&#322;y tylko dotkni&#281;cia jego, czu&#322; dobrze,
zdawa&#322; sobie on spraw&#281; z czego&#347; innego równie&#380;.</p>

<p>To by&#322;a w&#322;asno&#347;&#263;
cudza!...</p>

<p>Upomn&#261; si&#281; o ni&#261;
niew&#261;tpliwie; on za&#347;, nie wiedz&#261;c, co si&#281; tam znajduje,
mo&#380;eby móg&#322; jeszcze, pomimo swej n&#281;dzy, zwróci&#263;
w&#322;a&#347;cicielowi ten oto przedmiot, czy uczyni to jednak, unurzawszy
r&#281;ce w zawarto&#347;ci jego?</p>

<p>Z r&#281;k&#261; na portfelu
opart&#261; m&#281;&#380;czyzna zamy&#347;li&#322; si&#281; bardziej jeszcze.</p>

<p>Wszak, cho&#263; z pozoru wesó&#322; i
syty, nie posiada&#322; on w istocie na razie z&#322;amanego szel&#261;ga przy
duszy. Ostatnie pieni&#261;dze wyda&#322; na bilet kolejowy, który
pozwoli&#322; mu wróci&#263; w &#347;ciany poddasza z wczorajszej zamiejskiej
wycieczki, zwi&#261;zanej z nadziej&#261; otrzymania posady.</p>

<p>Nie otrzyma&#322; jej - wraca&#322; z
niczem; g&#322;odne dzisiaj ju&#380; teraz pytaj&#261;co zagl&#261;da&#322;o mu
w oczy zimnem nieub&#322;aganem spojrzeniem.</p>

<p>A tu, przed nim!...</p>

<p>M&#322;odzieniec zerwa&#322; si&#281;
z kanapki i przebieg&#322; pokój kilka razy. Nagle, wytrzyma&#263; snad&#378;
ju&#380; nie mog&#261;c, pochwyci&#322; w dr&#380;&#261;ce r&#281;ce
le&#380;&#261;cy portfel i rozpi&#261;&#322; ruchem gwa&#322;townym po kolei
wszystkie jego kieszonki...</p>

<p>I oto z jednego przedzia&#322;u
natychmiast z przyciszonym brz&#281;kiem posypa&#322;y si&#281; na
wyszarza&#322;&#261; serwet&#281; stolika rulony z&#322;ota,
b&#322;yszcz&#261;ce, nowe - zamigota&#322;y w niepewnem &#347;wietle lampy i
u&#322;o&#380;y&#322;y si&#281; cicho... W &#347;lad za nimi z innych kieszonek
portfelu z szelestem wypad&#322;y pliki storublówek, w opaskach, a z kryjówki
jego spodniej wysun&#281;&#322;y si&#281; do po&#322;owy wielkie kwadraty
pi&#281;&#263;setrublówek!...</p>

<p>Wi&#281;c nie by&#322;o to urojeniem,
marzeniem, mrzonk&#261;!.. Rzeczywi&#347;cie zatem drzema&#322; tu
pieni&#261;dz w swym majestacie!..</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek
odskoczy&#322; od sto&#322;u i wpatrzy&#322; si&#281; w nagromadzon&#261;
kup&#281; grosza. </p>

<p>Na twarz jego wyst&#261;pi&#322; wyraz
chciwo&#347;ci i oszpeci&#322; j&#261;, oczy g&#322;&#281;bokie, du&#380;e,
przybra&#322;y po&#322;ysk koci i wpi&#322;y si&#281; uporczywie w banknoty i
z&#322;oto.</p>

<p>Po chwili zbli&#380;y&#322; si&#281;
ponownie do stolika. Lubie&#380;nym ruchem swej delikatnej r&#281;ki
przesun&#261;&#322; po nagromadzonych pieni&#261;dzach, a po ciele jego
równocze&#347;nie przelecia&#322; dreszcz.</p>

<p>Jak w&#322;osy pi&#281;knej kobiety,
jak cia&#322;o jej zmys&#322;owe, aksamitne, pie&#347;ci&#322;y go banknoty...
Zanurzy&#322; r&#281;k&#281; g&#322;&#281;biej i dotkn&#261;&#322; si&#281;
z&#322;ota.</p>

<p>Z cichym brz&#281;kiem rozsypa&#322;o
si&#281; ono w strumyk b&#322;yszcz&#261;cy, a nim do g&#322;&#281;bi ponownie
wstrz&#261;sn&#261;&#322; dreszcz.</p>

<p>Nigdy w &#380;yciu swem nie mia&#322;
tyle pieni&#281;dzy u siebie. Fortuna zawsze impertynencko odwraca&#322;a
si&#281; od niego, szcz&#281;&#347;cie dotychczas ucieka&#322;o ode&#324;
równie&#380;, jak od zapowietrzonego, pieni&#261;dz za&#347;, drwi&#261;co
unosz&#261;c si&#281; w niedost&#281;pnych dla&#324; wy&#380;ynach,
niepochwytny, szyderczy - stroni&#322; od niego stale.</p>

<p>M&#322;odzieniec przesuwa&#322;
wci&#261;&#380; machinalnie r&#281;k&#261; po storublówkach. Przed oczyma
miga&#322;y mu wizerunki, podpisy na banknotach, z&#322;ote imperya&#322;y
zimnym dotykiem g&#322;aska&#322;y jego d&#322;o&#324;...</p>

<p>Wyrwawszy r&#281;k&#281; wreszcie z
pieszczotliwego u&#347;cisku z&#322;ota, m&#281;&#380;czyzna pochwyci&#322;
nagle pliki storublówek i liczy&#263; pocz&#261;&#322;.</p>

<p>Dr&#380;&#261;ce r&#281;ce jego bra&#322;y
i porzuca&#322;y co chwila zwitki banknotów; szelest papieru, zduszony
d&#378;wi&#281;k monety zagra&#322;y w ciszy izdebki, zdziwi&#322;y te biedne
&#347;ciany, tak zdawna odwyk&#322;e od brz&#281;ku pieni&#281;dzy,
wyganiaj&#261;c, zdawa&#322;o si&#281;, bied&#281;, przykuc&#322;&#261;
gdzie&#347; w k&#261;cie, z legowiska swego. I widmo jej w &#322;achmanach
znikn&#281;&#322;o przestraszone, wygnane szmerem poddanych Z&#322;otego Cielca
- umkn&#281;&#322;o, szukaj&#261;c gdzie indziej schronienia.</p>

<p>A m&#322;ody cz&#322;owiek
wci&#261;&#380; liczy&#322;... Teraz d&#322;o&#324; jego dotyka&#322;a zwitka
pi&#281;&#263;setrublówek. By&#322;o ich dwadzie&#347;cia.</p>

<p>Ciemny rumieniec powoli
wyst&#281;powa&#322; na &#347;niad&#261; twarz m&#322;odzie&#324;ca, oczy
za&#347; jego pali&#322;y si&#281; bezustannie chciwo&#347;ci niezdrowym
blaskiem.</p>

<p>W papierach i z&#322;ocie, z
pewn&#261;, drobn&#261; tylko ró&#380;nic&#261;, by&#322;o wszystkiego
dwadzie&#347;cia siedem tysi&#281;cy.</p>

<p>M&#322;odzieniec odst&#261;pi&#322; od
sto&#322;u i wolno z rozmys&#322;em pocz&#261;&#322; przechadza&#263; si&#281;
po izdebce.</p>

<p>- Dwadzie&#347;cia i siedem
tysi&#281;cy!.. Dwadzie&#347;cia i siedem...</p>

<p>Powtarzaj&#261;c si&#281; bezustanku,
w g&#322;owie jego hucza&#322;a i wraca&#322;a my&#347;l jedna, a
dziesi&#261;tki innych gin&#281;&#322;y, topi&#322;y si&#281; tylko w niej, jak
w chaosie, zanika&#322;y - milk&#322;y... </p>

<p>On zatem, który prócz jedynego na
sobie odzienia i tych paru sprz&#281;tów woko&#322;o, nie posiada&#322; nic na
&#347;wiecie, on - za jednym zamachem móg&#322; sta&#263; si&#281; oto
w&#322;a&#347;cicielem owych, rozsypanych przed </p>

<p>nim pieni&#281;dzy?..</p>

<p>M&#322;odzieniec zadr&#380;a&#322;.</p>

<p>- A moralno&#347;&#263;? a etyka? To
w&#322;asno&#347;&#263; nie twoja, to zguba czyja&#347; tylko, ty
powiniene&#347; pieni&#261;dz ten zwróci&#263;, zwróci&#263;, zwróci&#263;!..
jak rój owadów nagle zabrzmia&#322;y w uszach m&#281;&#380;czyzny jakie&#347;
szepty i g&#322;osy.</p>

<p>- Odda&#263;? ha-ha-ha!.. A to
dlaczego? ciekawym? - zadrwi&#322; rozs&#261;dek zimny natychmiast. - "On
prend son bien, ou on le trouve." - Znalaz&#322;e&#347; - to twoje! A
zreszt&#261;, gdyby to samo, co ty, znalaz&#322; by&#322; kto inny, czy
my&#347;lisz, &#380;e post&#261;pi&#322;by on inaczej?</p>

<p>- Odda&#322;by, odda&#322; na pewno,
bo chcia&#322;by pozosta&#263; uczciwym!.. - silny g&#322;os prawo&#347;ci rozleg&#322;
si&#281; &#347;mia&#322;o w duszy m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>Wstrz&#261;sn&#261;&#322; si&#281;
m&#322;ody mieszkaniec facyatki i przetar&#322; r&#281;k&#261; czo&#322;o, po
chwili za&#347; zm&#281;czony usiad&#322; na jednym z koszlawych fotelików i,
podpar&#322;szy g&#322;ow&#281; d&#322;oni&#261;, zaduma&#322; si&#281;
g&#322;&#281;boko.</p>

<p>A rozum drwi&#322; dalej
bezlito&#347;nie, zjadliwie, s&#261;cz&#261;c si&#281; kroplami ironii:</p>

<p>- Nie s&#322;uchaj bredni i
sentymentalnych mrzonek! - szepta&#322;. - Uczciwo&#347;&#263; - frazesa!..
Któ&#380; naprawd&#281; uczciwym jest w czasach obecnych? Obejrzyj si&#281;
tylko i wpatrz uwa&#380;nie w ludzi, walcz&#261;cych o byt obok ciebie. Czy&#324;
wreszcie, jak chcesz... odtr&#261;&#263; &#322;askawy u&#347;miech fortuny!..</p>

<p>Los, odbieraj&#261;c mo&#380;e
naumy&#347;lnie drugiemu, co mia&#322; zanadto w swym trzosie, pragnie
dobrotliwy, obdarzy&#263; ciebie, nie chcesz-li?</p>

<p>- Ha, to b&#261;d&#378; sobie zatem
wspania&#322;omy&#347;lnym, szlachetnym, wielkim! Umieraj z g&#322;odu, b&#261;d&#378;
g&#322;upim!.. Ale pami&#281;taj, &#380;e gorzkiemi &#322;zami
&#380;a&#322;owa&#263; kiedy&#347; b&#281;dziesz chwili swojego sza&#322;u -
pami&#281;taj, &#380;e&#347; biednym!</p>

<p> </p>

<p>Za&#347;mia&#322; si&#281; jeszcze
rozum szyderczo i umilk&#322;, m&#281;&#380;czyzna za&#347;, zadumany,
pochyli&#322; si&#281; na krze&#347;le, jakby przygnieciony do ziemi,
opar&#322;szy przytem &#322;okcie na kolanach, ukry&#322; twarz w d&#322;onie.</p>

<p>Tak, niestety, by&#322; on biednym!..</p>

<p>Straciwszy matk&#281; lat temu
par&#281;, uczy&#322; si&#281; nast&#281;pnie za granic&#261;: w Niemczech i we
Francyi. odebrawszy kosztem bogatego stryja wykszta&#322;cenie nie fachowe,
lecz ogólne i staranne, zdecydowa&#322; si&#281; rok temu w&#322;a&#347;nie
powróci&#263; do miasta, gdzie ujrza&#322; by&#322; &#347;wiat&#322;o dzienne,
by zbli&#380;y&#263; si&#281; do dotychczasowego opiekuna swego, a brata
rodzonego nie&#380;yj&#261;cego ju&#380; ojca.</p>

<p>W m&#322;odzie&#324;czej
wyobra&#378;ni studenta roi&#322;a si&#281; nawet podówczas nadzieja
&#347;mia&#322;a ow&#322;adni&#281;cia sercem starego bogacza, aby po
najd&#322;u&#380;szem &#380;yciu zapisa&#322; mu mienie.</p>

<p>Tembardziej zatem &#347;pieszy&#322;
si&#281; z swoim wyjazdem, lecz przyby&#322; za pó&#378;no niestety; stryja
swego ju&#380; nie zasta&#322;.</p>

<p>&#321;o&#380;&#261;cy tylko z
obowi&#261;zku na studya bratanka, a nie przywi&#261;zany do&#324; zgo&#322;a
innym, serdeczniejszym w&#281;z&#322;em, par&#281; tygodni temu
w&#322;a&#347;nie starzec przeniós&#322; si&#281; by&#322; do wieczno&#347;ci,
zapisawszy ca&#322;y maj&#261;tek na dobroczynne cele.</p>

<p>Nie zastawszy wi&#281;c w mie&#347;cie
nikogo na razie, kto by go zna&#322; lub pami&#281;ta&#322;, odwa&#380;nie z
bied&#261; wzi&#261;&#322; si&#281; on wówczas za bary.</p>

<p>Przepisywa&#322; referaty, polisy
ubezpieczeniowe, dawa&#322; lekcye, czyni&#322;, co tylko móg&#322; i
zdobywa&#322; miejsce przy biesiadnym, ogólno ludzkim, a tak zazwyczaj
niego&#347;cinnym stole...</p>

<p>0 ch&#322;odzie i g&#322;odzie
mija&#322;y mu w ten sposób dnie ca&#322;e, gorycz jednak do &#380;ycia, w
walce o byt ci&#261;g&#322;ej, nie rozgaszcza&#322;a si&#281; w duszy jego, nie
maj&#261;cego po prostu czasu w bezbarwnej swej biedzie i gor&#261;czce zarobku
analizowa&#263; ciemnych stron swego &#380;ywota. Miesi&#281;cy par&#281; temu
dopiero si&#322;a okoliczno&#347;ci i ludzi, o których ociera&#263; si&#281;
pocz&#261;&#322;, &#380;al wyklu&#322; mu si&#281; w duszy do &#347;wiata,
s&#261;cz&#261;c z niej niezadowolenie i gorycz.</p>

<p>Traf &#347;lepy zrz&#261;dzi&#322;
pewnego dnia, i&#380; spotka&#322; rówie&#347;nika swego z lat dawnych.</p>

<p>Przy wspomnieniu tem ostatniem,
m&#322;ody mieszkaniec poddasza zmarszczy&#322; brwi i zamy&#347;li&#322;
si&#281; jeszcze g&#322;&#281;biej, ni&#380; przedtem.</p>

<p>Dawny jego kolega szkolny z kraju i
zagranicy, Edmund R-ski, potrosze nawet kuzyn i towarzysz zabaw dziecinnych -
dzi&#347; bywalec stolicznych salonów, ch&#322;opiec zamo&#380;ny,
zbli&#380;y&#322; si&#281; do niego pierwszy wówczas. By&#322;o to podczas
karnawa&#322;u, w zimie, w jednej z kawiar&#324;, bardziej ucz&#281;szczanych w
mie&#347;cie.</p>

<p>Po d&#322;u&#380;szej gaw&#281;dzie i
rozpami&#281;tywaniu m&#322;odzie&#324;czych lat ubieg&#322;ych, Edumund R-ski
rzek&#322; mu wtedy:</p>

<p>- Wiesz co, mój drogi? Dobrze si&#281;
nazywasz, &#322;adne masz maniery, które pozosta&#322;y ci po rodzicach i
wychowaniu starannem, notabene wcale dobrze i z akcentem mówisz po francusku,
tandem tedy zaproponowa&#322;bym ci co&#347;... tylko nie obra&#378; si&#281;
na mnie przypadkiem... Gdyby ci&#281; tak ubra&#263; elegancko, bardzo dobry i okaza&#322;y
by&#322;by z ciebie tancerz... He, có&#380; ty na to? Proszony
w&#322;a&#347;nie jestem o m&#322;odzie&#380; do pa&#324;stwa W. na bal,
pojutrze, chod&#378; ze mn&#261;... Siedzisz i marnujesz si&#281; gdzie&#347; w
k&#261;cie, qui lo sa, przystojnym jeste&#347;, a nu&#380; podobasz si&#281;
komu?.. Ja ci pomog&#281; i u&#322;atwi&#281; wszystko...</p>

<p>Od s&#322;owa do s&#322;owa, da&#322;
si&#281; namówi&#263; wtedy. Otrzymawszy od bogatego i hojnego, oraz uprzejmego
kuzyna po&#380;yczk&#281;, wyekwipowa&#322; si&#281; i poszed&#322; na bal z
nim razem.</p>

<p>Edmund R. przeprowadzi&#322; rzecz
ca&#322;&#261; bardzo zr&#281;cznie. Przedstawiwszy protegowanego swego, nie
omieszka&#322; przypomnie&#263; wszystkim z osobna o stryju jego,
filantropijnym zapisodawcy, a tak&#380;e o rodzicach, ongi, przed laty,
zamo&#380;nych i wp&#322;ywowych. Dobrze wychowanego, eleganckiego i
mi&#322;ego tancerza zaprasza&#263; pocz&#281;to ch&#281;tnie, tembardziej, i&#380;
powszechnie wiedziano o przyja&#378;ni jego z Edmundem R., znanym i cenionym
bywalcem.</p>

<p>M&#322;ody mieszkaniec skromnego
poddasza poruszy&#322; si&#281; niespokojnie na krze&#347;le i spojrza&#322;
przed siebie wzrokiem zamglonym, zapatrzonym we wspomnienia w&#322;asne.</p>

<p>Wówczas to, po owym pierwszym balu,
przest&#261;pi&#322; on zaczarowany dla&#324; dot&#261;d próg salonów i
zapami&#281;tale bawi&#263; si&#281; pocz&#261;&#322;. &#379;ycie, które
prowadzi&#322;, upaja&#322;o go. Niepomny jutra - szala&#322;.</p>

<p>Trwa&#322;o to tygodni par&#281;, i
nagle sko&#324;czy&#322;o si&#281; wszystko... Edmund R-ski, wezwany
telegraficznie do umieraj&#261;cej siostry za granic&#281;, wyjecha&#322;,
pieni&#261;dze wyczerpa&#322;y si&#281; równocze&#347;nie, a zaniedbana czasowo
jego w&#322;asna zarobkowa praca wysun&#281;&#322;a mu si&#281; z r&#261;k;
kto&#347; inny, tak&#380;e potrzebuj&#261;cy biedak, zast&#261;pi&#322; go.</p>

<p>W okienko facyatki karnawa&#322;owicza
zajrza&#322; g&#322;ód; po wizytach i balach pozosta&#322; w pami&#281;ci jego
tylko chaos ogólny - wra&#380;enie chwil rozkosznie jakby prze&#347;nionych, i
jedno wspomnienie trwa&#322;e.</p>

<p>Oczy m&#322;odego m&#281;&#380;czyzny
zadumane, w tej chwili b&#322;yszcz&#261;ce i jakby tkliwe, skierowa&#322;y
si&#281; w róg izdebki, gdzie w pó&#322;&#347;wietle lampy majaczy&#322;a
fotografia.</p>

<p>Naby&#322; j&#261; u fotografa i
niemal codziennie stroi&#322; w kwiaty; przedstawia&#322;a za&#347; ona
eleganck&#261; pann&#281; z towarzystwa, córk&#281; ukrai&#324;skiego magnata,
b&#322;yszcz&#261;c&#261; ubieg&#322;ego karnawa&#322;u w salonach pi&#281;kno&#347;ci&#261;,
dowcipem, otoczona rojem wielbicieli, a któr&#261; pokocha&#322; uczuciem
mi&#322;o&#347;ci pierwszej - prawdziwej.</p>

<p>Dla niej rzuci&#322; si&#281; w wir
czczych zabaw bez &#347;rodków po temu, bez pami&#281;ci...</p>

<p>Odepchni&#281;temu tward&#261;
r&#281;k&#261; biedy od rydwanu bawi&#261;cego si&#281; &#347;wiata -
przes&#322;oni&#281;tego w pami&#281;ci jego gaz&#261; u&#322;udn&#261;,
mieni&#261;cego si&#281; setkami odcieni i blasków - pozosta&#322;y tylko
wspomnienia dr&#281;cz&#261;ce, rozkoszne, kilkunastu rozmów, ta&#324;ców,
u&#347;cisków d&#322;oni, spojrze&#324;... i - nabyta za pieni&#261;dz
w&#322;asny fotografia pi&#281;knej dziewczyny.</p>

<p>Mydlana ba&#324;ka z&#322;udna -
marzenie!..</p>

<p>Siedz&#261;cy wci&#261;&#380; w
zamy&#347;leniu przed stolikiem m&#322;odzieniec g&#322;ow&#281; pochyli&#322;
i ponownie ukry&#322; j&#261; w d&#322;onie. Niby na jawie, przed oczyma
&#380;ywo stan&#261;&#322; mu bal ostatni... W jarz&#261;cej si&#281;
&#347;wiate&#322; powodzi, w&#347;ród ko&#322;ysz&#261;cych si&#281; w takt melodyjnego
walca par, sun&#281;li oni wówczas po szklistej posadzce salonów...</p>

<p>Ona mia&#322;a spuszczon&#261;
g&#322;ówk&#281; cudn&#261; i opiera&#322;a si&#281; z wdzi&#281;kiem na jego
ramieniu, on za&#347;, tul&#261;c nieznacznie tancerk&#281; sw&#261; do piersi,
po&#380;era&#322; wzrokiem jej twarz, nagie ramiona i szyj&#281; kszta&#322;tn&#261;,
a d&#322;ug&#261; i gi&#281;tka, jak kwiat, o &#322;odydze wysokiej.</p>

<p>Od czasu do czasu pi&#281;kna panna
wznosi&#322;a na niego swoje g&#322;&#281;bokie, mieni&#261;ce si&#281;
&#378;renice, i spojrzenia ich spotyka&#322;y si&#281; na chwil&#281;...</p>

<p>Potem &#347;liczne dziewcz&#281;
przykrywa&#322;o znów oczy d&#322;ugiemi rz&#281;sami; on rzuca&#322;
s&#322;ówko, przyciska&#322; machinalnie kibi&#263; jej do siebie,
czekaj&#261;c ponownie niemej &#378;renic rozmowy. Nagle uciszy&#322;o si&#281;
w balowej sali...</p>

<p>To muzyka usta&#322;a by&#322;a, a oni
walcowali jeszcze, ci&#261;gle przytuleni do siebie - zro&#347;li skrytem jakby
pragnieniem.</p>

<p>Pó&#378;niej odprowadzi&#322;
znu&#380;on&#261; sw&#261; tancerk&#281;, a ona leciute&#324;ko,
dzi&#281;kczynnie paluszkami drobnemi &#347;cisn&#281;&#322;a jego
d&#322;o&#324;...</p>

<p>M&#322;odzieniec zerwa&#322; si&#281;
z krzes&#322;a, potr&#261;ci&#322; je gwa&#322;townie, i du&#380;ymi krokami
zacz&#261;&#322; przebiega&#263; szybko swój pokoik. Jednocze&#347;nie z
wyrazem mi&#322;o&#347;ci bezgranicznej spojrzenie jego pobieg&#322;o do
komódki ma&#322;ej, gdzie sta&#322;a fotografia z ró&#380;&#261;.</p>

<p>Z kryszta&#322;owego kielicha
delikatnie wychyla&#322; si&#281; kwiat purpurowy, dotykaj&#261;c warg prawie
dziewczyny. Usteczka jej ma&#322;e u&#347;miecha&#322;y si&#281; rozkosznie,
poca&#322;unku zda si&#281; spragnione...</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek
pozostawa&#322; chwil&#281; w niemej kontemplacyi ubóstwianego przez si&#281;
k&#261;cika izdebki, a&#380; wreszcie powoli wzrok swój przeniós&#322; w
stron&#281; stolika, gdzie le&#380;a&#322;y cicho banknoty i z&#322;oto.</p>

<p>Wyraz marzenia, ekstazy
b&#322;yskawicznie znik&#322; z jego oblicza - przypomnia&#322; sobie
chwil&#281; obecn&#261;.</p>

<p>Zwolna do stolika zbli&#380;a&#263;
si&#281; pocz&#261;&#322;; utkwiwszy spojrzenie w rozsypanych pieni&#261;dzach,
jednocze&#347;nie my&#347;la&#322;:</p>

<p>- Niemi tylko mo&#380;e zdoby&#263;
bym móg&#322; swe marzenie, one pozwol&#261; mi i u&#322;atwi&#261;
zbli&#380;enie do ukochanej!  A potem...</p>

<p>I mimo woli znowu spojrza&#322;
m&#322;odzieniec w róg pokoiku.</p>

<p>Oczy dziewczyny kusz&#261;ce patrzy&#322;y
zalotnie, pali&#322;y go, obiecywa&#263; si&#281; zdawa&#322;y rozkoszy
u&#322;ud&#281;, mi&#322;o&#347;&#263; - szcz&#281;&#347;cie!.. Rumieniec
obla&#322; twarz m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p> </p>

<p>- Ach, mie&#263; j&#261;,
posiada&#263;, i &#380;y&#263; jej &#380;yciem, zla&#263; si&#281; z ni&#261;
istnieniem i dusz&#261;!.. - zawirowa&#322;a mu w g&#322;owie my&#347;l
uporczywa.</p>

<p>- Przecie&#380; to córka magnata;
ksi&#261;&#380;&#281;ta, hrabiowie ubiegaj&#261; si&#281; o ni&#261;,
czem&#380;e ty jeste&#347; dla niej? - zerem, nie otrzymasz jej nigdy, -
uspakaja&#322;a mózg, nerwy wzburzone, trze&#378;wa, zimna logika. - Chyba,
&#380;e pieni&#281;dzy tych oto posi&#261;dziesz wiele... wiele...</p>

<p>- Z ma&#322;ych strumieni tworz&#261;
si&#281; rzeki; we&#378; to, a mo&#380;e ci wi&#281;cej przyb&#281;dzie!.. -
szepn&#261;&#322; rozum podst&#281;pnie.</p>

<p> </p>

<p>M&#322;ody mieszkaniec facyatki
schwyci&#322; si&#281; nagle za g&#322;ow&#281;.</p>

<p>Bo&#380;e, Bo&#380;e! - wyszepta&#322;
- có&#380; jednak uczyni&#322;o ze mnie to, tak krótkie zetkni&#281;cie
si&#281; z &#347;wiatem zbytku, to zbratanie si&#281;, otarcie z lud&#378;mi
szychu i z&#322;ota! Jak&#380;e innym by&#322;em dawniej! Jak&#380;e -
lepszym!..</p>

<p>M&#281;&#380;czyzna smutnie
zwiesi&#322; g&#322;ow&#281;.</p>

<p>Teraz, przyjrzawszy si&#281; niedawno
ludziom bogatym, ich trybowi &#380;ycia, czu&#322; w sobie, poza uczuciem
mi&#322;o&#347;ci, dziesi&#261;tki zwi&#261;zanych z niem pragnie&#324;.
Z&#322;oto, ten bo&#380;ek dumny i wspania&#322;y, przed którym korzy&#322;y
si&#281; miliony, ol&#347;niewa&#322; go, mami&#322;... Przedsmak za&#347;
mo&#380;liwych w dalekiej przysz&#322;o&#347;ci bogactw, u&#380;ycia, a kto
wie, mo&#380;e znaczenia i wp&#322;ywów, wespó&#322; z osi&#261;gni&#281;ciem
najprzód ukochanej kobiety, za pomoc&#261; tego oto, rozsypanego przed nim
grosza - odbiera&#322; mu równowag&#281; duchow&#261;, miesza&#322; my&#347;li.</p>

<p>Porwa&#322; si&#281; znowu z miejsca i
po pokoju biega&#263; pocz&#261;&#322;, niebawem jednak rzuci&#322; si&#281; na
krzes&#322;o, wyczerpany, uporczywie, ponownie wpatrzywszy si&#281; w
fotografie ukochanej.</p>

<p>Od czasu do czasu odrywa&#322; wzrok
od drogich rysów kobiety i przenosi&#322; go z wolna na stos banknotów i
z&#322;ota. Pó&#378;niej spojrzenie jego, wewn&#281;trznej pracy my&#347;li
jakby pos&#322;uszne, wraca&#322;o powtórnie do lubego wizerunku.</p>

<p>Przy samych wargach dziewczyny
dr&#380;a&#322; kwiat purpurowy obecnie - dziewcz&#281; i ró&#380;a
ca&#322;owa&#322;y si&#281; teraz lubie&#380;nie...</p>

<p>A w izdebce tymczasem lampa powoli
dogasa&#263; pocz&#281;&#322;a stopniowo, niepewnem, migoc&#261;cem
&#347;wiat&#322;em k&#322;óc&#261;c si&#281; jakby z r&#261;bkiem radosnego
s&#322;o&#324;ca, poprzez rolety zagl&#261;daj&#261;cego co chwila do
wn&#281;trza facyaty.</p>

<p>I pó&#322;cienie jakie&#347;,
tajemnicze, mgliste wsun&#281;&#322;y si&#281; równocze&#347;nie na poddasze -
zaludni&#322;y cicho puste, zakurzone k&#261;ty jego...</p>

<p>Siedz&#261;cy m&#322;ody cz&#322;owiek
zrywa si&#281; nagle z krzes&#322;a swego.</p>

<p>Bo oto niespodzianie dwoi&#263; mu
si&#281; w oczach zaczyna...</p>

<p>Rozsypane na stole z&#322;oto zalewa
izdebk&#281; ca&#322;&#261;, a z komódki starej zst&#281;powa&#263; zaczyna z
wolna ona sama, zamglona i powiewna posta&#263;... Dotykaj&#261;c stopkami
drobnemi z&#322;ota, idzie ku niemu ona, z zalotnym u&#347;miechem, pi&#281;kna
niewinna - chyli si&#281; rozkosznie w jego ramiona!.. </p>

<p>M&#281;&#380;czyzna ku zjawisku temu
wyci&#261;ga instynktownie r&#281;ce, na wpó&#322; przytomnie naprzód
pochyla...</p>

<p>Lecz oto nagle czar pryska...</p>

<p>Wype&#322;niaj&#261;ca wn&#281;trze
izdebki z&#322;ocista przestrze&#324; znika, zjawisko eteryczne za&#347;
zaczyna oddala&#263; si&#281; coraz bardziej, unosi w gór&#281;, niepochwytne,
a za niem tylko na ciemnawem tle facyatki, jak w&#261;&#380; ognisty, wije
si&#281; struga b&#322;yszcz&#261;ca &#347;cie&#380;ka, dotyka stóp jego -
pomostem z&#322;ota &#322;&#261;cz&#261;c go w ten sposób z uchodz&#261;cym
cieniem ubóstwianej przeze&#324; kobiety.</p>

<p>Wreszcie znika wszystko.</p>

<p>M&#322;ody m&#281;&#380;czyzna
przeciera d&#322;oni&#261; czo&#322;o, rozgl&#261;da si&#281;...</p>

<p>Niema nikogo!</p>

<p>Có&#380; to wi&#281;c by&#322;o?</p>

<p>Hallucynacya zapewne
napr&#281;&#380;onych nerwów i rozigranej wyobra&#378;ni, rzucaj&#261;ca mu na
ekran pó&#322;cieniów izdebki fantasmagoryczny obraz noszonego ci&#261;gle w
duszy dziewcz&#281;cia! Wp&#322;yw to rozprz&#281;&#380;onych wra&#380;e&#324;
i my&#347;li, skutkiem wysi&#322;ku, szumi&#261;cego jak potok, nawa&#322;em
zw&#261;tpie&#324; i pyta&#324; mózgu. Zapewne...</p>

<p>I m&#322;odzieniec powtórnie przeciera
d&#322;oni&#261; zm&#281;czone czo&#322;o, a jednocze&#347;nie &#380;a&#322;uje
jakby, &#380;e widzenie ju&#380; pierzch&#322;o. Przed oczyma stoi mu
ci&#261;gle, jak &#380;ywy, obraz jej, ukochanej - ch&#322;onie w siebie jej
posta&#263; wdzi&#281;czn&#261;, ca&#322;uje my&#347;l&#261; oczy jej i usta.</p>

<p>W przelocie zarazem, po raz nie
wiadomo ju&#380; który, wzrok jego dotyka banknotów i z&#322;ota, a w duszy
bunt mu si&#281; zrywa.</p>

<p>- Jak to?.. On mia&#322;by odtr&#261;ci&#263;
od siebie ten grosz, i w ten sposób straci&#263;, na zawsze mo&#380;e,
&#347;rodki ku zdobyciu drogiej sercu kobiety?.. Zniszczy&#263; bezpowrotnie
pomost z&#322;ocisty, &#322;&#261;cz&#261;cy go z ni&#261; jakby w widzeniu
proroczem?</p>

<p>Nie, przenigdy. Tak naiwnym nie
b&#281;dzie...</p>

<p>Pieni&#261;dz ten potroi, maj&#261;tek
zrobi, fortun&#281; - z&#322;otem prze&#322;amie, zwalczy przeszkody wszelkie.</p>

<p>- Zrobi&#263; maj&#261;tek, czy&#380;
to tak &#322;atwo? - na dnie duszy gdzie&#347; zatajone zw&#261;tpienie nagle
ironicznie pyta, jakby ostudzi&#263; pragn&#261;c przedwczesn&#261;
rado&#347;&#263;.</p>

<p>Chmura niezadowolenia przelatuje po
czole m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>- Tak, zaiste, prawda, to nie tak
&#322;atwo. Lecz z pot&#281;g&#261; pieni&#281;dzy w d&#322;oni tak, czy
te&#380; inaczej, do wszystkiego zawsze doj&#347;&#263; &#322;acniej w
&#380;yciu; - klucz z&#322;oty otwiera wszystkie bramy!..</p>

<p>I ostateczna, prze&#322;omowa walka
odbywa&#263; si&#281; w tej chwili zdaje w duszy m&#281;&#380;czyzny. Na
wysokiem czole napr&#281;&#380;aj&#261; mu si&#281; &#380;y&#322;y, oczy
ciemniej&#261;, a twarz bledsz&#261; si&#281; staje... Z n&#281;c&#261;c&#261;
pokus&#261; zaw&#322;adni&#281;cia cudzem mieniem, po raz ostatni staj&#261; do
boju wpojone w m&#322;odocianych latach jeszcze zasady.</p>

<p>Powrotn&#261; fal&#261; z daleka cicho
p&#322;yn&#261; i p&#322;yn&#261; coraz pot&#281;&#380;niejsze, bli&#380;sze i
zalewaj&#261; stopniowo umys&#322; m&#322;odzie&#324;ca. Szemrz&#261; coraz
dono&#347;niej, silniej...</p>

<p>A z przyp&#322;ywem ich
jednocze&#347;nie mi&#281;kn&#261;&#263; poczyna co&#347; w duchu m&#322;odego
m&#281;&#380;czyzny, bo oblicze jego wzburzone uspakaja si&#281; stopniowo. Co
my&#347;li, z rysów twarzy odgadn&#261;&#263; jeszcze trudno,
domy&#347;le&#263; si&#281; jednak mo&#380;na, &#380;e poryw jaki&#347;,
szlachetniejszy od poprzednich, czystszy, opanowywa&#263; go - w swoje
posiadanie bierze.</p>

<p>Po chwili machinalnie ujmuje on w
r&#281;ce porzucony na stoliku obok pieni&#281;dzy pugilares i milcz&#261;c,
zgarnia&#263; poczyna rozsypany stos banknotów i rulonów monety.</p>

<p>Przy czynno&#347;ci za&#347; tej,
zagadkowej jeszcze, bezustannie tak samo zamy&#347;lony m&#322;odzieniec
odwraca niebawem w d&#322;oni trzymany portfel, a równocze&#347;nie spojrzenie
jego pada na co&#347;, czego nie zauwa&#380;y&#322; dot&#261;d wcale.</p>

<p>W rogu pugilaresu, u góry,
male&#324;ka, dziewi&#281;ciopa&#322;kowa rzuca mu si&#281; w oczy korona
hrabiowska; wdzi&#281;cznie granacikami oprawionemi w z&#322;oto mieni si&#281;
ona, szyderczo zda si&#281; patrzy... Na ten widok poprzedni spokój i wyraz pierzchaj&#261;
nagle z rysów m&#281;&#380;czyzny, i rzuca si&#281; w ty&#322; gwa&#322;townie.</p>

<p>&#377;renice jego, zmatowane
dotychczas cichem zamy&#347;leniem, z&#322;owrogim teraz b&#322;yszcz&#261;
ogniem, a jednocze&#347;nie w duszy nast&#281;puje momentalnie przewrót
nag&#322;y.</p>

<p>Znowu poczyna biega&#263; po pokoju
wzd&#322;u&#380; i wszerz...</p>

<p>I jak k&#281;pa drzew gdzie&#347; w
polu samotna, co ugina si&#281; pod gwa&#322;townym naporem wichru ku ziemi,
zwyci&#281;&#380;ona, pokorna - tak duch m&#322;odzie&#324;ca, miotany ponownie
burz&#261; my&#347;li, ko&#322;ysa&#263; i gi&#261;&#263; si&#281; poczyna.</p>

<p>Gdy ujrza&#322; on bowiem emblement
ludzi utytu&#322;owanych, &#380;ywo stan&#281;&#322;y mu przed oczyma salony,
których miesi&#281;cy temu par&#281; by&#322; go&#347;ciem i sylwetki
hrabiczów, kr&#281;c&#261;cych si&#281; ko&#322;o jego ukochanej.</p>

<p>Widzi ich jak na d&#322;oni,
wszystkich, niby na jawie!..</p>

<p>Widzi dumnego ojca pi&#281;knej
dziewczyny, zazwyczaj traktuj&#261;cego go z góry - dla nich, potomków
staro&#380;ytnych rodów, chocia&#380; cz&#281;stokro&#263; biednych -
pe&#322;nym uprzejmo&#347;ci wyrafinowanej i uni&#380;onej niemal
grzeczno&#347;ci. Widzi wreszcie siebie samego bezkarnie i dotkliwie
obra&#380;anym przez tych&#380;e arystokratów, lecz tak zr&#281;cznie, &#380;e
na pozór nieraz nie mo&#380;na zda si&#281; by&#322;o wini&#263; ich, czynili
to bowiem oni, z t&#261; subtelno&#347;ci&#261;, oraz jubilerskiem jakby
wyko&#324;czeniem, jak dotkn&#261;&#263; potrafi&#261; tylko ludzie
"bardzo dobrze wychowani."</p>

<p>I przy tem wspomnieniu ostatniem,
jakby zraniony, mieszkaniec ma&#322;ej izdebki, wzdryga si&#281; i wyrzuca
szeptem:</p>

<p>- Jak to? te dwadzie&#347;cia
par&#281; tysi&#281;cy nale&#380;y do jakiego&#347; hrabiego? Zatem los
&#347;lepy i ironiczny zarazem wsuwa mi w r&#281;ce cz&#281;&#347;&#263; mienia
jednego z tych w&#322;a&#347;nie, którym tak cz&#281;sto zazdro&#347;ci&#322;em
bogactwa, znaczenia i tytu&#322;ów!..</p>

<p>I ja, wobec jednostki takiej,
mia&#322;bym gra&#263; rol&#281; szlachetnego, zwraca&#263; mu to, co dla&#324;
mo&#380;e kropla w morzu tylko, fundusikiem, przeznaczonym zapewne na hulanki
nocne i zabaw&#281;?</p>

<p>- Ha-ha-ha!.. - rozlega si&#281; po
pokoiku szyderczy, szata&#324;ski prawie &#347;miech m&#281;&#380;czyzny, i
odbija od &#347;cian niemi&#322;em dla ucha brzmieniem.</p>

<p>- Ha-ha-ha, niedoczekanie twoje, panie
hrabio!.. - szepcze dalej pó&#322;g&#322;osem, a krew w &#380;y&#322;ach kipi
mu nieustannie - wre niespokojna, burzliwa.</p>

<p>I z duszy jego jednocze&#347;nie
pierzchaj&#261; bezpowrotnie, zda si&#281;, nikn&#261;, jak u&#322;uda i
marzenie, wszelkie dobre zamiary, wszystkie, tak niedawne jeszcze, wahania
pomi&#281;dzy prawami uczciwo&#347;ci i ich pogwa&#322;ceniem.</p>

<p>Zwyci&#281;zka, jedyna, jedna
rozgaszcza si&#281; tam nienawi&#347;&#263; tylko do kasty uprzywilejowanej i
wyró&#380;nianej w spo&#322;ecze&#324;stwie. Wypiel&#281;gnowana cierpieniem i
bied&#261;, wysubtelniona wykszta&#322;ceniem, a szczególniej przestawaniem
jeszcze za granic&#261; w ko&#322;ach ró&#380;nych zapalonych g&#322;ów, o
przekonaniach skrajnie demokratycznych - rozogniona wreszcie
nadczu&#322;o&#347;ci&#261; nerwow&#261; w zbli&#380;eniu si&#281; i czasowem
powierzchownem z&#380;yciu z przedstawicielami tej sfery - bucha&#322;a obecnie
gor&#261;cym p&#322;omieniem, wszystko sob&#261; przewy&#380;szaj&#261;c i
t&#322;umi&#261;c.</p>

<p>- Za moje upokorzenia, tak niedawne -
zaszepta&#322;y znów cicho usta m&#281;&#380;czyzny - za moje cierpienia i
bied&#281; - za to, &#380;e ja nie mam takich przodków, jak ty, panie hrabio,
ani twych bogactw, blasku i z&#322;ota - mam &#380;ycie ca&#322;e w n&#281;dzy
cierpie&#263;, i to, gdy los sprawiedliwie bez w&#261;tpienia, odbiera ci
cz&#261;stk&#281; mienia, przypadkiem, i mnie ni&#261; w zamian obdarza?.. 0,
nie, panie hrabio!.. &#379;ydowi, cyganowi, wrogowi - ka&#380;demu bym
zwróci&#322; mo&#380;e, lecz tobie - nigdy!..</p>

<p>Ostatnie s&#322;owa mieszkaniec
poddasza wymówi&#322; w zapami&#281;taniu g&#322;o&#347;no ca&#322;kiem i z
moc&#261; jak&#261;&#347; dziwn&#261;. Twarz za&#347; jego dziko po prostu
wygl&#261;da&#322;a w tej chwili; pociemniawszy, jakby od wewn&#281;trznego
ognia, demonicznie pi&#281;kna i straszn&#261; zarazem by&#322;a ona, a
zajad&#322;y p&#322;omie&#324; szczerej nienawi&#347;ci do tak zwanych
powszechnie "arystokratów" zaja&#347;nia&#322; na niej pe&#322;nym
blaskiem.</p>

<p>Odruchem nag&#322;ym zbli&#380;y&#322;
si&#281; do sto&#322;u i obie d&#322;onie po&#322;o&#380;y&#322; na plikach banknotów
i z&#322;ocie. Czego nie zdo&#322;a&#322;y stanowczo uczyni&#263;
okoliczno&#347;ci inne, sprawi&#322;a ch&#281;&#263; dokuczenia w czemkolwiek
wy&#380;ej postawionej spo&#322;ecznej jednostce, jedna chwilka nienawi&#347;ci
i sza&#322;u.</p>

<p>- Moje, moje!.. - wyszepta&#322;y usta
m&#281;&#380;czyzny zwyci&#281;zko, jakby z mimowoln&#261;, ukryt&#261; w sobie
rado&#347;ci nut&#261;, a echo s&#322;ów tych, urywanych, cichych, dziwn&#261;
moc&#261; rozbrzmia&#322;o w martwem milczeniu facyatki.</p>

<p>Cisza nasta&#322;a znowu.</p>

<p>Tylko w piersiach mieszka&#324;ca
poddasza przel&#281;knione jakby swym czynem serce pocz&#281;&#322;o bi&#263;
przyciszonym t&#281;tnem, a szelest ten miarowy, jak zegaru wahad&#322;o,
mierzy&#263; si&#281; zdawa&#322;o te chwile prze&#322;omow&#261; w duszy
cz&#322;owieka, depcz&#261;cego uczciwo&#347;&#263; praw&#261; dla
mi&#322;o&#347;ci, nienawi&#347;ci i z&#322;ota!..</p>

<p>Nagle martwot&#281; pokoju
przerwa&#322;o co&#347; gwa&#322;townie. By&#322;y to czyje&#347; kroki silne,
przy&#347;pieszone, id&#261;ce po schodach, a coraz wyra&#378;niejsze,
bli&#380;sze... Niebawem rozleg&#322;y si&#281; tu&#380; za drzwiami,
ucich&#322;y, i jaka&#347; r&#281;ka wstrz&#261;sn&#281;&#322;a lekko
klamk&#261;, w &#347;lad zatem za&#347; rozleg&#322;o si&#281; trzykrotne
pukanie.</p>

<p>Gdyby w kataklizmie niespodzianym
run&#281;&#322;a ziemia, zapadaj&#261;c si&#281; gdzie w niezmierzone
g&#322;&#281;bie wszech&#347;wiata - mniejsze to chyba uczyni&#322;oby
wra&#380;enie na stoj&#261;cym przed sto&#322;em m&#281;&#380;czy&#378;nie,
ni&#380; chwila obecna...</p>

<p>Nogi zadr&#380;a&#322;y mu, a
boja&#378;liwa trwoga &#347;ci&#281;&#322;a krew w &#380;y&#322;ach, co&#347;
za&#347;, niby gad ob&#347;liz&#322;y, przemkn&#281;&#322;o po krzy&#380;ach i
za kark chwyci&#322;o despotycznie, zapar&#322;szy dech w piersiach.</p>

<p>W pó&#322;&#347;wiat&#322;ach
dogorywaj&#261;cego w&#322;a&#347;nie p&#322;omyka lampy twarz pochylonego nad
pieni&#281;dzmi m&#322;odzie&#324;ca nabra&#322;a strasznego, a zarazem
dojmuj&#261;co trupio-bladego wyrazu, r&#281;ce za&#347;, jak kleszcze, wpi&#322;y
si&#281; w le&#380;&#261;ce pod niemi banknoty.</p>

<p>- Nie oddam was, nie zwróc&#281; za
nic w &#347;wiecie! - mówi&#263; si&#281; zdawa&#322;y wyra&#378;nie kurczowo
zaci&#347;ni&#281;te palce, dr&#380;&#261;ce w zwojach papierów i z&#322;ocie.</p>

<p>Z ekranu izdebki, majacz&#261;cego
coraz bledszymi cieniami, &#347;wiat&#322;o w tej samej chwili znik&#322;o;
zapanowa&#322;a tu szarawa ciemno&#347;&#263;, a w &#347;lad zatem
rozleg&#322;o si&#281; powtórne, tym razem silniejsze pukanie, poza drzwiami
za&#347; jednocze&#347;nie da&#322;y si&#281; s&#322;ysze&#263; s&#322;owa,
wyrzeczone g&#322;osem m&#281;skim, d&#378;wi&#281;cznym i m&#322;odym. </p>

<p>- Wida&#263;, &#380;e &#347;pi, lub go
nie ma...</p>

<p>- Ale to oryginalne -
zauwa&#380;y&#322; kto&#347; drugi, ciszej nieco. - Zar&#281;czam ci, i&#380;
przed chwil&#261; pali&#322;a si&#281; wewn&#261;trz pokoju lampa, przez szpary
u drzwi &#347;lizga&#322;o si&#281; &#347;wiat&#322;o! - s&#322;owo!</p>

<p>- Ha, je&#347;li tak, to mo&#380;e
Romanek ma u siebie jak&#261;&#347; dyskretn&#261;, a weso&#322;&#261;
wizytk&#281; - sna&#263; z rozmys&#322;em dono&#347;nie rozleg&#322; si&#281;
g&#322;os pierwszy. - Nie przeszkadzajmy mu. Chod&#378;, Hermanie!..</p>

<p>- Weso&#322;ej zabawy! -
krzykn&#261;&#322; ironicznie nazwany Hermanem, nachyliwszy si&#281; do drzwi,
zapewne blizko, bo echo g&#322;osu jego wstrz&#261;sn&#281;&#322;o
&#347;cianami poddasza, poczem kroki przyby&#322;ych oddala&#263; si&#281;
zacz&#281;&#322;y.</p>

<p>Westchnienie ulgi podnios&#322;o
pier&#347; m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>Kilka kropel zimnego potu upad&#322;o
mu na rozpostarte d&#322;onie; zbudzony tem jakby, odst&#261;pi&#322; od
sto&#322;u i rzuci&#322; si&#281; w wycie&#324;czeniu na kanapk&#281;.</p>

<p>Pozna&#322; po g&#322;osie tych dwóch,
dobijaj&#261;cych si&#281; do&#324; przed chwil&#261;, poczciwych studentów
uniwersytetu - widzia&#322; w wyobra&#378;ni swej teraz niemal obok siebie
wyra&#378;ne postacie ich, w wytartych mundurach i sp&#322;owia&#322;ych od
s&#322;ót i s&#322;o&#324;ca czapkach, pokrzywionych butach... Biedni
ch&#322;opcy!</p>

<p>Przypadkowo zaprzyja&#378;ni&#322;
si&#281; z nimi, jak tylko przyby&#322; tu, do miasta - oni, zacne serca,
pierwsi uczynnie nastr&#281;czyli mu zarobkow&#261; prac&#281;...</p>

<p>Dawno ju&#380; nie widzia&#322; ich.
Ba, par&#281; razy nawet w epoce owego kilkutygodniowego &#347;wiatowego
sza&#322;u, spotykaj&#261;c ich na ulicy, a b&#281;d&#261;c w towarzystwie
eleganckich karnawa&#322;owiczów, mimo woli powstydzi&#322; si&#281; ich i
uda&#322;, &#380;e nie dostrzega. Nie pami&#281;tali mu tego - przyszli.</p>

<p>Mieszkaniec poddasza w zamy&#347;leniu
przesun&#261;&#322; d&#322;oni&#261; po jedwabistych swych w&#322;osach.</p>

<p>- Gdyby&#380; oni wiedzieli i
czyta&#263; mogli w duszy jego?</p>

<p>Rumieniec pal&#261;cego wstydu i
upokorzenia zakwit&#322; na twarzy m&#322;odzie&#324;ca, a wyraz cierpienia i
wewn&#281;trznego bólu rylcem swym &#380;&#322;obi&#263; mu pocz&#261;&#322;
rysy wyrazistego oblicza.</p>

<p>D&#322;ugo jeszcze przesiedzia&#322;
tak w zadumie...</p>

<p>A gdy po niejakim czasie
s&#322;o&#324;ce zajrza&#322;o znów do poddasza, nie by&#322;o ju&#380;
z&#322;ota na stole; schowane - znik&#322;o, m&#322;ody za&#347; cz&#322;owiek,
&#347;miertelnie znu&#380;ony moraln&#261; walk&#261;, na wpó&#322; ubrany,
cicho zdawa&#322; si&#281; drzema&#263; na &#322;ó&#380;ku.</p>

<p>Niebawem zasn&#261;&#322;.....</p>

<p>I sen oto, przed wewn&#281;trznym
wzrokiem duszy m&#322;odzie&#324;ca, w tem tajemniczem jej &#380;yciu
marze&#324; i roje&#324;, snu&#263; mu zacz&#261;&#322; przedziwne obrazy... </p>

<p>A wi&#281;c najprzód zda&#322;o
si&#281; &#347;pi&#261;cemu, i&#380; leci on w przestrze&#324; bez ko&#324;ca,
ciemn&#261; i mroczn&#261;, unoszony niewidzialn&#261; jak&#261;&#347;
si&#322;&#261;...</p>

<p>Tuli w obj&#281;ciach swych przytem
jak&#261;&#347; powiewn&#261; kobiec&#261; posta&#263;... Podobn&#261;,
cho&#263; nie identycznie i ca&#322;kiem, jest ona do ukochanej przeze&#324;
dziewczyny, a obj&#261;wszy pieszczotliwie szyje jego nagiemi ramiony, tak
zawis&#322;a, ustami lgnie do jego ust rozkosznie - on za&#347;, jak z kielicha
pieni&#261;ce si&#281;, musuj&#261;ce wino, pije nektar warg tych wilgotnych,
ton&#261;c w poca&#322;unku ci&#261;g&#322;ym, nieustannym, zda si&#281; -
wiecznym.</p>

<p>Upajaj&#261;cy wreszcie jednak zawrót
g&#322;owy i os&#322;abienie omdlewaj&#261;ce jakie&#347; i dziwne z wolna
poczyna go ogarnia&#263;.</p>

<p>Za wiele, zanadto upajaj&#261;cej,
osza&#322;amiaj&#261;cej s&#322;odyczy daj&#261; mu ju&#380; te kobiece usta,
jak piecz&#281;&#263; do warg jego bez ko&#324;ca przylgni&#281;te.</p>

<p>Lecz oto nagle ciemnieje mu w oczach
wszystko doko&#322;a i si&#322; swoich nie czuje ju&#380; prawie. Przymyka wiec
powieki i leci znów tak samo dalej w przestrze&#324;, niczego niepomny i nic
zgo&#322;a w okr&#261;g siebie nie widz&#261;c.</p>

<p>Trwa tak do&#347;&#263; d&#322;ugo...</p>

<p>Wreszcie, wypocz&#261;wszy w ten
sposób po swem wyczerpaniu, nie czuj&#261;c ju&#380; ani ci&#281;&#380;aru
zwis&#322;ej na jego szyi kobiety, ani zawrotnego czasu jej tchnienia...
otwiera oczy...</p>

<p>Tamte, widziane przed chwila obrazy,
bezpowrotnie pierzch&#322;y; obecnie znajduje si&#281; zupe&#322;nie sam. Stoi
teraz na ziemi, a stopy jego dotykaj&#261; jakiej&#347; kamienistej
p&#322;aszczyzny, szarej, bezludnej i smutnej. Promienie zachodz&#261;cego
s&#322;o&#324;ca z&#322;oc&#261; j&#261; i krwawi&#261; swym dogasaj&#261;cym,
zamieraj&#261;cym blaskiem... </p>

<p>On za&#347; nieporuszony stoi i
bezustannie patrzy. </p>

<p>Nagle promienie gasn&#261;... Mrok
szary pokrywa p&#322;aszczem swym wszystko doko&#322;a, a w cieniach tych
tajemniczych, cichych, szepta&#263; i rusza&#263; si&#281; co&#347; poczyna.</p>

<p>Z rumowisk i kamienistych szczelin
podst&#281;pnie wype&#322;z&#322;y oto jakie&#347; postacie, mary, i jak duchy
nie z tej jakby ziemi, skrzydlate - rozpierzchaj&#261; si&#281; po równinie, z
przyt&#322;umionym szelestem. Nad g&#322;owami ich lec&#261; wielkie czarne
z&#322;owró&#380;bne ptaki, szumem swych skrzyde&#322; m&#261;c&#261;c
martwot&#281; rozlanej woko&#322;o pustki i ciszy.</p>

<p>On, nic zgo&#322;a nie pojmuj&#261;c,
spogl&#261;da wci&#261;&#380;, przel&#281;k&#322;y, zdziwiony... Po chwili
dopiero zdaje si&#281; rozumie&#263;...</p>

<p>To - pos&#322;uszne niewidzialnemu, a
nadprzyrodzonemu skinieniu - lec&#261; tak zapewne &#380;erowa&#263; na
padó&#322; ziemski - wyrzuty sumienia!...</p>

<p>Tymczasem szmer lotu ptaków -
olbrzymów cichnie, zmierzch poch&#322;ania ich postacie - nikn&#261;.</p>

<p>On z ulg&#261; oddycha i instynktownie
post&#281;puje par&#281; kroków naprzód.</p>

<p>Nagle wyrywa mu si&#281; z piersi
przenikliwy krzyk!... Nad jego g&#322;ow&#261; wisz&#261;c, chwieje si&#281;
ptak czarnopióry, a zni&#380;ywszy lotu swego, wkrótce siada mu na ramionach,
niemi&#322;osiernie wpiwszy w nie swe szpony, równocze&#347;nie za&#347; w
g&#322;owie uczuwa uderzenia miarowe.</p>

<p>To ptak ów straszny i wielki, niby
dzi&#281;cio&#322; w pie&#324; drzewa, stuka jemu tak w czaszk&#281;
jednostajnie...</p>

<p>W &#347;lad za tem jedna z pierzchaj&#261;cych
woko&#322;o postaci zjawia si&#281; przed nim blizko. Ubrana w &#322;achmany,
czarna i brudna, przyskakuje do&#324; obcesowo, drapie&#380;na, i utkwiwszy w
oblicze ofiary swej pal&#261;ce &#380;arem, p&#322;omienne, dzikie
&#378;renice, nachyla si&#281; bardziej jeszcze i plwa&#263; mu w sam&#261;
twarz poczyna.</p>

<p>Z ust jej, wykrzywionych,
wstr&#281;tnych, lej&#261; si&#281; strumienie lawy z&#322;otej i pal&#261;,
bol&#261;...</p>

<p>A jednocze&#347;nie ta&#324;cz&#261;
oto w kr&#261;g, z szelestem widziane niedawno w portfelu zwitki storublówek i
innych banknotów. Dwoj&#261;c si&#281;, troj&#261;c w oczach, przybieraj&#261;
one fantastyczne kszta&#322;ty, a niektóre, przedzierzgni&#281;te jakby w
jakie&#347; kar&#322;y z&#322;owrogie, szponami drobnemi rw&#261; mu cia&#322;o
bez lito&#347;ci. Inne znowu, z g&#322;owami w&#281;&#380;ów obrzydliwych,
sycz&#261;c, k&#261;saj&#261; go zewsz&#261;d.</p>

<p>Napastowany, nieprzytomny,
op&#281;dzaj&#261;c si&#281; rozpaczliwie, r&#281;kami, nogami - ci&#261;gle,
tarzaj&#261;c si&#281; nawet od jakiego&#347; czasu po kamienistych
zr&#281;bach - ucieka&#263; w ko&#324;cu zaczyna równin&#261;, jak szalony.
Potyka si&#281; co chwila, pada i ucieka znowu, gnany czered&#261; kar&#322;ów
i olbrzymików, o g&#322;owach, szyjach gadów, z b&#322;yszcz&#261;cemi
&#380;&#261;d&#322;ami ze z&#322;ota.</p>

<p>Nad g&#322;ow&#261;, z ramion
przemoc&#261; sp&#281;dzony, wisi wci&#261;&#380; ptak olbrzymi, a posta&#263;
g&#322;ówna, mglista, leci z nim wespó&#322; w mroczn&#261; dal...</p>

<p>Nagle, niewiadomo jak, sk&#261;d i
kiedy zjawia si&#281; znowu poprzednia kobieca posta&#263;.</p>

<p>&#346;pi&#261;cy, w swem majaczeniu
sennem - odczuwa niewys&#322;owion&#261; rado&#347;&#263;; a ona, podawszy
sw&#261; r&#261;czk&#281; drobn&#261;, z u&#347;miechem zalotnym na
&#347;licznie wykrojonych usteczkach, towarzyszy&#263; mu zaczyna.</p>

<p>Razem bezustannie biegn&#261; teraz po
kamienistej równinie. Czarowna towarzyszka jednak nie czuje, jakoby, co dolega
m&#281;&#380;czy&#378;nie, i nie widzi roju prze&#347;ladowców jego.</p>

<p>Dziewcz&#281; to, czy kobieta, ubrana
ca&#322;a w bieli, zasypana kwieciem ró&#380; i konwalii - cudna, lecz lekko,
dotykaj&#261;c si&#281; zaledwie stopkami swemi ostrych kamieni. Nad
g&#322;ówk&#261; jej, jakby w przeciwie&#324;stwie ptakiem czarnym,
lec&#261;cym obok - chwieje si&#281; du&#380;y ptak bia&#322;y...</p>

<p>Zjawisko &#347;nie&#380;nego ptaka
trwa jednak bardzo krótko, bo oto jemu, wpatrzonemu uporczywie w sw&#261;
towarzyszk&#281;, zdaje si&#281; nagle, &#380;e pióra u skrzyde&#322; tych
mlecznych z lekka szarze&#263; poczynaj&#261;, stopniowo ciemniejsz&#261;
przybieraj&#261;c barw&#281;...</p>

<p>Wyt&#281;&#380;a wzrok coraz bardziej,
ale niebawem nic woko&#322;o, nawet prze&#347;laduj&#261;cych go mar,
rozpozna&#263; nie jest w stanie.</p>

<p>Noc czarna, despotyczna, rozpina&#263;
w&#322;a&#347;nie poczyna nad p&#322;aszczyzna ponur&#261; sw&#261; opon&#281;.</p>

<p>Naraz znika wszystko...</p>

<p>On równocze&#347;nie czuje, &#380;e
leci w przepa&#347;&#263; bez dna, tre&#347;ci, oraz w chaos, z którego ocuca
go dopiero uderzenie silne o co&#347; ca&#322;em cia&#322;em.</p>

<p>Spogl&#261;da...</p>

<p>Przed nim obecnie wznosi si&#281;
sfinks olbrzymi; o niego to w rozp&#281;dzie uderzy&#322; si&#281; przed
chwila. W jasno&#347;ciach aureoli gorzeje fosforycznym blaskiem,
u&#347;miechaj&#261;c si&#281; zagadkowo. Na olbrzymich barkach jego, na
tu&#322;owiu - obliczu, wsz&#281;dzie, niedostrzegalne zrazu dla ludzkiego oka,
wij&#261; si&#281;, ruszaj&#261; miryady drobnych lilipucich postaci.</p>

<p>Jedne z nich rodz&#261; si&#281; tu z
u&#347;miechem na ustach i piskiem, innych do grobu zanosz&#261;; ci
walcz&#261;, depcz&#261; po sobie, zabijaj&#261; si&#281;, wzajem w
przepa&#347;cie spychaj&#261; - tamci w ramionach drugich pij&#261;
mi&#322;o&#347;ci rozkosze, a tam znów inni jeszcze g&#322;odne twarze i
r&#281;ce wyn&#281;dznia&#322;e wyci&#261;gaj&#261; po datek, s&#261;siaduj&#261;c
z blizka z takimi, co w bogactwie i zbytkach nurzaj&#261; si&#281; po uszy, lub
grz&#281;zn&#261; cia&#322;em w rozpu&#347;cie, jak w b&#322;ocie.</p>

<p>A &#347;rodkiem - rozbite na
tysi&#261;ce strumieni, na kropel miliony rozprys&#322;e, p&#322;ynie, faluje
z&#322;oto...</p>

<p>I przed promienistymi jego potoki, jak
przed &#347;wi&#281;to&#347;ci&#261; - korzy si&#281; pokornie,
s&#322;u&#380;alczo, wszystko doko&#322;a.</p>

<p>Czo&#322;em lilipucie bij&#261; przed
nim miryady - to te&#380; ono nadaje owemu sfinksowi tajemniczemu blask
fosforyczny - ono króluje tu, bezpodzielnie panuje.</p>

<p>Lecz oto nagle olbrzymia g&#322;owa
sfinksa ujrza&#322;a sna&#263; nowego przybysza.</p>

<p>Usta jego, wynios&#322;e i dumne,
rozchylaj&#261; si&#281; szerzej, i miast zwyk&#322;ego u&#347;miechu zagadki,
sardoniczny, szyderczy, wstrz&#261;sa przestrzeniami &#347;miech. </p>

<p>Ha-ha-ha!... Ha-ha-ha!... sfinks
&#347;mieje si&#281; - &#347;mieje szata&#324;sko i zwyci&#281;zko jakby -
wynio&#347;le - strasznie!...</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>............................................</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>G&#322;uchy j&#281;k wyrwa&#322;
si&#281; z piersi u&#347;pionego cz&#322;owieka. Wstrz&#261;sn&#261;&#322; on
murami pogr&#261;&#380;onej w ciszy izdebki, kraj&#261;c zali serce swem echem
smutnem, cich&#322; i gas&#322;, zamieraj&#261;c powoli...</p>

<p>............................................</p>

<p>Obudzi&#322; si&#281;
&#347;pi&#261;cy.</p>

<p>Wyl&#281;k&#322;ym, zamglonym jeszcze
wzrokiem szklanym popatrzy&#322; zaspany woko&#322;o siebie bezprzytomnie i
niebawem przymkn&#261;&#322; na powrót oci&#281;&#380;a&#322;e powieki,
obróciwszy si&#281; równocze&#347;nie do &#347;ciany.</p>

<p>W kilka za&#347; minut pó&#378;niej,
blada twarz mieszka&#324;ca facyatki, spokojna, nieruchomo spoczywa&#322;a na
poduszce, pogr&#261;&#380;ona w twardem u&#347;pieniu. Dusza tym razem
zdrzemn&#281;&#322;a si&#281; w nim zapewne równie&#380;, oddech bowiem
&#347;pi&#261;cego miarowy rozlega&#322; si&#281; ju&#380; swobodnie
ca&#322;kiem w samotnej, cichej izdebce.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>CZ&#280;&#346;&#262; PIERWSZA.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Zd&#261;&#380;aj&#261;c do poblizkiej
Wenecyi, wpad&#322; poci&#261;g kuryerski w morze, i hucz&#261;c, lecia&#322;,
p&#322;yn&#261;&#322; niby po powierzchni fali. W przedziale wagonu drugiej
klasy by&#322;o tylko dwoje ludzi. Kobieta m&#322;oda, ubrana w strój lekki,
dystyngowany, z szarego materya&#322;u, drzema&#322;a, czy spa&#322;a,
wci&#347;ni&#281;ta w g&#322;&#261;b, z g&#322;ówk&#261; opart&#261; o
poduszk&#281; boczn&#261; - m&#281;&#380;czyzna za&#347;, siedz&#261;cy
naprzeciw, trzyma&#322; delikatnie w d&#322;oniach pozostawion&#261; w
u&#347;cisku jej r&#261;czk&#281; drobn&#261;, i pochylony z lekka,
patrzy&#322; z mi&#322;o&#347;ci&#261; w znu&#380;one rysy i blad&#261;
twarzyczk&#281; kobiety.</p>

<p>Od czasu do czasu wzrok jego
odrywa&#322; si&#281; od oblicza towarzyszki, bieg&#322; poprzez otwarte okno,
&#347;cigaj&#261;c, zda si&#281;, pogr&#261;&#380;one w ciemno&#347;ciach
bezgwiezdnej nocy, niewidzialne tu&#380; poza mkn&#261;cym poci&#261;giem
Adryatyku fale.</p>

<p>I wtedy, za ka&#380;dym razem
przesuwa&#322;a si&#281; chmurka jakby po czole jego, osiada&#322; tam
jaki&#347; cie&#324; niepochwytny, a usta jednocze&#347;nie drga&#322;y
skrzywieniem goryczy, czy bólu pe&#322;nem.</p>

<p>Gdy jednak wzrok zni&#380;a&#322;
ponownie, to w zetkni&#281;ciu si&#281; z obliczem m&#322;odej kobiety,
pogr&#261;&#380;onem w cichem u&#347;pieniu - oczy smutkiem zamglone
&#322;agodnia&#322;y mu prawie natychmiast, a cho&#263; pomimo woli i
bezustannie my&#347;l rozpami&#281;tywa&#263; si&#281; co&#347; zdawa&#322;a -
z ust momentalnie znika&#322;o zagi&#281;cie cierpienia i powoli
przeistacza&#322;o si&#281; w u&#347;miech, oraz zapatrzenie si&#281; w ukochane
rysy.</p>

<p>Siedz&#261;cy tak w zamy&#347;leniu
nieruchomo - a w widocznej obawie zbudzenia towarzyszki - podró&#380;ny
posiada&#322; cechy zewn&#281;trzne do&#347;&#263; interesuj&#261;ce.</p>

<p>By&#322; to przede wszystkiem
m&#281;&#380;czyzna pi&#281;kny bardzo; ciemny brunet, o wytwornej
powierzchowno&#347;ci i uk&#322;adzie, charakterystycznej owalnej g&#322;owie i
czole wypuk&#322;em, upi&#281;kszonem &#322;ukiem brwi czarnych,
w&#261;ziutkich i regularnych, mia&#322; on poci&#261;g&#322;&#261;,
&#347;niad&#261; twarz, okolon&#261; &#347;redniej wielko&#347;ci brod&#261;.
Nerwowe, wyraziste rysy oblicza tego wyra&#378;nie zdradza&#322;y przytem
pochodzenie po&#322;udniowe, zarówno jak i pi&#281;kne, du&#380;e oczy,
patrz&#261;ce na &#347;wiat gor&#261;co, z rozmarzeniem nieokre&#347;lonem,
aksamitnem spojrzeniem dziecka Italii.</p>

<p>Do drugiej ojczyzny swej poniek&#261;d
rzeczywi&#347;cie d&#261;&#380;y&#322; tak lat trzydzie&#347;ci zaledwie
maj&#261;cy m&#322;ody cz&#322;owiek.</p>

<p>Nosz&#261;cy jedno ze
staroszlacheckich nazwisk, Roman Dzier&#380;ymirski, by&#322; synem
nie&#380;yj&#261;cego ju&#380;, a dawniej bogatego bardzo i znanego w szerokich
ko&#322;ach w&#322;asnego kraju, Oskara Dzier&#380;ymirskiego, oraz &#380;ony
jego, rodem W&#322;oszki, a by&#322;ej przed swoim &#347;lubem &#347;piewaczki.</p>

<p>Pochodzenia pono w&#261;tpliwego
bardzo, cho&#263; niezwyk&#322;ej urody i wdzi&#281;ku, by&#322;a ta matka
Dzier&#380;ymirskiego Romana, b&#281;d&#261;ca, jak mówili jedni, dzieckiem
mi&#322;o&#347;ci wolnej pewnego dorobkiewicza rzymskiego - jak twierdzili
drudzy, podrzutkiem tylko, z m&#281;tów spo&#322;ecznych dzisiejszej Romy,
wychowanem i uposa&#380;onem przez tego&#380; przemys&#322;owca w&#322;oskiego.</p>

<p>Po niej pi&#281;kno&#347;&#263;
odziedziczy&#322; syn, po ojcu za&#347; niew&#261;tpliwie t&#281;
wytworno&#347;&#263;, która cechowa&#322;a najmniejsze nawet poruszenie
siedz&#261;cego podró&#380;nika, i postaw&#281; jakby pa&#324;sk&#261;, mimo
woli nieco wynios&#322;&#261;.</p>

<p>Roman Dzier&#380;ymirski jecha&#322;
w&#322;a&#347;nie z ma&#322;&#380;onk&#261; sw&#261; w podró&#380;
po&#347;lubn&#261;, a raczej z kraju ucieka&#322;, ojciec bowiem
&#347;pi&#261;cej cicho naprzeciwko niego kobiety, szatynki, o &#347;licznych
rysach, January Gowartowski, bogaty i dumny magnat kresowy, odmówi&#322; by&#322;
jemu jej r&#281;ki...</p>

<p>Lecz mi&#322;o&#347;&#263;
nami&#281;tna nie pyta, gdy idzie o posiadanie kobiety!</p>

<p>Roman zdoby&#322; sw&#261;
&#380;on&#281; dzisiejsz&#261;, porwawszy j&#261; za jej zgod&#261;. &#346;lub
ich tajemny, w ma&#322;ej wioseczce, w zaciszu Karpat - odby&#322; si&#281;
w&#322;a&#347;nie dwa dni temu...</p>

<p>Przysz&#322;o mu to wszystko z
&#322;atwo&#347;ci&#261;. Ola kocha&#322;a go, ubóstwia&#322;a, nic zgo&#322;a
nie widz&#261;c poza nim, na stron&#281; materyalna za&#347; i koszta,
wynik&#322;e z takiego niespodzianego obrotu rzeczy, zwraca&#263; on uwagi nie
mia&#322; potrzeby.</p>

<p>W rodzinnem mie&#347;cie wiadomem
by&#322;o powszechnie, i&#380; rok, czy dwa lata temu odziedziczy&#322; Roman
Dzier&#380;ymirski fortunk&#281; w kapitale, po dalekim krewnym, osiad&#322;ym
i zmar&#322;ym w Stanach Zjednoczonych.</p>

<p>Jecha&#322; zatem dzi&#347; m&#322;ody
i ostatni potomek dogasaj&#261;cej ju&#380; w nim rodziny Dzier&#380;ymirskich,
ze skarbem swym, drog&#261; sercu ma&#322;&#380;onk&#261;, do W&#322;och,
ojczyzny matczynej. Wzrok jego, b&#322;&#261;kaj&#261;cy si&#281; bezustannie
pomi&#281;dzy twarz&#261; &#380;ony, a skrytym cieniami nocy krajobrazem,
zamglony, my&#347;l&#261;cy, w dalszym ci&#261;gu wspomina&#263; si&#281; co&#347;
zdawa&#322;.</p>

<p>Poza oknami wagonu fale morza
nieustannie szemra&#322;y wci&#261;&#380; cicho, w dali za&#347;, na czarnem
tle widnokr&#281;gu, stopniowo, coraz bli&#380;sze, b&#322;yszcza&#322;y
ju&#380; &#347;wiate&#322;ka Wenecyi.</p>

<p>- Oto tam - mówi&#322;y niejako
marz&#261;ce oczy m&#281;&#380;czyzny - za godzin kilka czekaj&#261; mnie
u&#347;miechy pierwsze i rozkosze ziemskiego szcz&#281;&#347;cia w
obj&#281;ciach ukochanej ponad wszystko kobiety! Oto tam, wymarzony od tak
dawna, oczekuje na mnie raj w&#322;asny u&#322;udnego podzia&#322;u wzajemnego
uczucia, w zupe&#322;nem oddaniu si&#281; niepokalanego niczem dot&#261;d
kwiatu - niewinnego dziewcz&#281;cia...</p>

<p>Wzrok Romana z zachwytem
spocz&#261;&#322; na twarzy &#347;pi&#261;cej kobiety. Równocze&#347;nie
poci&#261;g, pozostawiwszy morze za sob&#261;, wpad&#322; w jakie&#347; gaje,
brz&#281;cz&#261;ce rojem owadów. Jednostajna, monotonna ich muzyka
wpada&#322;a uporczywie w uszy podró&#380;nego, a on, ca&#322;y zas&#322;uchany,
spojrzeniem swem znowu ogarn&#261;&#322; ciemn&#261; przestrze&#324; poza oknem
wagonu.</p>

<p>- Co, zagadkowa przysz&#322;o&#347;ci,
niesiesz mi w darze?.. Czy zap&#322;acisz mi za to, com przeby&#322;
dot&#261;d, przecierpia&#322;, dla zdobycia drogiego dzisiaj? Czy wynagrodzisz,
czy skarzesz? - pyta&#263; si&#281; zdawa&#322;y czarnej nocnej dali
posmutnia&#322;e nagle chwilowo oczy m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>I ponownie w k&#261;ciku warg jego
pojawi&#322;o si&#281; bolesne, przelotne zagi&#281;cie ust, a sna&#263;
usi&#322;uj&#261;c odp&#281;dzi&#263; my&#347;l przykr&#261;,
Dzier&#380;ymirski powsta&#322; ostro&#380;nie, nie wypuszczaj&#261;c wci&#261;&#380;
z d&#322;oni r&#261;czki u&#347;pionej swej towarzyszki. Wychyli&#322; przez
otwarte okno g&#322;ow&#281;... Na tle ciemno&#347;ci po&#322;yskiwa&#322;y
ju&#380; teraz rz&#281;si&#347;cie &#347;wiat&#322;a - poci&#261;g
wje&#380;d&#380;a&#322; w&#322;a&#347;nie na stacy&#281;. W sekund&#281;, z
nag&#322;a szarpni&#281;te, gwa&#322;townie zatrzyma&#322;y si&#281; wagony.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski o ma&#322;o nie
upad&#322;, straciwszy na razie równowag&#281;, i poci&#261;gn&#261;&#322; za
sob&#261; r&#261;czk&#281; &#380;ony, &#347;ciskaj&#261;c&#261; jego
d&#322;o&#324; lew&#261; - prawa za&#347; opar&#322; si&#281; silnie o
ram&#281; okna.</p>

<p>- Ach!.. ach!.. - z trwog&#261;,
wyrwa&#322;o si&#281; z ust m&#322;odej kobiety, i otworzy&#322;a szeroko oczy,
zdziwiona.</p>

<p>Szybko Roman pochyli&#322; si&#281; ku
niej i przemówi&#322; mi&#281;kko:</p>

<p>- Przepraszam ci&#281;, kochanie,
przestraszy&#322;a&#347; si&#281;, prawda?.. Ale to wina nie moja  - wagony szarpn&#281;&#322;y tak silnie...</p>

<p>- To ty... Romanie!.. -
szepn&#281;&#322;a kobieta i zarzuciwszy w &#347;lad za tem, z
niewys&#322;owionym wdzi&#281;kiem, obie r&#281;ce na szyj&#281;
m&#281;&#380;czyzny, przytuli&#322;a si&#281; do&#324; czule,
sk&#322;adaj&#261;c równocze&#347;nie poca&#322;unek na pi&#281;knem czole.</p>

<p>- Wysi&#261;dziemy, z&#322;otko,
ju&#380; Wenecya! - rzek&#322; Roman, wysuwaj&#261;c si&#281; delikatnie z
obj&#281;&#263; m&#322;odej &#380;ony uniós&#322;szy j&#261; w ramionach,
postawi&#322; na równe nogi.</p>

<p>- Nareszcie!... -
wykrzykn&#281;&#322;a Ola rado&#347;nie, oprzytomniawszy ca&#322;kiem na widok
ja&#347;niej&#261;cego dworca.</p>

<p>- We-ne-cya! - zabrzmia&#322;o
dono&#347;nie pod samem oknem wagonu, gdzie ukaza&#322;a si&#281;
k&#281;dzierzawa g&#322;owa i &#347;miej&#261;ca twarz konduktora.</p>

<p>- Statione Ve-ne-tia!.. -
przeci&#261;gle, &#347;piewnie odpowiedzia&#322; g&#322;osowi pierwszego
konduktora okrzyk drugi, dalszy, i zgin&#261;&#322;.</p>

<p>Poci&#261;g, którym jechali
Dzier&#380;ymirscy, zatrzymujac si&#281; tylko kilka minut, jechal dalej wprost
do Medyolanu - nale&#380;a&#322;o si&#281; &#347;pieszy&#263;...</p>

<p>Roman pobieg&#322; do
przeciwleg&#322;ego okna, otworzy&#322; gwa&#322;townie drzwiczki od wagonu, i
pocz&#261;&#322; wo&#322;a&#263; dono&#347;nie:</p>

<p>- Facchino!.. facchino!.. *)</p>

<p>[*) Po w&#322;osku tragarz.]</p>

<p>Za m&#281;&#380;em zr&#281;cznie
wyskoczy&#322;a z wagonu Ola Dzier&#380;ymirska. Niebawem zjawi&#322; si&#281;
po&#380;&#261;dany tragarz i ruszono z baga&#380;em do dworca. Tu
obst&#261;piono przyjezdnych.</p>

<p>Ca&#322;y rój przeró&#380;nych figur
ha&#322;a&#347;liwie ofiarowywa&#263; im pocz&#261;&#322; swoje us&#322;ugi,
rz&#261;d za&#347; s&#322;u&#380;by hotelowej, w galonach, z o&#380;ywieniem i
gestykulacy&#261; namawia&#322; ich ka&#380;dy z osobna do siebie.
Gadatliwo&#347;&#263; W&#322;ochów oszo&#322;omi&#322;a na razie
Dzier&#380;ymirskich.</p>

<p>Po chwili dopiero Roman, znaj&#261;cy
kilka w&#322;oskich wyrazów, zdo&#322;a&#322; si&#281; porozumie&#263; i
wybrawszy hotel, kaza&#322; si&#281; prowadzi&#263; do przystani.</p>

<p>Niebawem m&#322;oda para
podró&#380;nych sadowi&#322;a si&#281; ju&#380; w wygodnej, na czarno
pomalowanej gondoli, obs&#322;ugiwana z natarczywo&#347;ci&#261; przez
ró&#380;norodnych oberwa&#324;ców i gapiów, stoj&#261;cych w pobli&#380;u.</p>

<p>- Pysznie si&#281; siedzi! -
zawyrokowa&#322;a g&#322;o&#347;no Ola, wyci&#261;gn&#261;wszy si&#281; na
mi&#281;kkiem, czarn&#261; skór&#261; obitem, siedzeniu.</p>

<p>Roman usiad&#322; przy niej - gondola
zako&#322;ysa&#322;a si&#281; lekko...</p>

<p>Powoli odpychano ju&#380; j&#261; od
brzegu, gdy oto z kilkunastu stron naraz wyci&#261;gn&#281;&#322;y si&#281; ku
maj&#261;cym odje&#380;d&#380;a&#263; prosz&#261;ce d&#322;onie z kapeluszami,
i chórem zabrzmia&#322;a pro&#347;ba o datek. "Soldo, soldo!"
cho&#263; uni&#380;enie, lecz z odcieniem lekkiej jakby gro&#378;by,
rozlega&#322;o si&#281; doko&#322;a ustawicznie powtarzane na wszystkie tony.</p>

<p>- A to z&#322;odzieje!.. -
mrukn&#261;&#322; Dzier&#380;ymirski; zmuszony jednak wyj&#261;&#263; z
kieszeni portmonetk&#281;, rzuci&#322; tam i ówdzie z humorem drobne monety.</p>

<p>Gondola ruszy&#322;a ju&#380; -
p&#322;yn&#281;li...</p>

<p>M&#322;od&#261; kobiet&#281;
zabawi&#322;a ta scena. Perlisty &#347;mieszek jej, weso&#322;y, rozlega&#322;
si&#281; woko&#322;o, gdy oto nagle, jakby czem&#347; zmro&#380;ony, ucich&#322;.
I Ola, obj&#261;wszy wzrokiem roztaczaj&#261;cy si&#281; przed ni&#261;
krajobraz, ruchem wdzi&#281;cznym przytuli&#322;a si&#281; do m&#281;&#380;a.</p>

<p>- Jak tu czarno, Romanie,
nieprawda&#380;? - szepn&#281;&#322;a.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, milcz&#261;c,
opieku&#324;czo obj&#261;&#322; ramieniem kibi&#263; &#380;ony i
przycisn&#261;&#322; j&#261; mi&#281;kko do piersi, rozejrzawszy si&#281;
zarazem.</p>

<p>Rzeczywi&#347;cie, czarno tu
by&#322;o.</p>

<p>Wenecya ju&#380; spa&#322;a.
Sk&#322;&#281;bione chmurami niebo odbija&#322;o si&#281; w m&#281;tnej wodzie
kana&#322;ów i powleka&#322;o je kirem ciemno&#347;ci, po którym tylko
b&#322;&#281;dnym ognikiem prze&#347;wieca&#322;o, wi&#322;o si&#281; czerwone
&#347;wiate&#322;ko latarni, umieszczonej u spiczastego, z&#281;batego
ko&#324;ca gondoli.</p>

<p>P&#322;yn&#281;li przez Canale
Grande*).</p>

<p>[*) Po w&#322;osku : Kana&#322;
Wielki.]</p>

<p>Jak gdyby &#347;ni&#261;c o swej
dawnej pot&#281;dze i chwale, woko&#322;o nich zadumane, ciche sta&#322;y
wynio&#347;le rz&#281;dem weneckie pa&#322;ace. W &#380;adnem oknie nie pali&#322;o
si&#281; ju&#380; &#347;wiat&#322;o, otula&#322;o je milczenie zupe&#322;ne.</p>

<p>Gondola, ko&#322;ysz&#261;c si&#281; z
lekka, unosz&#261;c co chwila swe przednie i tylne dzioby,
p&#322;yn&#281;&#322;a spokojnie, z jednostajnym pluskiem wiose&#322; i szmerem
rozst&#281;puj&#261;cej si&#281; pod ni&#261; fali.</p>

<p>Przytuleni do siebie,
d&#322;u&#380;sz&#261; chwil&#281; z ciekawo&#347;ci&#261; patrzyli
Dzier&#380;ymirscy woko&#322;o. Z ustek pierwszej Oli niebawem posypa&#322;y
si&#281; rozliczne uwagi.</p>

<p>- Patrz, patrz, Romanie! -
wo&#322;a&#322;a ona co chwila, wskazuj&#261;c z zaj&#281;ciem na
wznosz&#261;ce si&#281; zewsz&#261;d budowle.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski potakiwa&#322;
&#380;onie, obja&#347;nia&#322;, i pó&#322;g&#322;osem prowadzona swobodna
pomi&#281;dzy jad&#261;cymi rozmowa zbudzi&#322;a milczenie &#347;ni&#261;ce -
roznios&#322;a si&#281; echem wyra&#378;nem po grodzie weneckim, o tej porze
tak bardzo cichym.</p>

<p>Tymczasem po obu stronach kana&#322;u
kolejno przesuwa&#322;y si&#281;, jak w kalejdoskopie, cudne sw&#261;
archaiczn&#261; struktur&#261; pa&#322;ace.</p>

<p>A wi&#281;c, najpi&#281;kniejszy
mo&#380;e z prywatnych siedzib Wenecyi, w&#322;asno&#347;&#263;
ksi&#261;&#380;&#261;t della Grazia, wychyla&#322; si&#281; z cieni
"Palazzo Vendramin-Calergi", z roku 1841 w stylu pocz&#261;tkowego
odrodzenia; z nim s&#261;siadowa&#322; skromny, si&#281;gaj&#261;cy XV wieku,
pa&#322;ac "Erizzo" - dalej zwraca&#322; znów uwag&#281; inny, z
poz&#322;acanym niegdy&#347; frontem, do dzi&#347; dnia zwany "Ca
Doro".</p>

<p>Opodal bardzo pi&#281;kny wznosi&#322;
si&#281; majestatycznie dzisiejszy lombard miejski, pa&#322;ac "Corner
della Regina", wzniesiony w r. 1724 na tem samem miejscu, gdzie
ujrza&#322;a &#347;wiat królowa Cypru, wenecyanka, Katarzyna Cornaro.</p>

<p>Wkrótce, tu&#380; poza dzisiejsz&#261;
poczt&#261; w Wenecyi, zajmuj&#261;c&#261; dawniejszy niemiecki magazyn towarów
"Fondaco de Tedeschi", zamajaczy&#322; olbrzymi most "Ponte di
Rialto", w kszta&#322;cie murowanego &#322;uku wzniesiony.</p>

<p>Wsun&#261;wszy si&#281; pod jego
arkady, gondola Dzier&#380;ymirskich cichutko prze&#347;lizn&#281;&#322;a
si&#281; tamt&#281;dy i skr&#281;ci&#322;a wkrótce na lewo, w w&#261;zki
kanalik, stanowi&#261;cy artery&#281; boczn&#261; "Canale Grando".
Szeroka ta&#347;ma wielkiego kana&#322;u znik&#322;a wkrótce z oczu i jad&#261;ca
barka, zag&#322;&#281;biaj&#261;c si&#281; coraz bardziej w szyj&#281; wodnej
uliczki, wymija&#263; pocz&#281;&#322;a coraz cia&#347;niejsze i
w&#281;&#380;sze zau&#322;ki. &#346;ciany domów odrapane, ponure, sz&#322;y,
zdawa&#322;o si&#281;, na p&#322;yn&#261;cych w gondoli, a
&#347;cie&#347;niaj&#261;c si&#281; coraz bardziej, pragn&#281;&#322;y
poch&#322;on&#261;&#263;, gubi&#263; j&#261; niejako w swym labiryncie.</p>

<p>Ciemno&#347;ci nocne panowa&#322;y tu
jeszcze wi&#281;ksze. Gdzieniegdzie tylko l&#347;ni&#322;a zó&#322;tawo
md&#322;ym &#347;wiat&#322;em latarnia - &#380;ywego ducha za&#347; nigdzie
dopatrze&#263; si&#281; nie mo&#380;na by&#322;o.</p>

<p>Umilk&#322;a od paru minut Ola
trwo&#380;nie przylgn&#281;&#322;a g&#322;ówk&#261; do ramienia Romana.</p>

<p>- Brr! straszno tu jako&#347;... -
szepn&#281;&#322;a.</p>

<p>- Nic, kochanie - odpar&#322;
Dzier&#380;ymirski, musn&#261;wszy poca&#322;unkiem jej w&#322;osy - zaraz
doje&#380;d&#380;amy. </p>

<p>Nieprawda&#380;, &#380;e ju&#380;
blizko? - zwróci&#322; si&#281; do gondoliera &#322;amanem w&#322;oskiem
narzeczem.</p>

<p>- Si, signore. - odpar&#322; &#380;ywo
zapytany, a nudz&#261;c si&#281; zna&#263;, bo z cudzoziemcem
gaw&#281;dzi&#263; nie móg&#322;, zanuci&#322; pó&#322;g&#322;osem
jak&#261;&#347; sm&#281;tn&#261; piosenk&#281;.</p>

<p>Ubrany ca&#322;kiem bia&#322;o,
wahad&#322;owym ruchem przechylaj&#261;c si&#281; bezustannie przy
wios&#322;owaniu w prawo i lewo, na tle otaczaj&#261;cych ciemno&#347;ci,
czyni&#322; on wra&#380;enie fantastycznego zjawiska, g&#322;os za&#347; jego
monotonny b&#322;&#261;ka&#322; si&#281; po k&#261;tach i odbija&#322; dziwnem
echem o mury, oraz zakratowane okna w swym &#347;nie zakl&#281;tych jakby
domów. Roman milcza&#322;.</p>

<p>Ujmuj&#261;c d&#322;o&#324; i
tul&#261;c mi&#281;kko w obj&#281;ciu Ol&#281;, ws&#322;uchiwa&#322; si&#281; w
ten &#347;piew jednostajny, mrukliwy, i dziwnego doznawa&#322; wra&#380;enia.
Zdawa&#322;o mu si&#281; mianowicie, &#380;e on nie do cywilizowanego,
dzisiejszego, ale jakiego&#347; zbójeckiego z zamierzch&#322;ej
przesz&#322;o&#347;ci doje&#380;d&#380;a grodu; &#380;e ucieka, kryje si&#281;
tu ze swym porwanym, czy te&#380; skradzionym &#322;upem... Oto z ciemnych
zau&#322;ków i k&#261;tów &#347;pi&#261;cej Wenecyi wysuwaj&#261; si&#281; po
prostu jakby wyra&#378;ne jakie&#347; cienie, mary, czy odbicie dawnych
zbrodni, mordu i gwa&#322;tów, tak licznych w historyi krwawej tego dziwnego
miasta...</p>

<p>- A ňel! *) - rozleg&#322; si&#281;
nagle tu&#380; za Dzier&#380;ymirskim krzykliwy g&#322;os gondoliera, i
&#322;ód&#378; jednocze&#347;nie zboczy&#322;a w zau&#322;ek ciemny.</p>

<p>[*) Uwaga!]</p>

<p>- Sia-stali! *) - przeci&#261;gle
odpowiedzia&#322; kto&#347; z innej gondoli.</p>

<p>[*) Na prawo!]</p>

<p>Roman i Ola spojrzeli ciekawie.</p>

<p>W nadp&#322;ywaj&#261;cej weneckiej
barce siedzia&#322; m&#281;&#380;czyzna czarno ubrany, w bia&#322;ym kapeluszu,
brunet, o ponurem wejrzeniu.</p>

<p>Gondola, otar&#322;szy si&#281; prawie
o napotkan&#261; &#322;ódk&#281;, prze&#347;lizn&#281;&#322;a si&#281; cicho -
znowu byli sami.</p>

<p>- Patrz, tam si&#281; &#347;wieci, co
si&#281; sta&#322;o?... - rzek&#322;a pó&#322;g&#322;osem Ola, kr&#281;c&#261;c
g&#322;ówk&#261; i wskazuj&#261;c pi&#281;tro jednego z domów.</p>

<p>Roman spojrza&#322;.</p>

<p>- A, rzeczywi&#347;cie - odpar&#322; -
przecie&#380; cho&#263; jeden jaki&#347; znak &#380;ycia...</p>

<p>Na brudn&#261; wod&#281; kana&#322;u,
porysowan&#261; &#347;cian&#281; i ko&#322;ysz&#261;cy si&#281; kad&#322;ub
pustej gondoli, przywi&#261;zanej u stopni marmurowych wielkich kutych drzwi,
k&#322;ad&#322;o si&#281; cieniem przy&#263;mione czerwonawe &#347;wiat&#322;o,
id&#261;ce z okna o&#347;wietlonej komnaty. Jednocze&#347;nie
p&#322;yn&#281;&#322;y melodyjne, ciche akordy fortepianu, wydobywane zna&#263;
mi&#281;kka kobiec&#261; r&#261;czk&#261;. Wtórowa&#322; im nie&#347;mia&#322;y
brz&#281;k mandoliny.</p>

<p>Rozp&#322;ywaj&#261;c si&#281; powoli,
w milczeniu, muzyczne tony &#322;&#261;czy&#322;y si&#281; zgodnie co par&#281;
minut ze &#347;piewem, m&#281;skim, silnym tenorem, i sz&#322;y ponad dachy,
kana&#322;y, lecia&#322;y daleko, dr&#380;&#261;ce...</p>

<p>Poruszony muzyk&#261; i &#347;piewem,
Dzier&#380;ymirski silniej przycisn&#261;&#322; do siebie Ol&#281;.
Ws&#322;uchani w melody&#281; mi&#322;osnej pie&#347;ni po&#322;udnia,
zbli&#380;yli si&#281; oni instynktownie, a twarze ich, parte ku sobie,
pochyli&#322;y si&#281;.</p>

<p>Poca&#322;unek gor&#261;cy
z&#322;&#261;czy&#322; usta m&#281;&#380;czyzny i kobiety; nie odrywaj&#261;c
warg, w dreszczu wzajemnej rozkoszy, w&#347;ród deszczu spadaj&#261;cych, jak
drobne krople rosy, d&#378;wi&#281;ków - przep&#322;yn&#281;li Dzier&#380;ymirscy
pod oknami domu. Coraz cichsze fale granej melodyi goni&#322;y ich,
powodzi&#261; zalewa&#322;y jeszcze czas jaki&#347;, a&#380; umilk&#322;y.</p>

<p>Gondola w tej samej w&#322;a&#347;nie
chwili wjecha&#322;a na kana&#322; &#347;-go Marka; plac tej&#380;e nazwy,
gdzie w ca&#322;ej pe&#322;ni ogniskowa&#322;o si&#281; jeszcze &#380;ycie
miasta, zamigota&#322; rz&#281;si&#347;cie w oddali dziesi&#261;tkami
niebieskawych i &#380;ó&#322;tych &#347;wiate&#322; - przewo&#378;nik
oznajmi&#322; g&#322;o&#347;no podró&#380;nym, &#380;e s&#261; ju&#380; na
miejscu.</p>

<p>- Doje&#380;d&#380;amy, Oluniu! -
poinformowa&#322; Roman i z u&#347;miechem wpatrzy&#322; si&#281;
nami&#281;tnie i czule w twarz swej towarzyszki.</p>

<p>W ciemno&#347;ciach nawet nocy,
widoczny rumieniec obj&#261;&#322; p&#322;omieniem twarz kobiety, i wzrok w
zawstydzeniu spu&#347;ci&#322;a przed pal&#261;cem spojrzeniem
m&#281;&#380;czyzny, które zapewne swym blaskiem mówi&#322;o co&#347; nad wyraz
&#347;mia&#322;ego.</p>

<p>W tej chwili w&#322;a&#347;nie przedni
dziób gondoli stukn&#261;&#322; o marmurowe stopnie hotelowego balkonu, a w
par&#281; minut pó&#378;niej Roman i Ola znajdowali si&#281; ju&#380; w
obszernym, o marmurowych &#347;cianach i posadzce pokoju, rozbrzmiewaj&#261;cym
w ciszy st&#322;umionem, g&#322;uchem brz&#281;czeniem mustyków.</p>

<p>Odprawiwszy natarczywego
s&#322;ug&#281;, proponuj&#261;cego im przys&#322;a&#263; natychmiast
przewodnika, w celu obejrzenia powierzchownego na przechadzce placu San Marco,
bazyliki i pa&#322;acu Do&#380;ów -Dzier&#380;ymirscy wkrótce pozostali
zupe&#322;nie sami.....</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>W Wenecyi wsz&#281;dzie pogas&#322;y
ju&#380; &#347;wiat&#322;a. Noc zupe&#322;na, czarna, zawis&#322;a chwilowo nad
grodem. Nie trwa&#322;o to jednak d&#322;ugo; stopniowo chmury na niebie
rozst&#281;powa&#263; si&#281; pocz&#281;&#322;y i r&#261;bek
ksi&#281;&#380;yca nie&#347;mia&#322;o wychyli&#322; si&#281; z poza nich.</p>

<p>Zamigota&#322; na wie&#380;ycach
ko&#347;cio&#322;a &#347;-go Marka, z&#322;otawym br&#261;zie czterech rumaków,
króluj&#261;cych na szczycie tej katedry - musn&#261;&#322; swym blaskiem
&#347;ciany pa&#322;acu Do&#380;ów, a przeszed&#322;szy si&#281; po jego
galeryach ponurych, zajrza&#322; w zakratowane okna wisz&#261;cego mostu,
&#322;&#261;cz&#261;cego pa&#322;ac z dawnem wi&#281;zieniem, a znanego
powszechnie pod nazw&#261; "Mostu Westchnie&#324;".</p>

<p>Wyjrzawszy za&#347; ju&#380; odwa&#380;niej nieco,
tr&#261;ci&#322; srebrzysty l&#347;ni&#261;c&#261; tafl&#281; laguny,
zadrga&#322; sieci&#261; &#347;wiat&#322;a na powierzchni wód, a
niebieskaw&#261; &#347;cie&#380;yn&#261; dotkn&#261;wszy si&#281; ich
pieszczotliwie, otworzy&#322; nagle perspektyw&#281; dalek&#261;, hen! a&#380;
ku Lido-na morze...</p>

<p>W niezam&#261;conej niczem ciszy, staro&#380;ytne zegary
licznych ko&#347;cielnych i klasztornych wie&#380;ycach wybija&#263;
pocz&#281;&#322;y rytmicznie któr&#261;&#347; godzin&#281;. Jedne z nich
brzmia&#322;y basem, inne kwili&#322;y wiolinem, lub brz&#281;cza&#322;y
melodyjnie, &#322;&#261;cz&#261;c w sobie te dwa melodyjne klucze, a bij&#261;c
w ten sposób, zdawa&#322;y si&#281; mierzy&#263; w milczeniu chwile
czyjego&#347; mo&#380;e szcz&#281;&#347;cia...</p>

<p>Niedyskretne, ciekawe, promienie ksi&#281;&#380;yca
zaszkli&#322;y si&#281; jasnem &#347;wiat&#322;em na taflach szyb hotelowych,
dawnego pa&#322;acu Dandolo. Zatrzyma&#322;y zda si&#281; d&#322;u&#380;ej przy
jednem oknie i pomkn&#281;&#322;y znowu oboj&#281;tne w dal...</p>

<p>A pos&#261;gowo u&#347;miechni&#281;te, wiecznie tak samo
szerokie oblicze ksi&#281;&#380;yca nie zmieni&#322;o wcale wyrazu.</p>

<p>Bo có&#380; go zaiste, obchodzi&#263; mog&#322;o tych dwoje
ludzi, którzy przybyli a&#380; tutaj po u&#322;ud&#281; rozkoszy? Có&#380;
znaczy&#322;y dla&#324; dwa serca, zrywaj&#261;ce wspólnie kwiat
mi&#322;o&#347;ci i zapomnienia?</p>

<p>On, filozof, wszak w swem &#380;yciu prawiecznem
widzia&#322; podobnych zdarze&#324; a&#380; nadto wiele; on zna&#322;
nico&#347;&#263; tych chwil, umia&#322; na pami&#281;&#263; kochanków
zakl&#281;cia i ich nieraz s&#322;omiane zapa&#322;y, gasn&#261;ce za
&#380;ycia podmuchem - pod rzeczywisto&#347;ci bezlitosn&#261; r&#281;k&#261;. Wiedzia&#322;
równie&#380;, &#380;e zapa&#322;y te same, odegrzane cz&#281;stokro&#263; i
o&#380;y&#322;e, kiedy&#347;, w przysz&#322;o&#347;ci, obosiecznem ci&#281;ciem
rani&#263; mo&#380;e b&#281;d&#261; tych samych ludzi, skierowane do jednostek
innych, zarówno &#322;akn&#261;cych uczucia i u&#380;ycia...</p>

<p>Powiewna chmurka pieszczotliwie przytuli&#322;a si&#281; do
twarzy ksi&#281;&#380;yca i przes&#322;oni&#322;a go leciutko, kaskada za&#347;
miesi&#281;cznych promieni, zblad&#322;szy, niepewnym, migotliwym blaskiem
zala&#322;a u&#347;pion&#261; Wenecy&#281;.</p>

<p>W tej samej chwili dwie jakie&#347; postacie, zbli&#380;one
do siebie, zamajaczy&#322;y poza tafl&#261; jednego z okien hotelowych, i dwie
g&#322;owy, dotykaj&#261;c si&#281; wzajemnie, zapatrzy&#322;y si&#281; we
wdzi&#281;czny krajobraz laguny i morza, zamglonych chwilowo
pó&#322;&#347;wiat&#322;em, oraz cieniami ksi&#281;&#380;yca.</p>

<p>I postawszy tak d&#322;ug&#261; chwil&#281;, jakby
rozmarzone, znik&#322;y niebawem, splecione w u&#347;cisku, niezdolne
napawa&#263; si&#281; d&#322;ugo poza sob&#261; niczem, nawet pi&#281;knem
przyrody...</p>

<p>W &#347;lad prawie zatem nasta&#322;a ciemno&#347;&#263;
nieprzejrzana i zapanowa&#322;a nad miastem pami&#261;tek.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Zadumany i jakby t&#281;skny tuli&#322; si&#281; zmierzch
szary do &#347;cian kamienic wielkiego miasta, do witryn wspania&#322;ych
sklepów jego, pe&#322;za&#322; u podnó&#380;y pomników, &#347;ciera&#322;
kontury gmachów ko&#347;cio&#322;ów - wszystko doko&#322;a
pogr&#261;&#380;a&#322; w mroki i cienie.</p>

<p>W wykwintnie umeblowanem swem pomieszkaniu siedzia&#322;a na
fotelu Melania, marsza&#322;kowa Warnicka, rodzona siostra ojca dzisiejszej Oli
Dzier&#380;ymirskiej, a dotychczasowa od dzieci&#324;stwa prawie opiekunka tej
ostatniej.</p>

<p>Przez otwarte okno, &#322;&#261;cznie z echami
wielkomiejskiego gwaru, wciska&#322; si&#281; tutaj wolno zmrok, a
&#347;ciemniaj&#261;c si&#281; stopniowo coraz bardziej, pocieszaj&#261;co
jakby wyg&#322;adza&#263; si&#281; stara&#322; zmarszczone wysokie czo&#322;o
wiekowej ju&#380; matrony, &#322;agodnie muska&#322; jej siwe w&#322;osy, i
zagl&#261;daj&#261;c jednocze&#347;nie nie&#347;mia&#322;o w oczy rozumne,
wyra&#378;nie zdawa&#322; si&#281; wspó&#322;czu&#263; smutnemu jej
zamy&#347;leniu.</p>

<p>Na ma&#322;ym stoliku przed marsza&#322;kow&#261;
le&#380;a&#322; otwarty telegram. Opiewa&#322; on za&#347; lakonicznie:
"Przewidzenia s&#322;uszne. Ola ju&#380; po &#347;lubie z
Dzier&#380;ymirskim. Przyje&#380;d&#380;am. &#321;ady&#380;y&#324;ski."</p>

<p>Ju&#380; mo&#380;e pó&#322; godziny po przeczytaniu
powy&#380;szej wiadomo&#347;ci, nieruchomo w swym fotelu siedzia&#322;a pani
Melania.</p>

<p>Od trzech dni - to jest od czasu gdy Ola znikn&#281;&#322;a
z domu swej ciotki, by wi&#281;cej nie wróci&#263; - marsza&#322;kowa Warnicka
z niepokoju postarza&#322;a si&#281; by&#322;a o lat co najmniej
kilkana&#347;cie.</p>

<p>Pocz&#261;tkowo nie mog&#322;a zrozumie&#263; post&#281;pku
swej siostrzenicy; tak dobrze by&#322;o jej u niej, mo&#380;e zatem powróci ona
lada chwila - niew&#261;tpliwie.</p>

<p>Musia&#322;a wyjecha&#263; z miasta na par&#281; godzin,
znaglona interesem wa&#380;nym... mówi&#322;a sobie, perswadowa&#322;a
staruszka.</p>

<p>Nazajutrz jednak wieczorem, gdy &#380;adnej o Oli nie
by&#322;o wie&#347;ci, obawa kochaj&#261;cej dziewcz&#281; ciotki wzros&#322;a
o ni&#261; do tego stopnia, i&#380; my&#347;la&#322;a, &#380;e zwaryuje. Dom
ca&#322;y by&#322; przera&#380;ony, latano, szukano rozpaczliwie nieobecnej po
mie&#347;cie, na chybi&#322; trafi&#322; - wsz&#281;dzie, oczekuj&#261;c
zarazem z trwog&#261; wisz&#261;cej zda si&#281; w powietrzu katastrofy -
wiadomo&#347;ci jakiej strasznej, o nieszcz&#281;&#347;ciu, lub nawet o
&#347;mierci.</p>

<p>Zbawc&#261; pe&#322;nej niepokoju marsza&#322;kowej
okaza&#322; si&#281; wówczas Emil &#321;ady&#380;y&#324;ski, przyjaciel
ca&#322;ego domu Gowartowskich, stary kawaler, sprytny wyga wielkomiejski, a
poza tem cz&#322;owiek rozumny i bystry bardzo. Zebrawszy napr&#281;dce
wskazówek tu i ówdzie, wpad&#322; od razu na trop w&#322;a&#347;ciwy.
Domys&#322;y jego by&#322;y trafne.</p>

<p>- A ja powiadam pani marsza&#322;kowej, &#380;e panna Ola
u&#380;ywa ju&#380; miodowych miesi&#281;cy! M&#322;odo&#347;&#263; nie
&#380;artuje, gdy kocha... by&#322;y to ostatnie s&#322;owa jego i
sprawdzi&#322;y si&#281;, niestety...</p>

<p>Przez samego ojca panny, Januarego Gowartowskiego,
pogardliwie odrzucony konkurent, inaczej poradzi&#322; sobie.</p>

<p>Marsza&#322;kowa w zadumie westchn&#281;&#322;a cicho,
ci&#281;&#380;kie bowiem, zaiste, czeka&#322;y j&#261; niebawem przej&#347;cia.
Brat jej, January, którego, o niczem jeszcze nie wiedz&#261;c,
powiadomi&#322;a, wzywaj&#261;c go, natychmiast po znikni&#281;ciu Oli, lada
oto chwila nadjedzie...</p>

<p>Có&#380; ona, na Boga, powie ubóstwiaj&#261;cemu córk&#281;
ojcu, jak si&#281; potrafi wyt&#322;umaczy&#263; przed nim ze wszystkiego?
Wszak to na jej opiece pozostawi&#322; on by&#322;, wyje&#380;d&#380;aj&#261;c,
jedyne swe dzieci&#281;...</p>

<p>Lecz czy&#380; mog&#322;a przewidzie&#263; podobne
rozwi&#261;zanie sprawy?</p>

<p>Przenigdy!...</p>

<p>I marsza&#322;kowa Warnicka ni&#380;ej jeszcze
pochyli&#322;a na piersi g&#322;ow&#281; sw&#261; siw&#261;, a czo&#322;o jej
poora&#322;y zmarszczki, znacz&#261;c jakby &#347;lad m&#281;cz&#261;cych
&#347;cigaj&#261;cych si&#281; my&#347;li.</p>

<p>- A j&#261;, Ol&#281;, to dzieci&#281;, które wespó&#322; z
bratem i ona kocha&#322;a ca&#322;&#261; si&#322;&#261; swej duszy, czy&#380;
tak znów dalece wini&#263; mo&#380;na by&#322;o?... </p>

<p>Zapewne... </p>

<p>Nie porzuca si&#281; od razu wszystkiego, nie ucieka
chy&#322;kiem, cho&#263;by nawet w ramiona ukochanego m&#281;&#380;czyzny, gdy
sprzeciwia si&#281; temu wola rodzica, gdy...</p>

<p>Pani Melania przetar&#322;a czo&#322;o pomarszczon&#261;
d&#322;oni&#261;. "M&#322;odo&#347;&#263; nie &#380;artuje, gdy
kocha!" zabrzmia&#322;y jej w uszach s&#322;owa Emila
&#321;ady&#380;y&#324;skiego. Mia&#322; s&#322;uszno&#347;&#263;...</p>

<p>I nagle, z pocz&#261;tku nieokre&#347;lone, pó&#378;niej
coraz g&#322;o&#347;niejsze, &#347;mielsze, zakie&#322;kowa&#322;y w duszy staruszki
wyrzuty sumienia. Bo czy&#380; doprawdy, Ola nieszcz&#281;&#347;liwa tak bardzo
by&#322;a winna?... Mi&#322;o&#347;&#263; oszo&#322;omi&#322;a j&#261;,
porwa&#322;a, a reszty niew&#261;tpliwie dokona&#322;o wychowanie m&#322;odej
panny, kapry&#347;nej pieszczotki ojca, ulubienicy równie&#380; jej,
marsza&#322;kowej, zawsze dla&#324; pob&#322;a&#380;liwej i s&#322;abej.</p>

<p>I pani Melania znów zadawa&#322;a sobie dalej w my&#347;li
pytania...</p>

<p>- Czy Ola posiada&#322;a w duszy swej to, coby j&#261; od
pope&#322;nionego kroku wstrzyma&#263; mog&#322;o? Czy wpajano w ni&#261; te
zasady m&#322;odych, takie na przyk&#322;ad, jakiemi j&#261; karmiono lat temu
wiele, w których pokolenie jej podobnych wyros&#322;o?... Marsza&#322;kowa w
zadumie spu&#347;ci&#322;a nisko g&#322;ow&#281;.</p>

<p>- Nie, nie! - odpowiada&#322;o co&#347; skrycie na dnie jej
duszy.</p>

<p>Ola zasad takich nie mia&#322;a, a z czyjej&#380;e to
by&#322;o winy?</p>

<p>Najprzód, naturalnie, ojca, Januarego, lecz nast&#281;pnie i
jej przecie, zast&#281;puj&#261;c&#261; Oli odesz&#322;&#261; z tej ziemi
matk&#281;.</p>

<p>I z szar&#261; godzin&#261;, coraz bardziej
rozgaszczaj&#261; si&#281; po buduarze - z mrokiem, pe&#322;nym cichej
melancholii lipcowego wieczora, wkradaj&#261;ce si&#281; do duszy
marsza&#322;kowej wyrzuty pot&#281;&#380;nia&#322;y, ros&#322;y... Samokrytyka
za&#347; w&#322;asnego post&#281;powania zgry&#378;liwie szarpa&#263;
pocz&#281;&#322;a jej mózg, coraz to nowemi pytaniami j&#261; zasypuj&#261;c:</p>

<p>- Czy stara&#322;a&#347; si&#281; wnikn&#261;&#263; do duszy
m&#322;odego dziewcz&#281;cia, a potem, zbadawszy j&#261;, formowa&#263; i
ukszta&#322;ca&#263;? - mówi&#322;a ona. - Czy wtedy - pyta&#322;a dalej - gdy
po niewinnem dzieci&#324;stwie i m&#322;odocianych leciech po raz pierwszy
wst&#261;pi&#322;a Ola, ju&#380; jako doros&#322;a panna, na &#347;lisk&#261;
aren&#281; salonów i &#347;wiatowego &#380;ycia, da&#322;a&#347; ty jej, prócz
wskazówek powierzchownych, banalnych, jakie przestrogi inne,
g&#322;&#281;bszej, powa&#380;niejszej natury?...</p>

<p>A pó&#378;niej - gdy rozbawiona, rozmarzona zabaw&#261;,
flirtami i ta&#324;cem, z pobudzonymi zmys&#322;ami i wyobra&#378;ni&#261;,
wraca&#322;a ona do domu z towarzyskich balów i zebra&#324; - czy
zastanowili&#347;cie si&#281; wy kiedy&#347;, ty i brat twój, January nad tem,
co przechodzi&#322;o tam przez ow&#261; m&#322;od&#261; g&#322;ówk&#281;, co
zapala&#322;o wyobra&#378;ni&#281; jej i w bezsennych nocach mo&#380;e
marzeniem u&#322;udnem na skrzyd&#322;ach niezdrowych fantazyj nie
pozwala&#322;o zamkn&#261;&#263; &#378;renic do snu cichego?...</p>

<p>Uczynili&#347;cie wy to wszystko?
Zast&#261;pili&#347;cie&#380; dziewcz&#281;ciu temu matk&#281;, wykonywuj&#261;c
wspólnie ten na&#322;o&#380;ony na was obowi&#261;zek, z t&#261; konieczn&#261;
drobiazgowo&#347;ci&#261;, z któr&#261; w istocie cz&#281;stokro&#263; nie
rachuj&#261; si&#281; rodzicielki same?...</p>

<p>Oblicze zadumanej marsza&#322;kowej wyra&#380;a&#322;o teraz
ciche cierpienie, &#380;al jakby i skruch&#281;, w tym bowiem wewn&#281;trznym,
milcz&#261;cym rachunku sumienia coraz ci&#281;&#380;sze odczuwa&#322;a winy po
swojej i brata stronie.</p>

<p>A raz poruszone sumienie znów pyta&#322;o dalej
nielito&#347;ciwie: - Czy pochwyci&#322;a&#347; ty równie&#380; te chwile, gdy
do krysztalnej m&#322;odej dot&#261;d jeszcze duszy zapuka&#322;a
mi&#322;o&#347;&#263;, wkrad&#322;a si&#281; tam, i rozkwit&#322;a bujnie?
Czuwa&#322;a&#380;e&#347; razem z ojcem Oli nad sercem swej pieszczotki?
Rozumnem s&#322;owem, uwag&#261; g&#322;&#281;bok&#261;,
kszta&#322;cili&#347;cie&#380; je? hodowali, strzeg&#261;c to serce, niby kwiat
cieplarniany, od temperatury niezdrowej? My&#347;leli&#347;cie&#380; wy o tem,
i&#380; tam, zamiast skromnego, pi&#281;knego p&#261;czka, o barwie
&#322;agodnej, mo&#380;e wzro&#347;&#263; ukrycie i bezkszta&#322;tn&#261;
zaja&#347;nie&#263; purpur&#261; kwiat nami&#281;tno&#347;ci cichy, wszystko
doko&#322;a dusz&#261;cy sw&#261; woni&#261;?..</p>

<p>Czy uczynili&#347;cie wy to wszystko? - powtórnie, jako
konkluzya w&#261;tpliwo&#347;ci wszelkich, szarpn&#281;&#322;o pytanie ostatnie
dusz&#261; marsza&#322;kowej.</p>

<p>Przygn&#281;biona opar&#322;a znu&#380;on&#261;
g&#322;ow&#281; o poduszk&#281; staro&#347;wieckiego mebla.</p>

<p>Odpowiedzie&#263; nie mog&#322;a obron&#261; na zarzuty,
powsta&#322;e w jej my&#347;lach za podszeptem sumienia - milcza&#322;a zatem.</p>

<p>- Nie! - szyderczo odpowiedzia&#322; z kolei rozum!...
Wypie&#347;cili&#347;cie tylko ulubione swe dziecko, nie odmawiali&#347;cie mu
niczego - osypywali&#347;cie wszystkiem, czego zapragn&#281;&#322;o,
znosz&#261;c nawet kaprysy, zachcianki i urojenia; ust&#281;puj&#261;c woli,
któr&#261; rozumnie powinni&#347;cie byli kszta&#322;ci&#263;;
s&#322;uchaj&#261;c - a nie rozkazuj&#261;c!</p>

<p>- O, wy! wychowawcy m&#322;odego pokolenia, jak&#380;e
daleko jeste&#347;cie od powinno&#347;ci swoich!.. za&#347;mia&#322; si&#281; w
ko&#324;cu rozum z gorycz&#261;.</p>

<p>Marsza&#322;kowa Warnicka, nie ruszaj&#261;c si&#281; z
miejsca, przymkn&#281;&#322;a powieki, chwil&#281; d&#322;u&#380;sz&#261; w
jednej i tej samej zostawszy pozycyi, wreszcie wsta&#322;a oci&#281;&#380;ale z
miejsca swego i powoli zbli&#380;y&#322;a si&#281; ku oknu. </p>

<p>Zapalono ju&#380; latarnie w mie&#347;cie. Po szerokich -
trotuarach pierwszorz&#281;dnej ulicy snu&#322;y si&#281; t&#322;umy. Pani
Melania wpatrzy&#322;a si&#281; w nie, a w jej my&#347;lach jednocze&#347;nie
szumia&#322;o: </p>

<p>- Uderz si&#281; w piersi!... Mea culpa, mea culpa! -
bo&#347; winna, bardzo winna! </p>

<p>Zamigota&#322;, zab&#322;ys&#322; snopem promieni i iskier
mi&#322;o&#347;ci p&#322;omyk, i dziewczyna wyci&#261;gn&#281;&#322;a ku niemu
pragn&#261;ce ramiona, jak &#322;ód&#378; bez steru na morzu rozhukanem -
dziewczyna, któr&#261; wychowa&#322;a&#347; - zdeptawszy uczucia drogich sobie
osób, nie ogl&#261;daj&#261;c si&#281; nawet za ich
b&#322;ogos&#322;awie&#324;stwem! </p>

<p>- Zbieracie, co&#347;cie zasiali! - g&#322;os jaki&#347; w
uszach marsza&#322;kowej rozbrzmiewa&#322; i rós&#322;, pe&#322;en pot&#281;gi.
</p>

<p>Nagle staruszka cofn&#281;&#322;a si&#281; wstecz ca&#322;em
cia&#322;em i drgn&#281;&#322;a nerwowo. W ciszy apartamentów rozleg&#322;
si&#281; w tej chwili pokilkakro&#263; silnie dzwonek. </p>

<p>To by&#322; January Gowartowski. Marsza&#322;kowa
przeczuciem ju&#380; zgadywa&#322;a przybycie brata, a przetar&#322;szy
czo&#322;o r&#281;k&#261;, z g&#322;&#281;bokiem westchnieniem
odst&#261;pi&#322;a od okna.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>W s&#261;siednim salonie, na odg&#322;os dzwonka,
zapala&#322; w&#322;a&#347;nie ma&#322;y lokajczyk &#347;wiat&#322;o, w
przedpokoju rozbiera&#322; si&#281; kto&#347; i rozmawia&#322; ze
s&#322;u&#380;&#261;cym. </p>

<p>Pani Melania, ws&#322;uchawszy si&#281; pilnie, pozna&#322;a
g&#322;os brata. Wysi&#322;kiem woli rozpogodziwszy, jak umia&#322;a, oblicze,
przest&#261;pi&#322;a próg buduaru, i wesz&#322;a powolnym krokiem do salonu. W
tej samej chwili we drzwiach ukaza&#322; si&#281; przyby&#322;y. </p>

<p>By&#322; to m&#281;&#380;czyzna, lat ko&#322;o
sze&#347;&#263;dziesi&#281;ciu mo&#380;e, chudy, wysoki, i pomimo wieku,
trzymaj&#261;cy si&#281; jeszcze bardzo prosto, oraz gibki, jak trzcina, o
wygl&#261;dzie i uk&#322;adzie delikatnym, zr&#281;cznym i dystyngowanym. Twarz
January Gowartowski mia&#322; wygolon&#261; starannie, g&#322;ow&#281;
pi&#281;kn&#261;, z przyprószonym nieco w&#322;osem, a w&#261;s sumiasty,
bia&#322;y, okala&#322; mu wargi, wygi&#281;te nieco dumnie - oblicze za&#347;
jego, nacechowane jakby wyrazem wynios&#322;o&#347;ci, nerwowe, zmienne,
znamionowa&#322;o cz&#322;owieka, na. pierwszy rzut oka, nader wra&#380;liwego
i uczuciowego mo&#380;e nad miar&#281;. </p>

<p>Ujrzawszy siostr&#281;, podbieg&#322; ku niej szybko i
z&#322;o&#380;y&#322; w milczeniu na jej r&#281;ce pe&#322;en uszanowania
poca&#322;unek. Przytem spojrzenie Gowartowskiego spocz&#281;&#322;o na jej
twarzy pytaj&#261;co, i dopiero po przelotnej chwili oczekiwania jakby,
widz&#261;c marsza&#322;kow&#261; nieco zmieszan&#261;, odezwa&#322; si&#281;
pierwszy:</p>

<p>- Odebra&#322;em telegram twój, pani siostro, niepokój
przygna&#322; mi&#281; tu natychmiast... Ola wyjecha&#322;a podobno, gdzie? po
co? na co?.. Czy tylko jej co z&#322;ego si&#281; nie sta&#322;o? mo&#380;e ona
chora, gro&#378;nie, bro&#324; Bo&#380;e?.. Powiedz, Melanio, szczer&#261;
prawd&#281;, mów pr&#281;dzej, bo wytrzyma&#263; z niepokoju nie mog&#281;!.. -
dr&#380;&#261;co wymówi&#322; pan January s&#322;owa ostatnie, z akcentem
pro&#347;by, g&#322;osem pe&#322;nym obawy, i z trosk&#261; na wyrazistej
twarzy czeka&#322; na odpowied&#378;. </p>

<p>Tymczasem zmieszanie marsza&#322;kowej ros&#322;o.
Unikaj&#261;c spojrzenia brata, rzek&#322;a: </p>

<p>- Ale&#380; uspokój si&#281;, mój drogi, có&#380; znowu?..
Upewniam ci&#281;, i&#380; Ola najzdrowsza si&#281; czuje i &#380;e zgo&#322;a
nic z&#322;ego jej nie grozi... </p>

<p>Twarz Gowartowskiego natychmiast rozpogodzi&#322;a si&#281;
i westchnienie ulgi podnios&#322;o pier&#347; jego, odczu&#322; bowiem
szczero&#347;&#263; w s&#322;owach siostry. </p>

<p>Rzuciwszy opodal kapelusz i podró&#380;na torebk&#281;,
usiad&#322; wygodnie na fotelu i spokojnym ju&#380; zupe&#322;nie g&#322;osem
zapyta&#322;: </p>

<p>- No, wi&#281;c có&#380;, na Boga, sta&#322;o si&#281; z
Ol&#261;? wyjecha&#322;a - dok&#261;d?... </p>

<p>- Zm&#281;czonym pewnie jeste&#347; i g&#322;odnym -
przerwa&#322;a bratu Melania - mo&#380;e kaza&#263; da&#263; ci herbaty,
przek&#261;ski?... - i mówi&#261;c to, przycisn&#281;&#322;a guzik
elektrycznego dzwonka. </p>

<p>- Ale&#380;, ma chčre, - &#380;achn&#261;&#322; si&#281;
troch&#281; niecierpliwie Gowartowski - to wszystko zrobimy pó&#378;niej, po
có&#380; te ze mn&#261; ceremonie; co ci si&#281; dzisiaj sta&#322;o, taka
nienaturalna jaka&#347; jeste&#347;? - zatrzyma&#322; si&#281; pan January i
spojrza&#322; siostrze badawczo w oczy.</p>

<p>- Nakarmisz mnie potem - dorzuci&#322; po chwili, z u&#347;miechem
- lecz opowiedz mi najprzód, co si&#281; tutaj sta&#322;o?... </p>

<p>Marsza&#322;kowa i na to nic zupe&#322;nie nie
odpowiedzia&#322;a, bo w tej w&#322;a&#347;nie chwili na progu salonu
ukaza&#322; si&#281; przywo&#322;any lokaj. Wszystko, co dot&#261;d
czyni&#322;a, mia&#322;o za cel zyska&#263; tylko na czasie, po prostu bowiem
nie wiedzia&#322;a, w jaki sposób poda&#263; bratu smutn&#261; i
wstrz&#261;saj&#261;c&#261; odpowied&#378; i w jakiej uczyni&#263; to formie.
Zwróci&#322;a si&#281; do s&#322;u&#380;&#261;cego. </p>

<p>- Zapal lamp&#281; w buduarze, a gdyby kto tam
przyszed&#322;, to powiedz, &#380;em cierpi&#261;ca, i nie przyjmuj&#281;... </p>

<p>- Wszak prawda - z kolei pytaj&#261;co na pozór
skierowa&#322;a si&#281; do brata - i ty zapewne nie masz dzi&#347; ochoty
widzie&#263; go&#347;ci?... </p>

<p>Za ca&#322;&#261; odpowied&#378; Gowartowski wzruszy&#322; z
lekka ramionami, jednocze&#347;nie jednak z pod oka kilkakrotnie spojrza&#322;
na siostr&#281;, a z twarzy jego pierzch&#322;a pogoda. </p>

<p>Co&#347; poza kulisami dzia&#322;o si&#281; w tym domu
niedobrego, czul to pan January nerwami, wi&#281;c czo&#322;o
zas&#281;pi&#322;o mu si&#281; i brwi przelotnie zmarszczy&#322;y. Powsta&#322;
gor&#261;czkowo z siedzenia, nieobecny my&#347;l&#261;, szukaj&#261;cy zagadki,
nie rozumiej&#261;c s&#322;ów siostry, znajduj&#261;cej si&#281; ju&#380; w
o&#347;wietlonym buduarze i mówi&#261;cej co&#347; do niego.</p>

<p>- Co mówisz? nie s&#322;ysz&#281;... - rzuci&#322; po
chwili. - Mo&#380;e tu przejdziesz, b&#281;dzie nam wygodniej rozmawia&#263;...
- powtórzy&#322;a g&#322;o&#347;niej tym razem marsza&#322;kowa. </p>

<p>Gowartowski pos&#322;usznie podszed&#322; ku drzwiom i
przest&#261;pi&#322; próg buduaru. </p>

<p>Zamknij drzwi za sob&#261;, mój kochany, i siadaj,
prosz&#281; ci&#281;! - bezd&#378;wi&#281;cznym g&#322;osem odezwa&#322;a
si&#281; pani Melania, sama za&#347; skierowa&#322;a si&#281;, by
przymkn&#261;&#263; drzwi do pokoju jeszcze jedne. </p>

<p>Pan January tymczasem usiad&#322; i ze wzrastaj&#261;cym coraz
bardziej niepokojem &#347;ledzi&#322; ruchy swej siostry. Teraz by&#322;
ju&#380; pewnym, &#380;e czeka go co&#347; niezwyk&#322;ego, i z&#322;ego, tak
bowiem ostro&#380;nej i dziwnie post&#281;puj&#261;cej siostry dawno ju&#380;
nie ogl&#261;da&#322;. </p>

<p>Marsza&#322;kowa zbli&#380;a&#322;a si&#281;
w&#322;a&#347;nie ku niemu, a usadowiwszy si&#281; obok, na kanapie,
uj&#281;&#322;a w obie d&#322;onie r&#281;ce brata. Postanowi&#322;a w
my&#347;li zaraz od razu przeci&#261;&#263; dra&#380;ni&#261;ce p&#281;ta
wst&#281;pnej rozmowy, rzek&#322;a zatem &#322;agodnie i serdecznie,
wpatrzywszy si&#281; rozumnemi i dobremi oczami w twarz brata. </p>

<p>- Przyrzeknij mi przede wszystkiem, mój drogi, &#380;e nie
zanadto zmartwisz si&#281; tem, co ci powiem, i zniesiesz wiadomo&#347;&#263;
bardzo smutn&#261;, co ci zakomunikowa&#263; musz&#281; - prawdziwie po
m&#281;sku... </p>

<p>- Ale&#380; dobrze, dobrze, moja kochana... Lecz
powiedz-&#380;e mi nareszcie, o co chodzi, bo siedz&#281;, jak na
roz&#380;arzonych w&#281;glach, i po g&#322;owie lataj&#261; mi wprost
niemo&#380;liwe przypuszczenia!.. Mów pr&#281;dzej, b&#322;agam - có&#380; z
Ol&#261; si&#281; sta&#322;o?.. - wybuchn&#261;&#322; Gowartowski, ostatnie
za&#347; s&#322;owa jego drga&#322;y wymówk&#261; i pro&#347;b&#261;. </p>

<p>Wyraz wspó&#322;czucia przemkn&#261;&#322; po twarzy matrony
siwej, i obj&#261;wszy r&#281;kami g&#322;ow&#281; brata, uca&#322;owa&#322;a
j&#261; czule. </p>

<p>- Ola... ju&#380; po &#347;lubie... - rzek&#322;a
równocze&#347;nie szeptem. </p>

<p>Gowartowski, jak podrzucony, zerwa&#322; si&#281; z fotelu,
i wzrokiem b&#322;&#281;dnym na marsza&#322;kow&#261; spojrza&#322;. - Kiedy?
jak? co? gdzie? - wykrzykn&#261;&#322; w pierwszej chwili. - To by&#263; nie
mo&#380;e!... - dorzuci&#322; i urwa&#322;... Wpatrzywszy si&#281; bowiem
uwa&#380;niej w twarz siostry, pozna&#322;, i&#380; ona mówi prawd&#281;, po
chwili j&#281;kn&#261;&#322; wi&#281;c tylko cicho: </p>

<p>- Z kim?... i ca&#322;y, zdawa&#322;o si&#281;, zawis&#322;
na ustach pani Melanii... G&#322;os zadr&#380;a&#322; marsza&#322;kowej, gdy,
jak mog&#322;a najspokojniej, panuj&#261;c nad w&#322;asnem wzruszeniem,
odpowiedzia&#322;a wolno: </p>

<p>- Z Romanem Dzier&#380;ymirskim... </p>

<p>- Z Dzier&#380;ymirskim... z tym ho&#322;yszem... synem
tej... tej W&#322;oszki, &#347;piewaczki!... - g&#322;os za&#322;ama&#322;
si&#281; panu Januaremu, i schwyci&#322; si&#281; on obiema r&#281;kami za
g&#322;ow&#281;. - I bez... bez... - tu g&#322;os Gowartowskiego przeszed&#322;
w chrypk&#281;, sna&#263; wstrz&#261;saj&#261;ca nowina zatamowa&#322;a mu dech
w piersiach - bez mego... pozwolenia... b&#322;ogos&#322;awie&#324;stwa!... -
wykrztusi&#322;; doko&#324;czy&#322; nareszcie, z bólem i gniewem... Twarz
przytem zn&#281;kanego otrzyman&#261; wiadomo&#347;ci&#261; ojca, dot&#261;d
blada bardzo, zakwit&#322;a nagle ceglastym rumie&#324;cem, nogi za&#347;
widocznie zachwia&#322;y si&#281; pod nim, gdy&#380; ci&#281;&#380;ko,
bezsilnie, upad&#322; na pobliski g&#322;&#281;boki fotel. </p>

<p>Powtórnie, z macierzy&#324;sk&#261; i&#347;cie
troskliwo&#347;ci&#261;, obj&#281;&#322;a g&#322;ow&#281; stroskanego brata
marsza&#322;kowa Warnicka, jakby ta czu&#322;a pieszczota siostrzana ukoi&#263;
pragn&#281;&#322;a, cho&#263; chwilowo, cios, przed chwil&#261; s&#322;owami
przez ni&#261; zadany. </p>

<p>Lecz Gowartowski odtr&#261;ci&#322; j&#261; prawie &#380;e
brutalnie, niepomny niczego, a chwyciwszy w d&#322;oni r&#281;k&#281; siostry,
przemówi&#322; zapalczywie, urywanym g&#322;osem. </p>

<p>- Jak to? I ty, Melanio, pozwoli&#322;a&#347; na to? ty, na
opiece której, niby matki rodzonej, zostawi&#322;em moje dzieci&#281;? Ty
da&#322;a&#347; zezwolenie, nie zawiadomiwszy mnie o niczem? </p>

<p>I pan January ponownie z miejsca swego si&#281; zerwa&#322;,
i wykrzykn&#261;&#322; wzburzony: </p>

<p>- Wiedz&#261;c, &#380;e temu m&#322;okosowi, awanturnikowi
odmówi&#322;em dawniej, naumy&#347;lnie usypiali&#347;cie czujno&#347;&#263;
moj&#261;, by mnie podej&#347;&#263;, oszuka&#263;, i my&#347;leli&#347;cie
mo&#380;e, i&#380; ja to przyjm&#281; post factum, "tak sobie!" </p>

<p>- Ale&#380; zmi&#322;uj si&#281;, uspokój ! - pospiesznie
przerwa&#322;a marsza&#322;kowa. - Nic jeszcze nie wiesz dok&#322;adnie, a
ju&#380; obwiniasz innych na chybi&#322;-trafi&#322;. Prosz&#281; ci&#281;,
bardzo prosz&#281;, cierpliwo&#347;ci troch&#281;, spokoju, a&#380; opowiem ci
wszystko, - doda&#322;a b&#322;agalnie. </p>

<p>Pan January mimo woli ucich&#322; i spojrza&#322;
pytaj&#261;co na siostr&#281;. </p>

<p>- Serce-&#380; ty moje, pos&#322;uchaj, a nie martw si&#281;
tak okrutnie - dr&#380;&#261;cym od wzruszenia g&#322;osem, ze
wspó&#322;czuciem, przemówi&#322;a znowu pani Melania, w nag&#322;em
rozczuleniu zatr&#261;caj&#261;c przytem wyra&#378;nie rodzonym ukrai&#324;skim
akcentem, od którego odzwyczai&#322;a si&#281; by&#322;a sw&#261;
ci&#261;g&#322;&#261; bytno&#347;ci&#261; w mie&#347;cie. - Pos&#322;uchaj, jak
si&#281; rzecz mia&#322;a - zacz&#281;&#322;a marsza&#322;kowa, i
ci&#261;gn&#281;&#322;a tak dalej : - Przede wszystkiem, kiedy ju&#380; tak
bole&#347;nie dotkn&#261;&#322;e&#347; mi&#281; przypuszczeniem, &#380;e
by&#322;am w zmowie przeciwko tobie, wyt&#322;umaczy&#263; si&#281; winnam... Tak
nie by&#322;o wcale, jak s&#261;dzisz; przeciwnie do ostatniej chwili ja o
niczem zgo&#322;a nie wiedzia&#322;am... </p>

<p>Jak to? - przerwa&#322; siostrze zdumiony Gowartowski. </p>

<p>- Tak, serce, tak, Januarku, ja nic zupe&#322;nie nie
wiedzia&#322;am - powtórzy&#322;a marsza&#322;kowa, z widocznym &#380;alem w
g&#322;osie - a dlaczego? Dlatego, &#380;e oni poradzili sobie bez nas... Roman
porwa&#322; Ol&#281; i natychmiast wyjechali razem za granic&#281;.</p>

<p>I pani Melania umilk&#322;a, wszystko najgorsze ju&#380;
by&#322;o bratu wiadomem. Pod nowym ciosem pochyli&#322;a si&#281; g&#322;owa
m&#281;&#380;czyzny, i odbi&#322;o si&#281; na niej jeszcze bole&#347;niejsze
cierpienie.</p>

<p>- Olu!... Olu!... dziecko moje!.. Jak&#380;e zawiod&#322;em
si&#281; na, tobie! - z ci&#281;&#380;kiem westchnieniem wymkn&#281;&#322;o
si&#281; z ust biednego ojca.</p>

<p>Marsza&#322;kowa spogl&#261;da&#322;a wzruszona na brata.
Gniewu jego nie ba&#322;a si&#281; ona; uniesienie przechodzi. Lecz czego
l&#281;ka&#322;a si&#281; dot&#261;d najbardziej, to tej rany
w&#322;a&#347;nie, zadanej kochaj&#261;cemu sercu ojcowskiemu przez córk&#281;,
depcz&#261;c&#261; przywi&#261;zanie do niej silne i bez upami&#281;tania - dla
u&#322;udnej fatamorgany zmys&#322;owych rozkoszy, dla mi&#322;o&#347;ci
kwiatów i pon&#281;t...</p>

<p>Pan January, z g&#322;ow&#261; na piersi schylon&#261;,
milcza&#322; teraz, ukrywszy twarz w d&#322;onie. Ze wzrastaj&#261;cem coraz
bardziej wspó&#322;czuciem patrzy&#322;a wci&#261;&#380; pani Melania na brata
i my&#347;la&#322;a: </p>

<p>- 0, dzieci, dzieci, pokolenia m&#322;ode, jak&#380;e wy
cz&#281;sto i okrutnie ranicie serca starych! Przywi&#261;zuje si&#281; ich
jesie&#324; smutna do waszych wiosen, pe&#322;nych wesela, a wy, jak te ptaki,
szukaj&#261;ce wci&#261;&#380; ciep&#322;a i s&#322;o&#324;ca,
lekkomy&#347;lnie rzucacie te serca, tratujecie mi&#322;o&#347;&#263;, zaparcia
siebie pe&#322;n&#261;, a pogardzaj&#261;c dogasaj&#261;cemi,
popielej&#261;cemi iskrami - szukacie, garniecie si&#281; do ognia, do
m&#322;odych!.. </p>

<p>Przecie&#380; i dla mnie pieszczotka Ola by&#322;a
dot&#261;d wszystkiem, lube dzieci&#281;! </p>

<p>Tak, lecz od genezy uczucia jej i brata nie bi&#322;o
s&#322;o&#324;ce mi&#322;o&#347;ci m&#322;odej, ptaszyna zerwa&#322;a jedwabne
p&#281;ta przywi&#261;za&#324; domowych, bo w mroki cichych, dotychczasowych
jej uczu&#263;, do serduszka dziewcz&#281;cego, wdar&#322; si&#281; promienisty
blask pot&#281;&#380;niejszy, silniejszy! Zwyk&#322;a kolej rzeczy tego
&#347;wiata... </p>

<p>Chc&#261;c przerwa&#263; milczenie, pe&#322;ne dla obojga
rozmy&#347;la&#324; przykrych, pani Melania pocz&#281;&#322;a mówi&#263; znowu
przyciszonym g&#322;osem: </p>

<p>- Podzi&#281;kujmy Bogu jeszcze, mój drogi January, &#380;e
&#347;lubem sko&#324;czy&#322;o si&#281; to wszystko. Teraz z wol&#261;
Bo&#380;&#261; pogodzi&#263; si&#281; nale&#380;y, i z przeznaczeniem, to
trudno... - ci&#261;gn&#281;&#322;a dalej, widz&#261;c, &#380;e na jej
s&#322;owa wyrwany z g&#322;&#281;bokiej zadumy brat podniós&#322;
g&#322;ow&#281; i s&#322;ucha - Nie uwierzysz, ile ja przecierpia&#322;am, nim
doniesiono mi o tem, &#380;e oni gdzie&#347; w pobli&#380;u austryackiej
granicy, w jakiej&#347; tam wioszczynie &#347;lub wzi&#281;li. </p>

<p>- Zk&#261;d&#380;e masz t&#281; wiadomo&#347;&#263;? -
z&#322;amanym i cichym g&#322;osem spyta&#322; Gowartowski.</p>

<p>- Marsza&#322;kowa ze smutkiem spojrza&#322;a na brata.
Serce zabola&#322;o j&#261;, jak&#380;e bowiem innym, odmiennym ca&#322;kiem,
sta&#322; si&#281; on nagle teraz, po odebraniu wiadomo&#347;ci, tak dla&#324;
wszechstronnie bolesnej. Powoli, mi&#281;kko, opowiada&#263; mu ona
pocz&#281;&#322;a stopniowo wszystko.</p>

<p>A wi&#281;c, o ucieczce Oli, o
w&#322;asnych cierpieniach, o tem, &#380;e z tak licznych znajomych prawdy nie
domy&#347;la si&#281; dot&#261;d nikt jeszcze, o &#321;ady&#380;y&#324;skim...</p>

<p>Pan January, przybity,
s&#322;ucha&#322; teraz s&#322;ów siostry pokornie, jak dziecko, nie
odzywa&#322; si&#281; ju&#380; wcale, trudno za&#347; by&#322;o
zar&#281;czy&#263;, czy w my&#347;lach bezustannie zatopiony -
s&#322;ysza&#322;.</p>

<p>Sko&#324;czywszy sw&#261;
opowie&#347;&#263;, marsza&#322;kowa rzek&#322;a:</p>

<p>- Bóg mi &#347;wiadkiem, i&#380; nic
winn&#261; nie jestem... Po wyje&#378;dzie twoim i odmowie, któr&#261;
da&#322;e&#347; Dzier&#380;ymirskiemu, gdy o&#347;wiadczy&#322; si&#281; o
Ol&#281; przed paru tygodniami, nie przyjmowa&#322;am go wcale. Gdzie
widywa&#322; si&#281; z Ol&#261;, jak i kiedy u&#322;o&#380;yli ze sob&#261;
wszystko? Dotychczas &#380;adnego o tem nie mam poj&#281;cia. Có&#380;
robi&#263; - wola Boska!..</p>

<p>Gdy marsza&#322;kowa wymawia&#322;a te
ostatnie wyrazy, instynktownie przysun&#281;&#322;a si&#281; do brata,
chc&#261;c pocieszy&#263; go zapewne, lecz w tej samej chwili spojrzenie jej
pad&#322;o na drzwi od salonu, i drgn&#281;&#322;a nerwowo. Zda&#322;o jej
si&#281;, &#380;e kto&#347; dotyka w&#322;a&#347;nie klamki...</p>

<p>Rzeczywi&#347;cie, w sekund&#281;
pó&#378;niej rozleg&#322;o si&#281; trzykrotne pukanie, w &#347;lad za tem
za&#347; s&#322;u&#380;&#261;cy zawiadomi&#322;, &#380;e podano kolacy&#281; i
herbat&#281;.</p>

<p>- Czy masz ochot&#281; je&#347;&#263;
teraz? - spyta&#322;a &#322;agodnie brata pani Melania.</p>

<p>Pan January, machn&#261;wszy
poprzednio r&#281;k&#261;, zrobi&#322; g&#322;ow&#261; ruch negatywy,
pe&#322;ny oboj&#281;tno&#347;ci i zniech&#281;cenia.</p>

<p>Marsza&#322;kowa westchn&#281;&#322;a
cicho.</p>

<p>-B&#281;dziemy jedli pó&#378;niej! -
rzuci&#322;a g&#322;o&#347;no.</p>

<p>Po drugiej stronie drzwi buduaru
zaintrygowany lokaj schyli&#322; si&#281; i spojrza&#322; przez dziurk&#281; od
klucza, poczem jeszcze bardziej zaciekawiony przyciszon&#261; rozmow&#261;,
której w&#261;tka schwyci&#263; nie móg&#322;, postawszy chwil&#281;,
oddali&#322; si&#281; na palcach by zakomunikowa&#263; wiadomo&#347;&#263;
t&#281; pozosta&#322;ej s&#322;u&#380;bie.</p>

<p>Z dobr&#261; godzin&#281;, a mo&#380;e
i wi&#281;cej jeszcze, min&#281;&#322;o nim roztworzy&#322;y si&#281; owe drzwi
buduaru, i wysz&#322;o z niego rodze&#324;stwo. Jakie&#380; jednak by&#322;o
zdumienie domowników, gdy zamiast spo&#380;y&#263; wieczerz&#281;, oboje
rozeszli si&#281; do swoich komnat, nie tkn&#261;wszy jej wcale.</p>

<p>I pó&#378;no potem w apartamentach
marsza&#322;kowej Warnickiej pali&#322;y si&#281; dwa &#347;wiat&#322;a.</p>

<p>D&#322;ugo, bardzo d&#322;ugo, na
kl&#281;czkach przed zapalon&#261; lampk&#261; i wizerunkiem Matki Bo&#380;ej
modli&#322;a si&#281; gor&#261;co polska matrona, zanosz&#261;c pro&#347;by do
nieba. Ukrywszy g&#322;ow&#281; w d&#322;onie, rozmy&#347;la&#322;a ona o
ulubienicy swej, Oli, modli&#322;a si&#281; za ni&#261;, za brata wreszcie, by
mu los przysz&#322;o&#347;&#263; os&#322;odzi&#322;. W ko&#324;cu
&#347;wiat&#322;o u niej zgas&#322;o. Zm&#281;czona wra&#380;eniami
ci&#281;&#380;kich trzech dni ostatnich, staruszka zasn&#281;&#322;a twardo,
pojednana z przeznaczeniem - wzmocniona modlitw&#261;...</p>

<p>Inaczej si&#281; dzia&#322;o w
komnacie Gowartowskiego. I on po niejakim czasie, zm&#281;czony
jednostajn&#261; po pokoju w&#281;drówk&#261;, zgasi&#322; lamp&#281;,
u&#322;o&#380;ywszy si&#281; do snu.</p>

<p>Lecz sen - ukoiciel daleko odlecia&#322; od zn&#281;kanego
starca. </p>

<p>Przez wielkie okno wkrada&#322;o si&#281;
pó&#322;&#347;wiat&#322;o usianej gwiazdami nocy letniej, sennej i cichej;
mrugaj&#261;ce na niebie gwiazdy zagl&#261;da&#322;y do wn&#281;trza - komnaty,
po&#322;o&#380;onej na dole i zwróconej ku ogrodowi, a zawis&#322;szy nad
&#322;o&#380;em, wpatrywa&#322;y si&#281; b&#322;yszcz&#261;ce, pyta&#324;
niedyskretnych pe&#322;ne, w poblad&#322;e lica bolej&#261;cego tu
cz&#322;owieka. </p>

<p>0! jak&#380;e noc ta polska, swobodna, zadumana i jasna
by&#322;a inn&#261; dla zapomnianego ojca, a jak inna, cho&#263; ta sama,
rozpi&#281;ta na w&#322;oskiem niebie, dla dwojga m&#322;odych w Wenecyi!... </p>

<p>Tam, w upojeniu, w mi&#322;osnej ekstazie, dwie dusze, dwa
m&#322;ode istnienia zlewa&#322;y si&#281; w jedno!... Na zegarach ich
przeznacze&#324; teraz w&#322;a&#347;nie bi&#322;a mo&#380;e zgodnie
aksamitnymi cichymi tony, ziemska u&#322;udna szcz&#281;&#347;cia godzina... </p>

<p>A tu?... </p>

<p>Z cierpieniem i bólem sam na sam boryka&#322; si&#281;
starzec, t&#322;umi&#261;c &#322;zy, cisn&#261;ce mu si&#281; gwa&#322;tem do
oczu... </p>

<p>Bo czy&#380;, zaiste, to dzieci&#281; w&#322;asne, drogie,
nie sponiewiera&#322;o go bezlito&#347;nie? Czy&#380; za tyle lat ojcowskich
trudów, mi&#322;o&#347;ci i zaparcia si&#281; siebie, on, rodzic
kochaj&#261;cy, jak rzadko który mo&#380;e, zas&#322;u&#380;y&#322; tego
ostatecznego, pogardliwego zdeptania? </p>

<p>Wi&#281;c on wobec córki w&#322;asnej nic nie znaczy&#322;?
B&#322;ogos&#322;awie&#324;stwo jego jest niczem, pozwolenie - zerem! On sam
za&#347;, jego w&#322;asne "ja," którego odzwierciedlenie
niezatartem, zdawa&#322;o mu si&#281; pi&#281;tnem, odbite by&#322;o na duszy
Oli, tak&#380;e okaza&#322;o si&#281; tak s&#322;abem tylko? 0! do jakiego
stopnia s&#322;abem nawet, kiedy nie potrafi&#322;o oprze&#263; si&#281; nowemu
uczuciu - intruzowi!... </p>

<p>U&#347;miech gorzki, bole&#347;ci pe&#322;ny,
przemkn&#261;&#322; si&#281; po ustach Gowartowskiego. </p>

<p>- Wi&#281;c nic trwa&#322;ego na tym padole! -
my&#347;la&#322; - wszystko marno&#347;ci&#261;... rozwiewaj&#261;cym
puchem!... Wi&#281;c drogie kamienie, per&#322;y uczucia, powsta&#322;e w
ojcowskiej duszy z tysi&#261;cznych &#380;ycia szczegó&#322;ów, cicho
wyros&#322;e tam kwiaty trwa&#322;ego rodzicielskiego przywi&#261;zania, z góry
ju&#380; skazane by&#263; musz&#261; niemi&#322;osiernie, by zwi&#281;dn&#261;&#263;
zapoznane...</p>

<p>Ach, jak&#380;e on, naiwny, dalekim by&#322; my&#347;l&#261;
od tego! Jakiem&#380;e przykrem rozczarowaniem by&#322;a dla&#324; ta naga
rzeczywisto&#347;&#263;, brutalna, bez zas&#322;on, cho&#263;by
konwencyonalnych tylko! </p>

<p>Gowartowski &#347;cisn&#261;&#322; g&#322;ow&#281;
r&#281;kami, zdawa&#322;o mu si&#281; bowiem, i&#380; ona p&#281;knie od
my&#347;li, cisn&#261;cych si&#281;, jak nieproszone t&#322;umy... Subtelny
umys&#322; jego gi&#261;&#322; si&#281; pod ich naporem, szumia&#322;, niby rój
brz&#281;cz&#261;cych, dokuczliwych owadów. </p>

<p>Nagle, jakby dziwnym wp&#322;ywem reakcyi, w g&#322;owie
le&#380;&#261;cego zapanowa&#322;a pró&#380;nia... </p>

<p>Gowartowski na ma&#322;&#261; sekund&#281; tylko
przesta&#322; my&#347;le&#263;... </p>

<p>I natychmiast zr&#281;cznie z chwili tej skorzysta&#322;a
samowiedza. </p>

<p>- Przypomnij sobie w&#322;asn&#261;
przesz&#322;o&#347;&#263; - szepn&#281;&#322;a - b&#261;d&#378;
wyrozumia&#322;ym!... Poszukaj dobrze, a niew&#261;tpliwie znajdziesz tam
moment, analogiczny z chwil&#261; obecn&#261;!... </p>

<p>Wszak m&#322;odo&#347;&#263; ma swoje silne prawa,
ka&#380;dy w tym czasie korzysta z nich, a staro&#347;&#263;, ubrana w
po&#380;ó&#322;k&#322;e, lec&#261;ce li&#347;cie jesieni &#380;ycia, sw&#261;
g&#322;ow&#281; srebrn&#261; pochyli&#263; zawsze musi przed jej
o&#347;lepiaj&#261;cym blaskiem, pomna, &#380;e i ona kiedy&#347; taka sama
by&#322;a. </p>

<p>I pan January wysi&#322;kiem woli uprzytomni&#322; sobie
nagle minione lata swoje, wpatrzy&#322; si&#281; w nie na chwil&#281;... </p>

<p>- Nie, nie!... - wo&#322;a&#263; pocz&#281;&#322;o we
wzburzeniu ca&#322;e jego jestestwo. </p>

<p>Tego, co go dzisiaj spotyka&#322;o, nie by&#322;o tam
zgo&#322;a. On szanowa&#322; s&#281;dziwy wiek, przywi&#261;zania starych nie
tratowa&#322;; cho&#263; kocha&#322; i szala&#322;, jednak zawsze godzi&#322;
jedno z drugiem. </p>

<p>Tu za&#347; obecnie dzia&#322;o si&#281; zupe&#322;nie co
innego. I Gowartowski w tej samej chwili odwróci&#322; si&#281; do &#347;ciany,
a przymkn&#261;wszy machinalnie powieki, i jakby chroni&#261;c s&#322;uch od
jakich&#347; odg&#322;osów, jak dzieci&#281; wcisn&#261;&#322; w poduszki
g&#322;ow&#281; sw&#261; siw&#261;. Bo nagle zda&#322;o mu si&#281;
wyra&#378;nie, &#380;e czyn Oli przyoblek&#322; si&#281; w s&#322;owa i w
pustych, cichych &#347;cianach pokoju krzyczy wielkim g&#322;osem: </p>

<p>- Id&#378; w k&#261;t, stary niedo&#322;&#281;go! Czy&#380;
ja potrzebuj&#281; ciebie si&#281; pyta&#263;? Ja chc&#281; &#380;y&#263;,
kocha&#263;! Pragn&#281; za m&#281;&#380;a m&#281;&#380;czyzny drogiego sercu,
a tu ty my&#347;lisz mi przeszkodzi&#263;?... </p>

<p>W ciszy pokoju, w u&#347;pieniu letniej nocy, rozleg&#322;o
si&#281; bolesne, st&#322;umione &#322;kanie - starzec p&#322;aka&#322;... </p>

<p>Dawno niezmoczone &#322;z&#261; s&#281;dziwe m&#281;skie
powieki, zaszkli&#322;y si&#281; ros&#261; - stroskanego ojca uniós&#322; ból
pocz&#261;&#322; rozsadza&#263; piersi. </p>

<p>A jednocze&#347;nie przywidzia&#322;o mu si&#281;, jakby w
halucynacyi nag&#322;ej, &#380;e oto sk&#261;dsi&#347; nagle, do ciasnych ram
sypialni wpada, jak huragan, dziwny rydwan z&#322;ocisty... Przytuleni,
zro&#347;li jakoby ze sob&#261;, siedz&#261; na nim Roman i Ola, zapatrzeni w
siebie, nie widz&#261;c nic doko&#322;a.</p>

<p>Rydwan za&#347; wspania&#322;y zbli&#380;a si&#281; coraz
bardziej... </p>

<p>Ci&#261;gn&#261; go ogniste pi&#281;kne rumaki bia&#322;e, a
po jego stopniach, ozdobach i kobiercach, wsz&#281;dzie sypi&#261; si&#281;
kwiaty; zasypuj&#261; go, poch&#322;aniaj&#261;... </p>

<p>Muzyka weso&#322;a, skoczna, zag&#322;usza tymczasem
t&#281;tent koni - nad zakochan&#261; par&#261; m&#322;odych roje cherubów
unosz&#261; si&#281; w górze, skrzyde&#322;ka ich szumi&#261; rado&#347;nie, a
czarowna mi&#322;o&#347;&#263; toruje im</p>

<p>drog&#281;!... </p>

<p>I Gowartowskiemu zdaje si&#281; równocze&#347;nie, &#380;e
pojazd ten wprost na niego wpada. </p>

<p>Tak jest, wyra&#378;nie, wyra&#378;nie!... </p>

<p>Czuje bo oto na piersiach swych bolesne grubija&#324;skie
uderzenia kopyt ko&#324;skich... </p>

<p>Ach!... </p>

<p>To ko&#322;a rydwanu przemkn&#281;&#322;y po nim
zwyci&#281;sko!... </p>

<p>Zaszumia&#322;o... Posypa&#322;y si&#281; znowu wonnym
deszczem kwiaty, muzyka g&#322;o&#347;niej zabrzmia&#322;a. </p>

<p>Min&#281;&#322;a chwila... </p>

<p>Ucich&#322;o wszystko, znik&#322;o i tylko jeszcze w
milczeniu echem ostatnim zadr&#380;a&#322; mi&#322;o&#347;nie poca&#322;unku
szmer...</p>

<p>Pojechali.</p>

<p>Zimny pot zaperli&#322; si&#281; na czole Gowartowskiego. -
Przez my&#347;l przemkn&#281;&#322;o mu s&#322;owo: Waryuj&#281;?... </p>

<p>Lecz niebawem znowu powróci&#322;a my&#347;l
zb&#322;&#261;kana. </p>

<p>I cierpienie natychmiast uk&#322;uciami drobnemi rani&#263;
go ponownie zacz&#281;&#322;o. </p>

<p>Powtórnie, umilk&#322;e na drobn&#261; chwil&#281;, jak
przyp&#322;yw morza, niepowstrzymany, powrotny, rozleg&#322;o si&#281; w cichym
spokoju komnaty zduszone &#322;kanie... </p>

<p>Szerokiem korytem rozlewa&#322;a si&#281; bole&#347;&#263;
upokorzonego, zranionego ojcowskiego serca, i przez otwarte okno cicho
p&#322;yn&#281;&#322;a eterami, w dal... </p>

<p>Na dworze &#347;ciemni&#322;o si&#281; tymczasem;
gdzieniegdzie na czystem niebie pojawi&#322;y si&#281; ma&#322;e chmurki,
przes&#322;oni&#322;y zagl&#261;daj&#261;ce ciekawie do pokoju gwiazdy... </p>

<p>Cienie rozk&#322;ada&#322;y si&#281; obecnie w sypialni, a z
nimi powoli, zm&#281;czeniem sna&#263; zwyci&#281;&#380;ane i wyczerpaniem,
milk&#322;o bolesne &#322;kanie starca, przechodz&#261;c stopniowo w p&#322;acz
cichy. Có&#380; sta&#322;o si&#281; powodem tego ukojenia, dzia&#322;aj&#261;cego
&#322;agodnie, jak balsam, na zn&#281;kan&#261; cierpieniami dusz&#281;
stroskanego ojca? </p>

<p>Mo&#380;e to by&#322;o przywidzeniem tylko, jednak w
majacz&#261;cych, coraz wi&#281;cej zasiedlaj&#261;cych pokój pó&#322;cieniach,
na ich tle widoczna zarysowa&#322;a si&#281; niewyra&#378;na jaka&#347;
posta&#263;, nachylona ze wspó&#322;czuciem... </p>

<p>Któ&#380; to by&#322; tak niepochwytny, z eterów zaledwie
z&#322;o&#380;ony ca&#322;y? Mara, czy z&#322;udzenie? </p>

<p>Jednocze&#347;nie jaki&#347; dziwny szelest jakby
rozleg&#322; si&#281; równie&#380; po pokoju... Z przyt&#322;umionym szelestem,
jednostajnie, kropla po kropelce spada&#322;o co&#347; w pewnych od siebie
odst&#281;pach, za spadni&#281;ciem za&#347; ka&#380;dej kropli rozlega&#322;
si&#281; w cichej komnacie jaki&#347; pe&#322;ny, oddzielny, harmonijny ton
st&#322;umiony - gra&#322;a jednolita, oderwana, melodyjna nuta. </p>

<p>Cich&#322;a - i znów to samo czyni&#322;a druga, trzecia,
czwarta... </p>

<p>Có&#380; to by&#322;o na Boga? Czary, czy te&#380; tylko
igraszka cieni i s&#322;uchu?.. Nie. To niewidzialny dla ludzkiego oka,
przywo&#322;any ze sfer niebieskich prawdziwem cierpieniem,
sp&#322;yn&#261;&#322; by&#322; Anio&#322; pocieszenia, a siad&#322;szy cicho
przy &#322;o&#380;u szarpi&#261;cego si&#281; z hydr&#261; bólu starca,
niós&#322; mu ukojenie - od Boga!... </p>

<p>&#346;ciany pokoju tymczasem coraz ciszej gra&#322;y
sw&#261; muzyk&#281; dziwn&#261;... </p>

<p>To ostatnie, do czary konchowej w d&#322;oniach
Pocieszyciela, zmieniaj&#261;c si&#281; tam w pi&#281;kne drogocenne
per&#322;y, spada&#322;y z oczu cz&#322;owieka-ojca - &#322;zy...</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Nad lekko zmarszczon&#261;, a mieni&#261;c&#261; si&#281;
jeszcze w zielonkawe blaski powierzchnia Adryatyckiego morza, daleko na
widnokr&#281;gu, &#322;agodnia&#322;a coraz bardziej czerwona wst&#281;ga
zachodu, a&#380; znik&#322;a, spe&#322;z&#322;a zupe&#322;nie, wyparta mrokiem
id&#261;cego wieczoru. </p>

<p>W zak&#322;adzie k&#261;pielowym, na Lido, zapó&#378;nieni,
w rozmaitych kostyumach go&#347;cie, powoli, stopniowo, zd&#261;&#380;ali do
kabin swych, a&#380; obj&#281;ta palami i sznurem ogromna przestrze&#324;
morza, przeznaczona na k&#261;piel, zupe&#322;nie opustosza&#322;a niebawem. </p>

<p>Natomiast na werandzie po&#347;rodku zak&#322;adu, na rubie&#380;y
k&#261;pieli, zaroi&#322;o si&#281; od go&#347;ci, spragnionych wypoczynku. </p>

<p>Odcinaj&#261;c si&#281; od innych wysok&#261;,
smuk&#322;&#261; sw&#261; postaw&#261; i dystynkcy&#261;, zmierzaj&#261;cy do
wolnego miejsca tu&#380; pod balustrad&#261;, nad morzem, przeciska&#322;
si&#281; pomi&#281;dzy licznymi zaj&#281;tymi ju&#380; stolikami, Roman Dzier&#380;ymirski,
w ubraniu ca&#322;em bia&#322;em, licuj&#261;cem bardzo korzystnie z
pi&#281;kn&#261; &#347;niad&#261; twarz&#261; jego i czarnym zarostem.
Znalaz&#322;szy w korku wolne miejsce, usiad&#322; i kaza&#322; poda&#263;
sobie napój od&#347;wie&#380;aj&#261;cy, a zdj&#261;wszy zarazem bia&#322;y
kapelusz - z tego&#380; materya&#322;u, co odzienie zrobiony - spojrza&#322;
woko&#322;o... </p>

<p>Przyt&#322;umionym szmerem rozmów, prowadzonych w
przeró&#380;nych j&#281;zykach, brz&#281;cza&#322; w jego uszach, jak rój
owadów, zebrany t&#322;um; na pi&#281;knego, a samotnego cudzoziemca
spogl&#261;da&#322;o ciekawie i zalotnie kilka siedz&#261;cych opodal, przystojnych
W&#322;oszek o grubych zmys&#322;owych wargach i du&#380;ych,
b&#322;yszcz&#261;cych, czarnych, jak w&#281;giel, oczach. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski przetar&#322; czo&#322;o r&#281;k&#261;,
i popatrzy&#322; z kolei przed siebie. Otulone ju&#380; mg&#322;ami zmierzchu
morze marzy&#322;o jakby zadumane. Przyciszonym &#322;oskotem uderza&#322;o o
brzeg fal&#261;, mówi&#322;o co&#347;, szepta&#322;o...</p>

<p>Na pokarbowanej, coraz bardziej ciemniej&#261;cej jego fali
&#347;ciga&#322;y si&#281; teraz mroki, jakie&#347; cienie tajemniczo
p&#322;ywa&#322;y po niem, gwarzy&#322;y ze sob&#261; gdzie&#347; w oddali, a
t&#322;umione ich g&#322;osy niós&#322; echem &#322;agodny szmer fali... </p>

<p>T&#281;sknym wzrokiem wpatrzy&#322; si&#281;
Dzier&#380;ymirski w bezmiar wód Adryatyku, zda&#322;o mu si&#281; bowiem,
&#380;e w&#347;ród tych otaczaj&#261;cych go, obcych ludzi, ono jedno brata
si&#281; z nim obecnie, i przyjacielskiem uchem my&#347;li jego s&#322;ucha. </p>

<p>A Roman ca&#322;kiem swobodnie podda&#263; si&#281; im móg&#322;
po raz pierwszy od bardzo dawna; nie oczekiwa&#322; bowiem na nikogo, by&#322;
sam zupe&#322;nie; &#380;on&#281;, cierpi&#261;c&#261; na migren&#281;,
pozostawi&#322; w hotelu na w&#322;asne jej &#380;&#261;danie. </p>

<p>Dot&#261;d za&#347; po prostu nie mia&#322; czasu
pomy&#347;le&#263;, wnikn&#261;&#263; w siebie.</p>

<p>Od chwili przyjazdu Romana do Wenecyi mija&#322;o dwa
tygodnie, a w ca&#322;ym tym okresie, upojony haszyszem mi&#322;o&#347;ci
dzielonej, przykuty do Oli z&#322;otymi &#322;a&#324;cuchy uczucia,
wprz&#261;gni&#281;ty w osza&#322;amiaj&#261;ce, u&#322;udne jarzmo chwil
miodowych - &#347;ni&#322; on, spa&#322;, &#380;yj&#261;c &#380;yciem nie
rzeczywistem, ale jakiem&#347; innem, oderwanem, l&#347;ni&#261;cem si&#281; li
tylko jasno&#347;ci&#261;, promieniami i blaskiem. </p>

<p>Prócz tego, jednocze&#347;nie doznawa&#322; on i
wra&#380;e&#324; innych, subtelniejszych. By&#322;y za&#347; niemi: po
pierwsze, wra&#380;enia czysto zewn&#281;trzne, a wi&#281;c ci&#261;g&#322;e,
bezustanne pobudzenie poczucia pi&#281;kna, wyzwane zetkni&#281;ciem si&#281; z
sztuk&#261; tego zak&#261;tka pami&#261;tek Italii; - wewn&#281;trzne, a tym
razem równie&#380; w &#347;cis&#322;ej pozostaj&#261;ce
&#322;&#261;czno&#347;ci z osi&#261; wszystkiego dla&#324; teraz - z Ol&#261;. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski z licznych dot&#261;d mi&#322;ostek
obeznany by&#322; dobrze z kobietami, po raz jednak pierwszy odczuwa&#322; to,
co dzi&#347;... </p>

<p>Bo dot&#261;d tak zwykle zdarza&#322;o si&#281; zazwyczaj;
&#380;e on by&#322; w mi&#322;o&#347;ci zawsze prawie nastrojonym na silniejszy
diapazon, a kobieta bierniejsz&#261; by&#322;a - poddawa&#322;a si&#281; tylko
sile jego uczucia. </p>

<p>Teraz za&#347; dzia&#322;o si&#281; wr&#281;cz przeciwnie:
to on czu&#322; si&#281; wi&#281;cej pragnionym i kochanym - to on
poddawa&#322; si&#281; sile sza&#322;ów, po&#380;&#261;da&#324;... </p>

<p>Po stronie kobiety by&#322;a widoczna przewaga, Roman
za&#347; nurza&#322; si&#281; w tej czystej toni niepokalanego dot&#261;d
niczem uczucia, jak w &#378;ródle &#347;wie&#380;em, krynicznem nowego
z&#322;otego &#380;ycia, odm&#322;adza&#322; si&#281; w niem,
orze&#378;wia&#322;, i upojony, odurzony - zasypia&#322; &#380;ycie,
marzy&#322; i &#347;ni&#322;, wch&#322;aniaj&#261;c w siebie ca&#322;&#261; moc
i pot&#281;g&#281; skierowanej ku niemu mi&#322;o&#347;ci. </p>

<p>A jednak, wszak i on kocha&#322; Ol&#281;: Któ&#380; by
w&#261;tpi&#322; o tem, gdyby tylko móg&#322; spojrze&#263; na ukryt&#261;, starannie
od ludzkiego oka, a zapisan&#261; kart&#281; jego tak niedawnej jeszcze
przesz&#322;o&#347;ci. </p>

<p>W tej chwili Roman, prze&#380;ywaj&#261;c jakby w
my&#347;lach swych, poza tera&#378;niejszo&#347;ci&#261; i lata minione,
wzdrygn&#261;&#322; si&#281;, brwi zmarszczy&#322;, i machinalnie spojrza&#322;
przed siebie. </p>

<p>Zupe&#322;nie spowi&#322; ju&#380; morze mrok ciemny. Hen,
daleko, b&#322;yszcza&#322;y &#347;wiat&#322;a, pozapalane na niewidzialnych
prawie go&#322;em okiem parowcach. Trzy z nich mruga&#322;y ju&#380; na
ko&#322;ysz&#261;cym si&#281; wodnym obszarze, po chwili zab&#322;ys&#322;o
czwarte, pi&#261;te... </p>

<p>Lekki wietrzyk wion&#261;&#322; po fali, poruszy&#322;
si&#281; zadumany wód olbrzym, zako&#322;ysa&#322;, zaszumia&#322; tajemniczo
g&#322;o&#347;niejszym, ni&#380; dot&#261;d, chórem podszeptów, szelestów i
szmerów - melodyjnie zagra&#322;... </p>

<p>U stóp Romana silniej zapluska&#322;y fale. </p>

<p>W uderzeniach za&#347; ich, teraz ju&#380; zupe&#322;nie
bliskich, wyra&#378;nych, powtarzaj&#261;cych si&#281; co chwila, jaki&#347;
ukryty, szyderczy, szemrz&#261;cy jakby g&#322;os wo&#322;a&#322;, zda
si&#281;, gdzie&#347; z g&#322;&#281;bin dalekich: </p>

<p>- No, i có&#380;, przyw&#322;aszczycielu cudzego z&#322;ota,
dobrze ci z niem, co, nieprawda&#380;? Ubóstwiaj&#261; ci&#281;, grasz
rol&#281; milionera!</p>

<p>Ha-ha!-ha-ha!.. z kolei za&#347;mia&#322;y si&#281; nagle
wody. </p>

<p>- My&#347;lisz mo&#380;e, &#380;e teraz, dotykaj&#261;c
si&#281; ju&#380; pieni&#281;dzy innych, wyt&#322;umaczonym przez to
jeste&#347;? &#379;e zapomniano, zagrzebano tw&#261; tajemnic&#281;? </p>

<p>- Ha-ha!-ha-ha!.. - &#347;mia&#322;o si&#281; morze
ironicznie, i dalej znowu szydzi&#322;o:</p>

<p>- A widzisz -
zblad&#322;e&#347;! Ty dotychczas pewnym by&#322;e&#347;, &#380;e nikt nic nie
wie o tem!..</p>

<p>- A ja wiem, dobrze
wiem!... - szyderczo za&#347;mia&#322;o si&#281; morze, a &#347;miech ten wód
ogromy coraz g&#322;o&#347;niej przedrze&#378;nia&#263; pocz&#281;&#322;y.</p>

<p>Teraz ju&#380; ca&#322;e morze bezlito&#347;nie drwi&#322;o.</p>

<p>Naraz g&#322;os Adryatyku usta&#322; i cichym szeptem
zaszemra&#322;a fala:</p>

<p>- Nie bój si&#281;! ja &#380;artuj&#281; tylko... nie
trwó&#380; si&#281;, ja ci&#281; nie zdradz&#281;...</p>

<p>- Patrz, jakie g&#322;&#281;bie kryj&#261; si&#281; w mem
&#322;onie jak wielkiem jestem ja!..</p>

<p>- Tajemnic&#281; tw&#261; zachowam, zginie ona w obszarach,
w bezdnach utonie...</p>

<p>- Nie powiem, ci... cho b&#281;d&#281;... ci... cho... -
zaszepta&#322;a znów fala, i szept ten powtórzy&#322;y fal miliony...</p>

<p>I jak &#347;miech szyderczy, tak i teraz ten pó&#322;­szept
cichy, st&#322;umiony, dr&#380;&#261;cy, szed&#322; znowu po &#322;us­kach fal,
tajemniczy, straszny...</p>

<p>Nie... po... wiem!.. ci-cho b&#281;d&#281;, ccci-cho... </p>

<p>Nerwy Romana zadrga&#322;y; podra&#380;ni&#322;y go te dzi­wne
g&#322;osy Adryatyku, odsun&#261;&#322; krzes&#322;o na drugi ko­niec stolika,
podpar&#322; r&#281;kami g&#322;ow&#281;, a zatkawszy uszy przed pomrukiem wód,
wzburzony jeszcze, bla­dy, zaduma&#322; si&#281; g&#322;&#281;boko.</p>

<p>Przesz&#322;o&#347;&#263;, wywo&#322;ana chwil&#261;
samotno&#347;ci, i dzi­wnymi morza pogwary, &#347;wie&#380;a i &#380;ywa, niby
wczorajsza, stan&#281;&#322;a mu przed oczyma, jak widmo.</p>

<p>Na ubogiem poddaszu, ujrza&#322; zatem siebie bu­dz&#261;cym
si&#281; po &#347;nie strasznym!</p>

<p>Dwa ju&#380; lata od tej chwili mija&#322;y. A co on od
owego czasu przecierpia&#322;, prze&#380;y&#322;, przewalczy&#322;! - nie
zliczy&#263;!..</p>

<p>D&#322;ugo nie tkn&#261;&#322; wówczas cudzych
pieni&#281;dzy; tajemniczy portfel le&#380;a&#322; pod kluczem, pozornie
zapomniany.</p>

<p>A on ci&#261;gle walczy&#322; ze sob&#261;!..</p>

<p>Nie zanosi&#322; jednak zguby do biura policyjne­go, sam
osobi&#347;cie w&#322;a&#347;ciciela nie szuka&#322;. Czeka&#322;... </p>

<p>Pod tym wzgl&#281;dem niepokoj&#261;ca, t&#322;ocz&#261;ca
sw&#261; zagadk&#261;, g&#322;ucha panowa&#322;a cisza.</p>

<p>W &#380;adnem pi&#347;mie nie by&#322;o wzmianki o zgubionym
pugilaresie - nikt o tem w&#322;adzom nie do­niós&#322;...</p>

<p>A on wci&#261;&#380; szala&#322;.</p>

<p>Wreszcie wyczerpa&#322;y si&#281; wszystkie jego w&#322;a­sne
fundusze, par&#281; ostatnich lekcyi straci&#322; bezpowrotnie; g&#322;ód
zajrza&#322; do jego izdebki... Nie by&#322;o rady, napocz&#261;&#322; wówczas
cudzego z&#322;ota.</p>

<p>Jakby to by&#322;o wczoraj, dzi&#347; zaledwie, pami&#281;ta
wyra&#378;nie te tygodnie m&#281;czarni, boja&#378;ni, wyrzutów, gdy si&#322;&#261;
okoliczno&#347;ci zmuszonym zosta&#322; &#8222;&#380;y&#263;" z mienia
przyw&#322;aszczonego... Pami&#281;ta sw&#261; trwog&#281; dzie­cinn&#261; przy
zmianie pierwszej sztuki znalezionych pie­ni&#281;dzy, i innych,
nast&#281;pnych... Widzi siebie, jak na­umy&#347;lnie zmienia&#322; je na
drugim ko&#324;cu miasta, jak ba&#322; si&#281; wtedy w&#322;asnego cienia, i
tak dalej, tak dalej!..</p>

<p>Ka&#380;da drobnostka &#380;ywo, jawnie staje mu przed
wzrokiem.</p>

<p>A pó&#378;niej znowu w murach rodzinnego miasta
wytrzyma&#263; ju&#380; nie móg&#322;!..</p>

<p>Wyjecha&#322;. B&#322;&#261;ka&#322; si&#281; za
granic&#261; d&#322;ugo, bez­my&#347;lnie, a&#380; dotar&#322; do Monte-Carlo.</p>

<p>Tam, opanowany gor&#261;czk&#261; z&#322;ota, widz&#261;c,
jak strumienie jego, rzeki ca&#322;e, p&#322;yn&#261; hojnie woko&#322;o - do
gry w rulet&#281; rzuci&#322; si&#281; z zapa&#322;em.</p>

<p>Pocz&#261;tkowo mia&#322; szcz&#281;&#347;cie szalone. Cudzy
pieni&#261;dz dwoi&#322; si&#281;, troi&#322; cudownie, pewnego poranku jednak
przegra&#322; wszystko co do grosza. Nie straci&#322; jednak odwagi. Dawszy
si&#281; ju&#380; pozna&#263; w domu gry, jako cz&#322;owiek bogaty i
nierachuj&#261;cy si&#281; wcale z groszem, oraz rozpowszechniwszy
fa&#322;szyw&#261; pog&#322;osk&#281; o olbrzymich swych jakoby dobrach,
po&#380;y­czy&#322; u poznanego ameryka&#324;skiego miliardera trzy­kro&#263;
sto tysi&#281;cy franków.</p>

<p>Por&#281;czy&#322; za niego pewien lord angielski, z któ­rym
si&#281; on, Roman, poprzyja&#378;ni&#322; bardzo. Pocz&#261;&#322;
gra&#263;... Pieni&#261;dze Amerykanina, (który, mówi&#261;c na­wiasem,
wygrywa&#322; w tym sezonie sumy olbrzymie), przynios&#322;y mu
szcz&#281;&#347;cie.</p>

<p>Dzi&#281;ki parokrotnym, a nader rzadkim i nie­prawdopodobnej
d&#322;ugo&#347;ci seryom "rouge", oraz kilku wygranym "en
plein", pewnego dnia ujrza&#322; si&#281; panem miliona franków.
U&#347;miech fortuny oszo&#322;o­mi&#322; 
go na razie. Pocz&#261;&#322; gra&#263; ze zdwojon&#261; energi&#261; i
ryzykiem.</p>

<p>Znowu wygra&#322; kilkakrotnie, lecz z kolei nie­bawem
pocz&#261;&#322; znowu przegrywa&#263;, z przera&#380;aj&#261;c&#261;
szybko&#347;ci&#261;. Opami&#281;ta&#322; si&#281;. Przysz&#322;a chwila
rozwagi; odda&#322; d&#322;ug milionerowi zza oceanu i wyjecha&#322;.
Wzgl&#281;dnie by&#322; jeszcze wygranym, i to dostatecznie. Przywozi&#322; z
sob&#261; do kraju blizko sze&#347;&#263;dziesi&#261;t ty­si&#281;cy, a
wyje&#380;d&#380;aj&#261;c mia&#322; tylko dwadzie&#347;cia kilka.</p>

<p>Wówczas rozpocz&#281;&#322;o si&#281; dla&#324; nowe
&#380;ycie... </p>

<p>Przede wszystkiem wraca&#322; spokojny. Niezrozu­mia&#322;y
na razie, subtelny bardzo, posiadaj&#261;cy jednak pewn&#261; podstaw&#281;
&#347;ci&#347;le logiczn&#261;, ow&#322;adn&#261;&#322; nim wtedy w duszy
proces dedukcyjny, i zwyci&#281;&#380;y&#322;.</p>

<p>Roman Dzier&#380;ymirski, ca&#322;y pogr&#261;&#380;ony w
swych wspomnieniach, ods&#322;oni&#322; twarz, machinalnie powsta&#322;, i
opar&#322;szy si&#281; o balustrad&#281;, wpatrzy&#322; w bezmiar morza, coraz
ciemniejszy i cichszy.</p>

<p>- Tak, zwyci&#281;&#380;y&#322;! - my&#347;la&#322; Roman
dalej. Zdawa&#322;o mu si&#281; bowiem wówczas, &#380;e nie jest tak bardzo
winnym.</p>

<p>- Te pieni&#261;dze s&#261; teraz moje,
"prawdziwie" moje - powiedzia&#322; sobie wtedy, doszed&#322;szy do
tej pewno&#347;ci ca&#322;em poprzedniem skojarzeniem wywodze&#324;. A
mianowicie: Z&#322;oto znalezione wszak przegra&#322;; sto­pi&#322;o si&#281;
ono, znik&#322;o, zla&#322;o w ca&#322;o&#347;&#263; jedn&#261; z morzem
przegrywanych w jaskini gry pieni&#281;dzy. Mienie za&#347; jego obecne - to
by&#322;a tylko wygrana z po&#380;yczki Amerykanina, a zatem suma grosza,
niemaj&#261;ca ju&#380; bezpo&#347;redniego, dotykalnego zwi&#261;zku ze
znalezionym portfelem.</p>

<p>Jemu, Dzier&#380;ymirskiemu, w dziedzinie sumie­nia
wyrzutów, docieka&#324;, zw&#261;tpie&#324;, ubywa&#322; jeden szkopu&#322;
powa&#380;ny - nie dotyka&#322; si&#281; on ju&#380; wyj&#281;tego z
"cudzego" pugilaresu grosza. Niezaprzeczenie przytem
nale&#380;a&#322; do niego ten pieni&#261;dz, &#347;lep&#261; igrasz­k&#261;
losu nabyty; podwalin&#261; za&#347;, przesz&#322;o&#347;ci&#261; tylko
fortunki tej by&#322;o przyw&#322;aszczenie.</p>

<p>Pozostawa&#322; fakt, wprawdzie ju&#380; daleki, znale­zienia
i nieoddania - pozostawa&#322;o niezmienne przekroczenie etyki ludzkiej, i
uczciwo&#347;ci ze strony jego, jako jednostki spo&#322;ecznej - niczem
niestarta, wieczna tego plama, ale w ówczesnem przynajmniej przekonaniu jego,
to wszystko zno&#347;niejszem, nie tak piek&#261;cem, l&#380;ejszem bez
porównania by&#322;o od odleg&#322;ego strasz­nego wczoraj.</p>

<p>Z g&#322;ow&#261; podniesion&#261; zatem do góry, pokrze­piony
powy&#380;szymi w swoim rodzaju sofizmatami, rozejrza&#322; si&#281; wówczas po
&#347;wiecie i pocz&#261;&#322; dzia&#322;a&#263;. Rozpowszechniwszy, za
pomoc&#261; ponownie odnalezio­nego przyjaciela i dawnego
kolegi-&#347;wiatowca, po­g&#322;osk&#281; o dziedzictwie niespodzianem, a
do&#347;&#263; poka&#378;­nem, po stryju, zmar&#322;ym w Stanach Zjednoczonych,
rzuci&#322; si&#281; w wir zabaw eleganckiego &#347;wiata, w celu
zbli&#380;enia si&#281; do Oli. Dopi&#261;&#322; togo, zaw&#322;adn&#261;&#263;
jej sercem potrafi&#322;, o&#347;wiadczy&#322; si&#281; o jej r&#281;k&#281;,
odrzuco­nym zosta&#322;, i...</p>

<p>Powierzchnia morza spokojn&#261; ju&#380; by&#322;a. Obo­j&#281;tna
ca&#322;kiem równomiernie i &#322;agodnie uderza&#322;a fala o podnó&#380;e
werandy - milcza&#322;a cicha...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski obudzi&#322; si&#281; ze swych
my&#347;li, za­nurzy&#322; r&#281;ce w bujnej czuprynie, g&#322;ow&#261;
wstrz&#261;sn&#261;&#322;, jakby pragn&#261;c odp&#281;dzi&#263; roje
wspomnie&#324;, i odwróci&#322; si&#281; od wodnej toni.</p>

<p>Publiczno&#347;ci nie by&#322;o ju&#380; prawie, po platfor­mie
kawiarni, ziewaj&#261;c, przechadza&#322;a si&#281; s&#322;u&#380;ba.
Zawo&#322;awszy kelnera, Roman rzuci&#322; mu du&#380;&#261; srebrn&#261;
monet&#281;, i odprowadzony g&#322;&#281;bokim jego uk&#322;onem,
opu&#347;ci&#322; zak&#322;ad k&#261;pielowy.</p>

<p>Niebawem znalaz&#322; si&#281; na drodze szerokiej,
ocienionej drzewami, z szerokiemi po bokach alejami dla pieszych.</p>

<p>W umy&#347;le jego cich&#322; szept przesz&#322;o&#347;ci,
niepo­strze&#380;enie, stopniowo, obrazy jej nikn&#281;&#322;y -
tera&#378;niejszo&#347;&#263; wraca&#322;a... Przed wzrokiem
m&#281;&#380;czyzny mign&#281;&#322;a naraz rozkosznie sylwetka Oli; pragnienie
mi&#322;o&#347;ci, &#380;ycia, silnie nim ow&#322;adn&#281;&#322;o.</p>

<p>&#346;pieszy&#322; si&#281;.</p>

<p>Odp&#281;dzi&#322; natr&#281;tnego wyrostka,
zachwalaj&#261;cego mu &#347;wie&#380;e ostrygi i jakie&#347; &#347;limaczki
nadzwyczajne; niebawem &#380;achn&#261;&#322; si&#281; znowu niecierpliwie,
ujrzawszy zast&#281;puj&#261;cego mu drog&#281; rozczochranego stare­go
W&#322;ocha, z mane&#380;kami, pe&#322;nemi pieczonych homa­rów i drobnych
raczków.</p>

<p>Po bokach drogi, w licznie rozsypanych restauracyach,
roi&#322;o si&#281; od spo&#380;ywaj&#261;cych i zapija­j&#261;cych wino ludzi,
z oddali dolatywa&#322;o echo muzyki. Roman, przy&#347;pieszaj&#261;c
bezustannie kroku, wyrzuca&#263; teraz pocz&#261;&#322; sobie, &#380;e zostawi&#322;
&#380;on&#281; sam&#261;; niepoko­i&#322;a go my&#347;l uporczywa, i&#380; nie
cierpi ona mo&#380;e na migren&#281;, lecz, &#380;e to pocz&#261;tek zapewne
s&#322;abo&#347;ci zupe&#322;nie innej; wszak wszystkie choroby zazwyczaj
rozpoczynaj&#261; si&#281; bólem g&#322;owy.</p>

<p>Po co tu przyszed&#322;?... By bezu&#380;ytecznie
odgrzebywa&#263; minione chwile? Ale&#380; to nonsens zu­pe&#322;ny. A tam ona,
Ola, sama zupe&#322;nie - niew&#261;tpliwe chora!..</p>

<p>Mi&#322;o&#347;&#263; pani, z ca&#322;em bogactwem
bezpodstaw­nych swych wzrusze&#324; i niepokojów, zaw&#322;adn&#281;&#322;a
niepodzielnie Dzier&#380;ymirskim.</p>

<p>Spojrza&#322; na zegarek - dochodzi&#322;a dziewi&#261;ta.
Przed nim ju&#380; bardzo blisko widnia&#322;y dwie ma&#322;e platformy
przystani; pe&#322;ne by&#322;y ludzi, przed jedn&#261; z nich sta&#322;
parowiec, gotowy do odej&#347;cia. Dzier&#380;y­mirski w obawie, &#380;e
si&#281; spó&#378;ni, pu&#347;ci&#322; si&#281; p&#281;dem, i spotnia&#322;y
dobieg&#322; do przystani w tej samej w&#322;a­&#347;nie chwili, gdy na
pok&#322;ad odrzucano ju&#380; sznur gruby, przytrzymuj&#261;cy parowiec.
Wskoczywszy na&#324; szybko, Roman znalaz&#322; si&#281; pomi&#281;dzy
nat&#322;oczon&#261; ci&#380;b&#261; ludzi, jak g&#322;o&#347;ny rój
pszczó&#322; gwarz&#261;c&#261; pomi&#281;dzy sob&#261;, ze &#347;miechem i
giestykulacy&#261;.</p>

<p>Otar&#322;szy pot z czo&#322;a, Dzier&#380;ymirski wspar&#322;
si&#281; o por&#281;cz balustrady pok&#322;adu. Boki statku &#322;agodnie
pru&#322;y fale; oddzielona ciemn&#261; toni&#261;, w bliskiej ju&#380;
odleg&#322;o&#347;ci mruga&#322;a kr&#281;giem &#347;wiate&#322; rzucona na wód
obszary Wenecya.</p>

<p>Podniós&#322;szy do oczu dalekono&#347;n&#261; lunet&#281;,
wpa­trzy&#322; si&#281; Roman w rz&#261;d domów, po&#322;o&#380;onych nad
brzegiem, ku któremu szybko p&#322;yn&#261;cy parowiec zbli&#380;a&#322;
si&#281; coraz bardziej. Szuka&#322; hotelu swego, i okna pokoju, gdzie
pozostawi&#322; Ol&#281;.</p>

<p>Okno komnaty tej w&#322;a&#347;nie otwartem by&#322;o sze­roko.
W ramie za&#347; jego sta&#322;a kobieta, szatynka, smuk&#322;a, o jasnem, habrowem
spojrzeniu pod&#322;u&#380;nych, mieni&#261;cych si&#281; oczu, o piersiach
wypuk&#322;ych, wzno­sz&#261;cych si&#281; jak fala, a kszta&#322;tach
pon&#281;tnych, pe&#322;­nych, jakby pragn&#261;cych gwa&#322;tem wydosta&#263;
si&#281; z cia­snych ram opi&#281;tej, bia&#322;ej, pikowej sukni. Ma&#322;e
wkl&#281;&#347;ni&#281;cia po obu stronach w&#261;zkich usteczek zdra­dza&#322;y
przy u&#347;miechu rozkoszne do&#322;eczki, r&#261;czka ma­le&#324;ka i
dystyngowana ca&#322;o&#347;&#263; postaci mówi&#322;y wyra&#378;nie o rasie
m&#322;odej osóbki.</p>

<p>Ola, wypocz&#261;wszy w &#322;ó&#380;ku godzin kilka,
wsta&#322;a­ w&#322;a&#347;nie przed chwil&#261;, czuj&#261;c, &#380;e nerwowy,
spowodo­wany upa&#322;em i zm&#281;czeniem ból g&#322;owy ustaje.
Pragn&#281;&#322;a po za tem rozerwa&#263; troch&#281; my&#347;li, z
wyj&#347;ciem bowiem Romana zasn&#281;&#322;a i &#347;ni&#322; jej si&#281;
rodzinny Gowartów i ojciec, jak &#380;ywy, tylko jaki&#347; smutny i
zbola&#322;y.</p>

<p>I po przebudzeniu my&#347;l Oli pobieg&#322;a st&#261;d da­leko...
Mimo woli sama ulecia&#322;a do ojczystych obszarów i jarów. Powonienie jej
podra&#380;ni&#322; wyra&#378;ny za­pach polnego kwiecia, zió&#322; i bodjaków,
w uszach zabrzmia&#322;a melodya cicha szumi&#261;cych borów,
ko&#322;ysz&#261;cego si&#281; miarowo stepu - sm&#281;tna rodzinna Ukra­ina, z
poza setek mil, ogarn&#281;&#322;a j&#261; tu, pod w&#322;oskiem niebem,
poczu&#322;a, zda si&#281;, powiew jej, t&#281;sknoty pe&#322;ny, do uszu
za&#347; dolecia&#322;o jakby gin&#261;ce echo &#380;a&#322;osnej dumki,
&#347;piewanej nieuczonym g&#322;osem mo&#322;odycy...</p>

<p>I smutek ogarn&#261;&#322; Ol&#281;... Czy wróci tam kiedy,
czy wróci?</p>

<p>Wszak podepta&#322;a wszystko - jednem szarpni&#281;­ciem
si&#281; zerwa&#322;a wszelkie wi&#281;zy - sama otworzy&#322;a sobie
przemoc&#261; bram&#281; do wymarzonego szcz&#281;&#347;cia. Tak jest. Bo Ola
czu&#322;a si&#281; przecie&#380; rzeczywi&#347;cie szcz&#281;&#347;liw&#261;.</p>

<p>- Biedny ten ojciec jednak, który po swoje­mu, jak
umia&#322;, tak j&#261; kocha&#322;  -
my&#347;la&#322;a dalej. - A droga ciotka Melania i przyjaciel ich,
&#321;ady&#380;y&#324;ski? Gdzie Gowartów, z którym zros&#322;a si&#281; jej
dusza ca­&#322;a? Co si&#281; tam dzieje? Gdzie oni teraz, ci wszy­scy, tak
dotychczas sercu drodzy?..</p>

<p>Rozpami&#281;tuj&#261;c w ten sposób
przesz&#322;o&#347;&#263;, przep&#281;­dzi&#322;a Ola z godzin&#281;.</p>

<p>Moc upajaj&#261;cej rzeczywisto&#347;ci tak siln&#261;
by&#322;a, jednak, &#380;e stopniowo &#347;ciera&#263; pocz&#281;&#322;a
wra&#380;enie snu i o&#380;y&#322;e chwilowo wspomnienia. Obecnie stoj&#261;ca
w oknie m&#322;oda kobieta my&#347;l&#261; dalek&#261; ju&#380; by&#322;a od
tego wszystkiego. Obejmuj&#261;c wzrokiem pano­ram&#281; portu i morza -
o&#347;wietlon&#261; Wenecy&#281;, wysepk&#281; z ko&#347;cio&#322;em S-to
Giorgio Maggiore, oraz kana&#322;y z mkn&#261;cemi cicho po nich licznemi
gondolami, - Ola z niecierpliwo&#347;ci&#261; wypatrywa&#322;a Romana.</p>

<p>Pragn&#281;&#322;a ju&#380; bowiem widoku m&#281;&#380;a.
Przed&#322;u&#380;ona nieobecno&#347;&#263; Dzier&#380;ymirskiego i w jej duszy
zasia&#322;a ziarnka niepokoju; t&#281;skni&#322;a ju&#380; za jego piesz­czot&#261;,
zapragn&#281;&#322;a czu&#322;o&#347;ci i poca&#322;unków...</p>

<p>Wzi&#261;wszy lornetk&#281;, przy&#322;o&#380;y&#322;a
j&#261; Ola do swych oczu, &#347;cigaj&#261;c po chwili widnokr&#261;g
spojrzeniem. Pier&#347; jej przytem unosi&#263; si&#281; pocz&#281;&#322;a
miarowo, usteczka za&#347; zdawa&#322;y si&#281; ca&#322;owa&#263;
przestrze&#324;, rozchylone, prosz&#261;ce...</p>

<p>Zniech&#281;cona, odj&#281;&#322;a niebawem lornetk&#281; od
oczu. Jaki&#347; statek w kierunku Lido zbli&#380;a&#322; si&#281; wprawdzie,
lecz znajdowa&#322; si&#281; jeszcze tak daleko...</p>

<p>Ola odst&#261;pi&#322;a od okna, i szeleszcz&#261;c jedwabia­mi
swych spódniczek, pocz&#281;&#322;a niecierpliwie przechadza&#263; si&#281; po
pokoju, pytaj&#261;c sama siebie:</p>

<p>- Któ&#380; widzia&#322; spó&#378;nia&#263; si&#281; tak
dalece? Widocznie zoboj&#281;tnia&#322;a ju&#380; ona Romanowi, czy&#380; to
jednak mo&#380;liwe? Wszak tak nied&#322;ugo trwa ich szcz&#281;&#347;cie...</p>

<p>My&#347;li ostatnie i w&#261;tpliwo&#347;ci &#347;miesznemi
wi­docznie zda&#322;y si&#281; m&#322;odej kobiecie, bo po zastano­wieniu
si&#281; twarz jej powesela&#322;a, a w ciszy pokoju rozleg&#322; si&#281;
&#347;mieszek srebrzysty. W &#347;lad za tem zapali&#322;a dwie &#347;wiece i
przyst&#261;pi&#322;a do du&#380;ego lustra. D&#322;ugo, z lubo&#347;ci&#261;,
wpatrywa&#322;a si&#281; w nadobne w&#322;asne oblicze. Przymkn&#261;wszy z
lekka powieki, lecz tak, by mog&#322;a widzie&#263; siebie, przegi&#281;&#322;a
sw&#261; &#322;adn&#261; g&#322;ówk&#281; i kibi&#263; nieco w ty&#322;, oraz
rozchyli&#322;a usteczka...</p>

<p>Kszta&#322;ty postaci jej ca&#322;ej uwypukli&#322;y
si&#281; po­n&#281;tnie; w pozycyi tej zatrzyma&#322;a si&#281; chwil&#281;...
U&#347;mie­szek zwyci&#281;ski przewin&#261;&#322; si&#281; niebawem po
drobnych wargach pi&#281;knej kobiety; podnios&#322;a do góry r&#281;ce,
&#322;asz&#261;co, jak koci&#281;, wypr&#281;&#380;y&#322;a naprzód swe
cia&#322;o, i uczyniwszy gest, podobny do przeci&#261;gaj&#261;cego si&#281; po
&#347;nie cz&#322;owieka, wymówi&#322;a g&#322;o&#347;ne: Aaaa...</p>

<p>Po chwili za&#347;, poprawiwszy poprzednio zalo­tnie
tualet&#281; sw&#261; i w&#322;osy, stan&#281;&#322;a znowu w pierwotnej
pozycyi u okna, w ciemnym tak samo i tym razem pokoju, z lornetk&#261; przy
oczach.</p>

<p>Zbli&#380;aj&#261;cy si&#281; tymczasem od strony morza
parowiec stawa&#322; w&#322;a&#347;nie ju&#380; w przystani. Po drewnianych pomostach
wysypa&#322; si&#281; na ulic&#281; t&#322;um ró&#380;nolity i barwny;
&#347;wiat&#322;a, pozapalane w pobli&#380;u pa­da&#322;y na&#324;
sko&#347;nie, o&#347;wietlaj&#261;c wyra&#378;nie ruszaj&#261;cych si&#281;
ludzi. Ola w&#347;ród nich stara&#322;a si&#281; odnale&#378;&#263; syl­wetk&#281;
m&#281;&#380;a, niebawem dojrza&#322;a go rzeczywi&#347;cie i z
rado&#347;ci&#261; wykrzykn&#281;&#322;a do siebie:</p>

<p>- Jest! jest!..</p>

<p>W oka mgnieniu odskoczy&#322;a od okna, zapali&#322;a
&#347;wiec&#281;, odnalaz&#322;a szybko kapelusz i parasolk&#281;, i
wybieg&#322;a z hotelu. Zd&#261;&#380;a&#322;a na spotkanie Romana,
&#347;miej&#261;c si&#281; z góry na my&#347;l, jak on si&#281; zdziwi, ujrza­wszy
j&#261; na nogach.</p>

<p>Na Riva degli Schiavoni, spacerowem miejscu Wenecyi,
roi&#322;o si&#281; od publiczno&#347;ci. W pobli&#380;u ho­telu,
zamieszkiwanego przez Dzier&#380;ymirskich, muzyka graj&#261;ca zazwyczaj na
placu &#346;wi&#281;tego Marka, rozbrzmiewa&#322;a kaskad&#261; ochoczych tonów
przed kawiarni&#261;, przepe&#322;nion&#261; lud&#378;mi, snuj&#261;cymi
si&#281; równie&#380; wsz&#281;dzie, gdzie tylko by&#322;o rzuci&#263; okiem.
Ola, zd&#261;&#380;aj&#261;c ku przystani, wymija&#322;a ich szybko, w oddali
widzia&#322;a ju&#380; w&#347;ród id&#261;cych sylwetk&#281; Ro­mana,
ca&#322;&#261; bia&#322;&#261;, góruj&#261;c&#261; wzrostem nad innymi.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, niespokojny sna&#263; dot&#261;d
jeszcze, szed&#322; krokiem ra&#378;nym, z cygarem zapalonem w ustach, a
kroczy&#322; tak zamy&#347;lony, &#380;e by&#322;by, nie widz&#261;c
wymin&#261;&#322; Ol&#281; niew&#261;tpliwie, gdyby ta, ubawiona, nie
roze&#347;mia&#322;a si&#281; weso&#322;o i nie pochwyci&#322;a go za
rami&#281;. Na d&#378;wi&#281;k znajomego srebrnego &#347;miechu podniós&#322;
Roman g&#322;ow&#281; i twarz, chmurna dotychczas nieco, rozpogodzi&#322;a mu
si&#281; natychmiast.</p>

<p>- Ty tu, filutko?.. - wykrzykn&#261;&#322; rado&#347;nie, i
uj&#261;wszy obie r&#261;czki Oli w swe d&#322;onie, obsypywa&#263; je
zacz&#261;&#322; poca&#322;unkami, a nast&#281;pnie poci&#261;gn&#261;&#322;
j&#261; ku sobie, i nie zwracaj&#261;c zgo&#322;a uwagi na kilka
mijaj&#261;cych ich osób, uca&#322;owa&#322; w twarz serdecznie.</p>

<p>- A tak, Romeczku! - odpar&#322;a &#380;ywo Ola -
wybieg&#322;am, bo zobaczy&#322;am przez lornetk&#281;, jak wy­siada&#322;e&#347;!
Fe! któ&#380; widzia&#322; siedzie&#263; tak d&#322;ugo, gdy si&#281; ma tak
&#322;adn&#261;, jak ja &#380;oneczk&#281;... - dorzuci&#322;a,
przymilaj&#261;c si&#281;, z lekk&#261; wymówk&#261; w g&#322;osie, i do­da&#322;a
jeszcze:</p>

<p>- My&#347;la&#322;am ju&#380;, &#380;e ci si&#281; co
z&#322;ego sta&#322;o!</p>

<p> Promie&#324;
przebieg&#322; po twarzy m&#281;&#380;czyzny, uj&#261;&#322; rami&#281; Oli, i
odpar&#322;:</p>

<p>- A wiesz, moje &#380;ycie, &#380;e i ja mia&#322;em co do
ciebie my&#347;l podobn&#261;?.. - u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; i
doda&#322; - ale z mej strony to usprawiedliwione, zostawi&#322;em ci&#281;
przecie bowiem w &#322;ó&#380;ku...</p>

<p>Id&#261;c wci&#261;&#380; szybko przed siebie, zamilkli
oboje. Mi&#322;o&#347;&#263; odczuta, taka sama, drobn&#261; sw&#261;
powy&#380;sz&#261; oznak&#261; zamkn&#281;&#322;a im usta na chwil&#281;.</p>

<p>- Sk&#261;dsi&#347; od Wielkiego Kana&#322;u, w pewnych od siebie,
odst&#281;pach, dolatywa&#322;o w&#322;a&#347;nie echo silne­go m&#281;skiego
g&#322;osu, przy akompaniamencie chóru innych.</p>

<p>- Pojedziemy mo&#380;e gondol&#261;, jak my&#347;lisz? -
zapyta&#322;a Ola - s&#322;yszysz jak &#322;adnie &#347;piewaj&#261;?..</p>

<p>- Dobrze, moje &#380;ycie, jedziemy!.. - odpar&#322;
weso&#322;o Roman.</p>

<p>Jak na zawo&#322;anie, w tej samej chwili Dzier&#380;y­mirscy
us&#322;yszeli za sob&#261; kilka okrzyków, silnie akcentowanych na pierwszej
sylabie: "Gón-dola,. gón-dola signore... gón-dola!.."</p>

<p>Na lewo, obok id&#261;cych, znajdowa&#322;a si&#281;
"Piaz­zeta", a naprzeciw wznosz&#261;cego si&#281; majestatycznie
pa&#322;acu Do&#380;ów, najwi&#281;ksza przysta&#324; gondolierów.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, wybrawszy jednego z licznych,
napraszaj&#261;cych si&#281; przewo&#378;ników, podszed&#322; ku przystani,
gdzie wespó&#322; z Ol&#261; usadowi&#322; si&#281; niebawem w gondoli.</p>

<p>- Serenada, Canale Grande! - rzuci&#322; ubranemu bia&#322;o
W&#322;ochowi.</p>

<p>"Rematore"*) uderzy&#322; w wios&#322;a, i gondola
z wolna, cicha, wysun&#281;&#322;a si&#281; z pomi&#281;dzy dziesi&#261;tek
innych, a ko&#322;ysz&#261;c si&#281; na, czarnej fali kana&#322;u,
pomkn&#281;&#322;a we wskazanym kierunku. Roman obj&#261;&#322; kibi&#263;
&#380;ony i po­cz&#261;&#322; muska&#263; delikatnie ustami jej oczy, czo&#322;o,
szyj&#281; i usta. Ona za&#347; uchyla&#322;a si&#281; wci&#261;&#380;
figlarnie, szepcz&#261;c:</p>

<p>[*) Wio&#347;larz.]</p>

<p>- Wstyd&#378; si&#281;... gondolier patrzy...</p>

<p>Lecz m&#281;&#380;czyzna nie przestawa&#322;. Kilkakrotnie
usta ich z&#322;&#261;czy&#322;y si&#281; w poca&#322;unku gor&#261;cym,
d&#322;ugim, od którego zadr&#380;eli oboje, z ust Romana sypa&#322;y si&#281;
ciche i urywane, dysz&#261;ce uczuciem i nami&#281;tno&#347;ci&#261;,
pieszczotliwe wyrazy...</p>

<p>A wko&#322;o nich, szeleszcz&#261;c uderzeniami wiose&#322;,
sun&#261;c równie&#380;, jak i oni cicho, mkn&#281;&#322;y, migocz&#261;c
kolorowemi &#347;wiate&#322;kami, gondole, zmierzaj&#261;c wszyst­kie w jednym
kierunku - ku Wielkiemu Kana&#322;owi, ca&#322;emu rozbrzmiewaj&#261;cemu w tej
chwili, jak harfa ruszona &#347;piewem i muzyk&#261;. O&#347;wietlone, ubrane
kolorowemi, papierowemi latarniami, miga&#322;y w oddali wielkie gondole, a
raczej statki ma&#322;e, tak zwane &#8222;serenady", na których orkiestry cale
grajków i &#347;piewa­ków-samouków popisywa&#322;y si&#281; ze swym wrodzonym,
a rzetelnym nawet cz&#281;stokro&#263; artyzmem.</p>

<p>Kilka podobnych serenad, rozrzuconych po ka­nale;
wabi&#322;o &#347;wiat&#322;ami i st&#322;umionym &#347;piewu odg&#322;osem,
ko&#322;o nich za&#347;, w pobli&#380;u, grupowa&#322;y si&#281; kr&#281;­giem
dziesi&#261;tki czarnych gondoli, z rozpostartymi w nich niedbale i wygodnie
s&#322;uchaczami. Niektóre z rozbrzmiewaj&#261;cych &#347;piewem i muzyk&#261;
bark pod­je&#380;d&#380;a&#322;y pod okna dawnych dworców, a dzisiejszych
pierwszorz&#281;dnych hoteli i koncertuj&#261;c tam wy&#322;&#261;cznie dla
hotelowych go&#347;ci, zbierali od nich dla siebie datki, sun&#261;c
ró&#380;nobarwnemi &#347;wiat&#322;ami i gorej&#261;cym kad&#322;ubem stateczku
zwolna u marmurowych stopni pa&#322;acowych balkonów.</p>

<p>Naprzeciwko dwóch podobnych serenad, &#347;pie­waj&#261;cych
wprost ko&#347;cio&#322;a S-ta Maria della Salute, pod oknami pa&#322;aców
Ferro i Zucchelli, (dzisiejsze Grand-Hotel i hotel Britania) dalej nieco, poza
ko&#347;cio&#322;em, zabrzmia&#322;a w&#322;a&#347;nie nagle pie&#347;&#324;
solowa ..</p>

<p>Zag&#322;uszaj&#261;c inne g&#322;osy &#347;piewaków
bli&#380;szych i dalszych, zadrga&#322;a ona uczuciem, i zr&#281;cznie
modulowana przyjemnie pie&#347;ci&#322;a s&#322;uch, coraz donio&#347;lejsza,
bli&#380;sza...</p>

<p>- Pojedziemy tam! dobrze, Romciu?.. - zapro­ponowa&#322;a
Ola, uj&#281;ta g&#322;osem &#347;piewaka.</p>

<p>- Bene, carissima! - odpar&#322; Roman, i skin&#261;&#322;
na wios&#322;uj&#261;cego. Gondola ich, kierowana umiej&#281;tn&#261;
r&#281;k&#261;, wymija&#263; zacz&#281;&#322;a &#322;odzie, coraz liczniejsze.</p>

<p>Roman i Ola, widz&#261;c si&#281; coraz bardziej oto­czonymi,
przestali poca&#322;unków i pieszczot, chwilowo poddawszy si&#281;
zupe&#322;nie czarowi pie&#347;ni, p&#322;yn&#261;cej ku nim w ciszy wieczoru. </p>

<p>Oboje milczeli...</p>

<p>Gondola tymczasem skr&#281;ci&#322;a powoli w lewo, ku
roz&#347;piewanej barce, i w&#347;lizn&#261;wszy si&#281; swym wysokim przednim
dziobem, jak w&#261;&#380;, pomi&#281;dzy ko­&#322;ysz&#261;ce si&#281;
dziesi&#261;tki innych gondol - stan&#281;&#322;a wresz­cie, zatrzymana
zr&#281;cznie. Gondolier przymocowa&#322; sznurem swój pojazd do
s&#261;siednich i za&#322;o&#380;ywszy na krzy&#380; r&#281;ce, w skupieniu
wespó&#322; z innymi zas&#322;ucha&#322; w pie&#347;&#324;...</p>

<p>Szerokiem pó&#322;kolem, ciche, ko&#322;ysa&#322;y si&#281;
wsz&#281;dy ­inne gondole; wsparci w nich s&#322;uchacze pod­dawali si&#281;
niewyt&#322;umaczonemu czarowi tej weneckiej, cichej nocy, tej pie&#347;ni
szczerej, niewykwin­tnej, chwytaj&#261;cej jednak mimo woli niejednego za
serce, zapadaj&#261;cej w dusz&#281; g&#322;&#281;boko.</p>

<p>Po sm&#281;tnych pie&#347;niach nast&#281;powa&#322;y
skoczne, i tak dalej, bez zmiany. Co kilka "numerów" z barki
"serenady" schodzi&#322; w&#322;och, rozczochrany, od &#347;piewu
wzruszony jeszcze, i z czapk&#261; w r&#281;ku zbiera&#322; "co
&#322;aska", przest&#281;puj&#261;c ostro&#380;nie z jednej gondoli na
drug&#261;.</p>

<p>W ciszy za&#347; wzgl&#281;dnej, a spowodowanej tym swe­go
rodzaju antraktem, rusza&#322;y si&#281; z miejsc swoich nie­które &#322;odzie,
wracaj&#261;c, lub zd&#261;&#380;aj&#261;c dalej do innych serenad; na puste
miejsce wsuwa&#322;a si&#281; milcz&#261;co no­woprzyby&#322;a gondola, a
publiczno&#347;&#263;, zebrana w tych zaimprowizowanych wodnych lo&#380;ach,
natychmiast spogl&#261;da&#322;a ciekawie na swego s&#261;siada,
pó&#322;g&#322;osem komunikowa&#322;a sobie uwagi, w rozmaitych j&#281;zykach.</p>

<p>I w cicho&#347;ci powoli milk&#322;y, to znów z kolei
rozbrzmiewa&#322;y dalsze i bli&#380;sze roz&#347;piewane barki, wreszcie
antrakt si&#281; ko&#324;czy&#322;, po wodach kana&#322;u mkn&#281;&#322;a znów
ze &#8222;sceny" serenady pie&#347;&#324; nami&#281;tna... </p>

<p>S&#322;ucha&#322;y jej echa zdawa&#322;o si&#281;,
pob&#322;a&#380;liwie i cieka­wie gwiazdki, licznie rozsiane po
gwia&#378;dzistem niebie po&#322;udnia - s&#322;ucha&#322;y krzy&#380;e, i
wie&#380;yce licznych &#347;wi&#261;tyni, i zadumane marmury wiekopomnych
dworców.</p>

<p>Od czasu do czasu komunikuj&#261;c sobie przyci­szon&#261;
uwag&#281;, Roman i Ola s&#322;uchali równie&#380; uwa&#380;nie w&#322;oskich
pie&#347;ni, nastrój za&#347; dzisiejszego wieczora rozmarzaj&#261;co
dzia&#322;a&#322; na nich. My&#347;li ich daleko ulatywa&#322;y, pod
wp&#322;ywem tej nocy, tego krajobrazu nie­zwyk&#322;ego, a pe&#322;nego czaru,
i tej niewymuszonej, tchn&#261;cej uczuciem pie&#347;ni, wyrzucanej z ust ludzi
prostych, dziwnie jednak atoli przejmuj&#261;cych si&#281; melody&#261;
s&#322;ów swoich, kochaj&#261;cych tak wyra&#378;nie pie­&#347;ni owe, narodowe
- w&#322;asne!</p>

<p>Wywo&#322;ana zatem &#347;wie&#380;emi, tak niedawnemi
wspomnieniami dzisiejszego popo&#322;udnia, my&#347;l Oli bieg&#322;a
nieprzeparcie do stron ojczystych - przymru­&#380;a&#322;a oczy, i
widzia&#322;a ogród Gowartowski... wynios&#322;e oblicze ojca...</p>

<p>Romana za&#347; trapi&#322;y z kolei te same, co i nad
morzem my&#347;li... Fa&#322;sz obecnego po&#322;o&#380;enia, przy­sz&#322;o&#347;&#263;
niejasna, zakryta, ciemna, z tajemnic&#261; na dnie duszy ukrywa&#263; si&#281;
zmuszon&#261;, przed okiem najdro&#380;szej nawet teraz dla&#324; na
&#347;wiecie istoty, zaciemnia&#322;y chmur&#261; troski czo&#322;o Dzier&#380;ymirskiego,
mg&#322;&#261; smutku matowa&#322;y spojrzenie czarnych, rozumnych oczu.</p>

<p>I &#380;al jaki&#347; niezmierny, &#380;al do &#380;ycia,
rozpiera&#322; mu piersi, do losu, &#380;e, postawi&#322; go na tak
&#347;liskim i ko&#322;ysz&#261;cym si&#281; gruncie, &#380;e tylko za
cen&#281; tego fa&#322;szu i wyrzutów sumienia, pozwoli&#322; mu zdoby&#263; to
jego dzisiejsze nieograniczone szcz&#281;&#347;cie!</p>

<p>Zatopiony w swem skrytem cierpieniu, Roman od czasu do czasu
spogl&#261;da&#322; na Ol&#281;. Ta, ze spuszczonemi oczami, oparta niedbale na
skórzanych poduszkach gondoli, zadumana, równie&#380; marzy&#322;a cicho...
Cienie przechodzi&#322;y, przemyka&#322;y si&#281; po jej wdzi&#281;cz­nem,
zamy&#347;lonem obliczu, czasem na usteczkach za­gaszcza&#322;
b&#322;&#261;kaj&#261;cy si&#281; u&#347;mieszek.</p>

<p>Roman wtedy z mi&#322;o&#347;ci&#261; bezgraniczn&#261;
zatrzy­mywa&#322; d&#322;u&#380;sz&#261; chwil&#281; spojrzenie na ukochanych
rysach, i znowu popada&#322; w zadum&#281;, lub s&#322;ówkiem pieszczoty, albo
spostrze&#380;eniem jakiem przerywa&#322; milczenie. Ola odpowiada&#322;a mu
skinieniem g&#322;ówki - zamieniali pomi&#281;dzy sob&#261; zda&#324; urywanych
kil­kana&#347;cie, i znowu milkli, poddaj&#261;c si&#281; nastrojowi ze­wn&#281;trznemu
otoczenia i wewn&#281;trznemu dusz w&#322;asnych. W ten sposób czas mija&#322;.</p>

<p>Powoli, stopniowo rozlu&#378;ni&#322;o si&#281;
&#347;cie&#347;nione gondol pó&#322;kole... Z cichym wiose&#322; szelestem i
pluskiem ruszonej wody odp&#322;ywa&#322;y one jedne po drugich - du&#380;e
barki s&#261;siednich serenad gin&#281;&#322;y równie&#380; w oddali,
&#347;piewy ich cich&#322;y...</p>

<p>Kilka tylko z nich jeszcze rozbrzmiewa&#322;o po kanale
ostatnimi tony, a mi&#281;dzy innemi i barka, ko&#322;o której
ko&#322;ysa&#322;a si&#281; gondola Dzier&#380;ymirskich. Z okien i balkonów
hoteli poznika&#322;y ju&#380; tak&#380;e ­liczne sylwetki i twarze go&#347;ci,
w pobli&#380;u, na wie&#380;y ko&#347;cielnej, wybi&#322;a rytmicznie godzina
jedenasta...</p>

<p>Roman ockn&#261;&#322; si&#281; pierwszy, dotkn&#261;&#322;
delikatnie d&#322;oni&#261; r&#261;czki Oli i rzek&#322;:</p>

<p>- Pora ju&#380; nam, kochanie... prawda&#380;?..</p>

<p>- Która? - zapyta&#322;a Ola, zbudzona.</p>

<p>- Jedenasta, moje &#380;ycie - odpar&#322; Roman.</p>

<p>- Ju&#380;?.. - zdziwi&#322;a si&#281; Ola, westchn&#261;wszy.
­To jed&#378;my, nie s&#261;dzi&#322;am nigdy, by ju&#380; tyle czasu
min&#281;&#322;o...</p>

<p>- O czem&#380;e tak duma&#322;a moja pani? - zapyta&#322;
Roman, z u&#347;miechem.</p>

<p>- A ty? - odpowiedzia&#322;a pytaniem Ola.</p>

<p>- 0... ja?.. nic ciekawego - odpar&#322; po&#347;pie­sznie
Roman, i jakby pragn&#261;c, by powtórnie nie py­tano go o to samo,
odwróci&#322; si&#281; szybko do gondo­liera, informuj&#261;c go, dok&#261;d ma
ich zawie&#378;&#263;.</p>

<p>Gondola, wycofana z &#322;atwo&#347;ci&#261; z
przerzedzonego ju&#380; kr&#281;gu, zawróci&#322;a i pomkn&#281;&#322;a ku
o&#347;wietlone­mu niebieskawym &#347;wiat&#322;em latarni elektrycznych
placowi San Marco. Na wie&#380;ach odleg&#322;ych ko&#347;cio&#322;ów,
uk&#322;adaj&#261;cej si&#281; do snu Wenecyi, w milczeniu, ró&#380;nymi tony
dzwoni&#322;a godzina jedenasta, zda&#322;a dochodzi&#322; jesz­cze przyciszony
odg&#322;os muzyki...</p>

<p>Wyci&#261;gn&#261;wszy si&#281; wygodnie w gondoli, Roman
uj&#261;&#322; znów kibi&#263; &#380;ony, i pieszcz&#261;c wargami jej
szyj&#281;, pocz&#261;&#322; mówi&#263; cicho, d&#322;ugo, ci&#261;gle.</p>

<p>Czu&#322; potrzeb&#281; mówienia; chcia&#322;
zag&#322;uszy&#263;, od­p&#281;dzi&#263; natr&#281;tne my&#347;li, wspomnienia,
przechodzi&#322; z tematu na temat, &#347;mia&#322; si&#281;, dowcipkowa&#322;,
ca&#322;owa&#322; Ol&#281; co chwila. A ona szczebiota&#322;a równie&#380;...</p>

<p>Pe&#322;ne wesela g&#322;osy dwojga m&#322;odych
z&#322;&#261;czonym akordem przerywa&#322;y co chwila milczenie i spokój
"Canale Grande", pada&#322;y i &#347;lizga&#322;y si&#281; echem po
ciemnej tafli jego wód, w których z kolei p&#322;awi&#322;y si&#281; cienie pa&#322;aców,
z&#322;otym deszczem igra&#322;y gwia­zdy i swawoli&#322; powiew wietrzyka, id&#261;cego
z morza, pokrytego ciemno&#347;ci&#261;, &#347;ni&#261;cego w oddali...</p>

<p>Dostawszy si&#281; na pe&#322;ni&#281; wód kana&#322;u
&#347;w. Mar­ka gondola pomkn&#281;&#322;a chy&#380;o, a niebawem po falistej
tafli w&#322;oskiej laguny rozleg&#322;a si&#281; &#347;piewana zgodnym liórem
m&#281;skiego barytonu i kobiecego sopranu pie&#347;&#324; polska:
"Szumi&#261; jod&#322;y"...</p>

<p>- A co, nie mówi&#322;em, &#380;e to nasi, cho&#263; on taki
czarny, jak W&#322;och - odezwa&#322; si&#281; po polsku, z gondo­li,
któr&#261; mijali Dzier&#380;ymirscy, rubaszny troch&#281; g&#322;os
m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>- No, tak dzioba&#263; si&#281;, jak go&#322;&#261;bki, to
i  inni potrafi&#261;... odpowiedzia&#322;
ironicznie kto&#347; drugi.</p>

<p>- Ba, ale, panie dobrodzieju, z takim humo­rom - to nie!...
z przekonaniem, stanowcza, rozleg&#322;a si&#281; odpowied&#378; szlagona.</p>

<p>Tymczasem gondola Dzier&#380;ymirskich mala&#322;a ju&#380;
coraz bardziej, na tle nocy tylko czerwonawem &#347;wiate&#322;kiem migoc&#261;c
z oddali. Wkrótce, zalecia&#322;a jeszcze ostatnia zwrotka ,znanej
Moniuszkowskiej melodyi: Oj, Halino, oj, je - dy - no, dzie - wczy - no mooo -
ja!... </p>

<p>- Moo - ja!... odda&#322;o echo lagun morza i zmilk&#322;o,
ca&#322;y za&#347; kad&#322;ub czarnej gondoli znik&#322; gdzie&#347; niebawem,
ust&#281;puj&#261;c miejsca innym, nadci&#261;gaj&#261;cym co­raz
g&#281;&#347;ciej od strony Wielkiego Kana&#322;u, coraz cichszego, coraz
bardziej pogr&#261;&#380;aj&#261;cego si&#281; w czerni bezbarwn&#261;,
g&#322;uch&#261;, zapadaj&#261;cego tam u&#347;pienia - Nocy!</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>*             *</center>

<center>*</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>- Patrz, patrz! jakie&#380; to pi&#281;kne!..</p>

<p>S&#322;owa te, pó&#322;g&#322;osem, z akcentem zachwytu, wy­mówi&#322;a
Ola, i oboje wraz z Romanem stan&#281;li na miejscu, jak przykuci. Nad ich
g&#322;owami wznosi&#322;a swe dumne gotyckie arkady jedna z
najpi&#281;kniejszych, po bazylice San Marco, &#347;wi&#261;ty&#324; w Wenecyi,
Santa Maria Gloriosa dei Frari - stali za&#347; przed mauzoleum Canovy.</p>

<p>- Prawda! - szepn&#261;&#322; w odpowiedzi &#380;onie Dzier­&#380;ymirski.
- Zdawa&#322;oby si&#281;, i&#380; ten oto anio&#322;, czy geniusz
u&#347;piony, &#380;yje, oddycha, stró&#380; czujny... urwa&#322;,
studjuj&#261;c dalej pomnik z uwag&#261;.</p>

<p>- A te postacie, nieprawda&#380;, i&#380; rzeczywi­&#347;cie
id&#261;, ruszaj&#261; si&#281; wolno, pogr&#261;&#380;one w cichej bo­le&#347;ci
i smutku! - podchwyci&#322;a &#380;ywo Ola, podniecona widokiem, oraz wyrazem
zakutego w marmurze pi&#281;kna.</p>

<p>Oboje umilkli, z niek&#322;amanym zachwytem wpa­truj&#261;c
si&#281; w rze&#378;b&#281;.</p>

<p>Od grobowca bowiem, przez samego Canov&#281; modelowanego
niegdy&#347; na pomnik dla Tycyana, bi&#322;o rzeczywiste, szczere pi&#281;kno
i chwyta&#322;o za serce­ - mówi&#322;o...</p>

<p>Przyparty do &#347;ciany, ca&#322;y z bia&#322;ego marmuru,
a trójk&#261;tnym kszta&#322;tem w minjaturze przypominaj&#261;cy­, piramidy
Egiptu, sta&#322; sarkofag otworem...</p>

<p>Na lewo, jakby strzeg&#261;c do&#324; wchodu, olbrzymi lew
marmurowy le&#380;a&#322;, z obwis&#322;emi &#322;apami, pot&#281;&#380;ny,
srogi, i jakby sm&#281;tnie zadumany, a na nim, z rozpostartemi skrzyd&#322;y,
opiera&#322; si&#281; wielki Anio&#322; u&#347;piony... </p>

<p>I tchn&#261;ce &#322;agodno&#347;ci&#261;, cudne oblicze
Anio&#322;a zda si&#281; by&#263; rzeczywi&#347;cie nie z tego n&#281;dz
pado&#322;u!..</p>

<p>Z ludzk&#261; twarz&#261;, to prawda, spogl&#261;da&#263;
si&#281; zdaje na widza, lecz oczy jego przymkni&#281;te nieco, skupienia i
zadum pe&#322;ne - znieruchomione w nadziemskim spokoju, cisz&#261;
za&#347;wiatów, wieczno&#347;ci milczeniem i by­tu zagadk&#261;, n&#281;c&#261;
oto wyra&#378;nie, wzrok ci&#261;gn&#261; za sob&#261;, unosz&#261; dusz&#281;,
my&#347;l... gdzie&#347; w strefy nadziemskie 
do nieba!...</p>

<p>A z prawej znów strony grobowca, jakby z zie­mi, ze
&#347;wiata, wolno sun&#261; jakie&#347; postacie, zmierza­j&#261;c do
otwartych na &#347;cie&#380;aj wrót sarkofagu...</p>

<p>Pierwsza z nich, proporcyonalnie do innych, wi&#281;ksza,
kobieta m&#322;oda, jest ju&#380; tu&#380; blizko, u grobu prawie, w &#347;lad
za ni&#261;, z girlandami kwiatów, post&#281;puj&#261; postacie mniejsze - to
dziatki.</p>

<p>Id&#261;... Krocz&#261;, z pochylon&#261; g&#322;ow&#261;,
przygn&#281;bieni, smutni, niebawem ju&#380; cisi przest&#261;pi&#261; oni próg
grobowca...</p>

<p>- Chod&#378;my! - szepn&#281;&#322;a Ola
poci&#261;gaj&#261;c lekko Romana za r&#281;k&#281;.</p>

<p>Z widoczn&#261; niech&#281;ci&#261;, jakby nie mog&#261;c
oder­wa&#263; wzroku od pi&#281;knego pomnika, poruszy&#322; si&#281;
Dzier&#380;ymirski, i wyrzek&#322; pó&#322;g&#322;osem:</p>

<p>- Czy ju&#380; obejrzeli&#347;my tutaj wszystko?</p>

<p>- Zdaje mi si&#281;, &#380;e wszystko - odpowiedzia&#322;a
Ola.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>W pustej i cichej &#347;wi&#261;tyni rozlega&#322;y si&#281;
wyra&#378;nie ich kroki, ­prócz nich bowiem obecnie nie by&#322;o tu nikogo.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski wyj&#261;&#322; zegarek.</p>

<p>- Szósta!  Wracajmy,
musimy po&#380;egna&#263;  jesz­cze
Wenecy&#281; z Campanili - rzuci&#322; &#380;ywo, i uj&#261;wszy rami&#281;
&#380;ony, skierowa&#322; si&#281; ku wyj&#347;ciu z ko&#347;cio&#322;a.</p>

<p>Na progu Dzier&#380;ymirscy stan&#281;li, obrzucaj&#261;c
ostatniem spojrzeniem ko&#347;ció&#322;; wzrok ich przesun&#261;&#322; si&#281;
raz jeszcze po wspania&#322;ych grobowcach do&#380;ów, Tycyana i wyszli.</p>

<p>Upalny spokój w&#322;oskiego popo&#322;udnia obj&#261;&#322;
ich natychmiast. S&#322;o&#324;ce pali&#322;o jeszcze, na uliczkach Wenecyi
by&#322;o pusto.</p>

<p>Dzier&#380;ymirscy szli przy&#347;pieszonym krokiem,
zmierzaj&#261;c ku mostowi "di Rialto." By&#322; to ostatni ju&#380;
dzie&#324; pobytu ich w Wenecyi, wyje&#380;d&#380;ali nazajutrz, &#380;egnaj&#261;c
dzi&#347; po raz ostatni urocze miasto pami&#261;tek.</p>

<p>A &#380;egnali je sumiennie. Zwiedziwszy bowiem kilka
nieznanych sobie jeszcze ko&#347;cio&#322;ów, po raz wtóry obeszli wszystkie
miejsca, dok&#261;d zach&#281;ca&#322;o ich do powrotu wspomnienie zoczonego
tam pi&#281;kna.</p>

<p>A wi&#281;c pa&#322;ac Do&#380;ów, jego archeologiczne mu­zeum
i liczne przepi&#281;kne sale i ponure wi&#281;zienia, pa&#322;ac królewski,
bazylik&#281;, a tak&#380;e zarówno arcydzie&#322;a p&#281;dzla Tycyana,
Tintoretta, Paw&#322;a Veronese, Belliniego, i innych, w Akademii "delle
belle Arti."</p>

<p>- Wiesz, kochanie? musimy spieszy&#263; si&#281;
porz&#261;dnie, gdy&#380; o siódmej podobno zamykaj&#261; ju&#380;
Campanilli&#281;*)-odezwa&#322; si&#281; Roman po d&#322;u&#380;szem milcze­niu
id&#261;c z Ol&#261; bezustannie tak sarno szybko i s&#322;uchaj&#261;c zarazem
szczebiotu jej, wci&#261;&#380; jeszcze znajduj&#261;cej si&#281; pod
wra&#380;eniem pysznego dzie&#322;a Canovy.</p>

<p>[*)Znana powszechnie pod t&#261; nazw&#261; dzwonnica
&#346;wi&#281;tego Marka w Wenecyi, siegaj&#261;ca budow&#261; i stylem X
wieku, dzi&#347;, jak wiadomo, ju&#380; nie istnieje. Run&#281;&#322;a dnia
14-go Lipca 1902 roku.]</p>

<p>- Co za &#347;wietn&#261; doprawdy mia&#322;e&#347;
my&#347;l, Rom­ciu, zestawi&#263; to obejrzenie Wenecyi z wy&#380;yn na
zako&#324;czenie! - rzek&#322;a Ola, i dorzuci&#322;a z o&#380;ywieniem: - Bo
ostateczne owe wra&#380;enie nie zu&#380;yte dot&#261;d jeszcze, nowe, idealnie
zamknie nasz pobyt tutaj...</p>

<p>- A widzisz, me &#380;ycie, &#380;e nietylko moja pani miewa
genialne koncepty - z u&#347;miechem odpar&#322; Roman, mi&#322;&#261; mu
bowiem by&#322;a my&#347;l, &#380;e ich wzajemne zapatrywania estetyczne
zgadzaj&#261; si&#281; tak dobrze.</p>

<p>W tem bo ostatniem los rzeczywi&#347;cie nie by&#322;
posk&#261;pi&#322; zadowolenia Romanowi. Ola, by&#322;a to dusza obdarzona  zarówno, jak i on, wykwintnem poczuciem
pi&#281;kna i niezmiern&#261; wra&#380;liwo&#347;ci&#261; na dzie&#322;a
sztuki, zgrzytów pod tym wzgl&#281;dem pomi&#281;dzy nimi nie by&#322;o wcale -
dope&#322;niali si&#281; wzajemnie.</p>

<p>- Poczekaj, kochanie - odezwa&#322; si&#281; znów Ro­man -
spo&#380;yjemy sobie par&#281; brzoskwi&#324;... Mam ogrom­ne pragnienie, a
ty?...</p>

<p>- O! ja tak&#380;e!.. wykrzykn&#281;&#322;a
potwierdzaj&#261;co i weso&#322;o Ola, poczem oboje zbli&#380;yli si&#281; do
charakterystycznego, szerokiego, pod p&#322;óciennem okryciem od
s&#322;o&#324;ca, weneckiego straganu, przepe&#322;nionego ró&#380;nemi owocami
i jarzynami.</p>

<p>Min&#281;li ju&#380; byli wa&#347;nie "ponte di
Rialto",­ znajduj&#261;c si&#281; obecnie w okolicy i punkcie targu, oraz
o&#380;ywionego ruchu. Woko&#322;o nich szwendali si&#281; liczni przechodnie,
przekupnie wychwalali g&#322;o&#347;no swój towar, t. j. drobiazgi, owoce, lub
rzadko&#347;&#263; w Wene­cyi - zimn&#261; wod&#281; do picia, mówi&#261;c
nawiasem, nad­zwyczaj niezdrow&#261;.</p>

<p>Wybrawszy kilka przepysznych, wielkich brzosk­wi&#324;, i
spo&#380;ywaj&#261;c je, Dzier&#380;ymirscy pu&#347;cili si&#281; znowu w
dalsz&#261; drog&#281;. Szli obecnie najbardziej o&#380;ywion&#261; i
handlow&#261; ulic&#261; w Wenecyi, tak zwan&#261; "la Merceria",
wij&#261;c&#261; si&#281; w kszta&#322;cie szerokiego tro­tuaru pomi&#281;dzy
domami i szeregiem ciasno jeden przy drugim po&#322;o&#380;onych sklepów, a
wiod&#261;cej zygza­kiem od mostu di Rialto do wie&#380;y zegarowej na pla­cu
San Marco.</p>

<p>Zaczepiani co chwila przez natr&#281;tnych w&#322;a&#347;ci­cieli
magazynów, przekupniów mozaiki i ma&#322;ych bosonogich ch&#322;opaków,
narzucaj&#261;cych si&#281; im co chwila, z pytaj&#261;cem s&#322;owem i
spojrzeniem &#322;adnych, czarnych ocz&#261;t: "Accompagnare,
signore?...", Dzier&#380;ymirscy szli szybko, wygodn&#261;, cho&#263;
kr&#281;t&#261; ulic&#261;, rozmawiaj&#261;c wci&#261;&#380; ze sob&#261;.</p>

<p>Niedos&#322;yszane wzajemnie cz&#281;sto w gwarliwym ha&#322;asie
"Mercerii" s&#322;owa ich gin&#281;&#322;y bez echa, gdy naraz i tym
razem zupe&#322;nie g&#322;o&#347;no, po niewiele znacz&#261;­cych uwagach,
odezwa&#322; si&#281; pierwszy Dzier&#380;ymirski.</p>

<p>-Czy wiesz, moje &#380;ycie, i&#380; to ju&#380; trzy ty­godnie
blisko, jak wyjechali&#347;my z kraju? Czas leci, kto by pomy&#347;la&#322;,
&#380;e niebawem ju&#380; minie miesi&#261;c, jak porwa&#322;em ciebie,
szcz&#281;&#347;cie moje, z &#322;ona rodziny?..</p>

<p>Cho&#263; w ostatnich s&#322;owach brzmia&#322; ton
&#380;artobliwo-dobroduszny, jednak Roman niespokojnie spojrza&#322; na
&#380;on&#281;, pierwszy to bowiem raz tak wyra&#378;n&#261; czy­ni&#322;
alluzy&#281; do niedawnej, a prze&#322;omowej chwili ich &#380;ycia;
dorzuci&#322; zaraz:</p>

<p>- Ciekawy jestem, co o tem wszystkiem my­&#347;li i co czyni
w tej chwili twój ojciec... przytem wahaj&#261;co spojrza&#322; z pod oka na
Ol&#281;, uwa&#380;nie, jakby zbada&#263; pragn&#261;c, do jakiego stopnia
odczuwa ona to wspomnienie.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Lekka mg&#322;a jakby przemkn&#281;&#322;a po twarzy
m&#322;o­dej kobiety, a brewki jej zmarszczy&#322;y si&#281; przelotnie,
jednak&#380;e odpowiedzia&#322;a natychmiast.</p>

<p>- Wiesz co, mój drogi? ja.... - i tu spu&#347;ci&#322;a
oczy, zarumieniwszy si&#281; lekko - bardzo cz&#281;sto...
podkre&#347;li&#322;a akcentem te s&#322;owa, - my&#347;l&#281; o tem...</p>

<p>I Ola z kolei podnios&#322;a swe przymglone oczy na
Dzier&#380;ymirskiego, a jemu zda&#322;o si&#281; jednocze&#347;nie, &#380;e
wilgotnemi by&#322;y one...</p>

<p>W tej samej chwili m&#322;oda kobieta ruchem &#322;agodnym,
a wdzi&#281;ku pe&#322;nym, po&#322;o&#380;y&#322;a sw&#261; r&#261;czk&#281;
drobn&#261; na r&#281;ku m&#281;&#380;a.</p>

<p>- Nie gniewaj si&#281;, mój drogi, &#380;e ci to mówi&#281;
- rzek&#322;a mi&#281;kko - ale... ale wierz mi, &#380;e ja nieraz l&#281;kam
si&#281; jakby po prostu, by ta przesz&#322;o&#347;&#263; nasza, a w
szczególno&#347;ci gwa&#322;towna chwila ucieczki mojej, nie przynios&#322;a
nam nieszcz&#281;&#347;cia... Biedny ojciec! - cicho westchn&#281;&#322;a Ola i
umilk&#322;a, spu&#347;ciwszy nie&#347;mia­&#322;o wzrok ku ziemi, jak gdyby
przestraszywszy si&#281; s&#322;ów ostatnich.</p>

<p>Teraz Roman z kolei pochwyci&#322; r&#281;k&#281; &#380;ony
i u&#347;cisn&#261;wszy j&#261; serdecznie kilka razy, wzruszony,
pocz&#261;&#322; pociesza&#263; Ol&#281; z cicha, w ko&#324;cu zmieni&#322;
zupe&#322;nie temat rozmowy, przeszed&#322;szy po&#347;piesznie na
przysz&#322;e zamiary wspólnej podró&#380;y. Równocze&#347;nie jednak spo­s&#281;pnia&#322;,
i, cho&#263; drobna, ma&#322;a chmurka, co niby cie&#324;,
w&#347;lizn&#281;&#322;a si&#281; pomi&#281;dzy ich dusze - wzgl&#281;dnie
rozwia­&#322;a si&#281; do&#347;&#263; pr&#281;dko, zostawi&#322;a jednak w
umy&#347;le Dzier&#380;ymirskiego &#347;lad trwa&#322;y. Teraz zatem, gdy znowu
zamienia&#322; z Ol&#261; banalne nieco frazesy, my&#347;l jego pracowa&#322;a
uparcie w dalszym ci&#261;gu.</p>

<p>Wi&#281;c on nie myli&#322; si&#281;, b&#281;d&#261;c
cz&#281;stokro&#263; niespo­kojnym, gdy widzia&#322; przychodz&#261;c&#261; na
czo&#322;o &#380;ony nag&#322;&#261; zadum&#281;, na pozór
niewyt&#322;umaczon&#261; zgo&#322;a niczem.</p>

<p>Wi&#281;c w g&#322;ówce tej, w której, prócz
mi&#322;o&#347;ci dla niego, d&#322;ugo nie przypuszcza&#322; innego uczucia -
tkwi&#322; jednak w swoim rodzaju wyrzut sumienia?.. Odmien­nemi zatem
krocz&#261;c drogami, dusze ich - ze &#378;ró­d&#322;a tylko innego ca&#322;kiem
p&#322;yn&#261;ce - obie jednocze&#347;nie mia&#322;y swoje skryte zgryzoty i
cierpienia. Zarówno, jak i on, tylko inaczej, Ola wi&#281;c tak&#380;e
cierpia&#322;a...</p>

<p>- Dziwne, to &#380;ycie, dziwne! - omal &#380;e nie g&#322;o­&#347;no
wymówi&#322; Roman.</p>

<p>- 0! patrz, ju&#380; plac &#347;w. Marka - weso&#322;o
wykrzykn&#281;&#322;a Ola w tej samej chwili, i wydobywszy miniaturowy zegarek,
jednocze&#347;nie doda&#322;a:</p>

<p>- Wpó&#322; do siódmej! - Zd&#261;&#380;ymy!.. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski nie podniós&#322; uwagi &#380;ony, prze­lotnie
spojrza&#322; tylko w jej twarz, a widz&#261;c Ol&#281;
u&#347;miechni&#281;t&#261;, powesela&#322; sam równie&#380;.</p>

<p>Wydostawszy si&#281; z w&#261;skiej szyi ruchliwej ulicy,
znajdowali si&#281; ju&#380; oni na kwadratowym placu, obszernym, z trzech
stron ramowanym woko&#322;o ko­lumnami pa&#322;acu królewskiego. Pod temi
kolumnami, w pierwszorz&#281;dnych kawiarniach Wenecyi, roi&#322;o si&#281; od
ludzi; na mozajkach, krzy&#380;ach, br&#261;zowych ko­niach i kopu&#322;ach
bazyliki &#347;w. Marka gra&#322;y promie­nie s&#322;o&#324;ca, u stóp za&#347;
Campanili, dok&#261;d zmierzali Dzier&#380;ymirscy, i przed
ko&#347;cio&#322;em, po&#347;rodku placu, grucha&#322;y i lata&#322;y setki
go&#322;&#281;bi, karmionych r&#281;k&#261; publiczno&#347;ci. Zap&#322;aciwszy
za wej&#347;cie, Roman i Ola powoli zacz&#281;li wst&#281;powa&#263; na
gór&#281;.</p>

<p>Na szczyt dzwonnicy San Marco, oddzielonej od katedry, a
strzelaj&#261;cej w gór&#281; wysoko i samotnie, sz&#322;o si&#281; nie po
schodach, lecz po lekko pochylonej p&#322;aszczy&#378;nie spiralnej, nader
wygodnej, cho&#263; kr&#281;tej, wcho­dz&#261;cego wcale nie
m&#281;cz&#261;cej.</p>

<p>Co kilka minut post&#281;puj&#261;cym na szczyt dzwon­nicy
Dzier&#380;ymirskim miga&#322;y z prawej strony ma&#322;e okienka,
pozwalaj&#261;ce im pochwyci&#263; r&#261;bek krajobrazu, &#347;ciany za&#347;
wie&#380;y przepe&#322;nione by&#322;y licznymi podpisami turystów.</p>

<p>Wzgl&#281;dnie do&#347;&#263; d&#322;ugo, bo powoli,
zm&#281;czeni po­przednim po&#347;piechem, szli pod gór&#281; Roman i Ola,
zanim dostali si&#281; wreszcie na obszern&#261; szczytow&#261; platform&#281;
dzwonnicy. Prócz sprzedaj&#261;cego w zaimprowizowanym sklepie fotografie i
albumiki: "ri­cordo di Venetia," kilka zaledwie osób znajdowa&#322;o
si&#281; tutaj. Dzier&#380;ymirscy zbli&#380;yli si&#281; do balustrady,
obrzuciwszy spojrzeniem ca&#322;y widok, u stóp ich i hen­hen, daleko!...</p>

<p>- &#346;liczne, prze&#347;liczne! - rzek&#322;a po chwili
Ola pó&#322;g&#322;osem, z przej&#281;ciem, Roman za&#347;, potakuj&#261;c
&#380;onie, wyj&#261;&#322; noszon&#261; stale ze sob&#261; lunet&#281; i
regulowa&#263; j&#261; pocz&#261;&#322;.</p>

<p>S&#322;o&#324;ce w&#322;a&#347;nie zni&#380;a&#322;o
si&#281; ku zachodowi. Z jed­nej strony krajobrazu, na prawo, tarcza jego,
ziej&#261;c purpur&#261;, k&#261;pa&#322;a si&#281; promienistymi blaskami w
morzu, roz&#347;wietla&#322;a jego tajemnicz&#261; g&#322;&#281;bi&#281;,
roz&#380;arza&#322;a, na kszta&#322;t g&#322;owni, czerwonawym ogniem
zmarszczone grzbiety fal, z&#322;otym prostopad&#322;ym go&#347;ci&#324;cem
zanu­rzaj&#261;c si&#281; stopniowo coraz bardziej w iskrz&#261;c&#261;
si&#281; &#347;wiat&#322;ami to&#324;. I zielonkawe, &#322;agodne Adryatyku fa­le,
rozchyla&#322;y si&#281; przyjacielsko i go&#347;cinnie - roztwie­ra&#322;y swe
nurty do id&#261;cego na spoczynek s&#322;o&#324;ca, wód szmerem
ko&#322;ysa&#263; si&#281; je zdaj&#261;c do snu cichego...</p>

<p>Po bokach fal tymczasem coraz dalej i dalej bieg&#322;y
ostatnie promienie jego; rozlewa&#322;y si&#281; wko&#322;o po&#380;egnalnym
odblaskiem - pie&#347;ci&#322;y ju&#380; morze ca&#322;e, zapala&#322;y na niem
miljony barw i odcieni, sko&#347;ne le­cia&#322;y w lewo ku Lido,
"giardini publici," s&#322;a&#322;y si&#281; krwawi&#261;ce na
dachach i wie&#380;ach le&#380;&#261;cej w dole We­necyi - i gin&#281;&#322;y
nareszcie w zamglonej gdzie&#347; dali, tul&#261;c si&#281; do majacz&#261;cych
hen, hen, w perspektywie górskich alpejskich szczytów...</p>

<p>Roman i Ola, zapatrzeni, stali nieruchomo, w milczeniu.</p>

<p>Otulony cisz&#261; bezmiarów, tchn&#261;cy spokojem
id&#261;cego wieczora, zachwyca&#322; ich ten krajobraz. </p>

<p>- Spojrzyj-no, jak smacznie zajadaj&#261; sobie nasi brudni
w&#322;osi swoje "pranzo" - rzek&#322;a nagle do m&#281;&#380;a Ola,
wskazuj&#261;c r&#281;k&#261; spi&#281;trzon&#261; u stóp ich, w&#347;ród
w&#261;skich kana&#322;ów, Wenecy&#281;, i &#347;cie&#347;nione da­chy jej
domów, gdzie na werandach spo&#380;ywano w&#322;a­&#347;nie posi&#322;ek.</p>

<p>- A, prawda! - potwierdzi&#322; Roman.</p>

<p>- Zabawnie wygl&#261;daj&#261; na swoich daszkach, jak
liliputy... - zauwa&#380;y&#322; jeszcze i uj&#261;wszy rami&#281; &#380;ony,
zbli&#380;y&#322; si&#281; znów ku balustradzie od strony morza.</p>

<p>- Patrz! - rzek&#322; przyciszonym g&#322;osem,
wskazuj&#261;c na prawo l&#261;d sta&#322;y - widzisz te otulone mg&#322;ami
sylwety miast i gór?..</p>

<p>- Widz&#281; - potwierdzi&#322;a Ola.</p>

<p>- Oto Fusina - obja&#347;nia&#263; pocz&#261;&#322;
&#380;onie Roman - tam znów g&#322;&#281;biej, to Padwa i Treviso...</p>

<p>Tu, na zachodzie - to otaczaj&#261;ce Weron&#281; szczyty
górskie, a tam - wskazuj&#261;c ruchem r&#281;ki kolistym krajobraz, mówi&#322;
dalej Dzier&#380;ymirski - to Monte Baldo, i u stóp jego jezioro Garda.</p>

<p>I Roman manewruj&#261;c równocze&#347;nie lunet&#261;
odkrywa&#322; coraz to inne odleg&#322;e góry i miasta, a u&#380;yczaj&#261;c
lornety swej &#380;onie, obja&#347;nia&#322; j&#261;, t&#322;umaczy&#322;.</p>

<p>Tymczasem za&#347; platforma dzwonnicy opustosza&#322;a
stopniowo. Prócz przekupniów, zalecaj&#261;cych swe "ricorda," i
miejscowych ludzi, nie by&#322;o tu ju&#380; prócz Dzier&#380;ymirskich,
nikogo. Roman i Ola gotowali si&#281; do odej&#347;cia, gdy oto nagle
przystan&#281;li znowu, zas&#322;uchani.</p>

<p>Z weneckiego starego grodu sz&#322;a muzyka dzi­wna... Jak
orkiestr&#261; dobran&#261; grana, w&#281;drowa&#322;a przez otulone milczeniem
przestworza melodya ko&#347;cielnych dzwonów...</p>

<p>Rozpocz&#281;&#322;y j&#261;, na wprost Campanili dzwony
ko&#347;cio&#322;ów: Redentore, na wysepce Giudecca, i San­to Giorgio Maggiore,
opodal, a w &#347;lad za niemi powtórzy&#322;y inne &#347;wi&#261;tynie. Z
Santa Maria della Salute na czele rozbrzmia&#322;y kolejno po ca&#322;ej Wene­cyi,
wstrz&#261;sn&#281;&#322;y cisz&#261; &#8222;królowej Adryatyku" - tu do­no&#347;nie
bij&#261;c basem, tam znów skar&#380;&#261;c si&#281; &#322;agodnie,
kwil&#261;c - wspólnie zagra&#322;y chórem sw&#261; pie&#347;&#324; wie­czorn&#261;...</p>

<p>Dobranymi jakby akordy pop&#322;yn&#281;&#322;y
d&#378;wi&#281;cznie tony poprzez laguny i kana&#322;y, morzem, po grzbietach
fal, ulecia&#322;y w dal sin&#261;, zda si&#281;, nios&#261;c swe echa a&#380;
do podnó&#380;y gór.</p>

<p>Roman, nachyliwszy si&#281; ku &#380;onie, rzuci&#322;
pó&#322;g&#322;osem:</p>

<p> - Co za
wspania&#322;e i silne wra&#380;enie, niepraw­da&#380;?...</p>

<p>Chcia&#322; powiedzie&#263; co&#347; jeszcze, lecz w tej
samej chwili instynktownie urwa&#322;...</p>

<p>Dzier&#380;ymirscy zadr&#380;eli oboje. Kobieta przytu­li&#322;a
si&#281;, jak powój, do m&#281;&#380;czyzny, on za&#347; obj&#261;&#322;
opieku&#324;czym ruchem jej kibi&#263; i silnem ramieniem przy­cisn&#261;&#322;
wyl&#281;k&#322;&#261; do siebie.</p>

<p>To z dzwonnicy &#347;w. Marka, tu, na szczycie jej, o
par&#281; zaledwie kroków od nich, zagrzmia&#322; w&#322;a&#347;nie do wtóru
innym, zadudni&#322;, g&#322;usz&#261;c wszystko sw&#261; si­&#322;&#261;,
dzwon olbrzymi i pot&#281;&#380;ny - "San Marco."</p>

<p>G&#322;os jego tubalny, hucz&#261;cy, zmiesza&#322; si&#281;
z ogóln&#261; ary&#261; dzwonów, nape&#322;niaj&#261;c echami grzmotów,
trz&#281;s&#261;c platform&#261; wie&#380;ycy.</p>

<p>A jednocze&#347;nie Roman i Ola dziwnego doznawali
wra&#380;enia. Zda&#322;o si&#281; im bowiem, jakby ich tutaj nie by&#322;o
ju&#380; zupe&#322;nie.</p>

<p>Nie, oni stanowczo znikli, a znajdowa&#322; si&#281; tu jeno
jeden jedyny olbrzymi d&#378;wi&#281;k, z którym istnienia wspólne zla&#322;y
si&#281;, z&#322;&#261;czy&#322;y. Glos dzwonu przenika&#322; ich do
g&#322;&#281;bi, szed&#322; a&#380; do dna dusz, gra&#322; na fibrach nerwów;
trz&#261;s&#322; nimi, pot&#281;&#380;ny w swej mocy  - wielki...</p>

<p>Ola jeszcze bardziej przytuli&#322;a si&#281; do
m&#281;&#380;a, jakby szukaj&#261;c obrony przed czem&#347;, czy przed
kim&#347;, Dzier&#380;ymirski silniej przygarn&#261;&#322; j&#261; do siebie.
Równocze&#347;nie, jakby kierowane wzajemnym odruchem jednomy&#347;lnym i
uczuciem wzajemnem, twarze ich zbli&#380;y&#322;y si&#281; i
z&#322;&#261;czy&#322;y usta!...</p>

<p>Ostatni z ostatnich promie&#324; zachodu zapali&#322; na
sekund&#281; jedn&#261; gwiazd&#281; na czo&#322;ach m&#281;&#380;czyzny i
kobiety, skojarzy&#322; si&#281; z ich pieszczot&#261; i znik&#322;.
S&#322;o&#324;ce zgas&#322;o... Roman i Ola jednak nie odrywali ust od
poca&#322;unku, a trwali w nim jeszcze...</p>

<p>Jaka&#347; bowiem niewyt&#322;umaczona niczem ch&#281;&#263;
przed&#322;u&#380;enia jakby tej chwili ogarn&#281;&#322;a
Dzier&#380;ymirskich.</p>

<p>W zapomnieniu pieszczoty jestestwa ich drga&#322;y uczuciem,
a hucz&#261;cy g&#322;os dzwonu zdawa&#322; si&#281; bardziej jeszcze
kojarzy&#263; ich ze sob&#261;... &#321;&#261;czy&#322; si&#281; sam niby z
ekstaz&#261; ich poca&#322;unku, a usuwaj&#261;c z niego zarazem pierwiastek
zmys&#322;ów poziomy - wznosi&#322; dusze Romana i Oli w nadziemskie
gdzie&#347; strefy, uszlachetnia&#322;, budzi&#322; w nich jakie&#347;
ch&#281;ci i pragnienia i przy­pina&#322; skrzyd&#322;a do lotu i
rozszerza&#322; piersi i kaza&#322; si&#281; modli&#263; pokornie...</p>

<p>Z ekstazy pierwsza zbudzi&#322;a si&#281; kobieta. </p>

<p>Przyblad&#322;a nieco, oderwa&#322;a drobne wargi od ust
Romana i szepn&#281;&#322;a cichutko: - Chod&#378;my ju&#380;!.. </p>

<p>- Dobrze, z&#322;oto moje, kochanie najmilsze! - odpar&#322;
pieszczotliwie Dzier&#380;ymirski, i oboje w &#347;lad za tem skierowali
si&#281; ku wyj&#347;ciu.</p>

<p>Nic nie mówili teraz do siebie. Zamy&#347;leni, po­gr&#261;&#380;eni
w swój dziwny stan duchowy, zapatrzeni w swe dusze, schodzili powoli, schodzili
w dó&#322; ci&#261;gle.</p>

<p>I stopniowo, nieznacznie, reakcya nastroju w&#347;li­zgiwa&#263;
si&#281; pocz&#281;&#322;a w ich dusze, mózgi i serca... </p>

<p>Przy d&#378;wi&#281;kach bo oto graj&#261;cego obecnie nad
nimi dzwonu-olbrzyma, jakie&#347; zw&#261;tpienia obsiad&#322;y nagle ich
dusze, a czar, tam, na górze, odczuty - nikn&#261;&#322;, wewn&#281;trzne ­zadowolenie
i napi&#281;cie duchowe s&#322;ab&#322;o!..</p>

<p>Lecz czy&#380; to z&#322;udzenie? Wszak g&#322;os tego&#380;
samego dzwonu jest teraz jakim&#347; ca&#322;kiem innym, odr&#281;bnym; to nie
ten na górze, wysoko!</p>

<p>Tamten, pe&#322;en otuchy, dodawa&#322; odwagi, wzma­cnia&#322;.
A ten, wstrz&#261;saj&#261;c murami wynios&#322;ej wie&#380;ycy,
b&#322;&#261;ka si&#281; gdzie&#347; tylko po jej zakamarkach, szczeli­nach,
taki odmienny, ponury, smutny...</p>

<p>I pod jego wp&#322;ywem, jakby pod dzia&#322;aniem cza­rodziejskiej
si&#322;y, w my&#347;lach Dzier&#380;ymirskich, ka&#380;demu z osobna,
zaszumia&#322;y znowu wyrzuty sumienia.</p>

<p>Jej, Oli, stan&#281;&#322;a przed oczami, jak &#380;ywa, mar­sowa
twarz ojca, i jego spojrzenie smutne, wyrzu­tów pe&#322;ne. &#377;renice
rodzica wyra&#378;nie przytem zda­wa&#322;y si&#281; skar&#380;y&#263;,
mówi&#263;: Ja ci&#281; kocha&#322;em, drogie dzieci&#281;, a ty tak
pogardzi&#322;a&#347; mn&#261;, zrani&#322;a&#347; tak dotkliwie i
bole&#347;nie!</p>

<p>Romanowi za&#347; tak &#380;ywo przypomnia&#322;a si&#281; z
przed laty chwila pewna, i&#380; zdziwi&#322; si&#281; sam niepomiernie.
Sw&#261; ubog&#261; izdebk&#261; z przed laty, straszn&#261; noc walki ze
sob&#261; samym, i zwyci&#281;stwo z&#322;ota ujrza&#322; tu w
Campanili-wszystko!..</p>

<p>A dzwon tymczasem hucza&#322; coraz bardziej, i przytem
coraz jakby sro&#380;szy i bezwzgl&#281;dniejszy, surowsz­y...
Dzier&#380;ymirscy bezwiednie, w mimowolnej po prostu obawie przed tym
g&#322;osem karc&#261;cym z wysoka, pospieszniej w dó&#322; schodzi&#263;
pocz&#281;li.</p>

<p>Cienie wieczorne k&#322;ad&#322;y si&#281; ju&#380; po
pustych za­k&#261;tkach starej, jak &#347;wiat, wie&#380;ycy, mroki tajemnicze
pe&#322;za&#322;y tu swobodnie. Przy d&#378;wi&#281;kach dzwonu, któ­ry
wci&#261;&#380; trz&#261;s&#322; jej &#347;cianami, w&#347;ród
ciemniej&#261;cej stopniowo, a zamkni&#281;tej w nich pustki, schodzi&#322;a,
spuszczaj&#261;c si&#281; coraz szybciej, zni&#380;a&#322;a si&#281; para
m&#322;o­dych.</p>

<p>Wreszcie zmierzch szary poch&#322;on&#261;&#322; zgrabne
postacie, i zapanowa&#322; bezpodzielnie w Cam­panili. Jednocze&#347;nie o jej
mury odbi&#322;o si&#281; echo ostatniego uderzenia dzwonu, niby ostatnie dla
Dzier&#380;ymirskich przypomnienie przesz&#322;o&#347;ci...</p>

<p>W &#347;lad za tem uspokoi&#322;o si&#281; wkrótce wszystko.</p>

<p>Wiekopomna wie&#380;yca, zas&#322;uchana jakby jeszcze w
ko&#324;cowy zamieraj&#261;cy d&#378;wi&#281;k dzwonu, przycich&#322;a;
szaro&#347;&#263;, smutek i g&#322;usza rozsiad&#322;y si&#281; tu
woko&#322;o... W milcz&#261;c&#261; senn&#261; zadum&#281;, we wspomnienia
przebrzmia&#322;e, zapada&#322;a powoli Campanile.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>- Rojno i gwarno by&#322;o dzi&#347; u marsza&#322;kowej ­nieprawda&#380;?
Ha-ha-ha, wiedzia&#322;em doskonale, &#380;e si&#281; stawi&#261; wszyscy...
Poczciwa jednak ta nasza &#347;wiatowa mena&#380;erya.... No, i có&#380;?
Uwierzyli?</p>

<p>Pytanie to, zwrócone do pani Melanii Warnickiej w jej
du&#380;ym, pi&#281;knym salonie, wyg&#322;osi&#322;, sadowi&#261;c si&#281;
wygodnie na fotelu, Emil &#321;ady&#380;y&#324;ski. By&#322; to m&#281;&#380;­czyzna
lat przesz&#322;o pi&#281;&#263;dziesi&#281;ciu, wysoki, szczu­p&#322;y, od
stóp do g&#322;ów drobiazgowo wytworny, o wyrazie twarzy szyderczym,
przyros&#322;ym jakby do rysów jego, &#347;wie&#380;ych i &#380;ywych jeszcze,
oraz pi&#281;k­nych oczu pod&#322;u&#380;nych, zielonkawych, z pod pince­nez
patrz&#261;cych rozumnie.</p>

<p>- Uwierzyli. To jest, mo&#380;e udali tylko, &#380;e
wierz&#261;... odpowiedzia&#322;a marsza&#322;kowa rozpartemu z gracy&#261; w
krze&#347;le go&#347;ciowi swemu.</p>

<p>- No, c'est tout ce qu'il faut, na razie; teraz damy sobie
wielkiego i dystyngowanego nura n'est ce pas?.. A niech tam wszyscy
my&#347;l&#261; sobie, co im si&#281; &#380;ywnie podoba!- zawyrokowa&#322;
ten&#380;e g&#322;osem stanowczym.</p>

<p>- C'est ce qui me tranquillise, i&#380; zamkn&#281;&#322;am
zupe&#322;nie dzi&#347; ju&#380; rachunki z towarzystwem tutejszem -
odpar&#322;a z westchnieniem ulgi pani Melania.</p>

<p>Rozmowa potoczy&#322;a si&#281; dalej; tre&#347;ci&#261; jej
by&#322; prze­bieg dzisiejszego, a ostatniego czwartkowego przyj&#281;­cia u
Marsza&#322;kowej.</p>

<p>Znikni&#281;cie Oli, cho&#263; trzymane pilnie w tajemnicy,
jak to zwykle bywa w takich razach, nagle, pewnego poranku przedosta&#322;o
si&#281; niewiadomo przez kogo, jak i kiedy, do miasta, a wie&#347;&#263; ta,
podawana z pocz&#261;tku ostro&#380;nie, cicho i pod wielkim sekretem, wkrótce
by&#322;a ju&#380; na wszystkich ustach, komentowa­na, przeinaczona, a
plotk&#261; i skrzydlatym ptakiem obmowy oblecia&#322;a niebawem wszystkie
niemal salo­ny towarzyskiego &#347;wiata w mie&#347;cie. Pomimo to, nikt nie
wiedzia&#322; nic jeszcze dok&#322;adnie. Zaalarmowany pierwszy
&#321;ady&#380;y&#324;ski, który, jako przyjaciel domu Gowartowskich, a zarazem
bywaj&#261;cy wsz&#281;dzie &#347;wiatowiec, osaczonym by&#322; ci&#261;gle
pytaniami, odby&#322; dni temu par&#281; istn&#261; sessyjn&#261;
konferency&#281; z marsza&#322;ko­w&#261;: Co czyni&#263;, by ocali&#263;
pozory?.. I wówczas to postanowiono, co nast&#281;puje:</p>

<p>Pu&#347;ci&#263; natychmiast w &#347;wiat niejasn&#261;
pog&#322;osk&#281; o &#347;lubie Oli z Dzier&#380;ymirskim, i opowiedzie&#263;
wyjazd marsza&#322;kowej, która, postanowiwszy ju&#380; poprzednio
przenie&#347;&#263; si&#281; ca&#322;kiem na wie&#347;, teraz, po naradzie z
&#321;ady&#380;y&#324;skim, zgadza&#322;a si&#281; t&#281; chwil&#281; odjazdu
swego przy&#347;pieszy&#263;. Za par&#281; dni w&#322;a&#347;nie przy­pada&#322;
czwartek, jour fixe pani Melanii; &#322;atwo by&#322;o przewidzie&#263;,
i&#380; towarzystwo cale, wobec rozsiewanych zr&#281;cznie pó&#322;s&#322;ówek
o wielkiej powy&#380;szej nowinie, nie omieszka, przywiedzione
ciekawo&#347;ci&#261; i ch&#281;ci&#261; po­&#380;egnania czcigodnej matrony,
zawita&#263; na jej salony...</p>

<p> - Wówczas to
wszystkim i ka&#380;demu z osobna da­my do spo&#380;ycia
nast&#281;puj&#261;c&#261; pigu&#322;k&#281;! - zadecydowa&#322; weso&#322;o na
owej konferencyi pan Emil:</p>

<p>- Powiemy, &#380;e Ola i Dzier&#380;ymirski s&#261; ju&#380;
po &#347;lubie, uznanym przez rodzin&#281; najbli&#380;sz&#261; i przez
ni&#261; urz&#261;dzonym, lecz cichym i bez rozg&#322;osu, a to na w&#322;asne
i wyra&#378;ne &#380;&#261;danie pa&#324;stwa m&#322;odych...</p>

<p>- Co si&#281; za&#347; tyczy dotychczasowej o tem wszyst­kiem
tajemnicy, wyt&#322;umaczymy j&#261; tem, i&#380; dzisiejsi pa&#324;stwo
Dzier&#380;ymirscy kochali si&#281; w sobie na zabój od dawna, od lat,
przypu&#347;&#263;my, o&#347;miu... &#380;e ojciec srogi nie chcia&#322; o
zwi&#261;zku tym s&#322;ysze&#263; nawet, i&#380; zmi&#281;kczo­ny wreszcie
zgodzi&#322; si&#281; na&#324;... Pani marsza&#322;kowa nie by&#322;a na
&#347;lubie, no... bo jest s&#322;abego zdrowia, Janua­ry za&#347;, w ostatniej
chwili, gdy jecha&#322; na kolej, za­chorowa&#322;... Pa&#324;stwo m&#322;odzi
obecnie bawi&#261; zagranic&#261;. Gdzie? - nie wiemy. Pour dérouter - powiemy
na przyk&#322;ad, &#380;e w Szwecyi... Ca&#322;&#261; t&#281; historyjk&#281;,
pa­ni marsza&#322;kowa na przyj&#281;ciu u siebie, a ja u innych, tego&#380;
samego dnia i w tych&#380;e godzinach ukoloryzu­jemy jeszcze nale&#380;ycie
kilkoma pseudo-autentycznymi szczegó&#322;ami, no... et il faut espérer,
&#380;e nam chyba uwierz&#261;!..</p>

<p>Tak ostatecznie uradzi&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski, a do
ulti­matum owego, uznawszy jego s&#322;uszno&#347;&#263;, marsza&#322;ko­wa
Warnicka zastosowa&#322;a si&#281; &#347;ci&#347;le przez ca&#322;y dzie&#324;
dzisiejszego czwartkowego u siebie przyj&#281;cia. Obec­nie za&#347; w dalszym
ci&#261;gu informowa&#322;a przyby&#322;ego swego wspólnika o wywi&#261;zaniu
si&#281; z zadania i roli w&#322;asnych, opowiadaj&#261;c mu zarazem, jak wiele
dnia tego odwiedzi&#322;o j&#261; osób ze &#347;wiata, do tego stopnia
licznych, i&#380; chwilami w ogromnym jej salonie brak&#322;o po prostu dla
nich miejsca.</p>

<p>- Ka&#380;dy niemal po banalnym wst&#281;pie grzecz­nostek,
pyta&#322; mnie o Ol&#281;, nie przeoczy&#322; tego nikt -mówi&#322;a pani
Melania, ko&#324;cz&#261;c opowiadanie swoje - a&#380; w duchu sama
&#347;mia&#322;am si&#281; z tego...</p>

<p>- Wi&#281;c któ&#380; by&#322;? któ&#380; by&#322;? -
pyta&#322; ciekawie &#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>- Wszyscy, powiadam panu, towarzystwo ca&#322;e, nie
zawiód&#322; nikt - opowiada&#322;a dalej marsza&#322;kowa - szli wielcy i
mali, sympatyczni i niemili, oraz nawet, którym si&#281; zdaje, &#380;e
obecno&#347;ci&#261; swoj&#261; czyni&#261; mi &#322;ask&#281;
najwy&#380;sz&#261;, raz na rok zaledwie bywaj&#261;c u mnie... i
lekcewa&#380;&#261;co na pozór przy tych wyrazach pani Melania
machn&#281;&#322;a r&#281;k&#261;...</p>

<p>Pan Emil za&#347; s&#322;ucha&#322; i nieznacznie
u&#347;miecha&#322; si&#281; pod w&#261;sem, zna&#322; bowiem dobrze
s&#322;ab&#261; stron&#281; staruszki, któr&#261; gniewa&#322;o zawsze, gdy
kto&#347; ze &#8222;&#347;wiata," mieszka­j&#261;cy stale w mie&#347;cie,
omija&#322; jej dom w wizytach.</p>

<p>- Par exemple... - odezwa&#322; si&#281; -
r&#281;czy&#322;bym, &#380;e ksi&#281;&#380;na Marya i hrabiowie Doliwscy...</p>

<p>- Oh! pas seulement, oni naturalnie, ale i ksi&#261;­&#380;e
Jerzy, hrabia Alfred, ksi&#281;stwo Staniccy, hrabina Manfredowa z córk&#261; i
jej narzeczonym... Vous savez, ona wychodzi za tego ksi&#281;cia Ryszarda S. z
Pozna&#324;­skiego... A tak&#380;e Otoccy, Daworowscy, Igelhausenowie...
ju&#380; nie pami&#281;tam wszystkich nawet... ko&#324;czy&#322;a pani Melania,
zadowolona w duszy z szumnej nomenklatury.</p>

<p>- Oh! mais, sapristi, c'est la fine fleur, &#347;mietaneczka
ze &#347;mietanki naszej... Powinszowa&#263; marsza&#322;kowej,
powinszowa&#263;... - rzek&#322; z lekka drwi&#261;co pan Emil. -L'essentiel -
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej, - &#380;e wszyscy, jak przewidywa&#322;em,
po&#322;kn&#281;li przygotowan&#261; przez nas wia­domostk&#281;.</p>

<p>- Wszyscy, bez wyj&#261;tku; robi&#322;am przecie&#380;, co
tylko mog&#322;am - potwierdzi&#322;a pani Melania.</p>

<p>- A wi&#281;c n... i-ni-c'est fini; nie poka&#380;emy
si&#281; my im tu tak pr&#281;dko na oczy; by sprawdzi&#263; to, co
pos&#322;yszeli, Dzier&#380;ymirskich równie&#380; mie&#263; nie
b&#281;d&#261;, a zreszt&#261; - pan Emil niedbale poruszy&#322; r&#281;k&#261;
- tout passe, tout casse, tout lasse... Niebawem wszyscy zawiesz&#261; sobie
nowe sitko na ko&#322;ek i... zapomn&#261;. Ainsi va le monde -
doko&#324;czy&#322;, i wyjmuj&#261;c srebrn&#261; z monogramem
papiero&#347;nic&#281;, uj&#261;&#322; w palce delikatnej swej r&#281;ki cienki
papieros, uprzejmie py­taj&#261;c zarazem pani domu: - Vous permettez?..</p>

<p>Marsza&#322;kowa, z u&#347;miechem, przyzwalaj&#261;co kiw­n&#281;&#322;a
g&#322;ow&#261;. &#321;ady&#380;y&#324;ski zapali&#322;, i wypu&#347;ciwszy z
ust ma&#322;y ob&#322;oczek dymu, pog&#322;adzi&#322; wytwornym ruchem
r&#281;ki swe siwiej&#261;ce ju&#380; nieco, a starannie wyczesane, bokobrody.</p>

<p>- Ja tak&#380;e, wed&#322;ug programu, nie
pró&#380;nowa&#322;em, - odezwa&#322; si&#281; po chwili swobodnym tonem. -
Wyszed&#322;szy st&#261;d temu godzin par&#281;, by&#322;em na jour fixe u
Leliwów, hr. Dezydery Otockiej, u ksi&#281;stwa Pila­nich... Zasta&#322;em tam
wiele bardzo osób i wsz&#281;dzie opowiada&#322;em, naturalnie en long et en
large la nou­velle du jour, co nale&#380;y, o Romanie i Oli - bref, Ja­nuarek
powinien by&#263; kontent ze mnie: wykry&#322;em, jak, co i dok&#261;d
wyfrun&#281;&#322;a mu jedynaczka, teraz znów my z pani&#261;
marsza&#322;kow&#261; tuszujemy za m&#322;od&#261; par&#261; &#347;lady, z
kunsztem prawdziwie artystycznym...</p>

<p>- &#379;e te&#380; pan wszystko z weso&#322;ej tylko strony
bierze - nieco smutnie i pob&#322;a&#380;liwie jakby u&#347;miechn&#281;­&#322;a
si&#281; pani Melania.</p>

<p>- Que voulez vous, pani marsza&#322;kowo, &#347;wiat
pe&#322;en dramatów i tragedyj w teatrze i w &#380;yciu, &#380;e có&#380;by
wartem by&#322;o ono, gdyby&#347;my si&#281; czasem starali przynajmniej komizmu
cho&#263; troch&#281; ze&#324; wycisn&#261;&#263; - odpar&#322; pan Emil,
poczem za&#347; doda&#322;: - Wi&#281;c pani marsza&#322;kowa jutro na Podole,
do Ulanówki?</p>

<p>- Tak - potwierdzi&#322;a pani Melania - do siebie jad&#281;
na dni kilka, potem za&#347; natychmiast do Januarego, a pan
wyje&#380;d&#380;a?.. Il faudrait.</p>

<p>- Comme de raison, prawdopodobnie do Szwajcaryi, na
sze&#347;&#263; tygodni... Ale, a propos,
có&#380; January?..</p>

<p>- Niespokojn&#261; jestem o niego - odpowiedzia&#322;a
marsza&#322;kowa - jak panu wiadomo, bawi&#322; tu u mnie tylko dzie&#324;
jeden; nazajutrz po otrzymaniu smutnej wiadomo&#347;ci odjecha&#322;,
po&#380;egnawszy si&#281; ze mn&#261;, notabene, bardzo ch&#322;odno, i
odt&#261;d &#380;adnej ode&#324; z Gowartowa nie mam wiadomo&#347;ci. Mo&#380;e
chory...</p>

<p>- Eee! có&#380; znowu!.. - okrzycza&#322; si&#281;
&#321;ady&#380;y&#324;ski - ­pani marsza&#322;kowa niech b&#281;dzie
spokojn&#261;, poluje sobie na kaczki, i jedynaczk&#281; sw&#261; wydziedzicza.
Do­brze robi zreszt&#261;, bardzo dobrze... Wydziedzicza&#263; m&#322;odych!
Niech nie lekcewa&#380;&#261; woli starszego pokolenia!.. Wydziedzicza&#263;!..
doko&#324;czy&#322; pan Emil z patosem, i powstawszy z fotelu,
jednocze&#347;nie z pani&#261; Me­lani&#261; &#380;egna&#263; si&#281;
pocz&#261;&#322;.</p>

<p>- Uciekam ju&#380;, bo mam jeszcze par&#281; wizyt,
ale...  &#321;ady&#380;y&#324;ski
urwa&#322; - Wszak pani marsza&#322;kowa jedzie jutro dopiero o 3-ej,
nieprawda&#380;? - mówi&#322;, ca­&#322;uj&#261;c z wdzi&#281;kiem
r&#281;k&#281; staruszki - nie &#380;egnam si&#281; wi&#281;c, b&#281;d&#281;
na dworcu, mo&#380;e wypadnie co&#347; u&#322;atwi&#263;, dopomóc...</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; panu, dzi&#281;kuj&#281; bardzo -
odpar&#322;a z u&#347;miechem pani Warnicka - do mi&#322;ego zobaczenia
si&#281;. .</p>

<p>Pan Emil, z cylindrem w r&#281;ku, uk&#322;oni&#322;
si&#281; u drzwi raz jeszcze, poczem jego elegancka, opi&#281;ta w tu&#380;u­rek,
zgrabna sylweta znikn&#281;&#322;a za portyer&#261; salonu.</p>

<p>Znalaz&#322;szy si&#281; za&#347; przed domem, na ulicy,
&#321;a­dy&#380;y&#324;ski wskoczy&#322; po&#347;piesznie do oczekuj&#261;cej
na&#324; doro&#380;ki na gumach, i rzuciwszy niedbale adres, ka­za&#322;
si&#281; wie&#378;&#263; dalej.</p>

<p>Ju&#380; na ulicach i w magazynach ja&#347;nia&#322;y
rz&#281;si&#347;cie &#347;wiat&#322;a, gdy w dwie godziny pó&#378;niej
wysiada&#322; z tego&#380; pojazdu przed pi&#281;kn&#261; kamienic&#261; w
&#347;ródmie&#347;ciu, a odprawiwszy swój kawalerski ekwipa&#380;,
skierowa&#322; si&#281; w bram&#281; czteropi&#281;trowego domu, gdzie na
pierwszem pi&#281;trze zajmowa&#322; eleganckie, z trzech pokoi, mieszkanie.</p>

<p>Ma&#322;y, zwinny ch&#322;opczyna, ubrany w liberyjn&#261;,
ze z&#322;otemi guziczkami, granatow&#261; kurtk&#281;, przekomarza&#322;
si&#281; w&#322;a&#347;nie na dziedzi&#324;cu, z któr&#261;&#347;
chichocz&#261;c&#261; m&#322;odsz&#261;, gdy pan jego zjawi&#322; si&#281;
nagle w bramie, a ujrzawszy &#347;miej&#261;c&#261; si&#281; dwójk&#281;,
pogrozi&#322; jej lask&#261;, z u&#347;miechem. S&#322;u&#380;&#261;ca
za&#347;mia&#322;a si&#281; zalotnie i g&#322;o&#347;no, lokajczyk za&#347;
p&#281;dem porwa&#322; si&#281; z miejsca i polecia&#322; na gór&#281;, w
par&#281; minut pó&#378;niej, z pokorn&#261; min&#261;, otwie­raj&#261;c drzwi
&#321;ady&#380;y&#324;skiemu.</p>

<p>- Ej, malutki!.. pogrozi&#322; mu znów palcem pan Emil,
poczem, zdj&#261;wszy paltot, zapyta&#322;: - By&#322; tu kto? </p>

<p>- Owszem, prosz&#281; ja&#347;nie pana, oto bilety
odpar&#322; ch&#322;opak po&#347;piesznie, podaj&#261;c ma&#322;&#261;
tack&#281; ze sto&#322;u.</p>

<p>Pan Emil oboj&#281;tnie przerzuci&#322; kilka biletów. </p>

<p>- Aaa!.. zadziwi&#322; si&#281; g&#322;o&#347;no przy jednym
z nich, poczem od&#322;o&#380;y&#322; wszystko na bok.</p>

<p>- Frak od krawca przynie&#347;li? - zapyta&#322; jesz­cze -
wyprasowany?</p>

<p>- W sypialni u ja&#347;nie pana powiesi&#322;em -
obja&#347;ni&#322; ma&#322;y lokajczyk. </p>

<p>- Dobrze. Sied&#378; tu, smyku, i nie &#322;obuzuj
si&#281;!.. rzek&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski, a min&#261;wszy przedpokój,
za­trzasn&#261;&#322;  za sob&#261;
drzwi od gabinetu, prowadz&#261;cego do sypialni i ubieralni,
gwi&#380;d&#380;&#261;c jednocze&#347;nie pod nosem ary&#281; z modnej
podówczas operetkowej pre­miery.</p>

<p>Jako szanuj&#261;cy si&#281; kawaler, pan Emil, stale
&#380;ad­nego wieczoru nie przep&#281;dza&#322; u siebie w domu. Dzi&#347;
zatem równie&#380; wybiera&#322; si&#281; na raut
artystyczno-wokalno-literacki, punktualnie rozpoczynaj&#261;cy si&#281;
ju&#380; o dziesi&#261;tej.</p>

<p>Dziewi&#261;ta w&#322;a&#347;nie bi&#322;a na kilku zegarach
w mieszkaniu, pan Emil wi&#281;c, znalaz&#322;szy si&#281; w gu­stownie
umeblowanej sypialni, przyst&#261;pi&#322; natychmiast do tualety swej
wieczorowej.</p>

<p>W tym celu wygodnie zasiad&#322; na foteliku przed
ma&#322;&#261; gotowalni&#261;, przepe&#322;nion&#261; wytwornymi, w srebrnych
pude&#322;kach i przykrywkach, przyborami tuale­towymi.</p>

<p>Gdy tak stoliczny bywalec drobiazgowo i systematycznie
stroi&#322; si&#281; na raut, marsza&#322;kowa, po wyj&#347;ciu ostatnich,
zapó&#378;nionych, go&#347;ci, przykazaw­szy pogasi&#263; &#347;wiat&#322;a,
odpoczywa&#322;a na kanapce znu&#380;ona, po dniu tak pe&#322;nym dla niej
zm&#281;czenia i wy­si&#322;ków. Opar&#322;szy g&#322;ow&#281; o poduszki
mebla, pani Me­lania, po&#322;o&#380;y&#322;a si&#281;, i
wyci&#261;gn&#261;wszy wygodnie swe cz&#322;onki, przymkn&#281;&#322;a powieki,
stan za&#347; b&#322;ogi nie kr&#281;powanego niczem spoczynku
ow&#322;adn&#261;&#322; ni&#261; bezpo­dzielnie.</p>

<p>Jak szum nikn&#261;cy, daleki, w uszach jej tylko
brzmia&#322; jeszcze gwar prowadzonych do niedawna rozmów, dolatywa&#322;y
urywki z dali, a przed oczyma majaczy&#322;y, zmieniaj&#261;c si&#281; kolejno,
postacie, zaludniaj&#261;ce w ci&#261;gu kilku godzin jej salony...</p>

<p>Ponownie zatem widzia&#322;a przed sob&#261; staruszka w
s&#261;siednim pokoju t&#322;um elegancki, rozbawiony... </p>

<p>Mile pie&#347;ci&#322; on wzrok wytwornym wdzi&#281;kiem
kobiecych tualet, szeleszcz&#261;cych &#322;agodnie, a zgo&#322;a nie
krzycz&#261;cych barw&#261; i gustownych - n&#281;ci&#322; powabem na
jedn&#261; mod&#322;&#281; elegancko skrojonych ubiorów m&#281;skich,
p&#322;awi&#322; si&#281; ca&#322;y w estetyce ogólnej manier, uk&#322;onów, w
szablonie &#347;wiatowej salonowej komedyi, a popraw­ny - nie razi&#322; niczem
harmonii, w ca&#322;o&#347;ci swej nie wywo&#322;uj&#261;c równie&#380; wcale
fa&#322;szywo brzmi&#261;cych zgrzy­tów. I u&#347;miech pó&#322; gorzki,
pó&#322; smutny, w zamy&#347;le­niu okoli&#322; w&#261;skie usta
marsza&#322;kowej Warnickiej. </p>

<p>Jak nico&#347;ci pe&#322;nem bowiem wyda&#322;o jej si&#281;
te­raz, w o&#347;wietleniu dzisiejszej z&#322;o&#347;liwej ciekawo&#347;ci, to
ca&#322;e towarzyskie stado, kryj&#261;ce sw&#261; przewrotno&#347;&#263; pod
blichtrem i szychem zewn&#281;trznych pozorów, jak ma&#322;o godnem &#380;alu i
marnem!</p>

<p>Ach, bo ile&#380; schowanej zr&#281;cznie z&#322;o&#347;ci,
t&#322;umio­nych ch&#281;ci sponiewierania rodziny jej i Oli, jej sa­mej, ile
wreszcie jadowitego fa&#322;szu kry&#322;o si&#281; w duszach tych wszystkich
oto dzisiejszych jej &#347;wiatowych pseudo-przyjació&#322; i go&#347;ci!..</p>

<p>Marsza&#322;kowa czyni&#322;a dalej w my&#347;li
przegl&#261;d galeryi osobników, widzianych na dzisiejszem przy­j&#281;ciu; we
wspomnieniu ich s&#322;ów, wyrazów twarzy i gestów powtórnie czyta&#322;a, zda
si&#281;, ukryte my&#347;li przyby&#322;ych; moralnie obna&#380;a&#322;a ich
wszystkich, staraj&#261;c si&#281; zarazem znale&#378;&#263;, przypomnie&#263;
cho&#263; jeden kwiatek prawdziwie przyjaznego uczucia, wykwit&#322;y
w&#347;ród tych chwastów ob&#322;udy!..</p>

<p>Nie znalaz&#322;a nic podobnego jednak. By&#322;y tam tylko
same &#347;miecie.</p>

<p>Pani Melania, dumaj&#261;c w ten sposób, mia&#322;a oczy wci&#261;&#380;
przymkni&#281;te, niebawem znu&#380;enie wzi&#281;&#322;o gór&#281; nad jej
my&#347;lami, g&#322;owa staruszki pochyli&#322;a si&#281; na piersi, cichy
mrok wieczoru otuli&#322; posta&#263; marsza&#322;kowej. Zdrzemn&#281;&#322;a
si&#281;.</p>

<p>W kwandrans mo&#380;e pó&#378;niej, w milczeniu wy­poczywaj&#261;cych
po naj&#347;ciu go&#347;ci apartamentów, rozleg&#322; si&#281;; silny
odg&#322;os dzwonka... Staruszka rzuci&#322;a si&#281; z lekka na kanapie, a
otworzywszy swe rozumne szare oczy, pocz&#281;&#322;a ws&#322;uchiwa&#263;
si&#281; w m&#261;c&#261;cy cisz&#281; odg&#322;os. </p>

<p>W drzwiach buduaru po chwili stan&#261;&#322; lokaj i
zaanonsowa&#322;:</p>

<p>- Pan plenipotent z Gowartowa; mówi, &#380;e chcia&#322;by
koniecznie widzie&#263; si&#281; z ja&#347;nie pani&#261;.</p>

<p>- Pro&#347;, pro&#347; natychmiast tutaj! - rzek&#322;a
&#380;y­wa marsza&#322;kowa i równocze&#347;nie powsta&#322;a z kanapki. Lokaj
wyszed&#322;.</p>

<p>Zadowolenie, po&#322;&#261;czone z ciekawo&#347;ci&#261;
osiad&#322;o na twarzy staruszki. </p>

<p>Boles&#322;aw Krasnostawski, syn szkolnego kolegi  nieboszczyka marsza&#322;ka, a zaprotegowany
ongi przez ni&#261; sam&#261; na zajmowan&#261; dot&#261;d posad&#281; ogólnego
i g&#322;ównego zarz&#261;dcy dóbr pana Januarego, nareszcie wi&#281;c
przynosi&#322; jej wiadomo&#347;&#263; o bracie!..</p>

<p>M&#322;odzieniec, lat dwudziestu o&#347;miu, ciemny bru­net,
ogorza&#322;y i przystojny, z dziarsko do góry podkr&#281;conym w&#261;sem,
stan&#261;&#322; na progu.</p>

<p>- S&#322;uga pani marsza&#322;kowej, moje uszanowa­nie -
przemówi&#322; swobodnie, i podbieg&#322;szy, uca&#322;owa&#322; z szacunkiem
r&#281;k&#281; staruszki.</p>

<p>Ubrany by&#322; niewykwintnie, ale starannie i czy­sto,
ruchy za&#347; jego, oraz sposób mówienia, zdradza­&#322;y cz&#322;owieka,
cho&#263; nie obytego mo&#380;e zupe&#322;nie z wytworniejszem towarzystwem,
lecz dobrze wychowanego.</p>

<p>- Kochany mój panie Boles&#322;awie, - zacz&#281;&#322;a
staruszka, zwracaj&#261;c si&#281; dobrotliwie ku przyby&#322;emu­ - siadaj, prosz&#281;,
i mów, mów jak najpr&#281;dzej, co s&#322;y­cha&#263;?..</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek, widz&#261;c zaniepokojenie w
oczach matrony, wyrzek&#322; po&#347;piesznie:</p>

<p>- O, nic z&#322;ego... zupe&#322;nie nic z&#322;ego, pani
mar­sza&#322;kowo, ale... i nic równie&#380; dobrego - doko&#324;czy&#322;
wahaj&#261;co i ostro&#380;nie.</p>

<p>- Jak to?.. -- zapyta&#322;a pani Melania. Krasnostawski
oczy spu&#347;ci&#322;, i ukrywszy je po za swemi, jak u kobiety, d&#322;ugiemi
rz&#281;sami, mówi&#263; cz&#261;&#322; zwolna:</p>

<p>- Pani marsza&#322;kowej wiadomo, zarówno jak i mnie, co za
cios dotkn&#261;&#322; pana Gowartowskiego, z powodu panny Oli...</p>

<p>- Wi&#281;c pan ju&#380; wiesz?.. Sk&#261;d? - z okrzykiem
niepohamowanego zdziwienia, wyrwa&#322;o si&#281; staruszce, pytanie.</p>

<p>Co&#347; niemi&#322;ego sna&#263; dla ucha
m&#322;odzie&#324;ca zabrzmia&#322;o nagle w tych kilku s&#322;owach, bo nie
podno­sz&#261;c oczu, jakby nie chc&#261;c onie&#347;miela&#263;
marsza&#322;kowej swym wzrokiem, spokojnie i powa&#380;nie odrzek&#322;:</p>

<p>- Wiem wszystko, bo mi pan January, nie maj&#261;c nikogo,
zwierzy&#322; si&#281; z troski w&#322;asnej, natu­ralnie pod s&#322;owem
honoru z mojej strony, &#380;e s&#322;ów­kiem nawet o tem nikomu nie
wspomn&#281;...</p>

<p>Krasnostawski zatrzyma&#322; si&#281; chwilk&#281;, i
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej:</p>

<p>- Obowi&#261;zki, jakie mam dla ca&#322;ej rodziny
pa&#324;stwa, szacunek i powa&#380;anie me osobiste wzglem pana Gowartowskiego,
stanowi&#261;, chyba do&#347;&#263; trwa&#322;&#261; r&#281;kojmi&#281;,
i&#380; s&#322;owa dotrzymam... I... o tem... nikt z pa&#324;stwa,
przypuszczam, nie w&#261;tpi... - doko&#324;­czy&#322; m&#322;ody
cz&#322;owiek, podnosz&#261;c tym razem wzrok, jasny i pytaj&#261;cy na
marsza&#322;kow&#261;.</p>

<p>- Ale&#380; naturalnie, panie Boles&#322;awie, natural­nie!
- skwapliwie po&#347;pieszy&#322;a z odpowiedzi&#261; staruszka. - Lecz
mów&#380;e mi pan, co si&#281; tam w Go­wartowie tak niedobrego dzieje? -
zapyta&#322;a niespo­kojnie.</p>

<p>- To, pani marsza&#322;kowo, &#380;e z panem Gowar­towskim
jest &#378;le... - i Krasnostawski, spu&#347;ciwszy znów wzrok,
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej:</p>

<p>- Pann&#281; Ol&#281;, jak pani marsza&#322;kowej wiado­mo,
ojciec kocha&#322; bardzo, prawie, &#380;e ba&#322;wochwalczo; otó&#380; skutki
wypadków ostatnich bardzo, bardzo silnie odbi&#322;y si&#281; na nim. Nic go
ju&#380; prawie teraz nie zajmuje, ani gospodarstwo, ni wie&#347;, ni inne
zaj&#281;cia, do s&#261;siadów nie je&#378;dzi, u siebie nikogo nie przyjmu­je
- s&#322;owem obecnie z niego zupe&#322;nie inny cz&#322;owiek... </p>

<p>Krasnostawski przerwa&#322; opowiadanie, jakby
namy&#347;laj&#261;c si&#281;, co mówi&#263; dalej. Staruszka, w zadu­mie, ze
wzrokiem na dó&#322; spuszczonym, milcza&#322;a.</p>

<p>Po chwili wahaj&#261;co ci&#261;gn&#261;&#322; dalej:</p>

<p>- Wobec tego samotno&#347;&#263; dla pana Gowartow­skiego
jest wprost zabójcz&#261;, koniecznie potrzebuje on nieustaj&#261;cego
towarzystwa, jednem s&#322;owem - 
potrzebuje obok siebie przyjaciela.</p>

<p>Krasnostawski ponownie zatrzyma&#322; si&#281; na se­kund&#281;.</p>

<p>- Moja osoba nie wystarcza - mówi&#322; dalej - ­zaj&#281;cia
liczne, mieszkanie nie w samym Gowartowie, lecz gdzie indziej, stanowisko
wreszcie moje... tu po twarzy m&#322;odego cz&#322;owieka przemkn&#261;&#322;
lekki cie&#324; - wszystko sk&#322;ada si&#281; na to, i&#380; pan Gowartowski,
cho&#263; zawsze dla mnie tak samo &#322;askaw, jest obecnie moralnie
bezustannie - sam...</p>

<p>Z pod oka, przelotnie, spojrza&#322; Krasnostawski na
marsza&#322;kow&#261;. Z misy&#261; nader delikatn&#261; i przykr&#261;
przyby&#322; on tutaj; w kieszeni surduta pali&#322; go w&#322;asnor&#281;czny
list pana Januarego, w którym ten ostatni, &#380;ywi&#261;cy jeszcze do siostry
bardzo g&#322;&#281;bok&#261; uraz&#281; za spe&#322;nione wypadki, pomimo
wszystko, w g&#322;&#281;bi duszy pos&#261;dzaj&#261;cy nawet staruszk&#281;,
i&#380; by&#322;a, mo&#380;e w tajnej zmowie z jego córk&#261; - delikatnie,
lecz sta­nowczo, odmawia&#322; jej go&#347;cinno&#347;ci u siebie, wobec
zapowiedzianego przez ni&#261; przyjazdu do Gowar­towa.</p>

<p>Krasnostawski o zawarto&#347;ci listu wiedzia&#322;, w
chwili &#380;alu bowiem Gowartowski wypowiedzia&#322; mu wszystko, ba,
poleci&#322; jemu nawet, jako protego­wanemu i lubianemu przez
marsza&#322;kow&#281;, napomkn&#261;&#263; jej o tem przed wr&#281;czeniem
listu.</p>

<p>Przerwawszy na chwil&#281; opowiadanie, Krasnostawski
ostatecznie zastanawia&#322; si&#281; w&#322;a&#347;nie, czy poruszy&#263; w
rozmowie, lub nie, temat dra&#380;liwy. Postanowi&#322; jednak nie czyni&#263;
tego wcale, a natomiast, czuj&#261;c, &#380;e na ustach domy&#347;laj&#261;cej
si&#281; ju&#380; czego&#347;: marsza&#322;kowej, zawisa jakby jakie&#347;
pytanie, by po­wstrzyma&#263; je, odezwa&#322; si&#281; po&#347;piesznie:</p>

<p>- I dlatego, pani marsza&#322;kowo, poleci&#322; mi pan
January, &#322;&#261;cznie z innymi interesami, powo&#322;ywuj&#261;cymi mnie
tutaj, zaprosi&#263; do Gowartowa na czas d&#322;u&#380;szy pana
&#321;ady&#380;y&#324;skiego, jego bowiem obec­no&#347;ci tylko pragnie, jako
prawdziwego swego przyjaciela... Musz&#281; zatem by&#263; dzisiaj u niego w
tej sprawie, nie wiem jednak, gdzie mieszka... Adres pana
&#321;ady&#380;y&#324;skiego niew&#261;tpliwie znanym jest pani
marsza&#322;kowej?..</p>

<p>S&#322;owa powy&#380;sze i pytanie ostatnie zabrzmia&#322;y
w ustach m&#322;odzie&#324;ca pomimo woli zimniej nieco. Ner­wami uczu&#322;
ch&#322;ód jakby w zachowaniu si&#281; staruszki, milcz&#261;cej wci&#261;&#380;
od chwili, gdy jej powiedzia&#322;, i&#380;: wie o wszystkiem. Gniewa&#322;o go
to spostrze&#380;enie i rani&#322;o dotkliwie dum&#281; jego.</p>

<p>Wypowiedziana g&#322;osem miarowym, a wskazu­j&#261;ca
ulic&#281; i numer domu, zamieszka&#322;ego przez pana Emila, zabrzmia&#322;a
odpowied&#378; marsza&#322;kowej.</p>

<p>Krasnostawski zerwa&#322; si&#281; natychmiast i rzek&#322;
szybko:</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; stokrotnie pani marsza&#322;kowej...</p>

<p>Z udan&#261; za&#347; swobod&#261;, powodowany silnem
&#380;ycze­niem wycofania si&#281; st&#261;d co pr&#281;dzej,
ci&#261;gn&#261;&#322; &#380;ywo dalej:</p>

<p>- Nie zajmuj&#281; ju&#380; wi&#281;cej czasu pani
marsza&#322;­kowej, zapomnia&#322;em zupe&#322;nie, wszak to dzisiaj czwartek,
dzie&#324; przyj&#281;&#263; - uciekam...</p>

<p>- Ach, tak... - z u&#347;miechem protekcyjnym nieco
rzek&#322;a s&#281;dziwa matrona. - Ale ju&#380; po wszyst­kiem, wszak wieczór
nadchodzi...</p>

<p>- Tak... tak, prawda, zapomnia&#322;em -
b&#261;kn&#261;&#322; Krasnostawski, si&#281;gaj&#261;c jednocze&#347;nie
r&#281;k&#261; do kie­szeni. - Przepraszam najmocniej pani&#261;
marsza&#322;kow&#261; dobrodziejk&#281;, có&#380; za roztrzepaniec ze mnie,
doprawdy! By&#322;bym zapomnia&#322;... Mam list od pana Go­wartowskiego,
s&#322;u&#380;&#281; pani marsza&#322;kowej.</p>

<p>Pani Warnicka schwyci&#322;a list, Krasnostawski jednak
równocze&#347;nie pochyli&#322; si&#281; do r&#281;ki jej, w uk&#322;onie.</p>

<p>- Do widzenia, mój panie Boles&#322;awie, do wi­dzenia! - z
roztargnieniem po&#380;egna&#322;a go staruszka, podaj&#261;c mu r&#281;k&#281;
do uca&#322;owania, poczem za&#347; gor&#261;cz­kowo rozerwa&#322;a
kopert&#281;.</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek ju&#380; by&#322; na progu, ale,
spojrzaw­szy z pod oka na marsza&#322;kow&#261;, zd&#261;&#380;y&#322; by&#322;
jeszcze dojrze&#263; na jej twarzy rumieniec oburzenia, zakwit&#322;y tam, po
przeczytaniu pierwszych kilku wierszy. Do­strzeg&#322;szy to, m&#322;ody
plenipotent, jak szczupak w wo­d&#281;, rzuci&#322; si&#281; ca&#322;em
cia&#322;em w ciemno&#347;ci s&#261;siedniego salonu, pobieg&#322;szy za&#347;
na palcach do przedpokoju, chwyci&#322; paltot swój i umkn&#261;&#322; z
mieszkania. Na scho­dach dopiero odetchn&#261;&#322;.</p>

<p>- Uf! wyrwa&#322;em si&#281; wreszcie... -
szepn&#261;&#322;. - &#321;adniebym si&#281; ubra&#322;, gdyby tak przy mnie
list czyta&#322;a!..</p>

<p>W &#347;lad zatem wypad&#322; na miasto, a mijaj&#261;c
ulice jednocze&#347;nie pogr&#261;&#380;a&#322; si&#281; w my&#347;lach.</p>

<p>Wywo&#322;ana wspomnieniem apartamentów mar­sza&#322;kowej,
stan&#281;&#322;a mu nagle przed oczyma powabna sylwetka Oli, zamajaczy&#322;o
jej g&#322;&#281;bokie i zalotne spojrzenie, którem, jak wielu innych
zreszt&#261;, wita&#322;a i jego, gdy przypadek &#322;&#261;czy&#322; ich kiedy
na chwil&#281;.</p>

<p>Krasnostawski od kilku ju&#380; lat zna&#322; córk&#281; pa­na
Januarego; etykietalne utrzymuj&#261;c stosunki z pa&#322;acem Gowartowskim na
wsi, widywa&#322; j&#261; rzadko, najcz&#281;&#347;ciej z daleka, na spacerze,
w ko&#347;ciele, lub przelotnie w powozie - kilka razy u marsza&#322;kowej w
mie&#347;cie. Podoba&#322;a mu si&#281; pi&#281;kna panna, bo komu&#380;
zreszt&#261; nie potrafi&#322;a ona si&#281; przypodoba&#263;, pe&#322;na
wdzi&#281;ku, uprzejma i zalotna?.. Przedstawia&#322;a poza tem typ kobiecy
Krasnostawskiego... Nie kocha&#322; si&#281; w niej jednak bynajmniej, za
trze&#378;wym by&#322; na to; cho&#263; z upokorzeniem dumy w&#322;asnej, sta­nowisko
swe podrz&#281;dne ocenia&#263; potrafi&#322;, a jednak...</p>

<p>&#377;dziwiony analiz&#261; duszy w&#322;asnej,
przyzna&#263; si&#281; sam przed sob&#261; musia&#322;, &#380;e wie&#347;&#263;
o ucieczce i &#347;lubie Oli zabola&#322;a go, a raczej, bezpodstawnie na
pozór, po prostu rozgniewa&#322;a.</p>

<p>Rozmy&#347;laj&#261;c w ten sposób, Krasnostawski
wszed&#322; do kamienicy, wskazanej przez marsza&#322;kow&#261;. Za par&#281;
chwil znalaz&#322; si&#281; ju&#380; na pierwszem pi&#281;trze, ledwie jednak
zadzwoni&#322; u drzwi apartamentów &#321;ady&#380;y&#324;skiego, w ramie ich,
natychmiast prawie, w cy­lindrze i paltocie, ukaza&#322; si&#281; pan Emil, jak
zwykle u&#347;miechni&#281;ty ironicznie i z pogod&#261; na czole.</p>

<p>- A!.. pan Boles&#322;aw, herbu Rawita, powita&#263;,
prawico Januarego de Gowartów-Gowartowskiego, powita&#263;!.. - i
u&#347;cisn&#261;&#322; serdecznie wyci&#261;gni&#281;t&#261; r&#281;k&#281;
m&#322;odzie&#324;ca.</p>

<p>- Przepraszam, &#380;e nie prosz&#281; pana kochanego do
siebie, lecz postaci&#261; swoj&#261; do odej&#347;cia gotow&#261;
wyp&#281;dzam go raczej, lecz powody wa&#380;ne... - tu pan Emil uczyni&#322;
obydwiema r&#281;kami ruch pó&#322;okr&#261;g&#322;y, - sk&#322;aniaj&#261;
mnie do tego! - doko&#324;czy&#322;, i mówi&#261;c to, elegancko
zamkn&#261;&#322; drzwi przed nosem Krasnostaw­skiemu, a
u&#347;miechn&#261;wszy si&#281; pod w&#261;sem ci&#261;gn&#261;&#322; dalej
weso&#322;o, poufale wsun&#261;wszy zarazem r&#281;k&#281; pod rami&#281;
Krasnostawskiego.</p>

<p>- Nie gniewasz si&#281; na mnie, kochany panie
Boles&#322;awie, wszak prawda?.. Spiesz&#281; na raut; no, mów&#380;e tam, co
s&#322;ycha&#263;?.. Kochany Januarek có&#380; tam porabia, poluje; weseli
si&#281;, czy smuci?</p>

<p>Krasnostawski ju&#380; chcia&#322; wypowiedzie&#263;, z czem
przyszed&#322;, gdy &#321;ady&#380;y&#324;ski znowu odezwa&#322; si&#281;
&#380;artobliwie:</p>

<p>- Ale, zaiste, pysznie pan wygl&#261;dasz, jak rydz w
ma&#347;le, powinszowa&#263;! Nadobne grodu naszego mieszkanki lgn&#261;&#263;
b&#281;d&#261; do pana, jak pszczó&#322;ki do miodu! S&#322;ysza&#322;em o
pa&#324;skich sprawkach za studenc­kich czasów, za m&#322;odu! - tu
poklepa&#322; z lekka m&#322;o­dzie&#324;ca poufale po plecach -
s&#322;ysza&#322;em - powtó­rzy&#322; - nie b&#281;d&#281; wi&#281;c wzajemnie
nudzi&#322; pana swoj&#261; osob&#261;, opowiesz mi pan en rčgle, lecz szybko,
co ci&#281; do mnie sprowadza, a posiedzenie to odb&#281;dziemy w doro&#380;ce.
Podwioz&#281; pana... Zgoda?</p>

<p>- Ale&#380; i owszem, dzi&#281;kuj&#281; bardzo! -
odpar&#322; Krasnostawski, z po&#347;piechem.</p>

<p>Znajdowali si&#281; ju&#380; na ulicy, pan Emil
skin&#261;&#322; na stangreta parokonnej doro&#380;ki, rzuci&#322; adres, i
pojechali.</p>

<p>Ruchem codziennym wrza&#322;o wko&#322;o nich strojne
weso&#322;e miasto:</p>

<p>- S&#322;ucham pana - rzek&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek w krótkich s&#322;owach opo­wiedzia&#322;
mu o niepomy&#347;lnym stanie zdrowia i mo­ralnego usposobienia pana Januarego,
zamilczawszy za&#347; tylko o li&#347;cie do marsza&#322;kowej, zakomuni­kowa&#322;
zaproszenie do Gowartowa.</p>

<p>Skrzywi&#322; si&#281; lekko przy ostatnich s&#322;owach pan
Emil i odrzek&#322;:</p>

<p>- Zapewne, zapewne, bardzo bym rad pocieszy&#263; drogiego
Januarka, ale w&#322;a&#347;nie wyje&#380;d&#380;am za granic&#281; i
przyzna&#263; musz&#281;, &#380;e na razie wybra&#322; on si&#281; z
zaproszeniem wcale nie na czasie! No, zobaczy­my zreszt&#261;... Co pan wiesz,
- tu spojrza&#322; uwa&#380;nie na Krasnostawskiego -  o pani Oli i Dzier&#380;ymir­skim?..</p>

<p>Zapytanie to postawionem by&#322;o bardzo zr&#281;cz­nie
mówi&#322;o nic, a pyta&#322;o wiele. Krasnostawski natychmiast
poinformowa&#322; krót­ko i zwi&#281;&#378;le pana Emila, i&#380; wiadomem mu
jest wszystko.</p>

<p>- Aaa!.. - wyrwa&#322;o si&#281; tylko z ust
&#321;ady&#380;y&#324;skiego, i doda&#322; ironicznie:</p>

<p>- No, to w takim razie wiesz pan nie tylko o p&#322;aszczu
gronostajowym przywi&#261;zania dziecinnego, szalonej mi&#322;o&#347;ci
m&#322;odzie&#324;czej, weselu pod niebem Italii, et caetera i t. d. ale i o
odzie&#380;y codziennej, ukrytej przez nas starannie przed plotk&#261;,
jedn&#261;­ - purpur&#261; drugiej; zatem wobec tego, mo&#380;emy mówi&#263;
szczerze...</p>

<p>- Widzi pan - tu &#321;ady&#380;y&#324;ski spojrza&#322;
znów na Krasnostawskiego, jakby pragn&#261;c si&#281; przekona&#263;, czy warto
wywn&#281;trza&#263; si&#281; przed nim - ta ca&#322;a roz­pacz &#8222;górna
chmurna" Januarka, ta dobrowolna wi­wisekcya przywi&#261;zania do córki i
ów od pocz&#261;tku do ko&#324;ca poemat &#8222;zbola&#322;ego ojcowskiego
serca" - bref ten wielki w duszy jego ostatniemi czasy fajerwerk
romantyzmu... entre nous soit dit - jest tylko od po­cz&#261;tku do ko&#324;ca
jednym nonsensem. Czy nie mia&#322;a racyi?</p>

<p>Krasnostawski milcza&#322;.</p>

<p>- Pie&#347;cili dziewczyn&#281; - ci&#261;gn&#261;&#322; w
tym sa­mym tonie &#321;ady&#380;y&#324;ski - upodoba&#322;a sobie
Dzier&#380;ymirskiego - wara! Tego, owego - odmówili... To trudno, panie,
kobiety tak&#380;e maj&#261; serca i tempera­ment... Zachcia&#322;o si&#281;
Oli &#322;adnego ch&#322;opca - nie dali jej go - wzi&#281;&#322;a go sobie sama,
a raczej wzi&#261;&#263; si&#281; pozwoli&#322;a... Niech Januarek lepiej
dzi&#281;kuje i &#347;piewa Hosann&#281; na wysoko&#347;ciach, &#380;e bez
plebana si&#281; nie obesz&#322;o! Lub niech&#380;e nawet gniewa si&#281;, i
wydziedziczy córuni&#281;, lecz nie lamen­tuje, bo to i nie po m&#281;sku, i
wcale nie ma sensu! Dixi. To moje zdanie. Có&#380; na to pan, panie Bole­s&#322;awie,
herbu Rawita?..</p>

<p>Krasnostawski z&#380;ymn&#261;&#322; si&#281; niecierpliwie;
de­nerwowa&#322; go zwykle ton rozmowy &#321;ady&#380;y&#324;skiego, dzi&#347;
jeszcze bardziej rozgniewa&#322; go przycinek "herbu Rawita",
b&#281;d&#261;cy widoczn&#261; alluzy&#261; do u&#380;ywanych niegdy&#347;
przez niego biletów wizytowych: Rawita-Krasnowstawski. .</p>

<p>Podra&#380;niony zatem, sil&#261;c si&#281; na spokój,
odpar&#322; zimno:</p>

<p>- Przepraszam, ale ca&#322;kiem inaczej i zupe&#322;nie
przeciwnie zapatruj&#281; si&#281; na t&#281; spraw&#281;, oraz rozumiem
doskonale pana Januarego.</p>

<p>- Ha-ha-ha-! nie masz pan za co przeprasza&#263;,
wiedzia&#322;em tylko, &#380;e i z kochanego pana tak­&#380;e romantyk; w takim
razie w korcu maku dobra­li&#347;cie si&#281; razem z Januarym... Wobec tego,
ja w Gowartowie zgo&#322;a potrzebny nie jestem, doskonale si&#281; tam obadwa
rozumiecie...</p>

<p>- Ale, có&#380; znowu! - przerwa&#322; &#380;ywo Krasno­stawski,
boj&#261;c si&#281;, czy czasem mimo woli nieostro&#380;nem s&#322;owem nie
zepsu&#322; danego sobie polecenia. - Mog&#281; by&#263; tych samych
zapatrywa&#324; na t&#281; spraw&#281;, co i pan Gowartowski i odczuwa&#263;
jego charakter, lecz przecie&#380; w &#380;adnym razie nie potrafi&#281;
zast&#261;pi&#263; szanownego pana, który jest tak dobrym jego przyjacielem...</p>

<p>- No tak, tak..., - urwa&#322; z kolei pan Emil -
"Wszystko ginie bez lito&#347;ci, nic sta&#322;ego na tej ziemi, prócz
przyja&#378;ni i mi&#322;o&#347;ci;" to wszystko nader pi&#281;knie brzmi
i wygl&#261;da, lecz mego zdania, ja osobi&#347;cie ­nawet dla przyja&#378;ni
zmienia&#263;, niestety, nie uwa&#380;am za stosowne. Czy za&#347; ono
Januarciowi si&#281; spodoba - grubo w&#261;tpi&#281;..</p>

<p>Doro&#380;ka w tej samej chwili zatrzyma&#322;a si&#281;.</p>

<p>- No, kochany mój panie Boles&#322;awie, addio!.. -
odezwa&#322; si&#281; protekcyjnym nieco tonem &#321;ady&#380;y&#324;ski ­podaj&#261;c
Krasnostawskiemu r&#281;k&#281;.</p>

<p>- Zakomunikuj pan z &#322;aski swojej mój sposób widzenia
rzeczy panu na Gowartowie, a je&#347;li potem jeszcze zna&#263; mnie
b&#281;dzie chcia&#322; - niech&#380;e mi napisze, a mo&#380;e przyjad&#281;...</p>

<p>Wysiedli obaj. Pan Emil uchyli&#322; cylindra i
skierowa&#322; si&#281; ku bramie, na progu za&#347; jej rzuci&#322; jeszcze
m&#322;odemu cz&#322;owiekowi, tym razem jednak przyja&#378;niej nieco:</p>

<p>- A trzymaj si&#281; tam pan dzielnie, ba p&#322;e&#263;
nadobna ma tu na wie&#347;niaków wilczy apetyt!.. Au revoir...</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski znik&#322;, Krasnostawski
pozosta&#322; sam ulicy. Rozejrza&#322; si&#281;...</p>

<p>By&#322; w jednym z najruchliwszych punktów miasta; wieczór
ju&#380; rozpoczyna&#322; swe panowanie, nadchodzi&#322;a noc, wielki gród
&#380;arzy&#322; si&#281; setkami &#347;wiate&#322;; &#347;rodkiem ulicy
p&#281;dzi&#322;y pojazdy, po chodnikach sze­rokich zwart&#261; gromad&#261;
wymija&#322; go po&#347;piesznie t&#322;um ludzi.</p>

<p>Pi&#281;kne, zgrabne mieszczanki prawie &#380;e ocie­ra&#322;y
si&#281; o niego, rzucaj&#261;c co chwila zalotne spoj­rzenia na &#322;adnego
ch&#322;opca. Niewiele jednak z nich sz&#322;o samych, wi&#281;kszo&#347;&#263;
mia&#322;a ju&#380; przy sobie czul&#261;cych si&#281; towarzyszy,
szepcz&#261;cych im z u&#347;miechem s&#322;odkie s&#322;ówka.</p>

<p>Pod wp&#322;ywem ostatniej uwagi pana Emila, Krasnostawski
mimo woli przejrza&#322; si&#281; uwa&#380;niej w witrynie jednego z
okazalszych magazynów, a zado­wolony z przegl&#261;du w&#322;asnej osoby,
spojrza&#322; weso&#322;o przed siebie. Jakie&#347; puste pragnienie zabawienia
si&#281;, oszo&#322;omienia, podobnie tym wszystkim, snuj&#261;cym si&#281;
parom, ow&#322;adn&#281;&#322;o nim.</p>

<p>Przekszta&#322;cony okoliczno&#347;ciami &#380;ycia w wie­&#347;niaka
mieszczuch przypomnia&#322; sobie naraz lata da­wne, studenckie, pe&#322;ne
niefrasobliwego jutra i we­so&#322;ych kawa&#322;ów, a cho&#263; przeplatane
cz&#281;sto bied&#261; i g&#322;odem, bogate jednak w mi&#322;o&#347;&#263; i
swobod&#281;! </p>

<p>Bawi&#261;c przelotnie w murach miasta, którego ka&#380;dy
zau&#322;ek zna&#322; na pami&#281;&#263;, a mijaj&#261;cych go
mieszka&#324;ców, szczególniej kobiety, jednym rzutem oka nieomylnie
segregowa&#322;, jak znawca, - zapra­gn&#261;&#322; nagle Krasnostawski
napi&#263; si&#281; koniecznie z mu­suj&#261;cego uciech mi&#322;osnych
kielicha.</p>

<p>I mimo woli m&#322;ody cz&#322;owiek pocz&#261;&#322;
uwa&#380;niej przygl&#261;da&#263; si&#281; kobietom. Ubrane &#8222;szykownie",
cien­kie w talii, wysmuk&#322;e i zgrabne, mija&#322;y go one,
&#347;miej&#261;ce si&#281; i weso&#322;e, uprawiaj&#261;c z zami&#322;owaniem
flirt uliczny, skrz&#261;cy si&#281; miejscowym brukowym do­wcipem, czujne
jednak poza nim na ka&#380;de spojrzenie przystojniejszego m&#281;&#380;czyzny,
odwzajemniaj&#261;ce mu si&#281; zalotnem &#378;renic
b&#322;y&#347;ni&#281;ciem - "oczkiem" i obiecuj&#261;­cym nieraz
wiele u&#347;miechem.</p>

<p>A rozmaito&#347;&#263; dzisiaj by&#322;a wielka. Wieczór
przed&#347;wi&#261;teczny, pogodny, lwi&#261; cz&#281;&#347;&#263;
w&#322;a&#347;cicielek nadobnych twarzyczek wywabi&#322; na pierwszorz&#281;dne
ulice - na wspóln&#261; aren&#281; letniego jakby "demisalo­nu"
pewnych, a szerokich warstw miasta. Brunetki zatem, &#347;niade, czarnobrewe,
blondynki, powiewne­ - bia&#322;e, szatynki, o ruchach omdlewaj&#261;cych, a
wszyst­kie prawie ubrane elegancko i z pewnym, w&#322;a&#347;ci­wym tylko Polce
naszej, gustem, wystrojone, &#380;wa­we - sun&#281;&#322;y przed zachwyconym
wzrokiem wie&#347;niaka.</p>

<p>I od tego rozp&#281;dzonego, barwnego, poruszanego jakby
tajn&#261; jak&#261;&#347; spr&#281;&#380;yn&#261; t&#322;umu, bi&#322; na
Krasnostawskiego &#347;wie&#380;y, bo odzwyczajeniem d&#322;u&#380;szem star­ty,
urok; nozdrza gra&#263; mu pocz&#281;&#322;y, wch&#322;ania&#322; w sie­bie
niewyra&#378;ny, niepochwytny powiew, sun&#261;cy jakby ponad g&#322;owami publiczno&#347;ci,
gor&#281;tszem okiem pa­trzy&#322; w twarz kobietom, swawolnie i
niechc&#261;cy, na pozór, zagl&#261;da&#322; im prosto w oczy...</p>

<p>Co za&#347; przewa&#380;nie czyta&#322; w owych czarnych,
szarawych, fijo&#322;kowych i modrych oczach, z natury ju&#380; swej,
zalotnych, bynajmniej nie zra&#380;a&#322;o go do tej; czynno&#347;ci. </p>

<p>- Pójd&#378;, pójd&#378;, nie zra&#380;aj si&#281; pozornie
skro­mn&#261; mink&#261;, b&#261;d&#378; odwa&#380;nym, &#347;mia&#322;ym, a
mo&#380;e... mo­&#380;e... - szepta&#322;y, zda si&#281;, cicho wejrzenia
nie&#347;mialsze, gorej&#261;c ogniem, nieprzeparcie ci&#261;gn&#261;c ku
sobie; da­leko wi&#281;cej jeszcze mówi&#322;y spojrzenia inne, a wszy­stkie
razem, wyzywane &#347;mia&#322;ym wzrokiem m&#281;&#380;czyz­ny,
ca&#322;owa&#263; go jakby si&#281; zdawa&#322;y, obiecuj&#261;c
mi&#322;o&#347;&#263;-­pieszczot&#281;!...</p>

<p>Ruchliw&#261; fal&#261; w pewnych godzinach przelewa­j&#261;cy
si&#281; przez ulice miasta, a obejmuj&#261;cy sob&#261; oddzieln&#261;
warstw&#281; wracaj&#261;cych z zaj&#281;cia pracownic ró&#380;nej kategoryi,
na wylot znany Krasnostawskiemu, roi&#322; si&#281; dalej przed oczyma jego
kobieco-dziewcz&#281;cy &#347;wiatek, i coraz bardziej liczny, barwniejszy -
obej­mowa&#322; go swym ruchomym u&#347;ciskiem. I m&#322;ody cz&#322;o­wiek,
ulegaj&#261;c stopniowo nastrojowi chwili, wspom­nieniom dawnym, a
zwi&#261;zanym &#347;ci&#347;le z tym&#380;e samym &#347;wiatkiem,
zapomnia&#322; o wszystkiem.</p>

<p>Znik&#322;y mu z pami&#281;ci Gowartów, pan January,
marsza&#322;kowa, &#321;ady&#380;y&#324;ski, Ola, a od&#380;y&#322; w nim tylko
dawny &#322;obuz i ba&#322;amut, &#380;&#261;dny swawoli i u&#380;ycia.</p>

<p>Z szelestem spódniczek, zgrabnie uj&#281;tych ma&#322;&#261;
r&#261;czk&#261;, a odkrywaj&#261;cych modelowan&#261; &#347;licznie, zgrabnie
obut&#261;, w a&#380;urowej po&#324;czoszce, nó&#380;k&#281;, otar&#322;a
si&#281; prawie o Krasnostawskiego wysoka dziewczyna, smu­k&#322;a, jak
gazella, czarnow&#322;osa, i rzuci&#322;a m&#322;odzie&#324;cowi przelotne
spojrzenie. Spotkawszy wzrok jego, pal&#261;cy , &#347;mia&#322;y, rzuci&#322;a
mu takie same drugie, uwa&#380;niej­niejsze jednak, gor&#281;tsze. Z dwojga par
m&#322;odych oczu posypa&#322;y si&#281; iskry, a panu Boles&#322;awowi
stan&#281;&#322;o w tej chwili w mózgu, nieodwo&#322;alne ultimatum: Ta, lub
&#380;adna!</p>

<p>Pu&#347;ci&#322; si&#281; w pogo&#324; za pi&#281;kn&#261;
dziewczyn&#261;. Dogna&#322; j&#261; niebawem, zajrza&#322; w oczy raz, drugi,
trzeci, i pocz&#261;&#322; i&#347;&#263; w &#347;lad za ni&#261;. Przy zbiegu
jednak ulic kilku, dziewcz&#281; skr&#281;ci&#322;o nagle w bok i znik&#322;o w
bramie domu.</p>

<p>Zawiedziony i z&#322;y, Krasnostawski obróci&#322; si&#281;
na pi&#281;cie, a w&#322;o&#380;ywszy r&#281;k&#281; w kieszenie od palta, z
humorem przystan&#261;&#322;. W oddali zach&#281;caj&#261;co zielenia&#322;
ogród &#347;ródmiejski, jakby zapraszaj&#261;c go&#347;cinnie.</p>

<p>M&#322;odzieniec skierowa&#322; si&#281; w t&#281;
stron&#281;, i w dziesi&#281;&#263; minut potem wchodzi&#322; ju&#380; w
bram&#281; ogrodu.</p>

<p>O tej wieczornej i spó&#378;nionej ju&#380; porze cienie
jago, tajemnicze i ciche, poch&#322;on&#281;&#322;y Krasnostawskiego
natychmiast, a do uszu jego dolecia&#322;y jednocze&#347;nie­, z pogwarem drzew
szumi&#261;cych splecione, jakie&#347; szelesty, i szepty, i przyciszone
gwary...</p>

<p>To przytulone do siebie, tam i ówdzie po &#322;aw­kach
siedz&#261;c samotnych, gruchaj&#261;ce przeró&#380;ne "pary"
fabrykowa&#322;y najcz&#281;&#347;ciej udan&#261;, rzadko szczer&#261;
mi&#322;o&#347;&#263;... Miejscami nieestetyczny, czasami wprost bru­talny, tam
znów, w kontra&#347;cie subtelniejszy, mi&#281;k­kszy, ten sam flirt brukowy,
rdzennie miejscowy, musowa&#322;, kipia&#322; po k&#261;tach ogrodu,
przyczajony do tego stopnia, i&#380; w niektórych alejach dla uwa&#380;nego
s&#322;uchacza gra&#322;a po prostu, zda si&#281;, powszechna jakby i wspólnie
harmonijna nuta, z&#322;o&#380;ona ze szmeru po­ca&#322;unków,
g&#322;o&#347;niejszych pó&#322;s&#322;ówek, nami&#281;tnych prote­stów, zgody
cichej, lub srebrzystego &#347;miechu...</p>

<p>Odg&#322;osy te, drgaj&#261;c w powietrzu, lecia&#322;y
cicho ku wierzcho&#322;kom drzew, z których co chwila gdzieniegdzie spada&#322;
wolno po&#380;ó&#322;k&#322;y li&#347;&#263; wczesnej jesieni, - jakby
pragn&#261;c przypomnie&#263; bawi&#261;cym si&#281; tu lu­dziom, o ko&#324;cu
wszystkiego na &#347;wiecie. </p>

<p>Przeszed&#322;szy si&#281; po ogrodzie, Krasnostawski
usiad&#322; na jednej z &#322;awek. Zm&#281;czonym by&#322; nieco...
Przyjecha&#322; kilka godzin temu zaledwie. Marsza&#322;kowa,
&#321;ady&#380;y&#324;ski, pi&#281;kna nieznajoma, gwar miasta - wszystko to
znu&#380;y&#322;o m&#322;odzie&#324;ca, przy­wyk&#322;ego od lat paru do ciszy
i regularnego wiejskie­go &#380;ycia.</p>

<p>Wyj&#261;wszy papiero&#347;nic&#281;, zapali&#322;
papierosa, zie­wn&#261;&#322;, a spojrzawszy oboj&#281;tnie na siedz&#261;cych
obok na &#322;awce s&#261;siadów, wpad&#322; w mimowoln&#261; zadum&#281;.</p>

<p>W my&#347;lach stan&#281;&#322;a mu nagle w&#322;asna
przesz&#322;o&#347;&#263; w tem samem mie&#347;cie i przed oczyma miga&#263;
pocz&#281;&#322;y przeró&#380;ne minionych lat obrazy.</p>

<p>Ujrza&#322; zatem siebie male&#324;kim, u rodziców je­szcze,
ch&#322;opcem, potem gimnazist&#261;, a nast&#281;pnie akademikiem. Oblicza
rozpierzch&#322;ych gdzie&#347; po &#347;wiecie, a dawno niewidzianych kolegów
zamajaczy&#322;y mu &#380;ywo, wspomnia&#322; ich przywary, zalety charaktery i
serca... </p>

<p>W kalejdoskopie wspomnie&#324; odbi&#322;o si&#281;, prze­sun&#281;&#322;o
równie&#380;, kilka twarzyczek kobiecych, par&#281; sza&#322;ów, niepomnych
jutra, gor&#261;czkowych, pieni&#261;cych si&#281; wówczas rozkosz&#261;,
p&#322;omieniem uczucia, a dzi&#347; spopiela&#322;ych ju&#380; i
zagas&#322;ych zupe&#322;nie.</p>

<p>A wszystko w tem mie&#347;cie, z którego murami
z&#380;y&#322;a si&#281;, zros&#322;a jego dusza. Dla chleba porzuci&#322;
kolebk&#281; dzieci&#324;stwa - m&#322;odo&#347;ci...</p>

<p>- Cha!... - westchn&#261;&#322; g&#322;o&#347;no m&#322;ody
plenipotent gowartowski, poczem instynktownie obejrza&#322; si&#281;
woko&#322;o, i jakby nieco zawstydzony swem westchnieniem, z pod oka
uwa&#380;nie popatrzy&#322; na swoich s&#261;siadów.</p>

<p>Obok niego, w wytartej czapce, z daszkiem, nasuni&#281;tym
na oczy, w wyszarza&#322;ej kapocie i z r&#281;kami w kieszeniach,
drzema&#322;a jaka&#347; m&#281;ska figura, z g&#322;ow&#261;,
wci&#347;ni&#281;t&#261; w ramiona, zgarbiona, o n&#281;dznej
powierzchowno&#347;ci; by&#322; to zapewne pijak jaki ululany, lub mo&#380;e
biedak bezdomny; z przeciwleg&#322;ego za&#347; kra&#324;ca &#322;awki
jaki&#347; staruszek zbiera&#322; si&#281; do odej&#347;cia...</p>

<p>- Przepraszam pana, która godzina? - zapyta&#322; go Krasnostawski,
pami&#281;taj&#261;c, i&#380; zegarek zostawi&#322; przez roztargnienie w
hotelu.</p>

<p>Staruszek malutki, siwiute&#324;ki, o jowialnym wy­razie
twarzy, zerkn&#261;&#322; przyja&#378;nie na m&#322;odego cz&#322;owieka, oczy
przymru&#380;y&#322; i roze&#347;mia&#322; si&#281; g&#322;o&#347;no i
dobrotliwie.</p>

<p>- Ha-ha ha.., a widzisz... - dorzuci&#322; w &#347;lad za
tem - nie przysz&#322;a... Ba!... la donna č mobile... - szcze­rze
za&#347;mia&#322; si&#281; jeszcze do siebie i podrepta&#322; dalej, nie
odpowiadaj&#261;c na pytanie m&#322;odzie&#324;ca.</p>

<p>- A to ci mantyka 
jaki&#347; ! - u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; Krasnostawski i
wzruszy&#322; ramionami, a zapaliwszy papierosa, instynktownie
zamy&#347;li&#322; si&#281; znowu. </p>

<p>Tymczasem w tej samej w&#322;a&#347;nie chwili siada&#322;a
obok niego wysoka, zgrabna, przystojna brunetka. Gdy odchodz&#261;cy staruszek
wyg&#322;asza&#322; sw&#261; sentency&#281;, po&#347;piesznie przechodzi&#322;a
ona drog&#261;, a us&#322;yszawszy g&#322;o&#347;no wyrzeczono s&#322;owa,
zwróci&#322;a uwag&#281; na siedz&#261;­cego m&#322;odzie&#324;ca i
uwa&#380;nie spojrza&#322;a na&#324;; poczem zwolni&#322;a kroku, a po
przelotnej wahania chwilce usia­d&#322;a na &#322;awce. Teraz za&#347;,
uporczywie z pod oka, pa­trzy&#322;a na Krasnostawskiego.</p>

<p>Ten za&#347; poczu&#322; sna&#263; na swojej twarzy magne­tyczny
wzrok kobiety, bo po chwili machinalnie obró­ci&#322; g&#322;ow&#281; w jej
stron&#281;.</p>

<p>Na widok nowej s&#261;siadki, wyraz przyjemnego zdziwienia
odbi&#322; si&#281; na jego twarzy, w towarzyszce obecnej bowiem poznawa&#263;
si&#281; zdawa&#322; pi&#281;kn&#261; nieznajom&#261;  sprzed pó&#322;godziny. Spojrzenia m&#322;odych skrzy­&#380;owa&#322;y
si&#281;. Z czarnych &#378;renic &#322;adnej dziewczyny po­sypa&#322;y si&#281;
iskry, poczem opu&#347;ci&#322;a na oczy powieki, z rz&#281;sami d&#322;ugiemi.</p>

<p>Krasnostawski jednak milcza&#322; w niepewno&#347;ci.</p>

<p>- Nie, to nie ona - my&#347;la&#322; - tamta, smuk&#322;a
gazella, pi&#281;kniejsz&#261; by&#322;a, lecz ta znów... tu spojrza&#322;
przeci&#261;gle na dziewcz&#281; - kto wie, czy nie pon&#281;tniej­sza,
milsza?... Bez w&#261;tpienia... co za oczy!... - dopowie­dzia&#322; sobie w
duchu.</p>

<p>Nie rusza&#322; si&#281; jednak z miejsca, nieznajoma bo­wiem
wyda&#322;a mu si&#281; dziwnie nieprzyst&#281;pn&#261; - przynajmniej z
powierzchowno&#347;ci. Ubrana by&#322;a z miejskim szykiem, przeci&#281;tnym
wprawdzie, ale nie ra&#380;&#261;­co bynajmniej, ca&#322;kiem ciemno, z pewnym
gustem, ba... nawet jak&#261;&#347; nieuj&#281;t&#261; jakby dystynkcy&#261;.</p>

<p>Tak si&#281; zda&#322;o Krasnostawskiemu.</p>

<p>W tej samej chwili nieznajoma podnios&#322;a na&#324; znowu
oczy. Powoli zdj&#281;&#322;a woalk&#281;, wci&#261;&#380; pal&#261;c
spojrzeniem pi&#281;knych, du&#380;ych &#378;renic i westchn&#281;&#322;a
cicho...</p>

<p>Krasnostawski instynktownie przysun&#261;&#322; si&#281; do
dziewcz&#281;cia bli&#380;ej. W par&#281; jednak sekund pó&#378;niej, raz
jeszcze przyjrzawszy si&#281; delikatnemu profilowi nieznajomej i
przywo&#322;awszy w pami&#281;ci ca&#322;e swe znawstwo dawnego
"don-juana", zawyrokowa&#322; w my­&#347;li: - "szyk facetka,
ale szkoda czasu," i oboj&#281;tnie zgas&#322;ego zapali&#322; papierosa.</p>

<p>Poza tem, przed godzin&#261; pe&#322;en werwy i animu­szu,
teraz czu&#322; si&#281; zm&#281;czonym i spa&#263; mu si&#281; po prostu
chcia&#322;o, rój my&#347;li za&#347;, poruszonych niedawno, bezustannie
m&#261;ci&#322; mu si&#281; w g&#322;owie. Ziewn&#261;&#322; wi&#281;c
przeci&#261;gle i zamierza&#322; ju&#380; powsta&#263;, gdy oto nagle,
prosz&#261;co, pos&#322;ysza&#322; wyrzeczone g&#322;osikiem
d&#378;wi&#281;cznym swej s&#261;siadki:</p>

<p>- Przepraszam pana... ale.... nie mog&#281; da&#263; sobie
sama rady... Czy... nie by&#322;by pan tak uprzejmym i grzecznym
zwin&#261;&#263; mi parasolk&#281;?...</p>

<p>S&#322;owom tym towarzyszy&#322; wyraz twarzy, pe&#322;ny
milutkiego wdzi&#281;ku i przybranej okoliczno&#347;ciowo zaambarasowanej niby
nie&#347;mia&#322;o&#347;ci; zatrzyma&#322;a si&#281; pytaj&#261;co...</p>

<p>Widz&#261;c jednak na obliczu m&#322;odego cz&#322;owieka
u&#347;miech i wyci&#261;gni&#281;t&#261; ju&#380; r&#281;k&#281; po
parasolk&#281;, doko&#324;czy&#322;a zalotnie, podaj&#261;c mu j&#261;:</p>

<p>- Tylko... tak &#322;adnie... cieniutko...</p>

<p>- Pan si&#281; dziwi, zapewne - dygn&#281;&#322;a ju&#380;
&#347;mia&#322;o, lecz z tym samym nieokre&#347;lonym nieco twarzy wyrazem, -
&#380;e ja, nie znaj&#261;c pana, o&#347;mielam si&#281;, po­mimo to,
trudzi&#263; go... ale...</p>

<p>- Boli r&#261;czka? - podchwyci&#322; Krasnostawski
&#347;piesznie i pochyli&#322; si&#281; ku dziewcz&#281;ciu, z u&#347;mie­chem.</p>

<p>W oczach dziewczyny zapali&#322;y si&#281; skry, nerwo­wo
zadr&#380;a&#322;y jej wi&#347;niowe usta i rozchyli&#322;y si&#281;
kusz&#261;co... Za&#347;mia&#322;a si&#281;...</p>

<p>- Tak, mam reumatyzm w prawej d&#322;oni... - odpar&#322;a z
pow&#322;óczystem spojrzeniem.</p>

<p>I rozmowa w &#347;lad zatem potoczy&#322;a si&#281;
g&#322;adko... Krasnostawski poczu&#322; si&#281; w swoim &#380;ywiole,
wpad&#322; w zapa&#322;, dowcipkowa&#322;, &#347;mia&#322; si&#281;,
opowiada&#322;. Towarzyszka zaimprowizowanego flirtu odcina&#322;a mu si&#281;
dowcipnie, podtrzymywa&#322;a rozmow&#281;...</p>

<p>Gwar dwojga m&#322;odych odbija&#322; si&#281; echem po co­raz
to pustszym ogrodzie; &#347;pi&#261;cy dot&#261;d spokojnie na &#322;awce
s&#261;siad ich, bezdomny biedak, zbudzony, zakl&#261;&#322; z cicha i bez
ceremonyi po&#322;o&#380;y&#322; si&#281; na &#322;awce, jak d&#322;ugi.</p>

<p>Wespó&#322; z towarzyszem roze&#347;mia&#322;o si&#281;
pi&#281;kne dziewcz&#281;. Powstali.</p>

<p>Pob&#322;&#261;dziwszy za&#347; samotnie po alejach ogrodu,
w pó&#322; godziny pó&#378;niej wychodzili z niego, ochoczo i &#380;wawo, na
pust&#261; ulic&#281;, trzymaj&#261;c si&#281; pod r&#281;ce, po przyjacielsku
ju&#380; zupe&#322;nie. M&#322;ody pan plenipotent gowartowski skin&#261;&#322;
na stoj&#261;ce opodal "gumy", ka­za&#322; stangretowi
podnie&#347;&#263; bud&#281;, wsiad&#322; do powozu razem z pi&#281;kn&#261;
now&#261; znajom&#261;, rzuci&#322; adres - i pojechali...</p>

<p>Gdy w ten sposób od&#380;y&#322;y w wie&#347;niaku
&#322;obuz zabawia&#322; si&#281; swobodnie w weso&#322;ym grodzie - na
Ukrainie, w pa&#322;acu gowartowskim, który zaledwie opu&#347;ci&#322; by&#322;
dwa dni temu, w t&#261; sam&#261; noc wrze&#347;nio­w&#261;, pomimo
spó&#378;nionej ju&#380; wielce pory, pali&#322;y si&#281;, jeszcze
&#347;wiat&#322;a.</p>

<p>Po obszernych komnatach du&#380;ego pi&#281;trowego domu,
otoczonego cienistym parkiem, przechadza&#322; si&#281;, zamy&#347;lony, pan
January Gowartowski, z r&#281;kami za&#322;o&#380;onemi na piersiach.
K&#322;a&#347;&#263; si&#281; na spoczynek wca­le nie mia&#322; ochoty, od
czasu bowiem powrotu z mia­sta i otrzymania wiadomo&#347;ci o &#347;lubie Oli,
sen, wyp&#322;oszony cierpieniem i my&#347;lami, bezpowrotnie, zda si&#281;,
ulecia&#322; od powiek starca.</p>

<p>Pan January ju&#380; od kilku tygodni, ku wielkiemu
zdziwieniu domowników, nie sypia&#322; wcale. Chodzi&#322; po pustych
komnatach, my&#347;la&#322;, czyta&#322;, czasami wychodzi&#322; na
przechadzk&#281;, b&#322;&#261;ka&#322; si&#281; po polach, z rzadka bardzo
poluj&#261;c do &#347;wita na kaczki - ulubio­nej tej swej rozrywce,
oddaj&#261;c si&#281; teraz tylko odru­chowo, machinalnie, nawet z pewnem jakby
zniech&#281;­ceniem.</p>

<p>By sobie za&#347; te nudne bezsenne noce czemkol­wiek
urozmaici&#263;, pan January wzi&#261;&#322; si&#281; do pisania w&#322;asnych
pami&#281;tników, a sun&#261;c piórem po papierze i godzinami
zape&#322;niaj&#261;c go swem drobnem pismem, nieraz potem, znu&#380;ony,
zasypia&#322; przy biurku, i tak go nazajutrz nad ranem zastawa&#322; lokaj. W
ci&#261;gu dnia za&#347; wyra&#378;nie nudzi&#322; si&#281; coraz bardziej;
czasami od­wetowa&#322; sobie d&#322;ugie bia&#322;e noce ci&#281;&#380;kim
snem po obiedzie; poza tem nie wyje&#380;d&#380;a&#322; nigdzie, ani do s&#261;­siadów,
ani nawet do ko&#347;cio&#322;a, nikogo równie&#380; nie przyjmuj&#261;c.</p>

<p>W pa&#322;acu wszyscy po cichu niepomiernie ubo­lewali nad
panem, dziwi&#261;c si&#281; stanowi jego, kontrast bowiem dzisiejszego pana na
Gowartowie by&#322; i&#347;cie ra&#380;&#261;cym. Poprzednio, weso&#322;y,
u&#347;miechni&#281;ty, rze&#378;ki, nad wiek swój &#380;ywy, bior&#261;cy
udzia&#322; we wszystkich sprawach wiejskich, interesuj&#261;cy si&#281;
najdrobniejszym niemal szczegó&#322;em, obecnie zmieni&#322; si&#281;
rzeczywi&#347;cie do niepoznania.</p>

<p>Wróciwszy do Gowartowa, po kilku dniach po­pad&#322; pan
January w trwaj&#261;cy dot&#261;d stan apatyi, zniech&#281;cenia i nudy, a
powi&#281;kszaj&#261;cy si&#281; ci&#261;gle i coraz bardziej. Z
ma&#322;&#380;e&#324;stwem Oli pogodzi&#322; si&#281;, bo zgodzi&#263; si&#281;
na nie musia&#322;, rana jednak, zadana nie­opatrznie lekkomy&#347;ln&#261;
r&#281;k&#261; córki, w ojcowskiem ser­cu, nie zagoi&#322;a si&#281;
bynajmniej. Pan January zam­kn&#261;&#322; si&#281; w sobie i
prze&#380;uwa&#322; cierpienie w&#322;asne, nie mog&#261;c o niem
zapomnie&#263;.</p>

<p>I czy&#380; nawet mo&#380;na by&#322;o dziwi&#263; si&#281;
temu? Ka&#380;­dy k&#261;t, ka&#380;da &#347;cie&#380;ka i sprz&#281;t w
pa&#322;acu nasuwa&#322;y biednemu ojcu na pami&#281;&#263; jedynaczk&#281;,
martwota za&#347; i cisza komnat, oraz ich g&#322;ucha pustka przypomina&#322;y
stale nieobecno&#347;&#263; jej bezpowrotn&#261;.</p>

<p>Gdy Krasnostawski, zamieszka&#322;y w pobliskim folwarku,
Tomaszówce, wpada&#322; tu czasem w interesach i sprawach maj&#261;tkowych, -
o&#380;ywia&#322; nieco obecno&#347;ci&#261; sw&#261; te mury, teraz jednak, od
czasu jego wyjazdu, dnie jeszcze bardziej d&#322;u&#380;y&#322;y si&#281; panu
Januaremu. </p>

<p>Na stole w jadalni gowartowskiego pa&#322;acu le­&#380;a&#322;o
kilka ksi&#261;&#380;ek, obok w salonie i buduarze wi­dnia&#322;y porzucone
pisma &#347;wie&#380;e - na biurku w gabinecie przyleg&#322;ym biela&#322;y
roz&#322;o&#380;one arkusze, zape&#322;nionego pismem papieru. Pan January
przed chwil&#261; przesta&#322; by&#322; czyta&#263;, oraz pisa&#263; teraz
zamierza&#322;, a prze­chadzaj&#261;c si&#281; tymczasem poprzez szereg
czterech le&#380;&#261;cych obok siebie, otwartych, poo&#347;wietlanych pokoi,
my&#347;la&#322;.</p>

<p>W ciszy u&#347;pionego ju&#380; od dawna domu wybi&#322;a
godzina druga...</p>

<p>Monotonny odg&#322;os zegara zbudzi&#322; Gowartowskiego z
zadumy. Poruszy&#322; si&#281; szybciej, sam poga­si&#322; &#347;wiat&#322;a w
czterech s&#261;siednich komnatach, poczem, westchn&#261;wszy cicho,
przetar&#322; d&#322;oni&#261; czo&#322;o i usiad&#322; przy biurku przed
roz&#322;o&#380;onemi &#263;wiartkami papieru. </p>

<p>Nie wzi&#261;&#322; jednak pióra do r&#281;ki... My&#347;l
leniwa odbiec na rozkaz nie chcia&#322;a, podpar&#322; wi&#281;c pan January
d&#322;o&#324;mi g&#322;ow&#281; i zamy&#347;li&#322; si&#281; znowu.</p>

<p>Woko&#322;o, z umilk&#322;em echem jego miarowych kroków,
zapanowa&#322;a niezam&#261;cona niczem cisza, i trwale do&#347;&#263;
d&#322;ugo, nie przerywana zgo&#322;a niczem.</p>

<p>Wreszcie, zbudzony z swej zadumy, podniós&#322;
g&#322;ow&#281; dziedzic Gowartowa, si&#281;gn&#261;&#322; po pióro i
zacz&#261;&#322; pisa&#263; szybko. Jedne po drugich wype&#322;nia&#322;y
si&#281; jego drobnem pismem arkusiki papieru, rozrzucone na biurku, zgrzyt
za&#347; stalki w milczeniu g&#322;uchem dono&#347;nie rozbrzmiewa&#322; po
pokoju. W ten sposób min&#281;&#322;a godzina, a mo&#380;e i wi&#281;cej...</p>

<p>Przesta&#322; wreszcie pisa&#263; ojciec Oli,
od&#322;o&#380;y&#322; pió­ro i schowawszy starannie papiery do szuflady biurka
­- powsta&#322;.</p>

<p>Wywo&#322;any zazwyczaj umys&#322;owem znu&#380;eniem, sen ­nie
klei&#322; jednak dzisiaj powiek jego.</p>

<p>Przeciwnie. Zmuszony przed chwil&#261; jeszcze, oderwawszy
si&#281; od tera&#378;niejszo&#347;ci, zanurzy&#263; w
przesz&#322;o&#347;&#263; w&#322;asnego &#380;ycia, któr&#261; opisywa&#322; -
pan January orze&#378;wionym by&#322; jakby, a wyraz melancholyi smutnej
znik&#322; z oblicza jego, oczy patrza&#322;y ja&#347;niej jako&#347;,
zapatrzone, zda si&#281;, w odleg&#322;e dawne wspomnienia... </p>

<p>I wyparte t&#261; chwil&#261; obecn&#261;, cierpienie
pierzch&#322;o na chwil&#281;, ojciec Oli za&#347;, spragniony sna&#263;
powietrza, otworzy&#322; okno, wychodz&#261;ce na ogród.</p>

<p>Dotykaj&#261;c szyb, zaszele&#347;ci&#322;y cicho
ga&#322;&#281;zie pn&#261;cego si&#281; wysoko po murze winogradu, i powiew
balsamiczny, &#347;wie&#380;y, wp&#322;yn&#261;&#322; do pokoju.</p>

<p>Pa&#322;ac gowartowski górowa&#322; nad okolic&#261;. Do
stóp jego, poza parkiem i stawem, w pó&#322;kole, tuli&#322;a si&#281; wioska,
a dalej widnia&#322;y uprawne pola, odcina&#322; si&#281; na widnokr&#281;gu
sinawy pas lasów, w&#347;ród rozleg&#322;ych za&#347;, jak okiem
si&#281;gn&#261;&#263;, p&#322;askich obszarów - majaczy&#322;o kilka dalekich
sió&#322; i futorów...</p>

<p>W chwili, gdy pan January stan&#261;&#322; w oknie gabinetu,
z którego krajobraz ten ca&#322;y, jak na d&#322;oni, mo&#380;na by&#322;o
obj&#261;&#263; okiem - nad otaczaj&#261;cemi Gowartów wko&#322;o równinami,
pe&#322;nemi nieuj&#281;tego jakby smutku i niewys&#322;owionej dziwnej
t&#281;sknoty - nad zadumanymi jarami, sennymi &#322;anami i bielej&#261;cymi
szerokimi traktami - z wolna gas&#322;a w&#322;a&#347;nie jesienna noc,
pogodna, a z nieba, stopniowo nikn&#261;c, pierzcha&#322;y ostatnie gwiazdy...
Jeszcze tylko mg&#322;y przedporanne b&#322;&#261;ka&#322;y si&#281; tam i
ówdzie, pó&#322;mrok za&#347; szarawy przed&#347;witu, walcz&#261;cy z cieniami
nocy, coraz bardziej zwyci&#281;ski, hardy, panoszy&#322; si&#281; ju&#380;
doko&#322;a.</p>

<p>Gowartowski sta&#322; nieruchomo w oknie, a odczuwaj&#261;c
g&#322;&#281;boko nieuj&#281;ty czar, p&#322;yn&#261;cy ku niemu senn&#261;
fal&#261; z ziemi rodzinnej, jednocze&#347;nie uczuwa&#322; w duszy
ch&#281;&#263; konieczn&#261; wyrwania si&#281;, cho&#263; na krótko z tych
ciasnych ram pokoju.</p>

<p>W tej samej chwili cisz&#281; drzemi&#261;c&#261;
przerwa&#322; nagle pojedynczy d&#378;wi&#281;k, rytmiczny i daleki.
Wplót&#322;szy si&#281; melodyjnym akordem w ogólne milczenie, szed&#322; coraz
donio&#347;lejszy... bli&#380;szy...</p>

<p>Przez perl&#261;ce si&#281; jeszcze nocn&#261; ros&#261;
&#322;any zbo&#380;a i &#322;&#261;ki, zagony buraków i jary, lecia&#322;o
monotonne echo dzwonka, &#380;a&#322;osne sob&#261; i jakby sm&#281;tne,
b&#322;&#261;kaj&#261;c si&#281; po u&#347;pionych jeszcze obszarach,
budz&#261;c drzemi&#261;ce ptactwo, leniwo i niech&#281;tnie zrywaj&#261;ce
si&#281; gdzieniegdzie do lotu.</p>

<p>- Telegram! Mo&#380;e do mnie, pójd&#281; i zobacz&#281;...
mrukn&#261;&#322; do siebie pó&#322;g&#322;osem pan January, i odst&#261;piwszy
od okna, si&#281;gn&#261;&#322; kapelusz.</p>

<p>W tej samej chwili wzrok jego przesun&#261;&#322; si&#281;
po &#347;cianie, na której wisia&#322;a strzelba i przybory my&#347;liwskie.
Gowartowski spojrza&#322; mimo woli na swój ubiór.</p>

<p>By&#322; w butach wysokich z cholewami, których dob&#281;
ca&#322;&#261; nie zmieni&#322;, pe&#322;en apatyi.</p>

<p>Po przelotnej chwilce wahania, pan January wzi&#261;&#322;
strzelb&#281;, torb&#281;, naboje i wyszed&#322; przez balkon do ogrodu.
Czu&#322; potrzeb&#281; ruchu, powietrza i postanowi&#322; zapolowa&#263; na
dzikie kaczki. Drzemi&#261;ca &#380;y&#322;ka my&#347;liwska przebudzi&#322;a
si&#281; w Gowartowskim, a odnalaz&#322;szy ulubie&#324;ca swego, legawca,
&#347;pi&#261;cego w &#322;adnej budce, wyruszy&#322; przez park na pola.</p>

<p>My&#347;l jego by&#322;a jakby wolniejsza, wzrok za&#347;
uporczywie &#347;ciga&#322; krajobraz, niejako ws&#322;uchuj&#261;c si&#281; w
bliski ju&#380; teraz zupe&#322;nie odg&#322;os dzwonka. Nadzieja zwodnicza
podsun&#281;&#322;a mu bezpodstawne przypuszczenie, i&#380; mo&#380;e ten oto
znajomy d&#378;wi&#281;k, zwiastuj&#261;cy tele­graficznego pos&#322;a&#324;ca,
przyniesie mu jak&#261;&#347; dobr&#261;, a niespodzian&#261; od Oli
wiadomo&#347;&#263;.</p>

<p>Rzeczywisto&#347;&#263;, jak zwykle, rozwia&#322;a chwilowe
z&#322;udzenie. Spokojnie i równomiernie, u rozstajnych dróg, przy krzy&#380;u
drewnianym, przesun&#281;&#322;a si&#281; sen­nie, w jednego konia,
dwuko&#322;owa bida, z siedz&#261;c&#261; na niej skulon&#261; postaci&#261;, i
brz&#281;cz&#261;c dzwonkiem, zgin&#281;&#322;a w mg&#322;ach porannych.</p>

<p>Dziedzic Gowartowa westchn&#261;&#322;, i min&#261;­wszy
park oraz wiosk&#281;, boczn&#261; &#347;cie&#380;yn&#261; skierowa&#322;
si&#281; ku polom. Poprzedzany kr&#281;c&#261;cym si&#281; weso­&#322;o,
ca&#322;ym czarnym, z bia&#322;emi &#322;apami, legawcem, w pól godziny potem
spuszcza&#322; si&#281; w jar g&#322;&#281;boki.</p>

<p>Otulony cisz&#261; przed&#347;witu, drzema&#322; tu staw ob­szerny,
ca&#322;y zaros&#322;y sitowiem - siedziba kaczek dzikich; ma&#322;y
m&#322;ynek drewniany, cichutko szemrz&#261;c prze­lewaj&#261;c&#261; si&#281;
wod&#261;, odpoczywa&#322;, przyparty do w&#261;zkiej grobelki; w jej
pobli&#380;a male&#324;ka, garbata chatynka m&#322;ynarza dope&#322;nia&#322;a
krajobrazu.</p>

<p>Po raz pierwszy od bardzo dawna podda&#322; si&#281; pan
January obecnej chwili tylko, zapomniawszy momentalnie o dr&#281;cz&#261;cem go
cierpieniu. St&#261;paj&#261;c ostro&#380;nie i cicho po zroszonej trawie,
szed&#322; wzd&#322;u&#380; stawu, nad jego brzegiem, rozgl&#261;daj&#261;c
si&#281; bystro doko&#322;a. </p>

<p>Milczenie i spokój panowa&#322;y niepodzielnie w tym zak&#261;tku.
Czasem tylko za&#322;opota&#322;o co&#347; w sitowiach i zaraz zcich&#322;o;
tu&#380; ponad senn&#261; tafl&#261; wód przelecia&#322; ­wolno ko&#322;o
id&#261;cego my&#347;liwca jastrz&#261;b wodny, kulik, znikn&#261;wszy niebawem
z oczu...</p>

<p>I melancholijna szaro&#347;&#263;, jeszcze na wpó&#322;
pogr&#261;­&#380;ona we &#347;nie, cicha, królowa&#322;a dalej znowu, skupiona
w sobie, niezam&#261;cona niczem, chyba tylko szelestem kroków ludzkich i
biegiem legawca.</p>

<p>Nagle pan January przystan&#261;&#322;:</p>

<p>- Wara! do nogi! - sykn&#261;&#322; cicho na psa. Legawiec,
podniós&#322;szy lew&#261; &#322;ap&#281; i wyprostowaw­szy ogon
spr&#281;&#380;y&#347;cie, znieruchomia&#322;.</p>

<p>Na czyst&#261; tafl&#281; wód stawu, rzecz rzadka,
wyp&#322;ywa&#322;y powa&#380;nie dwie kaczki dzikie i ko&#322;ysz&#261;c
si&#281; niedostrzegalnie, zbli&#380;a&#322;y si&#281;, ufne, z wolna
p&#322;yn&#261;c, na odleg&#322;o&#347;&#263; strza&#322;u. My&#347;liwiec
odwiód&#322; kurka u strzelby, jak móg&#322; najciszej, i
przy&#322;o&#380;y&#322; bro&#324; do ramienia.</p>

<p>Przeczeka&#322; chwil&#281; jeszcze, i
poci&#261;gn&#261;&#322; za cyngiel...</p>

<p>Odbity w milczeniu dziesi&#281;ciokrotnem echem
hukn&#261;&#322; w ciszy pierwszy strza&#322;!... Dosi&#261;g&#322; on
jednocze&#347;nie obie kaczki, po&#322;o&#380;y&#322; je trupem, i zbudzi&#322;
zarazem &#347;pi&#261;c&#261; w sitowiach zwierzyn&#281;.</p>

<p>Zagotowa&#322;o si&#281; tam teraz wsz&#281;dzie;
t&#322;umione szelesty rozleg&#322;y si&#281; na wsze strony; kurki wodne,
kacz&#281;ta, kaczki nawo&#322;ywa&#322;y si&#281; wzajemnie, kilka z tych
ostatnich poderwa&#322;o si&#281; nawet hen, w perspektywie, na drugim
kra&#324;cu stawu... daleko. Jedna za&#347;, wy­nurzywszy sk&#261;d&#347;, z
charakterystycznym po&#347;wistem skrzyde&#322;, przelecia&#322;a: wysoko
prostopadle ponad g&#322;ow&#261; ­my&#347;liwego.</p>

<p>Pos&#322;uszny legawiec jednocze&#347;nie przynosi&#322;
panu w z&#281;bach zabit&#261; zwierzyn&#281;; Gowartowski, odebrawszy psu
kaczki, zawiesi&#322; je u torby i poszed&#322; dalej. </p>

<p>Powoli, stopniowo, rozja&#347;nia&#322;o si&#281;
tymczasem.. Na wschodzie, gdzie&#347; w oddali, widnokr&#261;g
zaró&#380;awia&#322; si&#281;, niedostrzegalnie, leciutko...</p>

<p>Ojciec Oli Dzier&#380;ymirskiej, ze spuszczon&#261;
g&#322;ow&#261;, post&#281;powa&#322; wci&#261;&#380; brzegiem stawu. Kilka
kaczek po drodze jego zerwa&#322;o si&#281; trwo&#380;liwie, my&#347;liwiec
jednak nie zadawa&#322; sobie trudu strzela&#263; do nich, bo oto znowu,
wywo&#322;ane na pozór drobnostk&#261;, poch&#322;o­n&#281;&#322;y
bezpodzielnie pana Januarego wspomnienia smutne.</p>

<p>Rok temu, podobnie jak dzi&#347;, polowa&#322; on tutaj. </p>

<p>Razem z Ol&#261; wyjechali o drugiej, noc&#261;, i przy­byli
nad staw przy ksi&#281;&#380;ycu jeszcze. Tak samo cisza u&#347;pienia
panowa&#322;a doko&#322;a, tak samo, jak przed chwi­l&#261;, na to&#324;
czyst&#261;, l&#347;ni&#261;c&#261; si&#281; tylko w dogorywaj&#261;­cych,
dr&#380;&#261;cych promieniach miesi&#261;ca - wyp&#322;yn&#281;&#322;a
zwierzyna...</p>

<p>Pami&#281;ta, jak dzi&#347;, ow&#261; chwil&#281;,
rado&#347;&#263; córki z tej przeja&#380;d&#380;ki i jej ciekawo&#347;&#263;
asystowania przy polowaniu. Stoi mu &#380;ywo przed oczyma twarzyczka jej
zarumieniona, &#322;adniutka, wzruszona, ciekawie &#347;ledz&#261;ca wzrokiem
kaczki, p&#322;yn&#261;ce po wodach... </p>

<p>Pami&#281;ta doskonale, jak w ostatniej chwili, gdy ju&#380;
cyngla d&#322;oni&#261; dotyka&#322;, szczebiot jej weso&#322;y
sp&#322;oszy&#322; zwierzyn&#281;, i jak wówczas Ola tego sobie da­rowa&#263;
nie mog&#322;a...</p>

<p>Westchnienie ciche podnios&#322;o pier&#347; Gowartow­skiego,
brwi zmarszczy&#322; i zatopi&#322; si&#281; w my&#347;lach niepomny
zupe&#322;nie otoczenia swego.</p>

<p>Tymczasem zwierzyna co chwila podrywa&#322;a si&#281; tam i
ówdzie, przelatuj&#261;c blisko id&#261;cego machinalnie naprzód
my&#347;liwego.</p>

<p>Legawiec, kr&#281;c&#261;c ogonem, wierci&#322; si&#281; na
wszy­stkie strony, skamla&#322; nie&#347;mia&#322;o, z cicha, goni&#322;
uciekaj&#261;ce kaczki i powraca&#322;, podnosz&#261;c rozumny swój wzrok na
zamy&#347;lonego pana, z wyrazem zdziwienia, i&#380; nie s&#322;yszy ju&#380;
strza&#322;ów - wyra&#378;nie zgorszony post&#281;powaniem jego.</p>

<p>Staw tymczasem ju&#380; si&#281; ko&#324;czy&#322;..</p>

<p>W pobli&#380;u, nieco dalej, oddzielony od pierw­szego stawu
pasmem b&#322;otnistych moczarów, widnia&#322; taki sam prawie drugi, mniejszy
tylko i sitowiem zaro&#347;ni&#281;ty ca&#322;y.</p>

<p>Znaj&#261;c sna&#263; dobrze drog&#281; ku niemu, pan
January nie zatrzyma&#322; si&#281;, ­a tylko ci&#261;gle tak samo zadumany,
ruszy&#322; w drog&#281; dalej, prosto przez bagno, stawiaj&#261;c powoli stopy
na trz&#281;s&#261;cych si&#281; k&#281;pkach zielonych.</p>

<p>Pod ci&#281;&#380;arem cia&#322;a id&#261;cego my&#347;liwca
grunt ugina&#322; sie, ko&#322;ysa&#322; niedostrzegalnie, a pod ­nim
chlupota&#322;a woda i porusza&#322; si&#281; kr&#261;g ca&#322;y wodnistej
ziemi.</p>

<p>Pan January nie zwraca&#322; jednak na to &#380;ad­nej
uwagi; w my&#347;lach rozpami&#281;tywa&#322; co&#347; ci&#261;gle, w oczach za&#347;
uporczywie majaczy&#322;a mu wywo&#322;ana przypomnieniem twarz i posta&#263;
Oli, przes&#322;aniaj&#261;c syl­wetk&#261; sw&#261; wzrok jego zamglony.</p>

<p>Roztargniony jakby, tu, gdzie si&#281; znajdowa&#322;,
zgo&#322;a nieobecny, Gowartowski szed&#322; przez moczary, coraz dalej, a raz
nawet noga niespodzianie obsun&#281;&#322;a mu si&#281; na ma&#322;ej
k&#281;pce, i ma&#322;o, ma&#322;o, &#380;e nie stra­ci&#322; równowagi...</p>

<p>Tymczasem poza nim, w dal roztwiera&#322;y si&#281; ni­by
widnokr&#281;gu podwoje...</p>

<p>Stopniowo, w&#261;skie pasmo skrytego jeszcze s&#322;o­necznego
&#347;wiat&#322;a, ros&#322;o na niebiosach. Z pod bia­&#322;ych puchów
pos&#322;ania i spuszczonych dyskretnie jakby gazowych u &#322;o&#380;a
zas&#322;on - zarumieniona, wstydliwa wychyla&#263; si&#281; pocz&#281;&#322;a
jutrzenka ró&#380;ana, przeci&#261;­gaj&#261;c si&#281; lubie&#380;nie jeszcze
poza przejrzyst&#261; opon&#261; ob&#322;oków bladych...</p>

<p>Ponad stawem lata&#322;y teraz ci&#261;gle kuliki; w dali na
horyzoncie, z innego sna&#263; legowiska, wysoko na pogodnem niebie,
ci&#261;gn&#281;&#322;o tutaj ca&#322;e stado dzikich kaczek - prostopadle pod
niemi ogromny jastrz&#261;b kr&#261;&#380;y&#322; majestatycznie nad &#322;anem
zbo&#380;a...</p>

<p>Ostatnie wreszcie cienie przed&#347;witu pierzch&#322;y
nagle... Pierwszy promie&#324; s&#322;o&#324;ca wyjrza&#322;
nie&#347;mia&#322;o, b&#322;ysn&#261;&#322; po bia&#322;ych &#347;cianach
chatynki i blaszanym dachu starego m&#322;yna, dotkn&#261;&#322; si&#281; tafli
sta­wu, zamigota&#322; w m&#281;tnych b&#322;otach moczarów i mus­n&#261;&#322;
pieszczotliwie odwrócon&#261; sylwet&#281; id&#261;cego m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>Na b&#322;yszcz&#261;cej lufie prze&#322;o&#380;onej przez
plecy strzel­by zapali&#322; si&#281; blaskiem. Min&#281;&#322;a chwila... i
ju&#380; tryumfalnie zaja&#347;nia&#322; on, obj&#261;wszy p&#322;omieniem
&#347;wiate&#322; li&#347;cie kilkunastu drzew, rosn&#261;cych w&#347;ród
bagien. Po­sta&#263; krocz&#261;cego miarowo po moczarach cz&#322;owieka na
zakr&#281;cie, czy te&#380; w drzew cieniu, znik&#322;a nagle w mgnieniu oka...</p>

<p>Po chwili w dali rozleg&#322;o si&#281; tylko
g&#322;o&#347;ne szcze­kanie psa.</p>

<p>Umilk&#322;o...</p>

<p>Nad ziemi&#261; w tej samej chwili wsta&#322; dzie&#324; no­wy,
pe&#322;en nadziei, z rado&#347;ci&#261; na promienistem czole.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Na platformie kawiarni, po&#322;o&#380;onej na szczycie góry
"G&#369;tsch," wznosz&#261;cej swój cypel wynios&#322;y ponad
wdzi&#281;cznie rozrzucon&#261; u jej stóp Lucern&#261;, roi&#322;o si&#281; od
turystów, siedz&#261;cych przy stolikach.</p>

<p>Szmery prowadzonych rozmów &#322;&#261;czy&#322;y si&#281; w
akord wspólny z graj&#261;c&#261; sm&#281;tnie i cicho orkiestr&#261;, wzrok
za&#347; wypoczywaj&#261;cych go&#347;ci pie&#347;ci&#322; widok cudny i
wspania&#322;y na miasto, tul&#261;ce si&#281; zacisznie do brzegów jeziora,
zapatrzone w jego ciemnoszafirowe g&#322;&#281;bie, w których lustrzanej toni
milcz&#261;co przy­gl&#261;da&#322;y si&#281; równie&#380; zadumane
wierzcho&#322;ki gór.</p>

<p>Zamyka&#322;y one &#322;a&#324;cuchem swym ca&#322;y
widnokr&#261;g naprzeciw miasta, po drugiej stronie jeziora, i ramowa&#322;y na
prawo kr&#281;t&#261; szyj&#281; wód jego, p&#322;yn&#261;cych cicho w dal...</p>

<p>Oz&#322;ociwszy purpur&#261; i z&#322;otem &#347;nie&#380;ne
szczyty gi­n&#261;cych we mgle Alp, zamigotawszy krwawo na bia&#322;ych
frontach nadbrze&#380;nych hoteli, spiczastych wie­&#380;ach
"Hofkirche" i szybach pomniejszych domostw, w&#322;a&#347;nie przed
chwil&#261; zgas&#322; ostatni promyk s&#322;o&#324;ca... </p>

<p>Natomiast zmierzch szary ju&#380; obecnie wychyla&#322;
si&#281; sk&#261;d&#347; nie&#347;mia&#322;o, &#347;lizga&#322; si&#281; po
g&#322;adkiej tafli jeziora, przechadza&#322; po dwóch, krytych daszkiem,
drewnianych mostach, staro&#380;ytnych i w&#261;skich, a omraczaj&#261;c
sze&#347;ciok&#261;tny czubek, po&#322;o&#380;onej tu&#380; przy jednym z nich,
oryginalnej wodnej wie&#380;ycy, swawolnie zda­wa&#322; si&#281; zatapia&#263;
j&#261;, jedynaczk&#281;, stercz&#261;c&#261; zabawnie po&#347;ród wód szafiru.</p>

<p>A tymczasem, pod wp&#322;ywem id&#261;cego wieczora,
cich&#322;o jakby jeszcze bardziej wszystko doko&#322;a... Sen­ny spokój
p&#322;yn&#261;&#263; si&#281; zdawa&#322; od Lucerny, która, cho&#263;
przepe&#322;niona go&#347;&#263;mi z ca&#322;ego &#347;wiata, t&#281;tni&#263;
poczynaj&#261;ca w&#322;a&#347;nie o tej porze muzyk&#261; i gwarem - obser­wowana
jednak st&#261;d, z "G&#369;tsch" wierzcho&#322;ka, wyda­wa&#322;a
si&#281; tak spokojn&#261; - tak cich&#261;, jakby nie by&#322;a zgo&#322;a
punktem zbornym kosmopolitycznej towarzystw &#347;mietanki, ale tylko -
oaz&#261; wytchnienia i swobody.</p>

<p>W jednym z najlepszych punktów obserwacyjnych kawiarnianej
platformy, przy stoliku, siedzia&#322;o pi&#281;&#263; osób.</p>

<p>Towarzystwo to sk&#322;adali: starsza wiekiem osoba, Polka,
z córk&#261; i powa&#380;nym jegomo&#347;ciem, ojcem zapewne rodziny -
m&#322;ody, &#380;wawy, przystojny Francuz i Dzier&#380;ymirscy.</p>

<p>O&#380;ywiona, niemilkn&#261;ca rozmowa, podtrzymy­wana
g&#322;ównie przez Ol&#281; i m&#322;odego Francuza, panowa&#322;a przy tym,
odosobnionym od innych, stoliku. Stary jegomo&#347;&#263; &#347;mia&#322;
si&#281; co chwila serdecznie i jowialnie z dowcipów m&#322;odzie&#324;ca,
panienka równie&#380;  rozmawia&#322;a
weso&#322;o i jeden tylko Dzier&#380;ymirski stanowi&#322; w tym akordzie
dobranym kontrast a&#380; nadto wyra&#378;ny, zachowanie si&#281; za&#347; jego
milcz&#261;ce i bierny, li tylko konieczny, udzia&#322; w rozmowie,
&#347;wiadczy&#322;y dobitnie, &#380;e to wszystko nudzi go nad wyraz.</p>

<p>Oczy Dzier&#380;ymirskiego, pe&#322;ne zamy&#347;lenia, pra­wie
bezustannie spoczywa&#322;y na krajobrazie u podnó­&#380;a góry, z rzadka
przenosz&#261;c si&#281;, oboj&#281;tne, na towa­rzystwo. Wzrok jego wtedy
zatrzymywa&#322; si&#281; g&#322;ównie na Oli. Zaduma sm&#281;tna, od otoczenia
daleka, znika&#322;a wówczas na chwil&#281; z jego oblicza, &#378;renice
za&#347; czarne Romana, ciemniejszemi stawa&#322;y si&#281;, badawcze... Nader
korzystnie za&#347; dnia tego wygl&#261;da&#322;a pani Ola. Ubrana w
zgrabn&#261; sukni&#281;, z jasnej materyi, czyni&#322;a wra&#380;enie wytworne
i eleganckie; obna&#380;one za&#347; do&#347;&#263; g&#322;&#281;boko, z okazyi
niby gor&#261;ca, pier&#347;, szyja i ramio­na, przykryte tylko
a&#380;urow&#261; koronk&#261;, stanowi&#261;c&#261; ca&#322;o&#347;&#263; z
sukni&#261; - podnosi&#322;y jeszcze wdzi&#281;k jej posta­ci. Siedz&#261;c
obok m&#322;odego Francuza, rozmawiali z nim przewa&#380;nie, &#347;miej&#261;c
si&#281;, dowcipkuj&#261;c, i bezwiednie zapewne tylko, rzucaj&#261;c mu od
czasu do czasu rozba­wione, zalotne jakby spojrzenia.</p>

<p>Trwa&#322;o tak dosy&#263; d&#322;ugo. Po niejakim czasie
jednak Ola zauwa&#380;y&#322;a sna&#263; dziwne troch&#281; zachowa­nie
si&#281; m&#281;&#380;a, bo, skorzystawszy z ogólnego powsta­nia, spowodowanego
czyj&#261;&#347; uwag&#261; o krajobrazie, zbli&#380;y&#322;a si&#281; do
Dzier&#380;ymirskiego, i przytuliwszy si&#281;, otar&#322;szy, jak koci&#281;,
sw&#261; rozkwit&#322;&#261; kibici&#261; o niego, mi&#281;kko i czule
zapyta&#322;a:</p>

<p>- Co&#347; taki smutny, Romciu, co ci?</p>

<p>-Nic, kochanie! - odpar&#322; krótko Dzier&#380;ymir­ski i
dorzuci&#322; po chwili:</p>

<p>- Ale, a propos, ja ci&#281; tu zostawi&#281;, bo sam
wpa&#347;&#263; jeszcze musz&#281; na poczt&#281;, tam, na dole...</p>

<p>- Koniecznie chcesz tam i&#347;&#263;? To mo&#380;e
jed&#378;­my ju&#380; razem?..</p>

<p>Dzier&#380;ymirski odczu&#322; niech&#281;&#263; lekk&#261;
w g&#322;osie &#380;ony; cie&#324; ledwie dostrzegalnego niezadowolenia,
przemkn&#261;&#322; mu po twarzy, odezwa&#322; si&#281; jednak szybko: </p>

<p>- Nie, nie, zosta&#324;, ma chčre, prosz&#281; ci&#281;...
Spot­kamy si&#281; pó&#378;niej w alei nadbrze&#380;nej, b&#281;d&#281;
czeka&#322; na ciebie... au revoir...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski &#347;cisn&#261;&#322; zlekka
r&#261;czk&#281; &#380;ony i zr&#281;cz­nie wycofa&#322; si&#281; z platformy,
zd&#261;&#380;aj&#261;c po schodkach na dó&#322;, do stacyi kolejki
z&#281;batej, zwanej "funiculai­re," a &#322;&#261;cz&#261;cej w
pi&#281;ciu minutach czasu gór&#281; z mia­stem.</p>

<p>Zaj&#281;te lornetowaniem krajobrazu - którego wdzi&#281;k
teraz dopiero, po chwilowem wyczerpaniu tematu rozmowy, zdo&#322;a&#322;
przemówi&#263; do ich poczucia pi&#281;kna. Towarzystwo nie zauwa&#380;y&#322;o
nawet odej&#347;cia Romana. Ten ostatni spuszcza&#322; si&#281; powoli po schodkach
i zasiad&#322; niebawem w wagoniku kolejki, wkrótce ru­szy&#263; maj&#261;cej
do Lucerny.</p>

<p>- A to mnie znudzili - mrukn&#261;&#322; - zakazane to­warzystwo...</p>

<p>W tej samej chwili rozleg&#322; si&#281; sygna&#322; odjazdo­wy,
wagoniki poruszy&#322;y si&#281; z chrz&#281;stem, i hamowa­ne, powoli w
dó&#322; spuszcza&#263; si&#281; zacz&#281;&#322;y.</p>

<p>Roman obejrza&#322; si&#281;; w wagonie, dziwnym zbie­giem
okoliczno&#347;ci, znajdowa&#322; si&#281; zupe&#322;nie sam. </p>

<p>Wygodnie wyci&#261;gn&#261;&#322; nogi, rozpar&#322;
si&#281; i patrzy&#322; w dó&#322;.</p>

<p>Przed nim czernia&#322;a stromo id&#261;ca para szyn kolei,
z po&#322;o&#380;onym po&#347;rodku trzecim, dziurkowatym relsem; w dole,
otulone mrokiem, drzema&#322;o jezioro­ - wierzcho&#322;ki gór stopi&#322;y
si&#281; w zmierzchu, zla&#322;y jakby z chmurami niebios, w ciemno&#347;ciach
za&#347;, coraz to wi&#281;kszych, wyst&#281;powa&#322;y teraz szaro domy
miasta, w których, jak ogniki b&#322;&#281;dne, zapala&#322;y si&#281; co chwi­la
tu i tam &#347;wiate&#322;ka.</p>

<p>Roman nagle przymkn&#261;&#322; oczy.</p>

<p>Bo oto jemu - wpatrzonemu ci&#261;gle w dó&#322;, w stro­m&#261;
pochy&#322;o&#347;&#263; i powietrzn&#261; pró&#380;ni&#281;,
dziel&#261;c&#261; jeszcze kolejk&#281; od jeziora i, miasta -
zakr&#281;ci&#322;o si&#281; w g&#322;owie, w wirze za&#347; tym
wy&#322;oni&#322;a nagle si&#281; jedyna szalona my&#347;l, spowodowana
jakim&#347; jednoczesnym, nic nie znacz&#261;cym wagonów ha&#322;asem.
Mianowicie zda&#322;o mu si&#281; po prostu, &#380;e oberwany poci&#261;g leci
w dó&#322;, coraz szybciej, i... &#380;e ju&#380;... ju&#380; oto w katastrofie,
chaosie impetycz­nym - dotknie si&#281; on niebawem szklistej toni wód...</p>

<p>Po krótkiej atoli chwilce Dzier&#380;ymirski otwo­rzy&#322;
oczy i roze&#347;mia&#322; si&#281; g&#322;o&#347;no.</p>

<p>Nic woko&#322;o nie zmieni&#322;o poprzedniego wygl&#261;du.
Wolno i ostro&#380;nie stacza&#322;a si&#281; kolejka dalej, jezioro by&#322;e
ju&#380; tylko znacznie bli&#380;ej, u brzegu jego mruga&#322;a, iskrz&#261;ca si&#281;
dziesi&#261;tkami &#347;wiate&#322;ek, Lucerna; wagony, brz&#281;cz&#261;c,
spuszcza&#322;y si&#281; ci&#261;gle, zawieszone nad miastem.</p>

<p>Roman wzruszy&#322; ramionami.</p>

<p>- Co mi dzi&#347; jest! sarn nie wiem! - mrukn&#261;&#322;. </p>

<p>W istocie by&#322; nie swój od samego rana. W sil­nej mierze
niew&#261;tpliwie przyczyni&#322;o si&#281; do tego post&#281;powanie
&#380;ony.</p>

<p>Zapoznawszy si&#281; sama z kilkoma osobami, o na­tr&#281;tnej
manji zaznajamiania si&#281;, zanudza&#322;a go od kil­ku dni pobytu w Lucernie
ich obecno&#347;ci&#261; bezustan­n&#261;, bawi&#261;c si&#281; wszak&#380;e
sama znakomicie. I to w&#322;a­&#347;nie ostatnie najbardziej irytowa&#322;o
Romana. Tak unika&#322; dot&#261;d ludzi, tak ucieka&#322; od nich, by by&#263;
sa­mym tylko z Ol&#261;, by bez zam&#261;cenia niczem pi&#263; szcz&#281;­&#347;cie
chwili i t&#261; mi&#322;o&#347;ci&#261; w sobie wszystko zag&#322;u­szy&#263;!..</p>

<p>Omin&#261;&#322; wszak nawet dobrowolnie Medyolan, ro­dzinne
miasto swej matki, gdzie pochowan&#261; by&#322;a na miejscowem "Cimitero
Monumentale," gdzie poza tem posiada&#322; jeszcze krewnych nieboszczki -
uczyniwszy to w jedynym celu unikni&#281;cia musu obcowania z lud&#378;mi,
innymi, prócz niej, Oli...</p>

<p>A tu tymczasem ona sama wyszukiwa&#322;a sobie jakie&#347;
zakazane figury!..</p>

<p>Roman przy tej ostatniej my&#347;li, wyrzuciwszy z ust
dogasaj&#261;cego papierosa, &#380;achn&#261;&#322; si&#281; niecierpliwie.</p>

<p>Bo na przyk&#322;ad ten Francuz, czy&#380; nie wzbudza&#322;
w nim s&#322;usznego gniewu? M&#322;odzik niezno&#347;ny, z bezmy&#347;lnym,
banalnym wiecznie na ustach u&#347;miechem, z którego jednak Ola bezustannie
tak szczerze si&#281; &#347;mia&#322;a...</p>

<p>- Albo ta jej tualeta dzisiejsza, - mówi&#322; sobie dalej
Roman, - w Wenecyi przecie&#380; by&#322;o daleko gor&#281;cej, nie
ubiera&#322;a ona jednak gorsu swego tak przej­rzy&#347;cie, a tu ch&#322;ód w
porównaniu...</p>

<p>- Dla tego os&#322;a z Pary&#380;a niew&#261;tpliwie, by
móg&#322; cynicznie i lubie&#380;nie napawa&#263; si&#281; kszta&#322;tem i
cia&#322;em jej kibici! - pó&#322;g&#322;osem dopowiedzia&#322;
podra&#380;niony Dzier&#380;ymirski.</p>

<p>- &#379;e te&#380; te kobiety bez wabienia
m&#281;&#380;czyzny po prostu &#380;y&#263; nie mog&#261;!.. - wyrwa&#322;o mu,
si&#281; jeszcze. </p>

<p>Spostrze&#380;enie powy&#380;sze, a tycz&#261;ce si&#281; w
danym wypadku w&#322;asnej &#380;ony, gniewa&#322;o go niepomier­nie.. Od
pewnego czasu bowiem, obserwuj&#261;c Ol&#281;, dostrzeg&#322; cech&#281; w
charakterze jej, nieznan&#261; mu dot&#261;d: ch&#281;&#263; zalotn&#261;
przypodobania si&#281; innemu m&#281;&#380;czy&#378;­nie - nie jemu...
J&#261;trzy&#322;o go to bardzo, cho&#263; pra­gn&#261;&#322; pozornie
traktowa&#263; fakt ów lekko.</p>

<p>Wagoniki stan&#281;&#322;y w&#322;a&#347;nie. Roman
wyskoczy&#322; szybko i skierowa&#322; si&#281; ku gmachowi poczty,
po&#322;o&#380;onemu ko&#322;o g&#322;ównego mostu, tu&#380; przy dworcu
kolejowym. Przed paru dniami wys&#322;a&#322; list do kraju, do jednego ze
swych dobrych znajomych. Powiada­mia&#322; go o swoim &#347;lubie i zarazem
prosi&#322; usilnie o na­pisanie mu, co w rodzinnem mie&#347;cie mówi&#261; o
jego ma&#322;&#380;e&#324;stwie i co porabia January Gowartowski.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski najbardziej by&#322; ciekawym tej
ostatniej wiadomo&#347;ci, ze wzgl&#281;du na Ol&#281; i smutek, od niedawna,
stopniowo &#380;&#322;obi&#261;cy, coraz cz&#281;&#347;ciej jej twa­rzyczk&#281;.</p>

<p>Poda&#322; adres: "Poste-restante, Lucerna," teraz
zatem, wyskoczywszy ra&#378;no z wagonu kolejki, w kil­ka sekund znalaz&#322;
si&#281; ju&#380; przy w&#322;a&#347;ciwem okienku, w obszernej sali gmachu
szwajcarskiej poczty. &#346;piesznie powiedzia&#322; urz&#281;dnikowi swe
imi&#281; i na­zwisko.</p>

<p>Grymas pocieszny wykrzywi&#322; twarz tego osta­tniego, i
wykrztusi&#322; z trudno&#347;ci&#261;:</p>

<p>- Dziez-Dzier... Cornment? Čcrivez, monsieur, sil vous
plait! - poda&#322; kartk&#281; Dzier&#380;ymirskiemu. </p>

<p>Roman pos&#322;usznie napisa&#322; swe nazwisko. </p>

<p>Urz&#281;dnik wzi&#261;&#322; papier do r&#281;ki,
skrzywi&#322; si&#281; raz jeszcze, poczem wzruszy&#322; wymownie ramionami, a
po chwili dopiero poda&#322; cudzoziemcowi list.</p>

<p>Roman chwyci&#322; go &#347;piesznie i wybieg&#322; na
ulic&#281;.</p>

<p>Przy &#347;wietle latarni rozerwa&#322; kopert&#281; i
czyta&#263; pocz&#261;&#322; zape&#322;nion&#261; bitem pismem
&#263;wiartk&#281;. Twarz je­go wyra&#380;a&#322;a niepokój i zaciekawienie
widoczne, które po chwili dopiero ust&#261;pi&#322;y wra&#380;eniom, otrzymanym
bezpo&#347;rednio z lektury pisma.</p>

<p>List ten, donosz&#261;cy o towarzyskiem &#380;yciu w ro­dzinnem
mie&#347;cie, o ostatniem przyj&#281;ciu u marsza&#322;kowe­j, i
pog&#322;oskach o stanie Gowartowskiego, nic w sobie ­zatrwa&#380;aj&#261;cego
nie mia&#322;.</p>

<p>"Znam pana Krasnostawskiego, plenipotenta go­wartowskiego;
je&#347;li chcesz koniecznie mie&#263; dok&#322;adne wiadomo&#347;ci o
wszystkiem, tycz&#261;cem si&#281; Gowartowa, napisz mi i podaj adres, a
donios&#281; ci szczegó&#322;owo­.." opiewa&#322; koniec listu szkolnego
kolegi Romana, w postscriptum...</p>

<p>Uspokojony, Dzier&#380;ymirski z&#322;o&#380;y&#322; list i
schowa&#322; go do kieszeni; pod wp&#322;ywem jednak ostatnich s&#322;ów pisma,
zawróci&#322;, przest&#261;pi&#322; raz jeszcze próg gmachu poczty, i kupiwszy
pocztówk&#281; z widokiem, napi­sa&#322; szybko, odr&#281;cznie, przyjacielowi
swemu kilka s&#322;ów szczerego podzi&#281;kowania, z pro&#347;b&#261; o dalsze
wiado­mo&#347;ci, podawszy adres "Vevey", dok&#261;d zamierza&#322; z
Ol&#261; uda&#263; si&#281; nazajutrz. Poczem wyszed&#322; &#347;piesznie i
wrzu­ciwszy kart&#281;, skierowa&#322; si&#281; przez szeroki most ku
nadbrze&#380;nej, ocienionej drzewami, szerokiej alei, spacerowemu miejscu
Lucerny, pe&#322;nemu w obecnej chwili publiczno&#347;ci,
rozbrzmiewaj&#261;cemu muzyk&#261;, weso&#322;o&#347;ci&#261; i gwarem. </p>

<p>Min&#261;wszy most, Roman wkrótce znalaz&#322; si&#281; w
cieniu drzew i uszed&#322;szy par&#281;set kroków, siad&#322; na samotnej
&#322;aweczce, kapelusz zdj&#261;&#322; i po&#322;o&#380;y&#322; obok siebie.</p>

<p>Wpó&#322;obróciwszy si&#281; jednocze&#347;nie, ujrza&#322;
stra­gan z owocami. Poczu&#322; nagle pragnienie, i skin&#261;&#322;, kazawszy
sobie przynie&#347;&#263; par&#281; gruszek i brzoskwi&#324;.</p>

<p>Gdy us&#322;u&#380;ny szwajcar podawa&#322; mu je, z ugrze­cznieniem,
Dzier&#380;ymirski si&#281;gn&#261;&#322; do kieszeni, a wy­j&#281;ta ruchem
szybkim sakiewka jego roztworzy&#322;a si&#281;, i zawarto&#347;&#263; jej
ca&#322;a wysypa&#322;a si&#281; szeroko i z brz&#281;kiem na ziemi&#281;.</p>

<p>Roman, widz&#261;c to, machinalnie schyla&#322; si&#281;
ju&#380;, by zebra&#263; le&#380;&#261;ce na &#380;wirze alei kilkaset
mo&#380;e franków, w z&#322;ocie i srebrze, gdy oto jaka&#347; refleksja
nag&#322;a powstrzyma&#322;a go w pó&#322; ruchu. Wyprostowa&#322; si&#281;.</p>

<p>Rzuciwszy za&#347; oczekuj&#261;cemu na zap&#322;at&#281;
przeku­pniowi po francusku, niedbale: "Ramassez Ça.! - od­wróci&#322;
si&#281; oboj&#281;tnie na pozór w drug&#261; stron&#281;, i utkwi&#322; wzrok
w jezioro.</p>

<p>Po chwili, w pó&#322;obrocie g&#322;owy, z pod oka,
spojrzawszy raz jeszcze na zoran&#261; bruzdami, opalo­n&#261; twarz szwajcara,
zbieraj&#261;cego ju&#380; rozsypany pie­ni&#261;dz - zamy&#347;li&#322;
si&#281;...</p>

<p>O, jak&#380;e on pragn&#261;&#322; w tej chwili, by z gar­&#347;ci
tych oto pieni&#281;dzy, które mu wr&#281;czonemi b&#281;d&#261; za par&#281;
minut , zabrak&#322;o pi&#281;ciofrankówki cho&#263; jednej!...</p>

<p>Podarowa&#322;by on j&#261; &#347;mia&#322;kowi temu, a
biedako­wi zapewne, z pewno&#347;ci&#261;!... Bo czy&#380;?... Czy&#380;
godzi&#322;oby si&#281; "jemu" rzuca&#263; na niego kamieniem?...</p>

<p>Roman, wpatrzony bezustannie w zadumie przed siebie,
gor&#261;czkowo, niecierpliwie oczekiwa&#322; rezultatu swej próby.</p>

<p>- We&#378;mie, z pewno&#347;ci&#261; we&#378;mie! -
mówi&#322; so­bie równocze&#347;nie w duszy i g&#322;os jaki&#347; cyniczny,
drwi&#261;­ co wo&#322;a&#322; w nim szyderski.</p>

<p>- "Uczciwo&#347;&#263; ludzka!... ha... ha... ha!..
Frazesy, ­frazesy!.. malowana, wzorzysta zewn&#281;trznie kraszanka,
wewn&#261;trz za&#347; skrycie cuchn&#261;ca!..."</p>

<p>Przed Dzier&#380;ymirskim roztacza&#322; si&#281; tymczasem
krajobraz wdzi&#281;czny nad wyraz. W dr&#380;&#261;cych wi&#281;c oto
g&#322;&#281;biach jeziora, na prawo, przegl&#261;da&#322;o si&#281;
tysi&#261;cem &#347;wiate&#322;ek miasto... p&#322;yn&#261;ce wody, o kilka
kroków od alei, skr&#281;ca&#322;y w bok, tocz&#261;c swe ciemne fale, jak rozpi&#281;ta
nad niemi wrze&#347;niowa noc cicha, hen! dale­ko, ku górom; po powierzchni jeziora
b&#322;&#261;ka&#322;y si&#281; &#322;ód­ki i ma&#322;e stateczki, przy
ka&#380;dym za&#347; b&#322;yszcza&#322;a czer­wona, du&#380;a,
okr&#261;g&#322;a latarka, krwawym &#347;ladem, &#347;cie­&#380;yn&#261;
purpury znacz&#261;c g&#322;&#281;boko swe przej&#347;cie w prze­zroczej toni.</p>

<p>I ogniki owe, &#322;&#261;cznie ze swem odbiciem, dr&#380;a­&#322;y
tak bezustannie po jeziorze, sun&#281;&#322;y z wolna, zmienia&#322;y miejsce -
wreszcie mala&#322;y, uto&#380;samiaj&#261;c si&#281; jakby w dali
lataj&#261;cym gdzie&#347; &#347;wi&#281;toja&#324;skim robacz­kom...</p>

<p>Na lewo za&#347;, tu&#380; przy brzegu, u przystani statków
parowych, inne znów ognie dotrzymywa&#322;y tamtym towarzystwa. Ku uciesze
zapewne spaceruj&#261;cych go&#347;ci puszczano tam fajerwerki;
kr&#281;ci&#322;y si&#281; zatem m&#322;y&#324;ce, p&#281;ka&#322;y rzymskie
&#347;wiece, strzela&#322;y wysoko barwne rakiety - spada&#322;y snopami
iskier, gin&#281;&#322;y w ciemnych falach jeziora.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, wpatrzony pocz&#261;tkowo
bezmy&#347;lnie, pocz&#261;&#322; si&#281; teraz w&#322;a&#347;nie
przygl&#261;da&#263; uwa&#380;niej, uj&#281;ty wdzi&#281;kiem widoku, gdy nagle
pos&#322;ysza&#322; g&#322;o&#347;no wy­rzeczone ko&#322;o siebie s&#322;owa:</p>

<p>- S'il vous
plait, monsieur!</p>

<p>Roman odwróci&#322; si&#281; szybko. Szwajcar, pozbieraw­szy
pieni&#261;dze, oddawa&#322; mu sakiewk&#281;.</p>

<p>- To dobrze, macie za owoce i fatyg&#281;! - po­&#347;piesznie
odpar&#322; Dzier&#380;ymirski i wr&#281;czy&#322; przekupnio­wi dwa franki, w
srebrze.</p>

<p>- Merci, monsieur! - akcentuj&#261;c przeci&#261;gle
ostatni&#261; sylab&#281; u wyrazu: pan, odpar&#322; zadowolony Szwajcar,
sk&#322;oni&#322; si&#281;, bez uni&#380;ono&#347;ci jednak, i od­szed&#322;.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski wsta&#322; i skierowa&#322; si&#281; ku
innej, odleglejszej, skrytej cieniem drzew, a pustej równie&#380; &#322;awce.
Wychodz&#261;c z domu, dziwnym trafem okoliczno&#347;ci, przerachowa&#322;
w&#322;a&#347;nie pieni&#261;dze i wiedzia&#322; co do grosza, ile ich
znajdowa&#322;o si&#281; w portmonetce. Od­tr&#261;ciwszy w my&#347;li wydanych
kilkana&#347;cie franków, po­cz&#261;&#322; gor&#261;czkowo liczy&#263;
z&#322;oto i srebro.</p>

<p>Nie brakowa&#322;o ani jednego centa.</p>

<p>Widoczne rozczarowanie odbi&#322;o si&#281; na twarzy
Dzier&#380;ymirskiego. Pochyli&#322; si&#281; na siedzeniu, opar&#322;
&#322;okcie na kolanach i ukry&#322; twarz w d&#322;onie.</p>

<p>- Wi&#281;c ludzi uczciwych na &#347;wiecie nie brak...
Uczciwym by&#263; potrafi nawet cz&#322;ek prosty, wi&#281;c tylko ty... ty!..
- hucza&#322;o mu bezlito&#347;nie w g&#322;owie, i rumie­niec wstydu
pali&#322; policzki.</p>

<p>Nie mog&#261;c usiedzie&#263;, Roman zerwa&#322; si&#281; po
chwili z &#322;awki i skierowa&#322; przed siebie nadbrze&#380;n&#261;
alej&#261;.</p>

<p>Min&#261;&#322; niebawem jeden z pierwszorz&#281;dnych
hoteli, ­przed którym co wieczór stale grywa&#322;a orkie­stra, dotar&#322;
a&#380; do po&#322;o&#380;onego na ko&#324;cu "quai" - kursalu, -
zawróci&#322;, wci&#261;&#380; opanowany jedn&#261; i t&#261; sam&#261;
my&#347;l&#261;.</p>

<p>W oko&#322;o niego roi&#322;o si&#281; teraz od eleganckiej,
wytwornej publiczno&#347;ci; pi&#281;kne kobiety, ubrane bogato i gustownie,
wymuskani panowie przechadzali z wolna przed olbrzymim i urz&#261;dzonym z
wielkim komfortem hotelem "National", towarzyskie kó&#322;ka sie­dzia&#322;y
grupami na bambusowych fotelach - bawiono si&#281; weso&#322;o; wykwintnych
go&#347;ci pe&#322;no by&#322;o rów­nie&#380; i wewn&#261;trz hotelu, we
wspania&#322;ych salach na dole; przez otwarte na &#347;cie&#380;aj okna
dochodzi&#322;y d&#378;wi&#281;ki walca - ta&#324;czono.</p>

<p>Kosmopolityczny pró&#380;niaczy high-life, zjechaw­szy
si&#281; tutaj, u&#380;ywa&#322; do woli wywczasu i przyjemno­&#347;ci,
staraj&#261;c si&#281; zarazem opró&#380;ni&#263; kieszenie z niepotrzebnego
z&#322;ota, oraz zabi&#263; czas mi&#322;o i po&#322;kn&#261;&#263;
trawi&#261;c&#261; nud&#281;.</p>

<p>- A mo&#380;e mi&#281;dzy nimi znajduje si&#281; on
"w&#322;a&#347;ci­ciel", "on", wówczas, przed laty, przez
ciebie, kto wie, czy nie skrzywdzony - dra&#380;ni&#261;c Romana uporczy­wie,
my&#347;l dziwaczna m&#281;czy&#263; go nagle pocz&#281;&#322;a.
Wstrz&#261;sn&#261;&#322; si&#281; i skrzywi&#322; bole&#347;nie... </p>

<p>W tej samej chwili jednak, do uszu jego dolecia&#322;
&#347;wie&#380;y, j&#281;drny g&#322;os kobiecy.</p>

<p>Pie&#347;&#324; w&#322;oska, nami&#281;tna, jak krew i
mi&#322;o&#347;&#263; dzie­ci po&#322;udnia, dr&#380;&#261;ca uczuciem,
pomkn&#281;&#322;a po dr&#380;&#261;cej fali jeziora, ponad g&#322;owy prze­chadzaj&#261;cych
si&#281; go&#347;ci, odbi&#322;a si&#281; o echo gór... </p>

<p>Kto&#347; z p&#322;ci nadobnej &#347;piewa&#322;
artystycznie i pi&#281;­knie w jednej z sal "National'u";
Dzier&#380;ymirski podszed&#322; bli&#380;ej i s&#322;ucha&#263;
pocz&#261;&#322;, zniewolony pi&#281;kno&#347;ci&#261; g&#322;osu.</p>

<p>I powoli, rozp&#281;dzona czarem pie&#347;ni, w jego du­szy
równocze&#347;nie uspakaja&#322;a si&#281; burza.</p>

<p>Gdy &#347;piew usta&#322;, Roman ju&#380; my&#347;l&#261;
by&#322; gdzie ­indziej; jak wp&#322;yw zewn&#281;trzny &#380;ycia przed
chwil&#261; poruszy&#322; by&#322; dotkliwie struny duszy jego - tak samo,
u&#322;agodziwszy je teraz, przeniós&#322; naraz my&#347;l Romana do chwili
obecnej.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski przypomnia&#322; sobie &#380;on&#281;,
spojrza&#322; na zegarek i skierowa&#322; si&#281; drog&#261; powrotn&#261; do
mostu; zaniepokojony raptem, &#380;e dot&#261;d nie ma jeszcze Oli. Id&#261;c
za&#347;, przesuwa&#322; wzrok uwa&#380;ny po twarzach przechodniów.</p>

<p>Nagle brwi zmarszczy&#322;. Bo oto o kroków kil­kana&#347;cie
przed sob&#261; ujrza&#322; Ol&#281;, ale sam&#261; i w towarzystwie tylko
m&#322;odego Francuza, w ciemnej narzutce na ramionach, sna&#263; nie swojej,
gdy&#380; &#380;adnej podob­nej ze sob&#261; nie mia&#322;a.</p>

<p>Roman u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; ironicznie:</p>

<p>- Zmarz&#322;a, biedaczka! - mrukn&#261;&#322; z zadowole­niem.
- Przy&#347;pieszy&#322; kroku, a znalaz&#322;szy si&#281; tu&#380; przy
id&#261;cej parze, pochylonej z lekka ku sobie, szyderczo odezwa&#322; si&#281;
po francusku:</p>

<p>- A, powita&#263; !. . Có&#380; to, Ola w po&#380;yczanych
szatach?...</p>

<p>Urwawszy w pó&#322; zdania rozmow&#281;, id&#261;cy
podnie&#347;li jednocze&#347;nie ­g&#322;owy, Ola za&#347; zarumieni&#322;a
si&#281; nieco i odpar&#322;a:</p>

<p>- A tak. Po&#380;yczy&#322;am okrycia u panny K... po
zachodzie s&#322;o&#324;ca tak ch&#322;odno...</p>

<p>- Mo&#380;na si&#281; by&#322;o z góry tego spodziewa&#263;;
bar­dzo&#347; &#378;le zrobi&#322;a, wyletniaj&#261;c si&#281;, a z
odsy&#322;aniem znów owych zarzutek k&#322;opot tylko b&#281;dzie! -
rzuci&#322; Roman opryskliwie.</p>

<p>- Wiesz przecie, &#380;e jutro raniutko jedziemy! A te panie
gdzie&#380;?...</p>

<p>Dwa ostatnie zdania wymówi&#322; Dzier&#380;ymirski po
polsku tym samym, niezadowolonym wci&#261;&#380; g&#322;osem.</p>

<p>- Wst&#261;pi&#322;y po drodze do znajomych - odpar&#322;a
Ola, onie&#347;mielona nieco tonem m&#281;&#380;a.</p>

<p>- A... tak. No, to wracamy do domu! - zade­cydowa&#322;
Dzier&#380;ymirski w tym&#380;e, co poprzednio j&#281;zy­ku, i odwróci&#322;
si&#281; szybko, pragn&#261;c w duszy co pr&#281;­dzej pozby&#263; si&#281;
towarzysza &#380;ony.</p>

<p>- Przecie&#380; ju&#380; Ola nigdy tego cymba&#322;a nie uj­rzy!
- doda&#322; w my&#347;li zarazem.</p>

<p>- Pa&#324;stwo jad&#261; jutro? O której? - pyta&#322; tym­czasem
w&#322;a&#347;nie m&#322;odzieniec.</p>

<p>Widz&#261;c, i&#380; Ola pragnie poinformowa&#263; Francuza,
Roman rzek&#322; &#347;piesznie.</p>

<p>- O, panie!... nie wiemy jeszcze!... Au plaisir - i
wyci&#261;gn&#261;&#322; r&#281;k&#281;...</p>

<p>- Ach, wi&#281;c ju&#380; mo&#380;e nie b&#281;d&#281;
mia&#322; szcz&#281;&#347;cia ogl&#261;da&#263; pa&#324;stwa? Doprawdy,
jak&#380;e mi przykro! - rzek&#322; m&#322;ody Francuzik, &#347;ciskaj&#261;c
podan&#261; d&#322;o&#324;; nie odcho­dz&#261;c jednak, wci&#261;&#380;
szed&#322; obok Oli.</p>

<p>- Pa&#324;stwo w któr&#261; stron&#281;? -
zagadn&#261;&#322; uprzej­mie. - Tak ma&#322;o mia&#322;em sposobno&#347;ci
rozmawia&#263; dzi&#347; z panem... - s&#322;odziutko ci&#261;gn&#261;&#322;
dalej, zwracaj&#261;c si&#281; do Dzier&#380;ymirskiego - umkn&#261;&#322; nam
pan tak pr&#281;dko...</p>

<p> </p>

<p>Bawidamek z nad Sekwany umilk&#322; nagle pod drwi&#261;cem
spojrzeniem Romana.</p>

<p>- Pa&#324;stwo... w roku przysz&#322;ym  zapewne przyjad&#261; tu równie&#380;? -
j&#281;kn&#261;&#322; jeszcze, podtrzymuj&#261;c rozmow&#281;.</p>

<p>- A pan ?.... - s&#322;odko i uprzejmie zapyta&#322;
Dzier&#380;ymirski.</p>

<p>- O, naturalnie, i&#380; b&#281;d&#281;! -
po&#347;pieszy&#322; z od­powiedzi&#261; m&#322;odzieniec.</p>

<p>- No, to my - nie! - odpar&#322; z przyciskiem, ca&#322;kiem
seryo Roman, lodowatym g&#322;osem, i uchyliw­szy ledwo kapelusza,
skin&#261;&#322; na tramwaj elektryczny, by stan&#261;&#322;.</p>

<p>- Wsiadamy! - rzuci&#322; krótko &#380;onie.</p>

<p>- Przecie&#380; ten tramwaj do naszego hotelu nie idzie, a
tylko w przeciwn&#261; stron&#281;?! - zauwa&#380;y&#322;a zdziwiona Ola.</p>

<p>- Nic nie szkodzi. Pozb&#281;dziemy si&#281; tego kul­fona!-
odrzek&#322; po polsku Roman. - No, wsiadaj!... - rzuci&#322; gniewnie do
oci&#261;gaj&#261;cej si&#281; &#380;ony, i pchn&#261;&#322; j&#261; z lekka do
czekaj&#261;cego na nich tram­waju.</p>

<p>W sekund&#281; pó&#378;niej Dzier&#380;ymirscy ruszyli;
wehiku&#322; elektryczny pomkn&#261;&#322; i znik&#322;, odprowadzony
os&#322;upia&#322;ym wzrokiem Francuza, który, postawszy na chodniku
chwil&#281;, ca&#322;y, jak burak, czerwony, ru­szy&#322; w drog&#281;, i
zgin&#261;&#322; niebawem w ró&#380;nobarwnym t&#322;umie.</p>

<p>Gdy w Lucernie odbywa&#322; si&#281; ten drobny epi­zod,
jednocze&#347;nie prawie, szerokim ukrai&#324;skim trak­tem, w bezgwiezdn&#261;
i ciemn&#261; noc wrze&#347;niow&#261;, p&#281;dzi&#322; konno na oklep
wyrostek, w burej &#347;witce, trzymaj&#261;c w r&#281;ku smolne &#322;uczywo,
tak zwany ka­ganiec.</p>

<p>Krwawy blask jego roz&#347;wietla&#322; panuj&#261;ce woko­&#322;o
nieprzejrzane ciemno&#347;ci, toruj&#261;c w ten spo­sób w &#347;lad za je&#378;d&#378;cem
drog&#281; ma&#322;emu koczykowi, za­prz&#281;&#380;onemu w cztery bu&#322;ane
&#380;wawe koniki. W powoziku siedzia&#322; Boles&#322;aw Krasnostawski,
otulony bur­k&#261; i ob&#322;o&#380;ony pakunkami. Jecha&#322;
w&#322;a&#347;nie od kolei, a powraca&#322; z podró&#380;y swej do miasta.</p>

<p>Zabawiwszy tam, zamiast trzech dni, jak mu po­lecono, -
dziesi&#281;&#263;, dzi&#347; dopiero po&#347;piesza&#322; do swoich
obowi&#261;zków, przez ca&#322;&#261; drog&#281; &#322;ami&#261;c sobie
w&#322;a&#347;nie g&#322;ow&#281;, jak upozorowa&#263; przed starym
Gowartowskim sw&#261; przyd&#322;u&#380;on&#261; troch&#281;
nieobecno&#347;&#263;.</p>

<p>Bo zgo&#322;a nie interesy s&#322;u&#380;by
przytrzyma&#322;y pa­na Boles&#322;awa w wielkim mie&#347;cie; o, bynajmniej!
M&#322;ody pan plenipotent wraca&#322; go&#322;y, jak &#347;wi&#281;ty ture­cki.
Ca&#322;kowit&#261;, naturalnie &#380;e tylko w&#322;asn&#261;, zarobio­n&#261;
gotowizn&#281; przehula&#322; bowiem tam doszcz&#281;tnie.</p>

<p>A teraz na ostatek, jad&#261;c w swoim koczyku,
rozpami&#281;tywa&#322; on jeszcze mi&#322;o, na odleg&#322;o&#347;&#263; nawet
n&#281;c&#261;ce chwile, w weso&#322;ym grodzie sp&#281;dzone... My­&#347;l&#261;c
za&#347; jednocze&#347;nie o swym chlebodawcy, jedna szcze­gólniej rzecz
dziwi&#322;a go niepomiernie; mianowicie, dlaczego z Gowartowa nie
otrzyma&#322; on dot&#261;d wcale &#380;adnej, nagl&#261;cej do powrotu, depeszy,
lub przynajmniej cho&#263;by jakiego listu ?... Bo &#380;e on nie dawa&#322;
znaku &#380;ycia - nie by&#322;o w tem nic dziwnego - ale Gowartowski?... To
zaiste, by&#322;o ca&#322;kiem niezrozu­mia&#322;em...</p>

<p>I analizuj&#261;c fakt ten, po raz nie wiadomo ju&#380;
który, Krasnostawski ziewn&#261;&#322; przeci&#261;gle i roztworzy&#322; oczy,
przymkni&#281;te dot&#261;d, usi&#322;owa&#322; bowiem zdrzemn&#261;&#263;
si&#281; w powozie.</p>

<p>Patrza&#322; teraz woko&#322;o nieco bezmy&#347;lnie,
do&#347;&#263; szybko wzgl&#281;dnie w&#347;ród ciemno&#347;ci jad&#261;c swym
powozikiem. Na tle czarnej nocnej opony czerwony od blask kaga&#324;ca
&#347;lizga&#322; si&#281; szerokiem ko&#322;em po obu stronach drogi i
zapala&#322; si&#281; kolejno na z&#380;&#281;tych r&#380;y­skach, zaoranych
polach, lub majaczy&#322; po grz&#281;dach zielonych plantacyj buraczanych,
ugorach, stepowych bodjakach - kwiatach i trawach. Czasem zajrza&#322; do rowu,
musn&#261;&#322; kurhan, z pochylonym krzy&#380;em, o&#347;wie­tli&#322;
przydro&#380;ne samotne drzewo...</p>

<p>- &#379;eby si&#281; tylko stary na mnie nie
zaci&#261;&#322; i za niepos&#322;usze&#324;stwo nie wymówi&#322; miejsca,
hm... hm!.. - chrz&#261;kaj&#261;c niespokojnie, wymówi&#322; do siebie pan
plenipotent, pó&#322;g&#322;osem. - E, chyba &#380;e nie... zanadto mnie potrzebuje!
- uspokojony zakonkludowa&#322; g&#322;o&#347;no.</p>

<p>Nagle wyt&#281;&#380;y&#322; wzrok, bo oto zda&#322;o mu
si&#281;, &#380;e w ciemno&#347;ciach, w oddali, na prawo, rysuj&#261; si&#281;
ja­kie&#347; cienie, a tu&#380;, niedaleko, &#347;rodkiem pola, jak gdyby
drog&#261;, posuwaj&#261; si&#281; z wolna, zbli&#380;aj&#261;, dwa inne
migoc&#261;ce ma&#322;e &#347;wiate&#322;ka, eskortowane z przodu kr&#281;­giem,
czerwon&#261; plam&#261; &#347;wiat&#322;a.</p>

<p>- Hej, Stepan, czujesz *) ? ha?... - krzykn&#261;&#322; na
furmana.</p>

<p>[*) S&#322;yszysz.]</p>

<p>Cz&#322;owiek, siedz&#261;cy na ko&#378;le, w burce i cerato­wej
czapce, odwróci&#322; si&#281; leniwie. Krasnostawski wskaza&#322;
r&#281;k&#261; na prawo.</p>

<p>- Co to takiego? - zapyta&#322;.</p>

<p>- Kto&#347; z kaha&#324;cem jide od Howartowa, - taj hodi
**) - zawyrokowa&#322; stanowczo wo&#378;nica.</p>

<p>[**)Kto&#347; z kaga&#324;cem jedzie od Gowartowa - i
ju&#380;.]</p>

<p>- To ju&#380; Gowartów? - zdziwi&#322; si&#281; Krasno­stawski.</p>

<p>Jad&#261;c do folwarku Tomaszówki, rezydencyi pa­na
plenipotenta, przeje&#380;d&#380;a&#322;o si&#281; pod sam Gowartów, oddalony
ledwo od traktu o pó&#322; wiorsty.</p>

<p>Kocz Krasnostawskiego, podniszczony nieco i roz­trz&#281;siony,
klekota&#322; po drodze, konie sz&#322;y ra&#378;no, wyci&#261;gni&#281;tym
k&#322;usem, czuj&#261;c sna&#263; w pobli&#380;u ju&#380; domow&#261; stajni&#281;.
Krasnostawski zapali&#322; zapa&#322;k&#281; i spojrza&#322; na zegarek:
dochodzi&#322;a druga po pó&#322;nocy.</p>

<p>- Hm... hm!.. Stary znów nie &#347;pi, bo widocz­nie to we
dworze si&#281; pali - ponownie mrukn&#261;&#322;, wpatrzony w gorej&#261;ce w
oddali pod&#322;u&#380;ne wst&#281;gi &#347;wiate&#322;.</p>

<p>- Ko&#322;o hresta - stanesz! - rozkaza&#322;,
zwracaj&#261;c si&#281; do furmana, zaciekawiony naraz, kto mo&#380;e
jecha&#263; z Gowartowa o tak pó&#378;nej porze? </p>

<p>Furman hukni&#281;ciem dono&#347;nem zakomunikowa&#322;
rozkaz wyrostkowi z kaga&#324;cem.</p>

<p>Na rozdro&#380;u stan&#281;li. Ramiona stoj&#261;cego tu, om­sza&#322;ego
starego krzy&#380;a, zabarwi&#322;y si&#281; od &#322;uczywa purpur&#261;.
Czekali.</p>

<p>W nocnej ciszy dochodzi&#322; ju&#380; turkot powozu,
t&#281;tent koni i d&#378;wi&#281;k jazd zbli&#380;a&#322; si&#281; szybko.</p>

<p>- Semen - Howartowskije koni! - nachyliw­szy si&#281; ku
Krasnostawskiemu z koz&#322;a, furman pospie­szy&#322; z informacy&#261;.</p>

<p>Pierwszy pod krzy&#380;em zjawi&#322; si&#281; na
ros&#322;ym sta­jennym kasztanie parobek, z kaga&#324;cem, a poznaw­szy
gowartowskiego plenipotenta, uchyli&#322; pokornie czapki.</p>

<p>- Kto to jide? - rzuci&#322; pytanie Krasnostawski.</p>

<p>- Pan dochtór! - brzmia&#322;a odpowied&#378;.</p>

<p>Pod krzy&#380; nadje&#380;d&#380;a&#322;a zaprz&#281;&#380;ona
w par&#281; ra­sowych gniadoszów nejtyczanka, powo&#380;ona przez w&#261;satego
i porz&#261;dnie ubranego stangreta.</p>

<p>Krasnostawski wychyli&#322; si&#281; ze swego kocza,
pocz&#261;&#322; macha&#263; kapeluszem i krzykn&#261;&#322; dono&#347;nie: </p>

<p>- A!... pan konsyliarz kochany!... Powita&#263;, wita&#263;!
Stój, Semenie!...</p>

<p>Nejtyczanka zatrzyma&#322;a si&#281; pos&#322;usznie i w po­dwójnem
migoc&#261;cem &#347;wietle kaga&#324;ców u rozstajnego drzemi&#261;cego
krzy&#380;a, zesz&#322;o si&#281; dwóch m&#281;&#380;czyzn.</p>

<p>- To pan? - Nie pozna&#322;em... - odezwa&#322; si&#281; na­zwany
przez Krasnostawskiego konsyliarzem.</p>

<p>- Dobry wieczór, a raczej dzie&#324; dobry! - po­zdrowi&#322;
m&#322;ody cz&#322;owiek przyby&#322;ego - bo to ju&#380; do­brze po
pó&#322;nocy - dorzuci&#322;. - Czy szanowny pan z Gowartowa? Có&#380; to tak
pó&#378;no, kto&#347; chory, bro&#324; Bo&#380;e, a mo&#380;e tylko z
wincika?....</p>

<p>Z pod czapki spojrza&#322;a uwa&#380;nie na Krasnosta­wskiego
zdziwiona twarz doktora, okolona d&#322;ug&#261; brod&#261;.</p>

<p>- Jak to? To pan nic nie wiesz? - zapyta&#322;.</p>

<p>- Wracam z podró&#380;y... - obja&#347;ni&#322; Krasno­stawski.</p>

<p>- Aaa! nic nie wiedzia&#322;em... Pan January, cho­ry od
tygodnia, rozwin&#261;&#322; si&#281; tyfus, o przebiegu sil­nym bardzo i niebezpiecznym...
Poza tem kompli­kacye inne, nerwy et caetera... Teraz zreszt&#261; ju&#380;
lepiej... mo&#380;e Bóg da... doktór zatrzyma&#322; si&#281;.</p>

<p>- Ale, nie mówi&#281; panu, od czego si&#281; to wszy­stko
zacz&#281;&#322;o - dorzuci&#322; informuj&#261;co.- Ju&#380; by&#322; pono
niezdrów, moralnie przynajmniej; wpad&#322;, poluj&#261;c na moczarach, w
wod&#281; po szyj&#281; i zazi&#281;bi&#322; si&#281;...</p>

<p>- Nikt mi zna&#263; nie da&#322;, mój Bo&#380;e! - szczerze
zasmuci&#322; si&#281; Krasnostawski. - Wi&#281;c pan mówisz, &#380;e dzi&#347;
lepiej?...</p>

<p>- O tyle, o ile!.. teraz &#347;pi po lekarstwie, go­r&#261;czka
spad&#322;a nieco, lecz wczoraj by&#322;o &#378;le bar­dzo; notabene, prócz
klucznicy - staruszki, w ca&#322;ym domu nikogo nie ma przy sobie...</p>

<p>- Mo&#380;ebym ja pojecha&#322; tam teraz, do pana
Januarego, na noc, co? - rzek&#322; Krasnostawski, na do­bre zmartwiony.</p>

<p>Doktór przyja&#378;nie spojrza&#322; na
m&#322;odzie&#324;ca, u&#347;mie­chn&#261;&#322; si&#281; z dobroci&#261; i
rzek&#322;:</p>

<p>- No, zm&#281;czony jeste&#347;, kochany panie, podró&#380;,
mo&#347;ci dobrodzieju, wspomnienia po niej mi&#322;e zapewne, panie tego - tu
poklepa&#322; Krasnostawskiego po plecach. - Nie, nie potrzeba -
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej seryo ­- wy&#347;pij si&#281; pan i jutro tam
pojedziesz, bo zreszt&#261;, mówi&#261;c mi&#281;dzy nami, przeszkadza&#263;
tam tylko b&#281;­dziesz... Niech &#347;pi sobie, nieborak, klucznica i
s&#322;u&#380;ba przypilnuj&#261; go. Ba ! &#380;eby to tylko zawsze tak
by&#322;o, jak dzi&#347;....</p>

<p>- Jak to? wi&#281;c obawa jest jeszcze? - zaniepo­kojonym
znów g&#322;osem zapyta&#322; Krasnostawski.</p>

<p>- Obawa jest, jeszcze! - przedrze&#378;ni&#322; szorstko
doktór i widocznie nadrabiaj&#261;c min&#261;, dorzuci&#322;. - Wam wszystkim
si&#281; zdaje, &#380;e doktór to prorok!... Naturalnie, &#380;e jest!... Czy
ja wiem zreszt&#261; - wszyst­ko w r&#281;ku Najwy&#380;szego - zobaczymy...
No, tym­czasem dobranoc! - doktor wyci&#261;gn&#261;&#322; r&#281;k&#281; na po­&#380;egnanie.</p>

<p>Krasnostawskiemu twarz spochmurnia&#322;a, i nie­pokój
wyra&#378;ny odbi&#322; si&#281; na niej; odczu&#322; nerwami, czego nie
by&#322;o w s&#322;owach doktora i co on usi&#322;owa&#322; widocznie
pokry&#263; przed nim na razie, i posmutnia&#322; jeszcze bardziej.</p>

<p>Jednocze&#347;nie jaki&#347; jakby wyrzut sumienia
wezbra&#322; mimo woli w jego duszy, i&#380; on tak d&#322;ugo pozostawi&#322;
starca w samotno&#347;ci, bez opieki, sam bawi&#261;c si&#281; weso&#322;o.
Po&#380;egnawszy lekarza, pomóg&#322; mu wsi&#261;&#347;&#263; do bryczki.</p>

<p>- Jak&#380;e tam zdrowie wszystkich u szanowne­go doktora,
&#380;ony, dzieci?... - b&#261;kn&#261;&#322;, aby co&#347; powiedzie&#263;.</p>

<p>- Dobrze, dobrze, serdecznie, dzi&#281;kuj&#281;, do­branoc!</p>

<p>- Dobranoc! - powtórzy&#322;, jak echo, Krasnosta­wski, i
ruszy&#322; do swego pojazdu.</p>

<p>- Czoho&#347; meni ne skaza&#322;, szczo pan s&#322;abujut -
­rzuci&#322; wymówk&#281; furmanowi.</p>

<p>Ten&#380;e odpar&#322; lakonicznie:</p>

<p>- Zabu&#322;, pane!</p>

<p>- Do Tomaszówki! - rozkaza&#322; Krasnostawski. </p>

<p>Powozik ruszy&#322; w dalsz&#261; drog&#281;. Turkot jego w
milczeniu nocy po&#322;&#261;czy&#322; si&#281; z cichn&#261;cym coraz bardziej
odg&#322;osem kó&#322; i dzwonków nejtyczanki lekarza, a dwa kaga&#324;ce, w
dwie przeciwne strony, rzuci&#322;y znowu ruchome swe kr&#281;gi krwawe w pasmo
u&#347;pio­nych, kirem nocy pokrytych, obszarów. Oddalaj&#261;c si&#281; od
siebie, d&#322;ugo tak na horyzoncie, malej&#261;c coraz bardziej,
&#347;wieci&#322;y ich &#322;uczywa, a&#380; wreszcie, zamigo­tawszy czas
jeszcze jaki&#347; purpurowymi punkcikami na niezmierzonych p&#322;aszczyznach
- spe&#322;z&#322;y ca&#322;kiem na widnokr&#281;gu, znik&#322;szy, zlawszy
si&#281; z ciemno&#347;ci&#261;, która wch&#322;on&#281;&#322;a je w siebie.</p>

<p>Turkot na trakcie ucich&#322;. Szeroka ta&#347;ma ukra­i&#324;skiego
szlaku, rozja&#347;niona na chwil&#281;, znik&#322;a i czarno&#347;&#263;
jeszcze wi&#281;ksza zawis&#322;a nad polami, stepami i krzy&#380;ami kurhanów.</p>

<p>W milczeniu nocy, pe&#322;nem zagadek i szeptów
tajemniczych, wszystko doko&#322;a zapad&#322;o w sen twar­dy i cichy.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>- Bo ty nie wiesz, nie czujesz mo&#380;e i nie przy­puszczasz
nawet, jak ja ci&#281; kocham, jak bardzo ubóstwiam, ty skarbie mój
najdro&#380;szy, ty moje &#380;ycie, me wszystko!... - szepta&#322; gor&#261;co
Dzier&#380;ymirski, na­chyliwszy si&#281; ku Oli i tul&#261;c j&#261; do
siebie.</p>

<p>- Ty zda&#263; sobie sprawy nie potrafisz - ci&#261;­gn&#261;&#322;
dalej, zapalaj&#261;c si&#281; coraz bardziej do s&#322;ów w&#322;asnych - ile
ja gotów jestem rzeczy najdro&#380;szych nawet - po&#347;wi&#281;ci&#263; dla
ciebie, co dla ci&#281; zdolnym st&#322;umi&#263;, przecierpie&#263;!... Ja
gdybym by&#322; ci&#281; nie po­siad&#322; - podepta&#322;bym bez namys&#322;u
wszelkie pra­wa ludzkie, je&#347;liby one stan&#261;&#263; mi &#347;mia&#322;y
wówczas oporem do zdobycia ciebie!... 
Ty nie wiesz... nie wiesz!...</p>

<p>Roman, poblad&#322;szy, umilk&#322;. Chmura osiad&#322;a mu
na czole, skrzywienie bolesne zadrga&#322;o w ust k&#261;cikach. Pochyli&#322;
na moment g&#322;ow&#281;.</p>

<p>Och, czemu&#380; nie móg&#322;, czemu&#380;, powiedzie&#263;
jej Oli, wszystkiego?.. Na ustach mu dr&#380;a&#322;o, przemoc&#261; prawie
wyrywa&#322;o si&#281; z nich wyznanie przesz&#322;o&#347;ci, zdusi&#322; je
jednak, wt&#322;umi&#322; w siebie, z obawy, by te pi&#281;kne lica ukochane
nie odwróci&#322;y si&#281; ode&#324; z po­gard&#261;. Po chwili znów
mówi&#322;:</p>

<p>- Tak, ty obszaru, ty g&#322;&#281;bi uczucia, które wre we
mnie, które dla ciebie niejedn&#261; ju&#380; tam&#281; zerwa&#322;o, nie
oceniasz, nie rozumiesz...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski silniej przycisn&#261;&#322; do siebie
kibi&#263; &#380;ony, a pochwyciwszy jej r&#281;ce, przywar&#322; do nich
ustami, i poca&#322;unkami okrywa&#263; je pocz&#261;&#322;.</p>

<p>- Ty... moja... moja! - szepta&#322; w kó&#322;ko
nami&#281;tnie, coraz czulej... ciszej...</p>

<p>- Ty moja!... Ja za nic w &#347;wiecie nikomu ci&#281; nie
oddam, wydrze&#263; sobie nie pozwol&#281;!...</p>

<p>A uspokoiwszy si&#281; stopniowo, ci&#261;gn&#261;&#322;:</p>

<p>- I czy&#380; wobec tego zatem dziwi&#263; si&#281; nawet
mo&#380;esz z&#322;emu humorowi memu, owego wieczora, pami&#281;tasz, w
Lucernie!... To nie by&#322; gniew, opryskliwo&#347;&#263;, jak to
nazwa&#322;a&#347;, dziwactwo! O, wierz mi - nie!... To by&#322;a,
wywo&#322;ana cierpieniem tylko - za­zdro&#347;&#263; i &#380;al duszy, &#380;e
komu innemu pozwalasz cho&#263; cz&#281;&#347;ci&#261; wdzi&#281;ków twych
si&#281; napawa&#263;, &#380;e na nie pa­trzy, ro&#347;ci&#263; sobie mo&#380;e
jakie&#347; urojone, cho&#263;by ima­ginacyjne do nich prawa -
m&#281;&#380;czyzna inny - ni&#378;li... ja...</p>

<p>Roman mówi&#263; przesta&#322; wzburzony i wzruszony. </p>

<p>- Rozumiesz wi&#281;c teraz, kochanie ty moje? ­rzek&#322;
znowu po chwili mi&#281;kko, &#322;agodnie, i spojrzaw­szy prosz&#261;co w oczy
s&#322;uchaj&#261;cej go w milczeniu Oli, rzuci&#322; pytaj&#261;co:
-Przebaczasz?..</p>

<p>- Ale&#380; przebaczam... przebaczam!... - rzek&#322;a,
u&#347;miechem, pieszczotliwie Ola, a &#380;e nikogo podówczas
w&#322;a&#347;nie w pobli&#380;u nie by&#322;o - siedzieli w cieniu alei
nadbrze&#380;nej nad Lemanem - zarzuci&#322;a na szyj&#281; Romana swe
d&#322;ugie bia&#322;e r&#281;ce, i przytuliwszy si&#281; do&#324;,
pocz&#281;&#322;a mu z kolei szepta&#263;:</p>

<p>- Ty mój drogi, jedyny!... Od kwadransa pa­trz&#281; na
ciebie i rosn&#281; w duszy, taki&#347; szlachetny, rozumny, pi&#281;kny...
Pi&#281;kny!... - powtórzy&#322;a z zalotno&#347;ci&#261;, nami&#281;tnie i
przymilaj&#261;co si&#281; musn&#281;&#322;a wargami &#347;niad&#261; twarz
Dzier&#380;ymirskiego.</p>

<p>- Nie taki, jak wówczas, zazdrosny, z&#322;y, brzyd­ki!...-
przekomarza&#322;a si&#281; z wdzi&#281;kiem - ale taki zakochany... wielki!...</p>

<p>I Ola czulej jeszcze przycisn&#281;&#322;a si&#281; do Romana,
zbli&#380;y&#322;a swe wargi &#347;wie&#380;e do jego ust zmys&#322;owych, i
mówi&#263; pocz&#281;&#322;a g&#322;uchym szeptem, urywanym od uczucia nadmiaru
- przeplatanym pieszczot&#261;, pe&#322;nym t&#281;t­ni&#261;cych w nim
m&#322;odych pragnie&#324;:</p>

<p>- Kocham ci&#281;!... kocham... kocham!... Jak ni­kogo
dot&#261;d... nigdy, nigdy!... - szept przy tem m&#322;o­dej kobiety
zadr&#380;a&#322; nami&#281;tniej jeszcze. - Nie ja - to ty przeciwnie nie
rozumiesz, nie czujesz, jak ci&#281; kocham, uwielbiam !...</p>

<p>- Wszak dla ciebie porzuci&#322;am ojca, Gowar­tów,
rodzin&#281;! St&#322;umi&#322;am, zgniot&#322;am uczucia inne!... Po&#347;pieszy&#322;am
na twe wo&#322;anie, pobieg&#322;am za tob&#261;, w twe obj&#281;cia,
podepta&#322;am wszystko... wszystko!.. O!... Ja bym sobie zarówno wydrze&#263;
ciebie nie da&#322;a - ­ty&#347; tak&#380;e mój!... mój!...</p>

<p>I szept m&#322;odej kobiety &#322;asz&#261;cy si&#281;,
pal&#261;cy, za­wrotny - skona&#322;...</p>

<p>Zbli&#380;one usta m&#322;odych silnie zwar&#322;y si&#281;
w po­ca&#322;unku. Na chwil&#281;, minut par&#281;, znik&#322;o im z oczu
wszystko, przes&#322;oni&#281;te mg&#322;&#261; jakby, z której jedna je­dyna
wy&#322;oni&#322;a si&#281; tylko - mi&#322;o&#347;&#263;.</p>

<p>Woko&#322;o za&#347; wci&#261;&#380; nie by&#322;o nikogo. W
cieniu drzew ton&#261;&#322; w mroku tajemniczym, cisz zadumanych pe&#322;­nym
"quai Perdonnet," nadbrze&#380;na aleja w Vevey, wij&#261;c si&#281;
brzegiem Lemanu, u stóp rozrzuconego w górze szwajcarskiego miasta.</p>

<p>Nad "Lac Leman" dr&#380;a&#322; ksi&#281;&#380;yc
w pe&#322;ni; prze­gl&#261;da&#322; si&#281; w g&#322;&#281;bokich jego
toniach, z pieszczot&#261; &#347;lizga&#322; swe promienie po ciemno-modrych
falach...</p>

<p>I w blasku miesi&#281;cznego &#347;wiat&#322;a
tchn&#261;&#322; krajobraz ca&#322;y jakim&#347; czarem dziwnym...</p>

<p>A wi&#281;c, poza jeziorem, hen, gdzie&#347;, w perspe­ktywie,
niewyra&#378;nie srebrzy&#322; si&#281; mglisto Alpejski szczyt wynios&#322;y -
w tafli Lemanu, ogromnej, szklistej, niby morze, odbija&#322;y si&#281;
gwiazdy, topi&#322; w nich swe wierzcho&#322;ki wieniec pobliskich gór. Masy
ich ka­d&#322;ubów miejscami zaciemnia&#322;y jezioro, a w ciemniach tych,
odbijaj&#261;cych ra&#380;&#261;co na obszarach wód od fali­, tych
o&#347;wietlonych ta&#347;m jasnych, b&#322;&#261;ka&#322;y - si&#281; ja­kie&#347;
mary i cienie, ze &#347;nie&#380;nym &#380;aglem sun&#281;&#322;a cicho
zgrabna, wysmuk&#322;a barka...</p>

<p>Ksi&#281;&#380;yc tymczasem wzbija&#322; si&#281; coraz bar­dziej
i wy&#380;ej, mala&#322;, stawa&#322; si&#281; ja&#347;niejszym, przezro­czym -
milczenie wzrasta&#322;o... Fala u stóp Dzier&#380;ymirskich szemra&#322;a
teraz cichutko, a tam, z mroków, od gór podnó&#380;a, na przestrzenie wód
Lemanu, skrz&#261;ce si&#281; py&#322;em srebrzystych promieni, marz&#261;co,
niepokala­na, bia&#322;a, spokojnie wyp&#322;ywa&#322;a z wolna ta sama
&#322;ód&#378; &#380;aglista...</p>

<p>Oderwawszy usta od gor&#261;cych poca&#322;unków, Ro­man i
Ola patrzyli w zachwycie.</p>

<p>Do dusz ich, na pi&#281;kno czu&#322;ych,
w&#347;lizgiwa&#322; si&#281; czar tej szwajcarskiej, boskiej nocy,
studzi&#322; krew rozigran&#261; swym bezmiernym, majestatycznym spokojem,
poni&#380;a&#322;, równa&#322; z zerem ich troski ziemskie ogromem i pot&#281;g&#261;
przyrody - podnosi&#322;, wzmacnia&#322; du­cha, dodawa&#322; mu skrzyde&#322;,
lec&#261;cych w za&#347;wiaty...</p>

<p>Pierwszy z nastroju tego ockn&#261;&#322; si&#281;
Dzier&#380;y­mirski i spojrza&#322; na zegarek. - O, ju&#380; mija dwunasta!
Chod&#378;my, moje &#380;ycie! - odezwa&#322; si&#281; do Oli. </p>

<p>Powstali.</p>

<p>- Ach, jak&#380;e noc dzisiejsza jest pi&#281;kn&#261; - jak
pi&#281;kn&#261;!.. - z zachwytem szepn&#281;&#322;a Ola - nie zapomn&#281; jej
chyba nigdy.</p>

<p>- Ani ja równie&#380;! - potwierdzi&#322; Roman w za­dumie.</p>

<p>Wzi&#261;&#322; pod rami&#281; &#380;on&#281; i ruszyli z
miejsca, kie­ruj&#261;c si&#281; pod gór&#281;, ku rozsianym willom miasta.</p>

<p>Milczeli. W g&#322;owie Romana hucza&#322; chaos ró&#380;no­rodnych
my&#347;li. Z nich za&#347; jedna, najuporczywsza, wy&#322;oni&#322;a si&#281;
zwyci&#281;ska.</p>

<p>- Mi&#322;o&#347;&#263;, mi&#322;o&#347;&#263; raz jeszcze,
i mi&#322;o&#347;&#263; tylko, jedyna, wielka! - krzycza&#322; w nim g&#322;os
podniecone­go mózgu - ocali&#263; ci&#281; jest w stanie! W niej tylko
znajdziesz zapomnienie, ni&#261; si&#281; upijesz, przy jej pomocy zmatujesz
bolesn&#261; ran&#281; przesz&#322;o&#347;ci, zdusisz sumienia wyrzuty !..</p>

<p>- Bo mi&#322;o&#347;&#263;, to haszysz - wo&#322;a&#322; ten
sam g&#322;os dalej - bo mi&#322;o&#347;&#263;, to szcz&#281;&#347;cie na ziemi
- to raj, to jedna rzecz z tych, tak rzadkich na &#347;wiecie, dla której warto
mo&#380;e walczy&#263; i trudzi&#263; si&#281;, by j&#261; zdo­by&#263;! - Ona
cz&#281;stokro&#263; cierpieniem i rozczarowaniem tylko, lecz ile&#380; razy
bólów &#380;ycia nagrod&#261; - jego zapomnieniem!..</p>

<p>Dzier&#380;ymirski zdj&#261;&#322; kapelusz z g&#322;owy,
pod wp&#322;ywem za&#347; my&#347;li ostatnich, opieku&#324;czo i czule
obj&#261;&#322; silnem ramieniem kibi&#263; &#380;ony.</p>

<p>Post&#281;powali krokiem ra&#378;nym, id&#261;c pustemi, ci­chemi
uliczkami bezustannie pod gór&#281;. Roman odez­wa&#322; si&#281; po chwili:</p>

<p>- Zostaniemy d&#322;u&#380;ej w Vevey; tu tak cicho,
samotnie, tak z dala od ludzi, od &#347;wiata i jego pogwarów - zostaniemy,
Oluniu, có&#380; ty na to? -   pytaj&#261;­co nachyli&#322; si&#281; ku m&#322;odej kobiecie.</p>

<p>- Ale&#380; i owszem, mój ty samotniku - odpar&#322;a z
u&#347;miechem Ola - a zreszt&#261;, wszak nie zwiedzili&#347;­my jeszcze
wszystkiego...</p>

<p>- Ach tak, prawda... moje &#380;ycie, prawda... Koniecznie
zobaczy&#263; musimy wszystko! - mówi&#322; Roman. Umilkli znowu, zatopieni w
my&#347;lach.</p>

<p>Od parodniowego pobytu swego w ma&#322;em nad­lema&#324;skiem
miasteczku, Dzier&#380;ymirscy prowadzili &#380;y­wot pracowity. Wstawali
raniutko, odbywali wycieczki i spacery po okolicy; nie dalej, jak dzi&#347;,
zwie­dzili pobliskie Montreux i s&#322;awny "Chateau Chillon;"
obejrzawszy go wewn&#261;trz dok&#322;adnie, jego staro&#380;ytne , sale i
wie&#380;yce, miejsca ka&#378;ni - ponure wi&#281;zienia, z za­chowan&#261;
dot&#261;d tak zwan&#261; "oubliette," nad trzystumetrow&#261;
g&#322;&#281;bi&#261; Lemanu.</p>

<p>W&#347;ród narodowych &#347;piewów szwajcarskiego lu­du,
towarzysz&#261;cego im w kolejce, zwiedzili oni równie&#380; przed paru
godzinami gór&#281; "Soim-Pčlerin," ma­j&#261;c &#347;wie&#380;o
jeszcze w pami&#281;ci cudny z wierzcho&#322;ka jej widok na szafiry jeziora i
miasto Vevey, zaciszne, pogodne, rzucone niby na ekran zielonego podnó­&#380;a
gór - zadumane, pe&#322;ne melancholyi i cichego smutku...</p>

<p>- Wiesz, Oluniu, co ci powiem? - odezwa&#322; si&#281; nagle
do &#380;ony Roman, gdy, mijaj&#261;c w&#322;a&#347;nie wyso­kie, gotyckie
wie&#380;yce pi&#281;knego ko&#347;cio&#322;a katolickie­go,
zag&#322;&#281;biali si&#281; w alej&#281;, poprzez drzew li­&#347;cie,
rozja&#347;nion&#261; tajemniczo cieniami ksi&#281;&#380;ycowego
&#347;wiat&#322;a...</p>

<p>- Otó&#380; - ci&#261;gn&#261;&#322; po przelotnej chwilce
wa­hania - &#380;e napisa&#322;em do jednego z dawnych zna­jomych, by
donosi&#322; mi, co si&#281; dzieje z ojcem twoim w Gowartowie...</p>

<p>- Ty zrobi&#322;e&#347; to? O, mój drogi, najdro&#380;szy,
ja­ki&#347; ty dobry, poczciwy, z&#322;oty! - wykrzykn&#281;&#322;a szcze­rze
uradowana Ola i przytuliwszy si&#281; do Romana, u&#347;ciska&#322;a go
serdecznie.</p>

<p>- A tak, ja, we w&#322;asnej osobie, tak cz&#281;sto bo­wiem
smutn&#261; bywa&#322;a&#347;... - potwierdzi&#322; Dzier&#380;ymirski, i
urwa&#322; nagle.</p>

<p>Przyjemnego a jednocze&#347;nie i przykrego dozna&#322; on
wra&#380;enia. Mi&#322;&#261; by&#322;a mu my&#347;l, &#380;e odgad&#322;szy
utrapienie &#380;ony, ul&#380;y&#322; jej. Smutno nieco, widz&#261;c bowiem na
twarzy &#380;ony tak pogodn&#261; rado&#347;&#263;, poczu&#322;, i&#380; o ode­branym
ju&#380; li&#347;cie wspomnie&#263; nie móg&#322;. Ten, cho&#263; nie
weso&#322;y, nie wióz&#322; jednak jeszcze ze sob&#261; z&#322;ych
wiadomo&#347;ci, gdy natomiast nast&#281;pne - kto wie?</p>

<p>- Ha, trudno, - powiedzia&#322; sobie w duszy
Dzier&#380;ymirski - niech cieszy si&#281;! Nie zatruj&#281; ja jej tej chwilki
zadowolenia.</p>

<p>- I dot&#261;d niema &#380;adnej odpowiedzi? - skwapli­wie
pyta&#322;a tymczasem Ola.</p>

<p>- Nie, kochanie - sk&#322;ama&#322; g&#322;adko Roman - ale
nadejdzie niebawem, poda&#322;em adres Vevey...</p>

<p>- Poda&#322;e&#347;? - ucieszy&#322;a si&#281; znów Ola -
no, to dobrze, bo ja mimo woli bij&#281; si&#281; z przypuszczeniami nieraz, co
tam oni wszyscy my&#347;l&#261; o mnie, czy pot&#281;­piaj&#261; bardzo, czy
gniewaj&#261; si&#281;, czy smuc&#261;?..</p>

<p>Ola ucich&#322;a i cie&#324; smutku przemkn&#261;&#322; po
jej twarzy.</p>

<p>- No, no, có&#380; to znów za niepokoje? - podchwyci&#322;
Roman, korzystaj&#261;c za&#347;, ­i&#380; na ulicy nikogo nie by&#322;o,
po&#347;pieszy&#322; z pocieszeniem, pieszcz&#261;c czule m&#322;od&#261;
kobiet&#281;.</p>

<p>I znowu zagra&#322;a w nim nienasycona mi&#322;o&#347;&#263;
na­mi&#281;tna, ogarn&#281;&#322;a, zdepta&#322;a wspomnienia -
zakrólowa&#322;a sama!..</p>

<p>Niebawem Dzier&#380;ymirscy odszukali sw&#261; will&#281;,
ju&#380; ciemn&#261; ca&#322;kiem i u&#347;pion&#261;, a b&#322;&#261;dz&#261;c
chwil&#281; po pustych korytarzach, dotarli nareszcie do du&#380;ego pokoju z
balkonem, który zajmowali tu na pierwszem pi&#281;trze.</p>

<p>Kroki zapó&#378;nionych przybyszów zm&#261;ci&#322;y
cisz&#281; willi, skrzyp drzwi zgrzytn&#261;&#322; fa&#322;szywym
d&#378;wi&#281;kiem w ogólnej harmonii powszechnego milczenia.</p>

<p>W pokoju okna by&#322;y otwarte, i panowa&#322;o w nim
powietrze rze&#378;kie, &#347;wie&#380;e, od gór p&#322;yn&#261;ce.
Wch&#322;aniaj&#261;c je z lubo&#347;ci&#261;, Dzier&#380;ymirscy pocz&#281;li
gospoda­rzy&#263; u siebie. Roman po chwili wzi&#261;&#322; si&#281; do zamy­kania
okien, Ola za&#347;, zapaliwszy &#347;wiat&#322;o, zdj&#281;&#322;a ka­pelusz i
wolno pocz&#281;&#322;a si&#281; rozbiera&#263;.</p>

<p>Lecz oto nagle podskoczyli oboje. W zupe&#322;nej bowiem
ciszy u&#347;pionego domu, tu&#380; po za &#347;cian&#261; s&#261;sie­dniego
pokoju, rozleg&#322;y si&#281; silne uderzenia. Kto&#347; bez ceremonii
wali&#322; w mur pi&#281;&#347;ciami, chc&#261;c widocznie zamanifestowa&#263;
swoj&#261; tam obecno&#347;&#263;, a zarówno i fakt &#380;e,
ha&#322;asuj&#261;c, spa&#263; mu przeszkadzano.</p>

<p>Wkrótce jednak rozj&#261;trzone uderzenia usta&#322;y i
posypa&#322;a si&#281; gar&#347;&#263; nieestetycznych, wyra&#380;onych
g&#322;o&#347;no i ze z&#322;o&#347;ci&#261; epitetów.</p>

<p>Tyle by&#322;o bezwiednego komizmu w stukaniu tem i w
poirytowanym g&#322;osie, zaspanym jeszcze, &#380;e Dzier&#380;ymirscy
roze&#347;mieli si&#281; wspólnie i szczerze.</p>

<p>- To ta s&#322;odziutko-grzeczna rozwódka, podsta­rza&#322;a,
pseudo - wielka pani, elegantka, wiesz .. co to przy obiedzie, siedzi ko&#322;o
nas - obja&#347;ni&#322;a pó&#322;g&#322;osem Ola - (w szwajcarskich
hotelach-willach, zwanych "pensions," obiaduj&#261; wszyscy razem).</p>

<p>- Tak?.. - zdziwi&#322; si&#281; Roman - nie wiedzia­&#322;em...
A to orygina&#322; baba, naturalnie, nie przypusz­cza zapewne, i&#380; my tu
mieszkamy... Z&#322;apa&#322;a si&#281;... Jak to jednak i pozory
fa&#322;szywej uk&#322;adno&#347;ci zdra­dzaj&#261; cz&#281;stokro&#263; to
zwierz&#281;, ukryte w cz&#322;owieku - filozoficznie dorzuci&#322;. - Ale, ale...
- ci&#261;gn&#261;&#322; dalej, z u&#347;miechem - wyobra&#378; sobie,
Oluniu... Zapomnia­&#322;em ci powiedzie&#263;. Tu, na górze nad nami -
wskaza&#322; sufit palcem i roze&#347;mia&#322; si&#281; - mieszka drugie
dziwad&#322;o: Pami&#281;tasz... ta ma&#322;a, nasze vis-a-vis, &#380;ó&#322;­ta
stara panna... Otó&#380; wynajmuje ona a&#380; pi&#281;&#263; pokoi
pró&#380;nych naoko&#322;o siebie, a wiesz dlaczego? - Tu Ro­man po raz drugi
g&#322;o&#347;niej jeszcze parskn&#261;&#322; &#347;mie­chem. - &#379;eby jej w
nocy nie ha&#322;asowano! M&#261;drzejsza od naszej s&#261;siadki, co?...</p>

<p>Ola za&#347;mia&#322;a si&#281; z kolei srebrzy&#347;cie.
S&#322;uchaj&#261;c m&#281;&#380;a, zdj&#281;&#322;a w&#322;a&#347;nie przed
chwil&#261; sukni&#281;, i siada&#322;a obecnie przed lustrem, z
obna&#380;on&#261; szyj&#261; i ramionami. Pragn&#261;c rozczesa&#263;
w&#322;osy, przechyli&#322;a si&#281; w ty&#322; i po­cz&#281;&#322;a
rozwi&#261;zywa&#263; je leniwym ruchem r&#261;k.</p>

<p>- Poczekaj - rzuci&#322; &#380;ywo Dzier&#380;ymirscy - damy
tej babie odpowied&#378; muzyk&#261; ca&#322;usów!.. Przy­pomni sobie mo&#380;e
luba rozwódka ma&#322;&#380;onka!.. Ha-ha­ha, a to si&#281; w&#347;cieka&#263;
dopiero b&#281;dzie!..</p>

<p>I swawolnie, ze &#347;miechem, Roman przylgn&#261;&#322;
wargami do ramion Oli, i pocz&#261;&#322; ca&#322;owa&#263; je
g&#322;o&#347;no, cmokaj&#261;c z lubo&#347;ci&#261;.</p>

<p>- Ohe!.. la -
bas!.. On dort ici!.. - rozleg&#322; si&#281; po chwili za
&#347;cian&#261; gard&#322;owy, &#347;wiszcz&#261;cy glos, pe&#322;en
nienawi&#347;ci i jadu.</p>

<p>- Buch! buch! buch! - rozleg&#322;y si&#281; znów w pa­syi
uderzenia o mur w&#347;ciek&#322;e.</p>

<p>Ola &#347;mia&#322;a si&#281; serdecznie, Roman nie prze­stawa&#322;
ca&#322;owa&#263; zamaszy&#347;cie.</p>

<p>- Dosy&#263; ju&#380;, dosy&#263;! - szepn&#281;&#322;a
m&#322;oda kobie­ta, z trudno&#347;ci&#261; hamuj&#261;c
weso&#322;o&#347;&#263;, - prosz&#281; mi wyno­si&#263; si&#281; teraz -
szepn&#281;&#322;a w &#347;lad za tem, z pieszczot&#261; w g&#322;osie. -
Id&#378; na balkon! - doda&#322;a, i przechyliw­szy wysoko gi&#281;tk&#261;
sw&#261; szyj&#281; na por&#281;cz krzes&#322;a, po­da&#322;a Romanowi do
poca&#322;unku rozchylone swe wargi zalotnie patrz&#261;c na&#324; z pod
d&#322;ugich rz&#281;s...</p>

<p>Cudn&#261; i wdzi&#281;czn&#261; swych linji harmoni&#261;,
biust kobiecy przemkn&#261;&#322; pon&#281;tnie w tym ruchu falistym przed
rozkochanym wzrokiem m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>Dotkn&#261;&#322; ustami ust i z wezbran&#261;
mi&#322;o&#347;ci&#261; w ser­cu wyszed&#322; na balkon.</p>

<p>Tu zapali&#322; cygaru i znowu wch&#322;on&#261;&#322; w sie­bie
pe&#322;nym, szerokim oddechem, orze&#378;wiaj&#261;c&#261; atmo­sfer&#281;
cichej szwajcarskiej nocy. Spojrza&#322; w dó&#322;. U stóp jego szkli&#322;o
si&#281; w dali tam i ówdzie srebrem rozb&#322;&#281;kitnione jezioro. Do
powierzchni jego pieszczot­liwie tuli&#322;y si&#281; jeszcze gdzieniegdzie
ostatnie mgie&#322;­ki, b&#322;&#261;kaj&#261;ce si&#281; zazwyczaj dzie&#324;
ca&#322;y, od rana, po Lemanie, i wespó&#322; z bia&#322;emi mewami
muskaj&#261;ce sta­le grzbiety jego fal.</p>

<p>Ksi&#281;&#380;yc ju&#380; by&#322; bardzo wysoko. Snopami
&#347;wia­t&#322;a dotyka&#322; teraz grzbietów gór, mieni&#322; si&#281; fo­sforycznie
na wierzcho&#322;kach dalekich &#347;nie&#380;nych szczytów.</p>

<p>A tam, w dole, zadumane, ciche usypia&#322;o mia­sto...
Jedne po drugich, jak iskry dopalaj&#261;cego si&#281; p&#322;omienia, ogniki -
gas&#322;y w domostwach Vevey &#347;wia­te&#322;ka, kolejno - stopniowo
nik&#322;y...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, z zadowoleniem, wci&#261;ga&#322;
wci&#261;&#380; w piersi zdrowy powiew, p&#322;yn&#261;cy z dali,
wypuszczaj&#261;c zarazem z ust ma&#322;e ob&#322;oczki niebieskawego dymu.</p>

<p>Obecnie - chwilowo, by&#322; on zupe&#322;nie
szcz&#281;&#347;li­wym! Tu, w zacisznym gór zak&#261;tku, czu&#322; on po­dwójnie,
jako swoj&#261; wy&#322;&#261;czn&#261; w&#322;asno&#347;&#263; ubóstwian&#261;
kobiet&#281;, kocha&#322; j&#261; zdwojonym si&#322; &#380;ywotnych zapasem, a
czuj&#261;c równocze&#347;nie wzajemno&#347;&#263; jej ku sobie nie­k&#322;aman&#261;,
nurza&#322; si&#281; w uczuciu tem, z rozkosz&#261; p&#322;y­waka, rze&#378;ko
w&#347;ród rozs&#322;onecznionych wód weso&#322;ych p&#322;yn&#261;cego w dal
radosnego jutra! Wizye przykre znikn&#281;&#322;y zupe&#322;nie, robak
wewn&#281;trzny, tocz&#261;cy ducha Romana, przesta&#322; go dr&#281;czy&#263;
na chwil&#281;... Dawk&#261; mi­&#322;o&#347;ci uko&#322;ysane sumienie -
spa&#322;o.</p>

<p>- Romciu!.. Romeczku!.. - us&#322;ysza&#322; naraz Dzier­&#380;ymirski
pieszczot obietnic pe&#322;ny, wo&#322;aj&#261;cy go g&#322;os kobiety.</p>

<p>- Id&#281;... id&#281;! - odpar&#322; po&#347;piesznie i
rzuciwszy cygaro, przest&#261;pi&#322; próg balkonu.</p>

<p>&#346;wiat&#322;o w pokoju zgaszonem ju&#380; by&#322;o.
Tajem­nicze natomiast b&#322;&#281;kitno-srebrne ksi&#281;&#380;ycowe fale
zalewa&#322;y komnatk&#281;, a w pó&#322;&#347;wietle tem majaczy&#322;a
posta&#263; Oli i biela&#322;y alabastrowe jej ramiona.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, wchodz&#261;c, chcia&#322;
przymkn&#261;&#263; za sob&#261; obite szarem suknem balkonowe okiennice.</p>

<p>- O, nie... nie zamykaj !.. Tak &#322;adnie
ksi&#281;&#380;yc &#347;wieci, tak &#347;licznie!.. - pos&#322;ysza&#322; w
tej&#380;e samej chwili pro&#347;b&#281; Oli. Roman us&#322;ucha&#322;, a
zamkn&#261;wszy tylko szczelnie okienne ramy balkonu, skierowa&#322; si&#281;
szybko w g&#322;&#261;b pokoju.</p>

<center>***</center>

<p>Jeszcze we mg&#322;ach wczesnego poranku drzema&#322;y góry,
jezioro i niezbudzone, senne miasto Vevey, gdy do drzwi pokoju
Dzier&#380;ymirskich zapuka&#322; kto&#347; dy­skretnie.</p>

<p>Roman, który obserwowa&#322; w&#322;a&#347;nie przez okna
mglisty krajobraz, na ten odg&#322;os zerwa&#322; si&#281; po&#347;piesznie.
Odziawszy si&#281; szybko, nie pytaj&#261;c przez drzwi g&#322;o&#347;no, kto
zacz, by nie zbudzi&#263; Oli, skie­rowa&#322; si&#281; ku wyj&#347;ciu z
komnaty... Otworzy&#322; drzwi cicho...</p>

<p>- Bonjour, monsieur! - pozdrowi&#322;a go, prze­ci&#261;gaj&#261;c
&#347;piewnie, wpó&#322;ubrana, u&#347;miechni&#281;ta wstydli­wie, m&#322;oda
Szwajcarka, i poda&#322;a jaki&#347; papier.</p>

<p>- Co to jest? - z cicha pytaj&#261;co rzuci&#322; po fran­cusku.</p>

<p>- Telegram! - brzmia&#322;a odpowied&#378;.</p>

<p>- A... dzi&#281;kuj&#281; - odpar&#322; Roman i
zamkn&#261;&#322; drzwi. Niepokój wyra&#378;ny odbi&#322; si&#281; na
wyrazistem obli­czu jego; cichutko podbieg&#322; na palcach do okna i go­r&#261;czkowo
rozwin&#261;&#322; &#263;wiartk&#281; papieru.</p>

<p>St&#322;umiony gwa&#322;tem okrzyk zabrzmia&#322; w pokoju
przyciszonem echem, i telegram z r&#281;ki Romana upad&#322; mu na
posadzk&#281;. Poprzez szyby balkonu Dzier­&#380;ymirski spojrza&#322;
b&#322;&#281;dnym wzrokiem przed siebie.</p>

<p>Tam, gdzie&#347; w oddali, poza wierzcho&#322;kami gór,
zaró&#380;owia&#322;o si&#281; co&#347; niewyra&#378;nie, p&#322;oni&#322;o...
W mg&#322;ach tajemniczych znikn&#261;&#322; ca&#322;y wczorajszy krajobraz, a
poza niewidzialnymi tylko szczytami Alp, pokrytymi jakby woalem, gdzie&#347;,
daleko, - zakryta wstydliwie, wschodzi&#322;a sna&#263; jutrzenka...</p>

<p>Roman, blady jak p&#322;ótno, przeniós&#322; wzrok swój w
przeciwn&#261; stron&#281; komnaty. U&#347;miechni&#281;ta, cicha spa&#322;a
tam Ola... Z pod lekkiej ko&#322;dry wysun&#281;&#322;a si&#281; jej
g&#322;ówka urocza, rz&#281;sy d&#322;ugie k&#322;ad&#322;y swe cienie na
rumian&#261; twarzyczk&#281;, usteczka pon&#281;tne z koralu ma­rz&#261;cym, od
rzeczywisto&#347;ci dalekim, rozchyla&#322;y si&#281; u&#347;miechem...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski patrzy&#322; wci&#261;&#380; na ni&#261;,
z czu&#322;o&#347;ci&#261; wspó&#322;czuciem, bólem...</p>

<p>- Biedna!.. biedna!.. - wyszepta&#322; - Biedna!..
powtórzy&#322; ciszej jeszcze. Bolesne skrzywienie przemkn&#281;&#322;o mu po
ustach, i odwróciwszy twarz, - nieruchomy, opar&#322; si&#281; w zadumie o
szyby okien balkonu.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Babie lato snu&#322;o sw&#261; prz&#281;dz&#281;...
Czepia&#322;o si&#281; na zagonach poruszonej &#347;wie&#380;o czarnoziemnej
gleby; &#322;askota&#322;o nozdrza siwych wo&#322;ów, w trzy pary leniwie
sun&#261;cych u p&#322;ugów, obmotywa&#322;o si&#281; swawolnie woko­&#322;o
ich przepysznie rozros&#322;ych rogów i bieg&#322;o dalej, unoszone
wietrzykiem, by przytuli&#263; si&#281; do rozgorza­&#322;ej w s&#322;o&#324;cu
czerwieni&#261; i z&#322;otem &#347;ciany borów, do samotnych grusz polowych i
zgarbionych strzech ukra­i&#324;skich chatek, a zagl&#261;daj&#261;c po drodze
w uko&#322;ysane je­sienn&#261; cisz&#261; jary - gin&#281;&#322;o gdzie&#347;
w stepie dalekim, splataj&#261;c tam ze sob&#261; u&#347;ciskiem trawy, bodjaki
i polne kwiecie - pracowicie prz&#281;dz&#261;c wsz&#281;dy ustawiczn&#261;
ni&#263; sw&#261; bia&#322;&#261;.</p>

<p>Drog&#261; do Gowartowa, galopem, co ko&#324; wysko­czy,
p&#281;dzi&#322;a czwórka koni, unosz&#261;c w tumanie iskrz&#261;cej si&#281;
od s&#322;o&#324;ca kurzawy powóz, a w nim dwie osoby. Pierwsz&#261; z nich
by&#322; ksi&#261;dz proboszcz, z pobli­skiego miasteczka, drug&#261; - Krasnostawski.</p>

<p>Jak huragan, min&#261;wszy pochylon&#261; garstk&#281; lu­dzi,
kopi&#261;cych w pobli&#380;u &#322;an buraków, oraz cmentarzyk wiejski, cichy,
pe&#322;en uroku - pojazd wpad&#322; do sio&#322;a. Z zagród ch&#322;opskich
wyskoczy&#322;y psy i szczeka&#263; pocz&#281;&#322;y zajadle; wystraszone
dzieciaki, o p&#322;owych, prawie bia&#322;ych, w&#322;osach, rzuci&#322;y
si&#281;, ucie­kaj&#261;c w pop&#322;ochu, a prz&#281;dz&#261;ce konopie
wie&#347;niaczki, w barwnych swych strojach, chustkach i wyszywa­nych
koszulach, stawa&#322;y zdziwione, przeprowadzaj&#261;c migaj&#261;cy
p&#281;dem pojazd niespokojnem okiem.</p>

<p>Zziajana, okryta potem czwórka koni, zwolni&#322;a wreszcie
biegu, i st&#281;pa, wolniutko, ostro&#380;nie spuszcza&#263; si&#281;
zacz&#281;&#322;a z pagórka na wiejsk&#261; grobl&#281;.</p>

<p>- Czy ksi&#281;dza dobrodzieja nie znu&#380;y&#322;a nasza
tak pr&#281;dka jazda?.. Có&#380; robi&#263; jednak, kiedy inaczej nie
zd&#261;&#380;yliby&#347;my mo&#380;e... - odezwa&#322; si&#281; Krasnostaw­ski,
korzystaj&#261;c z mniejszego p&#281;du powietrza.</p>

<p>Barczysty ksi&#261;dz, o inteligentnem wejrzeniu du­&#380;ych
czarnych oczu i brwiach kruczych, odbijaj&#261;­cych wyrazi&#347;cie od
bia&#322;ych w&#322;osów, wymykaj&#261;cych mu si&#281; spod kapelusza,
obruszy&#322; si&#281; na to py­tanie.</p>

<p>- Ale, có&#380; znowu!.. - odpar&#322;. - Oby tylko ten
zacny pan January do&#380;y&#322; b&#322;ogos&#322;awionej chwili i móg&#322;
pojedna&#263; si&#281; z Bogiem!..</p>

<p>Umilk&#322; ksi&#261;dz, i niebawem z pobo&#380;nem
westchnie­niem, dorzuci&#322;:</p>

<p>- O to ostatnie w&#322;a&#347;nie od czasu, gdy je­dziemy,
my&#347;l m&#261; ku Najwy&#380;szemu wznosz&#281;... Mo&#380;e jej
us&#322;ucha&#263; raczy!..</p>

<p>- Doktór mówi&#322;, &#380;e z godzin trzy po&#380;yje -
odpar&#322; Krasnostawski, a wyjmuj&#261;c zegarek, rzek&#322; jeszcze: - Od
chwili tej min&#281;&#322;o dwie godziny...</p>

<p>- Ach, ci lekarze! - machn&#261;&#322; r&#281;k&#261;
ksi&#261;dz sta­ry - có&#380; tam ostatecznie wiedzie&#263; oni mog&#261; -
wszak wszystko w r&#281;ku Stwórcy-Pana! Ja, na przyk&#322;ad, pewnego razu
by&#322;em ju&#380; konaj&#261;cym, a jednak, po przy­j&#281;ciu
Przenaj&#347;wi&#281;tszego Sakramentu i Olejów &#346;wi&#281;­tych -
wyzdrowia&#322;em...</p>

<p>Umilkli. Ksi&#261;dz za&#347; po chwili, widz&#261;c,
&#380;e fur­man wci&#261;&#380; jedzie st&#281;pa, zauwa&#380;y&#322;:</p>

<p>- Ale mo&#380;e by&#347;my znów pojechali nieco
pr&#281;dzej, nieprawda&#380;?</p>

<p>- Naturalnie, niech minie tylko most i grobl&#281;­ -
odrzek&#322; Krasnostawski.</p>

<p>U stóp ich szumia&#322;o w tej chwili ko&#322;o u m&#322;y­na,
pryskaj&#261;ca ode&#324; wodna piana szeroko rozlewa&#322;a si&#281; na
senn&#261; tafl&#281; du&#380;ego stawu, w której przegl&#261;­da&#322;y
si&#281; po&#380;ó&#322;k&#322;e szczyty gowartowskiego parku.</p>

<p>Za grobl&#261; znowu ruszyli galopem, i niebawem,
wymin&#261;wszy jeszcze cz&#281;&#347;&#263; wsi, zajechali przed ganek
pa&#322;acu. Na spotkanie wybieg&#322; stary lokaj, klucznica i kilku domowników.</p>

<p>W ciszy, przerywanej tylko parskaniem i sapa­niem spienionej
zziajanej czwórki koni, z l&#281;kiem, na stopniach kocza, Krasnostawski
zapyta&#322; g&#322;o&#347;nym sze­ptem:</p>

<p>- &#379;yje?..</p>

<p>- &#379;yje !.. &#379;yje !.. - odparli wszyscy chórem,
lokaj za&#347; natychmiast dorzuci&#322;:</p>

<p>- Chwa&#322;a Bogu na wysoko&#347;ciach... Pan doktór
powiedzia&#322;, &#380;e mo&#380;e i do jutra rana...</p>

<p>- A gdzie&#380; pan doktór? - pyta&#322; dalej Krasno­stawski.</p>

<p>- A ot, tylko co patrze&#263;, jak odjecha&#322;.. Po­no do
Karolówki, bo tam m&#322;odsza ja&#347;nie pani niezdrowa...</p>

<p>- Niezdrowa!.. - obruszy&#322; si&#281; plenipotent. - Tu
przecie&#380; konaj&#261;cy w domu, móg&#322; chyba zosta&#263; jeszcze! -
dorzuci&#322; gniewnie, z&#322;y na widoczn&#261; oboj&#281;tno&#347;&#263; ­wiejskiego
eskulapa. Obejrza&#322; si&#281;.</p>

<p>Ksi&#261;dz z nim przyby&#322;y wysiada&#322;
w&#322;a&#347;nie z powozu, poprzedzany towarzysz&#261;cym mu ch&#322;opacz­kiem...
Rozleg&#322; si&#281; wkrótce d&#378;wi&#281;k uroczysty ko&#347;cielnego
dzwonka - w progi pa&#322;acu wst&#281;powa&#322; Syn Bo&#380;y, utajony w
Przenaj&#347;wi&#281;tszym Sakra­mencie...</p>

<p>W par&#281; minut pó&#378;niej, do pokoju chorego ju&#380;
wchodzi&#322; ksi&#261;dz; id&#261;cy w &#347;lad za nim Krasnostaw­ski
zosta&#322; na progu i spojrza&#322; w g&#322;&#261;b sypialni cho­rego.</p>

<p>Na &#322;ó&#380;ku zamajaczy&#322;a mu blada, ju&#380; nie z
tego prawie &#347;wiata, s&#281;dziwa twarz pana Januarego. Drzwi
zamkni&#281;to jednak w tej chwili - Krasnostawski co­fn&#261;&#322; si&#281;
dyskretnie i pocz&#261;&#322; przechadza&#263; si&#281; wielkie­mi krokami po
pokoju.</p>

<p>Od czasu powrotu z podró&#380;y swej do miasta, na nim
jednym prawie spoczywa&#322;o wszystko. Przep&#281;dza&#322; noce ca&#322;e u
chorego, dogl&#261;da&#322; go osobi&#347;cie, wzywa&#322; lekarzy, konsylia.</p>

<p>Dzi&#347;, widz&#261;c, i&#380; ju&#380; koniec
nieodwo&#322;alny si&#281; zbli&#380;a, a &#347;mierci widmo b&#322;&#261;ka u
progów pa&#322;acu, znaglony, pojecha&#322; po ksi&#281;dza, dnia poprzedniego
ju&#380;, ci&#281;ty przeczuciem, zatelegrafowawszy o nieszcz&#281;&#347;ciu do
marsza&#322;kowej, &#321;ady&#380;y&#324;skiego oraz do dawnego kolegi swego,
Tarnopolskiego.</p>

<p>Od tego ostatniego bowiem odebra&#322; list i&#347;cie
enigmatyczny, w którym proszono go usilnie, by doniós&#322; szczegó&#322;owo o
wszystkiem, co si&#281; dzieje w Go­wartowie.</p>

<p>Zanadto przyrodzonego sprytu posiada&#322; w so­bie
Krasnostawski, by nie odgadn&#261;&#263;, &#380;e poza ko­leg&#261; jego,
Tarnopolskim, ukrywa si&#281; kto&#347; inny, zainteresowany bardzo. Domy&#347;li&#322;
si&#281;, i&#380; by&#322; nim prawdopodobnie dobry znajomy tego&#380;,
Dzier&#380;ymirski, i dlatego nie omin&#261;&#322; wy&#380;ej wzmiankowanego
Tarno­polskiego, równie&#380; donosz&#261;c mu, &#380;e Gowartowski umiera.</p>

<p>Smutny i blady, w przechadzce swej po pokoju,
przystan&#261;&#322; nagle Krasnostawski, pos&#322;ysza&#322; bowiem w tej
w&#322;a&#347;nie chwili g&#322;osy i szepty w przyleg&#322;ej ko­mnacie
chorego.</p>

<p>- Spowiada si&#281;... - rzek&#322; do siebie, i zbli­&#380;ywszy
si&#281; do okna, spojrza&#322; w zadumie.</p>

<p>Tak samo, jak codzie&#324;, podlewano dzisiaj pod
zbli&#380;aj&#261;cy si&#281; wieczór klomby kwiatów, tak samo
zni&#380;aj&#261;ce si&#281; ju&#380; s&#322;o&#324;ce s&#322;a&#322;o cienie
na aleje parku, na staw, porozrzucane w ogrodzie &#322;awki, na chaty
sio&#322;a, i step w perspektywie.</p>

<p>- I tak samo b&#281;dzie jutro, pojutrze - zawsze! Tak samo
s&#322;o&#324;ce i wszystko weseli&#263; si&#281; b&#281;dzie, nic
porz&#261;dku swego nie zmieni, cho&#263; dusza tego zak&#261;tka uleci w
za&#347;wiaty!.. - szepta&#322; Krasnostawski, i rzuciwszy si&#281; na fotel,
podpar&#322; r&#281;kami g&#322;ow&#281;, a my&#347;li goni&#261;c si&#281;
przelatywa&#322;y mu po g&#322;owie.</p>

<p>- O, jak&#380;e okrutn&#261; jest &#347;mier&#263;! -
my&#347;la&#322;. - ­Jak pe&#322;n&#261; zagadki niezwalczonej pot&#281;gi,
przed któ­r&#261; tylko w pokorze chyli&#263; musimy milcz&#261;co czo&#322;a!</p>

<p>I nic kamiennego jej serca nie wzruszy, nic nie zatrzyma -
ona w swej nieub&#322;aganej godzinie przyj&#347;&#263; musi !..</p>

<p>- Straszne, straszne!.. - szepn&#261;&#322; znów do sie­bie
pochylony m&#281;&#380;czyzna. - Tem straszniejsze, i&#380; niezrozumia&#322;e,
nieuj&#281;te rozumem ludzkim, zawsze, zda si&#281;, nowe, cho&#263; prawieczne
w sobie; zawsze tak sa­mo niedo&#347;cig&#322;e, niezmiennie na wszelkie
pytania od­powiadaj&#261;ce sfinksa zagadk&#261;...</p>

<p>- I mnie to kiedy&#347; przecie spotka, wszak i ja
umr&#281;!.. - rzek&#322; g&#322;o&#347;no do siebie Krasnostawski. - A potem
?.. - szepn&#261;&#322; z trwog&#261;.</p>

<p>I z pytaniem tem na ustach utkwi&#322; wzrok b&#322;&#281;­dny
we drzwi s&#261;siedniego pokoju...</p>

<p>Drzwi te tymczasem roztwar&#322;y si&#281; cicho i na progu
ukaza&#322;a si&#281;, natchniona w tej chwili jakby twarz ksi&#281;dza i
posta&#263; jego wynios&#322;a. Krasnostawski, zbudzony ze swych my&#347;li
ponurych, &#380;ywo podbieg&#322; ku niemu.</p>

<p>- Có&#380;, ksi&#281;&#380;e proboszczu? - zapyta&#322;.</p>

<p>- Wszystko dobrze... Zbrata&#322;a si&#281; dusza jego z
Panem... - odpar&#322; ten&#380;e z powag&#261;.</p>

<p>- Ale? ale, czy ksi&#261;dz dobrodziej nie uwa&#380;a&#322;
przypadkiem ?... To jest... - pl&#261;ta&#322; si&#281; Krasnosta­wski -
powiedzie&#263; chcia&#322;em, czy choremu przypad­kiem nie lepiej?...</p>

<p>- Ha, Bóg wiedzie&#263; raczy... Nam pozostaje po­godzi&#263;
si&#281; tylko z Jego Najwy&#380;sz&#261; Wol&#261;!.. - tym sa­mym tonem
odrzek&#322; s&#322;uga Pa&#324;ski.</p>

<p>- Zapewne!.. - b&#261;kn&#261;&#322; Krasnostawski.
Zapanowa&#322;o chwil&#281; ci&#281;&#380;kie, o&#322;owiane milczenie. - Ach,
ale przepraszam najmocniej ksi&#281;dza dobrodzieja - uprzejmie przerwa&#322;
pierwszy m&#322;ody cz&#322;o­wiek - w tej chwili podwieczorek poda&#263;
ka&#380;&#281;, ksi&#261;dz dobrodziej utrudzony drog&#261;, g&#322;odny
zapewne!... - i Krasnostawski ku drzwiom si&#281; skierowa&#322; po&#347;pie­sznie.</p>

<p>- Nie, dzi&#281;kuj&#281; ci, panie Boles&#322;awie!
Jecha&#263; musz&#281;...</p>

<p>- Ju&#380;? - zdziwi&#322; si&#281; m&#322;ody plenipotent.</p>

<p>- A tak, serce, jutro odpust u mnie, roboty huk!.. Ka&#380;
zaprz&#281;ga&#263;, je&#347;li &#322;aska, a ja tymczasem w ogrodzie poczekam
i modlitwy swe przedwieczor­ne odmówi&#281;.</p>

<p>- W tej chwili s&#322;u&#380;&#281; ksi&#281;dzu
dobrodziejowi... - rzuci&#322; w pó&#322;uk&#322;onie Krasnostawski i
znik&#322; za drzwiami.</p>

<p>Ksi&#261;dz zajrza&#322; jeszcze do chorego; pozostawiony na
opiece staruszki-klucznicy, z pogod&#261; na obliczu swem dziwn&#261;
le&#380;a&#322; on spokojnie.</p>

<p>Widz&#261;c to, proboszcz wyszed&#322;.</p>

<p>Z dobry kwadrans miga&#322;a wysoka, czarna syl­wetka jego
na tle zieleni, po wygracowanych staran­nie alejach parku, poczem w
pobli&#380;u modl&#261;cego si&#281; w skupieniu ksi&#281;dza pojawi&#322;
si&#281; Krasnostawski.</p>

<p>Zaturkota&#322;o jednocze&#347;nie... Z uszanowaniem przez
wszystkich odprowadzony, proboszcz wsiad&#322; niebawem do powozu. W par&#281;
minut pó&#378;niej pojazd, unosz&#261;cy go, znik&#322; za wjazdow&#261;
bram&#261; pa&#322;acu...</p>

<p>Stoj&#261;cy na ganku Krasnostawski poruszy&#322; si&#281; machinalnie
i przez milcz&#261;ce pa&#322;acowe komnaty skierowa&#322; do pokoju pana
Januarego.</p>

<p>- Có&#380;? jak&#380;e?.. - zapyta&#322; zap&#322;akanej
starusz­ki, siedz&#261;cej ko&#322;o &#322;o&#380;a chorego.</p>

<p>- Teraz... le&#380;y niby spokojnie - wyj&#261;ka&#322;a
cicho.</p>

<p>- No, to prosz&#281; i&#347;&#263; odpocz&#261;&#263;, ja
zostan&#281; i dam zna&#263;, gdy zajdzie tego potrzeba - stanowczo
odezwa&#322; si&#281; Krasnostawski.</p>

<p>Po opieraniu si&#281; d&#322;u&#380;szem, staruszka,
znu&#380;ona i senna wysun&#281;&#322;a si&#281; z pokoju, Krasnostawski
za&#347;, podszed&#322;szy do fotelu, stoj&#261;cego przy &#322;ó&#380;ku,
usiad&#322; ci&#281;&#380;ko.</p>

<p>Cisza martwa zago&#347;ci&#322;a w komnacie... Gowar­towski,
oddychaj&#261;c niepostrze&#380;enie lekko, spokojny, le&#380;a&#322;
wci&#261;&#380; nieruchomo; znu&#380;eni domownicy rozpierzchli si&#281;,
ka&#380;dy do swego zak&#261;tka i odg&#322;os &#380;adny nie dochodzi&#322;
tutaj, tylko poprzez zapuszczone firanki oraz story rzuca&#322;o swe jaskrawe blaski
zni&#380;aj&#261;ce si&#281; ju&#380; s&#322;o&#324;ce...</p>

<p>Krasnostawski, zm&#281;czony &#380;yciem ostatnich dni
kilku, zamy&#347;li&#322; si&#281; g&#322;&#281;boko, fizycznie
wypoczywaj&#261;c zarazem.</p>

<p>Od czasu do czasu spojrzenie przenosi&#322; na starca,
poczem zapada&#322; znów w zadum&#281;, po&#322;&#261;czon&#261; z
nieokre&#347;lon&#261; apaty&#261;, gniot&#261;c&#261; go swym
ci&#281;&#380;arem, z poczuciem bezradno&#347;ci, w obliczu
zbli&#380;aj&#261;cej si&#281; nie odwo&#322;alnie, krocz&#261;cej
&#347;mia&#322;o &#347;mierci!</p>

<p>Min&#281;&#322;o w ten sposób dwie godziny.</p>

<p>Na ciemne &#380;aluzye u okien pada&#322;y teraz prostopadle
dogasaj&#261;c&#261; czerwon&#261; &#322;un&#261; ostatnie zachodu promienie,
majaczy&#322;y ognikami krwawymi po posadzce i &#347;cianach, a spoza parku, z
oddali, niewyra&#378;nie jakie&#347; dla ucha dochodzi&#322;y odg&#322;osy...</p>

<p>To pracowity, znojny ko&#324;czy&#322; si&#281; gdzie&#347;
tam, po polach i sio&#322;ach pogodny dzie&#324; jesieni; to,
&#347;piewaj&#261;c chórem sm&#281;tn&#261; ukrai&#324;sk&#261; dumk&#281; -
wraca&#322;y po pracy dziewcz&#281;ta i mo&#322;odycye, z buraczanych
&#322;anów, gromad&#261;...</p>

<p>Nagle Krasnostawski, z przymkni&#281;tymi oczyma w fotelu
swym zag&#322;&#281;biony, ockn&#261;&#322; si&#281;, drgn&#261;wszy na
ca&#322;em ciele nerwowo. Spojrza&#322; na chorego...</p>

<p>Usta pana Januarego szepta&#322;y co&#347; niewyra&#378;nie,
porusza&#322;y si&#281; szybko - wreszcie uniós&#322; si&#281; on na poduszkach
i wzrokiem b&#322;&#281;dnym spojrza&#322; woko&#322;o.</p>

<p>Krasnostawski ju&#380; by&#322; si&#281; zerwa&#322; i
sta&#322; teraz ko&#322;o &#322;ó&#380;ka blisko.</p>

<p>- Kto to jest?.. Kto to?.. - wyszepta&#322; chory, z
trudno&#347;ci&#261;.</p>

<p>- To ja, Krasnostawski, Kra-sno-staw-ski - powtórzy&#322;
dobitnie.</p>

<p>- A, a... to dobrze... dobrze... - pan January
zaczerpn&#261;&#322; p&#322;ucami powietrza i po chwili zupe&#322;nie ju&#380;
przytomnie przemówi&#322; &#322;amanym, cichym g&#322;osem:</p>

<p>-Mój panie Boles&#322;awie, ods&#322;o&#324;, prosz&#281;
ci&#281;, okno, cho&#263; jedno... Tak tu ciemno...</p>

<p>Krasnostawski, us&#322;uchawszy natychmiast zlecenia,
podniós&#322; rolet&#281;.</p>

<p>S&#322;o&#324;ce ju&#380; by&#322;o zasz&#322;o. W
pierwszych u&#347;ciskach nadchodz&#261;cego zmierzchu sta&#322;y cicho
pó&#322;obna&#380;one drzewa parku, przeplatane gdzieniegdzie czerwieni&#261;,
s&#322;a&#322;y si&#281; aleje &#380;ó&#322;tawym od opad&#322;ych li&#347;cie
kobiercem - biela&#322;y niewyra&#378;nie w dali zagrody sio&#322;a,
ciemnia&#322;y jego osady, senna i mroczna &#347;wieci&#322;a tafla stawu.</p>

<p>Krasnostawski, odwróciwszy si&#281; od okna, spotka&#322;
smutny, pe&#322;en t&#281;sknoty wzrok starca, utkwiony w roztaczaj&#261;cy
si&#281; poza oknem krajobraz.</p>

<p>Do &#322;ó&#380;ka zbli&#380;y&#322; si&#281;
po&#347;piesznie.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; ci... mój kochany... pani
Boles&#322;awie... dzi&#281;kuj&#281; - odetchn&#261;&#322; Gowartowski i
doko&#324;czy&#322; ciszej:</p>

<p>- Ostatni to raz... ostatni widz&#281; to wszystko! -
uczyni&#322; r&#281;k&#261; ruch s&#322;aby, a wskazuj&#261;cy widok otulonego
mrokiem sio&#322;a i pól szerokich.</p>

<p>- Dlaczego? - podchwyci&#322; szybko Krasnostawski, -
uwa&#380;am w&#322;a&#347;nie, &#380;e g&#322;os pa&#324;ski ma dziwnie zdrowe
brzmienie - da Bóg, b&#281;dzie lepiej...</p>

<p>- Och... nie! Nie b&#281;dzie lepiej - westchn&#261;&#322;
pan January - nie b&#281;dzie... to tylko na chwil&#281;...</p>

<p>Znów przesta&#322;, i zaczerpn&#261;wszy powietrza,
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej, uczyniwszy jednocze&#347;nie praw&#261;
r&#281;k&#261; ruch zniech&#281;cenia pe&#322;ny.</p>

<p>- Ja czuj&#281;, widz&#281;, &#380;e koniec,
&#347;mier&#263; si&#281; zbli&#380;a... Nic mi ju&#380; nie pomo&#380;e - wola
Boska!.. - znów przerwa&#322;... w minut&#281; za&#347; mówi&#322;:</p>

<p>- W&#322;a&#347;nie... w&#322;a&#347;nie powiedzie&#263;
co&#347; chcia&#322;em tobie... kochany panie Boles&#322;awie...
usi&#261;d&#378;... - i pan January wskaza&#322; sw&#261; woskowo -
&#380;ó&#322;t&#261; r&#281;k&#261; tabo­recik.</p>

<p>Krasnostawski us&#322;ucha&#322;.</p>

<p>- Poczekaj chwil&#281;... odpoczn&#281;... - wyszepta&#322;
os&#322;abiony bardzo. Opar&#322; g&#322;ow&#281; o poduszki i oddy­cha&#263;
pocz&#261;&#322; ci&#281;&#380;ko, na bladej za&#347; twarzy jego za­kwit&#322;
i zgas&#322; niebawem rumieniec nik&#322;y.</p>

<p>Krasnostawski wyczekiwa&#322;, milcz&#261;c.</p>

<p>- Mo&#380;e poda&#263; panu co do picia? - zapyta&#322; po
chwili.</p>

<p>Przecz&#261;cy ruch r&#281;ki by&#322; ca&#322;&#261;
odpowiedzi&#261; pa­na Januarego. W dziesi&#281;&#263; za&#347; mo&#380;e minut
pó&#378;niej g&#322;osem s&#322;abym, przerywanym co chwila ci&#281;&#380;kim
oddechem, przemówi&#322; cicho :</p>

<p>- Ty&#347; dobry... ty jeden... tak, jeden, jedyny, co&#347;
mnie nie opu&#347;ci&#322;... Uczynili to wszyscy: siostra,
&#321;ady&#380;y&#324;ski, córka... - spu&#347;ci&#322; g&#322;ow&#281; i
umilk&#322;, a dwie &#322;zy du&#380;e, perliste zab&#322;ys&#322;y w jego
niebieskich, przy­blad&#322;ych &#378;renicach i stoczy&#322;y si&#281; z wolna
po wychu­d&#322;ej twarzy. Po chwili ci&#261;gn&#261;&#322; znowu:</p>

<p>- &#377;le uczyni&#322;a Ola, &#378;le bardzo... Nie
poniewiera si&#281; tak rodzicem, nie depce si&#281; tak przywi&#261;­zania
ojca... nie, nie, po stokro&#263; razy nie!... - po­wtórzy&#322; z moc&#261; w
os&#322;ab&#322;ym g&#322;osie, i z t&#261; skarg&#261; na ustach przeciw
dziecku ostatni&#261;, upad&#322; na poduszki w znu&#380;eniu, jak &#347;ciana
blady.</p>

<p>Krasnostawski, ze wspó&#322;czuciem, uj&#261;&#322;
r&#281;k&#281; star­ca w d&#322;o&#324; praw&#261;, a gdy Gowartowski ponownie
uniós&#322; si&#281; na pos&#322;aniu, opieku&#324;czo i silnie podpar&#322;,
podtrzyma&#322; swem lewem ramieniem jego cia&#322;o wy­chud&#322;e.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; ci, bardzo dzi&#281;kuj&#281;!.. -
wyszep­ta&#322; pan January i mówi&#263; pocz&#261;&#322; dalej,
g&#322;o&#347;niej nieco, lecz ochryp&#322;ym ju&#380; od zm&#281;czenia i
wysi&#322;ku g&#322;osem :</p>

<p>- Ale nie o tem mówi&#263; chcia&#322;em, nie o tem!
Przeciwnie... - znów zamilk&#322; sekund kilka.</p>

<p>- Przeciwnie - powtórzy&#322; - ja Oli przeba­czam,
maj&#261;tek ca&#322;y zapisa&#322;em jej wy&#322;&#261;cznie, tylko...­ tu
zatrzyma&#322; si&#281; starzec d&#322;u&#380;ej nieco, jakby w ostatnim
wysi&#322;ku trudno mu by&#322;o jasno wyrazi&#263; my&#347;l swoj&#261; -
tylko - ci&#261;gn&#261;&#322; - &#380;e testamentów jest dwa: jeden u
notaryusza, z&#322;o&#380;ony dawno, na korzy&#347;&#263; Oli... drugi... na
jej niekorzy&#347;&#263;...</p>

<p>Umilk&#322; znów Gowartowski blady i zm&#281;czony, a po
chwili ko&#324;czy&#322;:</p>

<p>- Ten ostatni, pó&#378;niejszy, napisa&#322;em w chwili
nierozumnego gniewu... Jest w mojem biurku, szuflada lewa, na wierzchu...
Podr&#281; go!..</p>

<p>Tu pan January, oswobodziwszy si&#281; od podtrzy­muj&#261;cego
go ramienia Krasnostawskiego, opad&#322; na poduszki wycie&#324;czony.</p>

<p>- Czy przynie&#347;&#263; mam ten testament? - podda&#322;
Krasnostawski.</p>

<p>Ojciec Oli Dzier&#380;ymirskiej przyzwalaj&#261;co
skin&#261;&#322; g&#322;ow&#261; i s&#322;abym ruchem r&#281;ki poruszy&#322;
kluczyk od szufladki stoj&#261;cego obok &#322;o&#380;a stoliczka.</p>

<p>Krasnostawski zrozumia&#322;. Wysun&#261;&#322; szybko szu­flad&#281;,
wzi&#261;&#322; stamt&#261;d p&#281;k kluczy i oddali&#322; si&#281; cicho. </p>

<p>Blady, oddychaj&#261;c ci&#281;&#380;ko, w oczekiwaniu
m&#322;o­dego cz&#322;owieka, odpoczywa&#322; Gowartowski... W ciszy
g&#322;uchej min&#281;&#322;o z dziesi&#281;&#263; minut. Na progu wreszcie
ukaza&#322; si&#281; Krasnostawski, trzymaj&#261;c w r&#281;ku du&#380;&#261;
kopert&#281;.</p>

<p>Na jego widok pan January gor&#261;czkowo, o w&#322;a­snych
si&#322;ach, uniós&#322; si&#281; na pos&#322;aniu i wyci&#261;gn&#261;&#322;
r&#281;k&#281; po testament.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281;... - wyszepta&#322;.</p>

<p>Odebrawszy za&#347; od Krasnostawskiego kopert&#281;,
otworzy&#322; j&#261; dr&#380;&#261;c&#261; r&#281;k&#261;, wyj&#261;&#322;
arkusz papieru, znajduj&#261;cy si&#281; tam i rozerwa&#322; zwolna na cztery
cz&#281;&#347;ci. Potem w&#322;o&#380;y&#322; na powrót do koperty zniszczony
test, a­ zwróciwszy si&#281; do Krasnostawskiego, g&#322;osem dziwnie
d&#378;wi&#281;cznym, stanowczym, wymówi&#322;:</p>

<p>- Oddasz to jej... Oli - i umilk&#322;, opad&#322;szy zno­wu
na poduszki.</p>

<p>M&#322;ody plenipotent machinalnie wzi&#261;&#322;
kopert&#281; schowa&#322; j&#261; do kieszeni surduta. Wpatrzony w star­ca, na
którego twarzy igra&#322; w tej chwili ja­ki&#347; pe&#322;ny dobroci
u&#347;miech, blady, tkliwy - milcza&#322; wzruszony, a dwie &#322;zy
niepos&#322;uszne zakr&#281;ci&#322;y mu si&#281; w oczach.</p>

<p>G&#322;osem cichym, jakby dogasaj&#261;cym, mówi&#322; tym­czasem
jeszcze pan January:</p>

<p>- Nie zapomnij odda&#263;... Pami&#281;taj!.. - urwa&#322;,
a po chwili:</p>

<p>- Powiedz... tak&#380;e Oli... &#380;e przebaczam... jej...
i... jemu!..- doko&#324;czy&#322; z trudno&#347;ci&#261;, w wysi&#322;ku
ostatnim i z wypiekami na twarzy, trupio blady, umilk&#322;...</p>

<p>Pal&#261;ca si&#281; u obrazu Matki Boskiej nad &#322;ó&#380;kiem,
z czerwonego szk&#322;a, lampka rzuci&#322;a w tej chwili promie&#324; jasny na
oblicze starca...</p>

<p>W zmierzchu id&#261;cego wieczora twarz Gowarto­wskiego
zaja&#347;nia&#322;a jakim&#347; nadziemskim jakby wyrazem szlachetnej
dobroci... Krasnostawski jednocze&#347;nie poprawi&#322; poduszki u &#322;o&#380;a
i pochyli&#322; si&#281; nad chorym, zda&#322;o mu si&#281; bowiem, i&#380;
ten&#380;e porusza ustami.</p>

<p>Rzeczywi&#347;cie. Niedos&#322;yszalnym, urywanym szep­tem
m&#322;ody cz&#322;owiek pos&#322;ysza&#322; jeszcze:</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281;... ty&#347; dobry!.. Mówi&#263;
ju&#380;... wi&#281;cej... nie... mog&#281;...</p>

<p>Poruszony s&#322;owami chorego starca, zdenerwo­wany,
wzruszony odst&#261;pi&#322; od &#322;ó&#380;ka Krasnostawski i
przygn&#281;biony, usiad&#322; w fotelu.</p>

<p>Min&#281;&#322;o z dziesi&#281;&#263; minut.</p>

<p>Widz&#261;c, &#380;e chory le&#380;y teraz zupe&#322;nie
ju&#380; cicho, m&#322;ody cz&#322;owiek po chwili powsta&#322;,
pos&#322;ucha&#322; oddechu jego, poczem wysun&#261;&#322; si&#281; cichutko z
pokoju. Du­si&#322;o go co&#347; w gardle...</p>

<p>W s&#261;siednich komnatach pusto by&#322;o ca&#322;kiem i
szaro ju&#380; zupe&#322;nie. Mrok wieczora wciska&#322; si&#281; do
pa&#322;acu coraz natarczywszy, wsz&#281;dzie, samotny, cichy, smutny.
Krasnostawski bez ha&#322;asu otworzy&#322; podwo­je balkonu i wyszed&#322; na
werand&#281;, spragniony odetchn&#261;&#263; &#347;wie&#380;szem powietrzem...</p>

<p>Opar&#322; si&#281; o balustrad&#281;, ch&#322;odzi&#263;
pocz&#261;&#322; rozpa­lone czo&#322;o zimnym powiewem jesiennego wieczora i
sta&#322; tak nieruchomy do&#347;&#263; d&#322;ugo, og&#322;upia&#322;y jakby
na razie, bezmy&#347;lny...</p>

<p>Nagle milczenie pogr&#261;&#380;aj&#261;cego si&#281; coraz
bar­dziej w mroki domu i parku, przerwa&#322; jednostajny dono&#347;ny,
odg&#322;os dzwonu w pobli&#380;u. To codziennym, panuj&#261;cym w Gowartowie,
zwyczajem, zwo&#322;ywana s&#322;u&#380;b&#281; na wieczorn&#261; kolacy&#281;.</p>

<p>Krasnostawski si&#281; ockn&#261;&#322;, a jednocze&#347;nie
poczu&#322; pragnienie i g&#322;ód.</p>

<p>Wróci&#322; do komnaty, zamkn&#261;&#322; drzwi oszklone od
werandy, a napotkawszy po drodze jak&#261;&#347; pozostawion&#261;
&#347;wiec&#281;, zapali&#322; j&#261; po&#347;piesznie i na palcach
skierowa&#322; si&#281; poprzez kilka komnat do jadalnej sali. Dob&#281;
ca&#322;&#261; Krasnostawski nic, prócz kilku szklanek herbaty, w ustach nie
mia&#322; - m&#322;ody organizm dopo­mina&#322; si&#281; o swoje prawa.</p>

<p>W kredensie znalaz&#322; pochowane zimne mi&#281;siwa i
chleb razowy; posili&#322; si&#281;, popi&#322; wod&#261; i przez puste komnaty
znowu skierowa&#322; si&#281; do pokoju Gowartow­skiego.</p>

<p>Tu ju&#380; zupe&#322;ne panowa&#322;y ciemno&#347;ci.
Krasno­stawski zapali&#322; lampk&#281;, przykry&#322; j&#261; aba&#380;urem i
spoj­rza&#322; na chorego.</p>

<p>Le&#380;a&#322; w tej samej pozycyi, tak samo spo­kojny,
oddychaj&#261;c lekko, cicho, bledszy tylko, &#380;ó&#322;­tszy jakby... I w
jednem równie&#380; zasz&#322;a, zmiana nag&#322;a.</p>

<p>Oto r&#281;ce pana Januarego wykonywa&#322;y po ko&#322;drze
jakie&#347; niewyra&#378;ne i dziwne ruchy, jakby szu­ka&#322;y czego&#347;,
szczypa&#322;y powierzchni&#281; sukna, zatrzy­mywaly si&#281; chwil&#281;, i
znów rytmiczne porusza&#322;y si&#281; zwolna, jednostajnie...</p>

<p>Krasnostawski, postawszy czas jaki&#347;, zbli&#380;y&#322;
si&#281; do stolika, wzi&#261;wszy do r&#281;ki machinalnie stoj&#261;ce tam
lekarstwo. Spojrza&#322; na recept&#281;. Przeczytawszy za&#347;,
westchn&#261;&#322;.</p>

<p>By&#322;y to leki zwykle, przepisywane dogorywa­j&#261;cym...</p>

<p>- Czy&#380;by naprawd&#281; tak &#378;le ju&#380; by&#322;o?
- szepn&#261;&#322; do siebie m&#322;odzieniec - tak przytomnym by&#322; jed­nak
przed chwil&#261;!.. E!.. mo&#380;e Bóg da... pocieszaj&#261;c si&#281; -
doko&#324;czy&#322; g&#322;o&#347;no.</p>

<p>Tymczasem zm&#281;czenie fizyczne i moralne wali&#322;o
wprost z nóg Krasnostawskiego.</p>

<p>Zbli&#380;y&#322; si&#281; chwiejny do fotelu. Usiad&#322; i
po kil­kakrotnie ziewn&#261;&#322; mimo woli nerwowo. Po chwili je­dnak
energicznie wstrz&#261;sn&#261;&#322; si&#281;...</p>

<p>- Ooo... jak&#380;e mi si&#281; spa&#263; chce!.. -
mrukn&#261;&#322; i ponownie ziewn&#261;&#322; przeci&#261;gle z cicha.</p>

<p>- Ale nie mo&#380;na... nie mo&#380;na!.. -
szepn&#261;&#322; znów do siebie przekonywaj&#261;co i si&#281;gn&#261;&#322;
po stoj&#261;c&#261; opodal flaszk&#281; kolo&#324;skiej wody.</p>

<p>Przetar&#322; sobie skronie, pow&#261;cha&#322;, poczem
napi&#322; si&#281; zimnej wody ze szklanki, i jak mu si&#281; zdawa&#322;o,
zupe&#322;nie obecnie rze&#378;ki, zag&#322;&#281;bi&#322; si&#281; w fotelu.</p>

<p>Tymczasem min&#281;&#322;o minut dziesi&#281;&#263;
zaledwie, gdy m&#322;ody pan plenipotent spa&#322; ju&#380; na dobre, pochrapu­j&#261;c
nawet z lekka czasami.</p>

<p>Sen zwyci&#281;&#380;y&#322;... Milczenie i spokój
jaki&#347; z&#322;o­wrogi zapanowa&#322;y w komnacie.</p>

<p>A zewn&#261;trz pa&#322;acu tymczasem noc z wolna i sto­pniowo
królowa&#263; zacz&#281;&#322;a.</p>

<p>Na ciemnem tle nieba zamruga&#322;y wkrótce gwia­zdy, od pól
wion&#261;&#322; wietrzyk i cichym &#380;ó&#322;kniej&#261;­cych li&#347;ci
pogwarem zaszumia&#322; nad domem park stary.</p>

<p>Wewn&#261;trz za&#347; dworu usn&#281;li wszyscy...
Milcza&#322;y tu wszystkie k&#261;ty, a w oddzielonej kilkoma komnatami
jadalnej sali dochodzi&#322; tylko regularny odg&#322;os staro&#347;wieckiego
zegara, który brzd&#261;ka&#322; i tyka&#322; i bi&#322; przeci&#261;gle
godziny jedna za drug&#261;.</p>

<p>Nagle w g&#322;uchej ciszy sypialni pana Januare­go
rozleg&#322;o si&#281; pocz&#261;tkowo s&#322;absze, niebawem co­raz silniejsze
charczenie. To chory starzec ju&#380; kona&#322;...</p>

<p>Za &#322;o&#380;em, w pó&#322;&#347;wietle komnaty,
niewidzialna dla oka ludzkiego, stan&#281;&#322;a &#347;mier&#263;, lepu swego
chciwa - j&#281;ki zg&#322;uszone umieraj&#261;cego dziesi&#281;ciokrotnem
echem wstrz&#261;sn&#281;&#322;y cisz&#261; domu...</p>

<p>Co&#347; zbudzi&#322;o Krasnostawskiego. Co? - sam nie
wiedzia&#322; na razie. Zerwa&#322; si&#281; z fotelu, oczy przetar&#322; i
spojrza&#322; na pogr&#261;&#380;one w cieniu &#322;o&#380;e.
Zdr&#281;twia&#322; nagle i w&#322;osy d&#281;bem stan&#281;&#322;y mu na
g&#322;owie.</p>

<p>Z oczyma, wywróconemi po bia&#322;ka &#378;renic, po­stawionemi
w s&#322;up, nieprzytomny, z ustami otworzonemi, z&#380;ó&#322;k&#322;y,
zzielenia&#322;y - straszny, j&#281;cza&#322; starzec, &#322;apa&#322;
powietrze, st&#281;ka&#322; &#380;a&#322;o&#347;nie - charcza&#322;
z&#322;owrogo...</p>

<p>Krasnostawski zrozumia&#322;, lecz znieruchomia&#322; na
razie do tego stopnia, &#380;e nie by&#322; w stanie poruszy&#263; si&#281; z
miejsca.. Po raz pierwszy w &#380;yciu znajdowa&#322; si&#281; wobec
konaj&#261;cego cz&#322;owieka, patrza&#322; wi&#281;c bez­przytomny prawie i
b&#322;&#281;dny nieustannie na Gowarto­wskiego... Dr&#380;a&#322; przy tem na
ca&#322;em ciele, chwy­ta&#322;o go co&#347; za gard&#322;o, przykuwa&#322;o do
miejsca, do ziemi.</p>

<p>Równocze&#347;nie przygn&#281;biaj&#261;ca cisza
gniot&#322;a mu piersi ci&#281;&#380;arem, konaj&#261;ce drgnienia i j&#281;ki
umieraj&#261;cego, niby ostrzem ze stali kraja&#322;y niemi&#322;osiernie
wypr&#281;&#380;one nerwy, a zarazem l&#281;k niewyt&#322;umaczony, dziwny,
zatrz&#261;s&#322; nim.</p>

<p>Wi&#281;c to &#347;mier&#263;!.. &#347;mier&#263; idzie
ju&#380;, przybli&#380;a si&#281;, okropna, bezz&#281;bna, oto jej szkielet
sunie obok, mija go!.. Zbli&#380;a si&#281; teraz oboj&#281;tna do
&#322;o&#380;a... nachy­la nad konaj&#261;cym...</p>

<p>- Ha-ha-ha!.. ha-ha-ha!.. ha-ha-ha!.. - wstrz&#261;­sa
&#347;cianami pokoju - oto &#347;miech jej straszny!.. Rz&#281;&#380;enie
konaj&#261;cego odpowiada mu echem coraz przera&#378;liwiej,
g&#322;o&#347;niej... Ponuro j&#281;czy on, skar&#380;y si&#281;, miota !..</p>

<p>- Bo&#380;e!.. Bo&#380;e!.. Co... to? Co... to? - krzyk­n&#261;&#322;
Krasnostawski, schwyci&#322; si&#281; za g&#322;ow&#281;, zadygo­ta&#322; raz
jeszcze i porwawszy ze sto&#322;u dzwonek - wybieg&#322;.</p>

<p>W milczeniu powszechnego u&#347;pienia rozleg&#322; si&#281;
niebawem rozpaczliwy d&#378;wi&#281;k pokojowego dzwonka,
wstrz&#261;sn&#261;&#322; murami !..</p>

<p>Gowartowski tymczasem czyni&#263; pocz&#261;&#322; teraz
r&#281;­kami jakie&#347; szalone ruchy, gwa&#322;townie odp&#281;dza&#322;
co&#347;, broni&#322; si&#281; przed kim&#347;, j&#281;cza&#322; jeszcze
dono&#347;niej, chwy­ta&#322; powietrze, bezustannie charcza&#322;..</p>

<p>Bieganie nape&#322;ni&#322;o niebawem dom ca&#322;y. Gar­stka
domowników i s&#322;u&#380;by w kilka chwil pó&#378;­niej nape&#322;ni&#322;a
pokój dogorywaj&#261;cego cz&#322;owieka. Ostatnia przysz&#322;a staruszka,
klucznica, z gromnic&#261; w r&#281;ku.</p>

<p>&#379;a&#322;obn&#261; &#347;wiec&#281; zapalono
po&#347;piesznie i ukl&#281;kli wszyscy. Krasnostawski przy samem
&#322;o&#380;u, trzymaj&#261;c w d&#322;oni r&#281;k&#281; pana Januarego.</p>

<p>Ch&#322;od&#322;a mu ona w palcach coraz bardziej; sto­pniowo,
powoli, charczenie, j&#281;ki, równie&#380; ustawa&#322;y, ucich&#322;y
wreszcie...</p>

<p>Skupione milczenie komnaty, zamagnetyzowane wyczekiwaniem,
trwog&#261;, przerwa&#322; szelest, dla ucha prawie niedos&#322;yszalny.
Ostatnie w tej chwili ziemskie westchnienie cz&#322;owiecze ulatywa&#322;o z
piersi star­ca - mkn&#281;&#322;o w za&#347;wiaty...</p>

<p>- Sko&#324;czy&#322;... - szepn&#261;&#322; Krasnostawski.
W&#347;ród kl&#281;cz&#261;cych rozleg&#322; si&#281; p&#322;acz... Gdzienie­gdzie
p&#322;omyk zapalonej gromnicy o&#347;wietli&#322; ponuro
&#380;ó&#322;taw&#261; plam&#261; &#347;ciany, sprz&#281;ty i szyby komnaty,
drga&#263; zacz&#261;&#322; b&#322;yskotliwy po twarzach kl&#281;cz&#261;cych
ludzi.</p>

<p>Pocz&#281;to si&#281; &#380;egna&#263; pobo&#380;nie...</p>

<p>Wspólna, cicha, a pe&#322;na g&#322;&#281;bokiej wiary
prostych dusz modlitwa, z wol&#261; Najwy&#380;szego godz&#261;ca si&#281;,
pokorna, nape&#322;ni&#322;a mury pokoju, i a&#380; do stóp Stwórcy-Pana
ulecia&#322;a skrzydlata - wznios&#322;a si&#281; tam, gdzie&#347; wysoko, w
&#347;lad za zagadkow&#261; drog&#261; duszy zmar&#322;ego, jakby mu niebo
otworzy&#263; pragn&#281;&#322;a.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Pokra&#347;nia&#322;e, czerwono-z&#322;ote dzikiego wina
li&#347;cie, pn&#261;ce si&#281; po bia&#322;ych &#347;cianach gowartowskiego
dwo­ru, zagl&#261;daj&#261; przez otwarte okno do ma&#322;ego gabinetu, obitego
kirem, a ruszane z lekka wietrzykiem, ko&#322;ysz&#261; si&#281; w promieniach
jesiennego s&#322;o&#324;ca, powiew za&#347; zefiru delikatnym dreszczem
przebiega równie&#380; po rz&#281;dzie &#380;ó&#322;tawych u &#347;wiec
p&#322;omyków, pal&#261;cych si&#281; woko&#322;o katafalku, gin&#261;cego w
zieleni cieplarnianych kwiatów.</p>

<p>Obci&#347;ni&#281;ty w ubranie czarne, wytworny - pan, nawet
tu, za &#380;ycia progiem, na podwy&#380;szeniu le&#380;y January
Gowartowski...</p>

<p>Zesztywnia&#322;e palce jego trzymaj&#261; kurczowo w
d&#322;oni krucyfiks, zaczesany starannie w&#261;s mlecznosiwy, sumiasty,
polski, odbija pi&#281;knie na bia&#322;em, jak marmur, obliczu starca, a twarz
ta, zadum pe&#322;na, po­gr&#261;&#380;on&#261; by&#263; tylko si&#281; zdaje w
g&#322;&#281;bokim, cichym &#347;nie.</p>

<p>Kamienny to sen!.. Sen za&#347;wiatów, wieczno&#347;ci,
zagadki bytu i &#347;wiadomo&#347;ci prawdopodobnie tego, o co w dumie swej
pokorny, rozbi&#263; si&#281; musi rozum ludzki; sen straszny - oboj&#281;tny
na wszystko doko&#322;a!..</p>

<p>I niczem ju&#380; s&#261; dla niego sprawy tego pado&#322;u;
niczem troski, cierpienia ziemskie i niepokoje, niczem rado&#347;nie
igraj&#261;ce po pokoju s&#322;o&#324;ce - niczem wreszcie bole&#347;&#263; i
smutek kl&#281;cz&#261;cej u stóp katafalku, s&#281;dzi­wej kobiety-siostry!..</p>

<p>Przyby&#322;a w przeddzie&#324; marsza&#322;kowa Warnicka,
dr&#380;&#261;cemi, zbiela&#322;emi usty szepcze teraz modlitwy, z ócz jej
zm&#281;czonych co minut par&#281; upada &#322;za cicha, a wzrok z
bole&#347;ci&#261; t&#322;umion&#261; wpatruje si&#281; w rysy ukochane.</p>

<p>I modli si&#281; znów pokorna!..</p>

<p>Lica Gowartowskiego bowiem nic nie mówi&#261; zupe&#322;nie
!.. Spokój i martwota nieziemska wyry­te s&#261; na nich, a pogoda tylko
jaka&#347; nieuchwytna, cicha, &#347;wiadczy&#263; si&#281; zdaje, &#380;e nie
czuje on ju&#380; nic, a w ka&#380;dym razie, i&#380; docze&#347;nie na pewno
nie cierpi ju&#380; wcale.</p>

<p>- Módlcie si&#281;, p&#322;aczcie... przyjd&#378;cie -
odejd&#378;­cie... zakopcie w ziemi&#281;... Róbcie, co chcecie - wszyst­ko mi
jedno!.. - mówi&#261; sob&#261; wyra&#378;nie zesztywnia&#322;e cz&#322;onki
zmar&#322;ego.</p>

<p>A tymczasem przez otwarte okno do ciasnego naro&#380;nego
pokoju wpadaj&#261;, igraj&#261; coraz rado&#347;niej promienie
s&#322;o&#324;ca, p&#322;yn&#261; jakie&#347; dalekie z pól pie&#347;ni,
pogwary - oddalone &#380;yciowe echa...</p>

<p>Babiego lata ni&#263; wpada tu z wietrzykiem i osia­da cicho
na bujnej siwej czuprynie zmar&#322;ego... W tej samej chwili drzwi od komnatki
odmykaj&#261; si&#281; ostro&#380;nie i do pokoju wsuwa si&#281; ros&#322;y,
siwiej&#261;cy ju&#380; m&#281;&#380;­czyzna...</p>

<p>To &#321;ady&#380;y&#324;ski. I on, przygnany straszn&#261;
wie­&#347;ci&#261; choroby gro&#378;nej, pod&#261;&#380;y&#322; do przyjaciela
lat m&#322;odych, przybywszy jednak - za pó&#378;no.</p>

<p>Twarz jego, zazwyczaj pogodna, ironiczna, wy­ra&#380;a w tej
chwili ból niek&#322;amany. Zbli&#380;a si&#281; mil­cz&#261;co, opatruje
p&#322;omyki &#347;wiec, przestawia kwiaty, a poprawiwszy poduszk&#281; -
zrzuca z g&#322;owy Gowartowskiego swawoln&#261; ni&#263; jesieni, i
ukl&#261;k&#322;szy, g&#322;ow&#281; opie­ra o katafalk, w bolesnej zadumie.</p>

<p>Mija tak d&#322;uga chwila.</p>

<p>Poczem drzwi skrzypi&#261; znowu, na progu uka­zuje si&#281;
dorodna Krasnostawskiego posta&#263;. Obj&#261;wszy wzrokiem pokój i
znajduj&#261;ce si&#281; w nim osoby, wzdycha ci&#281;&#380;ko, nast&#281;pnie
za&#347; zbli&#380;a si&#281; do &#321;ady&#380;y&#324;skiego i opiera lekko
sw&#261; r&#281;k&#281; na jego ramieniu. Potrz&#261;sa niem delikatnie raz, drugi...</p>

<p>Za trzeciem dopiero dotkni&#281;ciem budzi si&#281; &#321;a­dy&#380;y&#324;ski
z bolesnego zamy&#347;lenia i unosi g&#322;ow&#281;.. </p>

<p>- A, to pan? - pyta cicho - có&#380; to?... </p>

<p>Jakby w odpowiedzi jednocze&#347;nie do pokoju wpada
wyra&#378;nie oddalony jeszcze nieco d&#378;wi&#281;k dzwon­ków, i
zg&#322;uszony gdzie&#347; po sio&#322;a drodze, daleki t&#281;­tent i turkot
kó&#322; powozu.</p>

<p>I w &#347;lad za tem szeptem na pytanie pana Emi­la
odpowiada Krasnostawski.</p>

<p>- Ze stacyi konie wracaj&#261;... O ile wzrok mnie nie myli,
kto&#347; jest w faetonie... Zdaje mi si&#281;, &#380;e to - oni...</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski, s&#322;uchaj&#261;c go
uwa&#380;nie, ju&#380; powoli powsta&#322; by&#322; z kl&#281;czek.</p>

<p>- Mo&#380;e szanowny pan dobrodziej b&#281;dzie tak
&#322;askaw wyj&#347;&#263; na ganek - ci&#261;gnie dalej Krasnostaw­ski. -
Pani&#261; marsza&#322;kow&#281; - tu zni&#380;a g&#322;os jeszcze bardziej -
fatygowa&#263; nie wypada... Ja za&#347; pana Dzier&#380;ymirskiego nie znam...
A tu, do wiadomo&#347;ci zgonu...</p>

<p>- Tak, tak! - przerywa pan Emil, - dobrze, mój panie,
id&#281;... Ale prawda - zatrzymuje si&#281; - trzeba uprzedzi&#263;
marsza&#322;kow&#281;, bo si&#281; biedaczka wy­straszy.</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski pochyla si&#281; ku
kl&#281;cz&#261;cej pani Mela­nji i szeptem co&#347; jej przek&#322;ada.</p>

<p>Wpó&#322;przytomnie s&#322;ucha go marsza&#322;kowa War­nicka,
po chwili za&#347; wstaje i ze smutkiem bezbrze&#380;nym, wzdycha
kilkakrotnie...</p>

<p>Jednocze&#347;nie dwaj m&#281;&#380;czy&#378;ni
wychodz&#261; szybko, oddalony bowiem przed chwil&#261; jeszcze turkot pojaz­du
wstrz&#261;sa ju&#380; oto murami domu i powóz sna&#263; zaje&#380;d&#380;a
&#347;piesznie na dziedziniec. Odg&#322;os dzwon­ków dono&#347;nie przerywa
martw&#261; cisz&#281;... Powóz staje.</p>

<p>A nast&#281;pnie, a&#380; tu, popod stopy umar&#322;ego
cz&#322;o­wieka niewyra&#378;ne jakie&#347; zg&#322;uszone dochodz&#261;
g&#322;osy i szmery...</p>

<p>Nagle, o milcz&#261;ce &#347;ciany pa&#322;acu obija
si&#281; krzyk kobiecy bolesny, straszny, oraz st&#322;umiony jeszcze oddaleniem
j&#281;k rozpaczliwy. W &#347;lad za tem rozlegaj&#261; si&#281; kroki, coraz
szybsze, bli&#380;sze, a pó&#378;niej ju&#380; ca&#322;kiem dono&#347;nie tym
razem, szelest sukni i &#322;kanie. </p>

<p>Jeszcze chwila...</p>

<p>I cisza pokrytego kirem, ton&#261;cego w s&#322;o&#324;cu i
gromnic &#347;wietle, zak&#261;tka, sfinksowy, dumny maje­stat &#347;mierci
brutalnie przerywanym zostaje.</p>

<p>Drzwi roztwieraj&#261; si&#281; nerwowo, ruchem gwa&#322;­townym,
od silniejszego pr&#261;du powietrza ga&#347;nie przy katafalku &#347;wiec
kilka, i do pokoju wbiega ubrana w podró&#380;ne szaty, p&#322;acz&#261;ca
Ola...</p>

<p>Za ni&#261;, ukazuje si&#281; &#347;niade spokojne oblicze
Dzier­&#380;ymirskiego i wytworna sylwetka jego.</p>

<p>Jednocze&#347;nie murami komnaty wstrz&#261;sa krzyk bólu,
rozpaczy, a zarazem ha&#322;as drugorz&#281;dny jaki&#347;, inny...</p>

<p>To Ola ju&#380; na kolanach... Obejmuje ona ra­mionami
zimne, martwe cia&#322;o rodzica, odtr&#261;ciwszy równocze&#347;nie niebacznie
przeszkadzaj&#261;ce jej wysokie srebrne lichtarze, z chrz&#281;stem
padaj&#261;ce w tej samej chwili na ziemi&#281;...</p>

<p>Kto&#347; schyla si&#281; po&#347;piesznie i opodal ustawia
je ponownie...</p>

<p>Tymczasem krzyk beznadziejnego cierpienia wy­dziera si&#281;
z ust Oli.</p>

<p>- Tato !... tatusiu !.. przebacz!.. - wo&#322;a m&#322;o­da
kobieta, p&#322;acz&#261;c, wij&#261;c si&#281; z rozpaczy. - Oj­cze!..
ojczulku!.. przebacz!.. - ko&#324;czy w &#322;kaniu, szlo­chaj&#261;c.</p>

<p>Na d&#378;wi&#281;k s&#322;ów ostatnich chmura osiada na
wynios&#322;em czole Romana.</p>

<p>- Ty&#347; winien tak&#380;e!.. ty równie&#380;!.. To
dzie&#322;o tak&#380;e twoje! - szepce mu co&#347; w duszy w tej chwili i
instynktownie blednie, pochyla si&#281; i kl&#281;ka po dru­giej stronie
katafalku.</p>

<p>A Ola &#347;ciska, ca&#322;uje teraz r&#281;ce, twarz i zi­mne
czo&#322;o starca, oblewa je &#322;zami, w&#322;osy ojcowskie pie&#347;ci i
tuli sw&#261; g&#322;ow&#281; do serca, co bi&#263; ju&#380; na za­wsze
przesta&#322;o!..</p>

<p>- Ty nie umar&#322;e&#347; - szepce - ty &#347;pisz tyl­ko!..
ty nie umar&#322;e&#347;!.. - powtarza uparcie. - To by&#263; nie mo&#380;e -
nie mo&#380;e!!..</p>

<p>Powsta&#322;a z kl&#281;czek marsza&#322;kowa Warnicka pod­trzymuje
wij&#261;c&#261; si&#281; w bólu kobiet&#281; z jednej stro­ny - z drugiej
opieku&#324;czo podpiera j&#261; &#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>Wszystkim &#322;zy kr&#281;c&#261; si&#281; w oczach, jeden
Roman tyl­ko nieczu&#322;ym by&#263; si&#281; zdaje pozornie, ale twarz jego
kredowo - blada i brwi &#347;ci&#261;gni&#281;te &#347;wiadcz&#261;, i&#380; i
on, w tej chwili przynajmniej - cierpi. Kl&#281;czy wci&#261;&#380; nieruchomo,
my&#347;li...</p>

<p>Poza nim, &#347;wiadek niemy tej sceny, stoi Kra­snostawski,
wzruszony, bezradny. Opodal stary lokaj domowy patrzy osowia&#322;y.</p>

<p>- Z&#322;oty tatuniu !!.. z&#322;oty !!.. - wo&#322;a znów
Ola, prosz&#261;co, b&#322;agalnie; z przerwami ma&#322;emi, j&#281;kliwy, przeplatany
&#322;kaniem, odzywa si&#281; bezustannie g&#322;os cór­ki-sieroty, a echo jego
p&#322;ynie przez okno w dal, do parku, na step i pola!.. </p>

<p>I za g&#322;osem zrozpaczonej jedynaczki, hejna&#322;em
wspólnym p&#322;aka&#263;, &#322;ka&#263; oto zdaj&#261; si&#281; stare drzewa
parku; szumem swych li&#347;ci drobnych brzoza nad wod&#261; wie&#347;&#263;
t&#281; powtarza dalej, p&#322;acz&#261;c sama, a j&#281;k bo­le&#347;ci,
podchwycony akordami przyrody, p&#322;ynie, p&#322;ynie w dal...</p>

<p>I wszystko, zda si&#281; teraz, za panem swym bo­leje !..</p>

<p>A wi&#281;c i staw, &#347;ni&#261;cy fali swej szmerem, i
&#322;a­ny, i polne kwiecie, i step, strz&#261;saj&#261;cy z traw swych niby
&#322;zy &#380;alu - drobne kropelki rosy...</p>

<p>Jeden tylko umar&#322;y, jak g&#322;az nieczu&#322;ym jest
na j&#281;k, ból swego dziecka.</p>

<p>Lecz czy&#380; to z&#322;udzenie?..</p>

<p>Pod poca&#322;unkami przed chwil&#261; i &#322;z&#261;
jedynaczki, zdawa&#322;o si&#281;, &#380;e oto znika z alabastrowego czo&#322;a
star­ca g&#322;&#281;boka, zastyg&#322;a tam zmarszczka, i ca&#322;kiem
ju&#380; teraz pogodne, oboj&#281;tne, &#347;ni ono dalej bez ko&#324;ca...</p>

<p>Mo&#380;e dusza z poza stref &#347;wiata niewidzialna
zab&#322;&#261;ka&#322;a si&#281; jeszcze tutaj przed dalsz&#261; w
wieczno&#347;&#263; zagadkow&#261; w&#281;drówk&#261;?.. A mo&#380;e trup
s&#322;ysza&#322; je­szcze ?</p>

<p>Któ&#380; wie? któ&#380; zgadnie?</p>

<p>- Ojcze!.. ty &#380;yjesz!!.. tato... tatusiu!.. Biedna
ja... biedna... nieszcz&#281;&#347;liwa... - bezzmiennie; tylko coraz ciszej i
ciszej, rozlega si&#281; dalej u stóp starca wo&#322;anie Oli, w spazmach
&#322;ka&#324; bolesnych, bezsilne, straszne w swej grozie, bólu - coraz
beznadziej­niejsze.</p>

<p>- Tatuniu!!.. Ta... tu... niu!.. - kona wreszcie krzyk
m&#322;odej kokiety... Milknie, oddany echem parku, pogwarami sio&#322;a i pól
szerokich... pó&#322;omdla&#322;&#261; i s&#322;ab&#261; &#380;on&#281; wynosi
po&#347;piesznie na r&#281;kach Dzier&#380;ymirski z powleczonej kirem komnaty.</p>

<p>Wystraszeni pod&#261;&#380;aj&#261; za nim wszyscy...</p>

<p>To &#380;ycie ju&#380; ze &#347;mierci&#261; walczy&#263;
poczyna&#322;o. Przepot&#281;&#380;ne w swej sile, nie lubi&#261;ce, by zapo­minano
o niem, odrywa&#322;o w tej chwili despotycznie od nieboszczyka, w skupieniu
otaczaj&#261;cych go dot&#261;d ludzi. Troska o &#380;ywym wzi&#281;&#322;a
gór&#281;!..</p>

<p>W promieniach radosnych jesiennego s&#322;o&#324;ca, w
ciszy, graj&#261;cej tylko powa&#380;nym szumem drzew ogrodu - w chwilowym
nie&#322;adzie wpó&#322; przygas&#322;ych &#347;wiec i poodsuwanych kwiatów,
niewzruszony w swym majestacie &#347;mierci - umar&#322;y pozosta&#322; sam.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>***</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Od pogrzebu Januarego Gowartowskiego min&#281;­&#322;o dni
kilka.</p>

<p>W pogr&#261;&#380;onym ju&#380; we &#347;nie pa&#322;acu w
Gowarto­wie pali&#322;o si&#281; jeszcze &#347;wiat&#322;o w jednym pokoju,
rzucaj&#261;c w noc ciemn&#261; promie&#324; jaskrawy przez okien­ne szyby.</p>

<p>W kancelaryjnym gabinecie dawnego pana, a dzi&#347; sypialni
nowego dziedzica, Dzier&#380;ymirskiego, on sam, znu&#380;ony dniem minionym, a
nader dla&#324; obfitym w niezwyk&#322;e zdarzenia, k&#322;ad&#322; si&#281; do
snu i      z wolna rozbiera&#322;
leniwie.</p>

<p>Na stoliku obok &#322;ó&#380;ka sta&#322;a odkorkowana bu­telka
szampana i kieliszek wysoki, z kryszta&#322;u, oraz odemkni&#281;te
pude&#322;ko cygar.</p>

<p>Roman po chwili zapali&#322; jedno z nich, nala&#322; sobie
wina i wypi&#322; haustem jeden kielich, poczem zm&#281;czony, wsun&#261;wszy
si&#281; pod ko&#322;dr&#281;, zgasi&#322; &#347;wiat&#322;o.</p>

<p>Odetchn&#261;&#322; par&#281; razy g&#322;o&#347;no, z
ulg&#261;, przeci&#261;gn&#261;&#322; si&#281;, a&#380; zatrzeszcza&#322;o
staro&#347;wieckie &#322;o&#380;e, ziewn&#261;&#322; sma­kowicie,
zaci&#261;gn&#261;wszy si&#281; za&#347; wyborowem cygarem, my&#347;le&#263;
pocz&#261;&#322; o uko&#324;czonym dniu dzisiejszym, a prze­&#322;omowym w
dotychczasowem &#380;yciu jego.</p>

<p>Dzi&#347; to bowiem odby&#322;o si&#281; otwarcie testamen­tu
nieboszczyka.</p>

<p>Stosownie do woli zmar&#322;ego, córka jego stawa­&#322;a
si&#281; jedyn&#261; spadkobierczyni&#261; kilkakro&#263;stotysi&#281;cznego
maj&#261;tku...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski powtórnie wyci&#261;gn&#261;&#322;
si&#281; z lubo­&#347;ci&#261; w szerokiem, szeleszcz&#261;cem
po&#347;ciel&#261; &#322;o&#380;u.</p>

<p>- Tak, kilkakro&#263;-stoty-si&#281;cz-nego... -
szepn&#261;&#322; do siebie z zadowoleniem. U&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281;... Dwa dni temu jeszcze, jad&#261;c tu, a przeczuwaj&#261;c zgon ojca
Oli, - by&#322; pewnym niemal, i&#380; on córk&#281; za
niepos&#322;usze&#324;stwo wydziedziczy&#322;.</p>

<p>Ju&#380; dnia nast&#281;pnego po przybyciu do Gowarto­wa
przyjemnie bardzo rozwia&#322;y si&#281; jego trwogi; wzruszonej opowiadaniem o
ostatnich chwilach pana Januarego córce, w obecno&#347;ci Romana,
wr&#281;czy&#322; by&#322; Krasnostawski podarty w&#322;asnor&#281;cznie przez
umiera­j&#261;cego ojca testament.</p>

<p>On za&#347;, pomimo to, w&#261;tpi&#322; jeszcze... Ba&#322;
si&#281; otwarcia ostatniej woli nieboszczyka, z&#322;o&#380;onej oficyalnie u
notaryusza; i tutaj zdawa&#322; si&#281; przeczuwa&#263; pod­st&#281;p
jaki&#347; mo&#380;e i przykr&#261; niespodziank&#281;. </p>

<p>Dzi&#347; wreszcie pierzch&#322;y bezpowrotnie niepokoje
ostatnie. Z ni&#261; ucieka&#322; równie&#380; strach bliskiego
bezpieni&#281;&#380;nego jutra, które czeka&#322;o na&#324;, czyha&#322;o z
wydaniem ostatnich paru tysi&#281;cy, pozosta&#322;ych z poprzedniej fortunki,
&#380;yciem nad stan przez lat trzy lekko­my&#347;lnie wydanej.</p>

<p>Tu Dzier&#380;ymirski u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281;
szydersko. </p>

<p>Nie, stanowczo, pieni&#261;dz do niego si&#281; garnie!..
Ten, który posiada&#322; dot&#261;d, cho&#263; wygrany, pali&#322; go
cz&#281;stokro&#263;, pomimo wszystko, przypomnieniem prze­sz&#322;o&#347;ci.
Sofizmatami wt&#322;umia&#322; w siebie wspomnienia gryz&#261;ce, lecz
jednocze&#347;nie i instynktownie jakby roz­rzuca&#322;, pozbawia&#322;
si&#281; grosza, tam, gdzie&#347; na dnie du­szy w&#322;asnej, cho&#263; nie
przyznawa&#322; si&#281; pozornie do te­go, rad nawet b&#281;d&#261;c, i&#380;
z&#322;oto w&#261;tpliwe sz&#322;o - nik&#322;o...</p>

<p>Jakby otrz&#261;saj&#261;c si&#281; z tego samopoczucia,
Dzier­&#380;ymirski poruszy&#322; si&#281; niespokojnie i powróci&#322;
my&#347;l&#261; do tera&#378;niejszo&#347;ci mi&#322;ej.</p>

<p>On i Ola - wszak to jedno. Dzi&#347; zatem, po­mimo praw
miejscowych, de facto, stawa&#322; si&#281; panem okaza&#322;ej i
pa&#324;skiej, w&#322;asnej fortuny.</p>

<p>I pokryta, st&#322;umiona wa&#380;no&#347;ci&#261; chwili,
smutkiem Oli, oraz ca&#322;ego domu - przez dzie&#324; ca&#322;y - teraz do­piero,
w ciszy u&#347;pienia pa&#322;acu, w czterech &#347;cianach sypialni,
rozsadza&#263; pocz&#281;&#322;o Dzier&#380;ymirskiemu piersi egoistyczne
zadowolenie wewn&#281;trzne.</p>

<p>Szczerze &#380;a&#322;owa&#263; zmar&#322;ego Roman w
istocie nie móg&#322;. Poza innemi cechami charakteru dodatniemu i mi&#322;emi,
arystokrata z przekona&#324;, nieprzyst&#281;pny i dumny wzgl&#281;dem tych,
których pragn&#261;&#322; trzyma&#263; od siebie z daleka, takim tylko, a nie
innym, okaza&#322; si&#281; nie&#380;yj&#261;cy pan January, w stosunku do
dzisiejszego swego zi&#281;cia.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski nie bola&#322; wi&#281;c wcale nad
strat&#261; te&#347;cia swego... Teraz za&#347;, powoli pal&#261;c cygaro,
my&#347;l jego, przesun&#261;wszy si&#281; oboj&#281;tnie po wypadkach
&#347;mierci pana Januarego i jego pogrzebu, zatrzymuj&#261;c si&#281; przy
tych zdarzeniach tylko ze wzgl&#281;du na bole&#347;&#263; drogiej mu Oli -
swobodna, pomyka&#322;a obecnie chy&#380;o w przysz&#322;o&#347;&#263;.</p>

<p>Od jutra staje si&#281; panem!.. B&#281;dzie administro­wa&#322;
dobra, zbiera&#322; dochody...</p>

<p>I Romana upaja&#322;o to jutro!..</p>

<p>Lat temu par&#281; skromny student, korepetytor bez grosza
przy duszy, &#378;le odziany, od&#380;ywiany - biedny... Pó&#378;niej
zrz&#261;dzeniem losu &#347;lepego w&#322;a&#347;ciciel sumki poka&#378;nej
grosza... Dzi&#347; dziedzic, pan ca&#322;&#261;, g&#281;b&#261;!..</p>

<p>- Do dyaska !.. - mrukn&#261;&#322; Dzier&#380;ymirski i
u&#347;miechn&#261;wszy si&#281; z zadowoleniem, musia&#322; przyzna&#263;
jednak, &#380;e &#347;wiat nie tak z&#322;y i nic nie wart, jak nazywa&#322; go
ongi, w pesymizmu chwilach, i &#380;e &#380;ycie czasami bywa wcale mi&#322;em.</p>

<p>- I có&#380; mog&#261; o mnie z&#322;ego powiedzie&#263;
ludzie, &#347;wiat ca&#322;y? - rezonowa&#322; dalej w my&#347;lach swych
Roman.</p>

<p>- Nic zupe&#322;nie. O zgubie niezwróconej wszak nikt nic
nie wie, ka&#380;dy za&#347; znaj&#261;cy mnie przedtem, gdy dzi&#347; mnie
spotka, powie tylko z przekonaniem: Zuch, poradzi&#322; sobie w &#380;yciu!..</p>

<p>- A jak? któ&#380; o to pyta&#263; b&#281;dzie...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, poczuwszy znów pragnienie, w
pó&#322;&#347;wietle pokoju odnalaz&#322; kieliszek i butelk&#281; szampana,
któr&#261;, powodowany jakim&#347; dziecinnym wprost kaprysem, przyniós&#322;
sam sobie wieczorem z "w&#322;asnej" piwnicy; nalawszy wina,
napi&#322; si&#281; chciwie.</p>

<p>Rado&#347;&#263; za&#347; jego wewn&#281;trzna, poza
egoistycz­n&#261; samowiedz&#261; przysz&#322;ego bytu, mia&#322;a równie&#380;
na jego obron&#281;, przyzna&#263; nale&#380;y, i szlachetniejsz&#261; pod­staw&#281;.</p>

<p>- Teraz b&#281;d&#281; mia&#322; na to, by odda&#263; to, co
zna­laz&#322;em - mówi&#322; sobie w&#322;a&#347;nie w tej chwili, trzyma­j&#261;c
machinalnie w r&#281;ku wysoki kryszta&#322;owy kielich od wina, a w
my&#347;lach bezwiednie i niejasno zara­zem uk&#322;ada&#322; ju&#380;
wzgl&#281;dem tego plany na przy­sz&#322;o&#347;&#263;.</p>

<p>- Ukrytym celem &#380;ycia mego b&#281;dzie
znale&#378;&#263;, odszuka&#263; koniecznie zagadkowego w&#322;a&#347;ciciela
zgubionych dwudziestu siedmiu tysi&#281;cy - szepta&#322; cicho Roman do
siebie, - a oddawszy mu jego pieni&#261;dze, oczy&#347;ci&#263; si&#281; w ten
sposób z plamy prze­sz&#322;o&#347;ci!..</p>

<p>- Musz&#281; j&#261; zmaza&#263;! Czystym by&#263;
musz&#281;!.. - z si&#322;&#261; powtórzy&#322; g&#322;o&#347;niej. -
Cho&#263;bym mia&#322; &#347;wiat z posad poruszy&#263;! - doko&#324;czy&#322;
z moc&#261; i umilk&#322;, a równocze&#347;nie w piersiach jego zapala&#322;a
si&#281; teraz jaka&#347; gor&#261;czka czynu.</p>

<p>Zdawszy za&#347; sobie natychmiast spraw&#281; z tego stanu
swego, Dzier&#380;ymirski poruszy&#322; si&#281; w po&#347;cieli swej
niespokojnie.</p>

<p>- Tak, ja go znajd&#281;! - mówi&#322; sobie w my&#347;li
dalej. - Znajd&#281;, dla tego cho&#263;by, i&#380; nie unika&#263; bo­ja&#378;liwie,
jak dot&#261;d, ale &#347;mia&#322;o szuka&#263; go b&#281;d&#281;. Ale... - tu
Roman zatrzyma&#322; si&#281; w my&#347;lach, - ale, by do­pi&#261;&#263; tego
- powtórzy&#322; - wszak musz&#281; wyp&#322;yn&#261;&#263; na aren&#281;
szersz&#261; &#347;wiata!.. Bo przecie&#380; tu, cho&#263; b&#281;d&#281; panem
Gowartowa, nic przecie w tym wzgl&#281;dzie uczy­ni&#263; nie zdo&#322;am!..</p>

<p>- A wi&#281;c - gdzie ?.. - dr&#281;czy&#263; go,
m&#281;czy&#263; pocz&#281;&#322;o pytanie. Dzier&#380;ymirski brwi
zmarszczy&#322;. </p>

<p>Powtórnie, znowu poczu&#322; w sobie jak&#261;&#347;
nieprzepart&#261; ch&#281;&#263; czynu, a równocze&#347;nie zrozumia&#322;
nagle, &#380;e rado&#347;&#263; jego chwilowa, przelotna z odziedziczenia
maj&#261;tku by&#322;a s&#322;omianym tylko ogniem!</p>

<p>Bo, rzeczywi&#347;cie...</p>

<p>Ambicya bowiem, czasem &#378;le umieszczona - poj&#281;ta,
lecz jedna i ta sama zawsze, która dot&#261;d pcha&#322;a go &#347;lepo
naprzód, i teraz, cho&#263; zosta&#322; panem i zdoby&#322;, czego
pragn&#261;&#322;, uka&#380;e mu niew&#261;tpliwie inne znów braki obecnego
po&#322;o&#380;enia, "i&#347;&#263;" naprzód ka&#380;e,
wynie&#347;&#263; si&#281; ponad drugich zach&#281;ca&#263; b&#281;dzie -
nurtuj&#261;ca, despotyczna - nie pozostawi go w spokoju!</p>

<p>Wzi&#261;wszy za&#347; jeszcze pod uwag&#281; u&#347;piony
wyrzut sumienia i ch&#281;&#263; zmazania plamy z w&#322;asnej uczciwo&#347;ci
- przysz&#322;o&#347;&#263; ta, przed chwil&#261; jeszcze wymarzona, idealna...
ju&#380; teraz przed wzrokiem Romana pokrywa&#322;a si&#281; cieniem.</p>

<p>Samowiedza powy&#380;sza pokry&#322;a chmur&#261; na
chwil&#281; pi&#281;kne rysy Dzier&#380;ymirskiego.</p>

<p>- Ha!.. zobaczymy!.. - rzek&#322; zupe&#322;nie
g&#322;o&#347;no, a wypiwszy do ko&#324;ca szampa&#324;skie wino, postawi&#322;
kielich na stole tak silnie, &#380;e lejkowaty, delikatny, prys&#322; on i
szcz&#261;tki kryszta&#322;u upad&#322;y z brz&#281;kiem na ziemi&#281;.</p>

<p>Pierwszym ruchem pana na Gowartowie by&#322;o
si&#281;gni&#281;cie po zapa&#322;ki, my&#347;l za&#347; zapalenia &#347;wiecy,
by zebra&#263; szk&#322;o st&#322;uczone, przemkn&#281;&#322;a mu przez
g&#322;ow&#281;.</p>

<p>Powstrzyma&#322; si&#281; jednak i mrukn&#261;&#322; zcicha:</p>

<p>- Po co? Mam przecie na zawo&#322;anie kamerdyra i dwóch
lokai... Sprz&#261;tn&#261; jutro...</p>

<p>Poczem, znu&#380;ony my&#347;lami, przytuli&#322;
g&#322;ow&#281; do poduszki, usi&#322;uj&#261;c zasn&#261;&#263;.</p>

<center>--------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>CZ&#280;&#346;&#262; DRUGA</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>By&#322;a wiosna...</p>

<p>Od opisanych zdarze&#324; pi&#261;ta ju&#380; z kolei tak
samo urocza zawsze, u&#347;miechni&#281;ta i weso&#322;a - nowa wiecznie, w
zieleni i blaskach wschodzi&#322;a ona znowu nad &#347;wiatem. Pe&#322;na w
przysz&#322;o&#347;&#263; wiary i nadziei krzepi&#322;a serca,
rozja&#347;nia&#322;a umys&#322;y, sia&#322;a po twarzach ludzkich
u&#347;miechy radosne, a rozogniaj&#261;c wyobra&#378;ni&#281;, zmys&#322;y -
upajaj&#261;c swem tchnieniem, majo­wem, &#347;wie&#380;em - sz&#322;a
zwyci&#281;ska, królewska, wspania&#322;a...</p>

<p>Przez wpó&#322;przymkni&#281;te okno powiew jej,
&#322;&#261;cz­nie z g&#322;uchym gwarem ulic wielkiego miasta, wdzie­ra&#322;
si&#281; do umeblowanego powa&#380;nie, obszernego gabinetu, gdzie przy biurku
okaza&#322;em, a zarzuconem papierami, listami, ksi&#281;gami i pismami,
siedzia&#322; Ro­man Dzier&#380;ymirski i s&#322;ucha&#322; mówi&#261;cego
co&#347; do niego m&#322;odego m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>Po chwili ten&#380;e umilk&#322;, w pokoju zapanowa&#322;a cisza,
zamykaj&#261;ca sna&#263; powa&#380;n&#261; i czas d&#322;u&#380;szy
tocz&#261;c&#261; si&#281; rozmow&#281;.</p>

<p>Roman zamy&#347;lony, uj&#261;wszy w dwa palce jaki&#347;
papier, z&#322;o&#380;ony we czworo, postukiwa&#322; nim machinalnie o
amarantowe sukno biurka, przybysz za&#347; mil­cza&#322;, wpatrzony w niego -
na odpowied&#378; czeka&#322; cier­pliwie, bawi&#261;c si&#281; tymczasowo
trzymanem w r&#281;ku no&#380;em do rozcinania.</p>

<p>Go&#347;&#263; nieznajomy by&#322; niskiego wzrostu; twarz
mia&#322; my&#347;l&#261;c&#261;, ruchliw&#261; i zmienn&#261;, ca&#322;a
za&#347; jego powierzchowno&#347;&#263;, wyra&#378;nie zdradza&#263; si&#281;
zdawa&#322;a, ko­go&#347; ze sfer finansów, lub przemys&#322;u.</p>

<p>Przeniós&#322;szy niebawem wzrok z twarzy Dzier­&#380;ymirskiego
na otaczaj&#261;ce go sprz&#281;ty w gabinecie, pobie&#380;nie
przygl&#261;da&#263; mu si&#281; zacz&#261;&#322;.</p>

<p>Rzuci&#322; wi&#281;c okiem na stoj&#261;cy opodal stó&#322;
du&#380;y, przykryty zielonem suknem, a przeznaczony zapewne do sesyi i narad,
na otaczaj&#261;ce go fotele, skór&#261; kryte, na dwie, szafy
ksi&#261;&#380;ek, zegar - cacko staro&#380;ytne; ­spojrza&#322; na par&#281;
konsol, stolików, i innych zbytkow­nych gracików - wreszcie, zniecierpliwiony
d&#322;u&#380;­szem milczeniem gospodarza, zagadn&#261;&#322;:</p>

<p>- Zatem... panie prezesie?</p>

<p>Dzier&#380;ymirski ockn&#261;&#322; si&#281;, i ju&#380;
otwiera&#322; w&#322;a­&#347;nie usta, by co&#347; odrzec, lecz zatrzyma&#322;
si&#281; nagle, drzwi bowiem skrzypn&#281;&#322;y, i wszed&#322; lokaj,
trzymaj&#261;c du&#380;y list na tacy.</p>

<p>- Jaki&#347; pan to przyniós&#322;, czeka&#322; bardzo
d&#322;u­go, - obja&#347;ni&#322;, - w ko&#324;cu kaza&#322; mi list odda&#263;
ja&#347;nie panu, a sam poszed&#322;...</p>

<p>- Przepraszam pana!.. - rzuci&#322; Roman go&#347;cio­wi
swemu - pan pozwoli, nieprawda&#380;? - i rozer­wa&#322; kopert&#281;
przyniesionego pisma.</p>

<p>Spojrza&#322; na &#263;wiartk&#281; papieru formatu
handlowego, z kilkunastoma tylko wierszami, pisanymi czytelnie na maszynie, i
kilkoma hieroglifami podpisów.</p>

<p>Lokaj znik&#322; tymczasem, a, jednocze&#347;nie
Dzier&#380;y­mirski, sko&#324;czywszy czytanie, ponownie zwróci&#322; si&#281;
do go&#347;cia swego, lecz i tym razem znowu przeszko­dzono mu.</p>

<p>Kto&#347; puka&#322; do drzwi dyskretnie.</p>

<p>- Prosz&#281;!.. - rzek&#322; Roman g&#322;o&#347;no.</p>

<p>Drzwi roztworzy&#322;y si&#281; szybko. Do gabinetu
wszed&#322; m&#322;odzieniec bardzo wysoki, ubrany modnie, o
powierzchowno&#347;ci wytwornej i pa&#324;skiej, oraz ruchach naturalnych,
swobodnych, nerwowych nieco tylko i zbyt pr&#281;dkich.</p>

<p>Przeprosiwszy po&#347;piesznie siedz&#261;cego przemy­s&#322;owca,
Dzier&#380;ymirski zerwa&#322; si&#281; na widok wchodz&#261;cego.</p>

<p>- Pardon...
mille fois... pardon!.. Kochany pre­zesie, s&#322;ówko tylko
jedno - mówi&#322; ju&#380; tymcza­sem przyby&#322;y, a ujrzawszy
powstaj&#261;cego instynktownie go&#347;cia, do&#347;&#263; grzecznie
rzuci&#322; w jego stron&#281;.</p>

<p>- Przepraszam bardzo, stokrotnie... pana... se­kund&#281;
tylko!.. - uj&#261;wszy za&#347; rami&#281; Dzier&#380;ymirskie­go,
nachyli&#322; si&#281; ku niemu, odprowadzi&#322; dalej nieco i
pó&#322;g&#322;osem mówi&#263; pocz&#261;&#322; co&#347;, z
&#380;ywo&#347;ci&#261; i gestykulacy&#261;, stoj&#261;c z nim razem
po&#347;rodku gabinetu.</p>

<p>Po chwili, odprowadzony a&#380; do drzwi, z aten­cy&#261;
wyra&#378;n&#261;, po&#380;egna&#322; si&#281; serdecznie z Romanem i
znikn&#261;&#322; za portyer&#261; i drzwiami.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski tymczasem powraca&#322; ju&#380; do go­&#347;cia
swego, a przeprosiwszy go raz jeszcze, doda&#322; na pozór niedbale:</p>

<p>- To w&#322;a&#347;nie ksi&#261;&#380;&#281;-ordynat B... nie
zna pan?... Mia&#322; do mnie interes bardzo pilny... Tu znów - wska­za&#322;
na otrzyman&#261; przed chwil&#261; korespondency&#281;, - zaproszenie na
ogólne zebranie akcyonaryuszów jednej z naszych kolei. Dzi&#347; mam
pi&#281;&#263; sesyj... - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej w tym samym tonie, - tam
- uczyni&#322; g&#322;ow&#261; niewyra&#378;ny ruch ku drzwiom, - czeka masa
interesantów... Wszystkie godziny dnia policzone...</p>

<p>- Wobec tego - zatrzyma&#322; si&#281; znowu Roman­ - nie
wiem doprawdy - mówi&#322; zwolna - czy przyj&#261;&#263; mog&#281; tak
zaszczytny wybór panów... Po prostu nie mam w ogóle czasu... Nie, nie mog&#281;
!</p>

<p>Cie&#324; przeszed&#322; po obliczu nieznajomego,
chcia&#322; co&#347; zaprotestowa&#263;, lecz Dzier&#380;ymirski ju&#380;
mówi&#322;: </p>

<p>- Przykro mi tylko, i&#380; panowie z tego powo­du ambaras
prawdopodobnie mie&#263; b&#281;d&#261;... - zatrzy­ma&#322; si&#281;
chwil&#281; i wskaza&#322; na trzyman&#261; do niedawna, w r&#281;ku
odezw&#281; jednego z pierwszorz&#281;dnych akcyjnych towarzystw
w&#281;glowych, w której donoszono mu w&#322;a&#347;nie o wyborze go podczas
ostatniego zebrania akcyonaryuszów na przewodnicz&#261;cego w komisyi re­wizyjnej.</p>

<p>- Lecz wyzna&#263; musz&#281; - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej
i u&#347;miech­n&#261;&#322; si&#281; przy tem z lekka, - &#380;e nawet
czynno&#347;&#263;, proponowana mi przez panów, zastaje mnie ca&#322;kiem nie
przygotowanym. Po prostu - tu po wargach Roma­na przemkn&#261;&#322; powtórnie
u&#347;miech - dziedzina to rze­czy, dla mnie nie tak dok&#322;adnie i
zupe&#322;nie znanych... Terra incognita... - sk&#322;oni&#322; g&#322;ow&#281;
ruchem lekkim - stanowiska podobnego nie mia&#322;em jeszcze dot&#261;d...</p>

<p>I Dzier&#380;ymirski zamilk&#322; na chwil&#281; poczem swo­bodnie
dorzuci&#322;:</p>

<p>- Ale! prawda... Zapomnia&#322;em jeszcze powiedzie&#263;
szanownemu panu... Za par&#281; dni wyje&#380;d&#380;am na czas
d&#322;u&#380;szy za granic&#281;, dla wypoczynku.</p>

<p>Roman zatrzyma&#322; si&#281; i pytaj&#261;co spojrza&#322;
na go­&#347;cia swego.</p>

<p>- O!.. to najmniejsza... - odpar&#322; szybko prze­mys&#322;owiec
- czynno&#347;&#263; komisyi w roku bie&#380;&#261;cym wy­pada dopiero za
miesi&#281;cy kilka, a odbywa si&#281; w ogó1e niecz&#281;sto... Co za&#347; do
pierwszego punktu... rzecz to równie&#380; ma&#322;ej wagi...</p>

<p>- Nie chodzi nam bynajmniej o jednostk&#281; tak dalece
rutynowan&#261;, - przepraszam za wyra&#380;enie ­i m&#322;ody cz&#322;owiek
u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; lekko - lecz o cz&#322;owieka tych
wp&#322;ywów i stanowiska, oraz zaufania szerokich kó&#322; naszego miasta,
jakie pan prezes po paru latach zaledwie zdoby&#263; sobie potrafi&#322;, i
które niew&#261;tpliwie, rzec mo&#380;na, posiada obecnie ju&#380; w zu­pe&#322;no&#347;ci...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski teraz z kolei u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281; na tak jasne postawienie kwestyi. </p>

<p>Rzeczywi&#347;cie, lat temu kilka, gdy nieznany tu
zgo&#322;a jeszcze przyby&#322; osiedli&#263; si&#281; w mie&#347;cie,
czy&#380;by &#347;ni&#322;o si&#281; nawet komu przyj&#347;&#263; do&#324; z
tego rodzaju propozycy&#261;. B&#322;ysk zadowolenia mi&#322;o&#347;ci w&#322;asnej
prze­mkn&#261;&#322; w tej chwili po licach Dzier&#380;ymirskiego.</p>

<p>- Nie traci&#322;e&#347; czasu daremnie - mówi&#322; mu
wewn&#281;trzny g&#322;os i uczucie pychy rozpiera&#322;o piersi. </p>

<p>Milczeniu zaleg&#322;e przerwa&#322; tymczasem g&#322;os
prze­mys&#322;owca.</p>

<p>- Zatem - rzecz za&#322;atwiona nieprawda&#380;? Pan prezes
- przyjmuje?...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski zawaha&#322; si&#281; sekund&#281;
jeszcze, po­chlebstwo jednak, podane zr&#281;cznie, dzia&#322;a&#263;
poczyna&#322;o. Zdecydowa&#322; si&#281; da&#263; odpowied&#378;
przychyln&#261;.</p>

<p>- No... trudno!.. - wycedzi&#322; z wolna, oboj&#281;tnie i
z pozornym przymusem. Pomimo obowi&#261;zków i odpowiedzialno&#347;ci, które
wk&#322;adaj&#261; na mnie czynno&#347;ci i stanowisko przewodnicz&#261;cego w
komisyi, przyj&#261;&#263; ju&#380; chyba musz&#281;!..</p>

<p>- Wybór panów akcyonaryuszów zreszt&#261; ta­kiego
zwi&#261;zku, jakiem jest Towarzystwo panów - tu Roman sk&#322;oni&#322;
si&#281; grzecznie w stron&#281; go&#347;cia swego, a b&#281;d&#261;cego -
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej - bez pochwa&#322; i przesady, w rozkwicie obecnym
jednem z pierwszorz&#281;dnych w kraju - zaszczyt mi tylko przynosi - i
Dzier&#380;y­mirski w tem miejscu przemówienia swego pochyli&#322; z lekka
g&#322;ow&#281;. - Co za&#347; do czynno&#347;ci rewizyjnych, mam nadziej&#281;
równie&#380; - ko&#324;czy&#322; - i&#380; chyba im podo&#322;am, tymbardziej -
u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; tym razem nieco dumnie - &#380;e
zaj&#281;&#263; bardzo podobnych, cho&#263; tak ró&#380;norodnych,
piastuj&#281; od pewnego czasu moc niezli­czon&#261;...</p>

<p>- O, naturalnie! - przy&#347;wiadczy&#322; go&#347;&#263;
skwa­pliwie, - zreszt&#261; przyjemno&#347;&#263; mia&#322;em powiedzie&#263;
ju&#380; panu prezesowi w toku rozmowy dzisiejszej, &#380;e zdaniem jest
jednog&#322;o&#347;nem akcyonaryuszów naszego Towarzystwa, i&#380; w ca&#322;em
mie&#347;cie nie ma for­malnie nikogo, kto by lepiej od pana prezesa
czynno&#347;&#263; wzmiankowan&#261; obj&#261;&#263; zdo&#322;a&#322;.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski na to znowu pochlebstwo nowe w milczeniu
nisko pochyli&#322; tylko g&#322;ow&#281; i powsta&#322; z siedzenia.</p>

<p>Go&#347;&#263; jednocze&#347;nie z krzes&#322;a zerwa&#322;
si&#281; szybko.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; i uciekam, panie prezesie, czas - to
pieni&#261;dz, a przys&#322;owie to nigdzie chyba lepiej, ni&#380; tutaj,
zastosowanem by&#263; nie mo&#380;e.</p>

<p>- Prosz&#281; wyrazi&#263; tymczasowo moje podzi&#281;ko­wanie
panom z Rady Zarz&#261;dzaj&#261;cej,- odpar&#322; uprzej­mie
Dzier&#380;ymirski. - W sprawie tej zreszt&#261; wpadn&#281; osobi&#347;cie do
biur Towarzystwa, przed mym wyjazdem.</p>

<p>- S&#322;uga pa&#324;ski!.. - rzuci&#322; jeszcze
przyby&#322;y w uk&#322;onie i w &#347;lad za tem znik&#322; za drzwiami. Dzier­&#380;ymirski
krokiem miarowym przechadza&#263; si&#281; pocz&#261;&#322; po pokoju.</p>

<p>- Wi&#281;c i ta akcyjna spó&#322;ka w&#281;glowa - my­&#347;la&#322;
- obracaj&#261;ca kapita&#322;ami, najpot&#281;&#380;niejszymi mo&#380;e w
kraju, ceniona, znana, wybra&#322;a go równie&#380;! Wi&#281;c i oni do&#324;
przyszli! Wpo&#347;ród siebie nie znale&#378;li nikogo, godniejszego, by
piastowa&#263; urz&#261;d, tak pe&#322;en zaufania!.. - w umy&#347;le Romana
bezustannie nad in­nemi górowa&#322;o wra&#380;enie wizyty ostatniej.</p>

<p>Duma wci&#261;&#380; rozsadza&#322;a mu piersi, u&#347;miech
za­dowolenia b&#322;&#261;ka&#322; si&#281; po ustach; Roman, zamy&#347;lony,
przebiega&#322; ci&#261;gle swój gabinet wielkimi krokami.</p>

<p>Nagle rozmy&#347;lanie to, tak wielce dla&#324; mi&#322;e,
przerwane zosta&#322;o wej&#347;ciem lokaja.</p>

<p>- Jaka&#347; nieznajoma pani w &#380;a&#322;obie chce wi­dzie&#263;
si&#281; z ja&#347;nie panem - zaanonsowa&#322;.</p>

<p>- Jak si&#281; nazywa?</p>

<p>- Oto bilet, ja&#347;nie panie...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski wzi&#261;&#322; z r&#261;k s&#322;ugi
kartk&#281; brystolu i przeczyta&#322; wylitografowane na niej nazwisko; nic
jednak nie powiedzia&#322;o mu ono. </p>

<p>- Pro&#347;! - rzek&#322; krótko.</p>

<p>Lokaj wyszed&#322;, a Dzier&#380;ymirski zbli&#380;y&#322;
si&#281; z wol­na do swego biurka i usiad&#322; przed niem, spojrzaw­szy przy
tem mimo woli na le&#380;&#261;ce tam porozrzucane papiery.</p>

<p>- A... prawda!.. - mrukn&#261;&#322; pó&#322;g&#322;osem do
sie­bie i si&#281;gn&#261;&#322; jednocze&#347;nie po papier listowy, oraz
kopert&#281;.</p>

<p>Przed nim, jako wice - prezesem zak&#322;adów do­broczynnych,
le&#380;a&#322; list znanego w mie&#347;cie i wp&#322;ywowego ksi&#281;cia S.,
z pro&#347;b&#261; o umieszczenie w jednym z przy­tu&#322;ków jakiego&#347;
schorza&#322;ego biedaka.</p>

<p>Odpowiedzi przychylnej w tej sprawie - któr&#261; dnia
poprzedniego sam ju&#380; za&#322;atwi&#322; osobi&#347;cie - nie da&#322;
jeszcze ksi&#281;ciu; umoczywszy wi&#281;c pióro, Roman po­cz&#261;&#322;
pisa&#263; zamaszy&#347;cie.</p>

<p>W tej samej chwili do komnaty wsun&#281;&#322;a si&#281;
przysadzista, kr&#281;pa posta&#263; czarno ubranej kobiety. Ma&#322;ymi
kroczkami podesz&#322;a natychmiast do biurka i przemówi&#322;a
g&#322;o&#347;no:</p>

<p>- Przepraszam bardzo, &#380;e tak natarczywie... </p>

<p>Dzier&#380;ymirski, niezadowolony nieco, &#380;e mu tak z
nag&#322;a przerwano w&#261;tek listu, spojrza&#322; niech&#281;tnie z pod oka
na nowo przyby&#322;&#261;.</p>

<p>Przed nim sta&#322;a kobieta lat
pi&#281;&#263;dziesi&#281;ciu mo­&#380;e, o zn&#281;kanych rysach, ubrana nieco
z staro&#347;wie­cka, do&#347;&#263; zreszt&#261; poza tem uk&#322;adnej
powierzchow­no&#347;ci.</p>

<p>- Niech pani spocznie, prosz&#281;... za chwil&#281;
s&#322;u­&#380;&#281;! - rzek&#322; uprzejmie i pocz&#261;&#322; pisa&#263;
znowu.</p>

<p>- Doprawdy nie rozumiem sama, jak o&#347;mie­li&#322;am
si&#281; przyj&#347;&#263; tutaj, ale szlachetno&#347;&#263;, zacno&#347;&#263;
szanownego prezesa... - us&#322;ysza&#322; znowu Roman.</p>

<p>Niecierpliwie tym razem wzniós&#322; na przyby&#322;&#261;
spoj­rzenie i przerwa&#322; jej grzecznie, lecz sucho:</p>

<p>- Przepraszam. Jak widzi szanowna pani, chwi­lowo
zaj&#281;ty jestem... Wszak pani nie pilno?..</p>

<p>- O, nie... przeciwnie... Tylko...</p>

<p>Roman spu&#347;ci&#322; oczy i my&#347;l&#261;ce czo&#322;o,
oraz pocz&#261;&#322; pisa&#263; dalej, najspokojniej w &#347;wiecie. W poko­ju
zaleg&#322;o milczenie, przerywane li tylko zgrzytem pióra po papierze.</p>

<p>Gdy Dzier&#380;ymirski list sko&#324;czy&#322;,
podniós&#322; ma­chinalnie oczy na nieznajom&#261;.</p>

<p>U&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; mimo woli; spotka&#322;
si&#281; bowiem z dziwnie zabawnym i uszczypliwym wyrazem jej twarzy, oraz
wejrzeniem z&#322;em i jakby obra&#380;onem, które pod niespodzianym wzrokiem
jego z&#322;agodnia&#322;o jednak natychmiast, przeistoczy&#322;o si&#281; w
s&#322;odkie i po­tulne, jak u baranka.</p>

<p>Zaadresowawszy list, Dzier&#380;ymirski zadzwoni&#322; na
lokaja. Gdy ten si&#281; zjawi&#322;, poleci&#322; mu odes&#322;a&#263; pismo
natychmiast.</p>

<p>- Czy jest kto? - zapyta&#322;.</p>

<p>- Pan hrabia z Melsztyna... Czeka w salonie­ - brzmia&#322;a
odpowied&#378;.</p>

<p>- Powiedz, &#380;e przepraszam, i za chwil&#281; go
prosz&#281;! - rozkaza&#322; Roman, gdy za&#347; lokaj znik&#322; za drzwiami,
uprzejmie z kolei zwróci&#322; si&#281; do niezna­jomej.</p>

<p>- S&#322;ucham pani&#261;... Czem s&#322;u&#380;y&#263;
mog&#281;?</p>

<p>Przyby&#322;a poprawi&#322;a si&#281; na krze&#347;le,
zrobi&#322;a mi­n&#281; s&#322;odsz&#261; jeszcze, i zmieszana nieco
przemówi&#322;a: </p>

<p>- Mój m&#261;&#380;, znaj&#261;c tak dobrze szanownego pa­na
prezesa, tak cz&#281;sto wspomina&#322; mi o jego szlachetno&#347;ci,
zacno&#347;ci, dobrem sercu, &#380;e... - tu przerwa&#322;a na chwil&#281;,
widz&#261;c zdumion&#261; min&#281; Dzier&#380;ymirskiego, poczem
ci&#261;gn&#281;&#322;a znów dalej, straciwszy widocznie w&#261;­tek
poprzednich my&#347;li, bo nie doko&#324;czy&#322;a ju&#380; poprze­dniego
zdania:</p>

<p>- Mój m&#261;&#380;, Nepomucyn, zawsze mawia&#322; mi takich
ludzi potrzeba nam wi&#281;cej, jak prezes Dzier&#380;ymirski; ludzi hartu,
&#380;elaznej woli, inteligencyi rzut­kiej, prawo&#347;ci charakteru... O, mój
m&#261;&#380; bardzo, bar­dzo ceni&#322; pana prezesa... - i zawik&#322;awszy
si&#281; pono­wnie w wyg&#322;aszane przez si&#281; pochwa&#322;y, nieznajoma
zatrzyma&#322;a si&#281; chwil&#281;.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, zniecierpliwiony nieco, skorzysta&#322;
skwapliwie z przerwy.</p>

<p>- Przepraszam pani&#261; - spyta&#322; grzecznie - jak
godno&#347;&#263; i imi&#281; m&#281;&#380;a pani? Czy &#380;yje?...</p>

<p>- Nepomucyn Wygrzywalski - odpar&#322;a zapyta­na -
zmar&#322; rok temu... &#346;wie&#263;, Panie, nad jego dusz&#261;! -
westchn&#281;&#322;a.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski zmarszczy&#322; brwi i zamy&#347;li&#322;
si&#281; chwil&#281;.</p>

<p>- Nie przypominam sobie, bym mia&#322; przyjem­no&#347;&#263;
zna&#263; osob&#281; tego nazwiska... - wycedzi&#322; z wolna. </p>

<p>Z pod u&#347;miechni&#281;tych s&#322;odkawo i mile,
si&#322;&#261; woli u&#322;o&#380;onych rysów przyby&#322;ej, b&#322;ys&#322;o
ku Romano­wi ura&#380;one i gro&#378;ne spojrzenie.</p>

<p>- Jak to ? - odezwa&#322;a si&#281; obra&#380;onym nieco i
kwaskowatym jakby tonem. - By&#263; nie mo&#380;e ?.. Pan prezes chyba
przypomnie&#263; sobie tylko nie raczy...</p>

<p>- A jak dawno? - &#322;agodniej nieco przemówi&#322;
Dzier&#380;ymirski. - I ile razy - s&#322;owa ostatnie pod­kre&#347;li&#322;,
u&#347;miechn&#261;wszy si&#281; ironicznie - widzia&#322; mnie m&#261;&#380;
pani?</p>

<p>- O! kilka razy zaledwie mia&#322; sposobno&#347;&#263;...­
- po&#347;pieszy&#322;a z odpowiedzi&#261; przyby&#322;a. - Dwa, trzy
mo&#380;e... Ale widzenie si&#281; to by&#322;o dla&#324; przyjemnem nad wyraz
- utkwi&#322;o mu w pami&#281;ci...</p>

<p>- Ach, m&#261;&#380; mówi&#322; mi tyle razy -
ci&#261;gn&#281;&#322;a da­lej s&#322;odkawo, z wymuszonym
okoliczno&#347;ciowym u&#347;miechem, - &#380;e, naturalnie, poza
zas&#322;ugami spo&#322;eczne­mi, tak przyjemnego, sympatycznego, mi&#322;ego
cz&#322;owie­ka, jak pan, nie zna&#322; by&#322; dot&#261;d, i dla tego
te&#380; my­&#347;la&#322;am, &#380;e i pan prezes... - tu urwa&#322;a swe
przemó­wienie pani Wygrzywalska, &#347;ledz&#261;c na twarzy Roma­na
wra&#380;enie s&#322;ów swoich.</p>

<p>Ten jednak&#380;e, zra&#380;ony nieco rzucanemi mu w twarz
ni przypi&#261;&#322;, ni przy&#322;ata&#322;, pochlebstwami ju&#380;
powtórnie, i ca&#322;kiem notabene, niezr&#281;cznie, odrzek&#322; zimno:</p>

<p>- O, prosz&#281; pani... Ja widuj&#281; po trzydzie&#347;ci,
czterdzie&#347;ci interesantów dziennie... Po&#322;owa z nich nieznan&#261; mi
bywa zazwyczaj - liczbie tych wi&#281;c znajdowa&#322; si&#281; zapewne
m&#261;&#380; pani... Dlatego te&#380; nie przy­pominam go sobie.</p>

<p>Jak pocisk zjadliwe tym razem i ca&#322;kiem ju&#380;
obra&#380;one uderzy&#322;o w lica Dzier&#380;ymirskiego spojrzenie pani
Wygrzywalskiej.</p>

<p>- Dziwi mnie to niewymownie, &#380;e tak upor­czywie pan
prezes przypomnie&#263; sobie mego m&#281;&#380;a nie raczy... - odezwa&#322;a
si&#281; uszczypliwie, a w glosie jej czu&#263; by&#322;o &#347;mierteln&#261;
obraz&#281;.</p>

<p>- Przecie&#380; ostatecznie - mówi&#322;a w tym sa­mym tonie
dalej - jak i mnie, tak i jego, tu w mie­&#347;cie zna&#322;o du&#380;o osób...
Nie dalej, jak hrabiowie Olscy, zacno&#347;ci i poczciwo&#347;ci ludzie, z
którymi mnie &#322;&#261;czy nawet stosunek przyja&#378;ni... Wyjechali za gra­nic&#281;
wczoraj w&#322;a&#347;nie... Nast&#281;pnie równie&#380; i
nieod&#380;a&#322;owanej pami&#281;ci ksi&#261;&#380;&#281; Topór-Toporski
Alfred tak &#322;askaw by&#322; za &#380;ycia opiekowa&#263; si&#281; nami... -
ko&#324;czy­&#322;a przyby&#322;a z godno&#347;ci&#261;.</p>

<p>- Chce zaimponowa&#263; mi znajomo&#347;ci&#261; z
ksi&#261;&#380;&#281;­tami, a to orygina&#322; baba, - przemkn&#281;&#322;o
przez my&#347;l Dzier&#380;ymirskiemu i u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281;
jednocze&#347;nie, zrobi&#322; bowiem i inn&#261; w tej chwili uwag&#281;, a
mianowi­cie, &#380;e jako&#347; za wiele by&#322;o nieboszczyków w gronie
ludzi, na których powo&#322;ywa&#322;a si&#281; siedz&#261;ca przed nim
jejmo&#347;&#263;.</p>

<p>Chc&#261;c przytem przeci&#261;&#263; zarazem
zapowiadaj&#261;c&#261; si&#281; prawdopodobnie znów na d&#322;ugo tyrad&#281;
s&#322;ów, pozbawionych, jak i poprzednie, &#347;cis&#322;ej logiki, rzek&#322;
szybko:</p>

<p>- Przepraszam bardzo: Nie mog&#322;a by mnie szanowna pani
powiadomi&#263; jednak, czemu w&#322;a&#347;ciwie zawdzi&#281;czam jej
wizyt&#281;?</p>

<p>Na tak jasno postawione ultimatum zmiesza&#322;a si&#281;
przyby&#322;a i wyj&#261;ka&#322;a:</p>

<p>- Nie wiem doprawdy, jak ja, wdowa nie­szcz&#281;&#347;liwa,
zdoby&#322;am si&#281; na tak&#261; &#347;mia&#322;o&#347;&#263;... Ale,
przynaglona materyalnem po&#322;o&#380;eniem bez wyj&#347;cia, ufaj&#261;c w
przyja&#378;&#324;, któr&#261; &#380;ywi&#322; mój m&#261;&#380; nieboszczyk do
pana prezesa, chcia&#322;am prosi&#263; o drobn&#261; po&#380;ycz­k&#281;... -
urwa&#322;a na chwil&#281;, poczem g&#322;osem &#347;mia&#322;ym ju&#380; teraz
i godno&#347;ci pe&#322;nym, doda&#322;a:</p>

<p>- Co do oddania - nie mo&#380;e by&#263; obawy &#380;adnej,
poniewa&#380; ludzie mnie znaj&#261;... A zreszt&#261;... - tu u&#347;mie­chn&#281;&#322;a
si&#281; z dumn&#261; - pochodz&#281; sama z arystokracyi, wi&#281;c...</p>

<p>To &#8222;wi&#281;c" by&#322;o wypowiedziane takim tonem,
i&#380; rozwiewa&#263; si&#281; zdawa&#322;o wszelkie co do zwrócenia kwoty
w&#261;tpliwo&#347;ci; jejmo&#347;&#263; nie doko&#324;czy&#322;a zdania, a
spojrza&#322;a tylko przenikliwie na s&#322;uchacza swego, jakby pragn&#261;c
odgadn&#261;&#263;, jakie wra&#380;enie na&#324; uczyni&#322;o powiedzenie jej
ostatnie.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski za&#347; tymczasem, zdziwiony nieco tym
epilogiem, u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; pod w&#261;sem nieznacznie.</p>

<p>- Czy wolno wiedzie&#263; - z której? - z kurtuazy&#261;
zapyta&#322;.</p>

<p>- Rodz&#281; si&#281; z domu kniaziówna R&#261;rowska - z
godno&#347;ci&#261; i namaszczeniem odpar&#322;a dumnie wdowa.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski ponownie u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281; z iro­ni&#261;. Rodzina ta prawie, &#380;e ju&#380; ca&#322;kiem
wygas&#322;a, aczkolwiek dawna bardzo, wed&#322;ug heraldycznych i
historycznych danych, nigdy nie mia&#322;a praw do &#380;ad­nych w ogóle
tytu&#322;ów, prócz kopertowych chyba. </p>

<p>S&#322;ysz&#261;c zatem wypowiedziane tak czelne k&#322;am­stwo,
Roman nie odpowiedzia&#322; nic, a tylko wpatrzy&#322; si&#281; badawczo, z
uwag&#261;, w twarz siedz&#261;cej przed nim kobiety.</p>

<p>Od pocz&#261;tku ju&#380; samego dziwi&#322;y go jej rozmo­wa
i zachowanie ca&#322;e, teraz wi&#281;c, gdy wiedzia&#322; cel wizyty, bystrym
wzrokiem rozumnych oczu wpatrywa&#322; si&#281; wci&#261;&#380; w rysy
przyby&#322;ej. Trwa&#322;o tak minut par&#281;.</p>

<p>I pod spojrzeniem tem nagle spu&#347;ci&#322;a wzrok
kobieta...</p>

<p>Po raz pierwszy od kwadransa spad&#322;a z twa­rzy jej
ob&#322;udna, fa&#322;szywa i uk&#322;adna, a przyodziana li tylko w imi&#281;
pozorów, maska. Zorane policzki wdowy okrasi&#322; lekki rumieniec, a pod
wp&#322;ywem jakiej&#347; my&#347;li zapewne, wyraz jej oblicza, prawdzi­wy i
szczery, mign&#261;&#322; na chwil&#281; przed oczyma obser­wuj&#261;cego
m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>I to ocali&#322;o nieboraczk&#281;. Zniecierpliwiony bo­wiem
dot&#261;d obecno&#347;ci&#261; jej Roman, i zdecydowany ju&#380; prawie
wyprosi&#263; za drzwi kniaziówn&#281; "de domo", zamy&#347;li&#322;
si&#281; nagle.</p>

<p>Po chwili za&#347;, jakby wynik przelotnego egza­minu
fizyonomii przyby&#322;ej, by&#322; dla&#324; wystarczaj&#261;cym
zupe&#322;nie, spu&#347;ci&#322; wzrok.</p>

<p>I sna&#263; wiele niek&#322;amanego, a tajonego bólu, oraz
nieszcz&#281;&#347;cia prawdziwego mo&#380;e wyczyta&#322; by&#322; na tej
twarzy go&#347;cia swego; bo po minutach jeszcze paru zastanowienia i wahania,
milcz&#261;c, si&#281;gn&#261;&#322; r&#281;k&#281; klamki drzwiczek wbitej w
&#347;cianie ogniotrwa&#322;ej ka­sy, i - wyj&#261;wszy stamt&#261;d papierek
dziesi&#281;ciorublowy, po&#322;o&#380;y&#322; go na stole.</p>

<p>Posun&#261;wszy za&#347; banknot ten z lekka ku siedz&#261;­cej,
rzek&#322; tylko:</p>

<p>- S&#322;u&#380;&#281; pani!</p>

<p>Poczem, gdy pieni&#261;dz ów schowa&#322;a, obsypuj&#261;c
ofiarodawc&#281; swego potokiem s&#322;odko przyprawionych komuna&#322;ów,
zadzwoni&#322; na lokaja:</p>

<p>Pos&#322;uszny, zjawi&#322; si&#281; s&#322;uga za
chwil&#281;.</p>

<p>- Pro&#347; pana hrabiego! - rozkaza&#322; Dzier&#380;y­mirski.</p>

<p>- Ju&#380; wyszed&#322;. Mówi&#322;, &#380;e wpadnie kiedy
indziej, bo czeka&#263; wi&#281;cej nie mia&#322; czasu... Kaza&#322; prze­prosi&#263;
ja&#347;nie pana, bardzo i zostawi&#322; tu bilet swój, na którym co&#347; napisa&#322;,
- i przy tych s&#322;owach lokaj poda&#322; bilet.</p>

<p>Roman rzuci&#322; na&#324; okiem...</p>

<p>Pani Wygrzywalska jednak przerwa&#322;a mu czy­tanie. Do
swej roli wraca&#322;a powtórnie.</p>

<p>- Przepraszam bardzo szanownego pana pre­zesa -
pocz&#281;&#322;a mówi&#263; swym poprzednim tonikiem ­- ale wiedzie&#263;
chcia&#322;am w&#322;a&#347;nie, jak adresowa&#263; mam przy zwrocie tej kwoty,
tak wspania&#322;omy&#347;lnie, szlachetnie, mi udzielonej... Pan prezes
podobno na d&#322;u­go wyje&#380;d&#380;a?..</p>

<p>Roman na te s&#322;owa u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281;
z&#322;o&#347;liwie i odpar&#322;:</p>

<p>- O, &#322;askawa pani ! Adresem zupe&#322;nie dosta­tecznym
b&#281;d&#261; dwa s&#322;owa : "R. Dzier&#380;ymirski." &#379;egnam
pani&#261;... - tu powsta&#322; z siedzenia i sk&#322;oni&#322; si&#281; z
daleka.</p>

<p>Po&#380;egnany z kolei uk&#322;onem sztywnym nieco od­chodz&#261;cej
"pseudo-arystokratki", Dzier&#380;ymirski zwró­ci&#322; si&#281; do
lokaja:</p>

<p>- Jest kto? - zapyta&#322;. </p>

<p>- Jaki&#347; pan powiada, &#380;e ja&#347;nie pana zna da­wno,
chce si&#281; widzie&#263; koniecznie.</p>

<p>- Jak wygl&#261;da?</p>

<p>- Taki sobie... nie bardzo poka&#378;ny... </p>

<p>Codziennie, od dziewi&#261;tej do dwunastej z ra­na,
ka&#380;dy mia&#322; wst&#281;p wolny do "pana prezesa".
Dzier&#380;ymirski nie odst&#281;powa&#322; nigdy od powzi&#281;tej raz
regu&#322;y, tym razem wi&#281;c zarówno rzuci&#322; oboj&#281;tnie:</p>

<p>- Pro&#347;!..</p>

<p>Sam za&#347; do biurka zasiad&#322;, by sko&#324;czy&#263;
czytanie biletu hrabiego z Melsztyna.</p>

<p>Min&#281;&#322;o par&#281; minut.</p>

<p>Zaczytany, nie spostrzeg&#322; by&#322; Roman, &#380;e na
&#347;rod­ku pokoju od pewnego ju&#380; czasu sta&#322; m&#322;ody
cz&#322;owiek, lat oko&#322;o trzydziestu pi&#281;ciu, i patrzy&#322; na&#324;
upor­czywie.</p>

<p>Pod si&#322;&#261; tego wzroku podniós&#322; oczy
Dzier&#380;ymir­ski, a ujrzawszy przybysza zblad&#322;; pozna&#322; go bowiem
od razu, nie da&#322; jednak pozna&#263; tego po sobie, nie podniós&#322;
si&#281; z miejsca nawet, a tylko ruchem r&#281;ki oboj&#281;tnym wskaza&#322;
krzes&#322;o.</p>

<p>- Prosz&#281; pana... Przepraszam... za chwil&#281;...
Nieznajomy zarumieni&#322; si&#281;, nie rzek&#322;szy nic je­dnak, usiad&#322;
pokornie na koniuszczku sto&#322;ka, Dzier­&#380;ymirski za&#347;
si&#281;gn&#261;&#322; po jakie&#347; ksi&#281;gi, le&#380;&#261;ce - opodal i
zag&#322;&#281;bi&#322; si&#281; w nich, ze skupieniem.</p>

<p>Ale tylko na pozór... W rzeczywisto&#347;ci za&#347; po­trzebowa&#322;
czasu, by och&#322;on&#261;&#263; z doznanego przed chwil&#261; wra&#380;enia.</p>

<p>Przed nim znajdowa&#322; si&#281; towarzysz, niewidzia­ny
ju&#380; od lat siedmiu - jeden z dwóch pierwszych ludzi, z którymi si&#281; by&#322;
zbrata&#322;, przyjechawszy  nie­gdy&#347;
do kraju sam, nieznany i biedny!..</p>

<p>I nagle, wywo&#322;ane przypomnieniem, stan&#281;&#322;y mu
w my&#347;li jasno te chwile dawne !.. Ukaza&#322;a mu si&#281; &#380;ywo w
wyobra&#378;ni straszna noc moralnego prze&#322;o­mu jego &#380;ycia, noc
udr&#281;cze&#324; w izdebce na poddaszu - noc walki z uczciwo&#347;ci&#261; z
jednej strony, a n&#281;dz&#261;, u&#322;ud&#261; mi&#322;o&#347;ci,
pragnieniem &#380;ycia - z dru­giej!...</p>

<p>Wszak siedz&#261;cy oto teraz przed nim m&#322;ody cz&#322;o­wiek
by&#322; jednym z tych dwóch w&#322;a&#347;nie, którzy, gdy on nurza&#322;
r&#281;ce w kusz&#261;cem go sw&#261; pot&#281;g&#261; z&#322;ocie, stukaniem
nag&#322;em we drzwi ­izdebki wstrz&#261;sn&#281;li nim tak silnie...</p>

<p>I Roman, przebiegaj&#261;c spojrzeniem w duchu to wszystko,
mówi&#322; do siebie jednocze&#347;nie:</p>

<p>- Dziwnem jednak jest to &#380;ycie nasze... O, jak&#380;e
dziwnem !.. Gdyby nie to z&#322;oto, a pó&#378;niej Mon­te Carlo, Ola i
&#347;mier&#263; jej ojca, oraz dziedzictwo po nim, nie by&#322;bym przecie
nigdy tem, czem dzi&#347; jestem!..</p>

<p>Przepastna ironia - ko&#322;o bez wyj&#347;cia!.. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski, pochylony nad grub&#261;
ksi&#281;g&#261;, któ­rej cyfr i kolumn ich nie widzia&#322; zgo&#322;a -
pogr&#261;&#380;onym si&#281; ci&#261;gle by&#263; zdawa&#322; ca&#322;kowicie,
w rachunku i pracy.</p>

<p>Milczenie zupe&#322;ne - panowa&#322;o w pokoju, w ciszy
zegar wydzwoni&#322; niebawem godzin&#281; wpó&#322; do dwunastej. Roman
si&#281; ockn&#261;&#322;; zostawa&#322;o mu ju&#380; tylko pó&#322; godziny
czasu. Uczyni&#322; nad sob&#261; wysi&#322;ek i g&#322;o­sem spokojnym
zupe&#322;nie przemówi&#322; oboj&#281;tnie:</p>

<p>- Z kim mam przyjemno&#347;&#263; i czem
s&#322;u&#380;y&#263; mog&#281;?..</p>

<p>- Herman Zieli&#324;ski. Czy pan.. prezes napra­wd&#281;
mnie sobie nie przypomina? - odpar&#322; m&#322;ody cz&#322;o­wiek dobitnie.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski zawaha&#322; si&#281; chwil&#281;.</p>

<p>- Zieli&#324;skich znam wielu - rzek&#322; z wolna - nazwisko
pa&#324;skie ma przedstawicieli tak licznych... Zreszt&#261;... mo&#380;e...
Przykro mi bardzo, lecz doprawdy nie przypominam sobie...</p>

<p>- Ja za to - odpowiedzia&#322; m&#322;odzieniec, akcen­tuj&#261;c
silnie s&#322;owa - przypominam sobie a&#380; nadto dobrze... Poznali&#347;my
si&#281; przed laty siedmiu; ja, pan i Jasio Zboi&#324;ski stanowili&#347;my
przez czas jaki&#347; nie­rozerwaln&#261; nawet trójk&#281;. Potem... pan
przesta&#322;e&#347; stopniowo nas poznawa&#263;... Kolej to zwyk&#322;a rze­czy
&#347;wiata tego, prawo ludzkie - by&#263; mo&#380;e... Pan­
wznosi&#322;e&#347; si&#281; po drabinie spo&#322;ecznej wysoko, my gi­n&#281;li&#347;my
w cieniu... Pan dosi&#281;g&#322;e&#347; jej szczytów obe­cnie, my, to jest ja,
zosta&#322;em u jej podnó&#380;a...</p>

<p>Zatrzyma&#322; si&#281; w przemówieniu swem m&#322;ody
cz&#322;owiek, po chwili za&#347; doda&#322;; z gorycz&#261;:</p>

<p>- Jednak... my&#347;la&#322;em, &#380;e pan... prezes, po­mimo
to, raczy mnie sobie przypomnie&#263;. Có&#380; ro­bi&#263; - omyli&#322;em
si&#281;!.. - m&#322;odzieniec powsta&#322;, gotów do wyj&#347;cia.</p>

<p>- Ale có&#380; znowu !.. - wykrzykn&#261;&#322;
s&#322;uchaj&#261;cy go dot&#261;d w milczeniu wahaj&#261;cem si&#281;
Dzier&#380;ymirski, a zarazem, powstawszy &#347;piesznie z miejsca, przy­ja&#378;nie
wyci&#261;gn&#261;&#322; r&#281;k&#281; ku przyby&#322;emu.</p>

<p>- Witam i przepraszam... Pami&#281;tam te czasy doskonale,
tylko pan zmieni&#322;e&#347; si&#281; do niepoznania. Có&#380; Zboi&#324;ski,
có&#380; pan - porabiacie teraz?.. Niech&#380;e pan spocznie, prosz&#281;
bardzo... - dorzuci&#322; Roman &#322;askawie i swobodnie, teraz bowiem
panowa&#322; ju&#380; ca&#322;­kiem nad sob&#261;.</p>

<p>Zieli&#324;ski, poznany, usiad&#322; i o&#347;mielony
odpar&#322;: </p>

<p>- Cieszy mnie niewymownie, &#380;e pan przypo­minasz sobie
lata owe.. Dla mnie, wyzna&#263; musz&#281;, okres ten ca&#322;y &#380;ycia
mego stanowi przyjemne nader wspomnienie - urwa&#322;, i
u&#347;miechn&#261;wszy si&#281; ironi­cznie, zachowuj&#261;c jeszcze swój
ton  sprzed chwili, dorzuci&#322;
dobitnie:</p>

<p>- Ba, dawniej przecie my ze Zboi&#324;skim, we trójk&#281;,
mówili&#347;my sobie "ty" nawet!</p>

<p>- Có&#380; pana obecnie do mnie sprowadza? - przerwa&#322;
Dzier&#380;ymirski po&#347;piesznie, niechc&#261;cy jakby, puszczaj&#261;c mimo
uszu ostatni&#261; uwag&#281;.</p>

<p>- Rad jestem niezmiernie z widzenia si&#281; na­szego, z
przyjemno&#347;ci&#261; us&#322;u&#380;&#281;, je&#347;li b&#281;d&#281;
móg&#322; to uczyni&#263;...- doda&#322; jeszcze, jak móg&#322;
najprzychylniej.</p>

<p>Cho&#263; zmro&#380;ony nieco pocz&#261;tkiem zdania, Zie­li&#324;ski
spojrza&#322; przyja&#378;nie na Romana, poczem ode­zwa&#322; si&#281;:</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281;, i zobowi&#261;zany jestem panu bardzo,
bardzo, panie... prezesie!., - u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; znowu,</p>

<p>z gorycz&#261; - pocz&#261;tkowo jednak winienem w krótkich
s&#322;owach obja&#347;ni&#263; go nieco o po&#322;o&#380;eniu mem obe­cnem.</p>

<p>- S&#322;ucham - przerwa&#322; szybko Dzier&#380;ymirski i
spojrza&#322; na wisz&#261;cy ma&#322;y zegarek, wskazuj&#261;cy w tej chwili
trzy kwadranse na dwunast&#261;.</p>

<p>Zieli&#324;ski dostrzeg&#322; ruch jego.</p>

<p>- O! to nied&#322;ugo potrwa! - po&#347;pieszy&#322; z za­pewnieniem.</p>

<p>- Nic nie szkodzi, prosz&#281; bardzo... - odpar&#322;
Roman. - O pierwszej mam wa&#380;n&#261; sesy&#281;, a &#380;e
wyje&#380;d&#380;am ju&#380; za dni par&#281;, obecno&#347;&#263; moja jest tam
bez opó&#378;nienia konieczn&#261;. Ale... s&#322;ucham pana... - po­wtórzy&#322;
znowu uprzejmie.</p>

<p>- Otó&#380; wi&#281;c, streszczam - rzek&#322;
Zieli&#324;ski.</p>

<p>- &#379;ycie moje odmiennem potoczy&#322;o si&#281; kory­tem
od &#380;ycia pa&#324;skiego, a nawet Zboi&#324;skiego Jana. Pan - nie ma co
mówi&#263; o tem ; ca&#322;e miasto godzi si&#281; jednog&#322;o&#347;nie,
&#380;e o zdolniejszego i bardziej wp&#322;ywowego zarazem cz&#322;owieka u nas
trudno... Zboi&#324;ski jest lekarzem na prowincyi i wiedzie mu si&#281; niezgo­rzej,
a ja... - tu Zieli&#324;ski zatrzyma&#322; si&#281; chwil&#281; - zosta&#322;em
za wami, panowie, w tyle, o, bardzo w ty­le nawet!... Dlaczego? któ&#380;
odgadnie ?.. Zdawa&#322;oby si&#281;, &#380;e los nie posk&#261;pi&#322; mi
zdolno&#347;ci; szko&#322;y uko&#324;­czy&#322;em, z medalem, prawo, z
odznaczeniem, ale, nie­stety, los nie obdarzy&#322; mnie szcz&#281;&#347;ciem
do &#380;ycia! - M&#322;ody cz&#322;owiek znowu, wzruszony jakby mimowolnie,
mówi&#263; przesta&#322;.</p>

<p>- Trzy lata temu - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej niebawem -
o&#380;eni&#322;em si&#281; z mi&#322;o&#347;ci, bez grosza... - rysy,
do&#347;&#263; regularne Zieli&#324;skiego o&#380;ywi&#322;y si&#281;
promieniem wewn&#281;trz­nym - kocha&#322;em j&#261;, t&#281; moj&#261;
Maniut&#281;, tak, jak kocham j&#261; do dzi&#347; dnia jeszcze, cho&#263; jak
nie mia&#322;a, tak i nie ma ani szel&#261;ga posagu!.. Obecnie mam troje
drobiaz­gu... - tu z kolei twarz go&#347;cia Romana zas&#281;pi&#322;a si&#281;
smutnie, zatrzyma&#322; si&#281;, jakby trudno mu by&#322;o wy­krztusi&#263;
reszt&#281;, czo&#322;o za&#347; bia&#322;e pociemnia&#322;o mu od
rumie&#324;ca - jednem s&#322;owem - doko&#324;czy&#322; - w domu u mnie -
n&#281;dza!..</p>

<p>Umilk&#322;, nie podnosz&#261;c oczu. Po d&#322;u&#380;szej
chwili, ci&#261;gn&#261;&#322;:</p>

<p>- Pomny naszej dawnej znajomo&#347;ci, przysze­d&#322;em tu,
do pana prezesa, z pokorn&#261; pro&#347;b&#261; o posa­d&#281;, o prac&#281;,
cho&#263; byle jak&#261;, ale - p&#322;atn&#261;, o zarobek, bo
ja&#322;mu&#380;ny nie zwyk&#322;em przyjmowa&#263;!.. Byle z g&#322;odu nie
umrze&#263;... byle os&#322;odzi&#263; &#380;ycie tej kobiecie, która mnie
kocha, a której doli dot&#261;d w &#380;adny sposób ul­&#380;y&#263; nie
mog&#281;!.. - wyrzuci&#322; z siebie z moc&#261;.</p>

<p>Zamilk&#322; i wstydz&#261;c si&#281; jakby s&#322;ów
w&#322;asnych, nie podnosi&#322; ju&#380; wcale oczu na Romana. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski za&#347; z kolei przez czas ten ca&#322;y
&#347;ledzi&#322; s&#322;owa i gr&#281; fizyonomii Zieli&#324;skiego, a w my­&#347;lach
jego równocze&#347;nie stan&#261;&#322; wyra&#378;nie kontrast ra­&#380;&#261;cy,
pe&#322;ny ironii, mi&#281;dzy &#380;yciem jego, a &#380;yciem tego oto
Hermana, znanego mu dobrze, jako najzdolniej­szego studenta uniwersytetu - z
przed laty... Stanowczo nie pop&#322;aca by&#263; idealist&#261;!</p>

<p>O&#380;eni&#322; si&#281; bez maj&#261;tku... No, a gdyby
tak on, Roman Dzier&#380;ymirski, zgrzeszy&#322; by&#322; idealizmem, i biedak,
ale nieposzlakowany, uczciwy, pozby&#322; si&#281; przed laty nietkni&#281;tych
banknotów i o&#380;eni&#322; si&#281; nast&#281;pnie z jak&#261;
dziewczyn&#261; zupe&#322;nie biedn&#261; ?..</p>

<p>- No, w ka&#380;dym b&#261;d&#378; razie, jako&#347;
da&#322;bym tam sobie rad&#281;! - odpowiedzia&#322;o co&#347; butnie w duchu
Roman natychmiast. - Posiadam hart, wol&#281;, rozum, rzutko&#347;&#263;, dar
oryentowania si&#281; trafnego, i spryt - to wiele; a on? Szlachetny, zdolny,
lecz jednak tro­ch&#281;... g&#322;upi!</p>

<p>- Ale czysty ! - uk&#322;u&#322;o co&#347;, jakby
&#380;&#261;d&#322;em Romana. Spu&#347;ci&#322; g&#322;ow&#281; i
s&#322;uchaj&#261;c dalej losów ko­legi Zieli&#324;skiego, mówi&#322; sobie
zarazem:</p>

<p>- Jednak pomóc trzeba... nale&#380;y. Dla wspo­mnie&#324;,
no, i dla zasady.</p>

<p>Gdy za&#347; dawny towarzysz mówi&#263; ju&#380;
przesta&#322;, odezwa&#322; si&#281; z kolei:</p>

<p> - Wi&#281;c
&#380;yczy&#322;by pan sobie otrzyma&#263; zapewne miejsce na kolei, gdzie
jestem prezesem... Niestety, nie mog&#281;, postanowi&#322;em bowiem podczas
ca&#322;ego trwania tam moich rz&#261;dów, od siebie nie narzuca&#263;
nikogo... Ale móg&#322;bym pomie&#347;ci&#263; pana gdzie indziej. W Banku
Handlowo-Przemys&#322;owym, na przyk&#322;ad, na­le&#380;&#281; do
zarz&#261;du... Czy znane s&#261; panu: rachunkowo&#347;&#263; kupiecka,
buchalterya i j&#281;zyki obce biegle, jak fran­cuski, niemiecki, a mo&#380;e i
angielski`?..</p>

<p>- Niestety, nie! - odpar&#322; Zieli&#324;ski. - Facho­wego
wykszta&#322;cenia nie posiadam, gimnazya klasy­czne za&#347; i wydzia&#322;
prawny uniwersytetu nie wyszkoli&#322;y mnie dostatecznie w &#380;adnym z
nowo&#380;ytnych j&#281;zy­ków europejskich... Co innego grecki i
&#322;acina... Co si&#281; za&#347; tyczy rachunkowo&#347;ci, poza
arytmetyk&#261; i matematyk&#261; wy&#380;sz&#261;, t. j. algebr&#261;,
geometry&#261;, trygonomet­ry&#261;, inn&#261; s&#322;u&#380;y&#263; nie
mog&#281;...</p>

<p>I machn&#261;wszy przy tych s&#322;owach r&#281;k&#261;, w
znie­ch&#281;ceniu, m&#322;odzieniec, westchn&#261;wszy smutnie, doda&#322;. </p>

<p>- Zreszt&#261;, panie prezesie, mówi&#261;c szczerze
ca&#322;kiem, przekonywam si&#281; teraz coraz bardziej, i&#380; szko­&#322;y
nie da&#322;y mi zgo&#322;a &#380;adnej nauki &#380;yciowej i pra­ktycznej.</p>

<p>- Ma pan s&#322;uszno&#347;&#263;, zapewne... -
potwierdzi&#322; Roman. - Niedaleko, szczególniej przy obecnej nadprodukcyi w
naszem mie&#347;cie ludzi fachowych, zajecha&#322;by&#347; pan ze swym
dyplomem, ale nie martw si&#281; pan... Spotka&#322;e&#347; mnie na swej
drodze. Ja zaprote­guj&#281; pana po pierwsze w imi&#281; lat dawnych, po
drugie, &#380;e nale&#380;ysz pan, jak widz&#281;, do prawdziwie
potrzebuj&#261;cych pracy! - ostatnie s&#322;owa silniej zaakcentowa&#322;
Dzier&#380;ymirski. - ­Czy &#322;adny i czytelny masz pan charakter pisma?</p>

<p>- Owszem, staranny i czytelny w zupe&#322;no&#347;ci! - ­po&#347;pieszy&#322;
z odpowiedzi&#261; Herman.</p>

<p>- No, to dobrze - odpar&#322; Roman, i przy tych
s&#322;owach si&#281;gn&#261;&#322; do stoj&#261;cego na biurku pude&#322;eczka
po bilet wizytowy. - Napisz&#281; s&#322;ówko do Dyrekcyi Towarzystwa Ogniowego
"Esperanza"... Z dyrekto­rem jestem w &#347;cis&#322;ych bardzo
stosunkach, w tych dniach oprócz tego sam z nim pomówi&#281; - odmówi&#263; mi
nie mo&#380;e... Od pierwszego przysz&#322;ego miesi&#261;ca dadz&#261; panu
posad&#281;. Przypuszczam, i&#380;... na pocz&#261;tek z jakie&#347; 500
rubli... B&#281;dziesz pan obrachowywa&#322;, sprawdza&#322;, a potem
przepisywa&#322; zapewne ubezpieczeniowe polisy... Jak si&#281; pan za&#347;
wprawisz w owem przepisywaniu, wyrobi&#281;, i&#380; dadz&#261; panu po­lisy do
kopjowania w domu, w ten sposób zarobisz pan wi&#281;cej. Zgoda?...</p>

<p>- Ale&#380; naturalnie - dzi&#281;kuj&#281; stokrotnie,
dzi&#281;­kuj&#281; po tysi&#261;c razy! Wdzi&#281;czno&#347;&#263; moja, panie
pre­zesie, nie ma granic!... - i zerwawszy si&#281; z krzes&#322;a, Zieli&#324;ski,
wzruszony i uradowany, u&#347;cisn&#261;&#322; z przej&#281;ciem d&#322;o&#324;
Romana.</p>

<p>Ten ostatni, napisawszy s&#322;ów kilka,
zapiecz&#281;towa&#322; list i powsta&#322;, a podaj&#261;c go m&#322;odemu
cz&#322;owiekowi, rzek&#322;:</p>

<p>- &#379;ycz&#281; szcz&#281;&#347;cia i powodzenia!.. Bardzo
kon­tent równie&#380; jestem, &#380;e pan zwróci&#322;e&#347; si&#281;
bezpo&#347;rednio do mnie, i &#380;e znajomo&#347;&#263; nasz&#261;
odnowili&#347;my znowu... Doktorowi Zboi&#324;skiemu moje uk&#322;ony, gdy go
pan zobaczysz!..</p>

<p>I Roman Zieli&#324;skiemu poda&#322; r&#281;k&#281;.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281;... Nie zapomn&#281; tego panu nigdy!..­
- z serdecznem ciep&#322;em w g&#322;osie odpar&#322; m&#322;odzieniec,
&#347;ciskaj&#261;c d&#322;o&#324; dawnego swego towarzysza.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski odprowadzi&#322; go uprzejmie do drzwi, a
gdy z Zieli&#324;skim znik&#322;o mu z przed oczu przesz&#322;o&#347;ci widmo,
odetchn&#261;&#322; swobodniej, i zadzwo­ni&#322; na, lokaja.</p>

<p>Ten zjawi&#322; si&#281; natychmiast, nios&#261;c w
r&#281;ku tac&#281; z kilkoma biletami.</p>

<p>- Czekaj&#261; jeszcze? - zapyta&#322; Roman, i
spojrza&#322; pobie&#380;nie na bilety, a równocze&#347;nie wyj&#261;&#322; z
kieszeni zegarek, wskazuj&#261;cy ju&#380; par&#281; minut po dwunastej.</p>

<p>- Przepro&#347; tych panów i powiedz, &#380;e dzi&#347; za ­pó&#378;no!..
- rzuci&#322; czekaj&#261;cemu s&#322;udze.</p>

<p>Lokaj wyszed&#322;, a Dzier&#380;ymirski przechadza&#263;
si&#281; pocz&#261;&#322; z wolna po pokoju i cygaro zapali&#322;,
wypuszczaj&#261;c od niechcenia z ust ma&#322;e kó&#322;eczka dymu.</p>

<p>Ca&#322;y by&#322; jeszcze pod wra&#380;eniem ostatniej wizy­ty,
oraz tej od&#380;y&#322;ej z ni&#261; tak nagle &#347;wie&#380;o minionej
przesz&#322;o&#347;ci.</p>

<p>I Dzier&#380;ymirskiemu czo&#322;o poora&#322;o si&#281; w
drobne bruzdy, zamy&#347;lony wci&#261;&#380; tak samo, nerwowym krokiem
przebiega&#322; komnat&#281;.</p>

<p>Od lat kilku, gdy o&#380;eni&#322; si&#281; by&#322; z
Ol&#261;, nie zmieni&#322; si&#281; Roman prawie &#380;e wcale. Ta sama
inteligentna i pi&#281;kna twarz po&#322;udniowca, ta&#380; sama m&#322;o­dzie&#324;cza
szybko&#347;&#263; ruchów, oraz niezmienna wytwor­no&#347;&#263; sylwetki
ca&#322;ej - cechowa&#322;y go obecnie tak, jak i przed paru laty.</p>

<p>A ile&#380;, ile&#380; zdarze&#324; przewin&#281;&#322;o
si&#281; dot&#261;d w &#380;y­ciu jego!</p>

<p>Po odbyciu &#380;a&#322;oby na wsi, w Gowartowie, przy­jecha&#322;
z Ol&#261; do miasta. Tu, dzi&#281;ki dziedzictwu pana Januarego,
po&#322;o&#380;eniu towarzyskiemu &#380;ony i, odnowionym w&#322;asnym
stosunkom, zdoby&#322; Roman to, co do dzi&#347; dnia posiada&#322;.</p>

<p>Energiczny, rzutki, gi&#281;tki, sprytny i pe&#322;en am­bicyi
zaszed&#322; wysoko. Ola kocha&#322;a go dot&#261;d niezmiennie, ludzie korzyli
si&#281; przed jego rozumem, stosun­kami, wp&#322;ywami, a jednak nie by&#322;
on zgo&#322;a szcz&#281;­&#347;liwym!..</p>

<p>I teraz po twarzy jego odgadn&#261;&#263; to równie&#380;
&#322;atwe by&#322;o. Cierpia&#322;...</p>

<p>Rozpami&#281;tuj&#261;c w my&#347;lach
przesz&#322;o&#347;&#263; w&#322;asn&#261;, zapomnia&#322; wida&#263;
zupe&#322;nie o tera&#378;niejszo&#347;ci. Niby wczorajsze &#347;wie&#380;e, we
wspomnieniach &#380;y&#322;y znów te lata minione, dawne... Jak fata morgana
u&#322;udna mami&#322;y wzrok duszy jego niedo&#347;cig&#322;&#261;, bo
bezpowrotn&#261; ju&#380; dal&#261;, rozpierzcha&#322;y si&#281;, nieuchwytne,
to znów wra­ca&#322;y jawne - &#380;ywe!</p>

<p>Widzia&#322; si&#281; wi&#281;c Roman w po&#347;lubnym roku
mi­&#322;o&#347;ci wzajemnej, haszyszów i upoje&#324;, z dysonansem
&#347;mierci te&#347;cia swego na ko&#324;cu i widzia&#322; siebie potem lata
ca&#322;e w ci&#261;g&#322;ych zabiegach, trudach, w praw­dziwej,
nami&#281;tnej energii czynu, w bezustannej go­nitwie za
popularno&#347;ci&#261;, wielko&#347;ci&#261; i znaczeniem.</p>

<p>Wznie&#347;&#263; si&#281;!.. wznie&#347;&#263; ponad
drugich, ponad t&#322;umy - to sta&#322;o si&#281; &#380;ycia jego celem!..
Widzie&#263; kornemi te ludzkie masy u stóp swoich - marzeniem - pomimo
samopoznania w g&#322;&#281;bi duszy, &#380;e na to wszystko nie zas&#322;uguje
si&#281; zgo&#322;a, pomimo gryz&#261;­cej go, jak jad, tocz&#261;cej go, jak
robak, samowiedzy, &#380;e on moralnie nie godzien mo&#380;e &#380;adnego z
tych, któ­rzy go ponad siebie wynosz&#261;!..</p>

<p>Bo rzecz zaiste dziwna... Setki zdarze&#324;, tysi&#261;­ce
ludzi przemkn&#281;&#322;y, jak w kalejdoskopie, w &#380;yciu Romana, a
tajemnica jego odleg&#322;ego "wczoraj", pozosta&#322;a nadal -
tajemnic&#261;... Nikt jej nie odkry&#322;, nikt nie przypomnia&#322;. O
w&#322;a&#347;cicielu dwudziestu siedmiu tysi&#281;cy g&#322;ucho i cicho
by&#322;o, jakby fakt ten ca&#322;y by&#322; li tylko snem strasznym,
zakl&#281;t&#261; bajk&#261; z tysi&#261;ca i je­dnej nocy!</p>

<p>A tymczasem &#380;ycie, tocz&#261;c si&#281; wartkiem
ko&#322;em, poch&#322;ania&#322;o sob&#261; Romana, poch&#322;ania&#322;o go
tak dalece, &#380;e bywa&#322;y chwile, i&#380; zapomina&#322;. Ale, niestety,
by&#322;y to tylko... chwile.</p>

<p>Sumienie uparcie czuwa&#322;o bezustannie. Nie by&#322;o
dnia jednego, by Dzier&#380;ymirski w cicho&#347;ci ducha nie uchyli&#322;
g&#322;owy przed przypomnieniem strasznem; nie mija&#322; miesi&#261;c, by
godzin kilka, z dala od ludzi, nie by&#322; zmuszonym przep&#281;dzi&#263; sam
na sam ze sob&#261; i z wyrzuta­mi sumienia.</p>

<p>O! jak&#380;e pragn&#261;&#322; on nieraz odda&#263; to
z&#322;oto cu­dze, jak pragn&#261;&#322;!..</p>

<p>Odda&#263;! Ale komu?.. Zwróci&#263;, ale jak, nawet gdyby
si&#281; i zna&#322;az&#322; w&#322;a&#347;ciciel zagadkowy, by nie
splami&#263; nieskazitelnego po&#322;ysku czci w&#322;asnej, honoru i opinii
cz&#322;owieka, przoduj&#261;cego spo&#322;ecze&#324;stwu ca­&#322;emu?..</p>

<p>W tym samym, ozdobionym granacikow&#261; koro­n&#261;
hrabiowsk&#261;, pugilaresie, le&#380;a&#322;y od&#322;o&#380;one przeze&#324;
na miejsce, owe dwadzie&#347;cia siedem tysi&#281;cy, w banknotach i rulonach
z&#322;ota, schowane w tajemnej i ni­komu nie znanej skrytce. Przeznaczone dla
zagad­kowego w&#322;a&#347;ciciela - czeka&#322;y one na&#324; tam dare­mnie.</p>

<p>Bo gdyby&#380; przynajmniej, cho&#263; promykiem ma­&#322;ym,
rozdar&#322;a si&#281; ta tajemnicza ciemno&#347;&#263;, kryj&#261;ca
dot&#261;d w swych czelu&#347;ciach bezustannej zagadki praw­nego
pieni&#281;dzy tych pana!</p>

<p>Och, wtedy, b&#281;d&#261;c cho&#263; troch&#281;
przygotowanym, niew&#261;tpliwie da&#322;by on jako&#347; sobie rad&#281;!
Wola&#322;by bowiem zobaczy&#263; nawet roztwieraj&#261;c&#261; si&#281; przed
nim przepa&#347;&#263; bez wyj&#347;cia, gdy&#380; ufny w swój rozum, zna­laz&#322;by
je na pewno, ni&#380; widzie&#263; ci&#261;gle przed sob&#261; ten pe&#322;ny
milczenia sfinksowy spokój, id&#261;cego przed nim ciemnego,
nieodwo&#322;alnego jutra!.. Przestrasza&#322; go on - przejmowa&#322;
zgroz&#261;...</p>

<p>Bo Dzier&#380;ymirski poza licznemi zaj&#281;ciami swemi
spo&#322;ecznej natury, czyni&#322; dot&#261;d niemal bez skutku wszystko, aby
zrzuci&#263; z siebie, ju&#380; raz na dobre, gnio­t&#261;cy go skrycie
ci&#281;&#380;ar wspomnienia!..</p>

<p>Podawa&#322; wi&#281;c kilkakrotnie nad wyraz przebie­gle i
sprytnie og&#322;oszenia w pismach, nie tylko w kra­ju, ale i za granic&#261;,
w nadziei, i&#380; wpadnie na trop w&#322;a&#347;ciwy.</p>

<p>Sam pozatem odby&#322; kilka tajnych wycieczek do ludzi, o
których wiedzia&#322;, &#380;e zgubili niegdy&#347;, bez znalezienia, sumy
wi&#281;ksze...</p>

<p>Zbadawszy ich jednak podst&#281;pnie, z ostro&#380;na, wraca&#322;
zawsze z niczem. Zagadka trwa&#322;a.</p>

<p>Teraz wreszcie równie&#380;, nie dalej, jak za dni ju&#380;
kilka, postanowi&#322; Roman raz jeszcze uczyni&#263; pró­b&#281; w tym
wzgl&#281;dzie i wyjazd za granic&#281;, zapowiedziany przeze&#324;, dla
wypoczynku, "de facto" by&#322; zwi&#261;zanym &#347;ci&#347;le z
t&#261; tylko sam&#261;, wiecznie jedn&#261;, spraw&#261;.</p>

<p>Przechadzaj&#261;cy si&#281; wci&#261;&#380; szybko po
gabinecie Dzier&#380;ymirski, w chaosie j&#261;trz&#261;cych go my&#347;li i
wspomnie&#324;, schwyci&#322; si&#281; nagle za g&#322;ow&#281; i
szepn&#261;&#322; do sie­bie przejmuj&#261;co:</p>

<p>- Och, czemu&#380;, czemu&#380;, na Boga, natura obda­rzy&#322;a
mnie sumieniem tak czujnem, wra&#380;liwem, czemu?.. By&#322;bym
po&#322;o&#380;enie moje bra&#322; filozoficzniej, pro&#347;ciej... Wszak z
pieni&#281;dzy znalezionych w rzeczy sa­mej korzysta&#322;em tak ma&#322;o!
Przegra&#322;em je przecie wszystkie w Monaco, do ostatniego grosza, a wygra­&#322;em
z pieni&#281;dzy zupe&#322;nie innych! - sofizmat, niezmien­nie ten sam,
powraca&#322; w umy&#347;le Romana.</p>

<p>O ile jednak dawniej pociesza&#322; on go chwilami, teraz,
dzi&#347; - nie dzia&#322;a&#322; ju&#380; bynajmniej.</p>

<p>Dojrzalszy obecnie, w niejednem jeszcze prze­kszta&#322;cony
&#380;ycia szko&#322;&#261;, patrz&#261;cy z odleg&#322;o&#347;ci lat kil­ku
zimniej daleko na uczynek swój w&#322;asny "przyw&#322;aszczenia",
Dzier&#380;ymirski, nie wyzbywszy si&#281; do­t&#261;d wcale wszczepionych
silnie w dzieci&#324;stwie zasad uczciwo&#347;ci, nieprzejednanej, prawej,
czystej, - rozu­mia&#322;, i&#380;, pomimo poch&#322;oni&#281;cia cudzego
z&#322;ota przez ja­skini&#281; gry i dotychczasowej bezkarno&#347;ci -
zb&#322;&#261;dzi&#322;, i &#380;e wina jego zgo&#322;a nie by&#322;a
mniejsz&#261;. Czu&#322;, &#380;e &#380;ycie moralne wykolei&#322;o go
niemi&#322;osiernie, i cier­pia&#322;...</p>

<p>Roman przetar&#322; r&#281;k&#261; rozpalon&#261;
g&#322;ow&#281;; atak apatyi nerwowej pesymizmu, &#380;alu i goryczy, szerok&#261;
fal&#261; nap&#322;ywa&#322; znowu do duszy jego.</p>

<p>W tej samej chwili na &#347;ciennym zegarze wybi­&#322;o
wpó&#322; do pierwszej. Roman si&#281; wstrz&#261;sn&#261;&#322;.</p>

<p>Sesya, obowi&#261;zki, przodownictwo spo&#322;eczne - trzeba
by&#263; silnym!.. Odpocznie pó&#378;niej, gdy wyje­dzie - za dni par&#281;,
teraz odwagi!.. spokoju!..</p>

<p>I uczyniwszy nad nerwami swymi i my&#347;l&#261; wy­si&#322;ek,
Dzier&#380;ymirski wyprostowa&#322; si&#281;. Rzuciwszy opo­dal do po&#322;owy
spopiela&#322;e, cygaro, pocz&#261;&#322; porz&#261;dkowa&#263; &#347;piesznie
porozrzucane na biurku papiery.</p>

<p>W tej samej chwili do drzwi zapukano trzykrotnie. Roman
drgn&#261;&#322; i odwróci&#322; si&#281;. Pozna&#322; sposób stukania
&#380;ony, co dzie&#324; bowiem, o tej porze, Ola zwyk&#322;a by&#322;a
odwiedza&#263; go po pracy.</p>

<p>- Entrez!.. - rzuci&#322; dono&#347;nie i czo&#322;o jego wy­pogodzi&#322;o
si&#281; natychmiast.</p>

<p>Ma j&#261; przecie&#380;, najdro&#380;sz&#261;
&#380;on&#281;, podpor&#281;-ko­chank&#281; i przyjaciela ! Wszak wzajemnie nie
posia­daj&#261; przed sob&#261; &#380;adnych tajemnic, prócz jednej - je­dynej!</p>

<p>Przez próg komnaty do gabinetu wchodzi&#322;a ju&#380; Ola,
ubrana do wyj&#347;cia, w kapeluszu i sukni, skrojonej elegancko i
szeleszcz&#261;cej jedwabiami spódnic.</p>

<p>I ona od lat tych pi&#281;ciu nie zmieni&#322;a si&#281; pra­wie.
Wypi&#281;knia&#322;a tylko jeszcze bardziej, bujniejsze­mi sta&#322;y si&#281;
kszta&#322;ty i linie jej cia&#322;a, pon&#281;tniejszemi, w ca&#322;ym swym
czerwcowym rozkwicie, lat ju&#380; niespe&#322;na trzydziestu.</p>

<p>Z u&#347;miechem, przywitali si&#281; ma&#322;&#380;onkowie;
Roman ­uca&#322;owa&#322; &#380;on&#281; w czo&#322;o i zapyta&#322;:</p>

<p>- Dok&#261;d&#380;e to tak moja pani?</p>

<p>- Na ogólne zebranie pa&#324; Opieki &#346;-go Franci­szka z
Assy&#380;u; a ty wychodzisz tak&#380;e?..</p>

<p>- A jak&#380;e. Na sesy&#281; Zwi&#261;zku Kredytowego. </p>

<p>- Na któr&#261; godzin&#281;?</p>

<p>- O pierwszej si&#281; rozpoczyna...</p>

<p>- Pysznie!.. - zawo&#322;a&#322;a uradowana Ola.- Ka­za&#322;am
w&#322;a&#347;nie do powozu zaprz&#261;dz, podwioz&#281; ci&#281;... A
&#347;niadanie drugie ju&#380; jad&#322;e&#347;?</p>

<p>- Nie, kochanie, czasu mi nie starczy&#322;o. Prze­k&#261;sz&#281;
co&#347; nie co&#347; na mie&#347;cie...</p>

<p>- Mój ty biedaku !.. - i pog&#322;askawszy pie­szczotliwie
m&#281;&#380;a po twarzy, u&#347;ciska&#322;a go Ola serde­cznie, - taki
zaj&#281;ty zawsze, &#380;e nawet prawie nie mo&#380;na nigdy pomówi&#263; z
tob&#261; swobodnie...</p>

<p>- A czyja wina? - przekomarza&#322; si&#281; weso&#322;o
Dzier&#380;ymirski.- Gdy ja do domu wpadn&#281;, nigdy pa­ni mej nie ma... To
zebranie &#346;-go Antoniego, Kalsantego, Ambro&#380;ego, - wszystkich
&#347;wi&#281;tych jednem s&#322;owem... To znów z kolei opatrywaniu chorych,
wenta na przytu&#322;ki, obrady na zabawy filantropijne, rozdawnictwa, gwiazdki
dla dzieci, rozbieranie ich, ubieranie... Czy ja w ko&#324;cu wiem i
pami&#281;tam, wszyst­kie owe tam wasze damskie pseudo-prace?..</p>

<p>- No, no... Bardzo prosz&#281;, nie wy&#347;miewa&#263; mi
si&#281; z nas... Niby to wy, panowie, robicie co na owych sesyach. A
jak&#380;e! Rozmawiacie zgo&#322;a o czem innem, papierosy palicie,
k&#322;ócicie si&#281; i rozchodzicie. Ho-ho, ju&#380; ja wiem dobrze, co
mówi&#281;!..- odpar&#322;a z przeko­naniem obra&#380;ona niby Ola.</p>

<p>I w ten sam sposób d&#322;u&#380;ej jeszcze przekoma­rzaliby
si&#281; &#380;artobliwie ma&#322;&#380;onkowie, gdyby nie wej­&#347;cie
lokaja, który zaanonsowa&#322;:</p>

<p>- Prosz&#281; ja&#347;nie pa&#324;stwa, powóz ju&#380;
czeka... </p>

<p>- Aaa... to dobrze! - rzek&#322; Roman &#380;wawo, da­leki
ju&#380; my&#347;l&#261; od dr&#281;cz&#261;cych go do niedawna wspomnie&#324;.</p>

<p>- Nie przebierzesz si&#281; Romciu? - zapyta­&#322;a Ola.</p>

<p>- Ani my&#347;l&#281;, nie mam czasu! Patrz, dochodzi
ju&#380; pierwsza... Có&#380; to, moje &#380;ycie, uwa&#380;asz mo&#380;e,
&#380;e nie po d&#380;entleme&#324;sku wygl&#261;dam?... - zapyta&#322; lekko.</p>

<p>- Ale gdzie&#380; tam... Có&#380; znowu?.. Tego my­&#347;le&#263;
si&#281; nie o&#347;mielam - roze&#347;mia&#322;a si&#281; Ola. - tylko tak
troch&#281;... nie &#347;wie&#380;o... Czekaj, przeczesz&#281; ci&#281;,
poprawimy krawat i oczyszcz&#281;...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski podda&#322; si&#281; pokornie wymaganiom
estetycznym &#380;ony.</p>

<p>- No, fertig! Wygl&#261;dasz zno&#347;nie!.. -
zadecydowa&#322;a Ola po chwili.</p>

<p>- Phi... tylko? To niezbyt pocieszaj&#261;ce, - od­par&#322;,
&#347;miej&#261;c si&#281;, Roman - i wyszed&#322; z Ol&#261; do przedpokoju.</p>

<p>W bramie domu czeka&#322; ju&#380; powóz odkryty;
Dzier&#380;ymirscy wsiedli do&#324; po&#347;piesznie, lokaj wsko­czy&#322; na
koz&#322;y i ruszyli. Znany w ca&#322;em mie&#347;cie pojazd
"prezesowstwa", zaprz&#281;&#380;ony w dwa ros&#322;e miesza&#324;ce,
krwi anglo-arabskiej, wytoczy&#322; si&#281; na ulic&#281; i pomkn&#261;&#322;
chy&#380;o.</p>

<p>Co chwila z po&#347;ród id&#261;cej po szerokich chodni­kach
publiczno&#347;ci, lub z wymijanych powozów, k&#322;a­nia&#322; si&#281;
kto&#347; uprzejmie Dzier&#380;ymirskim, a oni, u&#347;miechni&#281;ci, weseli,
tak samo grzecznie oddawali wszyst­kim uk&#322;ony. Po d&#322;u&#380;szej
chwili milczenia, odezwa&#322; si&#281; Roman:</p>

<p>- Ale, a propos, musisz si&#281; tem zaj&#261;&#263;,
Oluniu, bo ja, doprawdy, czasu nie mam. Dzi&#347;, lub najdalej jutro,
wysy&#322;amy zaproszenia do wszystkich naszych znajomych... W sobot&#281; damy
raut po&#380;egnalny... J'es­pere, &#380;e nic nie masz przeciwko temu, moje
&#380;ycie ?..</p>

<p>- Ale&#380;, naturalnie!.. - po&#347;pieszy&#322;a z
zapewnie­niem Ola, - lecz musimy przecie&#380; z&#322;o&#380;y&#263; wizyty... </p>

<p>- Nie ja, nie ja, cherie!.. To ty za mnie nie­odzownie
zrobi&#263; musisz, kochanie... Kto nie przyj­dzie - pal go licho!.. A
zreszt&#261;, pas de crainte, stawi&#261; si&#281; wszyscy...</p>

<p>- Dlaczego nie chcesz jecha&#263; ze mn&#261;?</p>

<p>- Nie nie chc&#281;, lecz nie mog&#281;. Mam przed wyjazdem
jeszcze zaj&#281;cia huk! Nie mo&#380;esz mie&#263; na­wet wyobra&#380;enia,
moja droga, co to znaczy wyrwa&#263; si&#281; na miesi&#281;cy kilka, jak tego
pragn&#281;, z tego ko&#322;amych rozlicznych obowi&#261;zków - c'est un vrai
tour de force!.. - Dzier&#380;ymirski zamilk&#322; na chwil&#281;, poczem
ko&#324;czy&#322;:</p>

<p>- Bo pomy&#347;l tylko... Tu znale&#378;&#263; na czas ten
ca&#322;y zast&#281;pc&#281;, tam znów wycofa&#263; si&#281; zr&#281;cznie, by
nie obrazi&#263; nikogo i za&#322;atwi&#263; wszystkie czynno&#347;ci ju&#380;
z góry... Wi&#281;c chyba rozumiesz teraz, i&#380; w wizyty &#347;wiatowe
bawi&#263; si&#281; nie mog&#281;, najwy&#380;ej do kilkuna­stu wybitniejszych
osobisto&#347;ci, i koniec.</p>

<p>- Ale&#380; dobrze, ju&#380; dobrze, nie t&#322;umacz
si&#281;, nie bro&#324; - zrobi&#281; wszystko, mój w&#322;adco i panie! - z
u&#347;mie­chem, pocieszy&#322;a go Ola. - Pyta&#322;am si&#281; tak tylko...
Czy wracasz dzi&#347; na obiad ?..</p>

<p>- Pas possible! - odpar&#322; Dzier&#380;ymirski sta­nowczo.
- Akurat o szóstej zebranie nadzwyczajne akcyonaryuszów i komitetu nowego
przedsi&#281;biorstwa, wiesz, Komercyjno -Agronomiczny Zwi&#261;zek krajowy...
Zjem na mie&#347;cie.</p>

<p>- A wieczorem? - pyta&#322;a dalej Ola.</p>

<p>- Musz&#281; by&#263; koniecznie u ksi&#281;cia Artura, w
sprawie budowy nowego ko&#347;cio&#322;a &#346;w. Jana Chrzci­ciela; zebranie
prywatne w jego mieszkaniu - obie­ca&#322;em.</p>

<p>- Niemo&#380;liwym jeste&#347; cz&#322;owiekiem !.. - roze­&#347;mia&#322;a
si&#281; Ola, - ja ju&#380; o czwartej wracam do domu.</p>

<p>Umilkli. Wko&#322;o nich &#347;mia&#322;o si&#281; w
s&#322;o&#324;cu mia­sto; wiosna czarodziejka nawet tu, w ciasne ogrodu mury,
swój powiew balsamiczny tchn&#261;&#263; potrafi&#322;a - oddycha&#322;o
si&#281; swobodniej, szerzej, &#347;wie&#380;o&#347;&#263; majowa
pie&#347;ci&#322;a twarze &#347;piesz&#261;cych zewsz&#261;d t&#322;umów,
&#347;mie­j&#261;cych si&#281; i weso&#322;ych.</p>

<p>- Sta&#324;! - rzuci&#322; nagle i rozkaz
Dzier&#380;ymirski, dotykaj&#261;c z lekka lask&#261; liberyjnych pleców
stangreta. Doje&#380;d&#380;ali do wspania&#322;ego gmachu Zwi&#261;zku Kredy­towego.</p>

<p>Powóz zatrzyma&#322; si&#281; pos&#322;usznie.</p>

<p>- A ce soir! - rzek&#322; Roman, i lekkiem u&#347;ci­&#347;nieniem
r&#281;ki po&#380;egnawszy &#380;on&#281;, wyskoczy&#322; z ekwi­pa&#380;u. Po
kamiennych stopniach kru&#380;ganka skierowa&#322; si&#281; ku olbrzymim kutym
drzwiom, które, w powitalnym, niskim uk&#322;onie, otwiera&#322; ju&#380;
us&#322;u&#380;nie szwajcar miejscowy.</p>

<p>Na progu gmachu Dzier&#380;ymirski obejrza&#322; si&#281; i
spotka&#322; ze wzrokiem Oli. Spojrzeniami wzajemnie po&#380;egnali si&#281;
jeszcze pieszczotliwie, poczem Ola od­wróci&#322;a si&#281; pierwsza, Roman
za&#347;, &#347;cigaj&#261;c j&#261; oczyma, zatrzyma&#322; si&#281; i
u&#347;miechn&#261;&#322;...</p>

<p>W oddalaj&#261;cym si&#281; powozie, m&#322;oda kobieta po
chwili, instynktownie jakby, raz drugi spojrza&#322;a za siebie.
Dzier&#380;ymirski jednocze&#347;nie skin&#261;&#322; g&#322;ow&#261; i
znik&#322; za drzwiami, Ola za&#347; odwróci&#322;a si&#281; i niedbale roz­pi&#281;&#322;a
bia&#322;&#261;, koronkami obszyt&#261;, parasolk&#281;. Promienie i blaski
majowe zal&#347;ni&#322;y si&#281; jeszcze na jej postaci chwil&#281;, i powóz
znik&#322;, poch&#322;oni&#281;ty wielkomiejskim wirem.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Kaskad&#261; &#347;wiate&#322; i blasków p&#322;on&#261;
rz&#281;si&#347;cie apar­tamenty Romanowstwa Dzier&#380;ymirskich...</p>

<p>Z pó&#322; otwartych lilii z kryszta&#322;u, zdobi&#261;cych
gazowe po bocznych &#347;cianach kinkiety, z &#380;yrandoli i lamp - tu
jaskrawo, tam znów &#322;agodniej, dr&#380;&#261; w dusznej atmosferze salonów
p&#281;ki promieni, spadaj&#261; de­szczem na t&#322;um weso&#322;y, elegancki
i strojny, graj&#261;, za&#322;amuj&#261;c si&#281; w klejnotach kobiet -
pieszcz&#261; ich na­gie gorsy i ramiona, g&#322;aszcz&#261; je swym
niewidzialnym dotykiem.</p>

<p>Gwar st&#322;umiony prowadzonych z o&#380;ywieniem rozmów,
oraz t&#322;ok i ciasnota panuje w kilku obszer­ych salonach;
cz&#281;&#347;&#263; tylko go&#347;ci siedzi, wi&#281;kszo&#347;&#263;,
wahad&#322;owym ruchem p&#322;yn&#261;cej fali, przechadza si&#281;
bezustannie, a raczej dyskretnie przeciska.</p>

<p>Nie omyli&#322; si&#281; bowiem w przewidzeniach swych
Dzier&#380;ymirski. Ca&#322;e towarzystwo i wszystkie jego sfery stawi&#322;y
si&#281; na raut po&#380;egnalny prezesa, wice prezesa, dyrektora i
cz&#322;onka licznych instytucyi -rade i poczuwaj&#261;ce si&#281; do
obowi&#261;zku obecno&#347;ci&#261; sw&#261; z&#322;o&#380;y&#263; danin&#281;
grzeczno&#347;ci &#347;wiatowej temu, kto trzyma&#322; obecnie w silnej
d&#322;oni w&#261;tek ich spraw i inte­resów - natury spo&#322;ecznej,
przemys&#322;owej, filantropij­nej, a cz&#281;sto g&#281;sto i osobistej nawet.</p>

<p>Pe&#322;ni uprzejmo&#347;ci, dystynkcyi i
go&#347;cinno&#347;ci szczerej, w&#347;ród t&#322;umu swych go&#347;ci, uwijali
si&#281; Dzier&#380;ymirscy, zmieniaj&#261;c si&#281; kolejno w pobli&#380;u
wej&#347;cia pierwszego salonu, dla witania wchodz&#261;cych co chwi­la nowych
przybyszów. W ko&#324;cu jednak i ten cza­sowy posterunek ich okaza&#322;
si&#281; wprost niemo&#380;li­wym...</p>

<p>Roman i Ola zmuszeni zostali zmiesza&#263; si&#281; z
t&#322;u­mem rautuj&#261;cych go&#347;ci, ust&#281;puj&#261;c sami naporowi
&#347;cisku.</p>

<p>A kwadranse tymczasem mija&#322;y szybko. Liczba
nap&#322;ywaj&#261;cych osób powi&#281;ksza&#322;a si&#281; coraz bardziej,
w&#347;ród szeleszcz&#261;cej za&#347;, barwnej fali go&#347;ci, w liberyi i
po&#324;czochach, ukazywa&#263; si&#281; pocz&#281;li, posuwaj&#261;c si&#281;
z trudem, lokaje, z wielkiemi srebrnemi tacami... U wej&#347;cia za&#347;
salonów, wyparta zwi&#281;kszaj&#261;c&#261; si&#281; fal&#261; ludzi,
stan&#281;&#322;a zwarta gromada m&#281;&#380;czyzn, tamu­j&#261;c w ten sposób
po prostu komunikacy&#281; do przepe&#322;­nionych nad miar&#281; apartamentów.</p>

<p>M&#322;odzieniec, ciemny szatyn, nieposzlakowanie elegancki,
o impertynenckiej nieco, cho&#263; wielko&#347;wiatowej powierzchowno&#347;ci,
wchodzi&#322; w tej chwili do mieszkania prezesowstwa Dzier&#380;ymirskich.</p>

<p>Znalaz&#322;szy si&#281; niebawem poza zbit&#261; u drzwi
gar­stk&#261; panów, na razie nie móg&#322; post&#261;pi&#263; ani kroku
naprzód. Widz&#261;c to, skrzywi&#322; swe w&#261;skie usta, i wspi&#261;&#322;
si&#281; dyskretnie na palce.</p>

<p>Ponad zbli&#380;onemi, wypomadowanemi g&#322;owami
stoj&#261;cych m&#281;&#380;czyzn, ujrza&#322; dok&#322;adnie
ko&#322;ysz&#261;ce si&#281; morze kobiecych biustów, g&#322;ówek czarownych,
pi&#281;k­nych, ró&#380;nobarwnych tualet, gorsów i fraków i mruk­n&#261;&#322;
do siebie:</p>

<p>- Ho-ho!.. pas
mal...</p>

<p>Spojrza&#322; nast&#281;pnie na stoj&#261;cych opodal rauto­wiczów.
Nie zna&#322; &#380;adnego z nich. &#379;achn&#261;&#322; si&#281;
niecierpliwie i szepn&#261;&#322; znów z cicha do siebie, po fran­cuzku:</p>

<p>- Que diable, je ne suis pas venu ici pour garder
l'antichambre...</p>

<p>I jednocze&#347;nie posun&#261;&#322; si&#281; zr&#281;cznie
naprzód, po­tr&#261;ciwszy za&#347; lekko po drodze swej paru s&#261;siadów,
rzuci&#322;, z wytwornym uk&#322;onem, kilka: "Pardon", w rezultacie
jednak znalaz&#322; si&#281; zaledwie o par&#281; kroków naprzód.</p>

<p>Popatrzy&#322; znowu przed siebie, wspi&#261;wszy si&#281;
na palce.</p>

<p>- Ach, przecie&#380; cho&#263; jeden!.. - szepn&#261;&#322;
z ul­g&#261;, tym razem ju&#380; po polsku, dojrza&#322; bowiem w&#322;a­&#347;nie
poznanego w przeddzie&#324; Emila &#321;ady&#380;y&#324;skiego.</p>

<p>Rzuciwszy po francusku par&#281; ugrzecznionych
przeprosze&#324;, m&#322;odzieniec post&#261;pi&#322; znów kroków kil­ka,
a&#380; stopniowo, przepraszaj&#261;c dalej bezustannie, zdo&#322;a&#322;
dotrze&#263; do &#321;ady&#380;y&#324;skiego.</p>

<p>Ten ju&#380; go by&#322; zoczy&#322;. Podali sobie
r&#281;ce, wita­j&#261;c si&#281; uprzejmie.</p>

<p>- Eh bien, chčr comte - zagadn&#261;&#322;, z u&#347;miechem
pierwszy pan Emil - jakie&#380; wra&#380;enie z rautu "koroniarzy?.."
Trudno si&#281; dosta&#263;, co? Et, ce qui touche, gospodarza, prezesa, vous
ne le verrez probablement pas, bo jest akurat pod przeciwnym biegunem.</p>

<p>- A ja w&#322;a&#347;nie musz&#281;, bo go nie znam. Pani
Dzier&#380;ymirska by&#322;a tak bardzo uprzejm&#261; zaprosi&#263; mnie, bo
z&#322;o&#380;y&#322;em jej wizyt&#281;, lecz prezesa, jako na­der zwykle
zaj&#281;tego podobno, nie widzia&#322;em...</p>

<p>- Ba... ba... c'est simple - potwierdzi&#322; &#321;ady­&#380;y&#324;ski
- nasz prezesunio jest to cz&#322;owiek, który jest wsz&#281;dzie, ale nigdy u
siebie w domu... Voulez - vous, przedstawi&#281; pana. W drog&#281; zatem...
P&#322;y&#324;my, p&#322;y&#324;­my, póki czas!.. - zanuciwszy
pó&#322;g&#322;osem wyrazy ostatnie, rzek&#322; starzej&#261;cy si&#281;
kawaler, i prowadz&#261;c za sob&#261; przybysza, pu&#347;ci&#322; si&#281;
naprzód.</p>

<p>Ostro&#380;nie, z wolna, dwaj panowie posuwa&#263; si&#281;
zacz&#281;li. Czynno&#347;&#263; to za&#347; nie&#322;atw&#261; by&#322;a.
Prócz oba­wy niezr&#281;cznego potr&#261;cenia kogo&#347; z wytwornego, a
&#347;cie&#347;nionego grona - musieli oni pozatem lawirowa&#263; jeszcze
bardzo zr&#281;cznie pomi&#281;dzy d&#322;ugiemi tre­nami pa&#324;...
&#321;ady&#380;y&#324;ski jednak radzi&#322; sobie wybor­nie. Co chwila
k&#322;ania&#322; si&#281; komu&#347; uprzejmie z dale­ka, lub wita&#322; z
bliska, przystawa&#322;, rzuca&#322; dowcipnych s&#322;ów par&#281; -
rozst&#281;powano si&#281; przed nim. Szed&#322; dalej.</p>

<p>- Uf, nous y voilŕ!..- rzuci&#322; po niejakim cza­sie
towarzyszowi swemu.</p>

<p>- Widz&#281; Romana, jak peroruje, cŕ va sans di­re, o
spo&#322;ecznych sprawach... - Och, i pani Ola jest równie&#380; niedaleko!..
Quelle chance...</p>

<p>I pan Emil, odwróciwszy si&#281;, skorzysta&#322; z wol­niejszej
nieco oko&#322;o siebie przestrzeni, wzi&#261;&#322; pod ra­mi&#281;
m&#322;odego cz&#322;owieka i zbli&#380;a&#263; si&#281; pocz&#261;&#322;
wolno, ku otoczonemu kilkoma rozmawiaj&#261;cymi &#380;ywo panami,
Dzier&#380;ymirskiemu. Id&#261;c za&#347;, podrwiwa&#322; z cicha, cytu­j&#261;c
dolatuj&#261;ce g&#322;o&#347;niejsze wyrazy i zdania.</p>

<p>- A co? nie mia&#322;em racyi ? s&#322;yszy pan ? Cel­
spo&#322;eczny, - pot&#281;ga dzia&#322;alno&#347;ci, - punkt kulminacyjny, -
przesilenie finansowe - etc. i tak dalej. Jak dowodzi, co? Prawdziwa
dystyngowana wie&#380;a Babel szumnych frazesów!</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek s&#322;ucha&#322; uwa&#380;nie,
u&#347;miechaj&#261;c si&#281; z lekka, tymczasem za&#347; jednak znale&#378;li
si&#281; obaj tu&#380; ko&#322;o grupy rozprawiaj&#261;cych zapalczywie
m&#281;&#380;­czyzn.</p>

<p>- Stój, panie hrabio, skromnie, a&#380; ja zatamu­j&#281;,
przerw&#281; ten oto rw&#261;cy potok dyskusyi!.. - odezwa&#322; si&#281; znów
&#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>Nie okaza&#322;o si&#281; to jednak potrzebnem. Dzier&#380;­ymirski,
bierniej od innych bior&#261;cy udzia&#322; w rozmowie, dojrza&#322; ju&#380;
w&#322;a&#347;nie zbli&#380;aj&#261;cego si&#281; pana Emila.
Wyci&#261;gaj&#261;c przyja&#378;nie r&#281;k&#281; ku niemu, z
serdeczno&#347;ci&#261;, przemówi&#322;:</p>

<p>- Emilu? Jak si&#281; masz? có&#380; tak pó&#378;no? </p>

<p>Romana z &#321;ady&#380;y&#324;skim &#322;&#261;czy&#322;y
obecnie stosun­ki przyja&#378;ni szczerej. Dzier&#380;ymirski polubi&#322;
szczerze tego weso&#322;ego zawsze, patrz&#261;cego na &#380;ycie trze&#378;wo
bywalca, a przyjaciela rodziny - &#380;ony, nie maj&#261;cego mu przytem za
z&#322;e - jak wiadomo - post&#281;pku ongi z Ol&#261;.</p>

<p>- Bynajmniej nie za pó&#378;no - odrzek&#322; swobodnie
zapytany, - od godziny dzi&#347; tak rojno, niby u ministra... Doj&#347;&#263;
do Jego Ekscelencyi nie mog&#322;em... - z uk&#322;onem, doko&#324;czy&#322;
ironicznie.</p>

<p>- A... tak. Rzeczywi&#347;cie. &#379;egnaj&#261; mnie czu­le,
- w tym samym tonie odpar&#322; z u&#347;miechem Dzier&#380;ymirski.</p>

<p>- Czy widzisz, Romanie, - ci&#261;gn&#261;&#322;
&#321;ady&#380;y&#324;­ski - tego m&#322;odzie&#324;ca w monoklu, z takiem znaw­stwem
dyskretnem ogl&#261;daj&#261;cego w tej chwili tors hrabiny P ?</p>

<p>- Widz&#281; i nie znam!.. - zadziwi&#322; si&#281;
Dzier&#380;y­mirski.</p>

<p>- Co? pas possible!., - zadrwi&#322; pan Emil. - Nie znasz
swoich go&#347;ci? O, panie prezesie, wstyd i ha&#324;ba!.. No, ale nic,
wybawi&#281; ci&#281; z k&#322;opotu i przed­stawi&#281; ci go. Ja go znam!..</p>

<p>- Jak si&#281; nazywa? Il a l'air assez bien!..</p>

<p>- Parbleu, çŕ va sans dire. Potomek znakomitego rodu: hrabia
Topola-Topolski - obja&#347;ni&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski, z ironi&#261;.</p>

<p>- No, ju&#380; "Topola", to pewnie dodatek twój,
Emilu - za&#347;mia&#322; si&#281; Roman - ale sk&#261;d&#380;e go wyr­wa&#322;e&#347;?..</p>

<p>- Przyby&#322; z Galicyi, rodem z Ksi&#281;stwa Pozna&#324;­skiego
- zaprosi&#322;a go twoja &#380;ona. Strze&#380; si&#281;, prezesie, pani
prezesowa ma swoich protegowanych!..</p>

<p>- No, nie gaw&#281;d&#378;, przedstaw mi go, bo bie­dak
si&#281; zanudzi, tak czekaj&#261;c - rzek&#322; Roman, i uj&#261;w­szy
rami&#281; przyjaciela, skierowa&#322; si&#281; ku Topolskiemu, id&#261;c
za&#347;, nachylony dyskretnie, szepn&#261;&#322;:</p>

<p>- Tylko nie przedstawiaj mi go comte Topol­ski, bo ja
zmuszonym b&#281;d&#281; wobec drugich uczyni&#263; to samo... Przecie&#380; to
nonsens wierutny tytu&#322;owa&#263; jakiego&#347; tam Topolskiego hrabi&#261;
tu u nas, gdzie roi si&#281; od autentycznych, historycznych rodów...</p>

<p>- E !.. daj pokój, obrazi si&#281;, zreszt&#261; bogaty i
epuzer... - odrzek&#322; z niech&#281;ci&#261; &#321;ady&#380;y&#324;ski - in
faut lui laisser son illustre illusion.</p>

<p>- Ale&#380; w&#322;a&#347;nie, przeciwnie! - przerwa&#322;
Dzier&#380;ymirski. - "Bez z&#322;udze&#324;", to najlepsza
regu&#322;a. Et je t'en prie, zrób, jak ci&#281; prosz&#281;...</p>

<p>- No, dobrze, dobrze... Uspokój si&#281; zreszt&#261;...
Po&#322;kn&#281; "comte", ale je&#347;li mnie ten dudek wyzwie na
pojedynek, to musisz by&#263; sekundantem! - zawyroko­wa&#322;, po swojemu,
&#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>- Monsieur Topolski... - szybko wyrzuci&#322; po chwili, gdy
znale&#378;li si&#281; ko&#322;o czekaj&#261;cego na nich m&#322;odzie&#324;ca.</p>

<p>- Dzier&#380;ymirski... </p>

<p>Po&#347;pieszy&#322; osobi&#347;cie przedstawi&#263;
si&#281; Roman uprzejmie i natychmiast zagai&#322; rozmow&#281;.</p>

<p>- Bardzo mi mi&#322;o widzie&#263; u siebie go&#347;cia z za
Kordonu... Wszak pan przybywa z Galicyi?..</p>

<p>- Tak jest. Wczoraj w&#322;a&#347;nie mia&#322;em zaszczyt
przedstawi&#263; si&#281;... i tam dalej - recytowa&#322; po&#347;piesznie
Topolski banaln&#261; &#347;wiatow&#261; odpowied&#378;,
wyja&#347;niaj&#261;c&#261; jego tutaj obecno&#347;&#263; i dotychczasow&#261;
znajomo&#347;&#263; z go­spodarzem.</p>

<p>- Nie zna pan zatem pewnie wiele osób - wy­s&#322;uchawszy
go cierpliwie do ko&#324;ca, przemówi&#322; Dzier&#380;ymirski - tymczasem
przedstawi&#281; pana par ci, par lŕ, zgoda?.. Venons! - dorzuci&#322;
przyja&#378;nie.</p>

<p>- Bonsoir, monsieur le comte! - w tej sa­mej chwili tu&#380;
obok nich rozleg&#322;o si&#281; powitanie zwrócone do m&#322;odzie&#324;ca, i
przed trzema panami stan&#281;&#322;a Ola, w prze&#347;licznej jasnozielonej
sukni balo­wej, mieni&#261;cej si&#281;, przetykanej srebrem,  wdzi&#281;cznie ubranej kwieciem wodnych
nenufarów.</p>

<p>Topolski sk&#322;oni&#322; si&#281; wytwornie i
przywita&#322; z go­spodyni&#261; domu, oraz, z wpraw&#261; obytego
&#347;wiatowca, rozpocz&#261;&#322; natychmiast rozmow&#281;.</p>

<p>Po twarzy Dzier&#380;ymirskiego tymczasem na s&#322;o­wa
powitalne &#380;ony przemkn&#281;&#322;o niezadowolenie widoczne i
skrzywi&#322; si&#281; nieznacznie. Posta&#322; chwil&#281; w niepewno&#347;ci,
poczem, zrezygnowany, rzuci&#322; Topolskiemu uprzejmych s&#322;ów par&#281; i
znik&#322; w t&#322;umie go&#347;ci.</p>

<p>Topolski tymczasem, pomimo powierzchowno&#347;ci, na
pierwszy rzut oka aroganckiej nieco, okaza&#322; si&#281; mi&#322;ym i wprawnym
"causeur em", a id&#261;c wolno obok Oli, z o&#380;ywieniem
rozmawia&#263; z ni&#261; nie przestawa&#322;.</p>

<p>- Jak to? - mówi&#322;a Dzier&#380;ymirska - wi&#281;c to
pan odziedziczy&#322; maj&#261;tek w naszych stronach... Wolno wiedzie&#263;
nazwisko dóbr pa&#324;skich?..</p>

<p>- Szcz&#281;snaja - odpar&#322; Topolski.</p>

<p>- Ale&#380; to zaledwie o pi&#281;&#263; mil od Gowartowa,
gdzie z m&#281;&#380;em mieszkamy - obja&#347;ni&#322;a towarzysza Ola. -
&#346;liczna rezydencya, znam z widzenia... Nie przypuszcza&#322;am zgo&#322;a,
&#380;e b&#281;d&#281; mia&#322;a w pana s&#261;sia­da. Bardzo mi mi&#322;o! -
doko&#324;czy&#322;a uprzejmie. Topolski sk&#322;oni&#322; si&#281;, rzuciwszy
jednocze&#347;nie zdaw­kowo - banaln&#261; grzeczno&#347;&#263;.</p>

<p>- To pan dziedziczy po hrabi Teodorze Iren­hauzie? wszak
prawda? - pyta&#322;a dalej Ola.</p>

<p>- Tak, pani; to by&#322; mój dziad stryjeczny... - Tak? no,
widzi pan... Zna&#322;am doskonale swe­go czasu dziadka, pa&#324;skiego, nous
sommes donc en pays de connaissance... By&#322; to bardzo dystyngowa­ny, zacny
i mi&#322;y cz&#322;owiek...</p>

<p>- Oh, vous ętes bien aimable, madame...- za­cz&#261;&#322;
sw&#261; wytworn&#261; francuszczyzn&#261; m&#322;odzieniec, lecz
przerwa&#322;a mu, sna&#263; niedos&#322;yszawszy, Ola:</p>

<p>- I obj&#261;&#322; pan ju&#380; swe dobra ?.. </p>

<p>- Nie, pani, jad&#281; tam dopiero za par&#281; tygodni...</p>

<p>- Pozna pan zatem Ukrain&#281;, - ci&#261;gn&#281;&#322;a da­lej
swobodnie m&#322;oda kobieta, - kraj to cudny, &#347;li­czny, zobaczy pan... Ja
go tak lubi&#281;, tak kocham, z ca&#322;ego serca!.. - ko&#324;czy&#322;a, z
o&#380;ywieniem.</p>

<p>- Ot bynajmniej nie jest mi obc&#261; Ukraina -­
po&#347;pieszy&#322; z odpowiedzi&#261; Topolski. - Zazna&#322;em ju&#380; jej
uroku, bywa&#322;em bowiem u stryja dawniej, et je suis tout ŕ fait de votre
opinion madame, c'est un pays charmant... Tyle wdzi&#281;ku, cichego czaru, w
tych drzemi&#261;cych stepach i polach, tyle poezyi, w jej dumkach, a tyle,
tyle t&#281;sknoty we wszystkiem!.. - z zapa&#322;em, wyg&#322;osi&#322;
ostatnie s&#322;owa Topolski.</p>

<p>Ola, po raz pierwszy, spojrza&#322;a na&#324; uwa&#380;niej.
Twarz m&#322;odzie&#324;ca w tej chwili pozby&#322;a si&#281; ca&#322;kiem
na&#322;o&#380;onej konwenansowej maski &#347;wiatowca, z&#322;ago­dnia&#322;a
jakby i wypi&#281;knia&#322;a.</p>

<p>Przesun&#261;wszy uwa&#380;nie swe rozumne spojrzenie po
twarzy swego nowopoznanego s&#261;siada wiejskiego w przysz&#322;o&#347;ci, Ola
zdziwi&#322;a si&#281; w duszy niepomier­nie, tymbardziej, &#380;e nie poza
bynajmniej, ale przeci­wnie, szczero&#347;&#263; w ostatnich s&#322;owach jego
d&#378;wi&#281;cza&#322;a. Nie spodziewa&#322;a si&#281; podobnego zwrotu w
rozmowie banalnej przeci&#281;tnego salonowca, za jakiego wzi&#281;&#322;a
nowego go&#347;cia, zamy&#347;li&#322;a si&#281; zatem chwil&#281;,
umilk&#322;a, i dopiero, w par&#281; minut pó&#378;niej, przypomniawszy
sna&#263; sobie obowi&#261;zki gospodyni, uprzejmie bardzo zwró­ci&#322;a
si&#281; do Topolskiego.</p>

<p>- Gaw&#281;dz&#281; z panem, et j'oublie tout ŕ fait, comte,
que vous connaissez ici trčs peu de monde... Wszak prawda? Przyjecha&#322; pan
dni temu par&#281; zaledwie... Przedstawi&#281; pana... donnez moi votre bras,
s'il vous plait.</p>

<p>Z wdzi&#281;kiem, Topolski poda&#322; natychmiast Oli swe
rami&#281;, rozp&#322;ywaj&#261;c si&#281; jednocze&#347;nie w
podzi&#281;kowaniach, grzeczno&#347;ciach i zasypuj&#261;c zr&#281;cznymi kom­plementami
m&#322;od&#261; kobiet&#281;... Uprzejma gospodyni tymczasem prowadzi&#322;a go
ku grupie siedz&#261;cych star­szych dam. Im naprzód przedstawiwszy
go&#347;cia, ski­n&#281;&#322;a nast&#281;pnie na jednego z kr&#281;c&#261;cych
si&#281; bezczyn­nie m&#322;odych ludzi, a zapoznawszy z nim swego pro­tegowanego,
poleci&#322;a zaprezentowa&#263; go m&#322;odszym pa­niom i pannom.</p>

<p>- Comte Topolski... hrabia Topolski... monsieur le comte
Topolski...- rozleg&#322;o si&#281; po chwili tu i tam po salonach, w
milkn&#261;cym w&#322;a&#347;nie rozmów gwarze, t&#322;o fortepianu bowiem,
stoj&#261;cego na zaimprowizowa­nej estradzie, zbli&#380;a&#322;a si&#281; w
tej samej w&#322;a&#347;nie chwili s&#322;awna artystka, &#347;piewaczka
w&#322;oska...</p>

<p>Akompaniowa&#263; jej zamierza&#322; znany profesor i muzyk.</p>

<p>Topolski zacz&#261;&#322; przyciszonym g&#322;osem
zabawia&#263; grup&#281; pa&#324; i panien, wespó&#322; z wyfraczon&#261; i
wymuskan&#261; m&#322;odzie&#380;&#261;, uwaga za&#347; powszechna
zwróci&#322;a si&#281; jednocze&#347;nie na m&#322;od&#261; i pi&#281;kn&#261;
W&#322;oszk&#281;.</p>

<p>Coraz ciszej i ciszej, cho&#263; opornie, umilk&#322; w
ko&#324;­cu, niby morze, t&#322;um wytworny i s&#322;ucha&#263; pocz&#281;to, z
pozornem zaj&#281;ciem...</p>

<p>Wreszcie, w ciszy wzgl&#281;dnej jeszcze, odezwa&#322;y
si&#281; pierwsze akordy, a w &#347;lad zatem obi&#322; si&#281; o &#347;ciany
salonów i uszy s&#322;uchaczy melodyjny, o cudnem aksamitnem brzmieniu,
kontralt kobiecy. Z&#322;&#261;czona w harmonijn&#261; ca&#322;o&#347;&#263; z
muzyk&#261; fortepianu, rozleg&#322;a si&#281;, zadr&#380;a&#322;a uczuciem
w&#322;oska pie&#347;&#324; nami&#281;tna i jak &#347;wie&#380;e tchnienie z pod
nieba Italii, sp&#322;yn&#281;&#322;a urocza, na rojn&#261; mas&#281;
go&#347;ci...</p>

<p>Wstrz&#261;sn&#261;wszy za&#347; gam&#261; tonów
przepe&#322;nione salony, polecia&#322;a pie&#347;&#324; czysta, skrzydlata,
daleko - wyrwa&#322;a si&#281; przez okna na ulice miasta pot&#281;&#380;na,
silna, wcisn&#281;&#322;a si&#281; do ka&#380;dego zak&#261;tka mieszkania
Dzier­&#380;ymirskich - zbudzi&#322;a swym czarem dalekim siedz&#261;­cego w
zadumie w jednym z najbardziej oddalonych fumoir'ów, Romana.</p>

<p>Podniós&#322; g&#322;ow&#281; instynktownie,
ws&#322;ucha&#322; si&#281; w modulowan&#261; artystycznie pie&#347;&#324; i
westchn&#261;&#322; po kilkakrotnie...</p>

<p>Korzystaj&#261;c ze zwróconej ogólnie uwagi na ma­j&#261;cy
si&#281; rozpocz&#261;&#263; wkrótce popis koncertowy, Dzier&#380;ymirski
znu&#380;ony schroni&#322; si&#281; by&#322; tutaj.</p>

<p>My&#347;li d&#322;u&#380;ej go przytrzyma&#322;y. Teraz
za&#347;, s&#322;y­sz&#261;c daleki, cichn&#261;cy stopniowo szmer
t&#322;umnego zebrania, a pó&#378;niej wyra&#378;ne tony pie&#347;ni znakomitej
&#347;piewaczki, z&#322;agodzone oddaleniem, pi&#281;kne, marz&#261;ce,
drgaj&#261;ce uczuciem i si&#322;&#261; - Roman, w milczeniu s&#322;ucha&#322;
nieporuszony - jakby zakl&#281;ty... I odej&#347;&#263; st&#261;d nie
chcia&#322;o mu si&#281; wcale...</p>

<p>Poddaj&#261;c si&#281; bowiem urokowi s&#322;uchanej
pie&#347;ni, porusza&#322;y si&#281;, tr&#261;cone jakby czyj&#261;&#347; d&#322;oni&#261;
z lekka, ja­kie&#347; struny w jego duszy, kwili&#322;y cicho, gra&#322;y...</p>

<p>Tymczasem nami&#281;tny glos W&#322;oszki rós&#322;,
pot&#281;&#380;­nia&#322;...</p>

<p>Wreszcie w po&#380;egnalnym rytmie ostatnie, do­no&#347;ne,
s&#322;owa pie&#347;ni zabrzmia&#322;y - pola&#322;y si&#281; law&#261; jakby
ekstazy, rozkoszy, upojenia, wstrz&#261;sn&#281;&#322;y &#347;cianami cichej
komnaty, a dobieg&#322;y a&#380; tu, pod stopy Dzier&#380;ymirskiego, i
zgas&#322;y...</p>

<p>Nasta&#322;a drobna chwilka zupe&#322;nego milczenia,
poczem, zg&#322;uszony nieco oddaleniem, zabrzmia&#322; oklask
przeci&#261;g&#322;y, d&#322;ugi, szczery...</p>

<p>Roman przetar&#322; d&#322;oni&#261; czo&#322;o i
powsta&#322;... Trze­ba by&#322;o powraca&#263; do obowi&#261;zków
niestrudzonego gospodarza domu.</p>

<p>A tak dobrze by&#322;o mu tutaj! Dawno nie pa­mi&#281;ta tak
cichej, niczem nie zam&#261;conej chwili, bez zgrzytu &#380;adnego, bez
rozterki...</p>

<p>Rozterka!.. By&#322;a przecie&#380; ona jego &#380;yciem.
Tak. Nie tem zewn&#281;trznem, dla ludzi, dla &#347;wiata, ale tem prawdziwem,
wewn&#281;trznem - dla siebie.</p>

<p>Cie&#324; smutku powlek&#322; pi&#281;kne rysy
Dzier&#380;ymirskiego; rozpami&#281;tuj&#261;c co&#347;, zaduma&#322; si&#281;
on znowu.</p>

<p>Nagle brwi zmarszczy&#322;, i jakby przypomniaw­szy co&#347;
sobie, si&#281;gn&#261;&#322; szybko do kieszeni fraka, sk&#261;d
wyj&#261;&#322; welinow&#261; pod&#322;u&#380;n&#261; kopert&#281;. Rzuciwszy
uwa&#380;nem okiem na wypisany, dr&#380;&#261;c&#261; r&#281;k&#261;,
dok&#322;adny adres, odczytywa&#263; go pocz&#261;&#322;. By&#322; to za&#347;
list do niejakie­go pana Wiktora Orl&#281;ckiego w Pary&#380;u. O pismo to
chodzi&#322;o Romanowi bardzo od kilku ju&#380; tygodni, to jest od czasu, gdy
si&#281; dowiedzia&#322;, &#380;e wzmiankowany powy&#380;ej, Wiktor
Orl&#281;cki, zamieszka&#322; w stolicy &#347;wiata z oszcz&#281;dno&#347;ci i
musu po stracie -maj&#261;tkowej, wyni­k&#322;ej, jak mówiono, ze zguby, przed
samym terminem licytacyi maj&#261;tkowej, sumy pieni&#281;&#380;nej.</p>

<p>Opowiadanie to, pos&#322;yszane przypadkiem, ude­rzy&#322;o
Romana Dzier&#380;ymirskiego. Rodziny Orl&#281;ckich nie zna&#322;,
szczegó&#322;ów dowiedzie&#263; si&#281; nie móg&#322;... Wiadomo&#347;&#263;
ta jednak niepokoi&#322;a go; ogarnia&#263; go po­cz&#281;&#322;a
ch&#281;&#263; niezbadana stanowczego zobaczenia si&#281;, z owym Wiktorem
Orl&#281;ckim, oraz wybadania go zr&#281;cznego.</p>

<p>I od chwili tej nie zna&#322; ju&#380; pragnie&#324;
innych...</p>

<p>Wreszcie pozna&#322; si&#281; umy&#347;lnie pewnego dnia z
bogaczem, s&#322;awnym odludkiem i dziwakiem, Hugonem Orl&#281;ckim, jedynym
krewnym zamieszka&#322;ego, w Pary&#380;u Wiktora, by w jakikolwiek b&#261;d&#378;
spo­sób móc dotrze&#263; przez niego do nieznanego mu zgo&#322;a
cz&#322;owieka, a trzymaj&#261;cego, mo&#380;e, kto wie, ni&#263; jego
w&#322;asnej zagadki! Dzi&#347; dopiero, na kilka godzin przed rautem,
uda&#322;o si&#281; zdoby&#263; list od starego samo­luba, dla którego
napisanie go nawet by&#322;o ofiar&#261; niew&#261;tpliwie wielk&#261;,
zerwa&#322; bowiem zupe&#322;nie stosunki ze swym krewnym.</p>

<p>Pismo to by&#322;o w kwestyi oderwanej ca&#322;kiem;
tre&#347;&#263;, poddana przez samego Romana, poleca&#322;a tylko oddawc&#281;
w pewnej sprawie wzgl&#281;dem synowca starego bogacza, posiadaj&#261;c jednak
list ów w kieszeni, Dzier&#380;ymirski odetchn&#261;&#322;. &#321;atwiej mu
ju&#380; bowiem by&#322;o, maj&#261;c sposobno&#347;&#263; poznania owego
Orl&#281;ckiego, potr&#261;ci&#263; w rozmowie z nim o temat
pieni&#281;&#380;nej zgu­by, którego, jako obcy zupe&#322;nie, prawdopodobnie
tkn&#261;&#263; by nawet z nim nie móg&#322;.</p>

<p>- Ba!.. jeszcze jeden... - westchn&#261;&#322; Dzier&#380;y­mirski
i skierowa&#322; si&#281; &#347;piesznym krokiem ku rozbrzmiewaj&#261;cym
ju&#380; wrzaw&#261; salonom.</p>

<p>Tam, po uczcie artystycznej ducha, przechodzo­no
w&#322;a&#347;nie do du&#380;ej pustej jadalnej sali, by z kolei
przyst&#261;pi&#263; do uczty cia&#322;a i pokrzepi&#263; si&#281; jad&#322;em,
za stawionem poka&#378;nie i suto, na olbrzymim pod&#322;u&#380;nym, przybranym
kwiatami, stole.</p>

<p>Roman stan&#261;&#322; w cieniu portyery, u wej&#347;cia je­dnego
z ustronnych buduarów, gdzie w tej chwili nie by&#322;o nikogo, i
obj&#261;&#322; spojrzeniem swych go&#347;ci.</p>

<p>W jego ogromnych salonach by&#322;o ju&#380; nieco prze­stronniej;
tu i tam siedziano jeszcze, rozmawiano, lub przechadzano si&#281; swobodniej...
Wypuklej wyst&#281;powa&#322;y teraz wspania&#322;e toalety kobiet,
mieni&#322;y si&#281; t&#281;czowy­mi kolory.</p>

<p>Na alabastrowych szyjach, piersiach i ramionach
wachluj&#261;cych si&#281; zalotnie dam, &#322;atwiej mo&#380;na by&#322;o
dojrze&#263; obecnie wspania&#322;e klejnoty, po&#322;yskuj&#261;ce, na równi
ze spojrzeniami ich oczu...</p>

<p>Na lewo za&#347;, ku sali jadalnej, &#347;cisk natomiast
panowa&#322;. Wiele osób dyskretnie w ostatnim, trze­cim z rz&#281;du, salonie,
oczekiwa&#322;o, rautuj&#261;c tymczasowo, kolei swej, bo przy sto&#322;ach
biesiadnych pe&#322;no ju&#380; by&#322;o go&#347;ci, posilaj&#261;cych
si&#281;, przewa&#380;nie stoj&#261;c, wystawn&#261;, urz&#261;dzon&#261; na
zimno kolacy&#261;. Paniom i pan­nom us&#322;ugiwali panowie, jedz&#261;c,
flirtuj&#261;c, &#347;miej&#261;c si&#281; i bawi&#261;c weso&#322;o.</p>

<p>Obejmuj&#261;c sale wzrokiem, d&#322;u&#380;sz&#261;
ju&#380; chwil&#281; sta&#322; tak Dzier&#380;ymirski, a na twarzy jego, w
&#347;lad za</p>

<p>pewnym jakby odblaskiem wewn&#281;trznej
pró&#380;no&#347;ci, zawita&#322; teraz melancholijny cie&#324;...</p>

<p>- Przyszli tutaj - my&#347;la&#322; - tak, stawili si&#281;
z ró&#380;nych obozów, sfer, przybyli i wielcy, i mali, ba­wi&#261; si&#281;
obecnie swobodnie, weseli, splataj&#261;c zarazem sw&#261; obecno&#347;ci&#261;
d&#322;ug grzeczno&#347;ci &#347;wiatowej, zaci&#261;gni&#281;ty u niego -
po&#380;yczk&#281; moralnych us&#322;ug, czynno&#347;ci, zabiegów...</p>

<p>Ha, zapewne! Lecz gdyby tak oto niespodzia­nie, nagle,
dowiedzieli si&#281; tutaj oni wszyscy, co poza jego, Dzier&#380;ymirskiego,
pow&#322;ok&#261; si&#281; kryje, gdyby w zawrotn&#261; g&#322;&#261;b duszy
jego zajrzeli!..</p>

<p>O, niew&#261;tpliwie! Przeczytawszy ukryt&#261; tam ta­jemnic&#281;,
odwróciliby si&#281; ze wzgard&#261;...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski nieuczciwy? Jak to?.. Prezes, wi­ceprezes,
cz&#322;owiek czynu, energii, &#380;elaznej woli, nasz najzdolniejszy, znany i
powa&#380;any w szerokich ko&#322;ach miasta?..</p>

<p>Jaka&#347; pe&#322;na zgrzytów, piek&#261;ca ironia
roze&#347;mia­&#322;a si&#281; na glos w duszy Romana.</p>

<p>- Ha-ha-ha!.. ha-ha-ha !.. Oszukujesz ich ty!.. Ty, czczony,
wielki! Zasypujesz im oczy b&#322;yszcz&#261;­cym piaskiem, kpisz sobie w duchu
z nich wszyst­kich!..</p>

<p>Roman wstrz&#261;sn&#261;&#322; si&#281;... W przywidzeniu
na­g&#322;em ujrza&#322; on te klasy, sfery - tych wszystkich,
przechadzaj&#261;cych si&#281; przed nim, strojnych ludzi, unikaj&#261;cych
jego wzroku, uk&#322;onu, uchylaj&#261;cych si&#281; od podania mu r&#281;ki,
ze wzgard&#261; zimn&#261;, such&#261; na obli­czu...</p>

<p>I Dzier&#380;ymirski, wzburzony nagle, podniós&#322;
g&#322;o­w&#281; hardo, wstrz&#261;sn&#261;&#322; bujn&#261; czupryn&#261;,
&#347;niada twarz jego przybra&#322;a wyraz energii, oraz niez&#322;omnej woli,
i wyszepta&#322;:</p>

<p>- Nie dam si&#281;, nie dam!.. - zacisn&#261;&#322; instyn­ktownie
pi&#281;&#347;ci i doko&#324;czy&#322; ciszej jeszcze: - Korz&#261; si&#281;
oni przede mn&#261;, kornymi zostan&#261;; bo ja tak chc&#281; i tak by&#263;
musi!..</p>

<p>Dzier&#380;ymirski bowiem w tej chwili nie ba&#322; si&#281;
rzeczywi&#347;cie ciemnej, nierozwi&#261;zanej jeszcze &#380;ycia zagadki -
ufa&#322; w siebie!..</p>

<p>W ukryciu swem, niedostrze&#380;ony przez nikogo, sta&#322;
d&#322;ugo jeszcze... Uspakaja&#322; si&#281; stopniowo, a z ró­wnowag&#261;
umys&#322;ow&#261;, wywalczan&#261; zwykle wol&#261; &#380;elazn&#261; -
codzienny, tajony przed drugimi, smutek, pe&#322;ny samowiedzy, po raz setny
znowu wst&#281;powa&#322; do du­szy jego.</p>

<p>- Galernikiem jestem!... - szepn&#261;&#322; Roman z
gorycz&#261;. - Nie tym, z pi&#281;tnem ludzkiej sprawiedliwo&#347;ci na czole,
pot&#281;pianym, ale mo&#380;e gorszym jeszcze, bo moralnym - tym, któremu
honory pod nogi rzucaj&#261; hojnie, a on je z rumie&#324;cem wsty­du
ukry&#263; by rad przed sumieniem, lecz nie mo&#380;e!. W ciemni&#281; zagadki
wpatrzony b&#322;&#281;dnie, wij&#261;cy si&#281; bezustannie w ducha rozterce,
niewolnikiem b&#322;&#281;dnego ko&#322;a przeznaczenia w&#322;asnego jestem,
bryzgaj&#261;­cym &#347;wiatu fa&#322;szem mego "ja",
potrafi&#261;cym go odu­rzy&#263; komedy&#261;, gran&#261; znakomicie, nie mog&#261;cym
za&#347;, niestety, zag&#322;uszyli tylko - siebie!..</p>

<p>(przypis - tu ksi&#261;&#380;k&#261; jest spalona, elementy
wzi&#281;te w nawias kwadratowy s&#261; doko&#324;czeniem wyrazu,
b&#261;d&#378; oznaczeniem przerwy w tek&#347;cie)</p>

<p>I Dzier&#380;ymirski przesun&#261;&#322; d&#322;o&#324; po
czole, jakby pragn&#261;c zetrze&#263; z niego ostatecznie my&#347;li
niepos&#322;uszne. Stan&#261;&#322; po chwili przed lustrem, rozczesa&#322;
starannie w&#322;osy i brod&#281;, poprawi&#322; szczegó[&#322;y swej] toalety,
a przybrawszy zwyk&#322;&#261; codzie[nn&#261; poz&#281;] oblicza - przest&#261;pi&#322;
spr&#281;&#380;y&#347;cie próg z[    
bu]duaru... Rzuci&#322; znowu oczyma po salac[h    ].</p>

<p>Druga, czy trzecia partya go&#347;ci [       ]raz wieczerz&#281;, a tamci, syci,
przechad[zali si&#281; po] nim. Nagle ujrza&#322; w dali sylwetk&#281; w[       ] szukaj&#261;cej uparcie wzrokiem
kogo&#347; ws[zak po] chwili oczy ich spotka&#322;y si&#281;, Ola
u&#347;mie[chn&#281;&#322;a si&#281; ] i przyzywa&#263; go pocz&#281;&#322;a
skinieniem g&#322;owy. [Równocze]&#347;nie kto&#347; szybko uchwyci&#322; za
r&#281;k&#281; Romana.</p>

<p>- Qua diable, ekscelencyo!.. - zabrzmia&#322; g&#322;os
&#321;ady&#380;y&#324;skiego. - Co z tob&#261; si&#281; dzieje? Kolacya
rozpocz&#281;ta, pani Ola ci&#281; szuka, go&#347;cie dopytuj&#261; si&#281; o
ciebie bezustannie, a ty&#347;, jak w wod&#281; wpad&#322;... Bój si&#281;
Boga, wielki cz&#322;owieku, có&#380; z ciebie za gospo­darz domu!?.. - i pan
Emil, wzi&#261;wszy pod r&#281;k&#281; Dzier&#380;ymirskiego, prowadzi&#263; go
pocz&#261;&#322; poprzez salony.</p>

<p>Roman za&#347; teraz dopiero zda&#322; sobie sprawy
dok&#322;adnie, jak widocznie d&#322;ugo nie by&#322;o go pomi&#281;dzy
go&#347;&#263;mi.</p>

<p>- Telefonowano do mnie, interes bardzo wa&#380;­ny!..
Napr&#281;dce za&#322;atwi&#263; musia&#322;em korespondency&#281;... -  sk&#322;ama&#322;  g&#322;adko.</p>

<p>- Ach, zawsze z ciebie ten sam interesoman -­
za&#347;mia&#322; si&#281; &#321;ady&#380;y&#324;ski - wiesz co ? Ja
my&#347;l&#281;, &#380;e je&#380;eli tak d&#322;u&#380;ej potrwa, to i w nocy
b&#281;dziesz przewodniczy&#322; sesyom, a niby &#347;. p. Napoleon godzin
par&#281; tylko spoczywa&#322; w obj&#281;ciach Morfeusza!..</p>

<p>(przypis - druga strona spalenizny)</p>

<p>[Rom]an na t&#281; uwag&#281; nic nie odpowiedzia&#322;, bo
[      ]go. Panowie i panie
przyw&#322;aszczali so[bie   ]gi nieobecnego tak d&#322;ugo gospodarza do­[      ]i&#281; z nim w rozmowy, na których
dnie, [     ]ry&#322; si&#281; i tu
nawet, zr&#281;cznie wyzyskuj&#261;cy [    
int]eres osobisty.</p>

<p>[Dzier&#380;y]mirski za&#347;, ze zwyk&#322;&#261; sobie
pozorn&#261; po[wag&#261;   ] p­oddawa&#322;
si&#281; temu wszystkiemu uprzej[mie rozmaw]­ia&#322; z o&#380;ywieniem i
niebawem znik&#322; z oczu, [      ]
fal&#261; go&#347;ci. W tryby swe, kó&#322;eczka i ko&#322;a [     ]a&#322;a go znowu machina &#380;ycia, &#347;cieraj&#261;c
walk&#281; [my]&#347;li, wra&#380;enia z przed chwili, barwnym, bawi&#261;cym
si&#281; "towarzyskim &#347;wiatem", tak, jak wczoraj czyni&#322;a to
interesami, sesyami, prac&#261; spo&#322;eczn&#261;, lub czem in­nem
wreszcie...</p>

<p>To w&#322;a&#347;nie &#380;ycie czynne by&#322;o  najwi&#281;kszem mo­&#380;e czasowem
lekarstwem Romana - by&#322;o jego morfin&#261;, której za moraln&#261;
dawk&#261; zapomina&#322; chwilowo o wszystkiem.</p>

<p>Tymczasem czas mkn&#261;&#322; szybko. Po sko&#324;czonej
ju&#380; zupe&#322;nie kolacyi, przez czas krótki do kulminacyjnego punktu
o&#380;ywienia doszed&#322; raut prezesowstwa Dzier&#380;ymirskich... Salony
rozbrzmia&#322;y zdwo­jon&#261; zabaw&#261; i rozmow&#261;. Na wszystkich
prawie twa­rzach widnia&#322;o szczere zadowolenie, co w wielkiej mierze
zawdzi&#281;czano niezmordowanym, go&#347;cinnej uprzejmo&#347;ci pe&#322;nym
zabiegom Romana i Oli.</p>

<p>Eleganckie ich sylwetki, w&#347;ród barwnej l&#347;ni&#261;­cej
fali zaproszonych osób, miga&#322;y szybko, znajdo­wa&#322;y, zdawa&#322;o
si&#281;, wsz&#281;dzie, by tylko uprzyjemni&#263;, rozrusza&#263; i
zabawi&#263; wszystkich, umiej&#281;tnem przedstawianiem, dobieraniem wzajemnem
kó&#322; i kó&#322;eczek swych go&#347;ci.</p>

<p>Wreszcie stopniowo, z wolna, w salonach uka­zywa&#263;
si&#281; pocz&#281;&#322;o coraz wi&#281;cej swobodnego miejsca...</p>

<p>Wybi&#322;a gdzie&#347; godzina wpó&#322; do trzeciej. High
life miejscowy pierwszy da&#322;o has&#322;o do odwrotu, za jego
przyk&#322;adem, &#347;ladem posz&#322;y i sfery inne... Przed domem, oraz na
asfalcie obszernego dziedzi&#324;ca za­t&#281;tnia&#322;y liczne uderzenia
kopyt ko&#324;skich, zamajaczy­&#322;y ogniki u latar&#324; dziesi&#261;tek
powozów i karet. Roz­je&#380;d&#380;a&#322;o si&#281; t&#322;umnie i coraz
szybciej.</p>

<p>U wej&#347;cia wyludniaj&#261;cych si&#281; coraz bardziej
sa­lonów, znowu stali teraz Dzier&#380;ymirscy, &#380;egnaj&#261;c wszystkich
serdecznie i grzecznie nad wyraz.</p>

<p>- N'est ce pas ? do zahaczenia w Gowarto­wie?.. -
rzuci&#322;a na po&#380;egnanie Ola odchodz&#261;cemu ju&#380; w tej&#380;e
chwili Topolskiemu.</p>

<p>- Najmilszym to dla mnie b&#281;dzie obowi&#261;z­kiem!.. -
zabrzmia&#322;a, w uk&#322;onie wytwornym skwa­pliwa jego odpowied&#378;.</p>

<center>*******************************************</center>

<p>Noc wiosenna, cicha, przez otwarte wszystkich apartamentów
okna, zajrza&#322;a w swej gwia&#378;dzistej sza­cie do salonów
Dzier&#380;ymirskich.</p>

<p>Ciep&#322;ym, rze&#378;kim powiewem zmiesza&#322;a si&#281;
ona z pozosta&#322;&#261; tu woni&#261; perfum, potu cia&#322;a i oddechów
ludzkich, - tchnieniem swem dotkn&#281;&#322;a g&#322;ów siedz&#261;­cych w
zacisznym buduarze Romana i Oli.</p>

<p>Ola z lubo&#347;ci&#261; wci&#261;gn&#281;&#322;a w piersi
oddech wiosennej nocy, poczem rzek&#322;a:</p>

<p>- Ach, jak przyjemnie... czujesz, Romciu? Co za mi&#322;y i
&#347;wie&#380;y powiew!..</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, pal&#261;cy w zamy&#347;leniu papierosa,
spojrza&#322; na wdzi&#281;czn&#261; posta&#263; &#380;ony, opi&#281;t&#261;
zgrabnie w &#347;liczn&#261; dekoltowan&#261; sukni&#281;, i d&#322;u&#380;ej
zatrzymawszy na niej spojrzenie, milcz&#261;c, z u&#347;miechem
skin&#261;&#322; pota­kuj&#261;co g&#322;ow&#261;; po chwili za&#347;
rzuci&#322; papierosa precz od siebie i przysun&#261;wszy fotel bli&#380;ej do
kanapki; gdzie siedzia&#322;a Ola, po&#322;o&#380;y&#322; mi&#281;kk&#261;
d&#322;o&#324; sw&#261; na jej ma&#322;ej r&#261;czce.</p>

<p>- Wiesz, kochanie - rzek&#322; &#322;agodnie i z wolna - ­&#380;e
ja ju&#380; jutro do Pary&#380;a jecha&#263; musz&#281;...</p>

<p>- Ju&#380; jutro?.. - wykrzykn&#281;&#322;a ze zdziwieniem
Ola. - Mieli&#347;my jecha&#263; razem do Gowartowa - do­da&#322;a
nast&#281;pnie z &#380;alem - a ty za granic&#281; dopiero pó&#378;niej...</p>

<p>I oczy Oli pociemnia&#322;y nieco, na twarzy za&#347;
odbi&#322; si&#281; cie&#324; widocznego jakby rozczarowania.
Dzier&#380;ymirski u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; na t&#281; mink&#281;
niezado­wolon&#261;.</p>

<p>- Dba jednak o mnie i kocha... - przemkn&#281;­&#322;o mu
przez my&#347;l, poczem &#322;agodnie, g&#322;aszcz&#261;c d&#322;oni&#261;
r&#261;czk&#281; Oli, mówi&#322; pieszczotliwie znów dalej, pali&#322;y go
ju&#380; bowiem gor&#261;czk&#261;: list schowany w kieszeni i nadzieja
wpadni&#281;cia mo&#380;e na tak dawno poszukiwa­ny trop.</p>

<p>- Wierz mi, zwleka&#263; nie mog&#281;, musz&#281;
jecha&#263; natychmiast... ­Zreszt&#261; przyjad&#281; do Gowartowa
pó&#378;niej.</p>

<p>- Ale&#380; wczoraj jeszcze - &#380;achn&#281;&#322;a si&#281;
Ola - mówi&#322;e&#347; mi, &#380;e nic tak dalece pilnego nie powo&#322;u­je
ci&#281;...</p>

<p>- Ho-ho gniewy!.. - zauwa&#380;y&#322; lekko i &#380;arto­bliwie
Dzier&#380;ymirski. - Có&#380; to, mo&#380;e moja pani chcia&#322;aby mnie
mie&#263; tak ci&#261;gle ŕ ses trousses?.. - I mówi&#261;c to, powsta&#322;,
zbli&#380;y&#322; si&#281; do &#380;ony, a uj&#261;wszy jej obie d&#322;onie,
po&#322;o&#380;y&#322; je u&#347;miechni&#281;ty sobie na twarzy i wargami
muska&#263; pocz&#261;&#322; delikatnie, bawi&#261;c si&#281; jednocze&#347;nie
brz&#281;cz&#261;cemi na r&#261;czkach Oli branso­letkami.</p>

<p>- Oj, kotku, koteczku ty mój drogi, kochany! wczoraj... -
przedrze&#378;nia&#322; z kolei - wczoraj nic nie wiedzia&#322;em jeszcze, a
dzi&#347;... - tu Roman spu&#347;ci&#322; oczy - na raucie w&#322;a&#347;nie
uchwalili&#347;my razem z cz&#322;onkami nowozak&#322;adaj&#261;cej si&#281;
wspó&#322;ki Przemys&#322;u Fabryczno - Krajowego, &#380;e ja, jako delegowany,
musz&#281;, jecha&#263; czempr&#281;dzej do Pary&#380;a, w celu obejrzenia na
miejscu udoskonale&#324; fabrycznych...</p>

<p>Roman umilk&#322;, pu&#347;ci&#322; delikatnie d&#322;onie
&#380;ony i wyj&#261;&#322; ruchem szybkim zegarek.</p>

<p>- Oho - po trzeciej... Pó&#378;no, cherie, ju&#380;
k&#322;a&#347;&#263; si&#281; pora - i ko&#324;cz&#261;c jakby poprzedni&#261;
rozmow&#281;, dorzuci&#322;: - No, i có&#380;, moje &#380;ycie, widzisz teraz,
i&#380; nie jecha&#263; jutro nie mog&#281;...</p>

<p>- Zapewne. Ty zawsze nie mo&#380;esz, gdy nie chcesz! No,
ale có&#380; robi&#263;... Jed&#378;... Tylko w takim ra­zie prosz&#281; mi
d&#322;ugo tam nie siedzie&#263; i pisa&#263; listy codziennie. Koniecznie...
By nie zapomnie&#263; o mnie zu­pe&#322;nie - tu Ola z u&#347;miechem
pogrozi&#322;a m&#281;&#380;owi pal­cem i doda&#322;a jeszcze: - bo Pary&#380;
- Pary&#380;em, ho, ho, ja znam si&#281; na tem!.. Nie oszukasz mnie tak
&#322;atwo...</p>

<p>- Ale có&#380; znowu? - &#380;achn&#261;&#322; si&#281;
Dzier&#380;ymir­ski, ale tym razem zupe&#322;nie szczerze. - Có&#380; za
my&#347;li  - u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281;, a potem dorzuci&#322; ca&#322;kiem powa&#380;nie: - Wiesz przecie,
&#380;e prócz cie­bie, &#380;adna na &#347;wiecie kobieta nie obchodzi mnie
zgo&#322;a!..</p>

<p>Z wdzi&#281;czno&#347;ci&#261; spojrza&#322;a na&#324; Ola.</p>

<p>- Wiem i wierz&#281; - rzek&#322;a - a poniewa&#380; i mnie
t&#281;skno bez pana mego b&#281;dzie, wi&#281;c i ja jutro po­jad&#281;...</p>

<p>Zatrzyma&#322;a si&#281;, spojrzawszy filuternie na m&#281;­&#380;a,
cie&#324; bowiem mimowolny przebieg&#322; po twarzy jego...</p>

<p>- Nie, nie do Pary&#380;a!.. - roze&#347;mia&#322;a si&#281;
szcze­rze, jakby my&#347;li Romana zgaduj&#261;c - ale do Go­wartowa!..</p>

<p>U&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; z kolei
Dzier&#380;ymirski.</p>

<p>- Dobrze! - wykrzykn&#261;&#322; weso&#322;o. - Zatem jutro
- marsz! Poniewa&#380; za&#347; poci&#261;g mój wychodzi pó&#378;niej od twego,
wy&#347;l&#281; pakunki nasze przez s&#322;u&#380;b&#281; i odwioz&#281;
ci&#281; na kolej powozem. A teraz - ci&#261;g­n&#261;&#322; dalej -
spa&#263;!... Dobranoc, kochanie, zm&#281;czon&#261; jeste&#347;.</p>

<p>Poca&#322;owa&#322; Ol&#281; serdecznie w obie r&#281;ce i
czo&#322;o - ­ma&#322;&#380;e&#324;stwo znu&#380;one rozesz&#322;o si&#281;...</p>

<p>Niebawem w apartamentach prezesowstwa Dzier­&#380;ymirskich
pogas&#322;y wszystkie &#347;wiat&#322;a. Cisza i u&#347;pie­nie,
prowadz&#261;c si&#281; za r&#281;ce, wst&#261;pi&#322;y do roj&#261;cych
si&#281; tak niedawno od ludzi salonów, buduarów - rozpostar&#322;y si&#281;
wsz&#281;dzie i mrokiem sennym otu­li&#322;y wszystko doko&#322;a.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>--------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>- Paris!.. Tout
le monde descend!.. Paris!..</p>

<p> Okrzyk ten
j&#281;drny, dono&#347;ny, a wyrzeczony naj­czystszym francuskim akcentem,
obi&#322; si&#281; o s&#322;uch pasa&#380;erów poci&#261;gu,
podje&#380;d&#380;aj&#261;cego pod oszklone arka­dy paryskiego dworca, i
zbudzi&#322; drzemi&#261;cego w wa­gonowym przedziale Dzier&#380;ymirskiego.</p>

<p>- Par... - ris !.. - zabrzmia&#322;o przeci&#261;gle raz
jeszcze pod samem oknem wagonu i drzwiczki szybko roztworzono nagle... Roman
zerwa&#322; si&#281;, a po­chwyciwszy podró&#380;n&#261; torebk&#281;,
wyskoczy&#322; &#347;piesznie na peron.</p>

<p>Bieganina, ruch, zgie&#322;k, ogarn&#281;&#322;y go natych­miast,
oszo&#322;omi&#322;y chwilowo ca&#322;kiem; w par&#281; minut dopiero,
zoryentowawszy si&#281;, poszed&#322; Dzier&#380;ymirski do rewizyjnej sali,
gdzie pobie&#380;n&#261; z baga&#380;em swym za&#322;atwiwszy formalno&#347;&#263;,
w kwadrans pó&#378;niej znalaz&#322; si&#281; ju&#380; w doro&#380;ce, na
bulwarach.</p>

<p>Zapaliwszy cygaro i rozpar&#322;szy si&#281; wygo­dnie, z
przyjemno&#347;ci&#261; przypatrywa&#322; si&#281; on te­raz od bardzo ju&#380;
dawna nie widzianej nadsekwa&#324;­skiej stolicy.</p>

<p>&#346;rodkiem bulwaru Sewastopolskiego, ulic&#261;, wy­mija&#322;y
go ogromne, zielone tramwaje elektryczne, ró&#380;nobarwne omnibusy konne,
ekwipa&#380;e, samochody; ca&#322;y zast&#281;p ruchliwy pojazdów tamowa&#322;
co chwila wir miasta, na sekund kilka wielokrotnie zatrzymy­wa&#263; si&#281;
by&#322;a zmuszona wioz&#261;ca Romana doro&#380;ka; po­licyjna w mantylach
ciemnych krzykliwie czyni&#322;a po­rz&#261;dek - poczem ruszano znowu.</p>

<p>A pod wynios&#322;emi drzewami, po bokach, snu­&#322;y
si&#281; po&#347;piesznie przechodniów roje; na werandach mnogich kawiarni,
zajmuj&#261;cych cz&#281;&#347;&#263; chodnika, pe&#322;no by&#322;o
równie&#380; i gwarno od konsumentów - p&#322;ci oboj­ga oraz ró&#380;nych
stanów.</p>

<p>I jaki&#347; pr&#261;d kie&#322;kuj&#261;cego, czynnego
bezustannie &#380;ycia, lec&#261;cego na o&#347;lep jakby przed siebie,
niepomnego by&#322;ego, znik&#322;ego ju&#380; "wczoraj", w
ci&#261;g&#322;ej, &#347;piesznej pogoni tera&#378;niejszo&#347;ci i jutra -
bi&#322; od tych uganiaj&#261;cych si&#281; mas ludzkich, zawrotn&#261;
si&#322;&#261; ci&#261;gn&#261;&#322; jakby ku sobie - poch&#322;ania&#322; i
wabi&#322;...</p>

<p>W p&#322;uca swe wci&#261;gaj&#261;c bezwiednie tchnienie
tego &#380;ycia, tocz&#261;cego si&#281; z &#322;oskotem swego perpe­tuum
mobile, Roman dojecha&#322; wreszcie do jednego­ z centralnych hoteli, gdzie
rozlokowawszy si&#281; nieba­wem, znu&#380;ony po&#322;o&#380;y&#322; si&#281;
i zasn&#261;&#322;.</p>

<p>Przespawszy w kamiennym &#347;nie zm&#281;czenia do­brych
godzin kilka, Dzier&#380;ymirski zabra&#322; si&#281; energicznie do celu swego
tutaj przybycia. Wybieg&#322; na miasto.</p>

<p>Dla oryginalno&#347;ci i pod wp&#322;ywem przypomnie­nia
u&#380;ywanej za studenckich jeszcze czasów jazdy na "impérial'i"
omnibusów, "pan prezes" usadowi&#322; si&#281; na dachu jednego z
nich i z zadowoleniem, rozgl&#261;da&#263; si&#281; pocz&#261;&#322;
woko&#322;o.</p>

<p>U stóp jego, blisko, w granitowem pod&#322;o&#380;u to­czy&#322;a
sennie swe ciemne, stalowe fale Sekwana. U jej brzegów w oddali, na lewo,
wznosi&#322;y si&#281; po­nure nieco kwadraty wie&#380;yc katedry Notre Dame, w
prawo za&#347; majaczy&#322; Luwr olbrzymi. Dalej znów b&#322;yszcza&#322;
ozdobami most Aleksandra III-go, odcina&#322;a si&#281; na tle nieba wie&#380;a
Eiffel - w perspekty­wie, kopu&#322;a pa&#322;acu Inwalidów z&#322;oci&#322;a
si&#281; w promie­niach majowego s&#322;o&#324;ca...</p>

<p>A po Sekwanie, kr&#261;&#380;&#261;c, uwija&#322;y si&#281;
parowe stat­ki, zatrzymywa&#322;y si&#281; u licznych przystani, obs&#322;ugu­j&#261;c
bezustannie mieszka&#324;ców stolicy.</p>

<p>Trz&#281;s&#261;c niemi&#322;osiernie, &#380;ó&#322;tawy, w
trzy siwe konie zaprz&#281;&#380;ony, omnibus zatrzymywa&#322; si&#281;
w&#322;a&#347;nie na jednym z przystanków, gdy obserwuj&#261;cy ci&#261;gle
Pary&#380; Dzier&#380;ymirski, zda&#322; sobie nagle spraw&#281;, &#380;e
mieszkanie Orl&#281;ckiego mo&#380;e by&#263; ju&#380; blisko, i pocz&#261;&#322;
schodzi&#263; szybko po kr&#281;tych schodkach, &#322;&#261;cz&#261;cych
pi&#281;tnastocentymow&#261; impériale z trzydziestocentymowym pado&#322;em.</p>

<p>Znalaz&#322;szy si&#281; na bruku, Roman
przy&#347;pieszy&#322; kroku, i wymin&#261;wszy kilka w&#261;skich
zau&#322;ków, znik&#322; w bramie jednego z domów. W chwil&#281; pó&#378;niej
dzwoni&#322; na kr&#281;tych ciemnych schodach starej, jak &#347;wiat,
kamienicy - u drzwi pomieszkania Orl&#281;ckiego. Otwo­rzy&#322;a mu
m&#322;oda, fertyczna s&#322;u&#380;&#261;ca, w charaktery­stycznym bia&#322;ym
czepeczku na g&#322;owie.</p>

<p>- Monsieur Orl&#281;cki? - zapyta&#322; Dzier&#380;ymirski. </p>

<p>- Sorti et ne reviendra qu'a dix heures du soir -
pos&#322;ysza&#322; zwi&#281;z&#322;&#261; odpowied&#378;.</p>

<p>Zawiedziony Roman skrzywi&#322; si&#281;, z
niech&#281;ci&#261; i zagadn&#261;&#322;:</p>

<p>- A jutro o której godzinie zasta&#263; go b&#281;dzie
mo&#380;na?</p>

<p>- O, jutro zgo&#322;a co innego. W Niedziel&#281; pan
przyjmuje od drugiej do obiadu - poinformowa&#322;a przybysza m&#322;oda
Francuzka.</p>

<p>- A zatem przyjd&#281; jutro o tej&#380;e godzinie -
odpar&#322; Dzier&#380;ymirski, i si&#281;gn&#261;wszy po bilet wizytowy, oraz
list Hugona Orl&#281;ckiego, wr&#281;czy&#322; je s&#322;u­&#380;&#261;cej,</p>

<p>- Prosz&#281; odda&#263; to panu... Do widzenia!.. -
skin&#261;&#322; g&#322;ow&#261; uprzejmie.</p>

<p>- Bonjour, monsieur!.. - odwzajemniaj&#261;c si&#281;
dzie&#324; dobrym, wed&#322;ug miejscowego zwyczaju, po&#380;egna&#322;a go
dziewczyna u&#347;miechem i zalotnem b&#322;y&#347;ni&#281;­ciem czarnych oczu.</p>

<p>Wydostawszy si&#281; na ulic&#281;, Dzier&#380;ymirski,
nieza­dowolony ze zw&#322;oki, a ca&#322;y poch&#322;oni&#281;ty nadziej&#261;
rozwi&#261;zania za pomoc&#261; Orl&#281;ckiego dr&#281;cz&#261;cej go zagadki
- szed&#322; naprzód przed siebie odruchowo czas d&#322;u&#380;­szy. Od
otoczenia swego daleki jeszcze my&#347;lami, nagle zatrzyma&#322; si&#281;
jednak, spojrzawszy uwa&#380;nie do­ko&#322;a siebie.</p>

<p>Znajdowa&#322; si&#281; obok filarów wej&#347;ciowych
Panteonu - przed nim za&#347; w perspektywie ju&#380; bliskiej zielenia&#322;
za krat&#261; ogród Luksemburski.</p>

<p>Pustymi chodnikami skierowa&#322; si&#281; w t&#261;
stron&#281;; wkrótce by&#322; ju&#380; w ogrodzie i i&#347;&#263;
zacz&#261;&#322; bez celu szerokiemi alejami, niebawem za&#347; znalaz&#322;
si&#281; na obszernym tarasie. Na lewo, w oddali, zamajaczy&#322;y wie&#380;yce
Obserwatoryum, przed nim wznosi&#322;o si&#281; muzeum Luksemburskie.</p>

<p> </p>

<p>- Wpadn&#281; tam i obejrz&#281;, co jest!.. - pomy­&#347;la&#322;,
zadowolony nagle na widok gmachu, a ponie­wa&#380; wej&#347;cie do pa&#322;acu
nie by&#322;o od ogrodu, lecz od strony bulwaru &#346;-go Micha&#322;a,
Dzier&#380;ymirski skiero­wa&#322; si&#281; boczn&#261; alej&#261; parku ku
wyj&#347;ciu, na prawo. Twarz chmurn&#261;, znudzon&#261;, okrasi&#322; mu
u&#347;miech; przest&#261;pi&#322; spr&#281;&#380;y&#347;cie próg muzeum i
spojrza&#322; jedno­cze&#347;nie na zegarek - mija&#322;a czwarta, podwoje
pa&#322;acu za&#347; zamykano o pi&#261;tej.</p>

<p>- Zd&#261;&#380;&#281; chyba zobaczy&#263; wszystko!.. -
mrukn&#261;&#322;, kontent ju&#380; tym razem zupe&#322;nie, z przyjemnego zabi­cia
czasu.</p>

<p>I rzeczywi&#347;cie.. Pod wp&#322;ywem bowiem pierw­szego
rzutu oka na salon sztuki, Dzier&#380;ymirski zapomnia&#322; o wszystkiem, co
go dr&#281;czy&#322;o.</p>

<p>Znajdowa&#322; si&#281; w otoczeniu, ustawionych w pier­wszej
sali, licznych rze&#378;b nowo&#380;ytnych...</p>

<p>Wi&#281;c oto najprzód spojrzenie jego przyku&#322;a
ustawiona na ma&#322;em wzniesieniu, w pobli&#380;u wej&#347;cia, rze&#378;ba
Moreau-Vauthier'a, a by&#322;a ni&#261; posta&#263; naga, le&#380;&#261;cej na
wznak, w lubie&#380;nej pozie i upojeniu, ba­chantki, z gronem winogron w lewej
d&#322;oni... Natu­ralno&#347;&#263; pozy i ruchu, a szczególniej modelowane do­skonale
cia&#322;o kobiece, t&#281;tni&#261;ce po prostu w zimnym bia&#322;ym marmurze,
&#380;arem krwi m&#322;odej - zatrzyma&#322;o d&#322;u&#380;ej na sobie wzrok
Romana.</p>

<p>Rozgl&#261;daj&#261;c si&#281;, przystaj&#261;c co chwila,
poszed&#322; dalej!.. I niebawem znowu zapatrzy&#322; si&#281;
d&#322;u&#380;ej, tym razem przed przegi&#281;t&#261; w ty&#322;, w
stoj&#261;cej postawie, i unosz&#261;c&#261; si&#281; jakby w przestrzeni,
postaci&#261; nagiej równie&#380; dziewczyny. Oczy jej by&#322;y
przymkni&#281;temi, twarz owiana mg&#322;&#261; u&#347;pienia, w r&#281;ku
trzymane chwia­&#322;o si&#281; kwiecie...</p>

<p>By&#322;o to "Z&#322;udzenie" F. Charpentier'a,
oddaj&#261;­ce subtelnie pochwycon&#261; nieuchwytno&#347;&#263; illuzyi, jak
sen, jak marzenie, nieuj&#281;tej - rozp&#322;ywaj&#261;cej si&#281; jak­by w
przestrzeniach...</p>

<p>Niezrównanem bowiem oddaniem czaru u&#347;pio­nych
pi&#281;knych rysów kobiecych, zdawa&#322;o si&#281;, &#380;e znajduj&#261;cy
si&#281; tutaj przedstawiciele rze&#378;by turniej urz&#261;­dzili sobie.</p>

<p>W&#347;ród wielu innych w tym&#380;e rodzaju pos&#261;gów,
wyró&#380;nia&#322;a si&#281; jeszcze rze&#378;ba, nader pi&#281;kna,
zatytu&#322;owana : "Wspomnienie". Twórc&#261; jej by&#322; Mercié
Autonin.</p>

<p>Przedstawia&#322;a ona m&#322;ode dziewcz&#281;, o rysach
drobnych, z g&#322;ow&#261; przechylon&#261; w ty&#322; nieco, z obliczem,
ton&#261;cem jakby w g&#322;&#281;bokim, cichym &#347;nie. Na kolanach jej, na
ziemi - wsz&#281;dzie, widnia&#322;y rozsypane kwiaty; dwa go&#322;&#261;bki,
nios&#261;c w dzióbkach rów­nie&#380; kwiecie, lecia&#322;y ku niej,
rozmarzonej cicho, we wspomnieniu dalekiem...</p>

<p>Po&#347;wi&#281;ciwszy wzgl&#281;dnie do&#347;&#263; czasu
na rze&#378;b&#281;, Dzier&#380;ymirski przeszed&#322; spiesznie do salonów,
zawie­szonych obrazami, dochodzi&#322;a ju&#380; bowiem godzina
zamkni&#281;cia. Szybko, jak móg&#322; najuwa&#380;niej, pocz&#261;&#322;
ogl&#261;da&#263; obrazy wszystkie; w ten sposób dobieg&#322; do sali
ostatniej. Poczem, wolniej nieco, powraca&#263; zacz&#261;&#322;.</p>

<p>I teraz w jednym salonie uwag&#281; jego zwróci&#322; nader
oryginalnie, bo, jakby ca&#322;kiem po &#347;wiecku traktowany, a mimo to
nadziemsko&#347;ci&#261; tchn&#261;cy, obraz: "Naj&#347;wi&#281;tsza Marya
Pocieszycielka..." Z ram patrzy­&#322;a na widza, natchnionego oblicza, o
du&#380;ych oczach czarnych, siedz&#261;ca posta&#263; Niebios Królowej... Na
kolanach Jej, rzucona na kl&#281;czkach, opar&#322;a si&#281; ko­bieta, z
twarz&#261; ukryt&#261;, z r&#281;koma za&#322;amanemi, w bez­brze&#380;nym
bólu, szukaj&#261;ca na &#322;onie &#346;wi&#281;tej Maryi po­cieszenia! U stóp
tych dwóch postaci kobiecych - poni&#380;ej, le&#380;a&#322;o wdzi&#281;cznie
u&#347;pione dzieci&#261;tko, &#347;ni&#322;o, osypane ca&#322;e, obrzucone
puchem bia&#322;ych ró&#380; &#347;nie&#380;­nych, w rozkwicie...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, zachwycony wdzi&#281;kiem i poezy&#261;,
bij&#261;cemi z obrazu tego, p&#281;dzla "Bouguereau"; po chwili znów
pospieszy&#322; dalej.</p>

<p>Naraz zatrzyma&#322; si&#281; ponownie. Ujrza&#322; bowiem
naprzeciwko siebie obraz do&#347;&#263; du&#380;y, przez Detaille Edwarda.
Nosi&#322; miano "Le ręve (Sen)".</p>

<p>Na olbrzymiem oto polu, otuleni p&#322;aszczami, z czapkami
nasuni&#281;temi na czo&#322;o, pokotem, jeden obok drugiego, le&#380;&#261;
setki odpoczywaj&#261;cych, pogr&#261;&#380;o­nych we &#347;nie
&#380;o&#322;nierzy... Poranek cichy; niebo hen! daleko zaró&#380;awia si&#281;
leniwie jutrzenk&#261;, - w&#347;ród &#347;pi&#261;cych ludzi
b&#322;yszcz&#261; w szarem &#347;witaniu rz&#281;dem poustawiane,
u&#322;o&#380;one w koz&#322;y bronie, a gdzie&#347; z boku, blisko, dogasa
ju&#380; ognisko...</p>

<p>Lecz có&#380; to za cienie majacz&#261; tam, w górze, nad
nimi?</p>

<p>To gór&#261;, w ob&#322;okach, p&#322;ynie mg&#322;&#261;
przes&#322;oni&#281;ty jaki&#347; hufiec inny, zwyci&#281;zki - mar i duchów,
nie ludzi!.. Grzmi tam muzyka, b&#281;bni&#261;, strzelaj&#261;, propor­ce
si&#281; chwiej&#261;, chor&#261;gwie szumi&#261;... tamci, tam, zwy­ci&#281;&#380;aj&#261;
niezawodnie!..</p>

<p>I ponad g&#322;owy u&#347;pionych &#380;o&#322;nierzy,
których po­twór wojny mo&#380;e ju&#380; jutro poch&#322;onie, przesuwa
si&#281;, jak marzenie, u&#322;udne widzenie ostatnie: oni &#347;pi&#261;c,
widz&#261; siebie, jak zwyci&#281;&#380;aj&#261;, pe&#322;ni chwa&#322;y!..</p>

<p>To sen...</p>

<p>Pi&#261;ta wybi&#322;a g&#322;o&#347;no w salonach sztuki, i
Dzier­&#380;ymirski opu&#347;ci&#263; musia&#322; muzeum. Niebawem znalaz&#322;
si&#281; na bulwarach Pary&#380;a i równocze&#347;nie instynktow­nie
poczu&#322; g&#322;ód.</p>

<p>W&#322;och z matki i dusz&#261; ca&#322;&#261; artysta,
my&#347;l&#261; wspo­mina&#322; on jeszcze widziane przed chwil&#261;
dzie&#322;a sztu­ki i pogodnem spojrzeniem ogarnia&#322; biegn&#261;ce
woko&#322;o siebie t&#322;umy, przepe&#322;nione kawiarnie i hucz&#261;ce
pojazdy.</p>

<p>- La Presse!.. La Patrie... La Pres-se!.. -  ­krzyczano mu nad uchem na wszystkie strony;
w restauracyach, na platformach, spo&#380;ywano ju&#380; posi&#322;ek, popijano
wino, absynt i inne wyskokowe napoje - ca­&#322;y Pary&#380; obiadowa&#322;.</p>

<p>Na &#347;wie&#380;em powietrzu, przy jednym z takich
stolików, zach&#281;cony przyk&#322;adem, zasiad&#322; i Roman, a kazawszy
poda&#263; obiad, zapali&#322; swobodnie cyg­aro.</p>

<p>Niebawem przyniesiono pierwsz&#261; potraw&#281;. W&#347;ród
przelewaj&#261;cego si&#281; kaskad&#261; paryskiego &#380;ycia i hu­ku
ruchliwej stolicy, Dzier&#380;ymirski spokojnie zacz&#261;&#322;
spo&#380;ywa&#263; zup&#281;, s&#322;uchaj&#261;c ciekawie, z u&#347;miechem,
g&#322;o&#347;nych rozmów swych przerozmaitych s&#261;siadów i
charakterystycznych cz&#281;stokro&#263; ich bulwarowych dowcipów.</p>

<center>***</center>

<p>Punktualny, pomi&#281;dzy drug&#261;, a trzeci&#261; po
po&#322;u­dniu, wchodzi&#322; nazajutrz Roman do mieszkania Orl&#281;ckiego.
S&#322;u&#380;&#261;ca wprowadzi&#322;a go natychmiast do sa­loniku, zaledwie
jednak wszed&#322; tam, roztworzy&#322;y si&#281; ju&#380; zamaszy&#347;cie
boczne drzwi komnatki i w ramie ich ukaza&#322; si&#281; m&#281;&#380;czyzna
ros&#322;y, blondyn; &#322;ysawy i do&#347;&#263; oty&#322;y, o
siwiej&#261;cym, z polska podkr&#281;conym, w&#261;sie.</p>

<p>- Jak&#380;e mi mi&#322;o... Jak mi&#322;o mie&#263; w
swoich progach tak dostojnego go&#347;cia... rodaka!.. - zacz&#261;&#322; od
proga, z polsk&#261; szczero&#347;ci&#261; i uprzejmo&#347;ci&#261; w
g&#322;osie, roztworzy&#322; przytem machinalnie ramiona, jakby chcia&#322; do
piersi przycisn&#261;&#263; niemi przyby&#322;ego, po chwili
opami&#281;ta&#322; si&#281; jednak i wyci&#261;gaj&#261;c uprzej­mie
prawic&#281;; czysto ju&#380; tylko salonowym gestem, przedstawi&#322;
si&#281;: Orl&#281;cki... Wiktor... - siostrze­niec Hugona.</p>

<p>- Nie uwierzy pan - ci&#261;gn&#261;&#322; natychmiast bar­dzo
grzecznie - jak&#261; rzetelnie prawdziw&#261; rado&#347;&#263; uczyni&#322; mi
list stryja i zapowied&#378; tej pa&#324;skiej wizyty... Prosz&#281;, niech pan
prezes siada!... Prosz&#281; bardzo...</p>

<p>I Orl&#281;cki wskaza&#322;, z grzeczno&#347;ci&#261;,
fotele, widz&#261;c za&#347; zdziwienie na twarzy Romana, na d&#378;wi&#281;k
tytu&#322;u "prezesa", u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281;,
odgad&#322;szy my&#347;l go&#347;cia.</p>

<p>- Dziwnem si&#281; panu prezesowi, jak widz&#281;, wy­daje -
przemówi&#322;, - &#380;e tytu&#322;uje go... Có&#380; to, przypuszcza pan
mo&#380;e, - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej, ze swad&#261;, - &#380;e my tu na
obczy&#378;nie nic nie wiemy, kto w kraju u nas przoduje? Przeciwnie,
przeciwnie! - &#347;ledzimy gor&#261;czkowo i z uwag&#261; ruch naszych
ziomków, wspó&#322;­braci !.. A jak&#380;e... a jak&#380;e!.. Ja sam
osobi&#347;cie trzy­mam wiele gazet polskich, wiem o wszystkiem, a z nazwiskiem
pa&#324;skiem - tu sk&#322;oni&#322; si&#281; grzecznie w stron&#281; Romana -
spotyka&#322;em si&#281; w nich tylokro­tnie, ceni&#261;c zawsze
ruchliwo&#347;&#263; pana prezesa i odda­niu si&#281; jego
spo&#322;ecze&#324;stwu naszemu...</p>

<p>Umilk&#322;, a po chwili</p>

<p>- Ale!.. przepraszam bardzo!.. Pan prezes wszak pali
zapewne?.. s&#322;u&#380;&#281; natychmiast - i zerwa&#322; si&#281; miejsca,
przynosz&#261;c wkrótce Dzier&#380;ymirskiemu pude&#322;ko papierosów.</p>

<p>Roman si&#281;gn&#261;&#322; po jednego z nich i
b&#261;kn&#261;&#322; nie­wyra&#378;nie:</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; bardzo!..</p>

<p>Obserwuj&#261;c wci&#261;&#380; ciekawie, spod oka swego
gospodarza, chcia&#322; przytem ju&#380; przemówi&#263;, lecz pe&#322;­ny bezustannej
uprzejmo&#347;ci Orl&#281;cki przerwa&#322; mu zanim usta otworzy&#263;
zdo&#322;a&#322;:</p>

<p>- A mo&#380;e cygarko?.. Przepraszam stokrotnie... Za
chwil&#281;! - i nie czekaj&#261;c odpowiedzi, znik&#322; za drzwiami
przyleg&#322;ego pokoju, Dzier&#380;ymirski za&#347; u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281;.</p>

<p>Poczciwy cz&#322;owiek jaki&#347; - pomy&#347;la&#322; - i
cho&#263;, zdaje si&#281;, blagier nieco, lecz szczery i z gatunku
nieszkodliwych. Dowiem si&#281; prawdopodobnie, czego chcia&#322;em...</p>

<p>Ledwie Roman okre&#347;lenie to w umy&#347;le sfor­mu&#322;owa&#263;
zdo&#322;a&#322;, gospodarz domu sta&#322; ju&#380; przed nim, podaj&#261;c
szerokie puzderko cygar.</p>

<p>- Doskona&#322;e - pochwali&#322; - prawdziwe pru­skie... O,
bynajmniej nie tutejsze, które s&#261; po prostu ohydne - zaopiniowa&#322;.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; bardzo. Pan tak &#322;askaw... -
poczu&#322; si&#281; w obowi&#261;zku odrzec Dzier&#380;ymirski, powstawszy
zarazem z miejsca swego.</p>

<p>- O, panie prezesie! - pospieszy&#322;, z odpowie­dzi&#261;,
Orl&#281;cki, - Siada&#263; prosz&#281; en bons amis... Ot -tutaj... -
wskaza&#322; na kanapk&#281; - wygodniej b&#281;dzie! - i zapaliwszy
równocze&#347;nie zapa&#322;k&#281;, zbli&#380;y&#322; p&#322;omie&#324; do
koniuszczka cygara Dzier&#380;ymirskiego.</p>

<p>- Merci!.. - sk&#322;oni&#322; si&#281; ten&#380;e raz
jeszcze, i wypu&#347;ciwszy kó&#322;eczko dymu, odezwa&#322; si&#281; wreszcie,
skorzystawszy z sekundy milczenia go&#347;cinnego go­spodarza.</p>

<p>- Czyta&#322; pan list stryja, pana Hugona, wszak prawda?..
Wiadomy panu wi&#281;c zatem cel mego tu przybycia... Nie zn&#261;j&#261;c
nikogo w Pary&#380;u, zdecydowa&#322;em si&#281; prosi&#263; stryja
pa&#324;skiego, o tarte d'entree do pana...</p>

<p>- Och, i bez tego, panie prezesie - przerwa&#322;
Orl&#281;cki - ka&#380;dego rodaka witamy tu z ca&#322;ego ser­ca! Tembardziej
za&#347; pana prezesa, tak w kraju za­s&#322;u&#380;onego...</p>

<p>- Ach, tak, nie w&#261;tpi&#281; - z wolna potwierdzi&#322;
Roman - lecz i mnie chodzi&#322;o równie&#380; - tu u&#347;miech­n&#261;&#322;
si&#281; z lekka - o specyaln&#261; protekcy&#281; do kogo&#347;, by
potrafi&#322; u&#322;atwi&#263; wiadom&#261; nam spraw&#281; przemy­s&#322;ow&#261;...</p>

<p>- A tak, tak! - przerwa&#322; znów Orl&#281;cki, nie­zadowolony
jakby, &#380;e poruszano t&#281; kwesty&#281;. Pan prezes radby obejrze&#263;
drobiazgowo i gruntownie urz&#261;dzenia fabryk tutejszych, przy mojej
pomocy... Owszem, postaram si&#281;, panie prezesie, cho&#263; uprzedzi&#263;
musz&#281;, &#380;e ja... - zatrzyma&#322; si&#281; - nie mam tak roz­leg&#322;ych
stosunków ze sfer&#261; handlowców... to jest, chcia&#322;em powiedzie&#263;...
ze sfer&#261; fabrykantów... prze­mys&#322;owców... Pary&#380;a... panie
dobrodzieju... Jednak­&#380;e... - tu zaj&#261;kn&#261;&#322; si&#281;,
zapl&#261;ta&#322; w swem przemówie­nia Orl&#281;cki i zamilk&#322;, widocznie
zmieszany.</p>

<p>U&#347;miech niedostrzegalny okoli&#322; w&#261;skie usta Ro­mana.</p>

<p>- To nic nie szkodzi - odpar&#322;. Mam nie­p&#322;onn&#261;
nadziej&#281;, i&#380; razem z panem damy sobie z tem wszystkiem rad&#281;...
Zreszt&#261;, to chyba drobnostka. Chodzi zaledwie o jakie&#347;
dziesi&#281;&#263; fabryk tylko...</p>

<p>Roman zatrzyma&#322; si&#281; i zapyta&#322; jeszcze,
chc&#261;c konsekwentnie doprowadzi&#263; do ko&#324;ca zmy&#347;lony swój
interes i misy&#281;:</p>

<p>- Wszak fabryki owe wymienione s&#261; w li&#347;cie pana
Hugona...</p>

<p>- Tak jest, tak jest... w istocie...- potwierdzi&#322;
Orl&#281;cki i zaj&#261;kn&#261;&#322; si&#281; znowu.</p>

<p>- To dobrze, móg&#322;by mi mo&#380;e szanowny pan
powiedzie&#263;, czy w&#322;a&#347;ciciele ich znani s&#261; jemu?.. Gdzie to
zak&#322;ady fabryczne znajduj&#261;, w jaki sposób, oraz kiedy obejrze&#263;
je mo&#380;na by by&#322;o?..</p>

<p>- Nic doprawdy nie mog&#281; jeszcze panu prezeso­wi w tym
wzgl&#281;dzie powiedzie&#263; - odrzek&#322; Orl&#281;ck­i i doda&#322;
natychmiast:</p>

<p>- Co si&#281; tyczy, czy znam w&#322;a&#347;cicieli, to...
pra­wdopodobnie... Zreszt&#261; zna si&#281; tutaj osób tyle... -
zatrzyma&#322; si&#281;. - Tylko, vous savez, panie prezesie... otrzyma&#322;em
list dopiero wczoraj - urwa&#322;, i doko&#324;­czy&#322; po chwili -
wi&#281;c, vous comprenez, czasu nie mia&#322;em...</p>

<p>- Ale&#380; naturalnie!.. - pospieszy&#322; z uspakaje­niem
Orl&#281;ckiego Dzier&#380;ymirski. - Ja tylko dlatego si&#281; pytam, i&#380;
to jest celem mego tutaj przybycia, i &#380;e to mnie nader interesuje, jako
delegata nowa zak&#322;adaj&#261;cej si&#281; u nas w kraju wspó&#322;ki
Handlowo-Przemys&#322;owo-Fabrycznej...</p>

<p>- A tak, s&#322;ysza&#322;em,.. Czyta&#322;em nawet o tem
gdzie&#347; w gazetach - odpar&#322;, z przekonaniem Or­l&#281;cki.</p>

<p>- K&#322;amie, jak z nut - pomy&#347;la&#322; Dzier&#380;y­mirski,
i u&#347;miech dyskretny ponownie przemkn&#261;&#322; po ustach jego.
Zaci&#261;gn&#261;&#322; si&#281; jednocze&#347;nie cygarem i wpatrzy&#322;
badawczo w Orl&#281;ckiego. - Bonne pâte d'homme... - my&#347;la&#322; zarazem
- ale jak tu za­cz&#261;&#263; o tych zgubionych pieni&#261;dzach?</p>

<p>Tymczasem, nielubi&#261;cy milcze&#263; Orl&#281;cki,
widocznie równie&#380; pragn&#261;cy zr&#281;cznie odwróci&#263; rozmow&#281;,
ju&#380; mówi&#322;:</p>

<p>- Pan prezes zapewne nie po raz pierwszy i na
d&#322;u&#380;ej przyby&#322; do Pary&#380;a, nieprawda&#380;?..</p>

<p>- Och, tak... - odruchowo potwierdzi&#322; Roman, nie
my&#347;l&#261;c o tem, co mówi.</p>

<p>- No, to mam nadziej&#281; - opowiada&#322; uprzej­my
gospodarz dalej - &#380;e b&#281;d&#281; jeszcze mia&#322; okazy&#281;
przedstawi&#263; panu prezesowi moj&#261; &#380;on&#281; i córk&#281;...
Dzi&#347; pojecha&#322;y do Versailles. Panu prezesowi wiadomo zapewne, i&#380;
w pierwsz&#261; niedziel&#281; ka&#380;dego miesi&#261;ca puszczaj&#261;
wod&#281; ze wszystkich fontann w Wersalskim parku... Widok zaiste bywa wówczas
wspania&#322;y. C'est charmant!.. - zatrzyma&#322; si&#281; chwil&#281; i
si&#281;gn&#261;&#322; po ze­garek do kieszeni. - O! trzecia ju&#380;
dochodzi... Nie­bawem wróc&#261;...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski tymczasem, s&#322;uchaj&#261;c, nie
s&#322;ucha&#322;, pogr&#261;&#380;ony wci&#261;&#380; w my&#347;lach. Naraz
twarz &#347;niada je­go o&#380;ywi&#322;a si&#281;, przelecia&#322; po niej
promie&#324;... Strze­puj&#261;c delikatnie popió&#322; z cygara,
przemówi&#322; z wolna: </p>

<p>- Prosz&#281; pana... - zatrzyma&#322; si&#281;. - Za
niedyskrecy&#281; pope&#322;nian&#261; mo&#380;e, najmocniej przepraszam...
Czy&#380;by pan nie by&#322; rad powróci&#263; do kraju..</p>

<p>I Dzier&#380;ymirski badawczo spojrza&#322; w twarz
Orl&#281;ckiemu, czekaj&#261;c odpowiedzi, jednocze&#347;nie my­&#347;la&#322;.</p>

<p>- Ka&#380;dy Polak na obczyznie t&#281;skni za krajem,
pewnik; dlaczegobym ja nie mia&#322; u&#380;y&#263; tego sposobu do
osi&#261;gni&#281;cia mego prywatnego celu? No, zo­baczymy...</p>

<p>Orl&#281;cki za&#347; ju&#380; mówi&#322;:</p>

<p>- Czy ja nie pragn&#261;&#322;bym powróci&#263; do kraju?
Ale&#380;, panie prezesie, to moje najgor&#281;tsze &#380;yczenie! pragnienie
&#380;ony mojej, córki - codzienne marzenie nas wszystkich! -
doko&#324;czy&#322;, z zapa&#322;em.</p>

<p>- No, dobrze, mam ci&#281;!.. - przelecia&#322;o przez
umys&#322; Romana.</p>

<p>- Czy wolno zapyta&#263; jeszcze - przemówi&#322; - o rzecz
jedn&#261;, a mianowicie... Czy &#380;yczenie to pa&#324;stw ­- marzenie -
poprawi&#322;, z u&#347;miechem - ma ju&#380; dot&#261;d jakie pewne i
konkretne podstawy?..</p>

<p>Orl&#281;cki na te s&#322;owa spu&#347;ci&#322; wzrok ku
ziemi. </p>

<p>- O, bynajmniej - odpar&#322;... - Tam, w kraju, stosunki
zerwa&#322;em wszystkie prawie... tu za&#347; zawi&#261;za&#322;em niektóre,
potrzebne mi. Mam poza tem sta&#322;e zaj&#281;cie, przynosz&#261;ce mi dochód
pewny...</p>

<p>- Tak, tak, zapewne, rozumiem - przerwa&#322; szybko
Dzier&#380;ymirski - wchodz&#281; w po&#322;o&#380;enie i przepraszam bardzo za
me pytania... - doko&#324;czy&#322; grzecznie, a widz&#261;c równocze&#347;nie
na twarzy gospodarza zak&#322;opotanie widoczne...</p>

<p>- Nie ma za co jecha&#263; nieborak - to jasne, i
&#380;y&#263; by z czego nie mia&#322; -w&#347;ród swoich - pomy&#347;la&#322;
i w tej&#380;e chwili zapyta&#322;:</p>

<p>- Lecz gdyby tak trafi&#322;a si&#281; na przyk&#322;ad sza­nownemu
panu okazya dobra do obj&#281;cia w kraju zyskownej posady? Przypuszczam,
&#380;e w takim razie przeszkody do wyjazdu nie by&#322;oby &#380;adnej?..</p>

<p>- No, zapewne... Lecz o tem i my&#347;le&#263; niepo­dobna,
nie posiadam bowiem ju&#380; &#380;adnych w kraju stosunków - powtórzy&#322;
Orl&#281;cki, ze smutkiem.</p>

<p>- A pan Hugo, krewny pa&#324;ski?.. - zagadn&#261;&#322;
Roman.</p>

<p>- Och... ten... - przeci&#261;gle odpar&#322; gospodarz, z
niech&#281;ci&#261; wyra&#378;n&#261;, i z wybuchem szczero&#347;ci
nag&#322;ej, rzek&#322; z gorycz&#261;:</p>

<p>- Stryj Hugo od czasu, jakem emigrowa&#322; i
wie&#347;&#263; mi si&#281; w &#380;yciu przesta&#322;o, zna&#263; mnie
ju&#380; nie chce, ani wiedzie&#263; nic o mnie... Dziwi&#281; si&#281; nawet
niewymownie, i&#380; raczy&#322; napisa&#263; pod moim adresem, w interesie
prezesa, s&#322;ów kilka...</p>

<p>Na twarzy Orl&#281;ckiego, przy tych s&#322;owach,
osiad&#322; cie&#324;, po chwili dorzuci&#322;:</p>

<p>- Zwyk&#322;a kolej ludzka... nic dziwnego. &#346;wiat
pami&#281;ta o tych tylko, którym si&#281; powodzi. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski wpatrzy&#322; si&#281; uwa&#380;nie w
Orl&#281;­ckiego; ostatnie s&#322;owa, wypowiedziane przez niego, odkry&#322;y
mu utajon&#261; stron&#281; &#380;ycia siedz&#261;cego przed nim cz&#322;owieka
- nieszcz&#281;&#347;cie, gorycz skryt&#261;, a po­wodów jej &#322;acno
domy&#347;li&#322; si&#281; Roman. Pomimo woli, &#380;al mu si&#281;
Orl&#281;ckiego zrobi&#322;o.</p>

<p>- To szkoda jednak - przemówi&#322; z wolna - &#380;e
panowie mieszkaj&#261; tak od siebie z daleka... Pan Hugo, cho&#263; odludek i
egoista, poza tem jednak cz&#322;owiek nieposzlakowanej opinii i nadzwyczaj
przy tem wp&#322;ywowy i bogaty.</p>

<p>Orl&#281;cki na te s&#322;owa uczyni&#322; niewyra&#378;ny
ruch r&#281;­k&#261;; - nasta&#322;a chwila milczenia.</p>

<p>- Wypada mi raz jeszcze przeprosi&#263; stokrot­nie pana -
odezwa&#322; si&#281; znów pierwszy Dzier&#380;ymir­ski - &#380;e o&#347;mielam
si&#281; wkracza&#263; w stosunki jego, tak osobiste, lecz po pierwsze
wyj&#261;tkowe po&#322;o&#380;enie nasze tu, na obczy&#378;nie, jako rodaków,
sk&#322;ania mnie do tego; po drugie za&#347;, &#380;e w tym wzgl&#281;dzie
mo&#380;e mog&#281; sta&#263; panu u&#380;ytecznym...</p>

<p>Orl&#281;cki, zdziwiony, spojrza&#322; na Romana.</p>

<p>- Tak jest - rzek&#322; Dzier&#380;ymirski, z u&#347;mie­chem
- có&#380;by szanowny pan bowiem powiedzia&#322; na to, gdybym... -- tu
zatrzyma&#322; si&#281; sekund&#281; - u&#322;atwi&#322; mu... -
Dzier&#380;ymirski przy tem zaakcentowa&#322; wyra&#378;nie ostatnie wyrazy -
powrót do kraju... Stosunka­mi za&#347; da&#322; mu jak&#261; posad&#281;
korzystn&#261;?..</p>

<p>- Ale&#380;, panie prezesie! - wykrzykn&#261;&#322;
Orl&#281;cki, i zerwawszy si&#281; z fotelu, uchwyci&#322; d&#322;o&#324;
go&#347;cia swego, &#347;ciskaj&#261;c j&#261; serdecznie.. -
Wdzi&#281;czno&#347;&#263; moja i ser­cu memu bliskich nie mia&#322;aby
granic!.. Lecz dopra­wdy, nie pojmuj&#281;... nie rozumiem!.. - urwa&#322;
wzruszo­ny... - Sk&#261;d taka &#322;aska pana prezesa dla mnie?... Wszak
poznali&#347;my si&#281; tak niedawno! - doko&#324;czy&#322; i zamilk&#322;,
nie wiedz&#261;c sna&#263;, co powiedzie&#263;, jak si&#281; obróci&#263; i
znale&#378;&#263; w sytuacyi, tak dla&#324; niespo­dzianej...</p>

<p>Roman tymczasem powsta&#322; równie&#380; z miejsca, i
oddawszy serdecznie u&#347;cisk Orl&#281;ckiemu, po przyjacielsku
uj&#261;&#322; go za rami&#281;.</p>

<p>Przeszli po pokoju tak razem kroków kilka, poczem
Dzier&#380;ymirski, wci&#261;&#380; id&#261;c pod r&#281;k&#281; z
Orl&#281;ckim, rzek&#322; ca&#322;kiem swobodnie:</p>

<p>- Przyznaj&#281;, poczu&#322;em do szanownego pana
szczer&#261; sympaty&#281;, rozumiem przy tem w zupe&#322;no&#347;ci
po&#322;ó&#380;enie jego tutejsze, i gotów jestem uczyni&#263; dla nie­go
wiele...</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281;, po tysi&#261;c razy
dzi&#281;kuj&#281;! - u&#347;ci­sn&#261;&#322; Orl&#281;cki serdecznie trzymane
rami&#281; Romana, z równowagi ca&#322;y wyprowadzony.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski mówi&#322; tymczasem dalej, pomny celu
swego:</p>

<p>- Lecz daruje pan rzecz jedn&#261;... Nim przyst&#261;­pimy
mianowicie do obchodz&#261;cej pana sprawy, wiedzie&#263; musz&#281;
dok&#322;adnie - Roman zatrzyma&#322; si&#281; - zu­pe&#322;nie
szczegó&#322;owo - poprawi&#322; - przebieg dotych­czasowego jego &#380;ycia.
Nic w tem dziwnego z mej strony, wszak prawda?.. Zna&#263; mam
przyjemno&#347;&#263; sza­nownego i kochanego pana od tak bardzo niedawna! - ­doko&#324;czy&#322;,
z przyjaznym u&#347;miechem, i jak najnatural­niej na pozór.</p>

<p>- Ale&#380;, rzecz prosta! Tajemnicy w tem zreszt&#261; nie
ma &#380;adnej! - odpar&#322; Orl&#281;cki szybko, przekonany zupe&#322;nie. -
Opowiem prezesowi wszystko natychmiast! - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej
rozradowany.</p>

<p>- No, to siadajmy!.. - rzek&#322; weso&#322;o Dzier&#380;y­mirski.</p>

<p>Usiedli jeden naprzeciw drugiego. Roman wpa­trzy&#322;
si&#281; badawczo w twarz Orl&#281;ckiego, a w oczekiwaniu zwierzenia, którego
w duszy tak bardzo pragn&#261;&#322;, twarz mu poblad&#322;a mimo woli,
aksamitne za&#347; spojrzenie ciemnych oczu sta&#322;o si&#281; bardziej
jeszcze przenikliwem i rozumnem.</p>

<p>- S&#322;ucham pana - rzek&#322; powa&#380;nie. </p>

<p>U&#347;miechni&#281;ty, radosny, poprawi&#322; si&#281;
Orl&#281;cki na krze&#347;le, i si&#281;gn&#261;wszy po cygara, zapali&#322;
jedno, w roztargnieniu cz&#281;stuj&#261;c niemi Romana.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281;, pal&#281; jeszcze -
u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; nie­dostrzegalnie Roman, i spojrza&#322; z
pod oka na gospodarza. - Rôti ŕ point! - zadecydowa&#322; w my&#347;li
sarkastycznie.</p>

<p>- A, przepraszam! -odrzek&#322; Orl&#281;cki i mówi&#322;
dalej:</p>

<p>- Otó&#380;, co do mego, technicznie tak zwanego curriculum
vitae, postaram si&#281; opowiedzie&#263; je prezesow­i w kilku s&#322;owach.
Rzecz ta przedstawia si&#281; zatem ­jak nast&#281;puje:</p>

<p>- Urodzony lat temu, czterdzie&#347;ci i siedem, dobiegam
ju&#380; bowiem pi&#281;&#263;dziesi&#261;tki - u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281; - z ojca Ryszarda i matki Józefy z Lancjarskich de domo,
przepró&#380;nowa&#322;em, kszta&#322;c&#261;c si&#281; w domu, do lat
pi&#281;tnastu... Potem oddano mnie do Jezuitów, nast&#281;pnie
ko&#324;czy&#322;em uniwersytet w Bonn, nad Renem, i wróciwszy do kraju,
obj&#261;&#322;em klucz maj&#261;tkowy, dzie­dziczny Orlin...</p>

<p>- Bywaj&#261;c w, &#347;wiecie przez lat kilka,
staraj&#261;c si&#281; o pierwsze w kraju partye, &#380;yj&#261;c nieco
szeroko, straci&#322;em maj&#261;tek... Nast&#281;pnie spotka&#322;em
dzisiejsz&#261; &#380;on&#281; moj&#261;, z domu hrabiank&#281;
Bo&#380;kowsk&#261;... Przez &#380; - ­u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281;
Orl&#281;cki, - bo s&#261; i Borzkowscy przez rz, bez tytu&#322;u i nie
pochodz&#261;cy wcale z karmazy­nów - zwyczajne szaraki - obja&#347;ni&#322;.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski w tem miejscu u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281; pob&#322;a&#380;liwie - sarkastycznie, lecz s&#322;ucha&#322; w
milczeniu dalej.</p>

<p>- Pobrali&#347;my si&#281;, - ci&#261;gn&#261;&#322;
tymczasem Or­l&#281;cki - i osiad&#322;em na roli, ju&#380; nie jako pan, ale
jako skromny obywatel na kilkudziesi&#281;ciu w&#322;ókach ziemi, i naturalnie,
z czasem zerwa&#322;em przy tem zupe&#322;nie dawne &#347;wiatowe stosunki...
Gospodarowa­&#322;em sobie tak cicho lat kilkana&#347;cie, sta&#322;em si&#281;
domato­rem - przekszta&#322;ca&#322;em stopniowo, o ile mog&#322;em, w czci­godnego
pana s&#261;siada... Wreszcie, niestety, jak pio­run z nieba, spad&#322;o na
mnie zdarzenie pewne... Nie wspomo&#380;ony przez nikogo, sprzeda&#263;
musia&#322;em dobra, i przyby&#322;em tu - za chlebem!..</p>

<p>Orl&#281;cki umilk&#322; na chwil&#281;, poczem, doda&#322;
nie­co smutnie :</p>

<p>- Jak najpi&#281;kniejsza od s&#322;o&#324;ca p&#322;owieje
mate­rya, tak i najbarwniejsze &#380;ycie blaknie od nieprzychylnych ciosów
&#380;ycia. Szarzyzn&#261; ono dla mnie dzi­siaj - trudno! -
westchn&#261;&#322;, i zamilk&#322; znowu.</p>

<p>W nadziei, i&#380; dowie si&#281; jeszcze oczekiwanego
przeze&#324; "clou" historyi tej ca&#322;ej, milczenia tego nie
przerywa&#322; Dzier&#380;ymirski. Po d&#322;u&#380;szej jednak chwili,
widz&#261;c, &#380;e Orl&#281;cki, poch&#322;oni&#281;ty my&#347;lami,
zapomina&#263; zdaje si&#281; nawet o jego obecno&#347;ci, zagadn&#261;&#322;
uprzejmie:</p>

<p>- I je&#347;li wiedzie&#263; wolno, có&#380; dalej?</p>

<p>Jakby ze snu jakiego dalekiego zbudzony, Orl&#281;cki
podniós&#322; powoli posmutnia&#322;e oczy na Ro­mana.</p>

<p>- Nic! - odrzek&#322; bezbarwnie, g&#322;osem twardym. </p>

<p>- By&#263; nie mo&#380;e? - zadziwi&#322; si&#281; Roman,
jak móg&#322; najszczerzej. - I pomy&#347;le&#263; - ci&#261;gn&#261;&#322;
swobodnie - &#380;e ja tam w kraju tyle przeró&#380;nych rzeczy o panu
s&#322;ysza&#322;em...</p>

<p>Ura&#380;ony jakby tem, co us&#322;ysza&#322;, Orl&#281;cki
zapy­ta&#322; z kolei sucho:</p>

<p>- No, i có&#380; takiego, ciekawym, wymy&#347;li&#322;a na
mnie luba opinia, czy wiedzie&#263; mog&#281;?</p>

<p>Roman niecierpliwie poruszy&#322; si&#281; na krze&#347;le. </p>

<p>- Có&#380; u licha! - pomy&#347;la&#322; - czyni&#281;
dot&#261;d tyle, i prawda wci&#261;&#380; wymyka mi si&#281;  sprzed nosa... </p>

<p>Po chwili za&#347;, jak gdyby nagle na co&#347;
zupe&#322;nie ju&#380; stanowczo zdecydowany, odpowiedzia&#322; z wolna,
przetar&#322;szy przytem r&#281;k&#261; czo&#322;o:</p>

<p>- Och!.. potem o tem... Teraz znowu powró­ci&#263;
musz&#281; do j&#261;dra zajmuj&#261;cej nas kwestyi. Pragn&#281; da&#263; panu
posad&#281;... Czy wolno zapyta&#263; - jakie s&#261; jego mocne -
zaakcentowa&#322; - kwalifkacye fachowe?..</p>

<p>- Fachowych &#347;ci&#347;le &#380;adnych - przerwa&#322;
nie­zadowolonym troch&#281; g&#322;osem Orl&#281;cki. - Posiadam jednak
j&#281;zyki: angielski, francuski, rosyjski i nie­miecki, oraz zdobyte
prac&#261; i praktyk&#261; obecn&#261; - rachunkowo&#347;&#263; i
buchaltery&#281; - w banku, gdzie urz&#281;­duj&#281; i sk&#261;d w razie
potrzeby otrzyma&#263; mog&#281; &#347;wiade­ctwo odpowiednie.</p>

<p>- A! - zadziwi&#322; si&#281; mimo woli Roman - to do­brze...
to bardzo dobrze...</p>

<p>Wzrok jego przy tem, z zadowoleniem obj&#261;&#322;
d&#322;u&#380;sz&#261; chwil&#281; ca&#322;&#261; posta&#263; Orl&#281;ckiego,
mówi&#261;c do siebie mimo woli wyra&#378;nie; - Patrzcie?.. nie spodziewa­&#322;em
si&#281;!..</p>

<p>- Zatem - odezwa&#322; si&#281; niebawem - obj&#261;&#263;
mo&#380;e szanowny pan inn&#261;, lepsz&#261; nawet posad&#281; od tej,
któr&#261; przeznacza&#322;em w my&#347;li dla niego.</p>

<p>- Có&#380; to za miejsce? - zagadn&#261;&#322; Orl&#281;cki.</p>

<p>- Une place de confiance...- wycedzi&#322; z wolna
Dzier&#380;ymirski. - Przy tem równocze&#347;nie jedno z wy&#380;szych przy
korespondencyi i buchalteryi w Banku Komercyjno-Przemys&#322;owym,
otworzy&#263; si&#281; maj&#261;cym za miesi&#281;cy kilka... Do komitetu
nale&#380;&#281;, odmówi&#263; mi nic nie mog&#261;... Skoro za&#347; pan w tej
w&#322;a&#347;nie dzie­dzinie ju&#380; posiada praktyk&#281; pewn&#261;, tem
&#322;acniej wi&#281;c wybór mój zatwierdz&#261;...</p>

<p>Roman sko&#324;czy&#322; i spojrza&#322; znów  spod oka na obywatela - emigranta.</p>

<p>Zdziwienie radosne bi&#322;o z twarzy Orl&#281;ckiego. </p>

<p>- No, teraz chyba wy&#347;piewasz mi wszystko - ­pomy&#347;la&#322;
Roman, w duchu.</p>

<p>- Pensya znaczna - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej ca&#322;kiem
obo­j&#281;tnie, - ile, nie wiem jeszcze na pewno... W ka&#380;­dym razie
tysi&#281;cy kilka .. - urwa&#322; niedbale.</p>

<p>- Ale&#380; to miejsce idealne! - wykrzykn&#261;&#322;
&#380;y­wo Orl&#281;cki. - Dzi&#281;kuj&#281; po raz wtóry! -
u&#347;cisn&#261;&#322; d&#322;o&#324; Romana.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski uczyni&#322; wysi&#322;ek nad sob&#261;,
by nie zdradzi&#263; si&#281; przypadkowo nerwowem g&#322;osu brzmieniem i
przemówi&#322;:</p>

<p>- Tylko zachodzi tu jeszcze kwestya jedna... A mianowicie -
zawaha&#322; si&#281;...</p>

<p>- Bo to, widzi szanowny i kochany pan, ci panowie, tam, w
Zarz&#261;dzie, s&#261; bardzo trudni... Cze­piaj&#261; si&#281; byle czego...</p>

<p>I znów Roman mówi&#263; przesta&#322;, poczem za&#347;, po­irytowany
nagle, &#380;e b&#281;dzie zmuszony i&#347;&#263; prosto do celu i palcami
dotyka&#263; kwestyi, któr&#261; zr&#281;cznie obej&#347;&#263; zamierza&#322;,
wyrzuci&#322; z siebie twardo:</p>

<p>- Mówiono mi tam, o jakich&#347; pieni&#261;dzach, zgu­bionych
przez pana, nieodnalezionych, czy co&#347; tam podobnego... Pojmuje pan zatem,
&#380;e ja, proteguj&#261;c - zatrzyma&#322; si&#281; Roman sekund&#281;, i
uprzejmie nieco dorzuci&#322;, z wymuszonym u&#347;miechem. - Po­wiedzie&#263;
musz&#281; wszystko, wszak pan to rozumie chyba?.. Nic za&#347; o tem
dot&#261;d szanowny pan mi nie mówi&#322;...</p>

<p>- Ale&#380; nie powiedzia&#322;em? - obruszy&#322; si&#281;
ura&#380;ony widocznie Orl&#281;cki. - Bo uwa&#380;a&#322;em to, jak i uwa­&#380;am
dot&#261;d, za spraw&#281; czysto osobist&#261;...</p>

<p>- Masz tobie! - omal &#380;e nie wykrzykn&#261;&#322; Dzier­&#380;ymirski,
ze z&#322;o&#347;ci&#261;, lecz opami&#281;ta&#322; si&#281; w por&#281;, i
zapyta&#322; w &#347;lad za tem spokojnie, wpad&#322;szy zarazem na pomys&#322;
przebieg&#322;y.</p>

<p>- No tak, zapewne... Czyje&#380; to jednak pieni&#261;dze
by&#322;y?..</p>

<p>- Aaa! - wyrwa&#322;o si&#281; z ust Orl&#281;ckiego na­tychmiast,
i powstawszy gwa&#322;townie z krzes&#322;a, wy­krzykn&#261;&#322;:</p>

<p>- To prezesowi tak powiedziano!.. Rozumiem teraz i
przepraszam... &#321;otry dopiero, infamisy!.. - wyrzuci&#322; z siebie z
oburzeniem.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski &#347;piesznie po&#322;o&#380;y&#322;
sw&#261; kobiec&#261; mi&#281;kk&#261; d&#322;o&#324; na &#380;ylastej
r&#281;ce szlachcica i pomimo woli rzuci&#322; niecierpliwie:</p>

<p>- Ja równie&#380; bardzo przepraszam! - zawaha&#322;
si&#281; - i s&#322;ucham..: - doko&#324;czy&#322;.</p>

<p>Orl&#281;cki usiad&#322;, wzburzony jeszcze
odsapn&#261;&#322; i przemówi&#322;:</p>

<p>Powiesz mi pó&#378;niej, prezesie kochany, kto mnie tak
oszkalowa&#322;. Pierwsza rzecz, gdy do kraju powróc&#281;, wyzw&#281; go na
pojedynek, jak mi Bóg mi&#322;y, a teraz s&#322;uchaj:</p>

<p>- By&#322;o to tak: Posiada&#322;em maj&#261;tek na Litwie,
gdzie, jak wiadomo, hipoteki nie ma, ni Towarzy­stwa Kredytowego... S&#261; tam
tylko tak zwane "Banki Ziemskie", które w razie nie uiszczenia
si&#281; z wy­p&#322;aty na termin, egzekwuj&#261; bardzo szybko... Otó&#380; w
jednym z banków owych mia&#322;em grub&#261; po&#380;yczk&#281;...
Min&#261;&#322; termin jeden, drugi, trzeci, p&#322;aci&#322;em ma&#322;o,
zebra­&#322;y si&#281; zaleg&#322;o&#347;ci, wystawiono mi dobra na
sprzeda&#380;... Zap&#322;aci&#263; musia&#322;em zaleg&#322;o&#347;ci - razem
dwana&#347;cie ty­si&#281;cy... Nie mia&#322;em ich, po&#380;yczy&#322;em
wi&#281;c sum&#281; &#380;&#261;­dan&#261; u paru osób i w drodze, gdym
jecha&#322; p&#322;aci&#263; na miejsce, w ostatniej niemal chwili
pieni&#261;dze te zgu­bi&#322;em... Maj&#261;tek mi naturalnie sprzedano...</p>

<p>- To bolesna prawda!.. Chyba pan prezes przysi&#281;gi
&#380;&#261;da&#263; ode mnie nie b&#281;dzie, a zreszt&#261;?.. Gotowym! - i
Orl&#281;cki powsta&#322; uroczy&#347;cie...</p>

<p>- Ale, có&#380; znowu?.. - rozleg&#322; si&#281; w milcze­niu
suchy g&#322;os Dzier&#380;ymirskiego, a s&#322;owa te, wymó­wione zimno,
zabrzmia&#322;y niemi&#322;ym dla ucha d&#378;wi&#281;­kiem:</p>

<p>Od chwili bowiem, gdy z ust Orl&#281;ckiego pad&#322;a cyfra
"dwana&#347;cie tysi&#281;cy", Roman zmieni&#322; si&#281;
ca&#322;kiem. Giestem, pe&#322;nym zniech&#281;cenia, wypu&#347;ci&#322; z
r&#261;k trzymane cygaro, twarz za&#347;, przybrawszy wyraz oboj&#281;tny,
ch&#322;odny, poora&#322;a si&#281; w drobne zmarszczki. Wi&#281;c ponownie oto
rozprys&#322;a mu si&#281; w pal­cach mydlana ba&#324;ka!.. &#379;ycie, z
przera&#380;aj&#261;c&#261; lo­gik&#261; dawa&#322;o mu do zrozumienia, &#380;e
kpi&#263; z usi&#322;owa&#324; jego nie przestaje... I drwina ta nowa, szy­dercza,
zrani&#322;a go bole&#347;nie, jednocze&#347;nie za&#347; gniew
niewyt&#322;umaczony, instynktowny, zawrza&#322; w Dzier&#380;y­mirskim.</p>

<p>Có&#380; go, zaiste obchodzi&#263; móg&#322; Orl&#281;cki,
histo­rye i przysi&#281;gi jego?</p>

<p>- Osio&#322;!.. My&#347;li mo&#380;e - rzuci&#322; w duchu
gniewnie - &#380;e obecnie, kiedy nie dwadzie&#347;cia siedm, a dwana&#347;cie
tylko zgubi&#322; tysi&#281;cy, zajmowa&#263; si&#281; nim b&#281;d&#281;!..
Ba, nie g&#322;upim! - i u&#347;miech z&#322;y, sarkastyczny wykrzywi&#322;
w&#261;skie usta Romana.</p>

<p>Powsta&#322; sztywno, maj&#261;c za&#347; ju&#380; z
wieloletniej swej praktyki na ustach gotowy do pozbycia si&#281; ludzi zdawkowy
komuna&#322;, wyci&#261;gn&#261;&#322; r&#281;k&#281; na po&#380;e­gnanie...</p>

<p>Lecz oto niespodzianie fakt na pozór drobny pomiesza&#322; mu
ca&#322;kiem szyki - zadzwoniono. Gadatliwy Orl&#281;cki, rozpoczynaj&#261;cy
w&#322;a&#347;nie, ma&#322;o ju&#380; obchodz&#261;cy teraz Romana, dalszy
ci&#261;g swych &#380;ycia kolei, przeprosiwszy, wybieg&#322; do przedpokoju, w
&#347;lad za tem rozleg&#322;y si&#281; dwa g&#322;osy kobiece, szelest
okry&#263; i sukien damskich. Rozbierano si&#281;, potem szepta&#263;
zacz&#281;to, po chwili za&#347; znów dwa wykrzykniki zdziwienia i rado&#347;ci
obi&#322;y si&#281; o s&#322;uch Dzier&#380;ymir­skiego.</p>

<p>S&#322;ysz&#261;c je, skrzywi&#322; si&#281; Roman
nieznacznie, chrz&#261;kn&#261;&#322; i znudzony zbli&#380;y&#322; si&#281;
powoli ku oknu salonika. Nie trudno by&#322;o domy&#347;le&#263; si&#281;,
&#380;e tam, w przed­pokoju, ten "poczciwy" Orl&#281;cki wygada&#322;
ju&#380; rodzinie swej niemal wszystko.</p>

<p>- Wpad&#322;em! - pomy&#347;la&#322; Roman, i zdenerwo­wany,
stukn&#261;&#322; palcami w powietrzu.</p>

<p>Drzwi za&#347; poza nim roztwiera&#322;y ­si&#281; ju&#380;
spiesznie. Odwróci&#322; si&#281;.</p>

<p>Naprzeciwko niego sz&#322;y dwie kobiety, zaró&#380;o­wione,
u&#347;miechni&#281;te. Jedna z nich, starsza, brunet­ka, pi&#281;kna jeszcze,
dobrze zakonserwowana, - druga, dziewcz&#281; m&#322;odziutkie, szesnastoletnie
zaledwie mo&#380;e, ho&#380;e i &#347;wie&#380;e...</p>

<p>- Prezes Roman Dzier&#380;ymirski, nasz obecny zbawca, opiekun,
a jak ci mówi&#322;em przed chwil&#261;, najszlachetniejszy z ludzi, których
dot&#261;d w &#380;yciu po­zna&#322;em! - przedstawi&#322; szumnie Orl&#281;cki
go&#347;cia &#380;onie, g&#322;osem ciep&#322;ym, jakby wzruszonym jeszcze od
dozna­nych z przed chwili wra&#380;e&#324;.</p>

<p>Sk&#322;oni&#322; si&#281; Dzier&#380;ymirski, a na d&#378;wi&#281;k
ostatnie­go zdania lekki rumieniec pokry&#322; mu lica. Wstydzi&#322; si&#281;
za swe my&#347;li - za siebie...</p>

<p>Tymczasem ruchem wspólnym, uprzejmie wy­ci&#261;gn&#281;&#322;y
si&#281; ku niemu dwie ma&#322;e kobiece r&#261;czki. </p>

<p>- Bardzo mi mi&#322;o pozna&#263; pana, bardzo mi&#322;o! - ­mówi&#322;a,
&#347;ciskaj&#261;c d&#322;o&#324; jego, pani Orl&#281;cka. - Tembardziej,
&#380;e jak mi w&#322;a&#347;nie m&#261;&#380; powiada, pan pre­zes staje
si&#281; anio&#322;em opieku&#324;czym naszych losów, przysz&#322;o&#347;ci -
zwiastunem, i&#380; zobaczymy kraj nasz, za którym ci&#261;gle tak bardzo
t&#281;sknimy! - ko&#324;czy&#322;a wzru­szona.</p>

<p>- Moja córka, Mita - przedstawi&#322;a z kolei Ro­manowi
m&#322;odziutk&#261; pann&#281;.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski trzyma&#322;, &#347;ciska&#322;
w&#322;a&#347;nie w d&#322;oniach drobn&#261; jej r&#261;czk&#281;, a cho&#263;
nie powiedzia&#322;o mu dziewcz&#281; nic zgo&#322;a, z u&#347;cisku jednak
przyjaznego, ciep&#322;ego, ze spojrzenia jasnych, niebieskich oczu, w których
czyta&#322;y si&#281; w owej chwili wdzi&#281;czno&#347;&#263; bez granic,
rado&#347;&#263; i nadzieja - poczu&#322; Roman, i&#380; okrucie&#324;stwem
niemi&#322;osiernem by&#322;oby teraz z jego strony cofni&#281;cie obietnicy.</p>

<p>I jednocze&#347;nie reakcya nag&#322;a wst&#261;pi&#322;a
we&#324;. Jaki&#347; przyp&#322;yw jakby dobroci zala&#322; mu dusz&#281;, serce;
zarazem za&#347; pomy&#347;la&#322;:</p>

<p>- Nazwano mnie "najszlachetniejszym", ha-ha­-ha!..
Ironii mo&#380;e w tem wiele, ale... jednak... dlaczegó&#380;bym i ja czasami
nie mia&#322; by&#263; szlachetnym? A poza tem, có&#380; de facto winien ten
oto Orl&#281;cki, &#380;e nie jest tym w&#322;a&#347;nie, którego tak szukam
bezowocnie?.. Jestem wp&#322;ywowym, silnym, dlaczegó&#380; wi&#281;c nie
dopomóg&#322;­bym cz&#322;owiekowi, pokrzywdzonemu b&#261;d&#378; co
b&#261;d&#378; przez nieznanego pieni&#281;dzy jego znalazc&#281;, tak, jak
pokrzywdzonym jest mo&#380;e przeze mnie równie&#380; i ten osobnik nieznany -
"mój!.."</p>

<p>I starczy&#322;o w &#347;lad za tem jednej chwili, by w
g&#322;o­wie Dzier&#380;ymirskiego powsta&#322; plan gotowy.</p>

<p>- Cieszy mnie niewymownie, &#380;e los pozwala mi sta&#263;
si&#281; - tu zwróci&#322; si&#281;, z u&#347;miechem, ku pani Orl&#281;ckiej -
Anio&#322;em Stró&#380;em tego domu... Dzi&#347; za­raz zatelegrafuj&#281; do panów
z komitetu nowego ban­ku o kandydaturze pana - wskaza&#322; nieznacznie Or­l&#281;ckiego
ruchem g&#322;owy.</p>

<p>W milczeniu, wzruszony szlachcic u&#347;cisn&#261;&#322;
d&#322;o&#324; Dzier&#380;ymirskiego. Ten ostatni za&#347; zastanowi&#322;
si&#281; chwil&#281;...</p>

<p>Kiedy czyni&#263; co&#347;, to czyni&#263; zupe&#322;nie i
wszech­stronnie, - pomy&#347;la&#322;, a si&#281;gn&#261;wszy do kieszeni,
dyskretnie pocz&#261;&#322; d&#322;ugo szuka&#263; czego&#347; w portfelu...
Zna­laz&#322;szy wreszcie tam przekaz na okaziciela w "Cre­dit
Lyonnais", wskazuj&#261;cy sum&#281; dwóch tysi&#281;cy fran­ków,
rzek&#322; swobodnie:</p>

<p>- Cho&#263; to niegrzecznie bardzo z mej strony tak zaraz
niemal po poznaniu opuszcza&#263; panie, - sk&#322;o­ni&#322; si&#281;
uprzejmie w stron&#281; dwóch kobiet - jednak panie wybacz&#261;, uczyni&#263;
to b&#281;d&#281; zmuszony, i...</p>

<p>- Ale&#380;, có&#380; znowu... - obruszy&#322;a si&#281;
Orl&#281;cka. - ­Obiad , podadz&#261; w tej chwili, prosimy bardzo... Mito! -
zwróci&#322;a si&#281; do córki - ka&#380; dawa&#263;!..</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; serdecznie! - sk&#322;oni&#322;
si&#281; z u&#347;mie­chem Dzier&#380;ymirski w stron&#281; m&#322;odego
dziewcz&#281;cia. ­- Wychodz&#281; natychmiast, a to z powodu nagl&#261;cych
spraw, które nieodzownie dzi&#347; jeszcze za&#322;atwi&#263; musz&#281;...</p>

<p>- &#379;egnam panie! - wyci&#261;gn&#261;&#322; uprzejmie
r&#281;k&#281; do pani domu, a nast&#281;pnie do panny.</p>

<p>Ta ostatnia poda&#322;a mu j&#261;, z niewys&#322;owionym
wdzi&#281;kiem i cicho rzek&#322;a:</p>

<p>- Przyjm pan, panie prezesie, i ode mnie szcze­re
podzi&#281;kowanie za to, co czynisz dla ojca mego... Jeste&#347; szlachetnym,
dobrym i wdzi&#281;czno&#347;&#263; moja nie zapomni panu tego - nigdy!..</p>

<p>- Szcz&#281;&#347;ciem prawdziwem dla mnie, &#380;e i pani
b&#281;dzie z tego korzysta&#263;... Bo, o ile zgaduj&#281;, pani tu chyba
najwi&#281;cej wróci&#263; by rada do rodzinnego kraju?..</p>

<p>- O! tak... - przyzna&#322;a, z zapa&#322;em, szczerze:­
Wyko&#322;ysa&#322;y mnie nasze &#322;any i lasy, wychowa&#322;a ta ziemia
nasza, tak pi&#281;kna chyba, jak &#380;adna!..</p>

<p>Z sympaty&#261;, spojrza&#322; Roman na dziewcz&#281;, i
sk&#322;o­niwszy si&#281; raz jeszcze, zwróci&#322; si&#281; z kolei do
Orl&#281;ckiego.</p>

<p>- A do kochanego pana to mam jeszcze i in­teresik drobny...
- wzi&#261;&#322; gospodarza za rami&#281; i poprowadzi&#322; ku oknu:</p>

<p>- Rzecz przedstawia si&#281;, jak nast&#281;puje -
rzek&#322;, o ile móg&#322;, najpowa&#380;niej. - Na zasadzie jednego z
paragrafów ustawy, urz&#281;dnikom nowego banku, na­turalnie protegowanym, daje
si&#281; z góry na instala­cy&#281;... Kwesty&#281; te jednak obmówi&#263;
trzeba poprzednio na zebraniu. Otó&#380;, poniewa&#380; pan, pomimo, &#380;e
bank nie funkcyonuje jeszcze, za miesi&#261;c najdalej musisz ju&#380; by&#263;
na miejscu, a to, w celu ulokowania si&#281; i obj&#281;c­ia, de nomine,
wakansu ofiarowanej posady, ja za&#347; dopiero za miesi&#281;cy kilka tam
b&#281;d&#281; - zatem...- Roman urwa&#322;, dobieraj&#261;c jakby w
umy&#347;le wyrazów. - Zatem - powtórzy&#322; - awansuj&#281; tu kochanemu,
panu przekazem, sum&#281; w&#322;a&#347;ciw&#261;... Przypuszczam, b&#281;dzie
ona odpowiada&#263; mniej wi&#281;cej kwocie, któr&#261; w swo­im czasie
przyznaj&#261; panu na zebraniu Rady... Có&#380;, zgoda? Dobr&#261; my&#347;l
mia&#322;em? - doko&#324;czy&#322; Roman.</p>

<p>- Ale&#380; z kochanego prezesa anio&#322; prawdziwy, nie
cz&#322;owiek!.. - wykrzykn&#261;&#322; Orl&#281;cki i po staropol­sku,
u&#347;cisn&#261;wszy go szczerze, podzi&#281;kowa&#322;, z za­pa&#322;em.</p>

<p>- Klociu, czy s&#322;yszysz? - zawo&#322;a&#322; na
&#380;on&#281;.­ Pan prezes na instalacy&#281; awansuje mi, przekazem! - ­i
szlachcic poinformowa&#322; dobrodusznie, szczegó&#322;owo
ma&#322;&#380;onk&#281; o wspania&#322;omy&#347;lno&#347;ci Romana. Nast&#261;­pi&#322;y
w &#347;lad za tem ponowne podzi&#281;kowania, wykrzy­kniki...</p>

<p>Odprowadzony a&#380; do drzwi, &#380;egnany serde­cznie i
czule, Dzier&#380;ymirski wydosta&#322; si&#281; nare­szcie na schody, a potem
na ulic&#281;, sam pomimo woli wzruszony, z g&#322;ow&#261; pe&#322;n&#261;
najsprzeczniejszych my&#347;li.</p>

<p>Gdy po niejakim&#347; czasie, wracaj&#261;c z wolna do
rzeczywisto&#347;ci, podniós&#322; g&#322;ow&#281;, spostrzeg&#322; w pewnem
oddaleniu przed sob&#261; z&#322;ocon&#261; kopu&#322;&#281; tumu Inwalidów.
Tkni&#281;ty nag&#322;&#261; my&#347;l&#261;, z miejsca natychmiast
skierowa&#322; si&#281; ku furtce, a wymin&#261;wszy j&#261; i strzeg&#261;­cego
wej&#347;cia kulawego inwalid&#281;, znalaz&#322; si&#281; na ob­szernym placu
tumu, odgrodzonego krat&#261; od ulic miasta.</p>

<p>Wkrótce, po stopniach wschodów wst&#281;powa&#263;
pocz&#261;&#322; do wn&#281;trza przybytku, kryj&#261;cego w swych murach
grobowiec wielkiego Napoleona.</p>

<p>W gmachu milczenie i jakby uroczysty powiew jaki&#347;
pot&#281;gi niewidzialnej i grozy obj&#261;&#322; Romana natychmiast.</p>

<p>Cichym tylko szmerem rozlega&#322;y si&#281; tu kroki
kilkunastu osób... Na dole, w szerokiem, na kszta&#322;t basenu,
pog&#322;&#281;bieniu, drzema&#322; olbrzymi sarkofag, z ce­glasto -
wi&#347;niowego marmuru...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski zbli&#380;y&#322; si&#281; do balustrady
gro­bowca, i stan&#261;&#322; smutny, cichy...</p>

<p>Wobec prochów mo&#380;nego w&#322;adcy poczu&#322; si&#281;
równocze&#347;nie drobnym, nik&#322;ym... Hucz&#261;ce jego tro­ki zmala&#322;y
równie&#380; - uspakaja&#322; si&#281;...</p>

<p>I my&#347;li jego nagle wzi&#281;&#322;y równie&#380; obrót
zupe&#322;­nie inny.</p>

<p>- Wi&#281;c to tu - mówi&#322; sobie Roman - le&#380;y
zwyci&#281;zca z pod Marengo, Ulm, Austerlitz, i.t.d., i.t.d. Wi&#281;c tu
spoczywaj&#261; snem, nieprzebudzonym, wiecz­nym, prochy tego, wielkiego duchem
- ma&#322;ego imperatora!..</p>

<p>Dawno bardzo nie bawi&#261;cy ju&#380; w Pary&#380;u, pa­mi&#281;taj&#261;cy
go zaledwie w zamglonem tylko wspomnieniu, z minionych lat
m&#322;odzie&#324;czych, Dzier&#380;ymirski, w skupieniu i z
nabo&#380;e&#324;stwem w duszy, wpatrzony, milcz&#261;cy, z g&#322;ow&#261;
pochylon&#261;, zaduma&#322; si&#281; przed trumn&#261; cesarza Francyi.</p>

<p>Woko&#322;o niego z prawej i lewej strony, w we­wn&#281;trznym
pó&#322;kr&#281;gu tumu, widnia&#322;y wkl&#281;s&#322;e pog&#322;&#281;bienia,
z grobowcami ma&#322;ymi; przed nim za&#347;, poza drzwiami do grobu,
wznosi&#322; si&#281; rozpi&#281;ty na krzy&#380;u Syn Bo&#380;y
um&#281;czony...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski po chwili ockn&#261;&#322; si&#281; z
zamy&#347;lenia i post&#261;pi&#322; wzd&#322;u&#380; kolistej baryery
grobowca, w kierunku jego wej&#347;cia:</p>

<p>Zamkni&#281;te szczelnie drzwi pomnikowe po&#322;yski­wa&#322;y
hebanem czarnego marmuru; u progu ich i wscho­dów, wiod&#261;cych do
wn&#281;trza "tombeau", w mundurze granatowym, powa&#380;ny, ze
wst&#281;gami i orderami, brodaty, stary, stró&#380;owa&#322; inwalida...</p>

<p>Na górze za&#347; b&#322;yszcza&#322; wielki napis
z&#322;ocisty: "Je désire, que mes cendres reposent sur le bord de la
Seine - au milieu de ce peuple francais, que j'avais tant aimé" *).</p>

<p>[*) "Pragn&#281;, aby me prochy spocz&#281;&#322;y u
brzegów Se­kwany - w&#347;ród tego ludu francuskiego, który tak bardzo
kocha&#322;em."]</p>

<p>Dzier&#380;ymirski patrzy&#322;, przej&#281;ty mimowolnie do
g&#322;&#281;bi powag&#261;, skupienia pe&#322;n&#261;, i jak&#261;&#347;
melancholi&#261; rzewn&#261;, wiej&#261;c&#261; od tego grobu zmar&#322;ego
geniusza despoty, &#347;ni&#261;cego tu cicho, zapomnianego jakby w sa­mem
sercu republika&#324;skiego dzi&#347; Pary&#380;a.</p>

<p>Nagle, gdy poruszony, niemy, sta&#322; tak, wci&#261;&#380;,
zamy&#347;lony, drgn&#261;&#322; gwa&#322;townie.</p>

<p>Bo oto w tej&#380;e samej chwili wybi&#322;a w ciszy
g&#322;o&#347;no godzina czwarta, a z jej uderzeniem, jako sy­gna&#322;
zamykania ju&#380; gmachu, raptowny, rozleg&#322; si&#281; w&#322;a&#347;nie
odg&#322;os b&#281;bna.</p>

<p>Grano bojow&#261; pobudk&#281;... Dono&#347;nie
rozchodzi&#322; si&#281; w milczeniu uderzenia krótkie, wzbija&#322;y si&#281;
pod strop wysoki, echem dudni&#322;y w zag&#322;&#281;bieniach, arka­dach,
owalnej kopule wysokiej.</p>

<p>- Messieurs et dames sortez!.. sortez,
s'il vous plait, sortez, sortez!.. - rozleg&#322; si&#281; jednocze­&#347;nie
twardy g&#322;os szwajcara, stró&#380;a Napoleono­wego grobowca... Postukuj&#261;c
grub&#261; lask&#261;, i&#347;&#263; po­cz&#261;&#322; on i rozp&#281;dza&#263;
energicznie przed sob&#261;, ku wyj&#347;ciu rozsypanych po gmachu tam i ówdzie
go&#347;ci.</p>

<p>- Sortez! - rozkazuj&#261;cy, wojskowo - lakonicz­ny, -
bezustanny rozbrzmiewa&#322; g&#322;os jego i miesza&#322; si&#281;! z
bojow&#261; fanfar&#261; b&#281;bna!..</p>

<p>Dzier&#380;ymirski jednak nie rusza&#322; si&#281; wcale z
miej­sca przeciwnie. Wrós&#322; jakby w ziemi&#281;; ucho jego &#322;owi&#322;o
&#322;apczywie dono&#347;ne, j&#281;drne tony pobudki, wyobra&#378;nia,
podsycana nerwami, w rozstroju - poruszona, snu&#322;a mu przed oczyma obraz
fantasmago­ryczny.</p>

<p>W gmachu panowa&#322; mrok...</p>

<p>Ostatnie d&#378;wi&#281;ki surmy bojowej kona&#322;y, a Ro­manowi
zda&#322;o si&#281;, i&#380; z milkn&#261;cem coraz ju&#380; dalszem echem
b&#281;bna, poczynaj&#261; oto zaludnia&#263; tum wspania&#322;y jakie&#347;
wyros&#322;e jakby zewsz&#261;d mary i cienie poleg&#322;ej dawno
Napoleo&#324;skiej gwardyi starej, i wyra&#378;ny o s&#322;uch jego obija
si&#281; przy tem stuk ich butów i ostróg o kamienie posadzki!..</p>

<p>Id&#261;! Ustawieni w szyku, gotowi do walki, sto­j&#261;
oto niezliczeni woko&#322;o grobu wodza swego... Przebóg, có&#380; to jest?..</p>

<p>Huk jaki&#347; rozlega si&#281; w gmachu - to marmur
grobowca p&#281;ka, unosi si&#281;...</p>

<p>W trójgraniasty kapelusz przybrana, z za&#322;o&#380;o­nemi
na piersiach r&#281;koma, staje wyra&#378;nie przed wzrokiem Romana posta&#263;
Napoleona - wodza!..</p>

<p>- Paf, paf!.. - w tej samej chwili tu&#380; ko&#322;o
Dzier&#380;ymirskiego o posadzk&#281; uderza kto&#347; zamaszy&#347;cie.</p>

<p>- Sortez, sortez donc, monsieur!.. Quatre heu­res... la
consigne!.. - rozlega si&#281; g&#322;os twardy i szorstki.</p>

<p>Roman budzi si&#281;, rozgl&#261;da... A zirytowany na­tychmiast,
&#380;e tak obcesowo przerwano mu jego widzenie marz&#261;ce, gotów ju&#380;
jest a to rzuci&#263; w twarz staj&#261;cemu nad nim miejscowemu szwajcarowi
jak&#261;&#347; ostr&#261; okoliczno&#347;ciow&#261; uwag&#281;... Otwiera
ju&#380; usta, spoj­rzawszy jednak na twarz wyblad&#322;&#261;, pooran&#261;
zmar­szczkami, o wyrazie pe&#322;nym melancholii i smutku, milknie.</p>

<p>W tych rysach bowiem czyta wyra&#378;nie gniew
t&#322;umiony, lecz nie bezmy&#347;lny, - bynajmniej. Nie, przeciwnie.
Oburzenie to jakie&#347; inne, szlachet­niejszej, podnio&#347;lejszej jakby
natury, i mówi&#263; zda si&#281;:</p>

<p>- Ach id&#378;cie, ju&#380; id&#378;cie!.. Odejd&#378;cie wy
wszy­scy, profanatorzy wstr&#281;tni, kalaj&#261;cy te progi
ciekawo&#347;ci&#261; banaln&#261; - nieprzystojnym szumem, ha&#322;asem,
gadanin&#261; i gwarem m&#261;c&#261;cy bezmy&#347;lnie spokój i sen wieczny
wielkiego imperatora!..</p>

<p>- Có&#380; wy? - mówi&#322;y z pogard&#261; te szare smu­tno
oczy starca. - Có&#380; wy, kar&#322;y, nie ludzie dzi­siejsi, mali
-wiedzie&#263; mo&#380;ecie? Co s&#261;dzi&#263; o czynach olbrzymich
"Jego?" Co odczu&#263;? Có&#380; zrozumie&#263; jeste­&#347;cie
zdolni?..</p>

<p>Dzier&#380;ymirski z uwag&#261; wpatrywa&#322; si&#281;
dalej w stoj&#261;cego przed nim niecierpliwie szwajcara - inwalid&#281;.</p>

<p>Czy&#380;by istotnie w umy&#347;le tego starca uczucia
podobne si&#281; kry&#322;y? - my&#347;la&#322; i zatopiwszy raz jesz­cze,
milcz&#261;c, badawcze spojrzenie w m&#281;tnych &#378;renicach starca, bez
s&#322;owa, skierowa&#322; si&#281; ku wyj­&#347;ciu z tumu.</p>

<p>Otworzono przed nim, zamkni&#281;te przed chwil&#261;: z
hukiem drzwi wchodowe, i zatrza&#347;ni&#281;to je poza nim.</p>

<p>Wydostawszy si&#281; na ulic&#281;, Roman, znu&#380;ony,
wsiad&#322; do pierwszej doro&#380;ki; tu za&#347;, och&#322;on&#261;wszy nie­co
od wzrusze&#324; i wra&#380;e&#324;, porz&#261;dkowa&#263; zacz&#261;&#322; w
g&#322;o&#347;no zdarzenia minionych godzin kilku.</p>

<p>- Raz jeszcze zatem, miast rzeczywisto&#347;ci,
chwyta&#322;em mar&#281;, cie&#324; u&#322;udny!.. - mówi&#322; sobie w du­chu,
z nag&#322;&#261; gorycz&#261;. - Poch&#322;oni&#281;ty wci&#261;&#380;
jedn&#261; my&#347;l&#261;, przybieg&#322;em tutaj nadziei pe&#322;ny, i znowu
nic­ - zero!..</p>

<p>- O, ironio, niezrozumia&#322;a, dziwna!.. - duma&#322;
dalej. - Czy&#380; nigdy nie trafi&#281; na &#347;lad pewny? Czy&#380;
wiecznie, biczowany sumieniem, dr&#281;czy&#263; si&#281; tak b&#281;d&#281;,
zmuszony?</p>

<p>Dzier&#380;ymirski opu&#347;ci&#322; r&#281;ce na kolana, w
zniech&#281;ceniu i pochyli&#322; nisko g&#322;ow&#281;. Z chwilow&#261;
samotno&#347;ci&#261;, z pog&#322;&#281;bieniem si&#281; w siebie, wraca&#322;a
bezlitosna samowiedza, b&#322;&#281;dne ko&#322;o tajonego w duszy cier­pienia  zacie&#347;nia&#322;o si&#281;,
wirowa&#322;o, rzucaj&#261;c mu jedno­cze&#347;nie na ekran duszy wizerunek
nag&#322;y w&#322;asnego moralnego "ja".</p>

<p>Nie kry&#322;y go obs&#322;ony z&#322;ociste, utkane z
pozorów, zdolno&#347;ci osobistych, rozumu, energii, czynu, bezinteresownego
po&#347;wi&#281;cenia dla drugich, szlachet­no&#347;ci i wielu innych
przymiotów, w które, jak w &#347;nie&#380;n&#261;, lamowan&#261; purpur&#261;,
tog&#281; patrycyusza - przed lud&#378;mi, przed &#347;wiatem, stroi&#322;
si&#281; prezes Dzier&#380;ymirski...</p>

<p>Nie, by&#322; to szkielet tylko!.. Otulony w
p&#322;acht&#281; jaskraw&#261; szalonej ambicyi, kry&#322; on za jej
fa&#322;dami bagno moralne pami&#281;tnej w &#380;yciu Romana chwili, gdy dla
osobistego szcz&#281;&#347;cia, u&#380;ycia, pogwa&#322;ci&#322; on by&#322;
ety­k&#281; spo&#322;ecznego prawa!..</p>

<p>Z tej ka&#322;u&#380;y jednak brudnej, a pozornie ju&#380;
za­pomnianej, wyrasta&#322; kwiat - niby niepokalana bia&#322;a lilia - zasiany
ziarnem silnych, cho&#263; podeptanych zasad, wszczepionych za m&#322;odu -
kie&#322;kuj&#261;cy, przy pomocy czujnego zawsze sumienia!..</p>

<p>Kwiatem tym - by&#322;a ch&#281;&#263; szlachetna, instynkto­wna,
konieczna, oddania b&#261;d&#378; co b&#261;d&#378;, prawemu
w&#322;a&#347;cicielowi przyw&#322;aszczonych pieni&#281;dzy. Ona,
wytrwa&#322;a, popycha&#322;a bezustannie Romana naprzód przed sie­bie; ona -
ze&#347;rodkowywuj&#261;ca w sobie równie&#380; najpi&#281;k­niejsze
pierwiastki jego charakteru - zniewala&#322;a go - do czynów, tam i ówdzie
szlachetnych. Jej to nie­w&#261;tpliwie zawdzi&#281;cza&#322;
Dzier&#380;ymirski swój post&#281;pek z Orl&#281;ckim!..</p>

<p>I Romanowi w tej chwili mign&#261;&#322; obraz wdzi&#281;­czno&#347;ci
tych trojga ludzi ku niemu.</p>

<p>Znów tu wi&#281;c fa&#322;sz mimowolny - &#380;ycia
ironia!.. </p>

<p>Dzier&#380;ymirski westchn&#261;&#322;. Pomimo jednak,
i&#380; czu&#322; zgrzyt w duszy, ros&#322;o tam w nim jednocze&#347;nie pewne
zadowolenie, zazwyczaj odczuwane przez sub­telniejsze natury, po
spe&#322;nieniu dobrego, lub szlachet­nego czynu.</p>

<p>Spojrza&#322; woko&#322;o weselej nieco... Doro&#380;ka mija­&#322;a
w&#322;a&#347;nie bardzo o&#380;ywion&#261; dzielnic&#281; miasta.</p>

<p>Na lewo widnia&#322;a wie&#380;a St. Jaeques, a tu&#380;
obok ko&#347;ció&#322; St. Germain -l'Auxerrois; naprzeciw ogromem
rozwielmo&#380;y&#322; si&#281; Luwr wspania&#322;y.</p>

<p>Roman, zap&#322;aciwszy wo&#378;nic&#281;, wyskoczy&#322; z
doro&#380;ki i skierowa&#322; si&#281; ku muzeum.</p>

<p>Odci&#281;ty w podró&#380;y od zwyk&#322;ego, pe&#322;nego
czynu, &#380;ycia, poch&#322;aniaj&#261;cego go ca&#322;kowicie -
Dzier&#380;ymirski poczu&#322; nagle potrzeb&#281; nieodzown&#261;,
konieczn&#261;, odwrócenia j&#261;trz&#261;cych mu mózg my&#347;li czemkolwiek,
ucieka&#322; si&#281; wi&#281;c znowu do koicielki-sztuki. </p>

<p>Niebawem przez jedno z licznych wej&#347;&#263; wcho­dzi&#322;
do jej &#347;wi&#261;tyni, pogr&#261;&#380;onej w milczeniu, tchn&#261;cej­
majestatem zapatrzonych w siebie tworów ludzkiego geniusza, szybuj&#261;cego na
skrzyd&#322;ach artyzmu we wszelakich jego odmianach i fazach - wcielaj&#261;ce­go
pi&#281;kno, by sz&#322;o, niby tchnienie &#380;ywe, do dusz ludzkich,
umiej&#261;cych wznie&#347;&#263; si&#281; i oderwa&#263; od po­ziomów!</p>

<p>Znajdowa&#322; si&#281; w salach dolnych. Zabytki sta­ro&#380;ytnej
rze&#378;by roma&#324;skiej, greckiej otacza&#322;y go zewsz&#261;d. Setki ich
z epok ró&#380;nych patrzy&#322;y na niego pi&#281;kna wyrazem, r&#281;k&#261;
mistrzów zakutym w kamie&#324; i marmury...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, rozgl&#261;daj&#261;c si&#281;
woko&#322;o, szed&#322; wolno, zamy&#347;lony.</p>

<p>Jak w kalejdoskopie, przesuwa&#322;y si&#281;
wci&#261;&#380; kolejn­o przed nim pos&#261;gi, coraz pi&#281;kniejsze.</p>

<p>Tutaj wi&#281;c wychyla&#322;y si&#281; oto rz&#281;dem ku
nie­mu biusty i srogie oblicza wszystkich prawie imperatorów rzymskich - tam
znów wykwintnie modelo­wanem cia&#322;em pochyla&#322;y, gi&#281;&#322;y
pos&#261;gi Apollinów - rzymskiego d&#322;uta, o rysach grubszych, pe&#322;nych
m&#281;sko&#347;ci i si&#322;y, - greckiego, traktowane daleko subtel­niej z
finezy&#261;, o ciele jakby mi&#281;kkszem i drobniej­szem, przedziwnie
wyko&#324;czone w szczegó&#322;ach i wy­razach twarzy...</p>

<p>W oddzielnej sali, naprzeciw siebie, drzema&#322;y, na wzór
orygina&#322;ów w Watykanie, olbrzymie odlewy, z bronzu: &#347;pi&#261;cej
Aryadny, Laokoona, Apollina i Dyany; dalej znów, z Tripolisu w Afryce
sprowadzona, bez ko&#324;ca nóg i g&#322;owy, unosi&#322;a powabnie draperye
pi&#281;kna Venus, bieli&#322;y si&#281; bez liku dziesi&#261;tki rze&#378;b
pomniejszych - sta&#322; Apollo z Lycyi, oparty o pie&#324;, ko&#322;o którego
obwija&#322; si&#281; w&#261;&#380; zdradliwy... Apollo z Paros, patrzy&#322;
&#322;agodnie na widza; o rysach drob­niutkich, w draperyi fa&#322;dach -
wdzi&#281;czy&#322;a si&#281; grecka muza...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, z powodu braku czasu spieszy&#263;
si&#281; zmuszony, szed&#322; pomimowolnie szybko, zatrzymu­j&#261;c si&#281;
jednak co chwila to krócej, to d&#322;u&#380;ej, znie­wolony ku temu
pi&#281;knem, hojn&#261; r&#281;k&#261; i dzi&#281;ki nie­strudzonym zabiegom,
nagromadzonemu, tak obficie woko&#322;o.</p>

<p>Tak wi&#281;c, pomi&#281;dzy wieloma, wieloma innemi
zaj&#281;&#322;a go jeszcze rze&#378;ba Tyberyusza cesarza, okrytego
fa&#322;dami togi, z r&#281;k&#261; wyci&#261;gni&#281;t&#261; przed siebie, w
oratorskim ge&#347;cie, tak wymownie, i&#380; zdawa&#322;o si&#281;, &#380;e
oto ju&#380; zaraz przemówi... Tam znów uwag&#281; zwró­ci&#322;y dwie postacie
kobiece, zabytki, przeniesione z gre­ckich cmentarzy. Jedna z nich, owiana
szat&#261; przej­rzyst&#261;, w stoj&#261;cej postawie, zadumana sm&#281;tnie,
- druga, w takiej&#380;e pozycyi, z wie&#324;cem laurowym na g&#322;owie, w
bolesnem pogr&#261;&#380;ona skupieniu, z prze&#347;li­cznie przytem
wyrze&#378;bionem obliczem, przybrana w drapery&#281;, której fa&#322;dy,
wyko&#324;czone subtelnie w marmurze, za lada powiewem porusza&#263; si&#281; w
oczach zdawa&#322;y.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski wpad&#322; w labirynt sal, salek, i
szed&#322; coraz dalej i dalej... Jednocze&#347;nie poddawa&#322; si&#281;
stopniowo coraz bardziej urokom sztuki, a przypatruj&#261;c si&#281;
ci&#261;gle, z uwag&#261;, okazom staro&#380;ytnego d&#322;uta - zapomina&#322;
coraz bardziej o dr&#281;cz&#261;cych go my&#347;lach z przed chwili; czarne i
sm&#281;tne niepostrze&#380;enie pierzcha&#322;y one cicho...</p>

<p>I niebawem Romana znowu zaj&#261;&#322; marmurowy pos&#261;g
z wyspy Paros... Przedstawia&#322; on Aleksandra Wielkiego, z po&#322;ow&#261;
w&#322;osów z&#322;aman&#261; i biustem, bez r&#261;k, z twarz&#261; natomiast
zachowan&#261; doskonale. Pó&#378;­niej zachwyci&#322;a go z kolei "Venus
accroupie" w mar­murze, równie&#380; bez r&#261;k, ze &#347;ladem na
plecach od&#322;a­manej r&#261;czki Amora, potem znów dziesi&#261;tki
rze&#378;b innych, jedne charakterystyczniejsze, pi&#281;kniejsze od drugich...</p>

<p>Po chwili, oparty o pie&#324; drzewa, zatrzyma&#322; go
jeszcze, wzgl&#281;dnie do otaczaj&#261;cych male&#324;ki bardzo
pos&#261;&#380;ek, zatytu&#322;owany "Amor, jako Hercules",
nast&#281;pnie inny: "Walcz&#261;cy Gladjator", a w ko&#324;cu, cudna
w swej prostocie, posta&#263; muzy poezyi lirycznej: "Polymnie..."</p>

<p>By&#322;a to rze&#378;ba wzi&#281;tej z profilu kobiety,
opar­tej, w zadumie, bokiem o kolumn&#281;, w zwojach fa&#322;dzistej draperyi.
G&#322;ow&#281; pochylon&#261; mia&#322;a nieco, a upi&#281;ksza&#322;y j&#261;
w&#322;osy, faluj&#261;ce z lekka w marmurze, jedn&#261; r&#261;czk&#261;
podpiera&#322;a oblicze, natchnione, o rysach drob­nych i subtelnych -
drug&#261; dotyka&#322;a niedbale swej sukni, z ujmuj&#261;cym
wdzi&#281;kiem...</p>

<p>Wymijaj&#261;c t&#322;um nieruchomych pos&#261;gów,
gubi&#261;c si&#281; w&#347;ród tych rze&#378;b, zadumanych, cichych,
&#347;ni&#261;cych jakby o wielkiej swej przesz&#322;o&#347;ci - znalaz&#322;
si&#281; wreszcie Roman niebawem w salce kwadratowej, ma&#322;ej, gdzie,
otoczona sznurow&#261; baryer&#261; - na wzniesieniu, ubranem bordo
tkanin&#261;, sta&#322;a, króluj&#261;c, zda si&#281;, nad wszystkiem
doko&#322;a, per&#322;a zbiorów pos&#261;gowych Lu­wru - Venus grecka z Milo.</p>

<p>Zm&#281;czony nieco, Dzier&#380;ymirski usiad&#322; na
&#322;awecz­ce, zdj&#261;&#322; kapelusz i wpatrzy&#322; si&#281; w
stoj&#261;c&#261;, bez r&#261;k, pó&#322;nag&#261; posta&#263; z marmuru.</p>

<p>Pozornie kroczy&#322;a ona...</p>

<p>Wprzód pochylona niedostrzegalnie, przytrzy­muj&#261;c
fa&#322;dów upadaj&#261;cej w pasie draperyi, zdawa&#322;o si&#281;, &#380;e
idzie, z szyj&#261; sw&#261;, wyci&#261;gni&#281;t&#261; nieco naprzód, z
oczyma przymru&#380;onemi jakby, z w&#322;osami, karbowa­nemi z lekka i
uwi&#261;zanemi z ty&#322;u w w&#281;ze&#322;, z twa­rz&#261; blondynki,
anielsk&#261; - bosk&#261;!..</p>

<p>Od twarzy tej i pó&#322;cia&#322;a nagiego do draperyi,
Dzier&#380;ymirski oczu oderwa&#263; po prostu nie by&#322; w stanie...</p>

<p>On w oblicza tem czyta&#322; - a przynajmniej tak mu
si&#281; w danej chwili zdawa&#322;o - zapatrzenie si&#281; w siebie i
dum&#281;, ale zarazem i s&#322;odycz, zakut&#261; w przedziwnej
regularno&#347;ci rysie ka&#380;dym, i cho&#263; sam osobi­&#347;cie nie
odczuwa&#322; w rysach twarzy tej silnego pro­mienia wewn&#281;trznego, jak
zadumy lub marzenia - to jednak pi&#281;kno linii królowa&#322;o w nich - tak
nie­podzielnie, &#380;e zachwyt tylko wzbudza&#263; mog&#322;o... A
cia&#322;o?..</p>

<p>Po prostu &#380;y&#322;o ono, nie tylko za&#347; nagie, dla
oka widoczne... Z przodu, pod fa&#322;dami draperyi - czyni&#261;cej
wra&#380;enie, i&#380; spada - w kilka za&#347; zgi&#281;&#263; karbowanej z
ty&#322;u - t&#281;tni&#322;o ono, o&#380;y&#322;e jakby, nie martwe, w ruchu
krocz&#261;cego, wzniesionego nieco kolana, w odkrytych piersiach i
biu&#347;cie bez r&#261;k, przegi&#281;tym w prawo z zachowan&#261; przedziwnie
w marmurze, mi&#281;kk&#261;, jak w ciele &#380;ywem - subteln&#261; lini&#261;
prze­gi&#281;cia...</p>

<p>Czas mija&#322;... Przesiedziawszy na &#322;aweczce
do&#347;&#263; d&#322;ugo, Roman z trudno&#347;ci&#261; powsta&#322; i
oderwa&#322; si&#281; od arcydzie&#322;a sztuki. Spojrza&#322; na zegarek -
dochodzi&#322;a pi&#261;ta - godzina zamkni&#281;cia Luwru. Postanowi&#322;
obej­rze&#263; jeszcze, cho&#263; pobie&#380;nie, galery&#281; obrazów...</p>

<p>Skierowa&#322; si&#281; spiesznie na pierwsze pi&#281;tro
gmachu. Min&#261;wszy sal&#281; pierwsz&#261;, zatrzyma&#322; si&#281; w
drugiej, male&#324;kiej. Dwa, dla&#324; osobi&#347;cie przepi&#281;kne, obra­zy
zaj&#281;&#322;y ca&#322;kiem jego uwag&#281;.</p>

<p>Na jednym z nich, w aureoli blasków nad g&#322;o­w&#261;,
umar&#322;a, cicha, po fali sennej p&#322;yn&#281;&#322;a posta&#263; blada z
twarz&#261; anielsk&#261; i &#322;agodn&#261;, - to s&#322;awne dzie&#322;o
Delaroche'a "La jeune Martyre". Wisia&#322;o ono na prawo, równolegle
z wej&#347;ciem do salki, na &#347;cianie za&#347; bocznej od tego
wej&#347;cia, w lewo, od innych odbija&#322;o wdzi&#281;kiem, p&#281;dzla
"Girodet - Trioson'a" Przebudzenie Apollina, pi&#281;knego, jak
marzenie, w posta­wie le&#380;&#261;cej, pogr&#261;&#380;onego we &#347;nie
g&#322;&#281;bokim. Na cudne ­oblicze boga Olimpu i zamkni&#281;te jego
&#378;renice, z wysoka, prostopad&#322;y pada&#322; promie&#324;
&#347;wiat&#322;a!.. Roman po chwili ruszy&#322; dalej...</p>

<p>Mija&#322; teraz z wolna jedne za drugiemi olbrzy­mie sale.</p>

<p>A w salach tych milcz&#261;cych, wielkich, unosi&#322;
si&#281; jakby nadprzyrodzony jaki&#347; duch idei pi&#281;kna, zakl&#281;ty,
olbrzymi i bra&#322; despotycznie w posiadanie ka&#380;dego, kto korzy&#322;
si&#281; przed kultem sztuki, czyja dusza, drgnieniem zachwytu,
wyci&#261;ga&#322;a w ekstazie ku jej nie&#347;miertelnemu czarowi
pragn&#261;ce swe ra­miona!</p>

<p>Najpierwsi mistrzowie szko&#322;y w&#322;oskiej, fla­mandzkiej,
francuskiej, hiszpa&#324;skiej i innych - wielcy w swym majestacie, w aureoli
wiekopom­nej s&#322;awy, wygl&#261;dali z ram dzie&#322;ami, niewidzial­n&#261;
d&#322;oni&#261; zatrzymywali, jakby przed sob&#261;, mó­wi&#261;c,
zdawa&#322;o si&#281;, do Romana dumnie: - "podzi­wiaj nas!.."</p>

<p>Id&#261;c wci&#261;&#380; przed siebie w ten sposób,
dotar&#322; wkrótce Dzier&#380;ymirski, do sal ostatnich.</p>

<p>By&#322;o ich dwie; w jednej, pod&#322;u&#380;nej, wielkiej,
a tak zwanej "Rubensa", pe&#322;no by&#322;o przepysznych obrazów,
wzi&#281;tych przewa&#380;nie z &#380;ycia królowej Ma­ryi Medici - w drugiej,
przedostatniej i mniejszej, nosz&#261;cej miano "Van-Dycka",
zwróci&#322;y uwag&#281; Roma­na, w&#347;ród kilkunastu mo&#380;e dzie&#322;
tego mistrza, por­trety: Dzieci Karola I-go; jego samego, stoj&#261;cego na tle
krajobrazu, obok giermka, z rumakiem, i kardyna&#322;a Richelieu'go,
ca&#322;ego w purpurze.</p>

<p>Dotar&#322;szy do ko&#324;ca pa&#322;acowych sal,
Dzier&#380;ymir­ski pu&#347;ci&#322; si&#281; w powrotn&#261; drog&#281;,
zagl&#261;daj&#261;c tam i ówdzie, id&#261;c, wracaj&#261;c -
b&#322;&#261;dz&#261;c w&#347;ród tych drze­mi&#261;cych w chwale w&#322;asnej,
nieprzeliczonych dzie&#322; p&#281;dzla - tworów talentu ludzi cenionych i wiel­kich...</p>

<p>Setki obrazów przeoczonych, nowych, zast&#281;powa&#322;y mu
drog&#281;...</p>

<p>I Dzier&#380;ymirski przystawa&#322; ci&#261;gle...
Zachwyca&#322; si&#281; niejednym obrazem, ust&#281;puj&#261;cym mo&#380;e
innym, pod wzgl&#281;dem pi&#281;kna, lecz przemawiaj&#261;cym &#380;ywiej do
indywidualnego jego poczucia i poj&#281;cia sztuki.</p>

<p>Tak wi&#281;c w jednej z sal zatrzyma&#322; si&#281;
d&#322;u&#380;ej &#347;liczn&#261; g&#322;ówk&#261; szko&#322;y francuskiej,
"Greuz'a", z&#322;otaw&#261;blond, z oczyma, wzniesionemi smutnie, w
za­my&#347;leniu b&#322;&#261;dz&#261;cemi gdzie&#347; daleko, mo&#380;e w idea­&#322;ów
niepochwytnych krainie, z wyrazem twarzy, tchn&#261;cym melancholi&#261; i
rozmarzeniem...</p>

<p>Tam&#380;e równie&#380; zaj&#281;&#322;y go dwa obrazy
tego&#380; mi­strza: pierwszy "La laitičre" przedstawia&#322;
rozwo&#380;&#261;­c&#261; nabia&#322; m&#322;od&#261; wiwandyerk&#281; -
wspart&#261;, w zadumie cichej, o karego z bia&#322;ym &#322;bem konia; drugi
pod tytu&#322;em: "Rozbity dzban", wdzi&#281;czny nad wyraz,
wyobra&#380;a&#322; dziewcz&#261;tko w bieli... W&#322;osy mia&#322;a ona roz­czesane
skromnie na dwie strony, stroi&#322;o je bia&#322;e kwiecie, - w fartuszku
ró&#380;owo - blade ró&#380;e, na r&#281;ku zawieszony rozbity niebacznie
dzban, a w ca&#322;ej twa­rzyczce miluchnej nieporównany wyraz dziecinnej
naiwnej rozpaczy.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski coraz szybciej wymija&#322; sale; nie ­znalaz&#322;
si&#281; w galeryi pod&#322;u&#380;nej i olbrzymiej, w kszta&#322;cie
salonowego korytarza, szerokiego i prze­stronnego.</p>

<p>Na &#347;cianach wisia&#322;o tu wiele pi&#281;knych okazów;
mi&#281;dzy innemi zatem dzie&#322;a Rafaela Sanzio, jak na przyk&#322;ad ­portret
Joanny d'Aragon, w purpurowej sukn­i, przetkanej z&#322;otem, &#346;-go Jana
Chrzciciela, oraz &#347;liczny portrecik m&#322;odego cz&#322;owieka, o
w&#322;osach blond, w czapeczce czarnej, podpartego, w zamy&#347;leniu i
par&#281; innych tego&#380; mistrza.</p>

<p>Patrzy&#322;y tu równie&#380; na Romana rz&#281;dem liczne
dzie&#322;a Marina, jak Urodzenie Naj&#347;wi&#281;tszej Panny Maryi, cud San
Diego, czyli anielska kuchnia... Opodal obraz, przypisywany malarzowi
hiszpa&#324;skiemu Ribe­rze, wyst&#281;powa&#322; z ram postaci&#261;
umar&#322;ego Chrystusa, o twarzy przedziwnie spokojnej, w wypoczynku jak­by po
bólu pozostaj&#261;cej - z cia&#322;em ran pe&#322;nem, ocie­kaj&#261;cem, zda
si&#281;, krwi&#261; ciep&#322;&#261; jeszcze... Bitwa Sal­vatora Rosy
tam&#380;e n&#281;ci&#322;a oko realizmem i groz&#261; - dziesi&#261;tki, setki
obrazów zatrzymywa&#322;y spojrzenie, a wreszcie dwa z nich najbardziej;
p&#281;dzla Leonarda da Vinci: Jan Chrzciciel i Bachus...</p>

<p>Oba przedstawia&#322;y ciemnookich, pi&#281;knych m&#322;o­dzianów,
o bujnie i naturalnie kr&#281;c&#261;cych si&#281; w&#322;osach, cerze
&#347;niadej i dziwnie wiele, mówi&#261;cych twarzy, zbli­&#380;onych rysami do
siebie...</p>

<p>Obrazy te, w ogólnym zarysie, równie&#380; zlewa­&#322;y
si&#281; ze sob&#261;. Nag&#322;em skojarzeniem my&#347;li, przypomnia&#322;y
one Romanowi, podobnie&#380; nieco traktowan&#261; g&#322;ow&#281; o
w&#322;osach, z&#322;otawo - miedzianych, p&#281;dzla Ferra­ri'ego, w
Pinakotece Medyola&#324;skiej. Przedstawia&#322;a ona Matk&#281;
Bo&#380;&#261;, ca&#322;&#261; w czerwieni, z przechylon&#261; w ty&#322;
g&#322;ow&#261; i przymkni&#281;temi oczyma, z wyrazem nadziem­skiego upojenia,
gdy Dzieci&#261;tko Jezus równocze&#347;nie wyci&#261;ga przed siebie w
przestrze&#324; swe r&#261;czyny male&#324;kie, jak gdyby niemi pochwyci&#263;
co&#347; w powietrzu pragn&#281;&#322;o...</p>

<p>I z przypomnieniem tem nagle do duszy Dzier­&#380;ymirskiego
sp&#322;yn&#281;&#322;a fala wspomnie&#324;...</p>

<p>Mign&#261;&#322; mu wi&#281;c przed wewn&#281;trznym
wzrokiem duszy Medyolan, rodzinne gniazdo matki i tam "Cimitero
Monumentale", gdzie zapomniane przeze&#324; le&#380;a&#322;y jej prochy,
wreszcie rysy matczyne, jak &#380;ywe, przesz&#322;emi latami zamglone...</p>

<p>Z powiewem za&#347; lat tych minionych, z
przesz&#322;o&#347;ci tchnieniem, w mózgu Romana znowu za&#347;widrowa&#322;y
wyrzuty sumienia, dawne - te same. </p>

<p>Zadumany, powraca&#322; Dzier&#380;ymirski, kieruj&#261;c
si&#281; w olbrzymie sale ku wyj&#347;ciu, opanowany na nowo -
wewn&#281;trzn&#261; trosk&#261; - niezdolny obecnie po prostu patrze&#263; na
dzie&#322;a sztuki.</p>

<p>Poza tem zreszt&#261; i czasu na to nie by&#322;o... Za­mykano
ju&#380; Luwr.</p>

<p>Spieszono si&#281; powszechnie. Rozrzuceni tam i ów­
tury&#347;ci - malarze, dyletanci p&#281;dzla, kopiuj&#261;cy tu
zapami&#281;tale od samego rana na rozstawionych sta­lugach wsz&#281;dy,
ha&#322;a&#347;liwie sk&#322;adali swe przybory, a odg&#322;os ich rozmów,
zarówno jak i kroki odchodz&#261;cej t&#322;umnie gromady ludzkiej,
przeci&#261;g&#322;em echem od­bija&#322;y si&#281; o &#347;ciany i
pró&#380;ni&#281; olbrzymich sal mu­zeum.</p>

<p>Wyludnia&#322;y si&#281; one nader szybko; niebawem ci­sza
utula&#263; zacz&#281;&#322;a stopniowo twory cz&#322;owieczego geniusza, a
jeden jeszcze samotny i niewidzialny pozosta&#322; tu tylko, zda si&#281;, król
Pi&#281;kna - bóg Sztuki!..</p>

<p>W dziesi&#281;&#263; mo&#380;e minut pó&#378;niej
Dzier&#380;ymirski wychodzi&#322; na ulic&#281;, gdzie zoczywszy niebawem napis
podziemnej kolejki elektrycznej zwanej : "Metropolitain­", po
schodach spuszcza&#263; si&#281; zacz&#261;&#322; ku stacyi.</p>

<p>Zag&#322;&#281;biony w my&#347;lach, kupi&#322; Roman
machinal­nie bilet na prawo jazdy i wyszed&#322; na peron podziemnej
poczekalni. W g&#322;owie jego, w&#347;ród my&#347;li wielu,
nieukszta&#322;towany jeszcze, niewyra&#378;ny, zakie&#322;kowa&#322; projekt
opuszczenia Pary&#380;a, nieprzedstawiaj&#261;cego dla&#324; ju&#380; teraz,
jako pobyt, celu &#380;adnego, i udania si&#281; do  -  Medyolanu...</p>

<p>W tej samej chwili, z chrz&#281;stem, &#347;wistem,
wpad&#322; na platform&#281; zr&#281;czny, ma&#322;y, elektryczny poci&#261;g
miejski.</p>

<p>- Louvre!.. Louvre!.. - wrza&#347;ni&#281;to dono&#347;nie,
kilkana&#347;cie drzwiczek u wagonów otworzy&#322;o si&#281; spiesznie...
Wysypa&#322;a si&#281; z nich garstka ludzi, partya druga szybko
zaj&#281;&#322;a ich miejsce, Dzier&#380;ymirski wsko­czy&#322; za innymi do
poci&#261;gu, z wielkim po&#347;piechem, nie min&#281;&#322;a bowiem minuta,
gdy ju&#380; zatrza&#347;ni&#281;to na ­powrót z ha&#322;asem u wagoników
wszystkie drzwiczki.</p>

<p>Kolejka ruszy&#322;a z miejsca p&#281;dem prawie, zanu­rzy&#322;a
si&#281; i znikn&#281;&#322;a, jak zmyta, w o&#347;wietlonej gdzieniegdzie
tylko elektrycznemi lampami czelu&#347;ci ciemnej podziemnego tunelu,
biegn&#261;cego, jak wiadomo, pod wi&#281;ksz&#261; cz&#281;&#347;ci&#261;
nadsekwa&#324;skiej stolicy.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>-----------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Letnie, upalne popo&#322;udnie drzema&#322;o jeszcze nad
ziemi&#261;, skwarne jednak s&#322;o&#324;ca promienie zni&#380;a&#263;
si&#281; ju&#380; poczyna&#322;y stopniowo...</p>

<p>Ochoczo uwija&#322;y si&#281; po polach dziewcz&#281;ta robo­cze,
w swych krótkich kolorowych spódnicach i haftowanych barwnie koszulach - z
sierpami w r&#281;ku, &#380;n&#261;c zbo&#380;e, uk&#322;adaj&#261;c je w snopy
i kopy, a z &#322;&#261;k i &#322;anów dalszych odzywa&#322;o si&#281; od czasu
do czasu ryt­miczne ostrze&#380;enie kos i ich chrz&#281;st w &#347;lad za tem,
&#347;cinaj&#261;cy trawy, owsy i j&#281;czmienie, rozlega&#322; si&#281; echem
miarowem.</p>

<p>W otaczaj&#261;ce go, t&#281;tni&#261;ce ruchem i prac&#261;
pola zapatrzony, na ciemnem tle parku nieposzlakowanie bia&#322;y ­
milcz&#261;co ws&#322;uchiwa&#322; si&#281; dwór gowartowski w od­g&#322;osy,
id&#261;ce z &#322;anów dalekich.</p>

<p>Na werandzie, w g&#322;&#281;bokim fotelu siedzia&#322;a
marsza&#322;kowa Warnicka, pracuj&#261;c z zaj&#281;ciem nad robótk&#261;
r&#281;czn&#261;; dalej nieco, w parku, poprzez drzewa alei miga&#322;a jasna
letnia suknia kobieca i sylwetka siedz&#261;cego obok niej m&#281;&#380;czyzny;
przez otwarte na &#347;cie­&#380;aj wreszcie tu&#380; ko&#322;o balkonu okno
saloniku dolaty­wa&#322;y dwa m&#281;skie g&#322;osy, zmieszane z miarowemi
uderzeniami kul bilardowych.</p>

<p>W saloniku owym grali w karambole &#321;ady­&#380;y&#324;ski
z Krasnostawskim.</p>

<p>- Patrz, m&#322;odzie&#324;cze, i ucz si&#281;! - mówi&#322;
w tej chwili pan Emil, pochylony nad bilardem.</p>

<p>Bia&#322;a bila jego, musn&#261;wszy poprzednio lewy bok
czerwonej drugiej kuli, wraca&#322;a w&#322;a&#347;nie teraz pos&#322;uszna,
dotykaj&#261;c lekko stoj&#261;cej opodal trzeciej &#380;ó&#322;tej bili.</p>

<p>- Aha!.. - wykrzykn&#261;&#322; z tryumfem
&#321;ady&#380;y&#324;ski. - Uderzenie znakomite, a rzadkie, jak kruk
bia&#322;y!..</p>

<p>Spojrza&#322; na Krasnostawskiego. Ten ostatni, bez
ceremonii zwrócony do okna, sta&#322; gdzie&#347; zapatrzony, przez
grzeczno&#347;&#263; w ostatniej tylko chwili obróciwszy si&#281; szybko ku
mówi&#261;cemu.</p>

<p>- Barbarzy&#324;co! - wykrzykn&#261;&#322;
&#321;ady&#380;y&#324;ski, obu­rzony szczerze.</p>

<p>- Jak to? - pyta&#322; zdziwiony dalej. - Na se­ryo zatem
nie widzia&#322;e&#347; pan wcale ?</p>

<p>- Ale có&#380; znowu, i owszem! - zaprotestowa&#322;
Krasnostawski, zmieszany nieco.</p>

<p>Partner z pod oka spojrza&#322; na m&#322;odzie&#324;ca i
mruk­n&#261;&#322; z&#322;o&#347;liwie:</p>

<p>- Co pan ciekawego wypatrujesz w&#347;ród alei? Nikt tam,
que je sache, nie spaceruje, prócz Oli i kochanego Topolsia, hrabiego na
Szcz&#281;snojej... A tu tymczasem straci&#322;e&#347; pan coup de maître, cug
i&#347;ci&#281; wspania&#322;y...</p>

<p>I wskazuj&#261;c d&#322;oni&#261; stoj&#261;ce kule,
obja&#347;ni&#322; ju&#380; spokojnie:</p>

<p>- Przez czerwon&#261;... Zamiast zwyczajno-pospolicie ­-
ty&#322;em, przez pi&#281;&#263; band, i serya notabene gotowa ­-
pochwali&#322; si&#281;.</p>

<p>- Wiele mam? - zapyta&#322; po chwili. - A, prawda... -
odpowiedzia&#322; sam sobie pan Emil, - osiemdzie­si&#261;t sze&#347;&#263;!...
Przepad&#322;e&#347; pan z kretesem. Za chwil&#281; - requiescat in pace!..</p>

<p>Przy tych s&#322;owach, &#321;ady&#380;y&#324;ski
pochyli&#322; si&#281; znów bilardem. Pod wprawnem uderzeniem jego kija, dotykane,
cofane, kierowane zr&#281;cznie, posypa&#322;y si&#281; nie­bawem liczne
karambole.</p>

<p>Krasnostawski, od pocz&#261;tku partyi kilkakrotnie do gry
zaledwie dopuszczony, ziewn&#261;&#322; skrycie, znu&#380;ony.</p>

<p>- Ta zdradzi&#322;a Radziwi&#322;&#322;a!.. -
wykrzykn&#261;&#322; w tej chwili pan Emil. - Chybi&#322;em - graj pan!..</p>

<p>Krasnostawski z kolei zrobi&#322; kilka do&#347;&#263;
umiej&#281;tnych karamboli.</p>

<p>- Brawo, bravissimo! - potakiwa&#322;
&#321;ady&#380;y&#324;ski ­- Z jakim przestajesz, takim si&#281; stajesz,
niedar­mo tak g&#322;osi przys&#322;owie...</p>

<p>A ze znawstwem, &#347;ledz&#261;c dalej uwa&#380;nie
gr&#281; part­nera, dorzuci&#322; jeszcze, w rodzaju pochwa&#322;y:</p>

<p>- Czo&#322;em, czo&#322;em!.. Wst&#281;pujesz w me
&#347;lady.... bardzo dobrze, wcale nie&#378;le!...</p>

<p>Krasnostawski, z przymusem, u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281; lek­ko, po paru uderzeniach wreszcie chybi&#322;.</p>

<p>- Przesz&#322;a, min&#281;&#322;a, jak sen jaki z&#322;oty!
- zadeklamowa&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski, z patosem. - zgubiony&#347;
m&#322;odzie&#324;cze! - dorzuci&#322;, i pochyli&#322; si&#281; nad suknem
zielonem.</p>

<p>- Gram z ty&#322;u - poinformowa&#322; - ostatni, &#347;mier­telny
cios...</p>

<p>Pchni&#281;ta, nakredowan&#261; poprzednio starannie,
muszk&#261; kija - bia&#322;a kula, obleciawszy szereg band, w skomplikowanej
geometrycznej figurze - niebawem pokorna, grzeczna, za jednem uderzeniem,
musn&#281;&#322;a cicho dwie pozosta&#322;e bilardowe kule.</p>

<p>- N, i... ni - c'est fini !.. - odsapn&#261;&#322; z
ulg&#261; pan Emil.</p>

<p>- No, teraz siadamy! - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej.-
Dzi&#281;­kuj&#281; panu za party&#281;! - poda&#322; uprzejmie r&#281;k&#281;
Krasnostawskiemu, poczem wyj&#261;&#322; papiero&#347;nic&#281;.</p>

<p>- S&#322;u&#380;&#281; panu! - rzek&#322;,
wyci&#261;gaj&#261;c j&#261; w stron&#281; m&#322;odego cz&#322;owieka.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; bardzo! - odpar&#322; Krasnostawski,
sk&#322;oniwszy si&#281; grzecznie, wzi&#261;&#322; papierosa, podsu­waj&#261;c
jednocze&#347;nie &#321;ady&#380;y&#324;skiemu zapalon&#261; zapa&#322;k&#281;.
- Merci! - mrukn&#261;&#322; pan Emil. - Ha, zmacha­&#322;em si&#281; nie
gorzej od mo&#322;odycy, na polu przy bura­kach! - westchn&#261;&#322;.</p>

<p>Usiedli, i zapanowa&#322;o chwilowe milczenie.</p>

<p>W ciszy pokoju s&#322;ycha&#263; by&#322;o teraz
wyra&#378;nie je­dnostajne brz&#281;czenie much; zni&#380;aj&#261;ce si&#281;
s&#322;o&#324;ce &#347;cieli&#322;o swe promienie po zielonej powierzchni
bilardowego sukna - salonik ton&#261;&#322; ca&#322;y w
pó&#322;&#347;wiat&#322;ach ko&#324;­cz&#261;cego si&#281; letniego
popo&#322;udnia.</p>

<p>Nagle firanki u okien poruszy&#322;y si&#281; gwa&#322;to­wnie
- kto&#347; drzwi otwiera&#322;...</p>

<p>Na progu, w szarem sukiennem, liberyjnem ubra­niu,
stan&#261;&#322; lokajczyk, m&#322;ode ch&#322;opi&#281;...</p>

<p>- Zamykaj, do kro&#263;set! - zagrzmia&#322;
&#321;ady&#380;y&#324;ski, porzuciwszy silny przeci&#261;g i zwróci&#322;
si&#281; równocze&#347;nie do Krasnostawskiego. - Ma pan jeszcze ochot&#281; na
partyjk&#281;?... bo ja - to nie!</p>

<p>- O, ja równie&#380;! - odpar&#322; szybko Krasnostawski ­-
Zreszt&#261; nie mog&#281;, mam dzisiaj pilne zaj&#281;cie jeszcze i
wraca&#263; musz&#281;! - &#379;egnam pana! - dorzuci&#322; ­uprzejmie i
powstawszy, wyci&#261;gn&#261;&#322; r&#281;k&#281; do
&#321;ady&#380;y&#324;skiego.</p>

<p>- Adieu!.. - od niechcenia, ale grzecznie, nie ruszaj&#261;c
si&#281; z miejsca, odwzajemni&#322; mu ten&#380;e u&#347;cisk d&#322;oni.</p>

<p>Krasnostawski, niby szukaj&#261;c czego&#347; po pokoju,
zbli&#380;y&#322; si&#281; zr&#281;cznie do okna, pos&#322;awszy wywiadowczy
wzrok raz jeszcze do ogrodu.</p>

<p>Siedz&#261;c wci&#261;&#380; na swem miejscu,
&#321;ady&#380;y&#324;ski &#347;ledzi&#322; spod okna, a usta skrzywi&#322;y mu
si&#281; przy tem sarkastycznie.</p>

<p>- Có&#380; to tak zapami&#281;tale pan szukasz? -
rzuci&#322; ironicznie - serca, czy g&#322;owy?</p>

<p>- O, nie... tylko kapelusza!.. - odci&#261;&#322;
ch&#322;odno Krasnostawski, i rzuciwszy siedz&#261;cemu powtórnie
po&#380;egnanie uprzejme, wyszed&#322; z saloniku.</p>

<p>- Hm... hm!.. - mrukn&#261;&#322; do siebie stary kawaler, i
powsta&#322;.</p>

<p>- Wyczy&#347;&#263; bilard szczotk&#261; tak, jakem ci&#281;
nauczy&#322; na wskos, nicponiu!.. - rozkaza&#322; kr&#281;c&#261;cemu si&#281;
po pokoju lokajczykowi, i strzepn&#261;wszy ubranie, opu&#347;ci&#322;
bilardow&#261; salk&#281;, zmierzaj&#261;c ku werandzie.</p>

<p>- Zawsze przy pracy, pani marsza&#322;kowo! - powita&#322;
siedz&#261;c&#261; przy robótce pani&#261; Melanj&#281; i usiad&#322; wygodnie
na bujaj&#261;cym si&#281; fotelu.</p>

<p>- No, i pan, panie Emilu, pracowa&#322;e&#347; tak&#380;e -
u&#347;miechn&#281;&#322;a si&#281; &#322;agodnie matrona. - St&#261;d
s&#322;ysza&#322;am, jak stuka&#322;y karambole i post&#281;powa&#322;
ra&#378;no wyk&#322;ad gry bilardowej...</p>

<p>- Ano, trudno!.. Trzeba poucza&#263; m&#322;odych! -
odpar&#322; pan Emil i u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; swoim zwyczajem. ­A
gdzie&#380; to m&#322;oda para? - rzuci&#322;.</p>

<p>Marsza&#322;kowa nie zrozumia&#322;a pytania. - Jak to? - ­zdziwi&#322;a
si&#281;.</p>

<p>- No, pani Ola i kochany hrabicz! - obja&#347;ni&#322;
niedbale, ko&#322;ysz&#261;c si&#281; leciutko w fotelu.</p>

<p>- Aaa !.. - za&#347;mia&#322;a si&#281; marsza&#322;kowa -
s&#261; w ogrodzie - doda&#322;a spokojnie. - A pan Boles&#322;aw gdzie&#380;
si&#281; znajduje? - zapyta&#322;a z kolei.</p>

<p>- Przegrawszy party&#281; karamboli i pos&#322;awszy
trzydzie&#347;ci i jedno spojrze&#324; t&#281;sknych w stron&#281; ogro­du i
przechadzaj&#261;cych si&#281; tam ludzi, uciek&#322; do do­mu -
odpowiedzia&#322; pan Emil.</p>

<p>- &#379;e te&#380; pan ci&#261;gle tak samo niepoprawny i
zawsze musi widzie&#263; co&#347; niepotrzebnego! - obru­szy&#322;a si&#281;, z
widocznem niezadowoleniem, marsza&#322;­kowa.</p>

<p>- To tak tylko dla kontrastu z pani&#261; marsza&#322;­kow&#261;!
- odpar&#322; s&#322;odziutkim tonem, uk&#322;adnie pan Emil i
u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; szyderczo.</p>

<p>- No, no!.. - udobruchana nieco, pokiwa&#322;a g&#322;o­w&#261;
staruszka. - &#379;eby to tylko tak by&#322;o w istocie ! - Ale&#380; upewniam
pani&#261; marsza&#322;kow&#281; - pod­chwyci&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski.
- Wracaj&#261;c jednak do poprze­dniej prozy &#380;ycia, i jego wypadków -
ci&#261;gn&#261;&#322; wol­no - ciekawym, czemu ten Roman nie wraca?..</p>

<p>- A! - &#380;ywo odpar&#322;a pani Warnicka. -
Zapomnia&#322;am powiedzie&#263; panu... Wczoraj wieczorem by&#322; list od
niego... Donosi, &#380;e z Ostendy, dok&#261;d uda&#322; si&#281; prosto z
Pary&#380;a, dla odpoczynku, przyby&#322; ju&#380; do Mediolanu, gdzie zabawi
d&#322;u&#380;ej...</p>

<p>- Hm, hm! - chrz&#261;kn&#261;&#322; pan Emil. - &#379;e
te&#380; prezesuniowi kochanemu nie t&#281;skno: do &#380;ony primo, do mnie -
secundo, to si&#281; wydziwi&#263; temu nie mo­g&#281; - wyg&#322;osi&#322;
ca&#322;kiem seryo.</p>

<p>Marsza&#322;kowa na te s&#322;owa u&#347;miechn&#281;&#322;a
si&#281; do siebie, w milczeniu, &#321;ady&#380;y&#324;ski mówi&#322; za&#347;
dalej, wydobywszy zegarek z kieszeni:</p>

<p>- Patrzcie pa&#324;stwo, ju&#380; wpó&#322; do ósmej!.. O
wpó&#322; do szóstej zacz&#281;li&#347;my gra&#263; z Krasnostawskim partyj­k&#281;,
a pani&#261; marsza&#322;kow&#281; pozostawili&#347;my wszyscy tu na balkonie
samotn&#261;... Tiens... tiens... jak to czas leci.</p>

<p>Pan Emil spojrza&#322; na ogród, szukaj&#261;c co&#347;
oczyma i w tej&#380;e samej chwili zerkn&#261;&#322; na marsza&#322;kow&#281;.
Ta ostatnia równie&#380; wys&#322;a&#322;a spojrzenie do par­ku.
Z&#322;o&#347;liwie nieco wykrzywi&#322; usta pan Emil i wpa­trzy&#322;
si&#281; badawczo w twarz staruszki, lecz ta oboj&#281;tnie ­ca&#322;kiem
odwróci&#322;a po chwili g&#322;ow&#281; i ko&#324;czy&#322;a spokojnie
robótk&#281;.</p>

<p>Zapanowa&#322;o milczenie.</p>

<p>- Dziwny aforyzm przychodzi mi do g&#322;owy! - odezwa&#322;
si&#281; &#321;ady&#380;y&#324;ski, w par&#281; minut pó&#378;niej.</p>

<p>- Bardzo, ciekawam, co tam znowu przychodzi panu do
g&#322;owy?.. - za&#347;mia&#322;a si&#281; staruszka.</p>

<p>- Pi&#281;kna kobieta - wyg&#322;osi&#322; z patosem pan
Emil - to cz&#281;stokro&#263; wcielenie &#347;lepego trafu igraszki!.. Obdarza
ona bowiem królewsk&#261; sw&#261; &#322;ask&#261; nie zas&#322;u&#380;onych,
lecz szcz&#281;&#347;liwych, cho&#263; wszyscy, ni­by gracze, pragn&#281;liby w
duchu wygra&#263; najwy&#380;sz&#261; tylko stawk&#281;...</p>

<p>Siwe oczy marsza&#322;kowej na chwil&#281;
zab&#322;ys&#322;y ro­zumnie, i odpar&#322;a lekko, w tym samym tonie:</p>

<p>- Ho-ho, co za porównania, jaka poezya na­gle objawi&#322;a
si&#281; w panu! - pochwali&#322;a ironicznie i doda&#322;a: - Ja nie wiem,
doprawdy, czy potrafi&#281;, skromna, wznie&#347;&#263; si&#281; na takie
wy&#380;yny... Lecz i mnie rów­nie&#380;, dziwnym zbiegiem okoliczno&#347;ci,
aforyzm &#347;wita w my&#347;li:</p>

<p>I po chwili pani Melanja wyg&#322;osi&#322;a z przyciskiem:</p>

<p>- Podejrzliwo&#347;&#263; - to wcielenie satanizmu!..
Oczerni&#263;, zbruka&#263; potrafi najczystsze, &#347;nie&#380;ne jagni&#281;,
tem gorsze za&#347; ono, &#380;e uwierz&#261; mu ludzie, goni&#261;cy, z
rozkosz&#261;, za obmow&#261;, cho&#263;by ni&#261; by&#322; i fa&#322;sz wie­rutny!..</p>

<p>- Les beaux esprits se rencontrent! - wyce­dzi&#322; w
pó&#322;uk&#322;onie pan Emil, i zamilk&#322;.</p>

<p>- No, &#380;egnam kochanego pana! - odpowie­dzia&#322;a
marsza&#322;kowa, i powsta&#322;a ci&#281;&#380;ko z fote­lu. - Id&#281; -
ci&#261;gn&#281;&#322;a - wyda&#263; rozporz&#261;dzenia do wieczerzy, bo
gosposia nasza, jak widz&#281;, zapomnia&#322;a si&#281; dzisiaj, a pana - tu
uczyni&#322;a r&#281;k&#261; niewyra&#378;ny ruch w powietrzu - pozostawiam sam
na sam z aforyzmami!.. - za&#347;mia&#322;a si&#281; przy tem staruszka
z&#322;o&#347;li­wie nieco, i znik&#322;a we drzwiach salonowych.</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski, po wyj&#347;ciu
marsza&#322;kowej, zapali&#322; pa­pierosa i zamaszy&#347;cie pocz&#261;&#322;
ko&#322;ysa&#263; si&#281; na biegunach fotelu.</p>

<p>- &#346;miej si&#281;, &#347;miej, babule&#324;ko! -
mrukn&#261;&#322; z cicha. - Ja mam swój rozum i w&#281;ch &#347;wietny. O, co
do tego, to zapewni&#263; mog&#281;, &#380;e nos mam wyborny!.. -
dotkn&#261;&#322; twarzy, za&#347;mia&#322; si&#281; do siebie, wci&#261;gn&#261;&#322;
po­wietrze, i powstawszy, zeszed&#322; po stopniach schodów balkonu.</p>

<p>Spojrza&#322; znowu na zegarek i mrukn&#261;&#322;:</p>

<p>- Ósma dochodzi... Sapristi, o czem&#380;e dwie i pó&#322;
godziny sam na sam mówi&#263; ze sob&#261; mog&#261; dwo­je m&#322;odych ludzi,
je&#347;li nie o mi&#322;o&#347;... Psst! - sykn&#261;&#322; g&#322;o&#347;no i
po&#322;o&#380;y&#322; sobie na ustach palce. - Podejrzliwo&#347;&#263;
albowiem jest to wcielenie satanizmu... i tak dalej, - doko&#324;czy&#322;, i
za&#347;mia&#322; si&#281; znowu cicho. - No, zobaczymy! - szepn&#261;&#322; do
siebie jeszcze i skie­rowa&#322; si&#281; do ogrodu.</p>

<p>S&#322;o&#324;ce zachodzi&#322;o w&#322;a&#347;nie.
Bia&#322;e &#347;ciany gowartowskiego domu gorza&#322;y czerwieni&#261;,
b&#322;yszcza&#322;y, z&#322;oci&#322;y si&#281; okna, dach blaszany
&#380;arzy&#322; si&#281;, jak g&#322;ownia, a tam w parku, w oddali,
wstydliwie zaró&#380;owia&#322;y si&#281;, rumieni&#322;y brzozy, mieni&#322;y
od gasn&#261;cych pro­mieni, w odblaski polerowanej miedzi, d&#281;by, lipy,
topole...</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski, zag&#322;&#281;bia&#322; si&#281;
dalej i dalej w ogród, id&#261;c krokiem pewnym, a&#380; znik&#322;,
poch&#322;oni&#281;ty cieniami ciemnawej ju&#380;, drzew wierzcho&#322;kami
zros&#322;ej ze sob&#261; alei; poszukiwania jego jednak mia&#322;y
spe&#322;zn&#261;&#263; na niczem. M&#322;odej pary, jak j&#261; pan Emil
&#380;artami nazwa&#322;, nie by&#322;o ju&#380; w ogrodzie.</p>

<p>Topolski i Ola, przed pó&#322; godzin&#261;, znalaz&#322;szy
si&#281; na skraju parku i &#322;anów szerokich, opu&#347;cili ogrodow&#261;
alej&#281;, poci&#261;gni&#281;ci wspó&#322;wzajemnie czarem prze­chadzki po
zielonej, biegn&#261;cej w&#347;ród pól, ugorów, &#322;&#261;czce, w
przedwieczornej &#347;wie&#380;o&#347;ci sk&#261;panej ca&#322;ej. </p>

<p>Gaw&#281;dz&#261;c, &#347;miej&#261;c si&#281; i
przekomarzaj&#261;c na ­przemian bezustannie, oddalili si&#281; oni nawet
ju&#380; do&#347;&#263; ode dworu, nie spostrzeg&#322;szy tego natural­nie
wcale.</p>

<p>Wbrew zapowiedzi, danej pani Oli jeszcze na raucie,
przy&#347;pieszy&#322; Topolski swój przyjazd do odziedziczonych w pobli&#380;u
Gowartowa dóbr swoich "Szcz&#281;­snaja".</p>

<p>Bawi&#322; ju&#380; tu przesz&#322;o od sze&#347;ciu
tygodni, b&#281;d&#261;c nader cz&#281;stym go&#347;ciem osamotnionej
prezesowej Dzier&#380;ymirskiej; Ola za&#347;, nie maj&#261;ca prawie tu ni
rozrywki, ni towarzystwa &#380;adnego, zazwyczaj niezmiernie mu rada by&#322;a.</p>

<p>Topolski za&#347; ze swej strony podoba&#263; si&#281;
móg&#322; tylko. Og&#322;adzonych form &#347;wiatowych, przystojny i mi&#322;y,
by&#322; równie&#380; bardzo inteligentnym, a lekki pok&#322;ad idealnego
marzycielstwa, w kontra&#347;cie po&#322;&#261;czony ze szczypt&#261;
sceptycyzmu, czyni&#322; go interesuj&#261;­cym bardzo, szczególniej dla
kobiet. W kole p&#322;ci pi&#281;knej czu&#322; si&#281; zawsze panem...
Posiadaj&#261;c wra&#380;li­wo&#347;&#263; czu&#322;ostkow&#261;
przyrodzon&#261;, rozumia&#322; on kobiety przytem stokro&#263; lepiej od
innych m&#281;&#380;czyzn, odczuwa&#322; je subtelnie, - w podbijaniu za&#347;
serc niewie&#347;cich, cierpliwem i umiej&#281;tnem, - mistrzem go nazy­wano.</p>

<p>Pró&#380;niacze &#380;ycie jego, zjadaj&#261;cego dochody
"pan­ka", zabarwione tylko z lekka tam i ówdzie dyletanckiem
zainteresowaniem si&#281; sztuk&#261;, oraz podró&#380;owaniem po &#347;wiecie
- sk&#322;ada&#322;o si&#281; te&#380; przewa&#380;nie z krót­szych lub
d&#322;u&#380;szych mi&#322;ostek, z &#322;a&#324;cucha: "bonnes fortunes",
które, jak ogniwa, ze sob&#261; bezustannie &#322;&#261;czy&#263; sie
stara&#322;. </p>

<p>Poznawszy Ol&#281; Dzier&#380;ymirsk&#261;, Topolski po­stanowi&#322;
zdoby&#263; j&#261; nieodzownie. W tym celu wi&#281;c dowiedziawszy si&#281; o
bytno&#347;ci Romana Dzier&#380;ymirskiego za granic&#261;, przyspieszy&#322;
wyjazd na Ukrain&#281;, i od dwóch ju&#380; niespe&#322;na miesi&#281;cy
pracowa&#322; wytrwale, powoli, ze znawstwem swej sztuki, cegie&#322;ka za
cegie&#322;k&#261;, buduj&#261;c swe przysz&#322;e, jak nazywa&#322; -
szcz&#281;&#347;cie!</p>

<p>Z pocz&#261;tku by&#322;o mu niezmiernie trudno skie­rowa&#263;,
pchn&#261;&#263; Ol&#281;, cho&#263; nieznacznie tylko, na swe tory.</p>

<p>Gra ta, z&#322;o&#380;ona z setek subtelnych odcieni,
opartych na gruntownej znajomo&#347;ci "kobiety," parokrotnie srodze
zawiod&#322;a go z Ol&#261; Dzier&#380;ymirsk&#261;. Lecz po paru ju&#380;
tygodniach uczu&#322; Topolski wreszcie grunt pod nogami, aczkolwiek jeszcze
bardzo niepewny. Tryumfowa&#322; skrycie - i szed&#322; dalej...</p>

<p>Dzi&#347; za&#347;, po tygodniach sze&#347;ciu pobytu,
mia&#322; on ju&#380; za sob&#261; ma&#322;&#261; przesz&#322;o&#347;&#263; w
tym wzgl&#281;dzie; mi&#281;dzy nim, a Ol&#261; mianowicie bieg&#322;a ni&#263;
trwa&#322;a obcowania wzajemnego, wspólnych rozmów, docieka&#324;, paradoksów,
okre&#347;le&#324; - gar&#347;&#263; faktów jednak na pozór nic nie
znacz&#261;cych prawie...</p>

<p>A wi&#281;c, na przyk&#322;ad, gdy w gronie osób po­stronnych,
trzecich, toczy&#322;a si&#281; rozmowa o temacie, poruszonym ju&#380; przez
nich dwojga niegdy&#347; w pogaw&#281;dce sam na sam wspólnej - czy to w
zakresie sztuk­i, literatury, muzyki, czy wreszcie w dziedzinie wypadków
pospolitych codziennego &#380;ycia - usta ich u&#347;mie­cha&#322;y si&#281;
nieznacznie, a równocze&#347;nie oczy spotyka&#322;y si&#281;,
pos&#322;uszne...</p>

<p>To znów kiedy indziej, nim jedno z nich zd&#261;&#380;y­&#322;o
wymówi&#263; my&#347;l jak&#261;&#347;, cz&#281;stokro&#263; drugie,
chwyta&#322;o j&#261; szybko ju&#380; w lot i na nie wypowiedziane, a przeczute
s&#322;owa, dawa&#322;o trafn&#261; odpowied&#378;, lub rzuca&#322;o aforyzm
dwuznaczny, maj&#261;cy li tylko dla nich dwoj­ga znaczenie, dla innych
niezrozumia&#322;y cz&#281;sto wca­le - poruszaj&#261;cy za&#347; sob&#261;
wspomnienie, zdarzenie osobiste, wspólne...</p>

<p>Szukali si&#281; wzajemnie równie&#380;, unikaj&#261;c towa­rzystwa
drugich, pragn&#261;c zawsze by&#263; ze sob&#261;, wy&#322;&#261;cznie sami.</p>

<p>A po za tem? Och, okre&#347;li&#263; nawet trudno. </p>

<p>Dziesi&#261;tki, setki, tysi&#261;ce male&#324;kich,
nik&#322;ych zda­rze&#324;, powik&#322;a&#324;, chwil, chwilek, s&#322;ów, s&#322;ówek,
gestów, drgnie&#324; twarzy, u&#347;miechów, niedomówionych spojrze&#324;,
u&#347;ci&#347;nie&#324; d&#322;oni, przyja&#378;niejszych, czulszych - w
niesko&#324;czono&#347;&#263; biegn&#261;c, zacie&#347;nia&#322;y ich dwie
duchowe ja&#378;nie coraz bardziej, mota&#322;y ich ze sob&#261; i z nit­ki
pocz&#261;tkowo pojedynczej tylko, czas uprz&#261;d&#322; tkanin&#281;
prz&#281;dz&#281; niewidzialn&#261;, a nierozerwaln&#261; ju&#380; jednak, co
silnie, a trwale z&#322;&#261;czy&#322;a ich w ko&#324;cu ze sob&#261;!</p>

<p>I Topolski, b&#322;&#261;kaj&#261;cy si&#281; z
pocz&#261;tku w swej grze trudnej zapl&#261;ta&#322; si&#281; sam wkrótce, nie
wiedz&#261;c nawet kiedy, w zastawione zr&#281;cznie na Ol&#281; sieci.</p>

<p>Serce w nim obudzi&#322;o si&#281; po raz pierwszy mo&#380;e
w &#380;yciu!.. On, motyl niesta&#322;y, powierz­chownie tylko kochliwy, w
ka&#380;dej zam&#281;&#380;nej, wdzi&#281;cznej buzi - zakocha&#322; si&#281;
na seryo w Oli!</p>

<p>Dzi&#347; od dwóch godzin przesz&#322;o, w s&#322;ów dobie­ranych
szermierce, flirtowa&#322; z ni&#261; - teraz ju&#380; dla&#324; ukochan&#261;,
a przez to samo upragnion&#261; jeszcze bar­dziej.</p>

<p>Mówili dnia tego jak zwykle o literaturze, mu­zyce i sztuce,
to jest o tem, co zajmowa&#322;o ich wspólnie najbardziej w krainie, oderwanej
od prz&#281;dzy codziennego &#380;ycia.</p>

<p>On wspomina&#322; i opowiada&#322; barwnie wra&#380;enia
licznych podró&#380;y, dowcipkowa&#322;, &#347;mia&#322; si&#281;, przytomny
bezustannie gry swojej; Ola s&#322;ucha&#322;a mówi&#322;a, opowiada&#322;a z
kolei wiele sama... Jak w z&#322;ocie &#322;anów zbo&#380;a, jednostajnem od
maków purpurowych i b&#322;awatnych chabrów, roi&#322;o si&#281; w tej ich
s&#322;ów gaw&#281;dzie od dwuznaczników, w lekk&#261; form&#281; obleczonych
ze strony Topolskiego o&#347;wiadczyn i pó&#322;s&#322;ówek - po&#322;owicznem
niedomówieniem wiele mówi&#261;­cych nieraz rzeczy!..</p>

<p>Przed chwil&#261;, s&#322;o&#324;ce u&#322;o&#380;y&#322;o
si&#281; do snu. To­polski ko&#324;czy&#322; jednocze&#347;nie wywo&#322;ane faktem
tym opowiadanie wspomnienia, tycz&#261;cego si&#281; wschodu s&#322;o&#324;ca
obserwowanego z wierzcho&#322;ka góry "Mont Blanc," spowiadaj&#261;c
si&#281; z wra&#380;enia podnios&#322;ego, doznanego wysoko!..</p>

<p>S&#322;owa pe&#322;ne zapa&#322;u, efektowne, zamar&#322;y
mu w&#322;a&#347;nie na ustach, na których spojrzeniem ca&#322;em zawis&#322;a
artystyczna dusza id&#261;cej obok niego kobiety. </p>

<p>Zapanowa&#322;o pomi&#281;dzy niemi chwilowe milczenie: </p>

<p>Ze stepu tymczasem, z &#322;anów, p&#322;yn&#281;&#322;y
wonie zbó&#380;, i polnych kwiatów; &#380;aby i chru&#347;ciele odzywa­&#322;y
si&#281; w moczarach &#322;&#261;czki - czar letniego gasn&#261;cego dnia
chwyta&#322; za dusz&#281;...</p>

<p>- Wie pan, &#380;e&#347;my porz&#261;dnie od domu daleko! - ­pierwsza
weso&#322;o za&#347;mia&#322;a si&#281; Ola.</p>

<p>- A tak? - zadziwi&#322; si&#281; niby Topolski. - To
wracajmy! - rzek&#322; niech&#281;tnie.</p>

<p>Zawrócili. Szli wolno czas jaki&#347;, pomimo woli
zamy&#347;leni.</p>

<p>- Tak, pani - przemówi&#322; Topolski, sna&#263;
b&#322;&#261;­dz&#261;c jeszcze my&#347;l&#261; hen, daleko, na szczytach Alp,
w Szwajcaryi - wra&#380;enie to by&#322;o tak silnem, i&#380; nie zapomn&#281;
go do ko&#324;ca &#380;ycia. - I wie pani? - dorzuci&#322;, z u&#347;miechem
dziwnym i nag&#322;ym - o czem mimo woli pomy&#347;la&#322;em w owej uroczystej
chwili, gdy pierwszy promyk s&#322;o&#324;ca oz&#322;oci&#322; cypl
&#347;nie&#380;ny "Mont Blanc?" Nigdy pani nie zgadnie.</p>

<p>- No, ciekawam bardzo? - zapyta&#322;a Ola i spoj­rzenie
pi&#281;kne utkwi&#322;a w twarzy m&#322;odego cz&#322;o­wieka.</p>

<p>- O kobiecie!.. - odrzek&#322; Topolski, i za&#347;mia&#322;
si&#281;; nie otrzymawszy za&#347; na to &#380;adnej odpowiedzi, spojrza&#322;
po chwili spod oka na Ol&#281;.</p>

<p>Z pi&#281;knej twarzy m&#322;odej kobiety, jakby odp&#281;­dzany
umy&#347;lnie, pierzcha&#322; cie&#324; wyra&#378;nego niezadowolenia; Topolski
si&#281; spostrzeg&#322;, i&#380; post&#261;pi&#322; niezr&#281;cznie,
wiedzia&#322; bowiem z wieloletniej praktyki do­skonale, &#380;e nie
nale&#380;y nigdy wobec kobiety, o któ­rej wzgl&#281;dy ci chodzi,
wspomina&#263; dobitnie, &#380;e przed ni&#261; by&#322;a inna. Poprawi&#322;
si&#281; natychmiast.</p>

<p>- To jest... &#378;le mówi&#281;!.. - rzek&#322; seryo
ca&#322;kiem, u&#347;miechn&#261;wszy si&#281; atoli w duchu do siebie - o
kobiecie, nie jednostce, bynajmniej my&#347;la&#322;em wówczas, ale o ogólnym w
niej symbolu kobieco&#347;ci!..</p>

<p>- Jak to! nie rozumiem dobrze pana... - zdzi­wi&#322;a
si&#281; Ola. - Có&#380; bowiem wspólnego ma wschód s&#322;o&#324;ca...</p>

<p>- O, i bardzo! - przerwa&#322; Topolski - przynaj­mniej dla
mnie... Bo gdy, stoj&#261;c na wysoko&#347;ciach niebotycznych, -
ci&#261;gn&#261;&#322;, zapalaj&#261;c si&#281; do s&#322;ów w&#322;asnych -
ujrza&#322;em nagle, jak zaró&#380;owiona silnie ju­trzenka prys&#322;a snopem
promieni, jak ca&#322;uj&#261;c jakby po ­prostu okoliczne szczyty,
niepokalane, &#347;nie&#380;ne - obj&#281;&#322;a w ramiona zwyci&#281;skie
&#347;wiat ca&#322;y, tak rozpromie­niony za jej przybyciem, tak wyra&#378;nie
szcz&#281;&#347;liwy! - Topolski umilk&#322; na chwil&#281;...</p>

<p>- Skojarzeniem my&#347;li, mo&#380;e dziwnem w istocie w
Chwili danej - ko&#324;czy&#322; ju&#380; spokojniej - porówna&#322;em
majestatyczne, królewskie s&#322;o&#324;ce do uczucia ko­biety -
mi&#322;o&#347;ci bezbrze&#380;nej, wielkiej, która równie&#380; sw&#261;
pot&#281;g&#261; i blaskiem rozja&#347;ni&#263;, uszcz&#281;&#347;liwi&#263;
mo&#380;e cz&#322;owieka, tak, jak "ono," tam, na wysoko&#347;ciach -
&#347;wiat ca&#322;y!..</p>

<p>- Och, jaki&#380; poeta z pana! - zauwa&#380;y&#322;a, z
u&#347;miechem, Ola i umilk&#322;a, poczem jednak dorzuci&#322;a ca&#322;kiem
powa&#380;nie:</p>

<p>- Aczkolwiek mnie osobi&#347;cie na razie my&#347;l ta do
g&#322;owy nie przysz&#322;aby mo&#380;e, gdybym si&#281; tam znajdowa&#322;a
na pa&#324;skiem miejscu, rozumiem j&#261; jednak i odczuwam doskonale...</p>

<p>- Prawda? - uradowany mimo woli podchwyci&#322; Topolski. -
Pani przyznaje - ci&#261;gn&#261;&#322;, - &#380;e egzystuje poniek&#261;d w
poj&#281;ciach tych analogia pewna... S&#322;uchaj&#261;c pani jednak,
przychodzi mi do g&#322;owy jedno spostrze&#380;enie... - zatrzyma&#322;
si&#281;...</p>

<p>- Musia&#322;a pani - i instynktownie Topolski na­da&#322;
g&#322;osowi brzmienie &#322;agodne, czu&#322;e - w &#380;yciu swem kocha&#263;
kogo&#347; bardzo...</p>

<p>- Dlaczego? - zapyta&#322;a z u&#347;miechem Ola.</p>

<p>- Bo inaczej nie zrozumia&#322;a i nie odczu&#322;aby pani
wra&#380;enia mego! - rzuci&#322; po francusku Topolski.</p>

<p>- Kocha&#322;am! - odpar&#322;a stanowczo, w tym&#380;e
j&#281;­zyku, Ola.</p>

<p>- Kogó&#380;, je&#347;li spyta&#263; wolno i je&#347;li to
nie jest &#380;adn&#261; tajemnic&#261; stanu?</p>

<p>- M&#281;&#380;a! - odpar&#322;a po polsku, lakonicznie Ola,
patrz&#261;c ironicznie nieco Topolskiemu prosto w twarz. Ten ostatni
skrzywi&#322; si&#281; z lekka.</p>

<p>- Ach, ja nie my&#347;la&#322;em o tem zgo&#322;a...
M&#281;&#380;a powinno si&#281; kocha&#263;... Zreszt&#261; - u&#347;miechn&#261;&#322;
si&#281; z&#322;o­&#347;liwie - u&#380;y&#322;a pani czasu przesz&#322;ego...
Kocha&#322;am, j'ai aimé - ci&#261;gn&#261;&#322; ironicznie, - wszak, o ile
mnie pa­mi&#281;&#263; grammatyki francuzkiej nie zawodzi, to passé défini... -
zaakcentowa&#322; wyraz ostatni.</p>

<p>- Och, jak&#380;e pan &#322;apiesz za s&#322;owa! -
za&#347;mia&#322;a si&#281; nieszczerze troch&#281; Ola. - Przy tem
zapragn&#261;&#322;e&#347; pan pochwali&#263; si&#281; znajomo&#347;ci&#261;
francuskiej grammatyki, i nie uda&#322;o si&#281;... J'ai aimé - to passé,
indéfini - odci&#281;&#322;a.</p>

<p>- Ach, alors votre amour, madame... est inde­fini? - nie
pozosta&#322; d&#322;u&#380;nym Topolski.</p>

<p>- Ech, niezno&#347;nym si&#281; pan stajesz! -
za&#347;mia&#322;a si&#281; m&#322;oda kobieta. - Ot lepiej, niech pan spojrzy
na prawo - wskaza&#322;a ruchem r&#281;ki niebo, widocznie pra­gn&#261;c
zmieni&#263; temat rozmowy. - Jakie pi&#281;kne chmurki, nieprawda&#380;?..</p>

<p>Topolski wolno zwróci&#322; g&#322;ow&#281;, we wskazanym kierunku.</p>

<p>- Prze&#347;liczne! - potwierdzi&#322;.</p>

<p>Niby zaró&#380;owione, zdrowe, w aureoli z&#322;ocistych
w&#322;osów, buziaczki zasypiaj&#261;cych rz&#281;dem obok siebie smacznie
dorodnych dziatek, uk&#322;ada&#322;y si&#281; do snu na
niebieskawo-per&#322;owem tle nieba ob&#322;oczki ma&#322;e, koralowo-z&#322;ote,
- zakl&#281;te jakby cudownie w ostatnim odblasku &#347;pi&#261;cego ju&#380;
s&#322;o&#324;ca.</p>

<p>D&#322;u&#380;szy czas stali Topolski z Ol&#261;, zapatrzeni
w gr&#281; &#347;wiate&#322; wieczora; po niejakim&#347; czasie, odwróciwszy
wzrok od nich, kobieta spojrza&#322;a przed siebie.</p>

<p>- Regardez! - przerwa&#322;a milczenie swym mile
brzmi&#261;cym g&#322;osem. - Wszak to Krasnostawski, prawda? - zwróci&#322;a
si&#281; do towarzysza, pokazuj&#261;c mu ruchem g&#322;owy
zbli&#380;aj&#261;cego si&#281; p&#281;dem ku nim je&#378;d&#378;ca.</p>

<p>- Tak. Zdaje si&#281;, &#380;e to ja&#347;nie pan
plenipotent pomyka - odpar&#322; z przek&#261;sem Topolski, z
zaakcentowan&#261; rozmy&#347;lnie oboj&#281;tno&#347;ci&#261; w g&#322;osie. </p>

<p>Tymczasem kasztanek z&#322;otawy, parskaj&#261;c cicho,
przemkn&#261;&#322; tu&#380; ko&#322;o nich i ruchem uprzejmym, aczkolwiek
ch&#322;odnym nieco, i nie zatrzymuj&#261;c si&#281; wcale, sk&#322;oni&#322;
si&#281; Krasnostawski stoj&#261;cej parze. </p>

<p>Topolski i Ola w &#347;lad zatem ruszyli powoli miejsca,
rozmawiaj&#261;c znów &#380;ywo ze sob&#261;, je&#378;dziec za&#347;, na wskos
przeci&#261;wszy &#322;&#261;czk&#281;, wspina&#263; si&#281; zacz&#261;&#322;
po pochy&#322;o&#347;ci jaru. Z lekkiego pocz&#261;tkowo pod gór&#281;
truchcika, ko&#324; przeszed&#322; w wolnego st&#281;pa...</p>

<p>W ciszy wieczornej, do uszu Krasnostawskiego dochodzi&#322;y
wyra&#378;nie s&#322;owa i &#347;miechy id&#261;cej &#322;&#261;czk&#261; pary.</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek, uderzywszy gniewnie konia butami i
spicrut&#261;, pochwyci&#322; cugle, i pomkn&#261;&#322; dalej...</p>

<p>- &#379;e te&#380; im nigdy nie zbraknie tematu do rozmowy!
- mrukn&#261;&#322;.</p>

<p>Obecno&#347;&#263; ci&#261;g&#322;a Topolskiego przy Oli
gniewa&#322;a niepomiernie m&#322;odego plenipotenta. Zna&#322; on, jak
wiadomo, dzisiejsz&#261; dziedziczk&#281; Gowartowa od lat blisko
dziesi&#281;ciu. Dziewcz&#281;ciem jeszcze podoba&#322;a mu si&#281; ona
bardzo.</p>

<p>A potem?.. Wszak pami&#281;ta doskonale t&#281; chwil&#281;,
gdy dowiedzia&#322; si&#281; on od starego Gowartowskiego, &#380;e Ola
uciek&#322;a z Dzier&#380;ymirskim... Dziwnego, och, niepoj&#281;tego dla&#324;
nawet, na razie dozna&#322; wówczas wra&#380;enia! Po &#347;mierci za&#347;
pana Januarego i przyje&#378;dzie m&#322;odych, przypadek bardziej jeszcze zbli&#380;y&#322;
go do niej, a by&#322;o nim powtórzenie zbola&#322;ej córce dos&#322;ownie
ostatnich chwil ojca i s&#322;ów jego, pe&#322;nych przebaczenia...</p>

<p>Fakt ten, na pozór drobny, sta&#322; si&#281; jednak dla
Krasnostawskiego wysoce powa&#380;nym, postawi&#322; go bowiem wobec nowych
chlebodawców na przyjaznej, poufa&#322;ej niemal stopie, i takim dot&#261;d bez
zmiany pozosta&#322;.</p>

<p>Co rok, gdy Dzier&#380;ymirscy przyje&#380;d&#380;ali do
siebie na wie&#347;, pierwszy wita&#322; ich na progu Krasnostawski,
bywaj&#261;c potem zawsze stale co dzie&#324; niemal w Gowartowie...
Dzier&#380;ymirscy traktowali go, jak równego im zupe&#322;nie, naturalnie,
uprzejmie przyjmowali zawsze - bez ró&#380;nicy, o ka&#380;dej dnia porze, ze
wzgl&#281;du za&#347; na dobre wychowanie jego, i wspomnienie, i&#380; do snu
wiecznego zamkn&#261;&#322; by&#322; Gowartowskiemu powieki, uwa&#380;ano go
nawet jakby za nale&#380;&#261;cego do rodziny.</p>

<p>Czu&#322; si&#281; zatem m&#322;ody pan plenipotent w
pa&#322;acu, jak u siebie w domu, zast&#281;powa&#322; mu on strzech&#281;
rodzinn&#261;, której nie posiada&#322; wcale i trwa&#322;o tak rok rocznie
przez kilka letnich miesi&#281;cy. Potem znów nast&#281;powa&#322;a dla&#324;
d&#322;uga przerwa; - gospodarstwo, samotno&#347;&#263;, nuda i wyczekiwanie z
upragnieniem chwili przyjazdu Dzier&#380;ymirskich! Powtarza&#322;o si&#281; to
bezzmiennie przez lat ubieg&#322;ych par&#281;, i przez czas ten ca&#322;y
sta&#322;a si&#281; rzecz, której z &#322;atwo&#347;ci&#261; domy&#347;le&#263;
si&#281; mo&#380;na by&#322;o...</p>

<p>Krasnostawski, dawniej Don-Juan wielkomiejski, jeszcze
obecnie na wsi ba&#322;amuc&#261;cy wszystkie &#322;adniejsze dziewczyny w
okolicy - niepostrze&#380;enie, pocz&#261;tkowo nie zdaj&#261;c sobie nawet
wcale sprawy, zakocha&#322; si&#281; na zabój w swej pi&#281;knej, m&#322;odej
dziedziczce i pani...</p>

<p>&#321;atwe sercowe zdobycze pom&#347;ci&#322;y si&#281; na
lekkomy&#347;lnym panu plenipotencie. Mi&#322;o&#347;&#263; prawdziwa, silno
powali&#322;a go ju&#380; w drugim roku pobytu u Dzier&#380;ymirskich.</p>

<p>Zabra&#322;a mu serce kobieta, dla niego ca&#322;kiem, i
rzec mo&#380;na, na zawsze, niezdobyta, niepochwytna nawet, ze wzgl&#281;du
warunków s&#322;u&#380;ebnej ró&#380;nicy po&#322;o&#380;enia jego w ogóle z
jednej strony, a z drugiej - z powodu charakteru Oli, jak si&#281;
zdawa&#322;o, bez skazy, niez&#322;omnych jej zasad, oraz bezgranicznej,
niezmiennej, a dot&#261;d jedynej - mi&#322;o&#347;ci jej dla m&#281;&#380;a. </p>

<p>Przebola&#322; zatem Krasnostawski wiele, lecz
zapanowa&#322; nad sob&#261;. Nikt nie zbada&#322; dotychczas tajemnicy jego
serca, nawet "ona."</p>

<p>A dzi&#347;, uczucie drzemi&#261;ce i ukryte na dnie du­szy
przed sarkazmem ócz i j&#281;zyków ludzkich, przeobrazi&#322;o si&#281;
ju&#380; by&#322;o w prawdziwy kult... Codzienny go&#347;&#263; Gowartowa,
Krasnostawski, poza obowi&#261;zka­mi, &#380;y&#322; "prawdziwie" w
dniu godzin tylko kilka, t.j. tych par&#281; w&#322;a&#347;nie, podczas których
obcowa&#322; z Ol&#261;, m&#322;oda kobieta za&#347; stan&#281;&#322;a w duszy
jego, nie z&#322;o&#380;o­nej, nieprzesubtelnionej, lecz szczerej, pi&#281;knej
i pro­stej - na piedestale &#347;wi&#281;to&#347;ci prawdziwej! Krasno­stawski
modli&#322; si&#281; niemal do Oli!..</p>

<p>I oto teraz przysz&#322;o mu cierpie&#263; podwójnie: do­t&#261;d
odbiera&#322;a mu ubóstwian&#261; konieczno&#347;&#263; &#380;ycia, w po­staci
m&#281;&#380;a... - Dzi&#347; przy boku jej si&#281; zjawi&#322; inny...
Krasnostawski znienawidzi&#322; pana na Szcz&#281;snej...</p>

<p>Zazdro&#347;&#263;, ta mi&#322;o&#347;ci siostrzyca,
pochwyci&#322;a go w swe szpony krogulcze, dr&#281;cz&#261;c bez
lito&#347;ci... M&#281;k&#281; t&#281; za&#347; powi&#281;ksza&#322;o jeszcze
poczucie w&#322;asnej niemocy.</p>

<p>My&#347;l&#261;c o tem po raz setny, Krasnostawski p&#281;­dzi&#322;
wci&#261;&#380; szybko, nagl&#261;c niemi&#322;osiernie spicrut&#261;
wierzchowca.</p>

<p>- S&#322;ug&#261; jestem i na wieki s&#322;ug&#261;
zostan&#281;!.. Psie &#380;ycie, psie!.. - rzuci&#322; g&#322;o&#347;no z
gorycz&#261; obsza­rom, &#347;ni&#261;cym w mroku. - On mi j&#261; we&#378;mie,
pokala, ja to czuj&#281;, przeczuwam!.. Lecz co czyni&#263; mam, co robi&#263;?
- wo&#322;a&#322; do siebie wzburzony przyjaciel, do­mownik pa&#322;acowy
Dzier&#380;ymirskich. - Zastrzeli&#322;bym go, to lisi&#261;tko! - mrukn&#261;&#322;
ciszej.</p>

<p>W tej samej chwili ko&#324; si&#281; potkn&#261;&#322;,
Krasnostawski &#347;ci&#261;gn&#261;&#322; instynktownie cugle, i
pocz&#261;&#322; jecha&#263; wolno.</p>

<p>Woko&#322;o niego, otulony szarzyzn&#261; mroku, ko&#322;y­sa&#322;
si&#281; step ma&#322;y, wysoka trawa &#322;echta&#322;a mu opuszczon&#261; w
dó&#322; siod&#322;a r&#281;k&#281;. W oddali rysowa&#322;y si&#281; ju&#380;
cienie folwarku Tomaszówki, tak zwanej ukrai&#324;skiej fermy,
z&#322;o&#380;onej tylko z toku, to jest: stodó&#322;, spich­lerza, paru
jeszcze zabudowa&#324; gospodarskich, i jego w&#322;asnego, niskiego,
mieszkalnego domku - króluj&#261;cych w cieniu kilkunastu drzew w&#347;ród pól
i &#322;anów szerokich.</p>

<p>Krasnostawski zdj&#261;&#322; czapk&#281; i przetar&#322;
chustk&#261; czo&#322;o. W kr&#261;g niego lata&#322;y tysi&#261;ce muszek
ma&#322;ych, brz&#281;cza&#322;y &#380;a&#322;o&#347;nie roje komarów; b&#261;k
gra&#322; gdzie&#347; w moczarach, a przepiórka zab&#322;&#261;kana,
w&#281;druj&#261;ca jeszcze po polach, odzywa&#322;a si&#281; gdzie&#347;
nie&#347;mia&#322;o sa­motna...</p>

<p>Przejechawszy wolno kawa&#322;ek stepu, Krasnostawski
pu&#347;ci&#322; si&#281; znów poprzez bodziaki i trawy szybkiego nader, tak
zwanego sz&#322;apaka. Prychaj&#261;c nozdrzami, czuj&#261;c stajnie blisko,
pomkn&#261;&#322; kasztan ochoczo. P&#281;dem powietrza i ko&#324;skiego biegu,
wysokie trawy zako&#322;ysa&#322;y si&#281; trwo&#380;nie - zaszumia&#322;o na
stepie...</p>

<p>Lecz oto po chwili wierzchowiec skoczy&#322; w bok
gwa&#322;townie: to uk&#322;adaj&#261;cy si&#281; ju&#380; do snu b&#322;ogiego
zaj&#261;c pomkn&#261;&#322; mu chy&#380;o spod nóg i znik&#322; w wie­czornym
mroku... Niebawem je&#378;dziec z koniem wpadli na trakt szeroki.</p>

<p>- Zginie mi Ola moja ubóstwiana, najdro&#380;sza!.. A szkoda
- szkoda! - szepta&#322; do siebie podniecony Krasnostawski.</p>

<p>- Co czyni&#263;? jak przeszkodzi&#263; temu? - hucza&#322;o
mu dalej w g&#322;owie.</p>

<p>Lecieli wci&#261;&#380;... Domostwa Tomaszówki stawa&#322;y
si&#281; coraz wyra&#378;niejsze, bli&#380;sze... Wymin&#261;&#322; ich wóz;
jad&#261;cy w przeciwn&#261; stron&#281;, ch&#322;op pok&#322;oni&#322;
si&#281; nisko, lec&#261;ce za wozem &#378;rebi&#281;
przy&#322;&#261;czy&#322;o si&#281; do wierzchowej klaczy Krasnostawskiego.</p>

<p>- Ksiou, ksiou, ksiou! - zawo&#322;a&#322; ch&#322;op
przeci&#261;­gle: &#378;rebczyk zastrzyg&#322; uszami, prychn&#261;&#322; i
zawróci&#322; galopem.</p>

<p>- Ach, czemu&#380;, czemu&#380; nie wolno mi kocha&#263;
ciebie, najdro&#380;sza? - wyrzuci&#322; z siebie Krasnostawski wymówk&#281;,
pe&#322;n&#261; goryczy. - Ja bym ci&#281; oz&#322;oci&#322;, kl&#281;cza&#322;
przed tob&#261; - zmiata&#322; proch u stóp twoich!..</p>

<p>Je&#378;dziec z koniem, jak huragan, wpadli we wro­ta i na
dziedziniec ma&#322;ego dworku. Zatrzymali si&#281;... Krasnostawski
zeskoczy&#322; z kasztanka i hukn&#261;&#322; do­no&#347;nie.</p>

<p>Niebawem zjawi&#322; si&#281; wyrostek, w rozchylonej
koszuli, boso, odebrawszy wierzchowca, znik&#322; z nim pomi&#281;dzy
strzechami pod&#322;u&#380;nych budynków; m&#322;ody cz&#322;owiek za&#347;,
szepc&#261;c jeszcze smutnie co&#347; z cicha do siebie, schyliwszy
g&#322;ow&#281;, wszed&#322; do wn&#281;trza ma&#322;ego, krytego
s&#322;om&#261; dworku.</p>

<p>Odemkn&#261;&#322; drzwi kluczem, a przest&#261;piwszy próg,
zatrzasn&#261;&#322; je z ha&#322;asem. W &#347;lad za tem potar&#322;
zapa&#322;k&#281;, a zapaliwszy lamp&#281;, zbli&#380;y&#322; si&#281; do
biurka, stoj&#261;cego pod oknem, w&#347;ród skromnie umeblowanej izby,
wybielonej, z niskim sufitem, o du&#380;ych wysta­j&#261;cych u pu&#322;apu
belkach.</p>

<p>- Nie mnie, marnemu pionowi, marzy&#263; i kocha&#263;, nie
mnie!.. Do pracy, s&#322;ugo, p&#322;ac&#261; ci za to! -szepn&#261;&#322;
Krasnostawski, z bezmiern&#261; gorycz&#261;. Roz&#322;o­&#380;ywszy
jednocze&#347;nie na stole olbrzymi&#261; rachunkow&#261; ksi&#281;g&#281;,
umoczy&#322; pióro w ka&#322;amarzu i usiad&#322; ci&#281;&#380;ko przed
biurkiem.</p>

<p>Cisza zaleg&#322;a pokoik. Przerywa&#322; j&#261; tylko sze­lest
papieru i zgrzyt dono&#347;ny stalki w obsadce - cza­sami za&#347; akordem w
t&#281; muzyk&#281; milczenia i pracy wplot&#322;o si&#281; z rzadka
st&#322;umione westchnienie ciche.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>-------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Ukrai&#324;skie lato upalne dobiega&#322;o ko&#324;ca, zani­ka&#322;o,
wypierane jesieni&#261; wczesn&#261;, w tym roku pi&#281;k­n&#261; bardzo -
przezrocz&#261;...</p>

<p>&#379;ycie w Gowartowie p&#322;yn&#281;&#322;o cicho, a dnie
mi­ja&#322;y tutaj za dniami, wszystkie bez zmiany niemal bardzo do siebie
podobne. &#321;ady&#380;y&#324;ski zatem tak samo zawsze szyderczy z
marsza&#322;kow&#261; si&#281; sprzecza&#322; i rozmy&#347;lnie
przeszkadza&#322; flirtowi Oli z Topolskim... Krasnostawski, t&#322;umi&#261;c
w sercu ból, &#380;al, gorycz i za­zdro&#347;&#263;, przyje&#380;d&#380;a&#322;
tu jak zwykle, co dzie&#324;, a bawi&#261;c w pa&#322;acu coraz krócej, po
partyjce bilardu z panem Emilem, ucieka&#322; do swej w&#347;ród pól samotni.</p>

<p>Czasem zajrza&#322; do Gowartowa kto&#347; z dalszych, lub
bli&#380;szych s&#261;siadów, i jak to bywa zazwyczaj na wsi,
zje&#380;d&#380;aj&#261;c ca&#322;ym rodzinnym taborem, na godzin kilka
rozgaszcza&#322; si&#281; w pa&#322;acu. Dom ca&#322;y natural­nie zniewolonym
by&#322; by&#263; na us&#322;ugi go&#347;ci, dzia&#322;o si&#281; to jednak
zawsze ku wielkiemu zmartwieniu &#321;ady&#380;y&#324;skiego. Bywalec
eleganckich miejskich salonów, z&#322;y chodzi&#322; wówczas z k&#261;ta w
k&#261;t, ziewaj&#261;c skrycie i pokpiwaj&#261;c nieznacznie z przyby&#322;ych
w go&#347;cin&#281;; s&#261;siadów Gowartowa nie lubia&#322; bowiem pan Emil i
z góry stale traktowa&#322;, ochrzciwszy wszystkich rycza&#322;towo mianem
"serwatki towarzyskiej"...</p>

<p>W niedziel&#281; wszyscy z pa&#322;acu je&#378;dzili do
ko&#347;cio&#322;a - w tygodniu, dla ubarwienia jednostajnego
sk&#261;din&#261;d &#380;ycia, oddawano s&#261;siedzkie wizyty... Pan Emil
wtedy zostawa&#322; zawsze w domu, a namawia­j&#261;c panie, by jecha&#322;y,
stara&#322; si&#281; zwykle wybra&#263; na to dzie&#324;, w którym
spodziewa&#322; si&#281; odwiedzin Topolskiego.</p>

<p>Hrabia ze Szcz&#281;snej, przyje&#380;d&#380;aj&#261;cy
teraz, re­gularnie, co drugi dzie&#324; prawie, stawia&#322; si&#281; wów­czas
niezmiennie. &#321;ady&#380;y&#324;ski, u&#347;miechni&#281;ty
z&#322;o&#347;liwie, przyjmowa&#322; go z otwartemi ramiony, do karamboli
natychmiast werbowa&#322;, nic najcz&#281;&#347;ciej przy tem nie mówi&#261;c o
wyje&#378;dzie pa&#324;, wymijaj&#261;c zr&#281;cznie jego pytania w tym
wzgl&#281;dzie. Dopiero pó&#378;niej, po partyi, wychodzi&#322; na chwil&#281;,
wraca&#322;, i spokojnie oznajmia&#322; mu o tem, mniej wi&#281;cej w ten sposób:
&#8222;Wszak hra­bia kochany o panie mnie si&#281; pyta&#322;? n'est ce pas?
Pardon... na &#347;mier&#263; zapomnia&#322;em... wyobra&#378; pan sobie,
wyjecha&#322;y przed godzin&#261; na spacer, pewny by&#322;em... A tu,
concevez... Dowiaduj&#281; si&#281; w&#322;a&#347;nie, i&#380; pal­n&#281;&#322;y
sobie wizytk&#281;!.."</p>

<p>Topolski rad nie rad niebawem odje&#380;d&#380;a&#322;, pan
Emil za&#347;, ironiczny, zjadliwej uprzejmo&#347;ci pe&#322;ny, odprowadziwszy
go do powozu - zaciera&#322; r&#281;ce z ra­do&#347;ci.</p>

<p>Pomimo jednak usi&#322;owa&#324; zr&#281;cznych
&#321;ady&#380;y&#324;skiego, stosunek Topolskiego i Oli zacie&#347;nia&#322;
si&#281; co­raz bardziej; przyja&#378;&#324; fermentowa&#322;a ju&#380;,
pot&#281;gowa&#322;a za&#347; stosunek ten przed&#322;u&#380;ana coraz bardziej
nieobec­no&#347;&#263; Dzier&#380;ymirskiego, od którego, po li&#347;cie
oznajmiaj&#261;cym wyjazd do Medyolanu - nie by&#322;o zgo&#322;a &#380;ad­nej
wiadomo&#347;ci.</p>

<p>By&#322; wieczór letni, koj&#261;cy, cichy...</p>

<p>W pa&#322;acu gowartowskim zgaszono ju&#380; wszystkie ­&#347;wiat&#322;a,
prócz jednego - w jadalni, gdzie marsza&#322;kowa przegl&#261;da&#322;a
&#347;wie&#380;e gazety. Niebawem od­&#322;o&#380;ywszy je na bok, ze
zm&#281;czonych oczu staruszka zdj&#281;&#322;a okulary, a przetar&#322;szy
powieki, powsta&#322;a i skie­rowa&#322;a si&#281; ku balkonowi.</p>

<p>Tam, wzi&#261;wszy w r&#281;k&#281; lask&#281;, zesz&#322;a
do ogrodu, zag&#322;&#281;biwszy si&#281; w jedn&#261; z cienistych alei.</p>

<p>Ola, Topolski i nieodst&#281;pny ich satelita, pan Emil,
u&#380;ywali przeja&#380;d&#380;ki &#322;ódk&#261; po stawie, w t&#261; stro­n&#281;
wi&#281;c skierowa&#322;a kroki marsza&#322;kowa. Wkrótce przed ni&#261;
zaszkli&#322;a si&#281; tafla stawu, staruszka usiad&#322;a na &#322;aweczce i
pos&#322;a&#322;a spojrzenie w dal...</p>

<p>Do uszu jej jednocze&#347;nie, w wieczornej ciszy
wyra&#378;na, dolecia&#322;a pie&#347;&#324;, &#347;piewana zgodnie silnym
m&#281;skim tenorem Topolskiego i cieniutkim sopranem Oli, z
przeci&#261;g&#322;em do wtóru gwizdaniem pana Emila. Barka znalaz&#322;a
si&#281; niebawem po&#347;rodku stawu. Pie&#347;&#324;, urwana nagle,
zcich&#322;a, marsza&#322;kowa krzykn&#281;&#322;a, jak tylko mog&#322;a
najg&#322;o&#347;niej: - Hop!.. hop!..</p>

<p>- By... waj! - odpowiedzia&#322; natychmiast pan Emil,
rozleg&#322;y si&#281; szybsze uderzenia wiose&#322;, plusk wody i
&#322;ód&#378; chy&#380;o kierowa&#263; si&#281; pocz&#281;&#322;y ku brzegowi,
&#321;ady&#380;y&#324;ski po chwili przy&#322;o&#380;y&#322; do oczu
r&#281;k&#281; i krzykn&#261;&#322;; </p>

<p>- Per Bacco! Wszak to pani marsza&#322;kowa!.. </p>

<p>- O, ciociu! Czemu&#380; cioteczka przysz&#322;a a&#380;
tutaj? Jak&#380;e mo&#380;na... wilgo&#263; ze stawu, opary niezdrowe! - ­rozleg&#322;
si&#281; z kolei cieniuchny g&#322;osik Oli.</p>

<p>- Nic, dziecko, nie szkodzi... Posiedz&#281; sobie, taki
&#347;liczny i ciep&#322;y wieczór... Jed&#378;cie, jed&#378;cie, jak si&#281;
zm&#281;cz&#281;, to powróc&#281;! - odkrzykn&#281;&#322;a pani Melania.</p>

<p>- E, có&#380; znowu? - zagrzmia&#322; basem
&#321;ady&#380;y&#324;ski. - I my wracamy. Ksi&#281;&#380;yc zreszt&#261;
dzi&#347; niecnota nie dopisuje i chowa si&#281; ci&#261;gle... Naprzód!.. -
zako­menderowa&#322; dono&#347;nie.</p>

<p>- Nieprawda&#380;? - doda&#322; ciszej, zwracaj&#261;c
si&#281; ku siedz&#261;cej w &#322;ódce m&#322;odej parze.</p>

<p>- Ale&#380; naturalnie! - potwierdzi&#322;a szybko Ola,
widz&#261;c, i&#380; Topolski milczy dyplomatycznie. - Cio­teczka zazi&#281;bi
si&#281;, jak j&#261; pozostawimy tu d&#322;u&#380;ej, a sama do domu tak
rych&#322;o nie pójdzie...</p>

<p>Po chwili, &#322;ód&#378; stan&#281;&#322;a u brzegu. -
Ciotuniu, je­ste&#347;my.. - &#380;ywo krzykn&#281;&#322;a Ola, i wysiedli
wszyscy. </p>

<p>Topolski z Ol&#261; poszli naprzód, pan Emil za&#347;
pozosta&#322;, systematycznie u&#322;o&#380;ywszy wios&#322;a i zamkn&#261;wszy
na klucz k&#322;ódk&#281; u &#322;a&#324;cucha, przytwierdzonego do barki,
poczem zapali&#322; z wolna papierosa.</p>

<p>- Pa -nie E - mi - lu! Wra -ca - my! - rozleg&#322; si&#281;
z góry, na brzegu, wo&#322;aj&#261;cy g&#322;osik Dzier&#380;ymirskiej. </p>

<p>- Id&#281;, id&#281;! - odpowiedzia&#322; w ten sam sposób
Emil, nie ruszy&#322; si&#281; jednak wcale. Po chwili warkn&#261;&#322; do
siebie pó&#322;g&#322;osem:</p>

<p>- O, nie podoba mi si&#281; coraz wi&#281;cej ten farbowany
na hrabicza! Lecz swoj&#261; drog&#261; po­zycya moja tutaj jest w
zupe&#322;no&#347;ci idyotyczn&#261;... Mar­sza&#322;kowa, jak &#347;lepa: nic
nie widzi; on, w&#347;ciek&#322;y, z&#281;bami na mnie po cichu zgrzyta ona
si&#281; d&#261;sa... Que diable! Nie by&#322;em dot&#261;d nigdy stró&#380;em
cnót m&#322;o­dych m&#281;&#380;atek!..</p>

<p>I &#321;ady&#380;y&#324;ski wzruszy&#322; ramionami, poczem
z wol­na skierowa&#322; si&#281; ku pa&#322;acowi.</p>

<p>Pozosta&#322;a za&#347; trójka by&#322;a ju&#380; daleko.
Topolski podawa&#322; kornie rami&#281; marsza&#322;kowej, Ola sz&#322;a obok
niego - rozmawiali wszyscy &#380;ywo i weso&#322;o; niebawem znale&#378;li
si&#281; na werandzie i usiedli, zm&#281;czeni nieco przechadzk&#261;.</p>

<p>Topolski, zatrzymany i uproszony przez panie, zostawa&#322;
na noc w Gowartowie, obecnie za&#347; namawia&#322; Ol&#281; do zagrania na
fortepianie.</p>

<p>- Ale kiedy mówi&#281; panu - broni&#322;a si&#281;,
&#347;miej&#261;c, m&#322;oda kobieta, - &#380;e teraz w&#322;a&#347;nie czuje
si&#281; niemo&#380;liwie usposobion&#261; do muzyki... Upewniam pana, i&#380;
go bole&#263; b&#281;d&#261; uszy!..</p>

<p>- O, mnie nigdy! Chyba pana Emila? - od­par&#322; Topolski.</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski nie znosi&#322; muzyki.
Nazywa&#322; j&#261; zaw­sze "gn&#281;bicielk&#261; i pierwszym stopniem
do histeryi i neurastenii."</p>

<p>- Je&#380;eli nie dla mnie - nachyli&#322; si&#281; w tej
chwili Topolski ku siedz&#261;cej obok Oli - to niech za­gra pani dla pana
Emila za to, &#380;e nam ci&#261;gle swem towarzystwem przeszkadza&#322;...</p>

<p>- Przeszkadza&#322;?.. w czem? - spyta&#322;a Ola, z
u&#347;miechem i zalotnem b&#322;y&#347;ni&#281;ciem oczu.</p>

<p>- Powiadaj&#261;, i&#380; przys&#322;owia s&#261;
m&#261;dro&#347;ci&#261; na­rodów, a jedno z nich mówi pono: "m&#261;drej
g&#322;o­wie, do&#347;&#263;..." i.t.d. Pani nie zrozumia&#322;a - to
trudno.</p>

<p>- Ha, ha, ha! - za&#347;mia&#322;a si&#281; Ola - zdrobnia
pan przys&#322;owia, stosownie do okoliczno&#347;ci, ale bogi odmówi&#322;y
panu talentu rymowania. Ja szczerze zupe&#322;nie powiadam, i&#380; nie
zrozumia&#322;am pana.</p>

<p>- Honny suit,
qui mal y pense. Lecz pozwol&#281;; sobie tymczasem nie
wierzy&#263; pani...</p>

<p>Rozmowa ta ca&#322;a prowadzon&#261; by&#322;a
pó&#322;g&#322;osem, tak, i&#380; siedz&#261;ca w przeciwnym rogu balkonu
marsza&#322;kowa nie s&#322;ysza&#322;a jej wcale. Odezwa&#322;a si&#281;
wi&#281;c, przerywaj&#261;c:</p>

<p>- Widz&#281;, &#380;e na pró&#380;no pan Topolski ci&#281;
prosi. Zagraj, Oluniu, zagraj, dziecko, w taki cichy wieczór &#347;licznie
si&#281; wyda g&#322;os fortepianu.</p>

<p>- No, jak cioteczka ka&#380;e, to i owszem! - rzek&#322;a z
u&#347;miechem Ola. - Ale czyni&#281; to tylko dla niej; avis au lecteur...</p>

<p>Zwróci&#322;a si&#281; do Topolskiego, spojrzawszy mu prosto
w oczy, poczem przest&#261;pi&#322;a próg pokoju. M&#322;ody cz&#322;owiek
sk&#322;oni&#322; si&#281;, i powstawszy, pod&#261;&#380;y&#322; do salonu w
&#347;lad za ni&#261;.</p>

<p>- Któ&#380; zbada&#322; rzeczywist&#261; pobudk&#281; czynów
kobiety? - szepn&#261;&#322; dyskretnie, pochyliwszy si&#281; ku id&#261;cej. </p>

<p>- Przepraszam! - za&#347;mia&#322;a si&#281; weso&#322;o Ola
- prosz&#281; wraca&#263; na balkon dotrzyma&#263; towarzystwa cioci Melanii, a
zreszt&#261; - tu, siadaj&#261;c do fortepianu, uczyni&#322;a r&#281;k&#261;
ruch w stron&#281; werandy - oto pan Emil...</p>

<p>- A... wi&#281;c pani jednak gra... dla niego - rzek&#322; z
wolna Topolski i pos&#322;uszny zawróci&#322;.</p>

<p>Ola nie odpowiedzia&#322;a... Gamma tonów z pod jej palców
zabrzmia&#322;a dono&#347;nie... Fantastyczna pie&#347;&#324; norweska
odbi&#322;a si&#281; o echa parku i g&#322;&#281;bie &#347;ni&#261;ce ­do stawu
- nami&#281;tna, burzliwa, pop&#322;yn&#281;&#322;a w dal cich&#261; pól i
stepu...</p>

<p>- &#379;e te&#380; pani Ola nie ma lito&#347;ci nad ptasz­kami,
co &#347;pi&#261; sobie w parku tak cicho. Gdy us&#322;y­sz&#261; bowiem
par&#281; podobnych fortepianowych trelików, og&#322;uchn&#261; do rana
zupe&#322;nie. - odezwa&#322; si&#281; w tej&#380;e chwili ironiczny g&#322;os
&#321;ady&#380;y&#324;skiego.</p>

<p>- Có&#380; to pan, jak widz&#281;, prócz ptaków tylko o
sobie nie zapomina, a nas z pani&#261; marsza&#322;kow&#261; z
&#380;yj&#261;cych wykre&#347;la! - pó&#322;&#380;artem, pó&#322;serjo
odci&#261;&#322; pa­nu Emilowi Topolski.</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski nie odpowiedzia&#322;;
wszed&#322;szy do nie­o&#347;wietlonego salonu, gdzie gra&#322;a Ola,
odezwa&#322; si&#281; w uk&#322;onie:</p>

<p>- Wszak pani pozwoli, nieprawda&#380;?... Bym zagra&#322;
sobie prozaicznie, terre ŕ terre, w karambole sam ze sob&#261;... Czy
zgrzesz&#281; bardzo?</p>

<p>- Mais pas du tout, owszem... Staraj si&#281; pan
karambolowa&#263; w takt gry mojej; mo&#380;e t&#261; drog&#261; wreszcie
nauczysz si&#281; pan kiedy&#347; odczuwa&#263; muzyk&#281;...</p>

<p>- O, dzi&#281;ki ci, pani! - trzymaj&#261;c si&#281; za
serce, sk&#322;oni&#322; si&#281; pan Emil i zadzwoniwszy na lo­kaja,
kaza&#322; zapali&#263; &#347;wiat&#322;a w bilardowej salce, a po chwili,
ca&#322;y zatopiony w grze, z pietyzmem wykony­wa&#263; zacz&#261;&#322;
karambole.</p>

<p>Pie&#347;ni&#261; Schumana rzewn&#261; skar&#380;y&#322;
si&#281; cicho te­raz fortepian, p&#322;aka&#322;, smuci&#322; si&#281;
&#380;a&#322;o&#347;nie... Ola gra­&#322;a pi&#281;knie, z technik&#261; i
uczuciem. Siedz&#261;cy na balkonie Topolski &#322;owi&#322; tony z
lubo&#347;ci&#261;, przez grzeczno&#347;&#263; tylko prowadz&#261;c
rozmow&#281; z marsza&#322;kow&#261; i kln&#261;c zarazem w duszy jej
obecno&#347;&#263;, przeszkadza­j&#261;c&#261; mu we flircie z Ol&#261;.</p>

<p>Niebawem wybi&#322;a w ciszy domu godzina jedenasta.
Staruszka, zm&#281;czona sna&#263; ca&#322;ym dniem, powsta&#322;a
ci&#281;&#380;ko i rzek&#322;a:</p>

<p>- No, s&#322;uchajcie tu sobie muzyki, moi pano­wie, ja
za&#347; id&#281; spa&#263;... A pan Emil gdzie - nie wi­dz&#281; go? -
zapyta&#322;a naraz.</p>

<p>Topolski zauwa&#380;y&#322; dawno, &#380;e
&#321;ady&#380;y&#324;ski postu­kuje na bilardzie; nie chc&#261;c jednak
informowa&#263; o tem marsza&#322;kowej, odpar&#322; szybko:</p>

<p>- Och, nie, wiem. Wyszed&#322; przed chwil&#261;, wró­ci
zapewne niebawem! - i na dobranoc - poca&#322;owa&#322;, z uszanowaniem,
r&#281;k&#281; staruszki.</p>

<p>Marsza&#322;kowa, nic nie mówi&#261;c, wesz&#322;a do salonu
i zbli&#380;y&#322;a si&#281; ku fortepianowi.</p>

<p>- Bonsoir, chérie! - rzek&#322;a, ca&#322;uj&#261;c Ol&#281;
w g&#322;ow&#281;. </p>

<p>- Dobranoc, cioteczko! - zerwawszy si&#281; z krzes&#322;a ­u&#347;ciska&#322;a
marsza&#322;kow&#281; Dzier&#380;ymirska; poczem pani Melania skierowa&#322;a
si&#281; wolno do swych poko­jów.</p>

<p>Znik&#322;a... Fortepianem wstrz&#261;sn&#281;&#322;o
gwa&#322;towne intermezzo; do pokoju, ton&#261;cego w cieniach, cicho, jak kot,
wsun&#261;&#322; si&#281; Topolski.</p>

<p>Usiad&#322; na niskim foteliku obok Oli: -Nareszcie!.. - ­szepn&#261;&#322;.</p>

<p>- Nareszcie... Co? - ze spojrzeniem zalotnem, zapyta&#322;a,
nie odrywaj&#261;c paluszków od klawiszy. </p>

<p>- Jeste&#347;my z pani&#261; sami...- doko&#324;czy&#322;
Topol­ski zdanie. - I ten satyr, któremu tu tak wszystko wolno i uchodzi...</p>

<p>Topolski urwa&#322;, a widz&#261;c, &#380;e Ola ju&#380;
otwiera usta by co&#347; powiedzie&#263;, wyrzuci&#322; z siebie szybko,
czyni&#261;c nieznaczny ruch r&#281;k&#261;:</p>

<p>- Och, wiem ju&#380; z góry, co pani mi powie... Pan Emil -
przyjaciel nieboszczyka ojca pani, druh marsza&#322;kowej, wreszcie zna
pani&#261; od dzieci&#324;stwa. - Wszak to wszystko wiadomem mi jest
doskonale... Co nie przeszkadza - ci&#261;gn&#261;&#322; - i&#380; denerwuje
mnie ten pan do niemo&#380;liwo&#347;ci... Bo, np. dzisiaj: od rana nie
pozwoli&#322; nam by&#263; chwilki nawet sam na sam...</p>

<p>- Ho, ho, có&#380; to za gorycz i niezadowolenie! -
zdziwi&#322;a si&#281; niby Ola, a usi&#322;uj&#261;c nada&#263; g&#322;osowi
brzmienie twardsze, doda&#322;a: - Nie pojmuj&#281; zreszt&#261;, sk&#261;d te
&#380;&#261;dania uporczywe sam na sam i urojone jakby jakie&#347; prawa...</p>

<p>Nie doko&#324;czy&#322;a... Trel gwa&#322;towny
przebieg&#322;, jak dreszcz, po klawiszach, spojrzenie za&#347; m&#322;odej
kobiety, które dojrza&#322; Topolski w pó&#322;cieniu i blask jego, co, jak
pieszczota, przesun&#261;&#322; mu si&#281; po twarzy, zada&#322;y k&#322;am
wyra&#378;ny wymówionym przez Ol&#281; s&#322;owom. Topolski zapomnia&#322; o
nich. Zapami&#281;ta&#322; wzrok tylko i pokorny na pozór pochyli&#322;
si&#281; ku r&#261;czce Oli. </p>

<p>- Przepraszam stokrotnie!.. przepraszam!.. - i
poca&#322;owa&#322; biegn&#261;c&#261; po fortepianie bia&#322;&#261;
r&#261;czk&#281;, wychylaj&#261;c&#261; si&#281; z fa&#322;dzistego r&#281;kawa
- wy&#380;ej &#322;okcia. - Przeprasza si&#281; ni&#380;ej! - rzuci&#322;a
&#380;artobliwie Ola.</p>

<p>- Ciemno&#347;&#263; winna temu... -- rzuci&#322; lekko
Topolski.</p>

<p>Milczenie parku i domu przerywa&#322;y teraz tylko tony
fortepianu, coraz nami&#281;tniejsze jakby, gwa&#322;towne, burz&#261;
ognistego zapa&#322;u i pragnie&#324; wstrz&#261;saj&#261;ce spokojn&#261;
cisz&#261;, oraz nerwami dwojga ludzi, s&#322;uchaj&#261;cych tej orgii
d&#378;wi&#281;ków rozpasanych, zamkni&#281;tych w z&#322;ocone ramy artyzmu i
techniki.</p>

<p>G&#322;os Topolskiego wkrótce przeszed&#322; w szept
przyciszony, pieszczotliwy, mi&#281;kki. Z dala odzywa&#322;o si&#281;
jednostajnie, co sekund kilka, uderzenie kul na bilardzie zaj&#281;tego
wci&#261;&#380; karambolami pana Emila... I Topolski, flirtuj&#261;c tak
dyskretnie z Ol&#261;, podsycaj&#261;c&#261; pó&#322;s&#322;ówkami s&#322;ów
jego igraszk&#281;, od czasu do czasu wysy&#322;a&#322; spojrzenie przelotne na
wywiady, czy pan Emil przypadkiem nie wraca; lecz ten nie my&#347;la&#322; o
tem wcale.</p>

<p>Widz&#261;c to, Topolski przysun&#261;&#322; si&#281;
bli&#380;ej do m&#322;odej kobiety. Ruch ten jednak zauwa&#380;y&#322;a Ola i
wida&#263; ch&#281;&#263; przekorna sprzeciwienia si&#281;
m&#281;&#380;czy&#378;nie przebieg&#322;a jej nagle przez g&#322;ówk&#281;, bo
odezwa&#322;a si&#281; w tej chwili:</p>

<p>- Chcia&#322;am w&#322;a&#347;nie, oto zagra&#263; panu
co&#347; przepi&#281;knego, i zapomnia&#322;am... Masz tobie! - zatrzyma&#322;a
si&#281;. - Trzeba zapali&#263; &#347;wiec&#281;! - doko&#324;czy&#322;a, z
filuternym u&#347;miechem.</p>

<p>- Ale, có&#380; znowu? - podchwyci&#322; Topolski. - Po raz
pierwszy dostrzegam u pani - ci&#261;gn&#261;&#322; niezadowolony widocznie -
brak odczucia nastroju chwili danej... Tak mi mi&#322;o by&#322;o
s&#322;ucha&#263; gry pani w tym w&#322;a&#347;nie pó&#322;cieniu, tak
znakomicie godz&#261;cym si&#281; z muzyk&#261; i cisz&#261; wieczorn&#261;.</p>

<p>&#346;miech szczery Oli rozleg&#322; si&#281; w tej chwili.
Zapali&#322;a &#347;wiece i rzek&#322;a swobodnie:</p>

<p>- Có&#380; robi&#263;! widzi pan teraz, &#380;e wcale nie
jestem doskona&#322;o&#347;ci&#261;.. Nareszcie pan sam empirycznie
przekona&#322; si&#281; o tem. A mówi&#322;am tyle razy...</p>

<p>Urwa&#322;a, i otworzywszy nuty, dotkn&#281;&#322;a si&#281;
r&#281;k&#261; klawiatury.</p>

<p>- Niedobra pani... - nadaj&#261;c g&#322;osowi brzmienie
poci&#261;gaj&#261;ce, &#322;agodne, przemówi&#322; Topolski. - Niedobra! - powtórzy&#322;
ciszej, i podniós&#322; do ust, jej d&#322;o&#324;.</p>

<p>- Z okazyi czego - za&#347;mia&#322;a si&#281; Ola. </p>

<p>Topolski na pytanie wprost nie odpowiedzia&#322;, lecz
mówi&#322; dalej:</p>

<p>- Rozwia&#322;a mi pani z&#322;udzenie! - umilk&#322; na
chwil&#281;.</p>

<p>Pytaj&#261;co spojrza&#322;a na&#324; Ola.</p>

<p>- Tak jest - powtórzy&#322; m&#281;&#380;czyzna - bo uwierzy
pani, jak dziwnego dozna&#322;em wra&#380;enia, gdy oto tak przed chwil&#261;
siedzieli&#347;my w zapomnieniu, ciszy, przy fortepianu d&#378;wi&#281;kach -
zupe&#322;nie sami... </p>

<p>- No, ciekawam? Có&#380; panu si&#281; zdawa&#322;o? -
ironicznie nieco rzuci&#322;a Ola, a oderwawszy zarazem r&#281;ce od klawiatury
na chwil&#281;, s&#322;ucha&#322;a, patrz&#261;c mu w oczy przeci&#261;gle:</p>

<p>- Po prostu zda&#322;o mi si&#281;, i&#380; jeste&#347;my
m&#281;&#380;em i &#380;on&#261;...</p>

<p>- Tylko tyle? - za&#347;mia&#322;a si&#281; Ola
z&#322;o&#347;liwie. - ­No, po prologu spodziewa&#322;am si&#281; czego&#347;
nadzwyczajniejszego przyznaj&#281;! - dorzuci&#322;a lekko, a odwróciwszy
spojrzenie, u&#322;o&#380;y&#322;a zeszyt nut na stalugach for­tepianu, i znów
gra&#263; pocz&#281;&#322;a, tym razem co&#347; sm&#281;t­nego, koj&#261;cego
jakby - pe&#322;nego cichej t&#281;sknoty...</p>

<p>- Co to jest? - z&#380;ymn&#261;&#322; si&#281; w duchu
Topol­ski, rozgniewany: - &#379;e te&#380; ta kobieta zawsze zbije mnie z
panta&#322;yku! - Nie wiedzia&#322; po prostu, co mówi&#263; dalej muzyka
za&#347; jednocze&#347;nie &#322;agodna, p&#322;yn&#261;ca</p>

<p>mi&#281;kko z pod palców kobiety, nerwow&#261;,
dra&#380;liw&#261; natur&#281; jego nastraja&#322;a dziwnie na nut&#281;,
wr&#281;cz przeciwn&#261; s&#322;owom, jakie ­same cisn&#281;&#322;y mu
si&#281; do ust przed chwil&#261;...</p>

<p>- Jednak, jak ona, niecnota, zna mnie, do­brze! -
zauwa&#380;y&#322; jeszcze w my&#347;li, spojrzawszy z pod oka na Ol&#281;,
która, z b&#322;&#261;kaj&#261;cym si&#281; w k&#261;cikach ustek
u&#347;miechem, gra&#322;a w&#322;a&#347;nie, z uczuciem, coraz, subtel­niejszem,
mi&#281;kkszem, a&#380; fortepian martwy skar&#380;y&#263; i p&#322;aka&#263;
si&#281; zdawa&#322;.</p>

<p>Po chwili, Topolski przemówi&#322; znowu, g&#322;osem jednak
ju&#380; ca&#322;kiem innym, ni&#380; poprzednio:</p>

<p>- Pani si&#281; &#347;mieje, tymczasem to, co mówi&#281;,
wszak takie naturalne...</p>

<p>- Na - tu - ral- ne! - przedrze&#378;ni&#322;a lekko Ola. -
Ha - ha - ha! - za&#347;mia&#322;a si&#281; - vous ętes incomparable!..</p>

<p>- Permettez! - przerwa&#322; porywczo nieco m&#281;&#380;­czyzna
- niech sko&#324;cz&#281;...</p>

<p>- Ale&#380; s&#322;ucham, s&#322;ucham od kwadransa, et vous
n'en finissez pas. Wi&#281;c, jakie&#380; ultimatum? </p>

<p>- Bardzo proste. Odczuwamy si&#281; z pani&#261; wza­jemnie,
rozumiemy, jak rzadko kto mo&#380;e... Dusze nasze - to jakby niewidzialny
kamerton, który, za uderzeniem my&#347;li, uczu&#263; nam wspólnych, brzmi zaw­sze
jednakowo... A m&#261;&#380; i &#380;ona przecie&#380;, poza... </p>

<p>- Ha, ha, ha.. .- urwa&#322;a przezornie O1a. - Otó&#380;
mylisz si&#281; pan zupe&#322;nie, bo ja, na przyk&#322;ad teraz, nic, ale to
nic pana nie rozumiem...</p>

<p>A zreszt&#261; - ko&#324;czy&#322;a, powstawszy szybko od
for­tepianu - en voilŕ ascez... - zamkn&#281;&#322;a fortepian. - &#379;al mi
pana Emila, który pewnie ju&#380; darowa&#263; mi nie mo&#380;e, &#380;e gram
tak d&#322;ugo, bo oto w&#322;a&#347;nie nadchodzi.. </p>

<p>- A bodaj&#380;e&#347;! - zgrzytn&#261;&#322; szeptem
Topolski i zerwa&#322; si&#281; &#347;piesznie, pocz&#261;wszy odruchowo
uk&#322;a­da&#263; niby porz&#261;dnie nuty na eta&#380;erce.</p>

<p>- Silence ŕ mon
approche - quelle galanterie, madame, de votre part!.. Podziwiam,
zaiste! - odezwa&#322; si&#281; na progu pan Emil, w uk&#322;onie, a
zwracaj&#261;c si&#281; ku zmieszanemu pomimowolnie Topolskiemu, rzu­ci&#322;,
z ukrytym sarkazmem:</p>

<p>- Czy to... mo&#380;e panu zawdzi&#281;czam?..</p>

<p>I podtrzymywana przez &#321;ady&#380;y&#324;skiego
g&#322;ównie, pop&#322;yn&#281;&#322;a przez czas krótki jeszcze rozmowa
ogólna, poczem panowie powiedzieli Oli dobranoc i rozeszli si&#281;,
pozostawiaj&#261;c j&#261; sam&#261;. Zapalone przy fortepia­nie &#347;wiece
rzuca&#322;y teraz na salon migoc&#261;ce &#347;wia­t&#322;o, lekki zefirek
ko&#322;ysa&#322; ich p&#322;omie&#324; z lekka, po­rusza&#322; firanki i
portyery... Ola skierowali si&#281; ku werandzie, i opar&#322;szy o
balustrad&#281;, zaduma&#322;a si&#281; g&#322;&#281;boko.</p>

<p>- Co to jest, co si&#281; z ni&#261; dzieje? -
my&#347;la&#322;a. Od wyj&#347;cia za m&#261;&#380;, od lat sze&#347;ciu
kocha&#322;a dot&#261;d niezmiennie Romana tylko, cho&#263; bezustannie
ociera&#322;a si&#281; o dziesi&#261;tki nadskakuj&#261;cych jej
m&#281;&#380;czyzn, na &#380;a­dnego jednak uwagi nie zwraca&#322;a nawet.  I dopiero teraz, teraz!..</p>

<p>Uj&#281;&#322;a g&#322;ow&#281; w rozpalone d&#322;onie i
&#347;cisn&#281;&#322;a nie­mi skronie...</p>

<p>Ten Topolski dzia&#322;a na ni&#261; w sposób i&#347;cie nie­zwyk&#322;y.
Tak j&#261; odczuwa, tak dobrze rozumie, tak rozzmys&#322;awia po prostu
umiej&#281;tnie prowadzon&#261; gr&#261; intrygi, flirtu - tak poci&#261;ga ku
sobie nieprzeparcie!... Ten jego ujmuj&#261;cy, niezwyk&#322;y jaki&#347; i
zwodni­czy wdzi&#281;k osobisty, którym tchn&#261;&#263; si&#281; zdaje
posta&#263; jego ca&#322;a, zwyci&#281;&#380;a j&#261; coraz natarczywiej,
uparciej... Broni si&#281; przed nim, w &#380;art jego s&#322;owa obraca, a jed­nak
ona, Ola, czuje, &#380;e je&#347;li tak samo potrwa jeszcze d&#322;u&#380;ej,
kto wie, czy zdo&#322;a oprze&#263; mu si&#281;?..</p>

<p>Och, gdyby&#380; przynajmniej Roman przyby&#322; ju&#380;
pr&#281;dzej, gdyby! A tu sama walczy&#263; musi!.. Jeden
&#321;ady&#380;y&#324;ski tylko po swojemu broni j&#261; przed "nim"
i przed ni&#261; sam&#261;...</p>

<p>I Ola przy ostatniej powy&#380;szej my&#347;li podnosi
zwolni g&#322;ow&#281;, a poci&#261;gni&#281;ta koj&#261;c&#261; cisz&#261;
parku i &#347;wiat&#322;em dr&#380;&#261;cych promieni ksi&#281;&#380;yca,
schodzi z balkonu i zapuszcza si&#281; samotna w cienist&#261; ogrodow&#261;
alej&#281;.</p>

<p>Na piasku cie&#324; jej rysuje si&#281; ma&#322;y i kroki
rozlegaj&#261; si&#281; dono&#347;nie; przez li&#347;cie niebieskawo-srebrne
plamy &#347;wiat&#322;a &#347;ciel&#261; si&#281; u jej stóp dyskretnie, uka­zuj&#261;
si&#281;, to znów nikn&#261;...</p>

<p>- Kocham go, kocham,.. i pragn&#281;! - szepce Ola. - A on?</p>

<p>- Czy&#380; mo&#380;na nawet w&#261;tpi&#263; o tem? - odpo­wiada
samej sobie. - Przyleci na jej pierwsze skinienie, gdyby tylko...
zechcia&#322;a...</p>

<p>Zechcia&#322;a? - Ola przeciera czo&#322;o d&#322;oni&#261;
i czuje, jak krew m&#322;oda igra jej w &#380;y&#322;ach niepos&#322;uszna, jak
pragnienie poziome, zmys&#322;owego u&#380;ycia, rozkoszy - nieprzeparte, silne
j&#261; sam&#261; ogarnia wszechpot&#281;&#380;nie.</p>

<p>Idzie coraz wolniej, coraz bardziej pogr&#261;&#380;ona
ca&#322;a w my&#347;lach i wewn&#281;trznej walce.</p>

<p>Doszed&#322;szy do ko&#324;ca alei, Ola zawraca machi­nalnie,
kieruj&#261;c si&#281; ku domowi.</p>

<p>- Romanie!.. Romciu... wybacz mi! - szepce, k&#322;ad&#261;c
za&#322;amane r&#261;czki na rozpalone czo&#322;o. - Przyje&#380;d&#380;aj i
obro&#324; mnie!.. Obro&#324;! - wo&#322;a rozpaczliwie, czuj&#261;c burz&#281;
w piersi, rozsadzanej uczuciem, pragnie­niem i rozterk&#261;!</p>

<p>Broni&#322;a si&#281; dot&#261;d, ale teraz czuje, i&#380;
si&#322;y jej zbraknie na pewno... Ile&#380; godzin w dniu samotnych, ile nocy
bezsennych, przemy&#347;la&#322;a, przecierpia&#322;a w walce z pokus
dra&#380;ni&#261;c&#261;, z sercem, wyobra&#378;ni&#261;, dusz&#261;
ca&#322;&#261;, - rw&#261;cemi si&#281; do ukochanego m&#281;&#380;czyzny - w
je­go ramiona, które czeka&#322;y tylko jej skinienia, by j&#261;
ople&#347;&#263; pieszczot&#261; - unie&#347;&#263; w krain&#281;
mi&#322;o&#347;ci i roz­koszy!..</p>

<p>- Marzenia! Ona nie ulegnie!..</p>

<p>- Nigdy, przenigdy! - szepce Ola, spowiada si&#281; przed
zas&#322;uchanemi, cichemi drzewami parku. - Tylko ty, Romanie, ty, co po raz
pierwszy w &#380;yciu otworzy&#322;e&#347; mi u&#322;ud&#281;
mi&#322;o&#347;ci, szcz&#281;&#347;cia, ty, którego dot&#261;d ponad &#380;ycie
kocha&#322;am - przyjed&#378;, ratuj mnie, sw&#261; obecno&#347;ci&#261;
wesprzyj!!!</p>

<p>Ola ju&#380; jest w pobli&#380;u pa&#322;acu.</p>

<p>- Nigdy ci&#281; nie zdradz&#281;!.. nie zapomn&#281; obo­wi&#261;zku...
nigdy! - szepce po raz wtóry jeszcze i z &#380;y­wo bij&#261;ca w arteryach
krwi&#261; - wzburzona ca&#322;a, z ostatnim wyrazem "nigdy" na
ustach, wst&#281;puje po schod­kach pa&#322;acowego skrzyd&#322;a. Daleka
my&#347;li od szcze­gó&#322;ów drobiazgowego &#380;ycia - zapomina o pozostawio­nych
w salonie &#347;wiat&#322;ach - o wszystkiem i skrzypn&#261;wszy drzwiami,
znika za niemi.</p>

<p>W ciszy u&#347;pionego ju&#380; domu, gdzie&#347;, w dali,
wydzwania tymczasem po chwili godzina dwunasta.. Kwadranse mijaj&#261;
stopniowo, a noc letnia, w milczeniu przyrody ca&#322;ej, woniami swemi miarowo
oddy­cha&#263; poczyna...</p>

<p>W salonie pa&#322;acowym dopalaj&#261; si&#281; powoli
&#347;wiece u fortepianu, p&#322;omienie ich dr&#380;&#261; bezustannie od noc­nych
powiewów, o&#347;wietlaj&#261;c fantastycznie pokój ca&#322;y; czasem wpadnie
tu znienacka ksi&#281;&#380;ycowy promie&#324; - ­i z&#322;agodzi swym blaskiem
&#380;ó&#322;te &#347;wiec p&#322;omyki...</p>

<p>I trwa to tak do&#347;&#263; d&#322;ugo jeszcze...</p>

<p>Nagle jednak drzewa parku szumie&#263; poczynaj&#261; wraz
g&#322;o&#347;niej, ksi&#281;&#380;yc gdzie&#347; ginie, przepada, chmur­ki
za&#347; drobne pokrywa&#263; zaczynaj&#261; coraz g&#281;&#347;ciej niebo
dot&#261;d pogodne... I zefirek leciutki, wpad&#322;szy do salonu przez
balkonowe drzwi, hula&#263; po nim za­czyna...</p>

<p>Jeden p&#322;omyczek u &#347;wiec ga&#347;nie, drugi w pobli­&#380;u
okna pali si&#281; wci&#261;&#380;, dygoc&#261;c...</p>

<p>Swawolny wietrzyk tymczasem wzdyma teraz firanki, a
podrzuciwszy jedn&#261; z nich, nakrywa ni&#261; p&#322;omie&#324;  &#347;wiecy przy stoj&#261;cym obok okna
fortepianie i jakby pragn&#261;c przypatrze&#263; si&#281; swej psocie, nagle
przestaje powiewem porusza&#263; wszystko doko&#322;a!.. </p>

<p>Stopniowo firanka zapala si&#281; z wolna; p&#322;omie&#324;
obejmuje j&#261; pieszczotliwie w swój u&#347;cisk gor&#261;cy...</p>

<p>Wpada znów podmuch zefiru. I p&#322;omie&#324; idzie w
gór&#281; zwyci&#281;ski, zapala lambrekin. Minut kilka... Okienne ramy
ju&#380; p&#322;on&#261; z&#322;ocistym ogniem, z trzaskiem
prze&#322;amuj&#261; si&#281; po chwili, szyby p&#281;kaj&#261; znienacka, i
wszystko to razem upada na ziemi&#281;. Dywan puszysty kopci&#263; poczyna...
Od firanki zaj&#281;&#322;y si&#281; rozrzucone na pianinie nuty, drobiazgi...</p>

<p>Wietrzyk, jak szatan z&#322;o&#347;liwy, dodaje tymczasem
animuszu p&#322;omieniom, przyspiesza pochód ich po salonie...</p>

<p>Ogniste w&#281;&#380;e obejmuj&#261; ju&#380; niebawem w
&#347;miertelny u&#347;cisk fortepian, skar&#380;y si&#281; on
&#380;a&#322;o&#347;nie... Meble p&#281;kaj&#261; od gor&#261;ca - dym,
&#380;ar, nape&#322;niaj&#261; pokój ca&#322;y, kobierzec ju&#380; p&#322;onie
- posadzka pod nim trzeszcze&#263; zaczyna!..</p>

<p>Wiatr ustaje tymczasem, chmurki stopniowo rozchodz&#261;
si&#281; jak przysz&#322;y, rozpraszaj&#261;... Sierp ksi&#281;&#380;yca
ukazuje si&#281; znowu, i zagl&#261;da ciekawie do wn&#281;trza pa&#322;acu...</p>

<p>W&#347;ród ciszy &#347;pi&#261;cego domu pali si&#281;
ju&#380; teraz ca&#322;a prawa strona salonu; drzwi przymkni&#281;te od
s&#261;siedniej jadalnej sali, pod naporem ognia, wal&#261; si&#281;, z
trzaskiem - w tej&#380;e chwili hufiec p&#322;omieni wsuwa si&#281;
podst&#281;pnie do innych, przyleg&#322;ych komnat... </p>

<p>Nikt nie spostrzeg&#322; jeszcze w pa&#322;acu ognia. Cicho.</p>

<p>W pokoju, na pierwszem pi&#281;trze, &#347;pi smacznie
Topolski, a u&#347;miechni&#281;ty, rozmarzony, &#347;ni zapewne o Oli.</p>

<p>Mija jeszcze z kwadrans. W komnacie rozlega si&#281; nagle
trzask silny, w &#347;lad za tem pod&#322;oga wstrz&#261;sa si&#281;...</p>

<p>Topolski budzi si&#281;, a ledwo otworzywszy oczy,
kaszle&#263; zaczyna: co&#347; dusi go, w oczy si&#281; w&#380;era... </p>

<p>Zrywa si&#281; wystraszony i przytomnieje natychmiast.
Instynktownie otwiera okno...</p>

<p>- Co to, na Boga, co to? - przenika mu jednocze&#347;nie
mózg pytanie. Patrzy w dó&#322; przez okno - ksi&#281;&#380;yc &#347;wieci,
&#347;pi wszystko!.. S&#322;ucha... W&#322;osy je&#380;&#261; mu si&#281; na
g&#322;owie, zapala &#347;wiece, i widzi siebie w ob&#322;okach dymu.</p>

<p>- Po&#380;ar!.. - &#347;wita mu w g&#322;owie. Niepewny
jeszcze, ubiera si&#281; po&#347;piesznie, par&#281; chwil za&#347;
pó&#378;niej jest ju&#380; na korytarzu - za drzwiami...</p>

<p>Dymu wsz&#281;dzie pe&#322;no. Echo &#322;oskotu
p&#322;omieni na dole dochodzi tu wyra&#378;nie... Poza tem wsz&#281;dzie
panuje milczenie zupe&#322;ne...</p>

<p>- Na Boga, czy Ola &#347;pi? - nikt sna&#263; o ogniu nic
jeszcze nie wie! - przemyka przez umys&#322; m&#322;odzie&#324;ca. Chce
krzykn&#261;&#263;: - Ogie&#324;, gore! - waha si&#281;...</p>

<p>Staje strwo&#380;ony... Mo&#380;e jemu tak tylko si&#281;
zdaje?.. Po sekundzie namys&#322;u, rzuca si&#281; jednak na lewo, ku schodom,
i biedz na dó&#322; zaczyna..</p>

<p>- Ola... Ola!.. - szepce pó&#322;g&#322;osem, pomny i tylko
najdro&#380;szej sercu istoty, i znalaz&#322;szy si&#281; na dole, skr&#281;ca
gwa&#322;townie w prawo, ku pokojom pani domu...</p>

<p>Po omacku, przewracaj&#261;c meble, biegnie Topolski przed
siebie, jak nieprzytomny...</p>

<p>We wzgl&#281;dnej ciszy, towarzyszy mu tylko coraz
wyra&#378;niejszy odg&#322;os pal&#261;cego si&#281; pa&#322;acu...</p>

<p>Nagle rozja&#347;nia si&#281; przed nim
krwawo-z&#322;ot&#261; plam&#261; przestrze&#324; ciemna pokoi, g&#322;uchy
za&#347; &#322;oskot, po&#322;&#261;czony z sykiem i &#347;wistem, odbija
si&#281; dono&#347;nie.. </p>

<p>To p&#322;omienie wdar&#322;y si&#281; ju&#380; do
s&#261;siaduj&#261;cego z sypialni&#261; Oli buduaru... Odblask ich
o&#347;wieca jaskrawo bia&#322;e drzwi, prowadz&#261;ce do&#324;... Topolski na
ten widok, korzystaj&#261;c z wolnego jeszcze od ognia, miejsca, rzuca si&#281;
gwa&#322;townie ku nim. S&#322;ucha...</p>

<p>Do uszu jego dolatuj&#261; jakie&#347; wo&#322;ania, krzyki:
</p>

<p>"Gore, gore! pali si&#281;... Ratunku! ratowa&#263;!..
Bywaj!" - krzycz&#261; teraz zewsz&#261;d zapami&#281;tale, rozpaczliwie
jakie&#347; g&#322;osy, a pod samym domem rozlega si&#281; równocze&#347;nie
przyspieszona bieganina, tupot licznych kroków ludzkich...</p>

<p>- Ju&#380; alarm dany - to dobrze! - czyni sobie w duchu
Topolski uwag&#281; i odruchowo wchodzi do sypialni Oli, zamkn&#261;wszy drzwi
za sob&#261;.</p>

<p>Tu jeszcze cicho... Nocna lampka md&#322;em tylko
&#347;wiate&#322;kiem o&#347;wieca komnat&#281;; ksi&#281;&#380;ycowy
promie&#324; dr&#380;&#261;cy &#347;ciele si&#281; po &#347;cianie i
&#322;o&#380;u, na którem le&#380;y Ola, pogr&#261;&#380;ona we &#347;nie
spokojnym.</p>

<p>Z pod kapy lekko narzuconej, unosi si&#281; jed­nostajnie
pier&#347; m&#322;odej kobiety i rysuj&#261; wdzi&#281;cznie kszta&#322;ty
cia&#322;a...</p>

<p>Pomimo grozy po&#322;o&#380;enia, Topolski zachwytu
powstrzyma&#263; nie mo&#380;e. Chwil&#281; stoi nieruchomy...</p>

<p>Huk tymczasem jakiego&#347; mebla, p&#281;kaj&#261;cego, pod
naporem ognia, odg&#322;osem swym budzi Ol&#281;... Strwo­&#380;ona, zrywa
si&#281;, zrzuca kap&#281;, i w bieli&#378;nie nó&#380;kami bosymi, dotyka
ziemi...</p>

<p>Jednocze&#347;nie dym nape&#322;nia&#263; sypialni&#281;
poczyna, a przez doln&#261; szpar&#281; u drzwi wciska si&#281; przemoc&#261;,
niby w&#261;&#380; jadowity, krwawe pasemko ognia... Ola rzuca okrzyk strasznej
trwogi, i wcale nie widz&#261;c jeszcze Topolskiego, porywa stoj&#261;cy na
ma&#322;ym sto­liczka dzwonek i rozpaczliwie dzwoni&#263; poczyna...</p>

<p>Topolski, widz&#261;c i s&#322;ysz&#261;c to wszystko,
szybko otwiera na &#347;cie&#380;aj okno i rzuca si&#281; ku Oli... Ona
spostrzeg&#322;a go w&#322;a&#347;nie...</p>

<p>- Co to?.. Pan tu?.. O, jak&#380;e&#380; mo&#380;na!.. i Ola
zarumieniona milknie, a wstyd zarazem staje si&#281; silniejszym od trwogi, bo
ruchem nag&#322;ym obwija si&#281; fa&#322;dami porzuconego obok na
krze&#347;le szla­froczka...</p>

<p>Huk ponowny tymczasem wstrz&#261;sa murami po­koju.
Ogie&#324; zwyci&#281;zca wkracza jednocze&#347;nie w komnaty, drzwi
p&#281;kaj&#261; i p&#322;on&#261;! Topolski porywa dr&#380;&#261;c&#261; ze
strachu i wstydu m&#322;od&#261; kobiet&#281; w swe silne ramiona.</p>

<p>- Co... to?.. Co... to?.. - szepcze Ola jeszcze, z l&#281;­kiem...
M&#281;&#380;czyzna pragnie co&#347; odpowiedzie&#263;, lecz w tej&#380;e
chwili, z &#322;oskotem i chrz&#281;stem, wpadaj&#261; do sypialni drzwi
roztrzaskane, a ziej&#261;ca pasz­cza p&#322;on&#261;cych komnat pa&#322;acu
ukazuje si&#281;, jak na d&#322;oni, w ca&#322;ej swej grozie i majestacie...</p>

<p>Jednocze&#347;nie rozlega si&#281; przera&#378;liwy krzyk ko­biecy!..</p>

<p>To zbudzona dzwonieniem swej pani, &#347;pi&#261;ca w
s&#261;siednim pokoju s&#322;u&#380;&#261;ca, wo&#322;aniem, b&#322;aga o
pomoc! </p>

<p>W sypialni za&#347; ju&#380; nie ma nikogo. Wysko­czywszy
zr&#281;cznie oknem, Topolski stoi teraz w par­ku i obrzuca spojrzeniem
p&#322;on&#261;cy pa&#322;ac. Widzi w od­dali ludzi kilkana&#347;cie, ekonoma,
parobków i s&#322;u&#380;b&#281; dworsk&#261;, a w dali zapomnian&#261;
przeze&#324; ca&#322;kiem syl­wetk&#281; marsza&#322;kowej...</p>

<p>W &#347;ród gwaru s&#322;yszy zarazem dono&#347;ny g&#322;os
pana Emila: "Hej! hej! ludzie, tu! do mnie!! - wo&#322;a energicznie. -
Ratowa&#263; m&#322;od&#261; pani&#261;!!.. W rogu dwo­ru!!
pr&#281;dzej!!!"</p>

<p>S&#322;uchaj&#261;c tego rozkazu, kilku ludzi natychmiast
odrywa si&#281; do ogólnej gromadki s&#322;ug i lecie&#263; poczyna ku pokojom
m&#322;odej dziedziczki - ku niemu!..</p>

<p>Wystraszona p&#322;omieniem i krzykiem Ola za­rzuca
równocze&#347;nie Topolskiemu na szyj&#281; swe nagie ramiona! On,
wstrz&#261;sn&#261;wszy si&#281; pod tem dotkni&#281;­ciem, porywa si&#281;
nagle z miejsca, jak szalony, i mknie chy&#380;o w ogród... Krew gor&#261;ca,
m&#322;oda, gra&#263; w nim poczyna... Zapomina o wszystkiem, prócz tu­l&#261;cej
si&#281; do jego piersi kobiety i ucieka dalej i da­lej...</p>

<p>Do uszu jego dolatuj&#261; wo&#322;ania coraz cichsze,
okrzyki!.. Topolski biedz nie przestaje ku znanej sobie altanie,
po&#322;o&#380;onej na ko&#324;cu ogrodu.</p>

<p>Prowadz&#261;ca do niej aleja parku rozbrzmiewa echem
gwa&#322;townego jego biegu, szele&#347;ci mu nad g&#322;ow&#261; li&#347;ci
pogwarem.</p>

<p>Z zarzuconemi na szyj&#281; m&#281;&#380;czyzny ramionami,
tuli si&#281; wci&#261;&#380; ku niemu, jak powój wiotkie cia&#322;o Oli...
Topolski, dot&#261;d zapatrzony wci&#261;&#380; w przestrze&#324;, opuszcza
naraz g&#322;ow&#281; i wzrokiem pie&#347;ci chwil&#281; trzyman&#261; w
u&#347;cisku kobiet&#281;...</p>

<p>Oczy jej przymkni&#281;te - zemdla&#322;a!..</p>

<p>Topolski zatrzymuje si&#281;. Z mi&#322;o&#347;ci&#261;
bezbrze&#380;­n&#261;, pragnieniem, spogl&#261;da ci&#261;gle na Ol&#281;...
Krew uderza mu nagle do g&#322;owy!..</p>

<p>- Mój ty skarbie najdro&#380;szy!.. moje ty wszyst­ko!.. -
szepce dr&#380;&#261;cemi usty, i jak szalony, ca&#322;owa&#263;,
pie&#347;ci&#263; poczyna jej wargi, oczy i cia&#322;o!..</p>

<p>W kilka minut pó&#378;niej, dopada cienistej altany i
niknie, ginie w jej g&#322;&#281;biach... Niedyskretny, cie­kawy wsuwa si&#281;
za nim ksi&#281;&#380;yc blady, a kopu&#322;a altany, mieni&#261;c si&#281; od
jego promieni, dr&#380;y leciutko - tajemnicza...</p>

<p>W dalekim zak&#261;tku parku znów cicho...</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . </p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Ko&#322;o p&#322;on&#261;cego pa&#322;acu natomiast ruch
panuje nie do opisania.</p>

<p>Co chwila od pobliskiego stawu i z powrotem p&#281;dz&#261;
galopem konie, wioz&#261;ce beczki z wod&#261;; wszystkie miejscowe sikawki
s&#261; w ruchu, dyryguj&#261;cy za&#347; parobkami i s&#322;u&#380;b&#261;
ekonom Gowartowa kr&#281;ci si&#281;, jak mucha w ukropie, krzyczy, gniewa
si&#281;, rozkazuje...</p>

<p>M&#281;&#380;czy&#378;ni zalewaj&#261; wod&#261; dach,
p&#322;on&#261;ce belki, wdrapuj&#261; si&#281; na pi&#281;tra, wyrzucaj&#261;
oknami nietkni&#281;te jeszcze przez ogie&#324; pa&#322;acowe meble. Zbudzone
wiejskie kobiety, w ponarzucanych p&#322;achtach i koszulach, przypatruj&#261;
si&#281; bezmy&#347;lnie po&#380;arowi, gwarz&#261;c z cicha pomi&#281;dzy
sob&#261;, lamentuj&#261;c, z&#322;orzecz&#261;c...</p>

<p>Grupa ich wystraszona rzuca si&#281; nagle w bok, z
okrzykiem...</p>

<p>To przel&#281;kniony ha&#322;asem i p&#322;omienist&#261;
&#322;un&#261;, p&#281;dzi wprost na nie kary, pó&#322;krwi arabskiej, ogier,
wyrwawszy si&#281; z pozostawionej bez opieki stajni.</p>

<p>Ucieka strwo&#380;ony, b&#322;&#281;dny... Wymin&#261;wszy
za&#347; rozpierzch&#322;&#261; gromadk&#281;, umyka przed ogniem i lud&#378;­mi
do parku, budz&#261;c jego drzemi&#261;ce cisze przera&#380;o­nem r&#380;eniem.</p>

<p>Jednocze&#347;nie na czele kilkunastu tomaszowieckich
fornali, wpada przez bram&#281;, z impetem, Krasnostawski, a z przybyciem jego
wszystko wre doko&#322;a, ze zdwojon&#261; energi&#261;.</p>

<p>I oto niebawem krwawa &#347;ciana ognia, wzbijaj&#261;ca
si&#281; ku niebu, miejscami z&#322;ocista, tam znów, ni­by krep&#261;,
przes&#322;oni&#281;ta czarnym gryz&#261;cym dymem, zaczyna zni&#380;a&#263;
si&#281;, zmniejsza&#263; powoli... Ju&#380; obecnie huk po&#380;aru coraz
cz&#281;&#347;ciej przerywaj&#261; syki gasn&#261;cych p&#322;omieni -
opanowany nieco &#380;ywio&#322; mniej gro&#378;nym si&#281; staje, pokornieje,
cichnie...</p>

<p>Lewe pod&#322;u&#380;ne i najwi&#281;ksze pa&#322;acowe
skrzyd&#322;o pali si&#281; jeszcze, p&#322;omie&#324; nadal zwyci&#281;sko
sieje tam zniszczenie, praw&#261; stron&#281; jednak domu ugaszono ju&#380;
zupe&#322;nie. Z p&#322;aszcz&#261;cego si&#281; tu dymu wy&#322;aniaj&#261;
si&#281; teraz bia&#322;awe, osmalone mury; w&#347;ród zgliszcz, ju&#380;
zw&#281;glonych, pe&#322;zaj&#261; jeszcze tam i ówdzie ogniste w&#281;&#380;e,
ca&#322;uj&#261;c lubie&#380;nie, li&#380;&#261;c &#347;cian poczernia&#322;ych
podnó&#380;e.</p>

<p>I w porównaniu gwaru, zgie&#322;ku, które panuj&#261; u
p&#322;on&#261;cego w dali pa&#322;acowego skrzyd&#322;a - cisza króluje tu
wzgl&#281;dna...</p>

<p>Tam ruch, krzyki, krzy&#380;uj&#261;ce si&#281; rozkazy,
&#322;una ognia, huk jego, syk, oraz zupe&#322;ne oddanie si&#281; wszyst­kich
ca&#322;kowicie d&#322;awieniu i walce z &#380;ywio&#322;em...</p>

<p>Tu - srebrz&#261;ce si&#281;, czyste promienie
ja&#347;niej&#261;cego wysoko na niebie niepokalanie miesi&#261;ca, co
b&#322;yszcz&#261; na okopconych &#347;cianach, stanowi&#261;c dziwny w sobie,
a pe&#322;en spokoju, kontrast, z wrzaw&#261; i krwawo-z&#322;o­cist&#261;
po&#380;og&#261;...</p>

<p>Szelest kroków tymczasem przerywa nagle mil­czenie. Za
w&#281;g&#322;em stercz&#261;cego samotnie od&#322;amu murów pogorzeliska,
pojawia si&#281; Krasnostawski, i stan&#261;wszy w zamy&#347;leniu, &#347;le
wzrok badawczy w stron&#281; parku.</p>

<p>- Tam pu&#347;ci&#322;em ju&#380; w ruch wszystko!.. - mó­wi
g&#322;o&#347;no do siebie. - Doko&#324;cz&#261; gasi&#263; i dadz&#261; sobie
rad&#281; beze mnie... - mruczy dalej. - Ja za&#347; ich musz&#281;
znale&#378;&#263; - musz&#281;!..</p>

<p>Krasnostawski milknie, i rozgl&#261;gaj&#261;c si&#281; bacz­nie
doko&#322;a, kieruje si&#281; w g&#322;&#261;b parku, idzie z wolna
zamy&#347;lony, a trzyman&#261; w r&#281;ku d&#322;ug&#261; nahajk&#261; co
chwila uderza si&#281; machinalnie po wysokich, okopco­nych butach...</p>

<p>Od czasu, jak tu przyby&#322; na ratunek i pi&#261;te przez
dziesi&#261;te zdo&#322;a&#322; rozpyta&#263; si&#281; o pocz&#261;tek i prze­bieg
po&#380;aru, my&#347;l jedna i ta sama dr&#281;czy&#322;a go be­zustannie:
gdzie s&#261; Topolski i Ola?.. &#379;e nic z&#322;ego im si&#281; nie
sta&#322;o - wiedzia&#322;... Co robi&#261; zatem sami tak d&#322;ugo?..</p>

<p>Kochaj&#261;c Ol&#281; i odczuwaj&#261;c przez to podwójnie
zacie&#347;niaj&#261;cy si&#281; stosunek jej z Topolskim, m&#322;ody
cz&#322;owiek przeczuwa&#322; wi&#281;cej od marsza&#322;kowej i
&#321;ady&#380;y&#324;skiego... Oni, poch&#322;oni&#281;ci po&#380;arem, jak
wszys­cy zreszt&#261;, potracili g&#322;owy!.. A on?..</p>

<p>My&#347;le&#263; o Topolskim i Oli nie przestawa&#322;, jak
szalony przy tem si&#322;y odp&#281;dza&#322; od siebie my&#347;li nie­które.</p>

<p>Obecnie, tkni&#281;ty przeczuciem jakby, szed&#322; w&#322;a­&#347;nie
alej&#261;, prowadz&#261;c&#261; do ustronnej altany...</p>

<p>Dusz&#261; Krasnostawskiego miota&#322; niepokój. Za­zdro&#347;&#263;
szarpa&#322;a nim bez mi&#322;osierdzia, s&#261;czy&#322;a swój jad zatruty,
niepewno&#347;&#263; m&#281;czy&#322;a - obawa, &#380;e sprawdz&#261; si&#281;
skryte jego podejrzenia, tamowa&#322;a mu oddech w gardle i zniewala&#322;a w
bezsilnej w&#347;ciek&#322;o&#347;ci zaciska&#263; d&#322;onie.</p>

<p>Poza dziedzin&#261; przeczu&#263; bowiem, ów niepokój
Krasnostawskiego mia&#322; równie&#380; &#378;ród&#322;o i w
nast&#281;puj&#261;cym, konkretnym fakcie.</p>

<p>Komenderuj&#261;c i uwijaj&#261;c si&#281; przy
po&#380;arze, spotka&#322; Krasnostawski pomagaj&#261;c&#261; równie&#380;
innym, znosz&#261;c&#261; wod&#281;, dziewczyn&#281; s&#322;u&#380;ebn&#261;,
ulubienic&#281; Oli...</p>

<p>Ta za&#347;, gdy j&#261; zapyta&#322; o pani&#261;,
opowiedzia&#322;a mu bez&#322;adnie: - Powiadam paniczowi... Bo&#380;e,
Bo&#380;e, jakie to by&#322;o straszne! Ja&#347;nie m&#322;odsza pani dzwoni, i
si&#281; budz&#281;, ubieram pr&#281;dziutko, s&#322;ysz&#281; jaki&#347;
szum... Otwieram drzwi, a tu - ogie&#324;, ogie&#324; jak daleko spoj­rze&#263;
na pa&#324;skie pokoje... Tylko po&#347;ciel m&#322;odej pani pusta i okno
otwarte!..</p>

<p>Kto&#347; rozdzieli&#322; ich i dalsz&#261; indagacy&#281;
przerwa&#322; Krasnostawskiemu szerz&#261;cy si&#281; po&#380;ar, zam&#281;t i
wrzask. Poprzesta&#263; musia&#322; tylko na tem.</p>

<p>Teraz szed&#322; coraz pr&#281;dzej. Nagle zatrzyma&#322;
si&#281;, jak wryty.</p>

<p>Ju&#380; od minut paru zauwa&#380;y&#322; na wilgotnym
piasku alei &#347;lad kroków m&#281;skich, obutych w zgra­bny trzewik, teraz
za&#347; le&#380;a&#322;a przed nim dobrze mu znana papiero&#347;nica
Topolskiego, a opodal widziany cz&#281;sto we w&#322;osach Oli grzebie&#324;, z
szyldkretu.</p>

<p>W&#261;tpliwo&#347;ci ju&#380; by&#263; nie mog&#322;o...
Krasnostawski pochwyci&#322; machinalnie oba le­&#380;&#261;ce przedmioty i
biedz pocz&#261;&#322;...</p>

<p>Szala&#322;a w nim burza.. Nienawi&#347;&#263;
m&#281;&#380;czyzny, pogardzonego przez ubóstwian&#261; kobiet&#281; na
korzy&#347;&#263; rywala rozpali&#322;a mu krew, nape&#322;ni&#322;a
jak&#261;&#347; niepo­hamowan&#261; &#380;&#261;dz&#261; pastwienia si&#281; i
zemsty!..</p>

<p>Spocony, blady, stan&#261;&#322; wkrótce u wej&#347;cia do
altany, i pocz&#261;&#322; nads&#322;uchiwa&#263;, z zapartym oddechem. Pot
kroplisty wyst&#261;pi&#322; mu na czo&#322;o, usta zacisn&#281;&#322;y
si&#281; bole&#347;nie, oczy zamigota&#322;y dzikim ogniem.</p>

<p>Z cichej, sennej altany dochodzi&#322;y wyra&#378;nie dwa
g&#322;osy - dwa szepty...</p>

<p>Krasnostawski rozchyli&#322; ga&#322;&#281;zie... Na szelest
ten w ciemno&#347;ciach zerwa&#322; si&#281; kto&#347; &#347;piesznie i u progu
stan&#261;&#322; Topolski. W pó&#322;mroku nocy zamaja­czy&#322;a jego twarz
bia&#322;a, rasowa, i dwaj m&#281;&#380;czy&#378;ni spojrzeli sobie,
milcz&#261;c, prosto w oczy.</p>

<p>Trwa&#322;o to sekund&#281;, lecz wystarczy&#322;o
Krasnostawskiemu, bo to, co wyczyta&#322; na wzburzonem obli­czu Topolskiego,
a&#380; nadto uzasadni&#322;o jego obawy. </p>

<p>Wysi&#322;kiem woli, och&#322;on&#261;wszy z wra&#380;enia,
prze­mówi&#322; pierwszy Topolski, wskazuj&#261;c swobodnie na pozór ruchem
r&#281;ki widnokr&#261;g, gdzie dogorywa&#322;a ju&#380; &#322;una ognia:</p>

<p>- A zatem, chwa&#322;a Bogu, ju&#380; po po&#380;arze!.. My
w&#322;a&#347;nie...</p>

<p>- Nikczemny! - zabrzmia&#322;o w ciszy s&#322;owo jedno. </p>

<p>Wymówi&#322; je g&#322;osem dr&#380;&#261;cym Krasnostawski,
i niepomny niczego, rozszala&#322;y, schwyciwszy Topolskiego za gard&#322;o,
drug&#261; r&#281;k&#261; przerzuci&#322; go poprzez siebie i z pasy&#261;
ok&#322;ada&#263; pocz&#261;&#322; trzyman&#261; w r&#281;ku nahajk&#261;...</p>

<p>W milczeniu zak&#261;tka rozleg&#322; si&#281; krzyk bitego
i w &#347;lad za tem okrzyk inny - kobiecy!..</p>

<p>Ku dwom m&#281;&#380;czyznom wypad&#322;a Ola... Jak lwica,
rzuci&#322;a si&#281; natychmiast pomi&#281;dzy nich, a obroniwszy Topolskiego,
gwa&#322;townie, szybko, wymierzy&#322;a Krasnostawskiemu dwukrotny policzek...</p>

<p>Jak ra&#380;ony obuchem, zachwia&#322; si&#281; pod tem uderzeniem
m&#281;&#380;czyzna, cofn&#261;&#322; si&#281; wstecz, blady, jak &#347;ciana,
oszala&#322;y, straszny.</p>

<p>Zaleg&#322;a chwila milczenia...</p>

<p>Oswobodzony Topolski znik&#322; we wn&#281;trzu altany, a z
ust stoj&#261;cej na wprost Krasnostawskiego kobiety wybieg&#322;o
dr&#380;&#261;cym, urywanym szeptem, pe&#322;nym oburzenia i zimnej - gorszej
od policzka, pogardy:</p>

<p>- Pod&#322;y... s&#322;ugo!.. Jak &#347;mia&#322;e&#347;? -
Precz!..</p>

<p>Ze wzruszenia umilk&#322;a Ola, po chwili dopiero i
powtórzy&#322;a raz jeszcze, przejmuj&#261;co - ciszej:</p>

<p>- Precz!..</p>

<p>Tego nadto ju&#380; by&#322;o dla rozbola&#322;ego
zazdro&#347;ci&#261; i bólem m&#281;skiego serca! Nie czynnie, lecz moralnie
spoliczkowany po raz drugi, Krasnostawski zachwia&#322; si&#281; powtórnie, jak
nieprzytomny, w oczach pocie­mnia&#322;o mu - zawirowa&#322;y altana i drzewa
parku...</p>

<p>- Kocham ci&#281;! -
szepn&#281;&#322;y w oddechu cichutko, jak skarga, usta jego i omdla&#322;y
run&#261;&#322; u stóp kobie­ty, zdeptany jej post&#281;pkiem...</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>. . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&#346;wit zorzy wyjrza&#322; nie&#347;mia&#322;o spoza
stepu, pól szerokich, orze&#378;wi&#322; si&#281; w toni sennego jeszcze stawu
i w&#347;lizn&#261;&#322; do altany ciekawy...</p>

<p>Nie by&#322;o w niej ju&#380; jednak nikogo, zarówno jak i
nigdzie, w pobli&#380;u:</p>

<p>Niebo zaró&#380;awia&#322;o si&#281; stopniowo,
pocz&#261;tkowo ledwo dostrzegalnie, boja&#378;liwie, pó&#378;niej za&#347;
coraz silniej i &#347;mielej.</p>

<p>Przeci&#261;gaj&#261;c si&#281; lubie&#380;nie,
wstawa&#322;a jutrzenka z ob&#322;oków puszystych po&#347;cieli.</p>

<p>Na powitanie jej tryumfaln&#261; fanfar&#261;
rozbrzmia&#322; park ca&#322;y &#347;wiergotem ptasz&#261;t; zbudzone,
zrywa&#322;y si&#281; one do lotu, otrzepywa&#322;y zamaszy&#347;cie
skrzyde&#322;ka z porannej rosy, rozlatywa&#322;y si&#281; na wsze strony,
siada&#322;y na zczernia&#322;ych ruinach spalonego pa&#322;acu. Dym jeszcze
&#347;cieli&#322; si&#281; tu gdzieniegdzie... Na pogorzelisku, jak
karbunku&#322;y, b&#322;yszcza&#322;y tam i ówdzie, dopalaj&#261;c si&#281;,
belki i inne szcz&#261;tki pa&#322;acu, tli&#322;y si&#281; w zgliszczach -
tuli&#322;y do okopconych zwalisk...</p>

<p>A woko&#322;o drzema&#322;o, spa&#322;o wszystko!..</p>

<p>Ze spuszczonemi &#380;aluzyami, spoczywa&#322;y zatem
pa&#322;acowa oficyna, stajnie i gumna, &#347;ni&#322;y tak&#380;e liczne,
rozsiane za pa&#322;acow&#261; bram&#261;, bia&#322;e wie&#347;niacze chatki...
</p>

<p>Pot&#281;&#380;ny, wspania&#322;y zab&#322;ys&#322; pierwszy
promie&#324; s&#322;o&#324;ca i oboj&#281;tny zaja&#347;nia&#322; nad
wszystkiem doko&#322;a... </p>

<p>Nie zbudzi&#322; jednak nikogo... Na gazonie tylko, pod
gór&#261; wyrzuconych z pa&#322;acu, le&#380;&#261;cych na kupie mebli,
du&#380;y pies podwórzowy otworzy&#322; oczy, mlasn&#261;&#322; j&#281;zykiem,
przeci&#261;gn&#261;&#322; si&#281; i zasn&#261;&#322;...</p>

<p>Zadumanej ciszy nie przerywa&#322;o nadal nic zgo&#322;a.</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>---------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Pomimo, i&#380; przez szpary okiennic Tomaszo­wieckiego
dworku w&#347;lizgiwa&#322;o si&#281; ju&#380; s&#322;o&#324;ce, w tak zwanym
kancelaryjnym pokoju pali&#322;a si&#281; jeszcze du&#380;a lampa,
o&#347;wietlaj&#261;c biurko, przy którym Krasnostawski pisa&#322; co&#347;
szybko i zamaszy&#347;cie. Obok niego sta&#322;a szklanka z herbat&#261; i le&#380;a&#322;y
porzucone na zie­mi, niedopa&#322;ki od papierosów... Nagle m&#322;ody
cz&#322;o­wiek porzuci&#322; pióro, z ha&#322;asem odsun&#261;&#322;
krzes&#322;o od biurka i zamkn&#261;wszy ksi&#281;g&#281;, powsta&#322;.</p>

<p>- Nareszcie! - westchn&#261;&#322; g&#322;o&#347;no z
ulg&#261; i zbli­&#380;ywszy si&#281; do okna, odemkn&#261;&#322; je,
odczepiwszy zara­zem wewn&#281;trzne haczyki okiennic.</p>

<p>Fala s&#322;onecznego &#347;wiat&#322;a, wraz z powietrzem
letniego poranka, wp&#322;yn&#281;&#322;a do pokoju. Krasnostaw­ski zgasi&#322;
lamp&#281; i spojrza&#322; przed siebie...</p>

<p>Od po&#380;aru min&#281;&#322;a doba tylko, patrz&#261;c
jednak na m&#322;odego plenipotenta, pomy&#347;le&#263; mo&#380;na by&#322;o,
i&#380; od tej chwili oddziela&#322;y go lata; nie m&#322;odzieniec bowiem
obecnie, pe&#322;ny hartu i &#380;ycia patrzy&#322; przez otwarte okno, ale
m&#281;&#380;czyzna, na pozór wi&#281;cej, ni&#380; dojrza&#322;y, któ­ry
zapomina&#322; ju&#380; jakby, &#380;e m&#322;odym by&#322; tak niedawno.</p>

<p>Jak burza, przesz&#322;a po nim pami&#281;tna noc roz­terki,
cierpie&#324;, upokorzenia i bólu, &#347;lad wieczno­trwa&#322;y zostawiwszy po
sobie...</p>

<p>Twarz Krasnostawskiego blad&#261; by&#322;a, oczy przym­glone
i podkr&#261;&#380;one, a na skroniach gdzieniegdzie, w&#347;ród czarnych pukli
w&#322;osów, biela&#322;a nitka przed­wcze&#347;nie siwa.</p>

<p>I kontrast przykry prawdziwie stanowi&#322; ten
cz&#322;owiek, stoj&#261;c tak w owej chwili w ramie okna... Przed nim, w
perspektywie, jak okiem si&#281;gn&#261;&#263;, kraina ca&#322;a
z&#322;oci&#322;a si&#281; od z&#380;&#281;tych kóp zbo&#380;owych,
zieleni&#322;a od niw i stepów, &#347;piewa&#322;a setkami g&#322;osów:
u&#347;miecha&#322;a si&#281; rozkosznie!..</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>- &#379;ycia!.. &#379;ycia!.. Mi&#322;o&#347;ci,
szcz&#281;&#347;cia!.. - wiel­kim g&#322;osem wo&#322;a&#322;o wszystko, a on
jedyny tylko, nie­czu&#322;y na nic zgo&#322;a, sta&#322; wci&#261;&#380; tak
samo nieruchomy, zapatrzony nie w dal jasn&#261;, lecz w cienie cierpi&#261;cej
duszy w&#322;asnej..</p>

<p>Po nocy po&#380;aru do Tomaszówki uciek&#322; Krasnostawski
piechot&#261;, obudziwszy si&#281; z omdlenia, sam jeden w&#347;ród
szumi&#261;cego mu &#322;agodnie nad g&#322;o­w&#261; parku.</p>

<p>Tu, u siebie, przem&#281;czy&#322; si&#281;, jak nieprzyto­mny,
w bólu - do rana. W ko&#324;cu jednak zm&#281;czenie fizyczne zabi&#322;o
moraln&#261; trosk&#281;. Snem kamiennym, a zbawczym dla&#324;, przespa&#322;
Krasnostawski wi&#281;kszo&#347;&#263; dnia, bo a&#380; do godziny szóstej po
po&#322;udniu. Zbudzi&#322; si&#281; za&#347; ju&#380; nieco innym...</p>

<p>Zebrawszy my&#347;li i wspomnienia, przede wszyst­kim
postanowi&#322; uciec co rychlej z tych miejsc, rzu­ci&#263; si&#281; w wir
pracy w warunkach ca&#322;kiem odmiennych.. Powietrze dusi&#263; go
pocz&#281;&#322;o, ziemia parzy&#263; stopy!.. Chcia&#322; ju&#380;
wskoczy&#263; na konia i opu&#347;ci&#263; wszystko na zawsze.</p>

<p>W por&#281; jednak zastanowienie i zimna logika
trze&#378;wego rozumu powstrzyma&#322;a go na szcz&#281;&#347;cie od tego
kroku...</p>

<p>Wszak, poza dziedzin&#261; moralnych jego cierpie&#324;,
sta&#322; przecie&#380; jeszcze mur rzeczywistego &#380;ycia, które chleb mu
dot&#261;d dawa&#322;o - istnia&#322; &#347;wiat obowi&#261;­zków
dotychczasowego jego stanowiska tutaj.</p>

<p>Rzuca&#263; tak wszystko by&#322;oby
lekkomy&#347;lno&#347;ci&#261; i&#347;cie ch&#322;opi&#281;c&#261;.</p>

<p>- Nie, ja tego nie uczyni&#281;! - zadecydowa&#322;. - W jak
naj&#347;ci&#347;lejszym porz&#261;dku przeka&#380;&#281; na odjezdnem
wszystkie gospodarskie ksi&#281;gi, rachunki, kas&#281; i.t.d.</p>

<p>Po skromnym posi&#322;ku, zabra&#322; si&#281; Krasnostaw­ski
do wyczerpuj&#261;cej pracy, ca&#322;ych nieledwie dziewi&#281;tna&#347;cie
godzin pisa&#322;, rachowa&#322; bezustannie. Wresz­cie wyczerpany
sko&#324;czy&#322; przed chwil&#261;...</p>

<p>By&#322; wolnym!.. Za godzin par&#281; b&#281;dzie móg&#322;
opu&#347;ci&#263; te strony - na zawsze...</p>

<p>Zadumany smutnie, sta&#322; Krasnostawski wci&#261;&#380;
pod oknem; zapatrzony, nie zauwa&#380;y&#322; on wcale zbli&#380;aj&#261;cego
si&#281; ku niemu wyrostka.</p>

<p>D&#378;wi&#281;k jego g&#322;osu zbudzi&#322; m&#322;odego
cz&#322;owieka. Spu&#347;ci&#322; wzrok i zapyta&#322; g&#322;o&#347;no:</p>

<p>- Ha!.. szczo ka&#380;esz?..</p>

<p>Wyrostek, by&#322; to ch&#322;opiec stajenny, wys&#322;any
przeze&#324; do Gowartowa, by sprowadzi&#263; tamtejszego starego i zaufanego
rz&#261;dc&#281;, któremu chcia&#322; Krasnostawski zda&#263; klucze kasy,
ksi&#281;gi, i przekaza&#263; ostatnie rozporz&#261;dzenia. Z relacyi
ch&#322;opca okaza&#322;o si&#281;, &#380;e rz&#261;dca wyjecha&#322; do
miasteczka.</p>

<p>- A pany? - spyta&#322; machinalnie Krasnostawski,
u&#380;ywszy utartego pomi&#281;dzy ludem miejscowym wyra&#380;enia,
oznaczaj&#261;cego w liczbie mnogiej, w&#322;a&#347;ciciela danej wioski.</p>

<p>- Nykoho ne baczy&#322;! - odrzek&#322; zapytany i do­da&#322;
zarazem, &#380;e Szmul, &#380;yd z karczmy wiejskiej, powiedzia&#322; mu,
&#380;e pa&#324;stwo na dobre wyjechali. - Ka&#380;ut, szczo do Szczesnoi, do
jasnoho grafa Topolsko­ho! - poinformowa&#322; znowu wyrostek.</p>

<p>Na wyblad&#322;em licu s&#322;uchaj&#261;cego tych nowin
m&#322;odzie&#324;ca zakwit&#322; rumieniec oburzenia.</p>

<p>- &#321;otr!.. - zgrzytn&#261;&#322; cicho,
niedos&#322;yszalnie przez z&#281;by. - Sna&#263; potrafi&#322; ka&#380;dego z
osobna podej&#347;&#263;, oszuka&#263;! Prawdy nie domy&#347;li&#322; si&#281;
nikt, widocznie...</p>

<p>Wi&#281;c teraz ugaszcza wszystkich u siebie... Co za ironia
prawdziwa! - doko&#324;czy&#322; w my&#347;li, i w&#347;ciek&#322;o&#347;&#263;
nag&#322;a opanowa&#322;a go...</p>

<p>- Czego, durniu, stoisz! - hukn&#261;&#322; w twarz pa­robczakowi,
a&#380; zatrz&#281;s&#322;y si&#281; szyby dworku.</p>

<p>- Osiod&#322;aj mi zaraz konia! - doko&#324;czy&#322; spo­kojniej
nieco.</p>

<p>Niebawem z&#322;otawy kasztan, z bia&#322;&#261;
gwiazdk&#261; na czole, parska&#322; ochoczo pod Krasnostawskim, jad&#261;cym
na prze&#322;aj przez pola do Gowartowa.</p>

<p>Woko&#322;o niego praca wrza&#322;a. Krz&#261;taj&#261;cy
si&#281; lud roboczy: parobcy i gospodarze k&#322;aniali si&#281; nisko
czapkami panu plenipotentowi; czarnookie, czarno brewe mo&#322;odyce i
dziewcz&#281;ta, w jaskrawych spód­nicach i chustkach, pozdrawia&#322;y,
równie&#380; &#380;yczliwie m&#322;odzie&#324;ca zerkaj&#261;c z u&#347;miechem
i lubo&#347;ci&#261; na "harnoho ch&#322;opcia*)". </p>

<p>[*) Pi&#281;knego ch&#322;opca.]</p>

<p>W kwadrans pó&#378;niej, Krasnostawski
zje&#380;d&#380;a&#322; ju&#380; st&#281;pa na grobl&#281; gowartowsk&#261;...</p>

<p>W g&#322;&#281;biach stawu, otoczonego zieleni&#261; parku,
odbija&#322;y si&#281; dawniej, jak w lustrze, mleczn&#261;
bia&#322;o&#347;ci&#261; &#347;ciany dworu. Teraz czernia&#322;y zarysy
pogorzeliska, a tam - na górze, zgliszcza, zakopconem pa&#322;acowem skrzyd&#322;em,
królowa&#322;y smutnie nad le&#380;&#261;cem doko&#322;a sio&#322;em...</p>

<p>Je&#378;dziec odwróci&#322; oczy i wspi&#261;&#322; konia.
Jak strza&#322;a, przelecia&#322; przez grobl&#281; i stan&#261;&#322; niebawem
przed zamkni&#281;t&#261; wjazdow&#261; bram&#261; pa&#322;acu; tu huka&#263;
pocz&#261;&#322;, by mu j&#261; otworzono.</p>

<p>Nadbieg&#322;o kilku stajennych; oddawszy im spienionego
konia pocz&#261;&#322; Krasnostawski wypytywa&#263; si&#281; o mieszka&#324;ców
pa&#322;acu. Okaza&#322;o si&#281;, i&#380; dom ca&#322;y wyjecha&#322;
nazajutrz po po&#380;arze, rankiem i bawi&#322; teraz w go&#347;cinie u
Topolskiego, w Szcz&#281;snojej.</p>

<p>- A to co? - zapyta&#322; nagle, furmana zdziwiony Krasnostawski,
wskazuj&#261;c spicrut&#261;, na ca&#322;e stosy czego&#347;, ponakrywanego
p&#322;achtami.</p>

<p>- To, paniczu, meble z pa&#322;acu; pan ekonom kaza&#322;
poprzykrywa&#263; tymczasem! - odpowiedzia&#322; zapytany.</p>

<p>Krasnostawskiego zirytowa&#322;o to niedbalstwo,
wzgl&#281;dem ocala&#322;ych, i cennych, a tak dobrze mu znanych, mebli
pa&#322;acowych. Zdecydowa&#322; g&#322;o&#347;no.</p>

<p>- To tak zosta&#263; nie mo&#380;e! - i ruszy&#322;
spiesznie ku &#347;rodkowi gazonu, gdzie le&#380;a&#322;y meble. Kazawszy
pozdejmowa&#263; w &#347;lad za tem wszystkie przykrycia i opony, ujrza&#322;,
i&#380; mebli uratowanych by&#322;o sporo.</p>

<p>- S&#261; parobcy na toku? - zapyta&#322;.</p>

<p>- S&#261;... s&#261;! - po&#347;wiadczy&#322;a
krz&#261;taj&#261;ca si&#281; woko­&#322;o niego s&#322;u&#380;ba.</p>

<p>- Siergieju! - rozkaza&#322; Krasnostawski po ma&#322;o­rusku
starszemu furmanowi, - id&#378;cie powiedzie&#263;, niech zaprz&#281;gaj&#261;
do wozów, ile si&#281; da i zaje&#380;d&#380;aj&#261; tutaj, a gumienny, niech
da klucze od pustej stodo&#322;y!.. Trzeba to wszystko - wskaza&#322; ruchem
r&#281;ki meble - tam zaraz zawie&#378;&#263; tymczasem i zamkn&#261;&#263;!..</p>

<p>Plenipotenta dóbr gowartowskich lubiano powszechnie i
s&#322;uchano ch&#281;tnie.</p>

<p>Natychmiast zatem furman skierowa&#322; si&#281; do gu­mien;
wyprzedzi&#322; go ch&#322;opiec stajenny, by rozg&#322;osi&#263; pierwej
rozkazy "panycza."</p>

<p>Krasnostawski pozosta&#322; sam i uwa&#380;nie
zacz&#261;&#322; przegl&#261;da&#263; nagromadzone meble. Tam i ówdzie
rozpoznawa&#322; na wpó&#322; uszkodzony sprz&#281;t i przypomina&#322; sobie
miejsce, gdzie on sta&#322; dot&#261;d w pa&#322;acu...</p>

<p>Spojrza&#322; na pogorzelisko... Groz&#261; i bolesnym
smutkiem wia&#322;o od tego zak&#261;tka - ruina zwyci&#281;sko szczerzy&#322;a
trupi&#261; paszcz&#281;k&#281; - &#347;mia&#322;&#261; si&#281; jakby
szyderczo...</p>

<p>Z mimowolnym wstr&#281;tem, odwróci&#322; si&#281; Kra­snostawski
i na nowo pocz&#261;&#322; przygl&#261;da&#263; si&#281;, z uwa­g&#261;,
pa&#322;acowym sprz&#281;tom. U&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; smutnie...</p>

<p>Obok na wpó&#322; p&#281;kni&#281;tego du&#380;ego
salonowego zwierciad&#322;a, z&#322;amane tuli&#322;o si&#281; &#322;o&#380;e
poz&#322;acane, w stylu "empire," z pokoju Oli Dzier&#380;ymirskiej.
Tam znów jej szafa odemkni&#281;ta, z kilkoma pozostawionemi w po&#347;piechu
sukniami - wala&#322;a si&#281; obok szcz&#261;tków pianina...</p>

<p>Dziwna rzecz jednak - pomy&#347;la&#322; w tej chwi­li - jak
sprz&#281;t przypomina cz&#322;owieka!.. Ola, Ola i jeszcze Ola!.. Widzia&#322;
on j&#261; tu - wsz&#281;dzie, te od&#322;amy zachowa&#322;y jakby
cz&#281;&#347;&#263; jej osoby - dusza ukocha­nej przeze&#324; kobiety
b&#322;&#261;ka&#322;a si&#281; w nich, martwych i oboj&#281;tnych...</p>

<p>M&#322;ody cz&#322;owiek znalaz&#322; wiele rzeczy nieuszko­dzonych
prawie; niektóre z nich sam odsuwa&#322; od innych, segregowa&#322;.</p>

<p>- Ooo!.. - wyrwa&#322;o mu si&#281; nagle z ust, z ubo­lewaniem.</p>

<p>Przed nim, zdruzgotane, przepalone nielito&#347;ci­wie do
po&#322;owy, le&#380;a&#322;o w pyle pi&#281;kne, ulubione biur­ko Romana,
antyk pami&#261;tkowy, z mahoniowego drzewa, wyk&#322;adany bogato srebrem,
subtelnie inkrusto­wany per&#322;ow&#261; mas&#261;. Krasnostawski
zacz&#261;&#322; maca&#263; uwa&#380;nie doko&#322;a przepalony sprz&#281;t
drogocenny. Obej­rzawszy go dok&#322;adnie, zajrza&#322; do kilku szufladek i
skrytek.</p>

<p>Lecz nagle ko&#322;o pobliskich gumien
zat&#281;tnia&#322;o... Wykonywaj&#261;c rozkaz, nadje&#380;d&#380;a&#322;y
ju&#380; wozy. Turkot przybli&#380;a&#322; si&#281; coraz wyra&#378;niejszy,
dono&#347;niejszy, bli&#380;szy. Krasnostawski, zaj&#281;ty biurem,
drgn&#261;&#322;, lecz nie na odg&#322;os wozów bynajmniej.</p>

<p>To ruszona w tej chwili bezwiednie d&#322;oni&#261; jego
zgrzytn&#281;&#322;a niebawem jaka&#347; spr&#281;&#380;yna i szufladka,
dot&#261;d dla oka niewidzialna - roztworzy&#322;a si&#281; przed nim, a w
niej, o, dziwo... le&#380;a&#322; oto spokojnie portfel niewielki, z
eleganckiej, brunatno - wi&#347;niowej skóry. W rogu pugilaresu
po&#322;yskiwa&#322;a granatów korona hrabiowska, - b&#322;yszcz&#261;c
m&#281;tno - czerwonym ogniem. Och&#322;on&#261;wszy ze zdziwienia,
Krasnostawski roz­&#347;mia&#322; si&#281; swobodnie i wzi&#261;&#322; portfel
w r&#281;ce.</p>

<p>W tej&#380;e chwili jednak na dziedzi&#324;cu zadudni&#322;y
drabiniaste wozy, parobcy, zdejmuj&#261;c czapki, witali go weso&#322;o i
dziarsko, a zeskoczywszy na ziemi&#281;, bra&#263; si&#281; zacz&#281;li do
roboty.</p>

<p>Chc&#261;c nie chc&#261;c, musia&#322; Krasnostawski
st&#322;u­mi&#263; na razie ciekawo&#347;&#263;, i schowawszy tajemniczy
pugilares do kieszeni, pocz&#261;&#322; energicznie wydawa&#263; rozkazy.</p>

<p>Wozów by&#322;o kilkana&#347;cie. W pó&#322; godziny, plac
przed zgliszczami pa&#322;acu opustosza&#322;; wozy, jeden za drugim,
skierowa&#322;y si&#281; powoli ku tokowi.</p>

<p>Do gumien przyjechano niebawem; przed otwar­t&#261;
pust&#261; stodo&#322;&#261; zawrza&#322; ruch; wkrótce u&#322;o&#380;ono
porz&#261;dnie pa&#322;acowe meble, przykryto je, drzwi zamkni&#281;to
szczelnie i Krasnostawski, rad z ostatniego na s&#322;u&#380;bie
spe&#322;nionego obowi&#261;zku - wyjecha&#322; z wioski.</p>

<p>Pu&#347;ciwszy konia luzem, zamy&#347;lony, znalaz&#322;
si&#281; w kwadrans pó&#378;niej w lesie, gdzie, znu&#380;ony, zsiad&#322; z konia
i roz&#322;o&#380;y&#322; si&#281; swobodnie na murawie. Zdj&#261;wszy kapelusz
z g&#322;owy i wci&#261;gn&#261;wszy w siebie &#347;wie­&#380;&#261;,
aromatyczn&#261; wo&#324; boru, si&#281;gn&#261;&#322; on do kieszeni po
pugilares, roztworzy&#322; go i pocz&#261;&#322; szpera&#263; ciekawie.</p>

<p>W portfelu le&#380;a&#322;y u&#322;o&#380;one porz&#261;dnie
banknoty, w osobnych przedzia&#322;kach rulony z&#322;ota.</p>

<p>- No, no! - mrukn&#261;&#322; parokrotnie Kra­snostawski i z
coraz wzrastaj&#261;cem zdziwieniem, pieni&#261;dze zacz&#261;&#322;
liczy&#263; sumiennie.</p>

<p>Wszystkich razem by&#322;o dwadzie&#347;cia siedm ty­si&#281;cy
kilkaset. U&#322;o&#380;ywszy na powrót banknoty i z&#322;o­to, Krasnostawski
portfel zamkn&#261;&#322; i spojrzawszy raz jeszcze na koron&#281; z
granacików, potrzyma&#322; go jaki&#347; czas w d&#322;oni, poczem
wpu&#347;ci&#322; do kieszeni. Widoczne zak&#322;opotanie malowa&#322;o
si&#281; na jego twarzy.  Czu&#322;
si&#281; zaambarasowanym, co czyni&#263; z tym fantem?..</p>

<p>Wypada&#322;o go zwróci&#263; niezw&#322;ocznie, w
zast&#281;p­stwie prawego w&#322;a&#347;ciciela, jego &#380;onie - Oli. Zatem
jecha&#263; do Szcz&#281;snej osobi&#347;cie?..</p>

<p>- Nigdy w &#380;yciu! - rzek&#322; g&#322;o&#347;no do
siebie m&#322;o­dzieniec. Zas&#281;pi&#322; si&#281;. Nagle my&#347;l
jaka&#347; nowa zro­dzi&#322;a mu si&#281; widocznie w g&#322;owie, bo
zerwa&#322; si&#281; &#380;ywo i wskoczywszy na konia, wjecha&#322; w las
dro&#380;yn&#261;. Wkrótce w borze rozleg&#322;y si&#281; g&#322;o&#347;ne uja­dania
psów, i Krasnostawski, op&#281;dzaj&#261;c si&#281; od natarczywych kundli,
wchodzi&#322; do ma&#322;ej chatki le&#347;ni­czego...</p>

<p>W cha&#322;upie panowa&#322;a cisza. Rozci&#261;gni&#281;ty
na &#322;awie, spa&#322; snem sprawiedliwego m&#281;&#380;czyzna, w sile wieku,
barczysty, ubrany w kurt&#281; my&#347;liwsk&#261;; dubel­tówka
le&#380;a&#322;a opodal, w k&#261;cie drzema&#322; pies legawy.</p>

<p>Krasnostawski potrz&#261;sn&#261;&#322; energicznie
ramieniem &#347;pi&#261;cego le&#347;nika. Ten ostatni zerwa&#322; si&#281;, a
ujrzawszy plenipotenta, zawstydzony pocz&#261;&#322; b&#261;ka&#263;...</p>

<p>- S&#322;ucham panicza, s&#322;ucham... Padam do nóg... Tak
mnie jako&#347; zmroczy&#322;o... Zasn&#261;&#322;em, ale to, jak Bo­ga kocham,
nigdy mi si&#281; nie zdarza...</p>

<p>- Nic nie szkodzi, mój Rzemi&#281;cki! - uspokoi&#322; go
natychmiast Krasnostawski, klepi&#261;c poufale po ramieniu. - Potrzebuj&#281;
was, i to natychmiast... Pojedziecie z pieni&#281;dzmi i z listem do
Szcz&#281;snojej, gdzie s&#261; teraz pa&#324;stwo... Ja oto teraz sam
jad&#281; konno do domu, a wy w &#347;lad za mn&#261; id&#378;cie do Tomaszówki
piechot&#261;. Tylko id&#378;cie&#380; zaraz!</p>

<p>- Duchem, prosz&#281; panicza, duchem! - odpar&#322;
&#380;wawo le&#347;niczy w &#347;lad za odje&#380;d&#380;aj&#261;cym.</p>

<p>W pó&#322; godziny pó&#378;niej, m&#322;ody plenipotent sie­dzia&#322;
ju&#380; przy biurku w Tomaszówce i kre&#347;li&#322; s&#322;ów par&#281; do
pana Emila.</p>

<p>Jako nic niewiedz&#261;cemu o zaj&#347;ciu z Topolskim i
Ol&#261;, napisa&#322; &#321;ady&#380;y&#324;skiemu tylko, i&#380; musi
niezw&#322;ocznie jecha&#263; do miasta rodzinnego na wakuj&#261;c&#261;
intratn&#261; posad&#281;, nie chc&#261;c zamyka&#263; karyery tu­taj, bez
widoków na przysz&#322;o&#347;&#263;...</p>

<p>Nadziej&#261; otrzymania miejsca natychmiast mo­tywowa&#322;
tak&#380;e wyjazd bez po&#380;egnania, jak i prze­sy&#322;k&#281; równie&#380;
kluczy od kasy, ksi&#261;g rachunkowych, oraz znalezionego pugilaresu. W
ko&#324;cu listu, Krasnostawski przeprasza&#322; pana Emila za trud i do­dawa&#322;
sucho, &#380;e pensyi nic mu si&#281; nie nale&#380;y, bo czyni niespodziany
zawód swym dotychczasowym chlebodawcom.</p>

<p>We wrotach dziedzi&#324;ca tymczasem majaczy&#322;a ju&#380;
barczyst&#261; posta&#263; Rzemi&#281;ckiego, pies legawy, poszczekuj&#261;c
rado&#347;nie, wyprzedza&#322; go...</p>

<p>U&#347;wiadomiwszy o czem nale&#380;a&#322;o starego
s&#322;u­g&#281;, wr&#281;czy&#322; mu Krasnostawski: papiery, ksi&#281;gi i
klu­cze, oraz portfel znaleziony, z nadmienieniem zawarto&#347;ci jego, a
przerwawszy szereg utyskiwa&#324; i szczerych &#380;alów tycz&#261;cych
si&#281; jego st&#261;d odjazdu, - wy­prawi&#322; do Szcz&#281;snej. </p>

<p>Sam za&#347; do kancelaryi powróci&#322; i znu&#380;ony
pad&#322; na otoman&#281;...</p>

<p>Widocznem by&#322;o przy tem, i&#380; w mózgu jego od­bywa&#322;a
si&#281; jaka&#347; walka...</p>

<p>- Nie, nie daruj&#281;!... To ponad si&#322;y moje! -
rzek&#322; wreszcie kilkakrotnie, urywanym szeptem, porywczo.</p>

<p>- Nie daruj&#281;! - powtórzy&#322;: - On o wszystkiem
wiedzie&#263; musi! Tak ka&#380;e sprawiedliwo&#347;&#263;, tak by&#263; musi,
tak b&#281;dzie! - g&#322;o&#347;no ju&#380; zupe&#322;nie wyrzuci&#322; z
siebie wzburzony, a przysun&#261;wszy fotel do biurka, si&#281;g­n&#261;&#322;
ponownie po papier listowy, i umoczy&#322; pióro w atramencie.</p>

<p>Zatrzyma&#322; si&#281;... Po chwili cisn&#261;&#322; pióro,
wsta&#322; i znów zacz&#261;&#322; chodzi&#263; gor&#261;czkowo po pokoju.</p>

<p>- Jak to? - szepta&#263; zacz&#261;&#322;. - Ja
mia&#322;bym, niby pies sponiewierany, odej&#347;&#263; st&#261;d,
usun&#261;&#263; si&#281;, znikn&#261;&#263;?.. Ja mia&#322;bym
zamkn&#261;&#263; w sercu ich wspóln&#261; tajemnic&#281;, i tem samem
ocali&#263; tego ch&#322;ystka!.. Prawda, jednak, &#380;e i o ni&#261; tu
chodzi, najdro&#380;...  - nie
doko&#324;czy&#322;, sponsowia&#322;...</p>

<p>Nie! W nim tli&#322;a jeszcze mi&#322;o&#347;&#263; dla
niej, ale policzek kobiety i poniewierka - zdeptana mi&#322;o&#347;&#263;­
w&#322;asna, - wszystko by&#322;o od iskry tej silniejszem.</p>

<p>W dziesi&#281;&#263; minut, m&#322;ody cz&#322;owiek
uspokoi&#322; si&#281; zupe&#322;nie; zna&#263; z gotowym ju&#380; w
g&#322;owie planem, list pisa&#263; pocz&#261;&#322; szybko,
zamaszy&#347;cie...</p>

<p>W ciszy pokoju rozleg&#322; si&#281; nerwowy zgrzyt pióra i
d&#322;ugo, d&#322;ugo nie ustawa&#322;.</p>

<p>Ca&#322;y &#380;al, ca&#322;&#261; gorycz na papier
przelewa&#322; z duszy swej Krasnostawski.</p>

<p>Opisa&#322; szczerze &#380;ycie w&#322;asne... I sw&#261;
mi&#322;o&#347;&#263; ku Oli, tajon&#261; od lat pi&#281;ciu, idealn&#261;,
czyst&#261;!.. W&#322;asne bóle cierpienia przez czas ten ca&#322;y, i ostatnie
podejrzenia, co do Topolskiego oraz zachowanie si&#281; tych dwojga, i
po&#380;ar pa&#322;acu wreszcie, i zdrad&#281; i noc straszn&#261; -
wszystko!..</p>

<p>List sko&#324;czy&#322;, podpisa&#322;,
z&#322;o&#380;y&#322;, i si&#281;gn&#261;wszy po kopert&#281;,
zaadresowa&#322;: Italia, Milano, Signor Roman Dzier&#380;ymirski, Hotel
"Europa," Corso Vittorio Ema­nuele 9.</p>

<p>Odrzuciwszy pióro, uj&#261;&#322; Krasnostawski
g&#322;ow&#281; w d&#322;onie.</p>

<p>- Sta&#322;o si&#281;!.. - szepn&#261;&#322; po chwili i
powsta&#322;. </p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>- Nic ci&#281; ju&#380; tu nie wi&#261;&#380;e!.. -
Jecha&#263;, jecha&#263; st&#261;d czem pr&#281;dzej! Obszaru, &#347;wiata i
ludzi, byle nie Ukrainy i Gowartowa!..- zawrza&#322;o w nim i odemkn&#261;wszy
drzwi, huka&#263; pocz&#261;&#322; na s&#322;u&#380;b&#281;.</p>

<p>W pó&#322; godziny potem na ca&#322;ym folwarku wrza­&#322;o...
Jak grom, spad&#322;a na wszystkich wie&#347;&#263;, &#380;e pan plenipotent,
"panycz," wyje&#380;d&#380;a na zawsze. Zlecieli si&#281; wszyscy. W
domu pakowano na gwa&#322;t rzeczy, daleko bowiem by&#322;o do kolei, a
Krasnostawski - ko­niecznie chcia&#322; zd&#261;&#380;y&#263; jeszcze na
wieczorny poci&#261;g.</p>

<p>Promienie zni&#380;aj&#261;cego si&#281; s&#322;o&#324;ca
ca&#322;owa&#322;y ju&#380; strzech&#281; i rumieni&#322;y bia&#322;e
&#347;ciany domu, gdy odprowadzany, otoczony, ca&#322;owany po r&#281;kach
przez czelad&#378; i s&#322;u&#380;b&#281;, &#380;egna&#322; si&#281; ze
wszystkimi Krasnostawski, rozdawa&#322; tam i ówdzie sprz&#281;ty w&#322;asne,
rzeczy i pie­ni&#261;dze, sam wzruszony, smutny... </p>

<p>Wreszcie ulokowa&#322; si&#281; na bryczce, konie
ruszy&#322;y, przed oczyma mign&#281;&#322;y mu ogorza&#322;e twarze
&#380;egnaj&#261;cego go tak serdecznie ukrai&#324;skiego ludu - wro­ta
skrzypn&#281;&#322;y &#380;a&#322;o&#347;nie po raz ostatni, i bryczka po­toczy&#322;a
si&#281;, brz&#281;cz&#261;c, po g&#322;adkim drogowym szlaku, zgin&#261;wszy
wkrótce w&#347;ród roztoczy &#322;anów z&#380;&#281;tego zbo&#380;a, ugorów i
kurhanów.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Do stacyi kolejowej by&#322;o ju&#380; tylko wiorst
par&#281;...  Czwórka Krasnostawskiego
spuszcza&#322;a si&#281; w&#322;a&#347;nie z pochy&#322;o&#347;ci jaru na
niepewny dziurawy drewniany mostek, gdy konie, z l&#281;kiem pocz&#281;&#322;y
si&#281; nagle wspina&#263; cofa&#263;, nie chc&#261;c przejecha&#263; przez
grobelk&#281;. Furman zakl&#261;&#322; po ma&#322;orusku, i parokrot­nie uderzy&#322;
biczem konie...</p>

<p>- Sta&#324;! - rzuci&#322; naraz krótko Krasnostawski i
zeskoczy&#322; z bryczki.</p>

<p>- Kto tam jide! Baczysz? - zaciekawiony zwró­ci&#322;
si&#281; nagle do mrucz&#261;cego wci&#261;&#380; furmana, wskazu­j&#261;c
r&#281;k&#261; zbli&#380;aj&#261;cy si&#281; na bocznym trakcie ob&#322;ok ku­rzawy.</p>

<p>- A kto ich znaje!.. Pewno zwitki&#347; *) pany!­ -
odburkn&#261;&#322; furman, który zlaz&#322;szy tak&#380;e z koz&#322;a i
poprawiaj&#261;c uprz&#261;&#380; u koni, cz&#281;stowa&#322; w&#322;a&#347;nie
jednego z nich energicznem w pysk uderzeniem.</p>

<p>[*) Sk&#261;dsi&#347;.]</p>

<p>Krasnostawski nie zauwa&#380;y&#322; tego zn&#281;cania
si&#281; nad ulubionymi dot&#261;d przeze&#324; ko&#324;mi...</p>

<p>- Dlaczego pany? - spyta&#322; z roztargnieniem, a
pó&#378;niej zaraz w tym samym j&#281;zyku dorzuci&#322;: - A, prawda,
poznajesz po turkocie...</p>

<p>Odmienny bowiem rzeczywi&#347;cie od furkotu kó&#322; bryki,
czy te&#380; innego poja&#378;dziku, st&#322;umiony, jednostajny i nieco
g&#322;uchy przerywa&#322; cisz&#281; przestrzeni turkot powozowy, regularny.
Niebawem te&#380; zgrabny faeton wy&#322;oni&#322; si&#281; z ob&#322;oków
py&#322;u; konie siwe, w an­gielskich szorach, zaprz&#281;&#380;one w leje, i
dwoje ludzi siedz&#261;cych na ko&#378;le, ubranych w libery&#281;
granatow&#261;, ze z&#322;otymi guzikami.</p>

<p>Zaprz&#261;g w par&#281; minut stan&#261;&#322; przy
mo&#347;cie. Krasnostawski wyda&#322; okrzyk zdziwienia, taki sam drugi
podpowiedzia&#322; mu z zewn&#261;trz powozu i odemkn&#261;wszy z ha&#322;asem
drzwiczki, wyskoczy&#322; z nie­go zapylony &#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>- No, goni&#322;em pana, ale nie spodziewa&#322;em si&#281;,
&#380;e go z&#322;api&#281;! - za&#347;mia&#322; si&#281; weso&#322;o pan Emil
i u&#347;ci­sn&#261;&#322; wyci&#261;gni&#281;t&#261; d&#322;o&#324;
Krasnostawskiego.</p>

<p>- Witam, witam!.. - ci&#261;gn&#261;&#322; dalej. - Có&#380;
to, bu­&#322;anki kaprysz&#261; i przez most nie chc&#261; przej&#347;&#263;?
Obserwowa&#322;em... no, siadaj pan ze mn&#261;; zobaczysz, jak hrabiowskie
angliki przejd&#261; spokojnie.</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski poci&#261;gn&#261;&#322;
Krasnostawskiego do po­wozu.</p>

<p>- Có&#380; to, pan tak&#380;e na kolej, czy tylko po mnie? -
u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; Krasnostawski, nieco zmiesza­ny i zaskoczony
widokiem pana Emila.</p>

<p>- Wyje&#380;d&#380;am - odrzek&#322; ten&#380;e krótko, i
dorzu­ci&#322; swobodnie, zauwa&#380;ywszy wyraz twarzy m&#322;odego
cz&#322;owieka: - Nie bój si&#281; pan, nie trwó&#380;!.. Nie my&#347;l&#281;
wcale i nie mam polecenia zawraca&#263; pana z drogi do dawnych
obowi&#261;zków... Przeciwnie, mojem zdaniem czynisz pan bardzo dobrze, i&#380;
rzucasz te k&#261;ty...</p>

<p>W Gowartowie nie doszed&#322;by&#347; nigdy do niczego, a
szkoda m&#322;odo&#347;&#263; swoj&#261; zamyka&#263; tu i traci&#263;!..</p>

<p>I &#321;ady&#380;y&#324;ski wyci&#261;gn&#261;&#322;, przy
tych s&#322;owach, r&#281;­k&#281; do Krasnostawskiego, a &#347;cisn&#261;wszy
j&#261; silnie, rzek&#322; jeszcze.</p>

<p>- Powinszowa&#263; mog&#281; tylko, &#380;e&#347; si&#281;
pan otrz&#261;s&#322; ze skrupu&#322;ów, i &#380;yczy&#263; powodzenia na
przysz&#322;o&#347;&#263;!.. </p>

<p>Krasnostawski sk&#322;oni&#322; si&#281;, milcz&#261;c. Pan
Emil za&#347;, przechodz&#261;c natychmiast na inny temat, ju&#380; mówi&#322;:</p>

<p>- Wiesz pan co?.. Siadaj pan ze mn&#261;!.. Mam panu X
rzeczy ciekawych do opowiedzenia. Có&#380;, zgoda?</p>

<p>Krasnostawski us&#322;ucha&#322;; bryka cofn&#281;&#322;a
si&#281; nie­co, a powóz, przejechawszy spokojnie przez mostek, potoczy&#322;
si&#281; znów równo i szybko dalej.</p>

<p>- S&#322;u&#380;&#281; panu! - rzeki
&#321;ady&#380;y&#324;ski, cz&#281;stuj&#261;c Krasnostawskiego cygarem.
Zapalili...</p>

<p>Opar&#322;szy si&#281; wygodnie o poduszki i
zaci&#261;gn&#261;w­szy cygarem, pan Emil rzek&#322;.</p>

<p>- Nadstawiaj pan uszu!... Tandem t&#281;dy, za­czynam...</p>

<p>- S&#322;ucham, s&#322;ucham! - potwierdzi&#322;
m&#322;odzieniec, kontent w duszy, &#380;e go co&#347;, cho&#263; na
chwil&#281;, odrywa od smutnych my&#347;li.</p>

<p>- Przedstaw pan sobie zatem, panie kochany, &#380;e
jeste&#347; w teatrze na jednoaktowej szaradzie. Uwa&#380;a pan: sza - ra -
dzie...</p>

<p>Rzecz dzieje si&#281;, mówi&#261;c w&#322;a&#347;ciwym
stylem, za naszych czasów, na Ukrainie, w Szcz&#281;snojej, maj&#261;tku grafa
Topola - Topolskiego. Popo&#322;udniowa, przedobiednia godzina - cisza...
Pa&#322;ac pogr&#261;&#380;ony w milcze­niu... W tej samej jednak chwili
stoj&#261;cy na ganku strzelec, w pokornym zgi&#281;ty uk&#322;onie, podaje
co&#347; m&#281;&#380;­czy&#378;nie, ubranemu w smoking. Mówi&#261;c nawiasem ­to
ja - u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; pan Emil, po chwili
ci&#261;gn&#261;&#322; dalej:</p>

<p>- Kurtyna spada, nast&#281;puje ods&#322;ona druga: Sala
portretowa jadalna, do sto&#322;u zasiada ze trzy­dzie&#347;ci eleganckich
osób... Jedno tylko krzes&#322;o wolne... Wchodzi ten sam m&#281;&#380;czyzna w
smokingu, trzymaj&#261;c co&#347; w r&#281;ku. Wita tam i ówdzie osób
par&#281;, zbli&#380;a si&#281; do m&#322;odej nadobnej damy i wr&#281;cza jej z
uk&#322;onem portfel, mówi&#261;c co&#347; obja&#347;niaj&#261;co... Nagle
siedz&#261;cy obok sam "graf" zrywa si&#281; od sto&#322;u, jak
oparzony, i robi&#261;c arcyg&#322;upi&#261; min&#281;, wpatruje si&#281; w
portfel... Zaintrygowanie ogólne, sytuacya jednak wyja&#347;nia si&#281;
wkrótce...</p>

<p>W tej chwili spojrzawszy na zas&#322;uchanego to­warzysza,
pan Emil roz&#347;mia&#322; si&#281; serdecznie.</p>

<p>- No, dosy&#263; ma ju&#380; pan tych efektów scenicz­nych,
doko&#324;cz&#281; panu zatem t&#281; szarad&#281; zwyczajnemi tylko
s&#322;owy...</p>

<p>- Dziwi pana zapewne - mówi&#322; dalej, - arcy­g&#322;upia
mina Topolsia, gdy ujrza&#322; portfel, z po&#322;ysku­j&#261;c&#261;
koron&#261;, symbolem jego wielko&#347;ci!..</p>

<p>- Otó&#380; w tem ma si&#281; rzecz ca&#322;a, &#380;e
portfel ten nie Dzier&#380;ymirskiego, i nie jego pieni&#261;dze, ani pani Oli,
lecz, ni plus ni minus, tylko Topolskiego...</p>

<p>- Nie mo&#380;e by&#263;! - wykrzykn&#261;&#322;
Krasnostawski, szczerze zdziwiony.</p>

<p>- No, có&#380;! szarada dobra... co? - rzuci&#322;
weso&#322;o &#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>- Niez&#322;a - u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; z kolei
m&#322;odzieniec - bo dot&#261;d przynajmniej nic a nic jej nie rozumiem. </p>

<p>- Cierpliwo&#347;ci! Zaraz pan pojmiesz wszyst­ko -
uspakaja&#263; zacz&#261;&#322; pan Emil swego s&#322;uchacza.</p>

<p>- Zapali&#263; musimy poprzednio cygara, bo i pa&#324;­skie
zgas&#322;o, nieprawda&#380;? - rzek&#322; w &#347;lad za tem, a wydobywszy
zapa&#322;ki, zapali&#263; jedn&#261; z nich usi&#322;owa&#322;, lecz wietrzyk
swawolny zgasi&#322; mu j&#261; i nast&#281;pnych kilka. - Sapristi! -
zakl&#261;&#322; z cicha. - Sta&#324;cie-no, hej! tam! - krzykn&#261;&#322; na
furmana.</p>

<p>Konie zatrzymane stan&#281;&#322;y; wspomagany przez
m&#322;odego plenipotenta, &#321;ady&#380;y&#324;ski zapali&#322; wreszcie cy­garo,
a podniós&#322;szy g&#322;ow&#281;, spojrza&#322; przed siebie.</p>

<p>- Có&#380; to? Wy&#380;yczpol? - zapyta&#322;
s&#322;u&#380;by.</p>

<p>- A tak, prosz&#281; ja&#347;nie pana! - potwierdzi&#322;
lokaj, zdejmuj&#261;c liberyjn&#261; czapk&#281;.</p>

<p>- Tiens, tiens, widzi pan jak to czas leci - zwróci&#322;
si&#281; do Krasnostawskiego; - za jakie pó&#322; go­dziny b&#281;dziemy na
stacyi, patrz pan, - i wskaza&#322; r&#281;­k&#261; krajobraz.</p>

<p>B&#322;yszcz&#261;c w mroku, l&#347;ni&#322;a si&#281;
opodal wst&#281;ga rzeki, na górze malowniczo rozrzucone do&#347;&#263;
du&#380;e miasteczko mruga&#322;o dziesi&#261;tkami &#347;wiate&#322;ek...</p>

<p>- Jecha&#263;! - rozkaza&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski.</p>

<p>Powóz ruszy&#322;; pan Emil, po chwili milczenia,
przemówi&#322; nagle:</p>

<p>- Przepraszam stokrotnie, &#380;e widz&#261;c cieka­wo&#347;&#263;
w oczach pa&#324;skich, nie ko&#324;cz&#281; opowiadania... Pozwolisz pan,
&#380;e mu zadam dwa pytania: czy masz pan dobr&#261; pami&#281;&#263; i
dok&#261;d pan jedziesz?</p>

<p>- Jad&#281; do rodzinnego miasta, a pami&#281;&#263; mam
wyborn&#261;! - u&#347;miechn&#261;&#322; si&#281; Krasnostawski.</p>

<p>- Otó&#380; to - bardzo dobrze. Napisa&#322;em, bo widzi
pan, list do Romana, ze szczegó&#322;owym opisem tego, co teraz tu opowiadam.
Mam pami&#281;&#263; jednak fataln&#261;... Zapomn&#281; listu wrzuci&#263; na
pewno! Mój panie kochany, we&#378; go i wrzu&#263; na dworcu... Có&#380;,
dobrze? Przy tych s&#322;owach, &#321;ady&#380;y&#324;ski wyj&#261;&#322;
pospiesznie z surduta gruby list i poda&#322; go Krasnostawskie­mu. Ten machinalnie
schowa&#322; go do kieszeni, gdzie spoczywa&#322;o i jego do Romana pismo.</p>

<p>- No, wi&#281;c ko&#324;cz&#281;!.. - zaci&#261;gaj&#261;c
si&#281; dymem, rzek&#322; pan Emil.</p>

<p>- S&#322;ucham i to bardzo ciekawie - przerwa&#322; z
zainteresowaniem Krasnostawski.</p>

<p>- Dziwi&#322; wi&#281;c pana fakt, - ci&#261;gn&#261;&#322;
&#321;ady&#380;y&#324;ski - &#380;e pugilares i tysi&#261;czki s&#261;
w&#322;asno&#347;ci&#261; hrabicza, cho&#263; znalaz&#322;y si&#281; w
szufladzie Romka?.. W tem s&#281;k w&#322;a&#347;nie, &#380;e Topolski
dzi&#347; dopiero przekona&#322; si&#281;, i&#380; s&#261; one w innem,
ni&#380; przypuszcza&#322;, r&#281;ku.</p>

<p>Wyobra&#378; pan sobie bowiem, jaki by&#322; przebieg zguby
tych pieni&#281;dzy...</p>

<p>- Temu lat sze&#347;&#263;, czy o&#347;m, Topolski mia&#322;
przyja­ció&#322;k&#281; w teatralnych sferach.. Otó&#380; pewnego wieczora,
zaprzysi&#281;gaj&#261;c sobie w duszy uroczy&#347;cie, &#380;e pu&#347;ci w
tr&#261;­b&#281; swoj&#261; magnifik&#281;, idzie Topolski do niej na ostatnie
randez vous... Naturalnie w kieszeni kilka tysi&#261;czków maj&#261;c w zapasie
- &#321;ady&#380;y&#324;ski urwa&#322;, za&#347;mia&#322; si&#281; i  pu&#347;ciwszy z ust kó&#322;ko dymu,
mówi&#322; dalej.</p>

<p>- Lecz i tym razem spotyka pana na Szcz&#281;snojej
niepowodzenie... Nadobna córa Melpomeny nie chce nawet s&#322;ysze&#263; o
rozstaniu... Scena wi&#281;c z tego naturalnie, p&#322;acze! On przeprasza
-  ona w ko&#324;cu daje si&#281;
przeb&#322;aga&#263; - amor vincens tuszuje wreszcie wszystko!..</p>

<p>Pan Emil odsapn&#261;&#322; - i swobodnie po chwili
ci&#261;g­n&#261;&#322; dalej:</p>

<p>- Nad ranem, z mi&#322;o&#347;ci&#261; gruntownie
odegrzan&#261; w sercu, przysi&#281;gaj&#261;c sobie, i&#380; przyjació&#322;ki
nie porzuci nigdy, powraca Topolski do siebie... Nagle, dotkn&#261;wszy
si&#281; kieszeni surduta, nie znajduje tam - pugilaresu! Ona, ta
nieprzejednana, zagra&#322;a z nim komedy&#281;; za ma&#322;o jej by&#322;o
dziewi&#281;ciu tysi&#281;cy, które jej pono dawa&#322;, najbezczelniej okrad&#322;a
go wi&#281;c, po prostu na ca&#322;e dwadzie&#347;cia i siedm, znajduj&#261;ce
si&#281; w portfelu.</p>

<p>Topolski jednak wobec powy&#380;szego faktu, po
g&#322;&#281;bszem wnikni&#281;ciu w siebie, decyduje, &#380;e b&#261;d&#378;
co b&#261;d&#378; pozby&#322; si&#281; baby...</p>

<p>Oddychaj&#261;c zatem pe&#322;n&#261; piersi&#261; -
swobodny wy­je&#380;d&#380;a do dóbr swych "krzy&#380;yk na
&#347;wi&#347;ni&#281;tym pugilaresie postawiwszy" - jak powiedzieliby
bracia nasi, Litwini...</p>

<p>Tu pan Emil przerwa&#322; opowie&#347;&#263; raz jeszcze,
zapali&#322; na nowo zgas&#322;e cygaro i ko&#324;czy&#322;.</p>

<p>- Od tej chwili min&#281;&#322;o lat o&#347;m, a tych dwoje
nie widzia&#322;o si&#281; wcale.</p>

<p>Sko&#324;czy&#322;em...</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski odetchn&#261;&#322; i umilk&#322;.</p>

<p>- Dzi&#281;kuj&#281; panu za opowiadanie -
po&#347;pieszy&#322; z odpowiedzi&#261;, Krasnostawski. - Rzeczywi&#347;cie,
szara­da prawdziwa... Ale w Szcz&#281;snojej zdziwienie by­&#322;o wielkie?</p>

<p>- Ogromne! - odpar&#322; pan Emil. - Notabene, wyobra&#378;
pan sobie, w Szcz&#281;snojej pe&#322;no go&#347;ci... Mieszka tam wi&#281;c
stale: primo jaka&#347; powa&#380;na wielce krewna Topolskiego, zapewne
dlatego, by do ka­walerskiej siedziby pana na Szcz&#281;snojej mog&#322;y
przybywa&#263; i damy; secundo, prócz m&#281;skiego towarzystwa,
przyby&#322;ego niespodzianie z kolei dzi&#347; z rana - a w których to gronie
nie brakowa&#322;o i jednego prezesa, spo­&#322;ecznego kole&#380;ki Romana -
znajdowa&#322;o si&#281; te&#380; w sie­dzibie Topolska kilka osób, które
przyjecha&#322;y spe­cyalnie do naszych: pa&#324;, z kondolency&#261; po
po&#380;arze.</p>

<p>Wi&#281;c powiadam panu! - mówi&#322; weso&#322;o dalej
&#321;ady&#380;y&#324;ski - gdy to co mówi&#322;em, nam, m&#281;&#380;­czyznom,
opowiedzia&#322; Topolski po kolacyi przy cygarze, i kiedy wiadomo&#347;&#263;
ta do pa&#324; si&#281; przedosta&#322;a, Topolski zosta&#322; bohaterem
dnia!..</p>

<p>- No, a pani Ola nic o istnieniu tego por­tfelu nie wiedzia&#322;a?</p>

<p>- Ale&#380;, nic zupe&#322;nie! - podchwyci&#322;
&#321;ady&#380;y&#324;ski. Tem wi&#281;ksze zaintrygowanie, domys&#322;y!..
Wszyscy, a szczególniej panie, wsiad&#322;y na mnie, bym natychmiast
opisa&#322; to wszystko Romanowi, chcia&#322;y nawet, bym specyalnie w tej
sprawie pojecha&#322; do niego... Prezes za&#347;, ksi&#261;&#380;e
Szyd&#322;owiecki, zrobi&#322; nawet w li&#347;cie moim dopisek, &#380;eby
Romek powiadomi&#322; go telegra­ficznie o swym przyje&#378;dzie, to on wyprawi
wówczas raut na cze&#347;&#263; jego i Topolskiego, jako bohaterów tej
zagadkowej sprawy... Jednem s&#322;owem, powiadam pa­nu - komedya...</p>

<p>&#321;ady&#380;y&#324;ski mówi&#263; przesta&#322;,
strzepuj&#261;c popió&#322; z cygara. Lecz trwa&#322;o to krótko...</p>

<p>Rozmowa wkrótce potoczy&#322;a si&#281; znowu b&#322;ysko­tliwa,
lekka...</p>

<p>A powóz tymczasem dudni&#322; w&#322;a&#347;nie teraz po
mo&#347;cie, rzuconym przez rzek&#281;, i wtoczy&#322; si&#281; w w&#261;s­kie
brudne uliczki &#380;ydowskiego miasteczka; niebawem wymin&#261;&#322; je i
znalaz&#322; si&#281; na szerokim trakcie, prowadz&#261;cym do kolejowego
dworca.</p>

<p>Jednocze&#347;nie w oddali ukaza&#322;y si&#281; trzy
gorej&#261;­ce &#347;wiat&#322;a: - to poci&#261;g zbli&#380;a&#322; si&#281;
ju&#380; do stacyi. Pierwszy dojrza&#322; go Krasnostawski. Si&#281;gn&#261;&#322;
szybko po zegarek i spojrza&#322;:</p>

<p>- Oho, ju&#380; po dziewi&#261;tej! to pa&#324;ski
poci&#261;g...  </p>

<p>- Do djaska! - z&#380;ymn&#261;&#322; si&#281; pan Emil i -
wyt&#281;­&#380;y&#322; wzrok w kierunku poci&#261;gu.</p>

<p>- Janie! galopem! - krzykn&#261;&#322;, zwracaj&#261;c
si&#281; energicznie do furmana... Dam ci na mohorycz... nocowa&#263; tu ani
my&#347;l&#281;!.. Mo&#380;e zd&#261;&#380;ymy! Jazda, a ostro!..</p>

<p>Stangret trzasn&#261;&#322; z bicza, czwórka
pu&#347;ci&#322;a si&#281; p&#281;dem po g&#322;adkim szlaku.</p>

<p>Zziajane ju&#380; konie, galopuj&#261;c, sapa&#322;y i tak
do­jechano a&#380; pod sztachety drewniane, okalaj&#261;ce stacy&#281;... Tu
pe&#322;no ju&#380; by&#322;o wozów, bryk, obywatelskich czwórek,
oczekuj&#261;cych na swych panów.</p>

<p>Gdy elegancki ekwipa&#380; pana Emila wtoczy&#322; si&#281;
na brukowany placyk przed stacy&#261;, jednocze&#347;nie na platformie
rozleg&#322; si&#281; dzwonek i wpad&#322; tam, z hukiem poci&#261;g,
zatrzymuj&#261;cy si&#281; tu tylko par&#281; minut. </p>

<p>- Zuch z ciebie! - pochwali&#322; &#321;ady&#380;y&#324;ski
fur­mana, i rzuciwszy mu pó&#322;imperya&#322;a, wyskoczy&#322; szyb­ko.
Rzeczy, przytwierdzone za powozem, odwi&#261;zy­wano ju&#380;; dwaj panowie,
zarz&#261;dziwszy po&#347;piech, pobiegli do sali.</p>

<p>Tu ruch panowa&#322; nielada..­</p>

<p>Pasa&#380;erowie przyjezdni wysypywali si&#281; z wa­gonów i
t&#322;oczyli do wn&#281;trza dworca; jad&#261;cy kupowali bilety,
s&#322;u&#380;ba kolejowa nosi&#322;a r&#281;czne baga&#380;e, zdawa&#322;a
kufry, biega&#322;a gor&#261;czkowo, kr&#281;ci&#322;a si&#281;, jak w ukropie.</p>

<p>Przecisn&#261;wszy si&#281; energicznie przez t&#322;um, pan
Emil zdoby&#322; bilet pierwszej klasy i w minut&#281; potem, wychylony z
wagonowego okna, rozmawia&#322; z &#380;egna­j&#261;cym go Krasnostawskim.</p>

<p>Uderzy&#322; trzykrotnie dzwonek, konduktor gwizd­n&#261;&#322;,
lokomotywa odpowiedzia&#322;a mu przeci&#261;gle - poci&#261;g ruszy&#322;
powoli z miejsca.</p>

<p>- Do widzenia!... Powodzenia na nowej dro­dze &#380;ycia!..-
mówi&#322; pan Emil, u&#347;miechaj&#261;c si&#281; przy­ja&#378;nie,
serdecznie &#347;ciskaj&#261;c d&#322;o&#324; Krasnostawskiego.</p>

<p>Ten ostatni za&#347;, widocznie pod wp&#322;ywem ja­kiej&#347;
nag&#322;ej my&#347;li, pu&#347;ci&#322; szybko r&#281;k&#281;
&#321;ady&#380;y&#324;skie­go, sk&#322;oni&#322; si&#281;, i wydobywszy szybko
z kieszeni dwa listy, podbieg&#322; ku uchodz&#261;cemu wagonowi pocztowe­mu.
Dogoni&#322; go i zr&#281;cznie wrzuci&#322; w otwór w&#322;a­&#347;ciwy oba
pisma.</p>

<p>- Addio... dzi&#281;kuj&#281;! - pos&#322;ysza&#322; jeszcze
g&#322;os pana Emila, i poci&#261;g znik&#322; niebawem. </p>

<p>Krasnostawski pozosta&#322; sam. Nast&#281;pny poci&#261;g
mia&#322; przyj&#347;&#263; ju&#380; wkrótce, poszed&#322; wi&#281;c do kasy,
ku­pi&#322; bilet, a wróciwszy na platform&#281;, usiad&#322; na &#322;aweczce
samotny.</p>

<p>Zamy&#347;li&#322; si&#281;...</p>

<p>Poza nim zamyka&#322; si&#281; teraz na zawsze jeden okres
dotychczasowego jego &#380;ycia.</p>

<p>P&#322;atny s&#322;uga bogatszych od siebie ludzi
z&#380;y&#322; si&#281; on jednak, zbrata&#322; z ich &#380;yciem - z nimi... I
po co?.. Po to, by obrachunek ten po&#380;ycia wspólnego zako&#324;czy&#263;
tak marnie?.. </p>

<p>Krasnostawski pochyli&#322; g&#322;ow&#281;, uj&#261;wszy
j&#261; w d&#322;o­nie. Jaki&#347; bunt mimowolny podnosi&#322; si&#281; w nim
przeciwko &#380;yciu, losowi i ironii jego.</p>

<p>Po co tu przyby&#322; lat temu kilka, po co przywi&#261;­za&#322;
si&#281; do tego cudzego k&#261;tka ziemi, po co tak gor&#261;­co ukocha&#322;
Ol&#281;?</p>

<p>Dlaczego to wcielenie wdzi&#281;ku, czaru, wiosny, ­mi&#322;o&#347;ci
i pi&#281;kna, w osobie tej kobiety, stan&#281;&#322;o, jak cie&#324;
niepochwytne, na drodze jego &#380;ycia?..</p>

<p>Krasnostawski pochyli&#322; si&#281; bardziej jeszcze i
d&#322;ugi czas pozosta&#322; nieruchomy.</p>

<p>Nagle drgn&#261;&#322; ca&#322;em cia&#322;em i
podniós&#322; g&#322;ow&#281;. Gwizd dono&#347;ny przeszy&#322; powietrze, na
dworzec z hukiem, szumem, w k&#322;&#281;bach pary wpad&#322; poci&#261;g
kuryerski.</p>

<p>Krasnostawski pocz&#261;&#322; szuka&#263; miejsca w wago­nach.
Ulokowawszy si&#281; wreszcie, zbli&#380;y&#322; si&#281; do okna wagonu i
wyjrza&#322;.</p>

<p>Zamykano ju&#380; w&#322;a&#347;nie z po&#347;piechem
drzwiczki, w&#347;ród zgie&#322;ku rozlega&#322; si&#281; trzeci dzwonek. </p>

<p>Krasnostawski ostatniem spojrzeniem smutnem obj&#261;&#322;
raz jeszcze wszystko i cofn&#261;&#322; si&#281; w g&#322;&#261;b wagonu...</p>

<p>Zagra&#322;a w tej&#380;e chwili tr&#261;bka dro&#380;nika,
mig­n&#281;&#322;y latarnie sygna&#322;ów i poci&#261;g kuryerski znik&#322;,
poch&#322;oni&#281;ty cieniami nocy.</p>

<p>Na dworcu zago&#347;ci&#322; znowu spokój. Wszyscy rozeszli
si&#281; teraz na dobre, pogaszono latarnie, a w oknach stacyi niebawem równie&#380;
znik&#322;y &#347;wiat&#322;a.</p>

<p>Na bagnach chór &#380;abi gra&#322; tylko sw&#261;
pie&#347;&#324; jednostajn&#261; gdzie&#347; w dali, w pobliskim lesie
s&#322;ysze&#263; si&#281; dawa&#322;y jakie&#347;, szmery i senna noc cicha,
zasiad&#322;­szy, jak królowa, na tronie z tkanego z&#322;otem szafiru -
rozpostar&#322;a panowanie nad &#347;wiatem...</p>

<p>Cisza zupe&#322;na zaw&#322;adn&#281;&#322;a okolic&#261;.</p>

<p>Mierz&#261;c tylko mkn&#261;cy chy&#380;o czas, olbrzymi ze­gar
stacyjny wydzwania&#322; godziny miarowo...</p>

<p>W milczeniu ogólnem, jak szept cz&#322;owieka, g&#322;os
jego odzywa&#322; si&#281; bezustannie:</p>

<p>Tik - tak! tik - tak! tik - tak!..</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>-------------</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>W centrum Medyolanu, na placu "Del Duomo," w
powodzi jaskrawych promieni upalnego, ko&#324;cz&#261;ce­go si&#281; ju&#380;
popo&#322;udnia, leniwie snu&#322;y si&#281; po chodni­kach sylwetki niezbyt
licznych przechodniów, kryj&#261;c si&#281; od s&#322;o&#324;ca pod kolumny
frontowe i oszklon&#261; ga­lery&#281; "Vittorio Emanuele."</p>

<p>Woko&#322;o klombów, zajmuj&#261;cych &#347;rodek placu, i
otaczaj&#261;cych stoj&#261;cy tam pomnik, kr&#281;ci&#322;y si&#281;
jednostajnie elektryczne tramwaje, dzwoni&#261;c co chwila, rozbiegaj&#261;c
si&#281; i gin&#261;c w sieci ulic miasta, sam za&#347; na koniu majestatyczny
Wiktor Emanuel II, z br&#261;zu, z piedesta&#322;u pomnika, wpatrywa&#263;
si&#281; zdawa&#322; cie­kawie w otwarte drzwi króluj&#261;cego tu na placu ka­tedralnego
tumu, poci&#261;gaj&#261;cego z oddali tajemnicz&#261; wej&#347;cia
g&#322;&#281;bin&#261;... Koronkowej roboty marmurowe jego &#347;ciany, dach,
kilkadziesi&#261;t wie&#380;yc i zdobi&#261;ce go statuy, w liczbie oko&#322;o
dwóch tysi&#281;cy, wznosi&#322;y si&#281; dumnie, i wystrzela&#322;y wysoko w
niebo w&#322;oskie, sza­firowe, czyste, zadziwiaj&#261;c misternem wyko&#324;­czeniem,
daj&#261;c sob&#261; najlepsze nie&#347;miertelne &#347;wia­dectwo genialnej
pracy cz&#322;owieka.</p>

<p>Po marmurowych stopniach schodów tej oka­za&#322;ej,
gotyckiej katedry, mog&#261;cej w swojem wn&#281;trzu pomie&#347;ci&#263; do
40,000 ludzi, co chwila wchodzi&#322; kto&#347; do jej &#347;rodka, lub
wychodzi&#322; na ulic&#281; - z koj&#261;cej ciszy &#347;wi&#261;tyni
wpadaj&#261;c nagle w ha&#322;a&#347;liwy wir miasta, i natr&#281;ctwo jego
mieszka&#324;ców, w osobie spaceru­j&#261;cego po trotuarze tu&#380; ko&#322;o
tumu przekupnia, ci­sn&#261;cego w r&#281;ce ka&#380;demu gwa&#322;tem
mozaikowe wy­roby weneckie.</p>

<p>- Uno liro, signore, solamente uno liro! - na pó&#322;
rozpaczliwym, na pó&#322; przekonywaj&#261;cym g&#322;osem napiera&#322;
si&#281; w&#322;a&#347;nie ten ostatni, &#347;niady W&#322;och, o prze­bieg&#322;em
spojrzeniu, i trzymaj&#261;c w r&#281;ku jak&#261;&#347; podej­rzanej roboty
broszk&#281;, zagradza&#322; drog&#281; m&#322;odemu m&#281;&#380;czy&#378;nie,
wst&#281;puj&#261;cemu, w zamy&#347;leniu; po stopniach katedry.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski przystan&#261;&#322;; podniós&#322;
g&#322;ow&#281;, i spoj­rza&#322; w oczy natr&#281;towi, a &#380;achn&#261;wszy
si&#281; niecierpliwie, rzuci&#322; mu co&#347; energicznie po w&#322;osku.
Przest&#261;­piwszy próg ko&#347;cio&#322;a, zdj&#261;&#322; kapelusz i
odetchn&#261;&#322; z ulg&#261;.</p>

<p>Przyjemnym ch&#322;odem w przeciwstawieniu do
panuj&#261;cego na dworze upa&#322;u; powia&#322;o na&#324; z wn&#281;trza tumu
i milczeniem skupionem, powagi i - majestatu pe&#322;nem... Cie&#324;, pustka i
tajemniczo&#347;&#263; niewyt&#322;uma­czona obj&#281;&#322;y go zarazem
niepodzielnie. W ciszy; po mozaykowej posadzce, z marmuru, dono&#347;nie,
rozleg&#322;y si&#281; kroki Romana.</p>

<p>Poza amfilad&#261; 52 kolumn olbrzymich, kolosów,
szesna&#347;cie kroków ka&#380;da obchodu maj&#261;cych - w perspektywie,
daleko, widnia&#322; wielki o&#322;tarz, chór i rz&#281;dy plecionych
krzese&#322;ek &#347;wieci&#322;y przy­&#263;mionym blaskiem kolorowe
szk&#322;a okien, ponad g&#322;o­w&#261; za&#347; Dzier&#380;ymirskiego,
opieku&#324;czo jakby, wznosi­&#322;y si&#281; marmurowo wynios&#322;e gotyckie
arkady; z wierzcho&#322;ków kolumn, zdobi&#261;c je grupami ka&#380;d&#261; z
osobna, patrzy&#322;y na niego dziesi&#261;tki statuetek ma&#322;ych...</p>

<p>Odblask s&#322;oneczny dotkn&#261;&#322; delikatnie
pi&#281;knych rysów przybysza, jego smag&#322;ych policzków, wypuk&#322;e­go
czo&#322;a, i o&#347;wietli&#322; je przelotnie.. Ra&#380;ony
&#347;wiat&#322;em w oczy, Roman usun&#261;&#322; si&#281; w cie&#324;, i
spu&#347;ciwszy g&#322;o­w&#281; na piersi, zaduma&#322; si&#281;
g&#322;&#281;boko.</p>

<p>Godzin temu dwie zaledwie odebra&#322; jednocze­&#347;nie
dwa listy...</p>

<p>Pierwszy od Emila &#321;ady&#380;y&#324;skiego, sarkastycz­no
- szyderski, opisuj&#261;cy mu szczegó&#322;owo i swobodnie fakt znalezienia
pugilaresu, - powali&#322; go w pierwszej chwili, niby uderzenie obucha.</p>

<p>Drugi, przepe&#322;ni&#322; miar&#281; jeszcze!..</p>

<p>Ze s&#322;ów tak szczerych, i&#380; nie mog&#322;y
nasun&#261;&#263; nawet momentalnej w&#261;tpliwo&#347;ci, wyrwanych prosto z
bolej&#261;cej duszy ludzkiej, dowiedzia&#322; si&#281; Dzier&#380;y­mirski o
zdradzie Oli...</p>

<p>Chwili tej nie zapomni do grobu!..</p>

<p>Otch&#322;a&#324;, zda si&#281;, g&#322;&#281;boka i
bezdenna rozwar&#322;a mu si&#281; pod stopami, dusi&#263; go w gardle
pocz&#281;&#322;o, w g&#322;owie powsta&#322; zam&#281;t - w piersiach dotkliwy
ból!.. Wybieg&#322; jak nieprzytomny na ulic&#281;...
Pó&#322;ob&#322;&#261;kany prawie przyby&#322; pod stopnie marmurów katedry ­po
ukojenie...</p>

<p>Za progiem &#347;wi&#261;tyni, rzeczywi&#347;cie cudem po
prostu jakim&#347;, powróci&#322;a mu samowiedza i wzgl&#281;dna równowaga
umys&#322;owa..</p>

<p>I oto teraz Roman porz&#261;dkowa&#263; zaczyna uci&#261;­&#380;liwie
my&#347;li. Wzrok jego machinalnie b&#322;&#261;dzi po wspania&#322;ych
freskach, z dzie&#322;ami mistrzów, o&#322;tarzach, marmurowych rze&#378;bach i
pomnikach, zatrzymuje si&#281; instynktownie na siedmioramiennym kandelabrze ol­brzymim,
kosztownej roboty, w kszta&#322;cie drzewa... Potem oczy jego spoczywaj&#261;
bezmy&#347;lnie na kopule, przed chórem i znajduj&#261;cej si&#281; pod
ni&#261; podziemnej kaplicy &#347;wi&#281;tego Karola Boromeusza, ozdobionej bo­gato
drogimi kamieniami i z&#322;otem...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski si&#281;ga nagle do kieszeni i wyj­muje
otrzymane listy... usi&#322;uje przeczyta&#263; je po raz wtóry...</p>

<p>Przed nim, prze&#347;wiecane b&#322;y&#347;ni&#281;ciem
s&#322;o&#324;ca, zmatowanym blaskiem &#322;agodnie &#347;wiec&#261; w
zmierzchach katedry wspania&#322;e trzy okna chóru, jak mó­wi&#261;,
najwi&#281;ksze na &#347;wiecie ca&#322;ym.</p>

<p>Niby &#380;ywe, patrz&#261; na Romana z okiennych wi­tryn
miniaturowe postacie &#347;wi&#281;tych; malowane barwnie na szkle, na
ma&#322;ych kwadratowych tafelkach - 350 obok siebie reprodukcyj scen
religijnych, wzo­rowanych na najs&#322;awniejszych mistrzach wychyla si&#281;,
p&#322;onie setkami kolorów i cieni...</p>

<p>Dzier&#380;ymirski wypuszcza listy z r&#281;ki i ukrywa
twarz w d&#322;onie...</p>

<p>Pod wp&#322;ywem bowiem jednego rzutu oka tylko na pisma,
cierpienie bezbrze&#380;ne i rozpacz t&#322;ocz&#261;c&#261; fa­l&#261;
zalewaj&#261; mu dusz&#281;...</p>

<p>Wi&#281;c zdradzi&#322;a go!.. Zdradzi&#322;a nikczemnie,
dla zmys&#322;owego upojenia - dla sza&#322;u!.. Zdepta&#322;a jego
mi&#322;o&#347;&#263;, uczucia, oszuka&#322;a go - zapomnia&#322;a!..</p>

<p>Wi&#281;c takim ironii zgrzytem nagradza jego los szyderca,
za to, co dla kobiety tej niegdy&#347; uczyni&#322;!..</p>

<p>Ale&#380; on dla niej przecie&#380; po&#347;wi&#281;ci&#322;
wszystko!.. Siebie odda&#322;!.. Sw&#261; cze&#347;&#263;, uczciwo&#347;&#263;
- sumienie!.. </p>

<p>- Przez ciebie wszystko tom uczyni&#322;, przez ciebie! - g&#322;uchy
j&#281;k unosi pier&#347; m&#281;&#380;czyzny. - O, Olu!.. Olu!.. przez
ciebie!..</p>

<p>I milknie skarga...</p>

<p>A potem niezrozumia&#322;ego ju&#380; co&#347; co&#347;
tylko, nie­dos&#322;yszalnego poczynaj&#261; naraz szepta&#263; cicho do siebie
Dzier&#380;ymirskiego usta.</p>

<p>Kl&#281;ka i jakie&#347; bóle i &#380;ale
p&#322;yn&#261;&#263; si&#281; zdaj&#261; pod strop milcz&#261;cego tumu,
biegn&#261; trwo&#380;nie pod wynio­s&#322;e jego arkady, odbijaj&#261;
si&#281; o statuy, rze&#378;by i pomniki - na kolana padaj&#261; u o&#322;tarzy
- lec&#261;, tam, gdzie&#347; wysoko... do Boga!..</p>

<p>Lecz oto nagle spokój &#347;wi&#261;tyni brutalnie prze­rwanym
zostaje...</p>

<p>- Yes, yes, yes!.. - odzywa si&#281; co chwila i dowcipy
francuskie wtóruj&#261; angielszczy&#378;nie, - z przewodnikami Baedeker'a w
r&#281;ku przesuwa si&#281; tu&#380; ko&#322;o Romana garstka osób, z udanem
znawstwem ogl&#261;daj&#261;c wszystkie zabytki tumu.</p>

<p>Gwarz&#261;c weso&#322;o, dziel&#261; si&#281; tury&#347;ci
na dwie po&#322;owy. Jedna z nich zmierza zobaczy&#263; wn&#281;trze ka­plicy
&#347;w. Karola Boromeusza, druga, pobrz&#281;kuj&#261;c pieni&#281;dzmi,
kupuje niebawem prawo obejrzenia da­chu katedry, przy stoliku, postawionym we
wn&#281;trzu &#347;wi&#261;tyni, na prawo, w g&#322;&#281;bi, u wej&#347;cia do
prowadz&#261;cych tam&#380;e schodów.</p>

<p>Roman powstaje i z ko&#347;cio&#322;a uchodzi po&#347;piesz­nie.
Na ulicy wskakuje do doro&#380;ki, i rzuca g&#322;o&#347;no jaki&#347; rozkaz
wo&#378;nicy.</p>

<p>Powozik rusza... Stopniowo, coraz szybciej wymija ulice,
uliczki, place targowe; staro&#380;ytne ko­&#347;cio&#322;y i pa&#322;ace...
Ruch miejski woko&#322;o zmniejsza&#263; si&#281; poczyna i powóz
wje&#380;d&#380;a niebawem w szerok&#261; alej&#281;, gdzie, oprócz
biegn&#261;cych gdzieniegdzie tram­wai, nie ma zgo&#322;a nikogo.</p>

<p>W &#347;lad za tem równie&#380; roztwiera si&#281; perspek­tywa...</p>

<p>Poza obszernym placem, bieleje kwadrat wiel­kiej kolumnady,
ziele&#324; &#347;wie&#380;a ramuje j&#261; wdzi&#281;cznie. To ju&#380; miasto
umar&#322;ych, - jeden z najpi&#281;kniejszych w&#322;oskich pomnikowych
cmentarzy, medyola&#324;skie "Ci­mitero Monumentale."</p>

<p>Powóz podje&#380;d&#380;a bli&#380;ej nieco,
Dzier&#380;ymirski wysiada i id&#261;c piechot&#261;, kieruje si&#281; ku
rysuj&#261;cej si&#281; teraz ca&#322;kiem ju&#380; wyra&#378;nie i okazale,
cmentarnej kolumnadzie wej&#347;ciowej. Krocz&#261;c za&#347; tak po­woli,
my&#347;li: Nareszcie... tu, u grobu matki, dadz&#261; mi spokój przynajmniej
ludzie!.. Tu zdob&#281;d&#281; samotno&#347;ci chwil&#281; z jej prochami tylko
i z samym sob&#261;!..</p>

<p>Wst&#281;puj&#261;c po stopniach schodów, Dzier&#380;ymir­ski
znajduje si&#281; niebawem pod dachem kolumnady, kwadratowym frantom,
ozdobionym wie&#380;ycami, zamykaj&#261;cej z zewn&#261;trz widok i
wej&#347;cie na cmentarz.</p>

<p>U stóp Romana obecnie, w potokach s&#322;onecz­nych
promieni, na tle zieleni gaju, bielej&#261; setki marmurów, wystrzelaj&#261; w
niebo dziesi&#261;tki gotyckich wie&#380;yczek, mauzoleów i pomników...</p>

<p>Nie patrz&#261;c nawet na nie, oboj&#281;tny, Dzier&#380;y­mirski,
skr&#281;ca w lewo, a wzrok jego przesuwa si&#281; machinalnie po ma&#322;ych
zadrukowanych tabliczkach marmurowych wprawionych g&#281;sto obok siebie w
&#347;cian&#281; kolumnady, a oznaczaj&#261;cych miejsce trumienek, z
popio&#322;ami nieboszczyków.</p>

<p>I Roman w ten sposób dochodzi do k&#261;ta fron­towego
czworoboku, widz&#261;c za&#347; naprzeciw siebie mur, skr&#281;ca, id&#261;c
wci&#261;&#380; jeszcze pod dachem kolumnady, pos&#322;usznie, na prawo...</p>

<p>Zadumany, mija wprawiony w &#347;cian&#281; pomnik rodziny
Volonte, pe&#322;ny artyzmu, pi&#281;kny bardzo w oddaniu grozy i bólu...</p>

<p>Na cia&#322;o ju&#380; oto martwe pi&#281;knego
m&#281;&#380;czyzny i le&#380;&#261;ce w po&#347;cieli na &#322;o&#380;u z
kamienia, w zgi&#281;ciu bolesnem postaci ca&#322;ej, rzucona w szale rozpaczy,
kl&#281;czy m&#322;oda kobieta i ca&#322;uje drog&#261; dla si&#281; twarz
zmar&#322;ego... Ca&#322;uje, pie&#347;ci w zapami&#281;taniu &#347;lepem,
upojeniu strasznem, bo ostatniego, a nieodwo&#322;alnego ju&#380;
po&#380;egnania!..</p>

<p>Roman, wszed&#322;szy po schodach bocznego skrzyd­&#322;a
kolumnady, jest ju&#380; na cmentarzu.</p>

<p>Idzie wolno, kieruj&#261;c si&#281; bezwiednie alej&#261;
zna­n&#261;, wiod&#261;c&#261; ku mogile matczynej.</p>

<p>Wko&#322;o niego wznosz&#261; si&#281; zewsz&#261;d
wspania&#322;e grobowce: Verazzich, Sonzognich, Nasonich, Turatich,
Brambillich, Pagnonich i innych w&#322;oskich rodzin i rodów. Pie&#347;cide&#322;ka
kamieniarskiej, rze&#378;biarskiej i budowlanej roboty, mauzolea, w
kszta&#322;cie go­tyckich kapliczek, z pi&#281;knymi o&#322;tarzykami,
mozayk&#261;, obrazami i innemi ozdobami wewn&#261;trz &#347;liczne, od­cinaj&#261;
si&#281; licznie na tle zieleni drzew cmentarza... Po wsze strony za&#347;,
gdzie okiem rzuci&#263; tylko, w tych wszystkich bia&#322;ych grobowych
sylwetach po­chwycony artystycznie, w kamie&#324; martwy i marmury
rze&#378;biarskim d&#322;utem zakuty, dr&#380;y, zdawa&#322;o by si&#281;
wsz&#281;dzie... ból!..</p>

<p>S&#322;o&#324;ce, zni&#380;aj&#261;ce si&#281; ju&#380;
stopniowo coraz bar­dziej, z&#322;oci teraz rz&#281;si&#347;cie rój
bia&#322;ych postaci... W pobli&#380;u Dzier&#380;ymirskiego, z kraw&#281;dzi
od&#322;amu - na wpó&#322; obros&#322;ego zieleni&#261;, a doskonale imitowanej
ska&#322;y gór­skiej - z jej szczytu, iskrz&#261;cy si&#281; w blaskach
s&#322;o&#324;ca, spogl&#261;da wynio&#347;le doko&#322;a wspania&#322;y
orze&#322; z bromu.</p>

<p>To odznaczaj&#261;cy si&#281; od drugich
oryginalno&#347;ci&#261; pomys&#322;u, grobowiec Poggich...</p>

<p>Dalej za&#347; nieco pomnik rodziny Rusconi; rze&#378;­ba
kobiety, o oczach, pe&#322;nych wyrazu, wpatrzonej smutnie w dal, z testamentem
nieboszczyka w r&#281;ku, na którym wyryte widniej&#261; zapisy..</p>

<p>W innej znów stronie, wdowa w pó&#322;le&#380;&#261;cej po­zycyi,
zap&#322;akana; twarzy jej nie wida&#263; wcale - ukry­ta w d&#322;onie.
Ca&#322;a posta&#263; wyra&#380;a ból niezmierny.</p>

<p>W swej w&#347;ród grobowców w&#281;drówce, Dzier&#380;y­mirski
przystaje nagle... W zamy&#347;leniu - zb&#322;&#261;dzi&#322;...
Oryentuj&#261;c si&#281;, zawraca, i ponownie mija mnóstwo grobowców,
okazalszych, skromniejszych - przechodzi mimo pi&#281;knego nader pomnika.</p>

<p>Na grób z marmuru rzucona du&#380;a kotwica; pod
krzy&#380;em siedzi na mogile anio&#322;-kobieta, o prze&#347;licznym wyrazie
twarzy, pogr&#261;&#380;ona w smutnem zamy­&#347;leniu, z wie&#324;cem w
d&#322;oni...</p>

<p>Niebawem, tu&#380; obok id&#261;cego wci&#261;&#380; Romana,
wyrasta znów pomnik z kamienia. Na wierzcho&#322;ku jego, z r&#281;koma
wzniesionemi do góry, modli si&#281; wielki Anio&#322;, z pi&#281;knymi bardzo
rysami twarzy, u stóp grobu kl&#281;czy kobieta, ze wzrokiem spuszczonym
wdzi&#281;cznie, w ekstazie jakby bólu, odziana ca&#322;a w zwoje subtelnie
odrze&#378;bionych koronek.</p>

<p>Wkrótce przed grobowcem, banalnym nieco, a w porównaniu z
innymi nader skromnym, Dzier&#380;ymirski pochyla si&#281;, zdejmuje kapelusz i
kl&#281;ka, opar&#322;szy g&#322;ow&#281; o zimny kamie&#324; pomnika Na gro­bie
wyrze&#378;biony subtelnie w bia&#322;ym marmurze biust pi&#281;knej kobiety,
oczyma wielkiemi, pe&#322;nemi wy­razu, z odcieniem lito&#347;ci, czy bólu,
patrze&#263; si&#281; zdaje badawczo na pochylon&#261; posta&#263; i
g&#322;ow&#281; m&#281;&#380;czyzny...</p>

<p>Tymczasem rozsiana doko&#322;a cisza, tchn&#261;ca spo­kojem,
momentalnie ukaja&#263; poczyna Romana. Z cha­osu, dotychczas panuj&#261;cego
mu w mózgu, jedna po drugiej wy&#322;aniaj&#261; si&#281; doniesione mu fakta,
ustawiaj&#261; rz&#281;dem w symetryczn&#261; ca&#322;o&#347;&#263; i niby
ogniwa, logik&#261;, rozumu spojone, wi&#261;&#380;&#261; si&#281; ze
sob&#261;, grupuj&#261;...</p>

<p>I kara &#380;ycia, nieub&#322;agana, zimna, cho&#263;
moralna tylko, staje Dzier&#380;ymirskiemu teraz przed oczyma wyra&#378;nie...</p>

<p>Pozornie otrzyma&#322; on wszystko: W obliczu &#347;wiata
pozosta&#322; bezkarnym; by&#322; bogatym, wp&#322;ywo­wym i wielkim,
k&#322;aniano mu si&#281;, &#380;ebrano jego &#322;aski, protekcyi.</p>

<p>&#379;ycie ca&#322;e dot&#261;d opromienia&#322;a mu Ola
mi&#322;o&#347;ci&#261; sw&#261;, bez granic...</p>

<p>Posiada&#322; skarb najwi&#281;kszy - kocha&#322; i by&#322;
ko­chanym...</p>

<p>To by&#322;o wczoraj jeszcze, a dzi&#347;?..
Dzier&#380;ymirski, pod ci&#281;&#380;arem cierpienia, pochy­li&#322; si&#281;
w tej chwili bardziej jeszcze, skuli&#322; si&#281;, zma­la&#322;...</p>

<p>I w jasnowidzeniu jakby nag&#322;em, ujrza&#322; on
równocze&#347;nie, co innego jeszcze...</p>

<p>Przysz&#322;o&#347;&#263; w&#322;asn&#261;!..</p>

<p>On wi&#281;c, w spo&#322;ecze&#324;stwie swem jeden z pierw­szych
niemal; on, stoj&#261;cy na jego &#347;wieczniku, nie ska&#380;ony moralnie,
"na zewn&#261;trz" - niczem, sponiewierany mo&#380;e, zbrukany
pos&#261;dzeniem, lub domys&#322;ami, a wreszcie, - kto wie, czy nie
stoj&#261;cy w obliczu t&#322;u­mów, pod pr&#281;gierzem prawdy, tajonej
skrycie do dzi&#347; dnia na dnie duszy?</p>

<p>- O Bo&#380;e!.. Bo&#380;e! - j&#281;k mimowolny wydoby­wa
si&#281; z piersi Romana, oczy za&#347; jego wznosz&#261; si&#281;
jednocze&#347;nie i spotykaj&#261; na grobie, z wizerunkiem matczynym. Oblicze
rodzicielki patrzy teraz na nie­go, z wyra&#378;nem wspó&#322;czuciem,
wspó&#322;boleje z nim jakby. Jak &#380;ywa, spogl&#261;da na Romana matczyna,
twarz smutna; kilka kropelek rosy, czy deszczu, ukrytych dot&#261;d w
za&#322;omach kamienia, sp&#322;ywa nagle po wykutem obliczu pi&#281;knej
kobiety...</p>

<p>Zachodz&#261;ce s&#322;o&#324;ce zakrwawia je swym
blaskiem... </p>

<p>I krwi&#261; oto serdeczn&#261;, zdaje si&#281; matka
p&#322;aka&#263; nad synem - &#322;zami lito&#347;ci i bólu.</p>

<p>A Roman jednocze&#347;nie, w porywie cierpienia,
wyci&#261;ga ramiona do rze&#378;by twarzy drogiej, obejmu­je niemi
g&#322;ow&#281; z marmuru i krzy&#380; pomnika, a do­tkn&#261;wszy czo&#322;em
czo&#322;a matki, szepce co&#347; jak dziecko, kwili...</p>

<p>-  Matko...
mate&#324;ko! - s&#322;ycha&#263; dok&#322;adnie, i ci­cha skarga z piersi mu
si&#281; wyrywa! Z b­ólem jutra, &#322;&#261;czy si&#281; w nim zarazem
jaki&#347; bunt niewyt&#322;umaczony do &#347;wiata, do ludzi - do &#380;y­cia!...
I w szepcie s&#322;ów urywanych, zmieszanych, wymówka wnet cierpka
s&#322;ysze&#263; si&#281; daje.</p>

<p>- Matko! - szepcze Roman, z wyrzutem. - Dla­czego&#380;
&#380;e po tobie odziedziczy&#322;em gor&#261;c&#261; krew tej ziemi? Czemu,
ach, czemu, z mlekiem twem wyssa&#322;em zapalczywy ogie&#324; pragnie&#324;,
zmys&#322;owego sza&#322;u, który zniweczy&#322; we mnie wszystko, któremu
oprze&#263; si&#281; nie zdo&#322;a&#322;em, i upad&#322;em tak nisko... tak...
nisko!</p>

<p>Nie mog&#322;em odmówi&#263; sobie posiadania kobiety,
któr&#261; ukocha&#322;em, bo w &#380;y&#322;ach mych p&#322;on&#281;&#322;a,
jak la­wa twych, matko, ojczystych wulkanów, krew dzieci po&#322;udnia, bo
natura ich gwa&#322;towna, przewrotna, bez niez&#322;omnych uczciwo&#347;ci
zasad, zakorzeni&#322;a si&#281; w mej istocie... Podepta&#322;em wszystko...
wszystko...</p>

<p>- Matko, ty&#347; temu niewinna, ja wiem, ty&#347; nie­winna!
- skar&#380;y&#322; si&#281; dalej Roman, przepraszaj&#261;c jak­by, - ale,
czemu&#380; twym wp&#322;ywem, kiedy ojca straci&#322;em tak wcze&#347;nie, nie
stara&#322;a&#347; si&#281; z&#322;agodzi&#263; we mnie tej natury narodu
twego? Dlaczego nie mog&#322;a&#347; wy­t&#281;pi&#263; ze mnie z&#322;ego
ziarna? Czemu?.. czemu?.. czemu?..</p>

<p>I pytanie to Dzier&#380;ymirskiego ostatnie, rozpa­czliwe,
ulecia&#322;o, pó&#322;pokorne, pó&#322;gro&#378;ne jakby i za­mar&#322;o w
ciszy!</p>

<p>A rodzicielka Romana mówi&#322;a pi&#281;knym, wyrazi­stym w
bia&#322;ej rze&#378;bie wzrokiem - odpowiada&#322;a mu, zda si&#281;
równie&#380;:</p>

<p>- Nie blu&#378;nij, synu, nie rozpaczaj!.. Nie ja tu
winnam!.. Wierz mi!.. Czyni&#322;am, co mog&#322;am... Wpaja&#322;am w tw&#261;
dusz&#281; niez&#322;omne zasady, wzmacnia&#322;am twój umys&#322;, twe serce!
Nie miej &#380;alu do mnie, me dzieci&#281;!.. Popsu&#322; si&#281; &#347;wiat,
co skala, zbruka niejedno swem b&#322;otem!.. Zb&#322;&#261;dzi&#322;e&#347;...</p>

<p>A tymczasem zbiela&#322;e usta Dzier&#380;ymirskiego,
wij&#261;cego si&#281; wci&#261;&#380; u stóp grobowca, w bólu i
niepewno&#347;ci jutra, zaszepta&#322;y znów rozpaczliwie, z cicha...</p>

<p>- Co czyni&#263;? co czyni&#263;? - Wszak tam wszyscy
czekaj&#261; teraz ode mnie wyja&#347;nienia o pieni&#281;&#380;nej zgubie,
którego da&#263; im, niestety, nie potrafi&#281;. Có&#380; im powiem? co
wymy&#347;l&#281;, a zreszt&#261;, có&#380; mi po tem? Gdybym po wysi&#322;ku
mózgowym i znalaz&#322; mo&#380;e prze­m&#261;dre nawet rozwi&#261;zanie jakie,
czy&#380; nie takiem sa­mem, nie do zniesienia piek&#322;em, sta&#322;oby
si&#281; to mo­je jutro! - odpowiada&#322;y w duchu Romana: bezmierne
zniech&#281;cenie i gorycz.</p>

<p>- W ci&#261;g&#322;ej, podwójnej jeszcze, ni&#380;
dot&#261;d, obawie skandalu, z tajon&#261;, t&#322;umion&#261; w duszy tajem­nic&#261;,
bez mi&#322;o&#347;ci, bez niej, bez Oli, sam, opuszczony, z widmem wyrzutu
sumienia?.. - Nie! - wyrzuci&#322; z sie­bie Dzier&#380;ymirski, z moc&#261;. -
Ja tak &#380;y&#263; nie potrafi&#281;!.. </p>

<p>Szept urywany Romana usta&#322;. Tul&#261;c wci&#261;&#380;
w ramionach ciemny marmur grobowca, mil­cz&#261;c&#261; sna&#263; ju&#380;
teraz z rodzicielk&#261; sw&#261;, a mo&#380;e i z Panem Wszechrzeczy,
prowadzi&#322; on rozmow&#281;.</p>

<p>Nagle jednak w st&#322;oczonej piersi Romana cier­pienia
d&#322;u&#380;ej nie zdo&#322;a&#322;o ju&#380; si&#281; ukry&#263; - spazmem
&#322;kania wydoby&#322;o si&#281; na zewn&#261;trz!</p>

<p>Milczenie cmentarnego zacisza wstrz&#261;sn&#261;&#322;
p&#322;acz m&#281;ski, przejmuj&#261;cy, g&#322;&#281;boki i przykrem nader
echem rozleg&#322; si&#281; doko&#322;a.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>**********************************************************</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>A tymczasem nad Medyola&#324;skiom przepi&#281;knem
"Campo Santo," w ca&#322;em swym majestacie zachodzi&#322;o
s&#322;o&#324;ce...</p>

<p>Mieni&#322;y si&#281; w odblaskach jego dachy i wie­&#380;yczki
licznych kapliczek, mauzoleów; przez koloro­we w&#261;skie szyby okienek, drzwi
i kraty w&#347;lizgiwa&#322;a si&#281; wewn&#261;trz ich cicho czerwie&#324;
promieni, pe&#322;za&#322;a po mozayce posadzek, muska&#322;a ubrane
wdzi&#281;cznie kwiatami o&#322;tarzyki, kandelabry, pos&#261;gi i pi&#281;kne
&#347;wi&#281;­tych obrazy...</p>

<p>Wspania&#322;a wej&#347;ciowa kolumnada iskrzy&#322;a
si&#281; równie&#380; t&#281;cz&#261; blasków; &#347;ciany, dach i
wie&#380;yczki po&#322;o&#380;onego na drugim ko&#324;cu cmentarza "Tempio
di Cre­matione" gorza&#322;y p&#261;sow&#261; gr&#261;
&#347;wiat&#322;a...</p>

<p>A mleczno-bia&#322;e, ciche i zadumane dot&#261;d sennie
pos&#261;gi pomników ockn&#281;&#322;y si&#281; po prostu jakby
o&#380;y&#322;y... </p>

<p>Kszta&#322;ty ich, misternie w kamieniu wykute, ry­sy,
odrze&#378;bione, przebudzi&#322;y si&#281; niby z martwoty dotychczasowej na
drobn&#261;, przelotn&#261; chwilk&#281; - na mgnienie!..</p>

<p>I nie s&#261; to ju&#380; allegoryczne postacie, ni
podobizny zmar&#322;ych dawno - nie, to wszak &#380;ywi ludzie, z krwi i ko&#347;ci!
Cia&#322;o ich przecie&#380;, zaró&#380;owione leciutko, dr&#380;e&#263; oto
zda si&#281;, porusza&#263;, w &#380;y&#322;ach krew p&#322;ynie, usta co&#347;
mówi&#261;, a oczy ich, rysy, wyrazu pe&#322;ne, bolej&#261;, p&#322;acz&#261;,
smuc&#261; si&#281; - my&#347;l&#261;!..</p>

<p>Patrzcie... patrzcie!..</p>

<p>Tam, na, wspania&#322;ym grobowcu, po obu stro­nach siedz&#261;cej
na szczycie, zadumanej symbolicz­nej postaci kobiecej, dwaj anio&#322;owie
zalewaj&#261; si&#281; gorzkiemi &#322;zami, szlochaj&#261;!.. Tu znów, przy
innym pomniku, po stopniach jego porusza si&#281;, kroczy wzwy&#380; niewiasta
m&#322;oda, - ku dwóm pos&#261;gom, stoj&#261;cym na górze grobowca, prowadzi
ch&#322;opczyka, &#347;licznot&#281;, w którego d&#322;oni zaci&#347;ni&#281;ty
kwiatuszek si&#281; chwieje... A tam, znów dalej, w innej stronie...</p>

<p>W otwarte drzwi ma&#322;ego mauzoleum, po stopniach schodów
wchodzi wolno, szeleszcz&#261;c jakby fa&#322;dami swej sukni, ze spuszczonym
wzrokiem - w trzymany w d&#322;oni ró&#380;aniec wpatrzona, cudnej
pi&#281;kno&#347;ci kobieta...</p>

<p>I tak dalej, i tak dalej...</p>

<p>Dziesi&#261;tki bia&#322;oskrzyd&#322;ych anio&#322;ów, wdów
bolej&#261;cych, za&#322;amuj&#261;cych d&#322;onie, tarzaj&#261;cych si&#281;
gwa&#322;tow­nie, czy te&#380; 
pogr&#261;&#380;onych w martwocie rozpaczy, - setki biustów, postaci -
zda si&#281;, w cmentarnej ciszy nuc&#261; oto hymn bólu, w zgodnym akordzie z
piersi jak­by wyrzucaj&#261; wszechogólny krzyk cierpienia!..</p>

<p>A promienie zachodu zni&#380;aj&#261; si&#281; tymczasem
coraz bardziej... </p>

<p>Purpura ich ciemnieje w ko&#324;cu, niebawem ni­kn&#261;&#263;
powoli zaczyna tam i ówdzie. Zak&#261;tki cmentarza dalsze, pod murem,
stoj&#261; ju&#380; w cieniach - &#347;rodkowe k&#261;pi&#261; si&#281; jeszcze
w ostatnich po&#380;egnalnych drgnieniach czerwieni i z&#322;ota...</p>

<p>Woko&#322;o kl&#281;cz&#261;cego Romana, i obejmuj&#261;cego
wci&#261;&#380; w jednej i tej samej pozycyi pomnik, z pos&#261;giem matczynym,
pal&#261; si&#281; w ca&#322;ej pe&#322;ni jeszcze do­gasaj&#261;co
s&#322;o&#324;ca blaski.</p>

<p>Dzier&#380;ymirski, szukaj&#261;c dalej ulgi w cierpieniu,
jak nieprzytomny, wci&#261;&#380; szepcze co&#347; niezrozumia&#322;ego do
sk&#261;panej w purpurze promieni rze&#378;by z marmuru... I niebawem, w ciszy,
przerywanej tylko &#322;a­godnym szmerem poruszanych u drzew li&#347;ci,
dr&#380;e&#263; g&#322;o&#347;niej znów skarga poczyna.</p>

<p>- Nie, matko! - szepce Roman - nie, matko! zrozum mnie, nie
ga&#324;!.. Ja tam, do nich wróci&#263; nie mog&#281;, to przechodzi si&#322;y
moje!.. Wszak ja jego, ko­chanka Oli - t&#322;umaczy si&#281; dalej
Dzier&#380;ymirski - jego, mego wroga, zabi&#263; powinienem! A jak&#380;e ja
to uczy­ni&#281;? Przecie&#380; oczyszcza&#263; pojedynkiem nawet mego honoru
nie mog&#281;! - z gorycz&#261; w g&#322;osie, niby &#380;ywej osobie,
perswaduje Roman, coraz ciszej, z&#322;amanym szeptem... - Zrozum,
mate&#324;ko!.. Nie... mog&#281;!..</p>

<p>Milknie na chwil&#281;, poczem urywanym g&#322;osem, z
beznadziejn&#261; rozpacz&#261;, mówi, zwierza si&#281; jeszcze... - Tak,
mate&#324;ko! bo honoru wszak ja... sam... nie... posiadam!..</p>

<p>I Dzier&#380;ymirski ko&#324;czy g&#322;ucho: - On w twarz
mi to rzuci&#263; mo&#380;e, je&#347;li si&#281; dowie o wszystkiem, a wtedy?..
Nie, matko! - powtarza g&#322;o&#347;niej Roman nie &#380;&#261;daj tego ode
mnie! - Ja, z pi&#281;tnem pogardy na czole, bez czci tych t&#322;umów, które
ujarzmi&#322;em - &#380;y&#263; nie potrafi&#281;!..</p>

<p>A szczególniej z jej... Oli mo&#380;liw&#261; pogard&#261; -
bez jej uczucia &#380;y&#263; - nie mog&#281;!..</p>

<p>I tem ko&#324;czy spowied&#378; przed rodzicielk&#261; syn
zbola&#322;y, a po chwili dorzuca, z moc&#261;. - I... nie chc&#281;!!!</p>

<p>Milknie Dzier&#380;ymirski, twarzy nie odrywa jed­nak od
marmuru grobowca, pogr&#261;&#380;ywszy si&#281; w ja­kiem&#347;
pó&#322;odr&#281;twieniu g&#322;&#281;bokiem.</p>

<p>A wko&#322;o niego tymczasem ga&#347;nie ju&#380;
ca&#322;kiem &#322;una zachodu... Jak przed chwil&#261;, niby dotkni&#281;te
czarown&#261; ró&#380;d&#380;k&#261;, o&#380;ywia&#322;y si&#281; pos&#261;gi z
marmurów, tak teraz kolejno do martwoty swej powracaj&#261;.</p>

<p>Po&#322;o&#380;ony tylko tu&#380; obok Dzier&#380;ymirskiego
symboliczny grobowiec ja&#347;nieje jeszcze... Na wpó&#322; ró&#380;owy od
blasków czerwonych, blednie&#263; oto w&#322;a&#347;nie coraz bardziej poczyna ­w
ty&#322; przegi&#281;ty, eteryczny i wielki na grobie tym anio&#322; z marmuru,
o rysach przecudnych, o rysach kobiecych, dziwnie nadziemsko zadumanych, a po­staci
ca&#322;ej wiotkiej i ustawionej na piedestale w ten sposób w powietrzu
unosi&#322; si&#281;, lecia&#322;...</p>

<p>Anio&#322; patrze&#263; si&#281; zdaje na Romana, ze
wspó&#322;czuciem, spod rz&#281;s spuszczonych, oczyma &#380;yj&#261;cego jakby
ducha. Nad urn&#261;, któr&#261; trzyma w d&#322;oniach i tuli do piersi  i unie&#347;&#263; z sob&#261; jakby pragnie
w za&#347;wiaty, odrze&#378;biony, pal&#261;cy si&#281; ognik p&#322;onie
rzeczywistem &#347;wiat&#322;em, pieszczony ostatnim promyczkiem ­s&#322;o&#324;ca!..</p>

<p>Wreszcie i on zupe&#322;nie ga&#347;nie.</p>

<p>Korowód wieczornych cieni z mrokiem, wodzem na czele, wsuwa
si&#281; teraz cicho na "Campo-Santo" i welonem szarym wkrótce
przes&#322;ania z wolna wszystko... W oczekiwaniu jutrzenki ró&#380;anej, która
ich znowu przebudzi - zasypiaj&#261;, symbole snu wiecznego, marmurowe
rze&#378;by bia&#322;e, doczesn&#261; zda si&#281; tylko drzemk&#261;...</p>

<p>Stopniowo &#347;cieraj&#261; si&#281; zarysy pos&#261;gów,
kapliczek, mauzoleów...</p>

<p>Zmierzch  ciemnieje.
&#346;wi&#281;c&#261;c swój tryumf, a &#347;mier&#263; s&#322;o&#324;ca po
coraz bardziej mrocznych zak&#261;tkach "Cimitero" cienie wieczoru
pl&#261;saj&#261; ju&#380; obecnie swobodnie ca&#322;kiem - dru&#380;yna ich
weseli si&#281;, ta&#324;czy, pusta, skracaj&#261;c godziny do przyj&#347;cia
nocy-w&#322;adczyni.</p>

<p> Po pewnym czasie
jednak staje si&#281; w&#347;ród tego grona jej paziów co&#347;
niew&#261;tpliwie szczególnego bardzo... Wszystkie sylwety bowiem
bawi&#261;cych si&#281; cie­ni &#322;&#261;cz&#261; si&#281; oto w jedn&#261;
grup&#281;, zwartem ko&#322;em ota­czaj&#261;c który&#347; z licznych
grobowców.</p>

<p>Obejmuj&#261;c ramionami krzy&#380; i pos&#261;g marmu­rowy,
kl&#281;czy tu nieruchomo, zlewaj&#261;ca si&#281; pra­wie z pomnikiem,
pochylona, bia&#322;a sylwetka m&#281;&#380;czyzny... Cienie pochylaj&#261;
si&#281; ciekawie nad ni&#261;, do­tykaj&#261; jej cia&#322;a,
zagl&#261;daj&#261; w twarz, dziwnie blad&#261;. </p>

<p>I raptownie szept jaki&#347; trwo&#380;ny przelatuje po
szeregu paziów nocy... Bezradni stoj&#261; wci&#261;&#380; gromadk&#261;,
przel&#281;knieni czem&#347; jakby, przej&#281;ci, cisi... Niektórzy z nich
nawet za&#322;amuj&#261; r&#281;ce, drudzy kr&#281;c&#261; z niedowierzaniem
g&#322;owami - inni wpatruj&#261; si&#281; smut­nie w majacz&#261;c&#261;
posta&#263; ludzk&#261;.</p>

<p>Nagle ko&#322;o ich rozprz&#281;ga si&#281; gwa&#322;townie,
milk­n&#261; - pozostawiaj&#261; w zapomnieniu zupe&#322;nem pomnik i
znajduj&#261;cego si&#281; u stóp jego cz&#322;owieka. Momentalnie, szybko,
ustawiaj&#261; si&#281; sk&#322;adnie w dwa szeregi, pochylaj&#261; z
gracy&#261; i pokor&#261;, szacunku pe&#322;n&#261;, w po­witalnym
uk&#322;onie...</p>

<p>To pani ich i królowa - Noc, strojna, wspa­nia&#322;a z
wy&#380;yn na ziemi&#281; zest&#261;pi&#322;a w&#322;a&#347;nie w tej chwili, w
czarnym swym p&#322;aszczu i w gwiazd aureoli.</p>

<center>--------------</center>

<p>Poranek sierpniowy u&#347;miecha&#322; si&#281; tego dnia
rado&#347;nie do t&#281;tni&#261;cego zwyk&#322;ym ruchem wielkiego miasta.
Pogodny, jasny, niós&#322; on jednak w powie­wach swych, ch&#322;odniejszych
ju&#380; nieco i &#347;wie&#380;szych, zapowied&#378;  id&#261;cej wczesnej jesieni, tej czarownej, pi&#281;knej jesieni
polskiej, tak zadumanej zda si&#281; i marz&#261;cej cicho, po otulonych
mg&#322;ami p&#322;aszczyznach i tak pe&#322;nej porywaj&#261;cej sob&#261;
t&#281;sknoty.</p>

<p>Na jednej z g&#322;ównych ulic miasta uwijano si&#281;
&#380;wawo. Przechodnie, wszyscy skwapliwie spiesz&#261;cy w jedn&#261;
stron&#281;, wymijali si&#281; gor&#261;czkowo, dzwoni&#322;y tramwaje,
doro&#380;ki turkota&#322;y g&#322;o&#347;no - lekko, z cicha przesuwa&#322;y
si&#281; liczne, na gumowych ko&#322;ach, ekwipa&#380;e i karety,
d&#261;&#380;&#261;c równie&#380; w tym&#380;e, co i piesi, kie­runku.</p>

<p>Niebawem jednak liczba jad&#261;cych powozów po­cz&#281;&#322;a
si&#281; zmniejsza&#263; stopniowo coraz bardziej, w ko&#324;cu za&#347;
usta&#322;a zupe&#322;nie­.</p>

<p>Ulic&#281; ruchu ko&#322;owego zamkni&#281;to. Ostatnie,
zab&#322;&#261;kane doro&#380;ki zawracano, zmuszaj&#261;c do natychmiastowego
skr&#281;cania w pierwsz&#261; lepsz&#261; boczn&#261; ulic&#281;, a we
wzgl&#281;dnej, panuj&#261;cej obecnie, uroczystej ciszy ­rozlega&#322;
si&#281; tylko zg&#322;uszony szmer licznych stóp id&#261;­cej po trotuarach
gromady ludzkiej.</p>

<p>Pó&#322;-milczenie to dyskretne trwa&#322;o dobre pó&#322;
godziny.</p>

<p>Wreszcie z wie&#380;yc jednego z pobliskich ko&#347;cio­&#322;ów
odezwa&#322;y si&#281; powa&#380;nie i rzewnie &#380;a&#322;obne dzwo­ny i
smutne - zabrzmia&#322;y dono&#347;nie.</p>

<p>Ruch powsta&#322; na chodnikach... Zbierano si&#281;
grupami, przystawano, policya i &#380;andarmi na koniach pocz&#281;li
czyni&#263; porz&#261;dek, niebawem za&#347; w perspektywie wielkomiejskiej,
opustosza&#322;ej &#347;rodkiem ulicy, ukaza&#322; si&#281; kondukt pogrzebowy.
Na progach maga­zynów, balkonach i w oknach domów zaroi&#322;o si&#281; od
widzów ciekawych...</p>

<p>Z kilkunastoma ksi&#281;&#380;mi i licznym klerem, &#380;a­&#322;obny
korowód przesuwa&#263; si&#281; zacz&#261;&#322; z wolna alej&#261;.</p>

<p>Ramowa&#322;y go wdzi&#281;cznie niewinne g&#322;ówki
id&#261;cych regularnie rz&#281;dami ch&#322;opaczków i dziewczynek­ - a
wychowa&#324;ców z licznych miejscowych ochronek, zak&#322;adów dobroczynnych -
za trumn&#261; za&#347; okaza&#322;&#261;, z&#322;o­&#380;on&#261; na bogatym
sze&#347;ciokonnym karawanie i jad&#261;cy­mi w &#347;lad za tem,
uginaj&#261;cymi si&#281; od wie&#324;ców, &#380;a­&#322;obnymi wozami,
post&#281;powa&#322; t&#322;um niezliczony - ko­&#322;ysa&#322;o si&#281; morze
g&#322;ów ludzkich...</p>

<p>Hen! daleko za&#347;, poza ci&#380;b&#261;, gin&#261;c
gdzie&#347; w per­spektywie ulic miasta, l&#347;ni&#322; si&#281; w promieniach
s&#322;o&#324;ca sznur powozów i karet.</p>

<p>W&#347;ród uczestnicz&#261;cej w pogrzebie rzeszy roz­lega
si&#281; st&#322;umiony gwar ogólnie prowadzonych rozmów. Na wszystkich
za&#347; ustach by&#322;o teraz jedno tylko imi&#281;!</p>

<p>Bez zmazy i skazy wobec &#347;wiata zeszed&#322; do grobu -
Roman Dzier&#380;ymirski.</p>

<p>W ostatnich dniach lipca spo&#322;ecze&#324;stwem miasta, w
którem &#380;y&#322;, pracowa&#322;, któremu na ró&#380;nych polach
dzia&#322;alno&#347;ci przewodzi&#322;, wstrz&#261;sn&#281;&#322;a
wiadomo&#347;&#263; niespodziana, zakomunikowana przez gazety. Telegramem
mianowicie doniesiono lakonicznie o &#347;mier­ci prezesa
Dzier&#380;ymirskiego, we W&#322;oszech, w Medyolanie, na grobie matki, z
anewryzmu serca. Powodem nag&#322;ego zgonu by&#322;o, jak mówili jedni, silne
wstrz&#261;&#347;nienie moralne i bolesna wiadomo&#347;&#263; z kraju, jak
utrzymywali po cichu inni - straty powa&#380;ne, czysto finansowej natury i
po&#322;o&#380;enie bez wyj&#347;cia!..</p>

<p>Cia&#322;o sprowadzono do kraju i dzi&#347; oto to same
miasto, któremu Dzier&#380;ymirski tak wiele zas&#322;u&#380;y&#322; si&#281;
za &#380;ycia, oddawa&#322;o by&#322;emu przodownikowi ostatni&#261;
pos&#322;ug&#281;.</p>

<p>Stawi&#322;y si&#281; wszystkie sfery i stany - wszyscy
za&#347; z niek&#322;amanym &#380;alem, szli obecnie za trumn&#261;
cz&#322;owieka, z którego &#347;mierci&#261;, zdaniem ogólnem, ubywa&#322;a
miastu i krajowi nawet powa&#380;na spo&#322;eczna si&#322;a...</p>

<p>A do&#347;&#263; by&#322;o pos&#322;ucha&#263; tylko
uwa&#380;nie tam i ów­dzie co mówiono o zmar&#322;ym, by przekona&#263;
si&#281;, jak szczerym, jak powszechnym prawdziwie by&#322; ten &#380;al po
nim!</p>

<p>Jednog&#322;o&#347;nie bowiem i wszechogólnie wynoszono po
niebiosa czyny prezesa Dzier&#380;ymirskiego, po&#347;wi&#281;ce­nie dla
ogó&#322;u, zdolno&#347;ci, rozum, szlachetno&#347;&#263; i energi&#281; -
jednobrzmi&#261;co ubolewano nad strat&#261; jego niepowetowan&#261;! Czasami, naturalnie,
wpl&#261;ta&#322;a si&#281; i tu fa&#322;­szywa gdzieniegdzie nuta, lecz
gin&#281;&#322;a natychmiast w akordzie powszechnego uwielbienia i &#380;alu z
przed­wczesnego zgonu, tak zas&#322;u&#380;onego spo&#322;ecze&#324;stwu
cz&#322;owieka...</p>

<p>Z trudno&#347;ci&#261; przeciskaj&#261;c si&#281;
pomi&#281;dzy dwoma sznurami ciekawych na chodnikach, wspania&#322;y po­grzebowy
korowód oddala&#322; si&#281; tymczasem stopniowo w perspektywie ulicy, -
wreszcie ksi&#281;&#380;a, karawani i d&#261;&#380;&#261;ce za trumn&#261;
t&#322;umy skr&#281;ci&#322;y w lewo, i po pe­wnym czasie znik&#322;y...</p>

<p>Na pierwszorz&#281;dnej ulicy w mie&#347;cie przywró­cono
ruch natychmiast. Z bocznych ulic wysypa&#322;y si&#281; dziesi&#261;tki
zatrzymanych dot&#261;d pojazdów, potoczy&#322;y si&#281;, dzwoni&#261;c,
ponownie tramwaje, zadudni&#322;y doro&#380;ki, omnibusy - do spowodowanych
&#347;ciskiem wy­padków kilku, wpad&#322;o na ruchliw&#261; artery&#281; grodu
wezwane Pogotowie Ratunkowe, dono&#347;n&#261; na tr&#261;bce pobudk&#261;
toruj&#261;c sobie drog&#281;!</p>

<p>Uroczysty nastrój sprzed chwili pierzch&#322; bez­powrotnie.
Szerokiem korytem &#380;ycie brutalnie de­pta&#322;o &#347;mierci widmo - w
codzienn&#261; szat&#281; gor&#261;czka codziennego bytu przyoblek&#322;o
si&#281; wszystko doko&#322;a.</p>

<p>Na ustach tylko, snuj&#261;cych si&#281; po trotuarach
przechodniów, biernych widzów &#380;a&#322;obnego konduktu,
b&#322;&#261;ka&#322;o si&#281; jeszcze nazwisko Dzier&#380;ymirskiego,
roznosiciele za&#347; dzienników zaroili si&#281; niebawem, a ko­rzystaj&#261;c
z chwilowego nastroju publiczno&#347;ci, sprze­dawa&#263; pocz&#281;li z powodzeniem
nadzwyczajne dodatki do gazet, z portretem i &#380;yciorysem zmar&#322;ego.</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<center>*************************************************</center>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Min&#261;&#322; rok czasu...</p>

<p>Powodzi&#261; &#347;wiate&#322; w mglisty wieczór pierwszego
Listopada gorza&#322; cmentarz miejski rozleg&#322;y, i roje ludzi t&#322;oczy&#322;y
si&#281; na nim. Pouk&#322;adane wzorzy&#347;cie pali&#322;y si&#281; na
bogatych grobach i ubogich mogi&#322;kach kolorowe lampiony, kwiaty i
wie&#324;ce stroi&#322;y umar­&#322;ych zak&#261;tek...</p>

<p>Przy grobowcach niektórych, ubranych wspania&#322;a, nie
by&#322;o &#380;ywej duszy. Przy innych formalne odbywa&#322;y si&#281;
zebrania. &#346;rodkiem za&#347; ulicy wystrojony, "szykowny", a
przewa&#380;nie bezmy&#347;lny, w&#347;ród dowcipów brukowych,
wyg&#322;aszanych dono&#347;nie, spa­cerowa&#322; t&#322;um ciekawskich
oboj&#281;tny.</p>

<p>Tu i tam z rzadka czernia&#322;a przy &#347;wie&#380;ym po­mniku
posta&#263; schylona, zadumana t&#281;sknie, cierpi&#261;ca... Tam i ówdzie na
skromnej mogi&#322;ce, w bardziej oddalonej cmentarnej alei, szlocha&#322;a
cicho jaka&#347; kobiecina, gdzie indziej znów kl&#281;cz&#261;cy syn, czy
m&#261;&#380;, samo­tny, modli&#322; si&#281;, lub nie widz&#261;c nic
zgo&#322;a, nie s&#322;y­sz&#261;c, zapatrzony w ból w&#322;asny - po&#322;yka&#322;
&#322;zy.</p>

<p>W samotnej bocznej alei cmentarza weso&#322;a m&#322;o­da
para, pochylona wzajemnie, szepta&#322;a sobie czu&#322;e czule s&#322;ówka
mijaj&#261;c oboj&#281;tnie groby, a pomi&#281;dzy innymi i mogi&#322;k&#281;
jedn&#261; darniow&#261;, skromniutk&#261;... Zap&#322;akana dziewczynina
kilkunastoletnia, ze z&#322;o&#380;onemi pobo&#380;nie r&#261;czkami,
kl&#281;cza&#322;a na niej i sama jedna, biedzi&#322;a si&#281; w tej chwili z
jedyn&#261; zapalon&#261;, a gasn&#261;c&#261; za ka&#380;dym podmuchem wiatru,
&#347;wieczk&#261;, któr&#261;, wespó&#322; z dziesi&#281;ciogroszowym z choiny
wianuszkiem, i bia&#322;ym wielkanocnym barankiem - ustroi&#322;a grobek matuli.</p>

<p>Od &#380;ebraków, bab i dziadów, mrucz&#261;cych mo­d&#322;y,
zawodz&#261;cych &#380;a&#322;o&#347;nie, roi&#322;o si&#281; na cmentarzu.</p>

<p>Co chwila kto&#347; z publiczno&#347;ci zbli&#380;a&#322;
si&#281; do nich i daj&#261;c ja&#322;mu&#380;n&#281;, dodawa&#322;: - Za
dusz&#281; nie&#380;yj&#261;cego Piotra, Maryi i.t.d.</p>

<p>- Lito&#347;ci godna osobo! - skar&#380;y&#322; si&#281; g&#322;o&#347;no
&#380;ebrak stary, wyci&#261;gaj&#261;c d&#322;o&#324; ko&#347;cist&#261; do
przechodz&#261;cych w&#322;a&#347;nie alej&#261; trzech &#322;adniutkich
podlotków, rozmawiaj&#261;cych weso&#322;o.</p>

<p>- Czekajcie! - do rówie&#347;nic odezwa&#322;a si&#281;
&#380;y­wo jedna z panienek, zatrzymuj&#261;c si&#281; przed dzia­dem. - Dam
mu, niech si&#281; pomodli za dusz&#281; mego pana Stanis&#322;awa...</p>

<p>- Ale&#380; kiedy on &#380;yje! po co? - zadziwi&#322;a
si&#281; naiwnie najm&#322;odsza z trójki.</p>

<p>- Ha-ha-ha! - za&#347;mia&#322;a si&#281; pierwsza serdecz­nie,
- a có&#380; to szkodzi, niech si&#281; tam za niego, grzesznika, pomodli!..</p>

<p>I wr&#281;czaj&#261;c nast&#281;pnie dziadowi szóstaka,
rzek&#322;a: - Macie, dziadku, za Stanis&#322;awa!..</p>

<p>- Wieczny odpoczynek racz mu da&#263; Panie, a
&#347;wiat&#322;o&#347;&#263; wiekuista niechaj mu &#347;wieci! -
zaintonowa&#322; &#380;ebrak uroczy&#347;cie.</p>

<p>&#346;miech rozleg&#322; si&#281; w alei; koncept
podoba&#322; si&#281; figlarnej trójce, a kilka babek i dziadów,
znajduj&#261;cych si&#281; w pobli&#380;u, skorzysta&#322;o na tem, bo
obdzielono ich groszakami na t&#261;&#380; sam&#261; intency&#281;. Pan Sta­nis&#322;aw
zosta&#322; za &#380;ycia pogrzebanym, modlono si&#281; ju&#380; z góry za
niego, a pusta, niefrasobliwa m&#322;odo&#347;&#263;, nie znaj&#261;ca zapewne
jeszcze, co to ból prawdziwy i &#380;al po drogiej sercu stracie - posz&#322;a
dalej, &#347;miech za&#347; jej srebrzysty odbi&#322; si&#281; raz jeszcze na
zakr&#281;cie alei o ukryty w drzew cieniu pomnik okaza&#322;y.</p>

<p>Na wysokiej kolumnie z po&#322;yskuj&#261;cego marmu­ru
widnia&#322; jaki&#347; pos&#261;g stoj&#261;cej osoby... Na grobow­cu nie
by&#322;o &#380;adnego kwiatka i &#380;adnych &#347;wiate&#322;... Zapatrzony
jakby smutnie sam w siebie, sta&#322; on ciemny na uboczu, opuszczony i
widocznie zapomnia­ny. Jarz&#261;cy si&#281; tylko blask lampek czerwonych, któ­remi
ozdobiono grób s&#261;siedni, rzuca&#322; na&#324; niepewne, dalekie &#347;wiat&#322;o.
W pó&#322;&#347;wietle tem, kto zna&#322; za &#380;ycia Romana
Dzier&#380;ymirskiego, z &#322;atwo&#347;ci&#261; móg&#322; go pozna&#263;
teraz w stoj&#261;cej rze&#378;bie z marmuru.</p>

<p>I id&#261;cego przechodnia przykuwa&#322;o do miejsca
zdziwienie nag&#322;e.</p>

<p>- Jak to? - zadawa&#322; sobie mimowolnie pytanie. - W
powodzi &#347;wiate&#322;, blasków tysi&#261;ca, daj&#261;cych tak wymowne i
chlubne &#347;wiadectwo, &#380;e &#380;ywi pami&#281;taj&#261; jednak o
umar&#322;ych, dzisiaj o Dzier&#380;ymirskim ju&#380; zapomniano?.. Czy&#380;
to mo&#380;liwe, by &#347;wiat by&#322; tak niewdzi&#281;cznym, &#380;eby
wykre&#347;la&#322; z pami&#281;ci jednostki, tak g&#322;o&#347;ne za
&#380;ycia - tak mo&#380;now&#322;adne!...</p>

<p>I dziwi&#322; si&#281; przechodzie&#324;... Dziwi&#322;
si&#281; w dalsz­ym ci&#261;gu naiwnie, nie zdaj&#261;c sobie sprawy z tego
pewnika &#380;yciowej ironii, która prawem "tera&#378;niejszo&#347;c­i"
si&#281; zowie, a która, z ma&#322;ymi wyj&#261;tkami, uwielbia tylko
&#380;yj&#261;cych i na widowni obecnych, umar&#322;ych zasypuj&#261;c
py&#322;em zapomnienia.</p>

<p>I spaceruj&#261;cy po cmentarzu widz ciekawy
przybli&#380;a&#322; si&#281; do grobowca, z trudno&#347;ci&#261;
odczytywa&#322; napisy, a pó&#378;niej szed&#322; dalej, zamy&#347;lony mimo
woli nad nietrwa&#322;o&#347;ci&#261; doczesnego bytu.</p>

<p>Lecz o niewdzi&#281;czno&#347;&#263; tym razem pos&#261;dza&#322;
lu­dzi nies&#322;usznie. Bo los szyderca, któryby mo&#380;e i rzeczywi&#347;cie
star&#322; u &#347;wiata wspomnienie innego, prawdziwie i wszechstronnie
zas&#322;u&#380;onego cz&#322;owieka, nie­zbrukanego &#380;yciem, czystego -
okaza&#322; si&#281; &#322;askawszym jednak, dla ubranego w tog&#281; pozorów
moralnego wy­koleje&#324;ca!</p>

<p>W kwadrans pó&#378;niej, trzy osoby, ogl&#261;daj&#261;ce
si&#281; woko&#322;o, skupi&#322;y si&#281; przed grobem Dzier&#380;ymirskiego.
Wkrótce, tam&#380;e zjawi&#322; si&#281; równie&#380; m&#281;&#380;czyzna, z
kobiet&#261; m&#322;od&#261; do&#347;&#263; jeszcze i garstk&#261; dziatek.</p>

<p>Przed gin&#261;cym w cieniach wieczora pomnikiem Romana,
pokl&#281;kli oni niebawem wszyscy...</p>

<p>Byli to Orl&#281;ccy: ojciec, matka i córka, oraz Zie­li&#324;ski
Herman, z rodzin&#261;.</p>

<p>M&#322;ody g&#322;osik dziewcz&#281;cy pierwszy
przerwa&#322; nie­&#347;mia&#322;o milczenie cmentarnego zak&#261;tka. Silny,
j&#281;drny zawtórowa&#322; mu g&#322;os m&#281;ski i szept otaczaj&#261;cych...</p>

<p>W&#347;ród dalekiego echa kroków gromady ludz­kiej, ich
rozmów, &#347;miechu i p&#322;aczu - pop&#322;yn&#281;&#322;a z serc
wdzi&#281;cznych za dusz&#281; zmar&#322;ego modlitwa!..</p>

<p>. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . </p>

<p>Nazajutrz osamotnienia i zapomnienia &#380;ywych
wstydzi&#263; si&#281; ju&#380; nie potrzebowa&#322; przed innymi - wspa­nia&#322;y
grobowiec prezesa Dzier&#380;ymirskiego.</p>

<p>Czyja&#347; troskliwa r&#281;ka ustawi&#322;a na grobie
palmy i &#347;wie&#380;e kwiaty... W krzy&#380; u&#322;o&#380;onych
ró&#380;nokolorowych lampionów kilkana&#347;cie n&#281;ci&#322;y tu oko i
skromny, aczkolwiek gustowny wieniec zielony u pomniko­wego tuli&#322; si&#281;
podnó&#380;a. Tam&#380;e b&#322;yszcza&#322; o nieboszczyku napis
z&#322;ocisty, z&#322;o&#380;ony z samych tytu&#322;ów i go­dno&#347;ci...</p>

<p>I w blasków powodzi, na szczycie kolumny ja­&#347;nia&#322;a
zarówno teraz wdzi&#281;cznie odrze&#378;biona sylweta pi&#281;knego,
m&#322;odego jeszcze m&#281;&#380;czyzny.</p>

<p>Króluj&#261;c nad wszystkiem doko&#322;a, niepokalanie
bia&#322;y, sta&#322; on i patrzy&#322; zamy&#347;lony! Na ustach z kamienia
b&#322;&#261;ka&#263; si&#281; zdawa&#322; dyskretny u&#347;miech zwy­ci&#281;skiej
ironii...</p>

<p>A poni&#380;ej - u stóp pos&#261;gu, na czarnem tle mar­muru,
wielkiemi literami, rzuca&#322;y si&#281; w oczy te oto wyryte s&#322;owa:</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>Uczciwy, szlachetny i prawy,</p>

<p>Ukocha&#322; bli&#378;nich i spo&#322;ecze&#324;stwu oddal
&#380;ycie ca&#322;e - </p>

<p>Nagrod&#378; go, Panie!..</p>

<p>&nbsp;</p>

<p>&nbsp;</p>









<pre>





End of the Project Gutenberg EBook of Ironia Pozorow, by Maciej hr. Lubienski

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK IRONIA POZOROW ***

***** This file should be named 6000-h.htm or 6000-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/6/0/0/6000/

Produced by Michalina Makowska, Eve Sobol, and Julia Jezierska.

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License available with this file or online at
  www.gutenberg.org/license.


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation information page at www.gutenberg.org


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
contact links and up to date contact information can be found at the
Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org

Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit www.gutenberg.org/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.


</pre>

</body>

</html>
generated by cgit v1.2.3 (git 2.25.1) at 2026-06-01 00:22:29 +0000