diff options
| author | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-02-07 18:48:27 -0800 |
|---|---|---|
| committer | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-02-07 18:48:27 -0800 |
| commit | a360e3da5eeff561dbc0deaed2ec74decbd947f4 (patch) | |
| tree | 73ccad10456b67a35e730ade435bbf4eeb64a3f2 | |
| parent | 8d9bb14143742af4d6cccaeb44f30c7c883fed6d (diff) | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 4 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/55929-0.txt | 5429 | ||||
| -rw-r--r-- | old/55929-0.zip | bin | 86448 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/55929-h.zip | bin | 225349 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/55929-h/55929-h.htm | 6215 | ||||
| -rw-r--r-- | old/55929-h/images/cover.jpg | bin | 115758 -> 0 bytes |
8 files changed, 17 insertions, 11644 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..12462ce --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #55929 (https://www.gutenberg.org/ebooks/55929) diff --git a/old/55929-0.txt b/old/55929-0.txt deleted file mode 100644 index ebce3a7..0000000 --- a/old/55929-0.txt +++ /dev/null @@ -1,5429 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by -Joost van den Vondel - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - - - -Title: De complete werken van Joost van Vondel - Met eene voorrede van H.J. Allard, leraar aan 't seminarie - te Kuilenburg. - -Author: Joost van den Vondel - -Release Date: November 10, 2017 [EBook #55929] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK COMPLETE WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL *** - - - - -Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net - - - - - - - - - -OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: - -Gespreid geprinte tekst is gemarkeerd met _liggende streepjes_. Klein -kapitaal is weergegeven met HOOFDLETTERS. De originele spelling en -interpunctie is gehandhaafd. Een lijst met correcties bevindt zich aan -het einde van de tekst. Dit boek bevat een aantal referenties naar -andere delen uit De complete werken van Joost van Vondel, namelijk -Project Gutenberg e-book 21800, 48113, 48607, 48956 en 49910. - - - - -DE COMPLETE WERKEN - -VAN - -JOOST VAN VONDEL. - - - - -Hymnus of Lofzang - -VAN DE - -KRISTELIJKE RIDDER. - - - Eens anders zangerin mag rijkelijken melden - Den welverdienden roem van Jacobs oorloogshelden, - Die, keerende uit 't gevecht, besprengd met brein en bloed, - Liep eenen zoeten rei van maagden te gemoet: - Ik zing des Kristen helds strijdwapens en partijen. - Groot-Hertog des geloofs! die door uw bloedig strijen - Onze overwinning wrocht, en die gebenedijd - Van zulken ridderschap de dapper hoofdman zijt, - Vergun mij, dat ik mag den eedlen ridder roemen, - Die gij geweerdigd hebt naar uwen naam te noemen, - Die, gants op andre wijze als David was gewoon, - Met zijnen kruisheer vecht om d' alderhoogste kroon. - Heel korts[1] in nare schaâuw, beschaduwd van de bladen, - Wij 's heeten middags brand al peinzende versmaden, - Daar ons de slaap bekruipt, terwijl 't gevogelt kweelt, - En voedt met zulken droom als ons gezang uitbeeldt: - Ik zag van 't hoog gebergte in vlak gelegen velden - Twee trotsche legers, die haar in slagoorde stelden, - Belust elkanders kanse en voordeel af te zien, - Of liever duizend doôn te lijden dan te vliên. - Zoo fluks men 't teeken geeft, roert ieder 't stof met voeten, - Dat d' aarde schudt, als zij malkanderen gemoeten. - De razernij vangt aan met een vermengd geluid, - Dat naar de sterren klimt, en aan den hemel stuit, - Wiens vrolijk voorhoofd haast veroudet van de rimplen, - Wiens alderhelderste oog zelf schemert van de wimplen, - En van 't geslepen staal, dat wederzijds gescherpt, - Zoo vaak 't zijn vijand dreigt, den bliksem op hem werpt. - 't Bloed stroomt tot een rood meer, welks heete baren bruisen, - En droef luidt den _adieu_[2] der zielen, die verhuizen. - De eerwaarde Wijsheid Gods dees slachting vast aanschouwt - Van haren heilgen troon, in 't opperste gebouwd; - Zij daalt van boven af met haar sneeuwitte vlerken, - En grijpt die meest uitsteekt in ridderlijke werken, - Uit 't midden van den strijd, die vurig is en straf, - En op een woeste plaats voert hem ter zijden af: - "O, ridderlijk gemoed!" dus heeft z' hem aangesproken, - "'t Is lang, 't is al te lange in 't harnas zich gewroken; - 't Is lang genoeg, aldus met David zich besprengd - In 't Filistijnsche bloed, en 't dorstig zand gedrenkt; - Zulk krijgen ben ik zat, ontslaat u dit scherp ijzer, - Dees stalen borst ontgespt; gaat henen, wendt u wijzer - Tot eenen strijd des geests, en tot dàt oorloog vliedt, - 't Welk zoo vele eeuwen lang door 't geestlijk is bedied[3]. - Dit Kristlijk wapentuig voor 't ander wilt omgorden, - En op een nieuwe wijze een Kristen krijgsman worden; - Trekt deze rusting aan, en kiest die steile rots - Tot eenen vasten borcht; zulks raadt de Wijsheid Gods." - Eerbiedig antwoordt hij: "O, Hemelsche meestresse! - Die waarlijk zijt alleen der schepselen voogdesse, - Waar hebbe ik ooit verschuld, dat gij mijns gade slaat, - En 't vreugderijk paleis uws lieven Vaders laat? - Aanbedelijkste vrouw, wilt, vóór uw hemelvaren, - 't Gebruik dier waapnen mij eerst grondelijk verklaren." - De Wijsheid zegt: "die helm is d' hoop van 't eeuwig heil, - Die[4] schild 't beproefd geloof, waardoor men, vrank en veil[5], - Des Satans schichten schut[6], en uitbluscht in der ijlen - Den brand, den Helschen brand, van zijn geschoten pijlen. - Dat zweerd is 's Heeren Woord, 'twelk wederzijds ontzeit[7]. - Die borstbeschermer kreeft[8], dat is Gerechtigheid. - Die brooskens wel gepast, die vorstelijke schoenen, - Is 's Evangeliums zoet vredenrijk verzoenen, - En d' hoeksteen Kristus is, waarop, in al zijn doen, - Zich vrij verlaten mag de Kristen kampioen." - 't Was naauwelijks gezeid, de Wijsheid, eerst verschenen, - Heeft heiliglijk gespookt[9], en is terstond verdwenen. - De ridder, al verbaasd of 't waarheid was of waan, - Ontwapent zich op 't lest, trekt 's Wijsheids rusting aan, - En, 't harnas aangepast, hij van des hoeksteens midden - Steroogend' hemelwaart aldus aanvangt te bidden: - "O, Veldheer onzes strijds! die, door uw bloedig zweet - En roode wonden, hebt eens hoofdmans ampt bekleed: - O waren Samson! die, verbrekende 's doods banden, - Verpletterde den kop van alle uwe erfvijanden, - En een schoon voorbeeld liet, hoe in dit jammerdal - Elk krijgsknecht 't enge spoor uws kruiswegs houden zal: - O kruisvorst! kapitein! voorvechter en verbidder - Van 't rood gesluyerd heer! aanschouwt, aanschouwt den ridder, - Die uwe benden volgt, en een behagen schept, - Dat hij verwinnen mag, als gij verwonnen hebt!" - 't Gebed nog naauwlijks eindt, of d' Hemel geeft een teeken, - Dat hem zijns konings hulpe en troost niet zal gebreken. - Fluks siddert al 't gebergte, en 't aardrijk daar-omtrent - Een wolk van damp en rook uitbrakende opwaarts zendt, - En eer hij 't merken kan, zoo treedt hem onder oogen - Een opgesmukte vrouw, die groot is van vermogen, - Die beter een Godinne als sterflijk mensch gelijkt, - En 't schoonste beeld beschaamt, dat in de spiegel kijkt. - De rijkste bagg' haar ciert, alsins is zij bepereld; - Haar plooirijk purper vloeit, haar p'ruik drukt een klein wereld, - Ja, 't is de wereld zelf, wanneer hij 't wel beziet, - Die met haar rechter hem een gouden kopschaal biedt, - En met de slinker zwaait een waayer, zwert van pluimen. - Die rechte joffrouw-sleeps, hoe steken haar de kruimen[10]! - Zij maakt een fiere gang, en 't schijnt alsof z' hem smeekt - Met eenen zoeten lach: nu luistert wat ze spreekt: - "Vroom ridder! wie gij zijt, door zonderlinge driften - Ons uwe dwaalsterr' dringt, u heerlijk te begiften - Met rijkdom, eere, en staat, of wellust, welk gij kiest, - Behoudens gij u zelf in onzen dienst verliest. - Dit aardrijk ik bestier, de ontzichelijke[11] zielen - Der majesteiten zelf voor mij ter aarden knielen, - En zoeken steeds de gunst mijns Godheids met gebeên: - Want ieder trotsch monarch ontvangt van mij zijn leen. - De schepters deele ik om: de kroonen en de banden - Van koning, vorst, en graaf zijn zegens mijner handen. - Met witte marmorsteen mijn hof ten wolken rijst, - Dat 's pelgrims oog verlet[12] en met verwondren spijst. - Inwendig 't bont tapijt de wanden houdt gescholen. - 't Vertrek der zalen doet mijn hofgezin verdolen. - Mij viert der joffren reye, een wonderlijke pracht, - Die door de traliën kijkt, en in de watergracht - Om tijdverlies[13] somtijds zijn schaduwe laat spelen, - Terwijl in 's lusthofs top de nachtegalen kweelen; - De blankgepluimde zwaan haar weelde uit 't water schept, - En d' ooyevaar op 't dak met zijnen klepel klept. - Zoo fluks mij d' avondsterr' toeknikt om t' avondmalen, - Ik mij ter disschen[14] schik, daar duizend toortsen stralen, - Daar 's tafels rug zich om den last der spijzen belgt, - Daar ieder zilvren vlakt[15] zijn venezoen[16] verzwelgt, - Daar d' honger werd getergd van zoo veel lekkernijen, - Dat 't suikerzoet banket men naauwlijks weet te vlijen[17]; - Daar uit een blaauw kristal, op konstrijk goud geschroefd, - De most het hert verheugt, dat nimmer is bedroefd: - Daar 't Goddelijk muziek van zang en spel, in d' ooren, - Den weêrklank van 't gewelf zoo liefelijk laat hooren, - Dat ziele en geest ontspringt, en 't lichaam ongetemd - Al dansende in een zee van duizend weelden zwemt, - Tot dat 't lijf, juichens moede en mat van 't stadig woelen, - Een zoete nachtrust vindt in d' ermen van zijn boelen: - Terwijl het wakende oog des torenwachts den borcht - Voor ongeval behoedt, en veiliglijk verzorgt. - O, Jonkheer! is 't ook vreemd, dat wolken volks van verren - Mij haasten te gemoet, en dragen aan de[18] sterren? - Dat der vergoder[19] schaar zoo heftig om mij dringt? - Is 't anders als klaar goud en zilver, dat hier blinkt?" - "Vermomde tooveres! weg met uw valsch blanketsel, - Weg met uw zoet vergift, en doet mijn ziel geen letsel! - Uitwendig zijdy schoon, van binnen vol ellend: - Uw heerlijkheid is kort: uw vreugd met droefheid endt: - Uwe eere is wankelbaar: uw hoogheid dreigt te vallen: - Van al 'tgeen gij belooft en geefdy niets met allen - Als ramp en druk te loon den genen, die u dient. - God hem zijn gunst ontzegt, wie zich met u bevriendt. - U dreigt een eeuwig wee: uw lachen werd[20] tot huilen, - Als gij voor 't aanschijn Gods u niet en moogt[21] verschuilen, - Met al die uwen sleep te volgen zijn gewoon, - Als 't vonnis werd[20] geveld van God en 's menschen zoon. - Verziet u[22], Duivels zaad! verziet u voor mijn schelden: - Vliedt naar den afgrond toe, uw munt wil hier niet gelden." - Voor zulken antwoord vlucht de moeder alles kwaads, - En eer 't de ridder speurt, fluks weder, in haar plaats, - Een vette poezel[23] komt al nader t' hemwaarts sluipen. - Zij koestert vast een slange, en waant hem te bekruipen, - Dies roept hij: "verder niet, eerst antwoord op mijn eisch!" - "'k Ben," zegt ze, "niet en schroomt, het ongebreideld vleisch, - Die niet verzwelgen kan, dat gij, door 's geests afraden, - Al de aangeboden gunst des werelds gaat versmaden. - Wat dolheid gady aan? ai, arm onzalig man! - Ontslaat u van 's geests juk, ontslaat u dien tyran, - Die zoo veel zielen plaagt, en, vol van jaloezye, - Haar 't leven bange maakt, en drukt met slavernye: - Die 's levens lust benijdt: die 't lichaam pijnt en kruist, - En als 't is afgereên, daar schielijk uit verhuist. - Zijn dienaars slaven zijn, en 't loon, dat zij beërven, - Is, dat ze elks gaapspel zijn, en martelaren sterven. - Ontzegt 's geests dienstbaarheid: vertrouwt u 's werelds bruid, - En in haar schoonheid weidt, zij munt te wonder uit. - Verfoeit den engen pad: voldoet uws herten wenschen, - En volgt op 't breede spoor den braafsten[24] hoop der menschen." - "Verleidster! zijdy daar?" de strenge ridder roept, - "Die 't oor de slange leent, en van 's doods vruchten snoept! - O snoode zielenpest, die vleyende ondertusschen - Den geest naar 't leven staat, en poogt zijn zaad te blusschen, - Vermits hij lust noch trek tot uwe wetten heeft, - En 't heil der zielen werkt, als hij u wederstreeft. - Wat moeder dat gij zijt, mag aan uw vruchten blijken, - Die alderminst Gods aard, en 's Duivels gants gelijken. - Afgoderij, haat, moord, twist, hoovaardij en nijd - Uwe eigen dochtren zijn, den Satan toegewijd. - Laatst zwoer ik u den dood: dorft gij mij nog ontmoeten?" - Zoo scheldt de ridder 't vleesch, en doodet[25] voor zijn voeten. - 't Vleesch geeft aldaar den geest, en 't neemt zijn leste adieu. - Maar aan de slinker zijd' hem weder, op een nieuw, - Een ketter overvalt, heel statig, oud van wezen, - Die, stikziende, altijd doolt, en brilt[26] van veel te lezen, - Die lezende versuft, en min tot kennis koomt. - De ridder spreekt hem aan, en vraagt, waarvan hij droomt: - "'t Was," zegt hij, "al van ouds 't gevoelen veler wijzen, - Dat ijdel werd geloofd 's vleeschs opstaan en verrijzen. - En dat elk kerkhof niet 't verstorven bleek gebeent - Der doôn opworpen zal, gelijk men dwaaslijk meent: - Want zoo d' opstanding wat geloofs wordt toegeschreven, - Ontwijfelijk het is geschied al in dit leven. - Is 't niet een fijne klucht en rechte kinderspot, - Dat 't lijf verrijzen zal als 't eenmaal is verrot? - Zoo 't waarheid strekken mag, gewis, hoe wil men vloeken, - Als elk om 't eerste grielt[27], en gaat zijn beenen zoeken! - Daarbij verdicht men nog, zoo vremd als praatgemeen[28], - Dat Kristus 't vierschaar Gods, zijns Vaders, zal bekleên: - Maar zoo 't warachtig is, wat[29] zal men toe gaan schrijven - 't Vertragen van zijn komst, en 't stadig achter blijven? - Want van dat 's werelds lamp eerst blonk aan 's Hemels glas, - Nature een zelve blijft, en alle ding als 't was: - De een eeuwe d' ander volgt, d' een zomer volgt den andren, - En hoezeer de aard veroudt, nog spoort men geen verandren: - Den hemel hemel blijft, de aard aard, de zee blijft zee: - Dies komt hij nimmermeer, of is te zelden reê." - "Vlied," zegt de ridder, "vlied, aartsketter! valsch verrader! - Gaat, veilt uw logenkraam den Duivel, uwen vader; - Gaat, preêkt den Sadduceên, en die geen hope en heeft: - Ik waan niet, maar ik weet, dat mijnen Heiland leeft, - Die, ware Jonas, uit 's grafs walvisch, na drie dagen, - Weêr 't licht des hemels zag: dien zoo veel heilgen zagen; - En door die zelve macht, en door die zelve geest, - Waardoor hij eens zijns zelfs opwekker is geweest, - Hij 't menschelijk geslacht zal uit 's doods slaap opwekken, - En voor den rechterstoel des grooten rechters trekken, - Wanneer hij, als een zon, de dikke wolken breekt, - De deugd met heil bekroont, en zijn versmaadheid wreekt. - 't Vertrekken van zijn komst veroorzaakt, dat hij goedig - Niet wil des zondaars dood, maar hoopt zijn boet langmoedig. - Hoe lang zijn komst vertraagt, 't werd[30] t' zijnder tijd vervuld, - Maar 't wil[31] te spade zijn, als gij 't gelooven zult!" - De ketter schaamrood deinst, en fluks verrijst, door 't gapen - Des aardrijks, een gedrocht, dat, eislijk en wanschapen, - Noch mensch noch dier gelijkt, en met drie pijlen mikt - Met zijnen strengen boog: dies onze ridder schrikt. - 't Wreed monster briescht hem toe: "gedonderd uitter Hellen[32], - Verschijn ik, 's afgronds Vorst, om eeuwig u te kwellen, - Vermits gij vruchteloos op uwen Kristus hoopt, - Vergeefs in zijnen naam besprengd zijt en gedoopt. - Der zonden zijn te veel, die u voor God verklagen, - Die zoo wel 's nachts als daags u voor den Rechter dagen: - Slaat uws gewetens boek eens open, daar zoo naakt - Uw pleit heeft uitgediend, en 't vonnis is gemaakt: - En effen als uw hoop, zoo is 't geverwd[33] geloove, - Daar gij vergeefs op steunt, dat u voorlangs[34] ten roove - Des afgronds heeft verklaard, en 's leeuws keel overgaf. - Wat is uw wangeloove? is 't anders iet als kaf? - Als stopplen hooi en strooi, 'twelk voor den heeten toren - Van Gods rechtveerdigheid versmilt en gaat verloren? - Is 't anders iet als waan en dwaasheid ingebeeld? - Is niet geveinsde schijn de pop, waarmeê gij speelt? - En wat is 's Hemels God doch, als een uitermaten - Ondraaglijk wreed Tyran, die weerdig is te haten[35], - Veel min aanbiddens weerd: vermits hij ieder man - Een wet stelt, die hij zelf niet onderhouden kan; - Nog eischt hij, dat elks mond zal van zijn goedheid roemen, - Daar hij elks onheil wil, en lacht in ons verdoemen!" - O wonderbaren storm! zijn pijlen nu verspild - Terstond afstuiten op des vromen ridders schild, - Die zich aldus verweert: "Erfvijand aller zielen! - Serpent! leeuw! draak! ouw' slang! hoe lang zult gij uw hielen - Opheffen tegen God en al wat hem aankleeft? - Zielmoorder! logenaar! die de ijdle locht doorzweeft, - Die 's werelds prince zijt, en in uw boeyen kluistert - Al wie u de ooren leent, en naar uw smeeken[36] luistert. - De misdaad óverweegt wel, die mijn ziel bevlekt: - Maar Gods barmhertigheid haar[37] nog veel wijder strekt. - Mijn zonden zijn bloedrood, en geensins om vergrooten, - Maar rooder is nog 't bloed, 'twelk Kristus heeft vergoten: - 't Geloove is zwak in mij, dit baart mij zwaar verdriet: - Maar God, de liefde zelf, verwerpt den zwakke niet. - Ook is hij lievens-weerd, die kocht ons aller leven, - Doen hij zijn waardste pand aan 't kruis ging overgeven, - Doen hij ons Jezus gaf zoo deerlijk, zoo bebloed, - Die 's Vaders toorn verzoent, en al ons schuld voldoet, - Die ons dien geest verwerft, waardoor wij allegader - Zijn medebroedren zijn, en roepen: Abba, Vader!" - Voor zulken antwoord ruimt de booze Geest zijn plaats, - En vlucht den name Gods, de ridder wint den kaats[38]: - Dies hij den Hemel looft: vanwaar hem zijnen Koning, - Door de Englen, 's levens kroon opoffert tot belooning: - "Vroom ridder!" zeggen zij, "om vlecht, omvlecht uw hoofd - Met den laurieren-krans, die Jezus heeft beloofd - Die onder de banier haars hoofdmans vroomlijk strijden, - Die leden zijn haars hoofds in droefheid en in lijden; - Vroom ridder! neemt dien krans van uwen Kapitein, - En hebt met hem zijn kruis en zijn triomf gemein!" - De ridder triumfeerde, als 't ruischen van de boomen - Mijn zoete rust verstuurde. Ik overleî de droomen, - Daar 't hert meê was belast: 's drooms beeld, dacht ik, gewis - De waarheid niet altijd heel ongelijk en is. - -[1] _onlangs_ (zie vroeger). - -[2] _het vaarwel_. - -[3] _aangeduid, voorspeld_. - -[4] Thans _dat_; verg. _feest, school_, enz. - -[5] _vrij en veilig_. - -[6] _afweert, doet afstuiten_. - -[7] (den vrede) _opzegt_. - -[8] _halskraag_. - -[9] _als geest gezweefd_. - -[10] _hoe weelderig draagt ze zich!_ - -[11] _ontzagwekkende_. - -[12] _ingespannen bezig houdt_; verg. vroeger. - -[13] Anders _tot tijdverdrijf_, of _om den tijd te dooden_. - -[14] _aan tafel_. - -[15] Voor _schotel_. - -[16] _vleesch_. - -[17] _schikken, plaatsen_. - -[18] Gallicisme voor _tot de_. - -[19] Thans _der vergoden_. - -[20] Thans _wordt_. - -[21] _kunt_. - -[22] _Wacht u_. - -[23] _mollige vrouw_. - -[24] _kloeksten_. - -[25] _doodt het_. - -[26] Gelijk nog in den dagelijkschen kout voor _een bril draagt_. - -[27] _grabbelt_; verg. boven, bl. 77b, aant 17. - -[28] _naar 't algemeen zeggen_. - -[29] Voor _waaraan_. - -[30] _wordt_. - -[31] _zal_. - -[32] Thans _uit de Hel_. - -[33] _bedriegelijk_. - -[34] _voorlang_. - -[35] Versta: _gehaat te worden_. - -[36] _vleyen_. - -[37] _zich_. - -[38] Rijmshalve voor 't _spel_. - - - - -JERUZALEM VERWOEST[1]. - - -_TREURSPEL_, - - den Joden tot nadenken, - den Kristenen tot waarschouwing, - ALS OP HET TOONEEL VOORGESTELD. - - _Matt._ XXIII. - Ziet, uw huis wordt u woest gelaten. - - _Virg._ in Æneas I. Boek. - Hier zijn de tranen van ons smert, - En de ongevallen roeren 't hert. - - -AAN MIJN BROEDER, - -OP HET TREURSPEL DER JODEN. - - -Klinkert. - - Euripides, die heeft de aanschouwers lang voorhenen - Ten oogen eenen vloed van peerlen uitgedrukt, - Als Hecuba bedroefd, uit haren troon gerukt, - Beschreide Troyens val, met zuchten en met stenen; - - Maar gij, o Broeder! der Hierosolymitanen - Droef Treurspel ons vernieuwt en klagelijke moord, - Hoe deerlijk Titus heeft Jeruzalem verstoord: - Om wien de vijand zich niet spenen kost van tranen. - - Een wreed barbarisch hert moet schrikken, als 't verstaat, - Hoe Sions heerlijkheid en pracht te gronde gaat: - Hoe Salomons gebouw met zijn vergulde daken, - - De machtigste pilaar van 't vruchtbaar Joodsche land, - Is omgeworpen; hoe eens moeders eigen hand - Haar teder kind uit nood gaat tot spijsoffer maken. - - GUILHELMUS VONDELIUS[2]. - - -DEN ERENTFESTEN[3], ACHTBAREN, WIJZEN, EN VOORZIENIGEN HEERE - -CORNELIS PIETERSZ. HOOFT[4], - -RAAD, EN OUD BURGEMEESTER DER OM DES WERELDS OMMELOOP[5] WIJD BEROEMDE -KOOPSTAD AMSTELREDAM. - - _Mijn Heere_, - -Wanneer de heilige Paulus den Kristengeloovigen vermaant te bidden -voor koningen en alle, die in macht en hoogheid gesteld zijn, opdat -wij een gerustig en stil leven mogen leiden in alle godzaligheid en -eerbaarheid: zoo leert hij ons al stilzwijgende, hoe wij wijze en -vrome overheden behooren met eerbiedigheid te omhelzen[6], als eenen -grooten zegen Godes en fonteine, waardoor allerhande heil en welvaren -ons bekwamelijk[7] toevloeit: want gelijk een treffelijk filozoof zegt: -"ubi præses fuerit philosophus, ibi civitas erit felix" (die stad zal -gelukkig zijn, daar de overheid wijsheid zal nasporen). De proeve -hiervan hebben wij, naast eenige jaren herwaarts[8], gehad in deze onze -vereenigde Nederlanden, die, met de hulpe des Alderhoogsten, zoo vele -gevaren gelukkiglijk zijn voorbij gezeild, door het voorzichtig en wijs -beleid van hare getrouwe en vrome regeerders, die, als zorgvuldige -vaderen, voor het welvaren des Vaderlands en deszelfs vrijheid gedurig -hebben gewaakt, gebraakt, en alles uitgestaan. De weerdigste vrucht -van deze arbeid is, dat vele duizend verjaagde menschen in den schoot -en het gebied der doorluchtige Heeren Staten gastvrij zijn geherbergd -en lieflijk gekoesterd, en die in veilige schaduwe gezeten, niet -meer hoeven te vreezen de grimmigheid van die, uit het voorborg[9] -der Hellen opgedonderde, Spaansche Alecto[10], die, driemaal haar -geslangde perruik[11] geschud hebbende, met haar fakkel het vuur stak -in de mutsaarden[12] en rijsbossen, die de palen en staken bekleedden, -waaraan dagelijks vele vrome Kristenen wierden vast gemaakt, die -midden in de vlammen Jezus Kristus lof toezingende, hem lijf en ziele -opofferden tot eenen zoeten en Godbehagelijken reuk. Indien wij -ernsthaftig overwegen de als in het hemde[13] ontvloden wreedheid, en -wederom de genoten ruste en veiligheid: gewisselijk wij moeten, gepersd -zijnde van een dankbaar gemoed, met de aan strand opgeworpen Æneas -uitbarsten en roepen: - - O, die gij[14] neemt alleen van ons Troyaansche gasten - Het leed ter harten en de ondragelijke lasten: - Die ons, het overschot der Grieken[15], hier gestrand, - En uitgeput van 't ramp te water en te land, - Nog herbergt in uw stad en huis, met rouw bewogen;-- - O Dido! 't staat noch in ons macht, noch in 't vermogen - Van 't volk van Dardanus[16], dat overal berooid - Dwaalt om den ganschen kreits des aardrijks wijd verstrooid, - Verschulde dankbaarheid naar eisch u op te dragen: - De Goôn (zoo verre nog een Godheid schept behagen - In ware Godes-vrucht[17]; zoo billijkheid nog plaats - Bij iemand heeft, en een gemoed, dat zich niet kwaads - Maar 't goed bewust is) 't loon u naar verdiensten jonnen[18]. - Wat blijder eeuw heeft u gebracht in 't licht der zonnen[19]! - Wat treflijke oudren u geteeld tot ons gewin! - Zoo lang de mind're vloên afloopen zeewaart in, - Zoo lang de schaad'wen op de bergen gaan en merren[20], - En 's Hemels as geleidt[21] de vlook[22] gewelfde sterren, - Zal duren uwen naam en faam met lof en eer, - Het zij wat land mij roept, of werwaarts ik verkeer[23]. - -Onze E. E. en A. A. Overheden nu in het algemeen voorbijgaande, en -mij in het bijzonder tot uwe E. wendende: gij, mijn Heere, hebt met -heilzame raden vaken[24] dezes stads en der hooger[25] Heeren Staten -vergaderinge bekleed, en, uw eigen voordeel te rugge zettende, het -gemeene best naar tijds gelegenheid gevorderd en helpen vorderen; zoo -dat geen verstandige zich met recht zal belgen, dat wij oorzaak nemen, -in uwe E. persoon, te verheffen en als aan te bidden de zeer heusche en -beleefde regeeringe, onder wiens vleugelen wij zoo gerustmoedig hebben -geschuild, en den grooten God gedankt, die over ons had gesteld zoo -mild-aardige en bescheiden Goden[26], de welke, naar het getuigenisse -van eener, die, mijn Heer, in het gezond oordeel van burgerlijke zaken -niet ontaardt, zijn - - uitblinkende, als in 't goud het heldere gesteent. - -Daar mangelt dan bij de goede ingezetenen niet anders als dankbaarheid: -weshalven, om, onze beleefde regeerders, in uwe E. persoon, naar -mijn gering vermogen een gering teeken van aller ontvangen weldaden -erkentenisse[27] te toonen: zoo offere ik uwe E. dit mijn Treurspel -van het verwoeste Jeruzalem, of, om zoo te spreken, mijn tranen, -uitgestort over den bloedigen ondergang van het Jodische[28] volk: en -dat nog zoo veel te liever, overmids uit uwe E. lendenen gesproten is -die Groote Apollo[29], die onze Nederduitsche tale den dag, en zijn -treffelijk geslacht schoonder luister geeft: en wiens gulde rijmen in -het voorhoofd van aanzienlijke stads-gebouwen kunstig gegraveerd, en -in de kerken boven de tomben met gouden letteren in gladde toetssteen -uitblinken, en de voorbijgangers al verbaasd ophouden. Ontvangt dan, -mijn Heere! deze mijn geringe dank- en schuldoffer, meer ziende op -den wille als het klein vermogen, en bereikt, o wijze, grijze en -landnutte[30] raadsheer! Nestors statige en veeljarige ouderdom, ten -goede van ons gemeen beste. - -t' Amstelredam, dezen 20 van Louwmaand, 1620. - - Uwe E(rentfeste) en A(chtbare) gans onderdanige - J. V. VONDELEN. - - -AAN DEN GEDICHTLIEVENDEN LEZER. - -Dat de Alderhoogste van het onmenschelijk bloedvergieten eenen afkeer -heeft, zulks hebben ook de blinde Heidenen eenigsins gedroomd en -gevoeld: want zij ontzagen, den altaren en den dingen, die zij heilig -schatten, te genaken met handen of kleederen, die besprenkeld waren -met beesten- of menschen-bloed. Dit geeft Virgilius, door zijnen -vluchtenden Æneas, eendeels te kennen daar hij hem doet spreken: - - Wilt, Vader! kuische vingren aan - D' huisvaderlijke[31] Goden slaan; - 't Waar mij een schandvlek rechtevoort[32] - Die, nu ik uit zoo versche moord - En zulken slachting koom gevloôn, - Te roeren[33], eer ik rein en schoon - Heb afgewasschen 't laauwe bloed, - In 't water van een frissche vloed. - -En Homerus door zijnen strijdbaren Hector: - - 't En past niet, dat me[34] God Jupijn - Met onrein' handen offert wijn: - De schaamt' verbiedt me, nu 't gemoed - Van menschenslachten en van 't bloed - Ontsteld is, voor den Goden luid - Te storten mijn gebeden uit. - -En gewisselijk God de Heere schijnt hier in bijna met zich zelven te -strijden, wanneer hij den koning David, die voorgenomen hadde hem -een huis te timmeren[35], aldus aanspreekt: gij en zult mijnen name -geen huis bouwen, want gij zijt een krijgsman en hebt bloed vergoten. -Hier uit vloeit dan niet als te krachtiger, gelijk ook de koninklijke -Profeet leert, dat de dood der heiligen weerd gehouden is voor den -Heere: hetwelk ook betuigd werd door de schrikkelijke oordeelen Gods, -geveld over de tyrannen, die zijn volk verdrukten, en haar handen in -het bloed der rechtveerdigen verwden. Hoewel dit den Joden, zoo uit -de wet en Profeten als andersins, overvloedig bekend was, nochtans -hebben zij haar niet ontzien Gods Profeten en zendboden te dooden -en te steenigen, gelijk de Heere Kristus henluiden zulks in het -Evangelie voorwerpt[36]; alle welke zonden en grouwelen zij ten leste -hebben opgehoopt met het onmenschelijk bloedstorten en kruisigen van -de verschenen Zaligmaker, die, naar Ezaias voorzegginge, doen hij -gestraft en gemarteld wierd zijnen mond niet opdede, als een lam dat -ter slachtbank geleid wordt, en als een schaap dat stom wordt voor -zijnen scheerder, en zijnen mond niet open doet, en die zoo klagelijk -door den Psalmist uitroept: Mijn God, mijn God! waarom hebstu my -verlaten? en nog: Ik ben een worm, en geen mensche, eenen spot der -lieden, en verachtinge des volks; alle die mij zien sperren den mond -op, en schudden den kop. Maar nadat nu de goddelooze menschen haren -bloeddorstigen moed gekoeld en die afgrijselijkste zonden volbrocht -hadden, zoo is de wrake des rechtveerdigen rechters hun kort op -de hielen geweest, en zij zijn, van dag tot dag, aan alle kanten -jammerlijk overvallen, als van stormen en plasregens van allerlei -plagen en ellenden, die eerst met den eindlijken en geheelen ondergang -des Joodschen volks zijn ge-eindigd: gelijk Josephus, Egesippus, en -andere geschichtschrijvers daar van op het breedste handelen, en -Carolus Langius zulks zijnen Lipsius kort en geleerdelijk als in een -tafel[37] voor oogen stelt, zeggende: "Laet ons van Iudea beginnen, dat -is van een heyligh land en volck Gods. Ick gae voorby het gene zy in -Egypten, en na haren optocht uyt Egypten geleden hebben: want dat is -ons duydelyck genoegh inde heylige boecken naegelaten: ick kome tot de -zwaerste en tot die gene, die als aen haer uytvaert behooren. Het welck -ick best elck in het byzonder als met een register zal verklaren. Zij -hebben dan met het in en uytlandsche oorloogh dit uytgestaen: - -Voor eerst zijnder te Ierusalem door het bevel van Florus gedood zes -honderd en dartigh. - -Te Cesarien op een tijd van de inwoonders, uyt haet van het volck en de -godsdienst, twintich duyzend. - -Te Scythopolen, een stad in Syrien, darthien duyzend. - -Te Ascalon in Palestynen oock vande inwoonderen twee duyzend vijf -honderd. - -Te Ptolemaïde van gelijcken twee duyzend. - -Te Alexandrien in Egypten onder de voogdije van Tiberius en Alexander -vijftigh duyzend. - -Te Damascus thien duyzend. - -En dit alles heeft zich als door een beroerte en oploop toegedragen: en -daer nae met een wettelijck en openbaer oorlogh van de Romeynen: - -Ioppe ingenomen wezende, zijnder van Cesius Florus verslagen acht -duyzend vier honderd. - -Op zekeren bergh Cabulon twee duyzend. - -Inde slagh by Ascalon thien duyzend. - -Wederom door verraed acht duyzend. - -Te Aphaca als het ingenomen was vijfthien duyzend. - -Op den berg Garizim zijnder verslagen elf duyzend vijf honderd. - -Te Iotapata, daer Iosephus zelf was, ontrent dartigh duyzend. - -Ioppe andermael ingenomen wezende, zoo zijnder verdroncken vier duyzend -en twee honderd. - -In Taricheen zijnder verslagen zes duyzend vijfhonderd. - -Te Gamalien, zoo verslagen, als die haer zelf vande steylte wierpen -negen duyzend; en daer is in die stad niet een mensch behouden -gebleven, als twee vrouwen wezende gezusters. - -Giscala verlaten wezende, zijnder in het vluchten gedood twee duyzend, -en zoo vrouwen als kinderen gevangen dry duyzend. - -Van Gadarensers zijnder verslagen darthien duyzend, en gevangen twee -duyzend twee honderd, behalven die in ontallijcke menighte inde rivier -gesprongen zijn. - -Inde dorpen van Idumea zijnder verslagen thien duyzend. - -Te Gerasiën duyzend. - -Te Macherunten duyzend twee honderd. - -In het bosch van Iardes dry duyzend. - -In het kasteel Massada, die haer zelven hebben gedood, negen honderd -zestigh. - -Te Cyrenen zijnder van Catulus de Landvooghd verslagen dry duyzend. - -Maer gedurende de belegeringe, zijnder inde stad Hierusalem zelf -gestorven, en verslagen thienmael honderd duyzend, en gevangen zeven en -negentigh duyzend. - -Dit getal beloopt, behalven ontellijcke die achtergelaten zijn, -twelfmael honderd en veertigh duyzend. Wat zeghdy Lipsius? slady hier -over uwe oogen nederwaerts? heftze liever op: en schroomt niet met -my, de veeljarige oorloogen van gants Christenrijck met de nederlage -van dit eenige volck te gelijcken: maer hoe kleynen stucxken lands en -hoop volcx is dat geweest ten aenzien van geheel Europa?" Dus verre uit -Lipsius. - -Daar zien wij, wat het kost den Vorst des levens te dooden, en het -bloed, dat genoegzaam is tot een rantsoen voor des geheelen werelds -zonden, op zoo geringe weerdije te stellen. Met de aandachtige oudvader -Hieronymus mogen wij van Jeruzalem spreken: Fame perit, ante quam -gladio. De stad vergaat eer door honger als door het zweerd; en liever, -als een volkomen verhaal te doen van de ellenden, die gedurende de -belegeringe voorgevallen zijn, willen wij, ons daar over verwonderende, -met den poëet[38] roepen: - - Quis cladem illius noctis, quis funera fando - Explicet; aut possit lacrymis æquare labores? - Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos: - Plurima perque vias sternuntur inertia passim - Corpora perque domos, et religiosa deorum - Limina. - - _Dat is:_ - - Wie zal de lijken, wie de neêrlage ons verklaren - Van die vervloekte nacht? of konnen evenaren - Met tranen al het leed? die oude stad, die stond - En had zoo lang 't gezag, stort plotseling te grond. - Veel olick[39] volksken men alsins ter neêr doet stromplen, - Langs straat, in huis, en op der Goôn gewijde dromplen[40]. - -Josephus[41], zelf een Jode, erkent deze nederlage te zijn een -bijzondere goddelijke wrake, overmids de tyrannen te Jeruzalem, meer -door vreeze als nood, uit hare onwinbare vastigheid weken; en Titus, -na het veroveren der stad, zich verwonderende over den geweldigen -bouw van torens en muren, en der steenen hooge, groote, en behendige -te zamenvoeginge zeide: gewisselijk God heeft voor ons gestreden, en -zelf de Joden uit zulke vestingen gedreven; want wat menschenhanden -of stormgeveerte mocht hier tegen gelden? Dit wordt, behalven uit -meer omstandigheden, die wij om de kortheid voorbij gaan, ook hier -mede bevestigd, overmids zij niet van een onmenschelijk tyran maar -van een goedertieren prince bestreden zijn, die liever haar behoud -als ondergang zocht, en gehouden wierd voor de wellust en het -vermaak des menschelijken geslachts. Dat dienvolgende de Romeinen -dit voor een uitnemende overwinning hebben geacht, blijkt uit het -heerlijke zegefeest, over der Joden nederlage te Romen gevierd: alwaar -Vespasiaan, Titus, en Domitiaan, met loverkransen en purper gecierd, de -triumfpoorte inreden: daar der Romeinen beelden en afgoden, mitsgaders -de arke des verbonds, de gouden tafel, Mozes en Aärons roede, vier -tempelstijlen, de toonbrooden, den gulden kandelaar, de wettafelen, en -andere heiligdommen, met een wonderbaarlijke pracht, statig heromme -gevoerd wierden, en daar de schare van de gevangen Joden, dragende de -handen op den rug gebonden, en naakt ten halven lijve hun vijanden -een gaapspel[42] verstrekten, en met haar versmaadheid der Heidenen -statie verheerlijkten. Van deze gehouden zegefeest getuigt nog op -huiden te Rome de Arca triumphalis of Triumfboge, staande in via sacra -boven de kerke van S. Maria nova, opgetrokken van schoone marmor, en -met goud gecierd: in dewelke deze woorden in steen, tot een eeuwige -geheugenisse, uitgehouwen staan: - - SENATVS POPVLVSQVE ROMANVS DIVO TITO DIVI VESPASIANI FILIO, - VESPASIANO AVGVSTO, ET OB VICTORIAM ET PERPETVVM ---- - -de volgende letteren heeft de nijdige tijd en grijze ouderdom -uitgewischt. Ook is er nog een ander schrift aldus: - - S. P. Q. R. IMP. TITO, CAES. DIVI VESPASIANI FILIO, VESPASIANO - AVGVSTO PON. MAXIMO TRIB. POST. IMP. P. P. PRINCIPI SVO, QVI - PRAECEPTIS TRIAE CONSILIISQ. ET AVSPICIIS, GENTEM IVDEORVM - DOMVIT, ET VRBEM HIEROSOLYMAM, OMNIBVS ANTE SE DVCIBVS, - REGIBVS, GENTIBVS, AVT FRVSTRA PETITAM, AVT OMNINO INTENTA, - DELEVIT. - -Zoo leeg zijn die gene gedaald, die tot den Hemel en aan de sterren -verheven waren, een volk, dat eertijds met God en de Engelen -gemeenschap hadde: zij[43], wien vuur, water, aarde, en locht ten -dienste stonden, zijn alle dingen tegen geweest, en hebben het al tot -vijand gehad, en Rome heeft den roem weggedragen van tot den grond en -ondersten wortel toe uitgeroeid en verdelgd te hebben een oude koning- -en priesterlijke stad, die, na veel geleden aanvechtingen, van haar -eerste grondlegginge 2177 jaren hadde gestaan. Onze versmitste[44] -Cunæus mag wel zeggen: Ita vertuntur subitò cuncta, & omninò natura, -quæ ad originem rerum parcè utitur viribus suis, ad ruinam toto -impetu venit; (alzoo wordt alles schielijk te gronde gesmeten, en de -nature die tot der dingen oorsprong al heel spaarzaam hare krachten -bezigt, komt met volle geweld ten bederve). En de mond der waarheid -voorspelde geen ijdele droomen, als hij sprak: "hier zal niet eenen -steen op den anderen blijven, die niet afgebroken zal worden." Het -overschot der Joden heeft sedert in gedurige ballingschappen jammerlijk -omgezwerfd[45], en allerlei zwarigheden bloedig en ellendig uitgestaan. -Zoo de kinderen der voorvaderen misdaad bekenden, zij zouden billijk -beklagen, dat haar ouderen riepen: "zijn bloed zij op ons en onze -kinderen!" want, gelijk Prudentius zingt: - - Exilijs vagus huc illuc fluctantibus errat, - Iudæus, postquam de patria sede revulsus, - Supplicium pro cæde luit, Christique negati - Sanguine respersus commissa piacula solvit. - - Dat is: - - De Jood, zijnde uit den stoel zijns vaderlands gerukt, - Dwaalt vluchtig[46] hier en daar in ballingschap verdrukt, - 's Moords straffe draagt, en met 's verzaakten Kristus' bloed - Besprengd, zijn misdaad en begangen[47] zonde boet. - -Niemand, hopen wij, zal ons leep[48] en overdweers[49] aanzien, -dat wij dit groot treurspel hier wederom, als op het tooneel, te -voorschijn brengen, opdat men aanmerke Gods strengheid over die gene -die gevallen zijn: aangezien wij hierin als op het spoor navolgen den -heiligen en brandenden ijver van den koninklijken harpenaar David, en -den Goddelijken dichter Jeremias: van welke beide, _deze_, in zijn -Klaaglieden, heeft beweend de verstoringe der stad Gods en des ganschen -koninkrijks, en de ongelukken bij het Jodische volk uitgestaan onder -den Babylonischen Nebucadnezar;--_die_, met zijn snarenspel getreurd -over de bloedstortinge en aanstoot, dewelk Jeruzalem van den tyran -Antiochus te verwachten stond. Effen alzoo[50] beklagen wij mede het -uiterste en grootste jammer, dat de dochter Sion onder de Roomsche[51] -keizeren Vespasiaan en Titus is overkomen, en vieren de uitvaart dezes -beroemden geslachts. Mijn Zangeresse, van den hoofde ten voeten toe -in rouwe, treurt over die verwoesting, die Kristus, aller Engelen en -geloovigen blijdschap, tranen gekost heeft, onaangezien hij dezes -versteenden volks wreedheid in zijnen vleesche voelde, en den kelk -der bitterheid korts[52] van haar ontving. Maar och, hoe vaak hebben -wij gewenscht, dat onze rijmen mochten antwoorden de weerdigheid -van de stoffe, voorwaar zoodanig wezende, dat wij hier van onze -geringheid moeten roemen, en belijden, dat het maar stukwerk is wat wij -voortbrengen; want het gene de Latijnsche treurspeelder[53], door zijn -van droefheid overwonnen koninginne[54], uitschreeuwt: - - -- -- -- -- -- -- non unquam tulit - Documenta Fors majora, quam fragili loco - Starent superbi;-- - -het zelfde mogen wij, door onze bedrukte vorstinne, aldus uitroepen: - - Het lot en wees nooit klaarder aan, - Hoe slibbrig dat de trotsche staan. - -En zullen wij met Euripides, Seneca, en andere poëten dingen naar den -palm, dat is, om wie van ons beiden hoogdravender[55] en uitnemender -zaken verhandelt: de Joodsche stammen van wegen haar afkomst zijn -bij ons niet leeger geadeld, als de Frygen[56] bij haarlieden. De -dochter Sion wijkt niet voor Hecuba, noch Jeruzalem voor tien Trojens. -Ginder was de kerk[57] van Minerve: hier des Heeren tempel, dat -zesenveertigjarige getimmer[58], hetwelk aller uitheemschen oogen in -Syrien lokte, en waarin de Nijd niet als enkel schoonheid verachtte. -Dáár stond het Palladium: hier school de Arke des verbonds, bedekt -met goude Cherubijnen en meer heiligdoms, elk om het heerlijkste. -Ook is de Jordane, die den Israelieten week, en de beke Cedron, -over de welke Jezus ging, meerder als Xanthus[59]. Davids burcht -gaat Ilium te boven. Zij hebben het Grieksche leger, wij de Roomsche -heerkrachten aangevoerd. Hare oversten en voorbarigste[60] waren -Agamemnon en Menelaus, Achilles en Pyrrhus: mijn veldheeren zijn -Vespasiaan, de strijdbare Titus, zijnen zone, en andere. Laat ze al -haar best Laomedon, Priamus, en Hector roemen: ik zal Jozua, Gedeon, -David, Salomon, en de andere koningen en helden prijzen. Willen ze met -de Amazone Penthesilea pronken: ik zal met Debora, Judith, en zulke -heldinnen brageeren. Zij hebben de Rhæteesche heuvelen, bewandeld van -zoo veel doorluchtige mannen, gezongen[61]: wij de heilige bergen, vaak -betreden van zulke, die, haar werk onder maan[62] verricht hebbende, -als bliksemen door het azuur en het goud des blinkenden Hemels naar -den vrolijken stoel Gods opvoeren. Wederom, die versierde[63] twist -rees uit Paris' oordeel: deze uit Pilatus' vonnis. Gene scheidsman -oordeelde Venus te gevalle, om de schoone Helena: deze rechter den -Joden, om de keizerlijke gunst. De een gaf een gewaande Godinne den -twistappel, als het verdiende pand van hare schoonheid: den ander leîde -den betuigden levendigen Zone Gods het kruis op zijne schouderen, als -verschulde[64] straffe van zijn mismaaktheid[65]. Cytherea[66] behield -op Ida[67] den zege: Kristus wierd op Calvariën gedoemd; en zoo voort. -Dit dan aldus tegen malkanderen overwogen, zoo ziet men, met een half -oog, welke stoffe van beiden meest weegt, en hoe de Zonne des Heiligen -Geestes alle Heidensche sterren met haren glans uit doet[68]. Indien -de lezer gretig[69] is, om de nuttigheid van dit werk en de oorzaken -van Israëls val na te vorschen, hij geve den Engel Gabriël gehoor, wien -wij, in het einde[70], de verklaringe des zelfs[71] bevolen laten. -Maar ontbeid[72], ik zie alreede het tooneel openen, en het volk, -met opgesteken ooren en gapende monden, naar den inhoud van het spel -luisteren. Het is hoog tijd, dat wij zwijgen. - - -HET INHOUD. - -Sedert dat de Joden hare grouwelen en zonden, begaan in het dooden -en vervolgen der profeten, hadden opgehoopt met het onmenschelijk -bloedvergieten en mishandelen des onschuldigen Lams, en andere vrome -Heiligen Gods: zoo heeft haar verdoemenisse niet geslapen. Want Florus, -die namaals van de keizer Nero was gesteld als landvoogd over Judea, -ontstak met zijn inslokkende gierigheid en onverdraaglijke wreedheid -den brand van tweespalt: waaruit vele jammerlijke beroerten en bloedige -slachtingen tusschen Joden en Romeinen langs hoe meer zijn ontstaan: -zoo dat eindlijk de keizer veroorzaakt was[73], Vespasiaan, als -veldoverste over het Syrische krijgsvolk, derwaarts te zenden: die, -vergezelschapt met zijnen zone, Jotapata, daar Josephus gevangen wierd, -en voorts het Jodische land met meest alle de omliggende plaatsen -vermeesterd, en Jeruzalem bezet hebbende, tijdinge kreeg, hoe, na -Nero's rampzalige dood, Galba en Otho omgekomen wezende[74], Vitellius -het gebied tot zich getrokken hadde: waarom de Roomsche[75] hoofdluiden -hem drongen het keizerdom te aanveerden en derwaarts te trekken, -gelijk hij ook dede, latende Titus de volendinge van het aangevangen -oorloog bevolen. Ondertusschen was het te Jeruzalem zoo verre gekomen, -dat ze, als in slagoorde, in drie rotten vijandelijk gedeeld stonden; -te weten: de Zeloters[76], die Eleazar aanhingen, hadden den tempel, -Johannes het onderste, en Simon Giore zoon het opperste deel der stad -in. Titus, hier van verwittigd, heeft deze gelegentheid waargenomen, -en in het 72. na Kristus' geboorte, 'twelk is het tweede jaar van -Vespasiaans rijke, op den 14en van de maand April, als de Joden haar -Paaschfeest vierden, de stad met zijn ruiterije berend, belegerd, en -eerlange, na veel gehouden schermutselingen en gedane stormen, met -een muur in drie dagen tijds bezet en besloten: waarop gevolgd is een -onlijdelijke hongersnood, die de burgerlijke beroerten dede aangroeyen, -en ontallijke menschen versmachten: zoo dat ze genoodzaakt waren de -doode lichamen over stads muren in de grachten te worpen, ja, een -edel joffrouwe[77] spijze van haar onnoozel kind most bereiden. De -tiende dag van Oogstmaand wierd het vuur in de tempel gesteken, daar -een onmenschelijke slachting gebeurde, en alle priesterlijke gebouwen -afbrandden. En hoewel de keizer hun vaak hulde[78] aanbood, en haar -beloofde in genade op te nemen, zoo zij haar goedwillig overgaven: -nochtans volherdden zij in de voorgaande halstarrigheid, tot dat ten -leste, op de achtste dag van Herfstmaand, de overstad[79] gewonnen, -en alles in vuur en bloed wierd gesteld. Na de overwinninge ontbrak -het den Roomschen soldaten aan geenderhande moedwil en wreedheid, over -de moedwilligen te plegen. Titus, de schuldige naar haar verdienste -gestraft, en zeven honderd jongelingen, sterk van lichaam, tot het -aanstaande zegefeest, dat hij te Rome dacht te houden, uitgezonderd -hebbende, bedankte zijn krijgsluiden voor haar dapperheid, in de strijd -betoond, verplichtte haar manhaftigheid met den verkregen roof en -eerlijke[80] ampten, en offerde dankbaarlijk, op de heilige plaatse -des tempels, zijn Goden. Daarna stelde hij Terentius Rufus tot overste -van zijn tiende bende, die hij tot bezettinge liet van de verwoeste -stad, en vertrok met het gansche leger en de gevangenen. En dewijl de -geschichtboeken melden, dat Simeon Kristenbisschop, met zijn heilige -vergaderinge, volgens het ontvangen Godlijk antwoord, van Jeruzalem -te Pella vluchtte, en, als Judea wat in ruste was, weder te Jeruzalem -metter woon kwam: zoo hebben wij, om ons geheel werk Kristelijker wijze -te verklaren, en alles leerlijk voor oogen te stellen, versierd[81], -dat hij met de zijne wederkeerende, als het leger juist vertrokken -was, en de verwoeste stad bezichtigende: hun de Engel Gabriël, met een -Hemelsche klaarheid aangedaan, verschijnt, die henluiden volkomentlijk -ontsluit de oorzaken van den val en ondergang des Jodischen volks, -met meer omstandigheden, die daar aan vast zijn. Daar hebdy het kort -inhoud van ons treurspel, genomen uit Josephus 2, 3, 4, 5, 6 en 7, en -Egesippus 2, 3, 4 en 5, en Eusebius 2 en 3, en Carions 3e boek, en -uit meer andere schrijvers. Het tooneel is op, rondom, en ontrent de -verwoeste plaatsen, daar het krijgsvolk legert, en Jeruzalem gestaan -heeft. - - -Aan de Joodsche Rabbijnen. - -Klinkert[82]. - - De rei uws priesterschaps was als van blijdschap dronken, - Doen Jezus hing aan 't hout met ermen uitgestrekt, - Gekruist, gegeeseld, en bespogen, en begekt, - Om dat hem was den kelk der bitterheid geschonken. - - Zij dachten luttel, dat rechtveerdigheid, die, boven - In 's Hemels gulden schoot, de weegschaal recht ophoudt, - 't Onschuldig bloed meer schat als fijn Ofirisch goud, - En telt al 't zuchten van de waarheid, hier verschoven. - - Maar als de dag aanbrak, die God beschoren had - Tot wraak van 't schelmstuk van die godvergeten stad - En 't volk, dat veilig dacht te staan op heilge dremplen; - - Doen zag men baar[83] wat zonde al plagen met zich brocht, - En dat de boosheid tot geen borstweer strekken mocht - Geweld van muren, noch schijnheiligheid van templen. - - DOOR EEN IS 'T NU VOLDAEN. - - -DE TREURSPEELDERS ZIJN DEZE: - - JOSEPHUS een dapper voorvechter der Joden. - TITUS de Keizer. - LIBRARIUS Rotmeester. - DE REI van Roomsche[84] soldaten. - DE DOCHTER SION. - DE REI van Staat-jonffren. - DE REI van Joodsche vrouwen. - DE REI van Jodinnen in 't algemeen. - FINEAS Priester. - DE REI van Priesteren. - TERENTIUS Hopman. - FRONTO Drossaart. - SIMEON Bisschop van Jeruzalem. - DE REI van Kristenen. - GABRIËL, een Engel. - - -Jeruzalem verwoest. - - -DE EERSTE HANDEL. - - JOSEPHUS. - - De wrake Gods in 't einde, als ze eens raakt op de beenen, - Ziet vuur noch water aan, noch ijzer, staal, noch steenen, - Maar wroet al voort, en vindt ter wereld niet[85] zoo zoet, - Als der godloozen merg, en 't snoô verbasterd bloed: - Vergeefs hij zich beschanst, die droomt haar uit te sluiten, - Te spade bolwerkt hij, die haar geweld wil stuiten, - Om zunst[86] hij met een diept' haar af te snijden tracht, - Die aarselt[87] noch om' schans, om bolwerk, noch om gracht: - Scherprechterse al te streng! wie zou, ja moet niet vreezen - De stramen van uw roede, uw zweep, en taaye pezen, - Waar meê gij gaat te keer, en 't vel stroopt van de rug - Des geens, die goddeloos den zonden welfde een brug. - Gij hebt, Jeruzalem! haar strengheid mogen voelen, - Als gij haars gramschaps gloed met 't purper most verkoelen, - Dat van uw lenden droop, en langs uw boezem zeep, - Als u van pijn en smerte een hertvang[88] 't hert beneep. - Ach, lijden! lijden, ach! ik moet afdwaân[89] en droogen - Mijn aanzicht, steeds aan[90] vocht[91] van mijn bekreten oogen, - Wanneer me in 't weeke brein een waassem dik opschiet, - Uit mijn beklemd gemoed geperst van groot verdriet, - Verdriet, dat voor één dood mij pijnt met duizend dooden, - Zoo vaak ik mij verbeeld' het treurspel van de Joden. - Verrijst, o Daniël! en roert uw koud gebeent', - Die in uw ziel voor lang hebt onzen val beweend, - Als gij, man Gods! zoo diep ging in d' afgronden visschen, - En waden in de zee van Gods geheimenissen: - Komt, troost de ontschaakte[92] maagd van Sion, afgetreurd. - Want zoo[93] gij 't hebt gespeld, zoo viel haar 't lot te beurt: - Komt, wascht haar tranen af, want eislijk en wanschapen - Gaapt haar verwoesting nu, en dreigt te blijven gapen. - Wij zijnder eens geweest, met Juda is 't gedaan, - En Sions grondvest grijnst mismaakt den Hemel aan: - Des Heeren heiligdom (ach, ach! 't gaat me aan de zinnen!) - Ter Hellen neêrgezakt is met zijn hooge tinnen. - Helaas, Jeruzalem! gedoemd ten zwaarde en vier, - Uw hoogmoed is gedaald, uw zonden staan u dier, - Uw zonden staan u dier, uw hoogmoed is gevallen, - En gij ligt onder 't puin begraven van uw wallen. - Had 't avontuur van 't lot doch[94] te Jotapata - Mijn leven niet verschoond, als ik zoo na, zoo na - Stond op 's doods oever, zoo gereed om te verdrenken, - En afgestreên mijn ziel aan 't vaderland te schenken; - Zoo had ik niet gehoord, hoe hemel, aarde, en zee - Verzuchtte, als Jacobs huis beweegd wierd van zijn steê: - Fy! dat ik voor 's doods schicht zoo ang[95] was en verschrokken, - Doen, in dat gapend hol, die zweerden uitgetrokken - Mij dreigden, als ik d' een met smeeken nog ophiel, - En d' ander aangreens[96], dat hem 't hert en 't staal ontviel. - Waarom maakte ik mijn graf niet in die afgronds-kolken, - En liet aan 't lemmer koud mijn warme bloed niet stolken? - Waarom volgde ik niet na mijn krijgsliê voorgetreên, - Doen van die moord ontsloop Josephus, en nog een? - Josephus, die nog most, in der Romeinen handen, - De cedren van ons kerk zien blakren en zien branden! - 't Is waar, ik sleep geen boei, noch kwijn in slavernij, - Want daartoe 's keizers hert te zeer hangt over mij: - Hij viert mijn hoog geslacht, en wil met lompe kluistren, - Noch 't koningschap in mij, noch 't priesterdom ontluistren: - Hij weet, wat wijsheid ik doorsnuffelde in mijn jeugd: - Hoe Galilea kan getuigen van mijn deugd - En vroomheid, die hij toetste in d' uiterste benouwdheid: - Hij ziet mijn jaren aan, en eert mijn statige oudheid: - Dit ken ik, en 't is waar: maar zal mij zulks van druk - Ontslaan, als ik gedenk der stammen ongeluk? - Als ik een handvol zie van onze Abrahamijten - Gespaard tot leider[97] leed haar hert te bersten krijten: - Zoo ben ik wel ontaard, en in den grond verzet[98] - Van d' ijver, die mijn ziel verplichtte aan Mozes wet: - Maar neen, eer zij mijn faam in Israël gelasterd: - Eer hou mij Jacob voor zijn speelkind en zijn bastert: - Eer loochen God 't verbond, bezegeld als ik, heesch - Van schreyen, de achtste dag besneên wierd aan mijn vleesch, - Eer ik een mate stelle, of voor mijn dood laat enden - Den rouwe, die ik scheppe uit Israëls ellenden! - Ligt mij dan nog aan 't hert zoo na de droeve staat - Van 't lieve vaderland, hoe is dan zulken haat - Op mijn onnoozelheid gebraakt en uitgespogen, - En uit mijn zuivre borst zoo veel vergifs gezogen? - O Zon! die zonne en mane en sterren schenkt haar licht, - Die d' Helsche duisternisse ontdekt met uw gezicht, - Die d' afgrond van het meer met d' appels van uwe oogen - Verraadt, en bij den nek geveinsdheid grijpt en logen: - Ik dage u heiliglijk, en bidde u, dat gij tuigt, - Of iemands dreigement of gunst mijn vroomheid buigt; - En dat uw boosheid, die om wraak riep, gij tyrannen! - Die tegen 't vaderland de ketens hield gespannen, - Mij toon', waar, na[99] 's wets eisch, ik heb mijn recht verbreukt, - Of waar 't eenvoudig kleed is van mijn trouw gekreukt. - Hoe dikmaal naderde ik uw veel bestormde veste, - Om af te stuiten 't ramp van 't algemeene beste, - En bood uit 's keizers naam u hulde en vrundschap aan, - Helaas, maar al om sunst! het water liet men staan, - Men keerd' hem niet om 't vuur des ondergangs te blusschen, - Men vloekte, en kwetste mij al razende ondertusschen: - Mijn oudren, levenszat (wat onderstaat de wrok, - Of schaamt den haat zich niet?), die wierp men in den stok. - Maar is er wel een stuk te schendig aan te rechten - Voor die uit Sions kerk als uit een roofslot vechten? - Voor die, wiens dolheid kan noch moord, noch roof verzaân? - Voor die haar vingren aan 't gewijde dorven slaan? - Voor die in 't heiligdom als tijgerdieren brullen, - En 't hooge koor met bloed en versche lijken vullen? - Wat helpet[100]! wonder is 't, hoe God zoo lange draagt - Een boosheid opgehoopt, daar van den Hemel waagt: - 't Is wonder nog, dat God haar kwaad niet vroeger strafte, - Als elk kerkschender dol hem als een hond aanblafte! - Hebt van verdiende loon nu overvolle maat, - En zwaarder wege uw straffe als uw bedreven kwaad, - Vervloekte Simeon! Joannes, twists aanblazer! - Zeloters, Salems pest! heilloozen Eleazer! - Die gij te gader zijt verraders van die stad, - Dien d' Hemel, als zijn bruid, zich uitgelezen had: - 't Onschuldig bloed, dat hier gestikt is in zijn wapen, - Hoû steeds uw bleek gebeente onrustig zonder slapen, - En d' echo, die in 't woest' hier is de nachtegaal, - Tot wraak uw schimmen wekk' des nachts wel zevenmaal: - Of schepty[101] nog de locht, en zieltoogt als gevangen, - Zoo schroei men u het hert met gloeyendige tangen, - Of bouwe een ander Hel, die, ik weet naauwlijks hoe, - Gerabraakt houde u ziel, en laat' geen sterven toe. - 't Bouwvallig Isrel, nu 't vernield[102] is met zijn stammen, - Door zwaard, pest, hongersnood, en aangesteken vlammen, - De ruiter, rijk van roof, zijn wonden zich getroost, - De schildwacht, afgebraakt, ontharnast wordt verpoosd, - De stormbok, blutsens moê, verpaistert[103] wat zijn hoornen, - En 't Roomsen veldteeken zwiert te dertel van de toornen, - Die Titus heeft verschoond, opdat, nog lang na hem, - Elk weet' waar Rome liet 't verwoest Jeruzalem. - De tenten zijn vol vreugds, vol juichens, en bazuinen, - Men vlecht er niet dan palm en lauwer, om de kruinen - Der helden te beslaan met kransen altijd frisch, - En rust zich ten triumf, die maar een voorspel is - Van deze zegefeest, die aanstaat, daar gaat schuren - De Tiber blank van stroom de keizerlijke muren: - Maar ons twaalfstammig volk, een hoopken, dat nog 't zwaard - De pest, de dood, het vuur, en d' honger heeft gespaard - Tot allerhande smaad, op haar triumfs-geruchten - Te deerlijk wedergalmt, en antwoordt met verzuchten, - Hoopt treurig klacht op klacht, en steent zijn hert in twee, - En is gelijk de geen, die, in de wilde zee, - Na schipbreuk, schrijlings op den mast nog 't lijf wil bergen. - Drijft tusschen klippen heen, en ziet geen oevers nergen[104], - Drijft tusschen vreeze en hoop, zwemt tusschen hope en vrees; - Zoo zwerft Judea nu, die vaderlooze wees! - O Vader, haars erbermt! slaat 't aangezicht eens neder! - Die gij de baren temt, de bliksems, en 't onweder, - Temt 's vijands razernije, en koelt, en lescht den brand, - Die van 't woest krijgsvolk heeft geschrookt het ingewand; - Dat Izaks overschot geen ramp meer op zich lade, - Dewijl gij 't nu beveelt der Heidenen genade! - -TITUS, de keizer. LIBRARIUS, rotmeester. - - TITUS. - - Het noodgeheim der Goôn heeft uitgediend ten lesten: - Vermorzeld zijn in puin de steigerende vesten, - En van 't vervloekt geslacht, zijns levens zat en moê, - Is uitgerukt de boom tot aan den wortel toe. - Zoo Grieken[105] afgestreên, met de uitvaart der Trojanen, - Zich ter onsterflijkheid den weg vermocht te banen, - Daar, na tien jaren strijds, nog eerst een zwanger peerd - Den brand van 't oorloog dempt, en niet de deugd van 't zweerd, - Wat heeft dan d' Hemel tot bezoldinge behouden, - Daar Titus' vroomheid mede is naar verdienst vergouden[106]? - Door wien zoo diep gegronde en hemelhooge stad, - Als met een oogenwenk, gebliksemd is zoo plat, - Dat hij, die na hem komt, heeft lichtlijk af te meten - Hoe eenen leegen val 't hoog klimmen leert vergeten: - Daarbij, wat straf hem dreigt, die d' heilge wetten breekt, - De majesteiten kwetst, en aan den prikkel steekt[107]. - Lof, Goden! voor uw gunst, die, in zoo groote alarmen, - Als taaye zeenwen waart aan 's Roomschen veldheers armen, - Dat zijn ontscheêde staal nooit keerde, moede en mat, - Als dronken van den bloede, en van 't doorkerven zat: - Dat zijn gespannen pees hij, stout en onverschrokken, - Nooit heeft vergeefs gelost, noch ijdel ingetrokken, - Voor dit verleid gespuis in 't stof begraven lag, - En 't overblijfsel droef dit droevig schouwspel zag. - Mij dunkt, dat ik verneem de faam, die uitgelaten - Laat klinken haar trompet te Rome langs de straten: - Daar, als de[108] vader dut[109], voor 't weerdste pand bezurgd, - Zij op de toornen daalt van 's keizers hoogen burcht, - En strekt Vespasiaan, om Titus half verlegen, - Een bood' van deze feeste en onverwachten zegen. - O Hercules! hij zwijmt, hij flaauwt, de grijze man, - Omdat al t' effens niet zijn vreugd uitbersten kan; - Maar als de ontschoten verf hij weder heeft bekomen, - En opschiet, als een, die ontwaakt uit zoete droomen: - Zijn, zegt hij, dan de Joôn gesneuveld door de deugd - Van 't ijzer en van 't staal van ons Romeinsche jeugd? - En mocht dat vast kasteel, met onbeklimbre muren - En krijgsliê telleloos, niet langer ons verduren? - Zoo mogen heden wij, met glorie overlaân, - Bij Cæsar sterrenwaarts naar 't huis der helden gaan: - Zoo zag men eer Juppijn toerusten om te strijden, - En in de ontstelde locht den adeler[110] beschrijden, - Van waar hij ongedreigd dien, die hem smaad aandeed, - Tot polver en tot gruis met zijnen bliksem smeet. - Recht zoo 't den reuzen ging, als zij haar krachten proefden, - En met den schoudren trotsch de bergen opwaarts schroefden, - Naar 's Hemels zoldering, heel eislijk aan te zien, - Om uit vermetel brein den Goden 't hoofd te biên: - Zoo ging 't dees muiters, die, uit dwaasheid ingenomen, - Haar kantten tegen 't rijk van 't wijd beroemde Romen, - Dat steeds uitsteekt een borst met roemzucht opgevuld, - Dat aangedane smaad noch muiterije duldt, - Dat, strijdbre Pallas, met haar speer eens te verzwikken[111], - Doet siddren 's werelds kreits, gedoodverwd[112] door 't verschrikken! - De onzichtbre en preutsche maagd, nooit wapendragens moê, - Ik zie, zij lonkt op mij, mij dunkt, zij knikt mij toe, - Aan 't schudden van 't helmet, aan 't zwaayen van haar pluimen, - Uit blijschap, dat ik doe haar heilge troonen ruimen - Een wederspannig aas, dat, uit vervloekte nijd, - Haar kroon en zetel had ontluisterd en ontwijd: - Zij draait een hemelkloot, en overstaart[113] haar helden, - Die zij vergoodde, omdat z' haar lijf en leven stelden - Voor 't schaken[114] van haar eer: haar hert bekommerd bernt[115] - Uit dankbaarheid, om mij te plaatsen in 't gesternt': - Wijdheerschende Godin! waar zuldy Titus zetten? - Die met uws vijands brein en bloed zijn harnas smetten[116], - Doen, met geheven erm, hij 't ijzer knersen deê, - En kloof, door stalen helm, hem 't bekkeneel in twee, - Dat hij, gesneuveld, viel uit stegelreep en zadel, - Die ons braveeren woû met zijnen bastert-adel? - Help, Jupiter! hoe wordt mijn ziel van vreugd geperst, - Wanneer 't geheugnis van 't verleên mijn ziel ververscht, - Als mijn gedachten zijn met malen[117] overladen - Van dezes rechterhands onvergeleken daden, - Waardoor ik menigmaal 's doods daggesteek ontging, - Gedurende 't tempeest van dees belegering. - Als weerloos ik, om stads gelegentheid t' ontblooten, - Eer ik mijn leger sloeg, kwam trotsch vooruitgestooten, - Gevolgd van zestigmaal tien ridders op den draf, - Ziet, een verborgen lage, ontrent Helenen[118] graf, - Haar schoonst'[119] ziende, onverwacht mij heeft op 't lijf gesprongen, - En van den schoonsten hoop Rijks-eedlen afgedrongen: - De vijand dreigt me aan d' een, de stad aan d' ander zij, - Wat gaat de veldheer aan? de nood eischt, dat hij strij: - De sabel girst van leêr, als kolen d' oogen branden, - Al worstelend' hij breekt door 't midden der vijanden: - Recht als de leeuw (wanneer de jagers op haar luim - Opdondren, als hij is omcingeld op het ruim) - Zich vindende benaauwd, versmaadt der winden snorken, - Worpt vonken uit 't gezicht, ziet knodsen aan noch vorken, - Laat de achterkiezen zien, brult met beschuimde muil, - En stuift door 't lompe tuig met eiselijk gehuil, - Zoo redt zich Titus ook, of d' haat hem schoon terwijlen - Groet niet een hagelbui van uitgelaten pijlen: - Als of, in 's afgronds poel, hij met den Peleaan[120] - Gedoopt was, om ter nood de wonden te versmaân: - Of als de schildknaap van Juppijn, door dondervlagen, - Door hagel, wind, en storm, is wel gewoon te dragen - Den bliksem, die vaak scheurt de rotsen gul[121] van 't schuim, - Terwijl hij schadeloos verzengt noch schacht noch pluim. - Ben ik de Krijgsgod niet? die groeyende in[122] de wapen, - Antonia den borcht, terwijl de Joden slapen, - Beklim, en drijf ze in 't koor van haar gewijde plaats? - En groet met veldgeschrei de koets des dageraads? - Heeft niet dees rechterhand den onderaardschen rijken - Met twalef schichten, toegezonden zoo[123] veel lijken? - Maar waartoe monster ik mijn deugden altemaal? - Laat tuigen van mijn deugd die schaarden van mijn staal: - Laat tuigen van mijn deugd zoo veel gebroken lansen: - Laat tuigen van mijn deugd die neêrgestegen[124] transen: - Laat tuigen van mijn deugd dat kerkhof, bang[125] van doôn: - Laat tuigen van mijn deugd die naklank, droef van toon: - Laat tuigen van mijn deugd die opgegraven straten: - Laat tuigen van mijn deugd de roof van mijn soldaten: - Laat tuigen van mijn deugd de smook, het puin, het vier, - En de adeler, die zweeft in 't veld van ons banier: - Laat tuigen van mijn deugd dees gapende kwetsuren, - Eerteekens, die ik kreeg in 't stormen op de muren! - - LIBRARIUS. - - Aartsveldheer! wie ontkent, wie roept niet uit, dat gij, - Als 't klevende cement van deze monarchij, - Den grondvest t' zamen houdt, die anders licht mocht zakken - En scheuren, overmids zij met te zware pakken - Van rijken gaar[126] gestouwd[127] ondraag'lijk is verlaân: - Wie ziet niet, dat gij aardt naar die Vespasiaan, - Die ons 't gezicht uitsteekt met 't weêrlicht van zijn kronen? - Zijn gulde scepters strooit, en doolt in al de tronen, - Die voor hem open staan, van 't helder dagende Oost, - Tot daar de post van 't licht vermoeid in schaauw verpoost? - O spruit! die antwoordt[128] dien, waaruit gij zijt gesproten, - Wat zijn zoo heerlijk hier wel treflijk opgeschoten - De telgen van uw deugd, in spijt van krijgs tempeest! - Wat is uw bloeisel ons een zoete vreugd geweest, - Een zoete vreugd geweest uw bloeisel, dat, van boven - Gezegend, gaat het rijk een rijken oogst beloven! - Gezaligd is die 't ziet, maar zaliger die tijd, - Wanneer, na 't zwanger gaan, de vrucht tot rijpheid dijt. - Hoe dikmaal hebben wij, hoplieden, met ons allen, - Als gij in 't harnas blonkt, gereed, om op de wallen - Voor op te klimmen, u al smeekende gebeên: - Hoe nu, doorluchtig vorst! hoe nu, waar wildy heen? - U wagen op den muur? voorbarig in 't opsteigren? - Dat dulden wij geenzins, dat 's tijd, als wij 't u weigren[129], - Wiens[130] leven buiten schâ kan slijten van 't gemeen, - 't Gemeen, wiens troost en heil hangt aan uw heil alleen. - Vaak een vervlogen punt[131] kan d' aldervroomste ook letten: - Dus wilt uw ziel zoo licht niet in de waagschaal zetten, - Dat gij de ondankbare aard bebloed mocht sprenklen rood, - En dit boosaardig volk doen juichen in uw dood: - Als 't, met d' hoofdpijler en den Atlas neêr te vellen, - 't Roomsch Capitolium verzinken zag ter Hellen - (Weert, Hemel! weert dien val!) en met wat reêns beleed[132] - Zou voor uws vaders troon onze onschuld zijn bekleed? - Verschoont ons dan in u, o prince goedertieren! - Uw deugd bralt op den toets, gij moogt met eeren vieren[133]. - - TITUS. - - Cieraad mijns ridderschaps! uw zorge, uw wakkerheid - Voor 't heer, voor 's keizers heil, die zijn als ingeheid - In 't middelpunt mijne ziels; mijn noodhulp! 't is zoo verre - Dat ik 't sla in de wind, dat, eer de morgensterre, - Opduikende uit de zee, eer klaarder glans aanbreek, - Haar vlechtsnoer weigren zal, haar tuiten zilverbleek: - Eer zal de frissche dauw aflaten van te drupplen - Op nuchtre kruiden, die ververscht van blijdschap hupplen, - Eer 't onvergolden blijft, of eer ik 't loon ontruk - Hem, die litteeken brengt van eenig heldenstuk. - Een maarschalk[134], die te vrek en traag is in 't vergelden, - Bluscht uit de dapperheid van de onverschrokken helden: - En wij monarchen zelve, op hoop van rijken buit, - Om purper fijn van draad en scepters trekken uit, - Gaan ploegen woeste zeên, en ongebaande steenen: - Vermeestren 't uitheemsch volk, dat aarselt voor ons henen: - Zoo prikkelt ons een lust, om onbeheerscht alleen, - Gelijk Jupijn om hoog, te dondren hier beneên. - - LIBRARIUS. - - Indien uws hoogheids ziel schiep ergens haar genoegen - Uit diensten, die misschien wij u verplicht opdroegen; - Of is er iet verschuld[135], hoewel een goed soldaat - Met eeden aan zijn heer al naauw verbonden staat; - Duld, dat ik op uw deugd mijn bloodigheid mag enten, - Waar gij 't verhemelt gaat uitspannen van uw tenten, - Waar gij den vijand veegt het lemmer door den nek: - Duld, dat de lommer mij van uw laurieren dekk', - Waar uwen stormbok dreigt, met zijn metalen hoornen - Te mortelen[136] den voet en borstweer van de toornen: - Ik droom om geen soudij[137], noch andren palm[138] als dit, - Dat mij het stof bekruize[139] als gij te peerde zit. - De krijgsliê zijn in een gelukkige eeuw geschapen, - Als haren hoofdman bromt[140] en uitsteekt in zijn wapen, - Dat helpt haar bloed aan 't ziên, en stookt zijn krachten op, - Dat het zijn schuim opwerpt uit eenen vollen krop, - En schielijk overzwalpt, laat zijn ontsteldheid merken, - Hoe zeer men 't dwingen wil in zijn bestemde perken[141]. - Dat 's d' oorzaak, eer van Mars! dat ons Romeinsche jeugd - D' hoofdslapen u omvlecht, en roemt, dat, door uw deugd, - Dees Hydra ligt gedempt, geschroeid, en omgekomen, - Die een Alcides eischte en Hercules van Romen. - Dien Tyfon is gekneusd, die reutelt nog van spijt, - En zwavel, vuur, en smook uit zijn neusgaten smijt. - Zoo ooit ons ridderschap had schoone buitekansen - Doen Hannibal ontvlood, een hertvang 't groot Numancen - En 't oud Carthago smeet ter aarden, na veel twist, - Dat van ons Scipions elkeen te spreken wist'; - Zoo ooit ons krijgsvolk klom gelukkig over de Alpen, - Zoo wijd de Rijn zijn strand gaat weêrzijds overzwalpen, - Passeerde als in slagoorde het Pyreneesch gebergt', - Daar Frankrijk[142] Cæsar bracht de sleutels ongevergd, - Bedwong van wereld afgeschovene Brittoenen[143], - Den Roomschen Tyber met haar manschap te verzoenen, - Of, om te lesschen-uit het smooken van de brand, - Die van dees monarchy ontstak het ingewand, - Pompejus ruimen deê de velden van Farsalien, - En opdroeg Cæsar de voogdije van Italien;-- - Zoo, zegge ik, ridder ooit opgeven dorst zoo breed, - Omdat hij onder zoo beroemden veldheer streed: - Nog geven wij 't niet op, noch Titus derf[144] niet wijken, - Zoo Cæsar zijn trofeên met hem wil vergelijken. - - TITUS. - - Dat Cæsar Cæsar is, die heer op heer verstrooid, - In 't lest dees monarchie[145] heeft tot den top voltooid, - Voltooid, dat, bij aldien mocht Romulus verrijzen, - Hij zijn vergode ziel zou met verwondren spijzen: - Daar waagt de wereld af, zoo wijd den hemel blaauwt, - En valt de faam hierom d' aarbodem te benaauwd: - Maar 't is geen minder kunst, 't gewelf van zoo veel rijken - Te houden in een knoop, en gaâr[146] te houwelijken[147], - Als 't is te rijzen doen een glorie, die zoo bromt, - Dat 't aardrijk voor haar neigt, en zijnen rugge kromt. - - LIBRARIUS. - - Dat bleek wel, hoe vergeefs de dappere Alexander - De rijken schakelde, als een keten, aan malkander, - Doen, als hij naauwlijks dronk een slaapdrank aan 't vergift, - Zijn purperen gewaad in vieren wierd geschift[148]: - Daar lag de praal in d' asch. Monarchen! gaat oorlogen, - Uw vijanden ontzegt[149], en ziet haar onder oogen, - Bestookt ze, en overwint ze, en vat ze bij de kraag[150], - Half levende of heel dood, en viert haar onderlaag[151]: - Ziet, waartoe dienen zal uw grootheid opgeblazen, - Die al den ommeloop des werelds kan verbazen, - Als uw nazaten, slap, verwijfd, en achteloos, - Zoo dier verkregen pand verslensen voor altoos. - Wordt Titus dan vergeefs[152] gedankt van zijn voorzaten, - Die hem vertrouwden, en 't rijk hebben nagelaten, - Om dat hij 't hoofd ophoudt van deze monarchij, - Die onlangs scheen geneigd ten val door muiterij? - Ziet, hoe, verlegen zij 't hoofd in haar schelp ophalen, - Die waanden ons den tol met muiten te betalen: - Ziet, hoe, als in uw schoot 't ontzag wordt opgekweekt, - Hoe 't al voor u verschrikt, en ijlig 't mes opsteekt. - - TITUS. - - Dees wraak, bij ons zoo versch geoefend over 't muiten, - Ontwijflijk zal veel ramps van onze staat afstuiten, - En de onverwelklijke eere en prijs, hier in behaald, - Werd[153] door 's tijds nijdigheid noch ouderdom bepaald: - Die gloeit ons om het hert, dat schijnt van vreugd te zwellen: - Maar als wij wederom ons helden overtellen, - En mijmren in[154] de rol der gener, welk zoo zuur - Gedurende 't beleg deê sneuvlen 't avontuur; - Dan loopt al mijn gewin, vermids 't verlies, verloren, - Om dat ik missen moet die riddren welgeboren: - Nicanor, andren erm uws maarschalks! waar zijt gij, - Die een gevederd hout[155] deê slippren aan mijn zij[156]? - Sabinus, Juliaan, en meer ter dood gewonden, - Wiens geest, in 't strijden, van 's lijfs kerker is ontbonden, - Wat is 't, of ten triumf uw veldheer overschiet, - Als uw gedachtenis hem 't hert roert met verdriet? - Wat is 't, of zijnen roem den waassem breekt der wolken? - Als hij u vallen, 't bloed ziet uit uw lenden stolken? - Wat is 't, of waar toe strekt-- - - LIBRARIUS. - - Zacht, zacht, doorluchtig vorst! - U zelf genadig zijt, en kwetst uw edel borst - Niet met 't vergiftig punt van zoo onnutten rouwe! - - TITUS. - - Zijn dan geen tranen weerd die riddren, zoo getrouwe? - - LIBRARIUS. - - Doen zij gesneuveld zijn, wie heeft er niet getreurd? - Doch omdat van de Goôn haar viel dit lot te beurt, - En 't avontuur des krijgs, 'twelk somtijds lustte schempen[157] - In 't sparen van de minste en d' aldervroomst' te dempen, - Haar leven stelde een maat; zoo moeten wij nochtans - Daarom bezwalken niet met rouw den schoonen glans - Van de overwinning, die den Hemel ons woû schenken: - Maar peinzen, zoo uw tonge ons vaken deê gedenken, - Eer wij, aan 't stormen kloek, geherd door uw vermaan, - Als leeuwen haren roof, den vijand randden aan: - Dat die gesternde tent, die van Hyacinten[158] schimmert[159], - En als een speelhof is doorluchtig opgetimmerd, - Geherbergd in haar schoot de zielen houdt der geen, - Die voor het vaderland hier vielen afgestreên: - Terwijl op 't gulle bed de bloode, klein van waarde, - Gaat zenden zijnen geest met 't vuile slijk naar d' aarde. - - TITUS. - - Dat matigt mijnen druk, en troost mij, dat[160] ik voel - Mijn eerste blijschap weêr bezitten 's herten stoel. - - LIBRARIUS. - - Als eenig hoofdman stort zijn bloed, en ook zijn leven, - Betaalt hij 'tgeen hij was zijn veldheer schuldig bleven[161], - Gebleven schuldig aan zijn veldheer en 't gemeen[162], - Als hij haar lijf en ziel opdroeg met heilige eên: - En wie, rechtschapen, zoude eens weigren uit te rekken - Zijn zeenwen, 't knakebeen[163], zijn gorgel, en zijn nekken[164], - Al had de vijand 't mes geheven met 't gevest, - Als hij zich offren mocht aan 't algemeene best! - - TITUS. - - Van ouds een goed Romein dat hield voor eenen zegen, - Wanneer de vijand hem kwam kittlen met den degen. - - LIBRARIUS. - - Nietwaar? o zoon van Mars! betuigt niet ons gemoed, - De onsterflijke eer te zijn het alderhoogste goed? - Was dit die schoone niet, daar al de geen om dansten, - Die met haar vleesch en been het keizerrijk beschansten, - Sint dat ons grondvest eerst, van Romulus geheid, - Wierd dierbaar in 't cement van menschenbloed[165] geleîd? - Laat Mars bevolen dan zoo glorioze zielen[166], - Die hij vergodet[167] heeft als haar gebeenten vielen, - En denkt om uw triumf! - - TITUS. - - Ik wil, ik wil voortaan - Bestieren wat zich rept en tuimelt onder maan[168], - En laten ze in haar feest[169] die, heldisch[170] opgeklommen, - Beslaan de dorpels van der Goden heiligdommen. - Gij geesten, vaart dan wel, die boven op ons wacht, - En nu zoo spijtig steekt[171] op 's keizers praal en pracht, - Omdat u Rome krimpt zoo klein in 't oog van verre, - Zoo krimpt ons wederom uw aldergrootste sterre: - Dus lacht niet al te scheets[172] op 't spits van uw gewelf: - Uw veerheid[173] mindert niet ons grootheid in zich zelf. - En of[174] gij Cæsar vondt, zoo wilt hem doch verklaren, - Wat zweet het Titus kost zijn schepters te bewaren: - Opdat hij uitsteke eens zijn blinkende aangezicht, - En groet zijn nazaat, die zoo trotsch te velde ligt, - En moedig heeft gekneusd d' halsterrigheid der Joden, - Die eer[175] zijn tollen 't goud zoo ongeweigerd boden: - Maar korts haar oude luim in 't brein gestegen kwam, - Alsof met zijn vertrek 't gebied een einde nam. - Maar gij, mijn riddren en mijn afgestreên soldaten! - Die 't avontuur des krijgs heeft ten triumf gelaten, - Nadat de daken zijn gescheurd, gebrand, geblaakt, - Die eer Pompejus zweerd ons cijnsbaar had gemaakt: - Die gij[176] nog 't versche bloed moet van uw wonden vegen, - Ik wil elks daden mild en dankbaar overwegen, - En strooyen onder 't heer halsbanden, stijf van goud, - Muurkroonen[177], met gesteente en peerlen opgebouwd: - De strijdbaarste in den storm en de uitgelezen zullen - Opsteigren[178] naar verdienste en ledige ampten vullen. - Ook wil ik 't outaar op het statigste beslaan, - En met een dankbre ziel het offer steken aan, - En heilgen 't ingewand, geroost en opgezoden, - Der heiligheden Reye en Godheid van de Goden, - Die 't Capitolium bewaken van de stad, - Die in triumfen graast en al de wereld mat, - En wordt geliefkoosd van het noodlot aller dingen: - En dreigt ten Hemel met opsteigren in te dringen. - Die Godheid, door wiens gunst ons jonge manschap rijpt, - Die onze speren smeert, ons stalen degens slijpt, - Ons steekvrij kolders gespt, en voert ons beukelaren, - Knikk' gunstig 't ongel toe, dat, op gewijde altaren, - Zal d' heilge vlammen voên, juist op die plaatse, daar - Dit volk zijn godsdienst heeft gepleegd zoo menig jaar. - - REI VAN ROOMSCHE SOLDATEN. - - Sta bij[179], Olympsche worstelaars! - Die eertijds hadt zoo veel gebaars, - Omdat gij 't stof beweegden, - En 't zweet van 't aanzicht veegden: - - Wanneer, in 't afgetuinde[180] rond, - In 't worstlen gij geen weêrga vondt, - En, voor dit liefbedrijven[181], - Droegt kransen van olijven. - - En steegt op uw triumfkoets hoog, - Daar al de Grieksche jeugd voor boog, - En die voorhenen[182] liepen - "Io, Triumfe!" riepen. - - Komt, monstert uw bekrozen[183] vel, - Uw boerterije en kinderspel, - Bij 't leven, dat wij voeren, - In dolle krijgsrumoeren. - - Komt, leert van ons een leger slaan, - En trekken d' ijzren handschoen aan. - Ziet, hoe ons staal verbolgen - Het roode zweet doet volgen. - - Ziet onze oogappels als een vier - Eens branden, om den lauwerier - Te plukken, groen van bladen, - Langs ongebaande paden. - - Al sneuvelt menig held terwijl, - Die was aan 's keizers hof een stijl[184], - De vroomheid van ons allen - Stut al wat dreigt te vallen. - - In 't bed van eeren valt den doôn - Onsterfelijke lof ten loon, - En Mars jont, dat zijn schimmen - Van moud'[185] ten Hemel klimmen. - - Dus is ons 't oorloog geen verdriet, - Noch achten 't leven dierbaar niet; - Wij pronken met ons wonden, - En pijlen toegezonden. - - Wij vliên het troetlen van 't gemak: - Den blaauwen Hemel is ons dak, - Op 't vlakke veld wij slapen, - En sluimren in de wapen[186]. - - Schoon de opgesteken moordtrompet - Somtijds ons zoete rust belet, - Wij aarslen voor geen dreigen, - Want dit 's den krijgsman eigen. - - Als onzen veldheer rept een woord, - Het slaat gelijk een bliksem voort, - En 't helpt, van bende aan bende, - 't Gansch leger over ende. - - Is 't vreemd, dat ons trofeên, ten toon - Dan, in de kerken van de Goôn, - En vendels opgehangen, - Afzwieren van haar stangen? - - Is 't vreemd, dat Titus houdt in dwang - Het Oosten en den Ondergang[187]? - Dat hij uitzendt zijn stralen - Aan 's werelds leste palen? - - Is 't wonder, dat ook 't Joodsch geslacht - Van Rome gansch is t' onderbracht? - En dat wij Salems nekken - Nu met ons zolen dekken? - - Hoe vreugdrijk groeit nu Titus' geest! - Hoe viert hij nu zijn zegefeest! - Hoe zacht, na al dat slaven, - Doen[188] ons zijn milde gaven! - - Hoe ruiterlijk deelt hij den buit - En roof aan zijn soldaten uit! - Wie zag, ooit van zijn dagen, - Het goud zoo afgeslagen? - - Al 't kunstwerk, dat ooit slepen kon - 't Prat Solyma van Babylon; - Al wat ze, om preutsch te pralen, - Van Tyrus' merkt liet halen: - - Scharlaken, purper, fijn en eêl, - Arabisch wyrook en kaneel, - Haar schatten allenthalven[189] - Nu ons kwetsuren zalven. - - Dat troost nog eens fluks krijgsmans hert, - En leert vergeten al zijn smert, - Die hij ooit most bezuren, - In 't stormen op de muren. - - O, maarschalk, voor ons veel te mild! - Nu scheept uw legers waar gij wilt, - Waar iemand opsteekt de ooren, - En wekt des keizers tooren. - - Al woudy bij den Indiaan, - Aan Indus oever drenken gaan - Uw hengsten, mat van 't hijgen, - Van op en af te stijgen: - - Of wildy daar de zon verbaasd - 't Gediert wijkt, dat van honger raast: - Daar, op de Noorder wagen, - De winter wordt gedragen: - - Of Westwaarts, daar het Hemelsch vuur - Braadt d' Iber, onze nagebuur: - Of aan der Mooren grenzen: - Of de oevers der Cretenzen: - - Of wildy, daar geen Fœbus[190] schijnt, - Daar Pluto de arme zieltjens pijnt, - Afstijgen gaan ter Hellen:-- - Alom wij u verzellen. - - -DE TWEEDE HANDEL. - -DE DOCHTER SION, REI VAN STAATJONFFREN, REI VAN JOODSCHE VROUWEN, -JOSEPHUS. - - DE DOCHTER SION. - - Hoe dwaas hij zich verleidt[191], die zijn geluk vertrouwt, - Die op de uitstekendheid van zijn paleizen bouwt, - En troetlen laat zijn ziel van zichtelijke[192] dingen, - Die, hoe ze grooter zijn, hoe meer veranderingen - Haar hangen over 't hoofd, en jagen haar verderf; - Hoe ijdel dat men klutst[193] op 's werelds timmerwerf, - En opboeit[194] 't handgebaar van menschelijke zaken;-- - Dat leerde mij de val van Sions hooge daken, - Van dees gebluschte zon, die, met dat ze ondergaat, - De wereld om doet zien, en als voor 't voorhoofd slaat. - Jeruzalem! hoe is uw hovaardij geslonken! - Uw preutsheid overliep, de weelde maakte u dronken - Met haren gouden kop, en haar venijnig sap, - Zoo fluks 't rees in uw brein, maakte u de beenen slap: - Hoe zoudy langer staan? gij raakte aan 't suizebollen, - En kwaamt van d' elpenstoel en marbre trappen rollen, - Naslepende uw perruik, besprenkeld peersch en blaauw: - Daar af gij nog behieldt dees wonden versch en raauw. - Waar is uw schoonheid nu, die, met vergode stralen, - Danste op de oneffenheid van heuvelen en dalen? - Die als een Cherub zweefde op 't dak van 't heilig koor? - En lodderlijk van verr' d' Araber en de Moor - Ontstak met ijver, om te vliên haars afgods drempel, - En te offeren haar goud en wyrook 's Heeren tempel? - Helaas, ze is lang verwelkt! een onverwacht tempeest - Dees bloem de keurs uittrok, in 't midden van haar feest. - Hoe grimmig, van d' Eufraat, 't op mij gebeten Babel - De vonken van haar toortse en bliksems van haar sabel - Mij klonk in 't aangezicht! hoe eislijk en verwoed - De stad aan[195] vlammen vloog, en zwom in enkel bloed: - Hoe schendig 't Heiligdom zijn guldene geschieren[196] - Most laten tot een roof Chaldeên en Assyrieren! - Al was 't, al was 't schoon, dat haar handen Babylon, - Aan Zedechia's zaad en Levi's zonen, schon: - Al sleepte ik 't ijzer van dien Assur Godvergeten, - Nog heeft mijn borst meer ramps en onheils nu gesleten. - Een onweêrstandlijk heer mijn krachten heeft gemat, - En van gebouw ontkleed dees torenrijke stad; - Het muurwerk ondermijnd van ons driedobble wallen - Den stormbok wijken most, en daaglijks[197] is gevallen, - In 't[198] zakken driemaal slaat de bergen krom gebuld, - En 't puin de locht met stof tot aan de wolken vult. - De vijand tracht de vest, met bruggen en met leêren, - Spijt d' afgebraakte[199] wacht, gewapend te passeeren, - En dringt steeds stadwaart aan, en houdt ons in alarm. - Onze ooren zijn gevuld met jammerlijk gekarm, - Onze oogen zijn vol slaaps, ons hert is mat van zuchten, - De mond is vol geklags, de voeten willen vluchten, - En de ermen evenwel (dan ach, met luttel baats!) - De stormen nog weêrstaan des Heidenschen soldaats, - En worstlen; maar helaas! zij worstlen met een sterker, - Die reede ons vrijheid heeft verwisseld in een kerker. - Wat nood, wat nood waar 't nog in 't midden van de brand, - Voelde ik geen burgerkrijg in 't zwanger ingewand! - Al dronk ik zulken kelk met grondsop en met droesem, - Had ik die slangen niet gekweekt in mijnen boezem; - Waar' 's tempels vloer met 't bloed der priestren niet besprengd, - Zag ik die vuisten van mijn burgers niet vermengd, - En bieden 't scherpe spits elkanders heupe en lenden: - Wij hadden nog gekampt, eer ze ons ons vrijheid schendden. - Maar ach, rampzalig volk! omdat u God verlaat, - De een aangewreven plaag tot duizend erger slaat: - Uw lijftocht oorlof neemt[200]: dies, met zijn dorre schinklen, - Den honger uitgevast, dat zijn gebeenten rinklen, - Spookt straten op en neêr, en stookt een nieuw rumoer, - En raast, en smijt, en loopt de deuren op de vloer. - Het uitgemergeld lijf, als 't hooger niet kan lijen, - Misthoopen ommewroet, en boet zijn lust aan prijen[201], - En haalt zich op den hals zoo doodelijken pest, - Dat de onbegraven doôn men slingert in de vest. - Wee, wee! den vijand zelf moet 't hert in 't lijf bezwijken, - Zoo fluks de stank opgaat van de opgehoopte lijken, - Hij heft zijn handen op naar 't sterrenrijk gewelf, - En zweert, zulks is niet zijn, maar 't werk der Goden zelf. - Broodhonger, 't scherpe zweerd, de braafste om weer te bieden - Tot 's keizers tenten gans mismoedig dwingt te vlieden: - Daar, als 't roofgierig volk doorsnuffelende ontdekt, - Hoe 't ingewand een schrijn[202] den vluchteling verstrekt, - De goudzucht 't hert bekoort, dat, zonder haars t' erbermen, - Geen rijker mijnen wenscht als die goudrijke darmen: - Den hongerigen buik dien rijkdom wordt misgund, - En krijgt voor gerstenbrood eens stalen degens punt. - Nog overwoeg een kwale alle andere kwellagiën, - Doen die verdufte smook van 's tempels timmeragiën, - Doen d' hongerige vlam dat priesterlijk gebouw-- -- -- - O hertsteek! o verdriet! o smert! o druk! o rouw! - Wat Israliet, voortaan verschoveling der menschen, - Zal eeuwig niet dien dag vervloeken en verwenschen! - Ik zag een Roomsch soldaat, met zijn gekamden helm, - Op kerkdiefte afgerecht (God Jacobs, keert dien schelm!), - Ons vliênde schildwacht kort navolgen met de glensters[203] - Eens gloeyendigen brands: daar hij de goude vensters - Van 't heiligdom meê blaakte, en, Godvergeten stout, - 't Vervloekte vuur stak aan 't gewijde cedrenhout: - De ceder reikt' zijn hitt' d' olijf, te vet om lesschen[204]: - D' olijf den den ontvonkt: de denne den cypressen[205]: - Dies, eer men ommeziet, dat schoon getimmer bernt, - En braakt zijn vonken uit naar 't flonkrende gesternt'. - Help God! de brand steekt op, en een geschrei met eenen - Zwilt met de opgaande vlamme en klatert door de steenen. - 't Barbarisch volk komt aan op 't vuur en op 't geluid, - En vlamt op zoete wraak en ruiterlijken buit. - De keizer in zijn droom, zoo onverziens gedagvaard, - Vliegt op, grijpt schild en helm, en d' appel van zijn slagzwaard: - Verneemt, hoe 't vuur met asch 't gewijde marmer dekt, - En 't golven van de vlam de gulde daken lekt: - Speurt, hoe een roode gloed versmilt die goude schaliën[206], - En 't hoog verhemeld koor worpt vonken door zijn traliën: - Dies zweert hij, bij zijn staf, zijn purper, en zijn kroon, - Dat elk om 't eerste lesch[207], en 't Joodsch gebouw verschoon: - Maar ach! hij roept te spâ, zijn krijten is verloren: - Hij buldert schoon om zunst, het oorloog heeft geen ooren. - Daar mocht men Moria ten Hemel rijzen zien, - En ons verbaasd den brand in 's vijands staal ontvliên: - Daar zag men Salomons herborene paleizen - In heete kolen staan, als gloeyende forneizen[208]. - D' Olijfberg, heet geroost, amechtig zweet alreê. - Het strand wenscht hooger vloed, de eilanden in de zee, - Thabor en Hermon, haar voor zulken gloed ontzetten, - En Kedrons zilvren nat en Gihon droogt van hetten. - Het krakende gedreun doet aarslen ons Jordaan, - En doodverwt 't aangezicht van d' onvoldragen maan. - Hier vluchten wij te spâ: d' een braden moet en hersten[209], - En d' ander half geschroeid van boven springt te bersten. - D' een, in de borst gekwetst met een vervlogen hout, - Beklaagt, dat hij zijn ziel heeft 't heiligdom vertrouwd: - En d' ander, die getroost omhelsde 't heilig alter[210], - Wordt van het zweerd verrast, en sneuvelt er, en valt er. - De nood beveelt t' ontwij'n, en ieder te betreên - 't Plaveisel, afgekeurd[211] voor 's priesters zool alleen: - Maar wat kerkschender heeft hier 't heilige in hoogachting! - Genade, o Davids God! wat 's dit een wreede slachting! - De ontbonden wraak, die 't al wat uitmunt fluks verderft, - Wiens slippen zijn met bloed scharlakenrood geverfd, - Het Jodenvleesch goedkoop aan riemen snijdt en lappen. - Het slibberige rood stroomt langs de marmre trappen, - Dat slippren ruglings ons verdervers lichtevoet, - En zelf de vlamme wijkt voor 't uitgestorte bloed. - Op 't jammer en 't gekerm der gener, die hier sneuvlen, - Geeft antwoord Davids stad, en de omgelegen heuvlen. - De krijgsman afgebraakt maait eenen gouden oegst[212]: - En doôns en moordens zat, eer 't alles is verwoest, - Aan 't plondren valt, en ruit en rooft de gulde vaten, - En al wat half geblaakt hem 't vuur heeft nagelaten. - Helaas! als ik 't gedenk, het haar te berge stijgt: - Wat wordt mij bange! ik zwijm, ik sterf, het herte ontzijgt; - Staatdochters, reikt me--amy[213]! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Hoe is 't? hoe is 't, mevrouwe? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Wee onzer! och, zij valt, zij zwijmt, zij sterft van rouwe! - Brengt hier welriekend kruid, kaneel, en kruidery. - O droefheid! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Zij bekomt. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Hoe is 't, mevrouwe? - - DE DOCHTER SION. - - Amy! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Hoe is 't, princesse? - - DE DOCHTER SION. - - Amy! - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Wat droefheid kwetst uw herte? - - DE DOCHTER SION. - - Helaas! is 't vragensweerd, die gij gelijke smerte - Met mij deelachtig zijt? Staatjonffren zonder staat! - Ontslaat u mijner; ach! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Nu, stelt uw droefheid maat. - - DE DOCHTER SION. - - De rouw heeft veel te diep haar wortelen geschoten, - Ons past dit treurgewaad; en gij, mijn speelgenooten! - Terwijl ik wat bedaar, waarom en kweeldy[214] niet, - En spijst mijn droeve geest met eenig klaaglijk lied? - Mijn ziel vermaken schept in grouwelijke dingen, - Die voorgevallen zijn in dees veranderingen. - Meldt, hoe door hongersnood een moeder afgetreurd - Uit razernije moordt, rooft, en met tanden scheurt - De zoete vrucht haars lijfs. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Watte eiselijke stukken! - Wee onzer! zouden wij met nieuwe ellenden drukken - Onze afgepijnde ziel, door 't wederroepen[215] van - Een daad, die van de felste, en bloedigste tyran, - Hoe onverbiddelijk, kan 't steenen hert verzachten! - Ons brein te zeer ontsteld, en vliegende gedachten - Eer willen zijn gesmeekt[216] en zoetelijk gestoofd: - Ons wonden zijn te versch, dus slaat dat uit uw hoofd. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Te schendig luidt dat feit, princesse! 't mocht u storen. - - DE DOCHTER SION. - - Vermag ik iets bij u, te liever wil ik 't hooren. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Als 't anders niet mag zijn, als 't immers wezen moet: - Nature (die den band van 't moederlijk gemoed - Ontbond, doen[217], uitgeput en razende van zinne, - De moeder overtrof in wreedheid een leeuwinne, - Die in 't Libaansche[218] bosch, van honger afgejaagd, - Nog nuchtren haren roof in haren leger draagt, - En aast[219] zorgvuldig eerst haar eerst geworpen leeuwen, - Die nu de vijfde dag heesch om de voedster schreeuwen) - Ontbindt den band, die nog houdt 't vrouwelijk geslacht - Aan deernis streng verplicht, door een verborgen kracht, - Opdat wij, heel en al ontaard van mededoogen, - Dit treurspel ons vorstin bij beurt[220] vernieuwen mogen. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Als de vloek met duizend benden - Van het Westen donderde op, - Om Jeruzalem te schenden - Van haar zolen tot de top, - Heeft ze Sions gaalderijen[221] - Met een muur omlegerd heel, - En dat zegenrijk kasteel - Ons een kerker doen gedijen. - - Och! ons voorraad slijt en mindert, - Mindert, eer wij ommezien, - En 't Latijnsche bolwerk hindert - Nog d' aanstaande nood t' ontvliên: - Dies ons vleesch en been komt knagen - Deze worm, die honger heet: - Dies elk fluks van smert vergeet - De ander opgehoopte plagen. - - Als men 't leder van de schoenen, - Katten, prijen, heeft geknaauwd, - En de maag haar niet verzoenen - Laat, uit hongersnood benaauwd, - En hoe langer hoe verwoeder - Ons die beul in 't woeden stijft: - Hoort, waar toe zijn wreedheid drijft - Hersenloos een droeve moeder. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Mag ik anders 't graf niet erven, - Zegt ze, nu mij 't licht verdriet? - Moet ik dan van honger sterven? - Kent me[222] nu mijn adel niet? - Troost mij nu noch schat, noch have? - Was mijn toevlucht d' heilge berg - Daarom, dat ik 't vleesch en merg - Dien tyran tot voedsel gave? - - Dat zij God geklaagd hier boven, - Die met duizend oogen ziet, - Hoe ellendig en verschoven - Mij geweld en kracht geschiedt: - Hoe rampzalig van benouwdheid - Ik dien slinkschen pad insla, - En een schendig stuk besta: - Heer, vergeeft me deze stoutheid! - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Kind! wat hangdy aan mijn spenen, - Aan mijn borsten, droog en slap, - Daar mijn adren dorr' verleenen - U noch melk, noch bloedig sap? - Snakt uw keeltjen naar mijn leven? - Moeders ziel drukt uit dees mam! - Als uw hertjen maar bekwam, - Daar was weinig aan bedreven[223]. - - Maar helaas! wie zou mijns zoontjens - Voedster zijn na moeders dood? - En dees ingevallen koontjens - Stoven poezlig in haar schoot? - Ach, mijn schaap! gij bleeft vergeten, - En mijn asschen onverzaad[224]; - Ook, mijn troost! een wreed soldaat - Mocht u aan zijn lanci speten[225]. - - Waar 't niet beter 't licht te mijden - Door uws eigen moeders hand? - En dat ze u een kerkhof wijdden - In haar duister ingewand? - Als van kraayen opgezwolgen - Of een tijgerdier geaasd? - Of een leeuw, die brult en raast, - Grimt, en slingersteert verbolgen? - - Zwangert dan uws moeders lenden, - Daar uw geest ontving zijn geest; - Dekt ze een tafel der ellenden, - Dat ze vier' haar leste feest. - Sus, mijn schaapken! wordt u banger? - Is u 't lieve leven leed? - Ik heb mijn gemoed ontkleed: - Wij zijn kind noch moeder langer. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - 't Woord drupt van de lippen nouwlijks - Of ze keelt dat mager dier; - Vliedt, die[226] schroomt voor iet wat grouwlijks! - 't Heilig zieltjen vliegt van hier. - 't Versche vleesch, op heete kolen - Half geroost, ten halven gaar, - Vreet ze, als of 't wat lekkers waar, - En houdt 't overschot gescholen. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Als de wachters spijze roken, - Bonsden zij de deur in twee: - Vloekten: "hoer! wat 's hier te koken? - Deelt ons van uw wildbraad meê: - Op, schaf op, uw bradelingen[227]! - Op, schaf op du, looze tesch! - Eer wij elk 't getrokken mes - Driemaal in uw borst omwringen!" - - REI VAN STAATJONFFREN. - - "Stilt uw gramschap, weest te vreden! - Hier is," zegt ze, "'t overschot - Van mijns kinds gebraden leden: - Eet vrij, dat u zegent God! - Dat zijn d' ermkens, dit de voetjens, - Dat de spierkens van mijn zoon, - Dien mijn honger dwong te doôn: - 't Vleesch, dat smaakte mij zoo zoetjens[228]." - - "Zet u neder, weest mijn gasten, - Proeft mijn leste dischgerecht! - Waarop wildy langer vasten? - Schijnt mijn maaltijd u te slecht? - Waarom deinsdy? zal een vrouwe, - Zal een wijf geherter[229] dan - Wezen als een oorlogsman, - Die het harnasch gespt getrouwe?" - - "Zijt slaphertiger noch weeker, - Als de moeder, die noch leeft, - En ter nood zoo bittren beker, - Vol vergifs, gedronken heeft. - Gij zijt de oorzaak van mijn smerte, - Die mij 't brood in tegenspoed - Roofde, en 't moederlijk gemoed - Wisselde in een wolvenherte." - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - 't Was gezeîd; de roovers brulden, - Vloden het onmenschlijk dak; - Klachten Salems straten vulden; - Waar men van dit grouwel sprak, - Daar vangt siddren aan en beven; - Daar wenscht elk, met droef gehuil, - Dat hij, in die leeuwenkuil, - Mag den lesten doodsnak geven. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Als de keizer leent zijn ooren - Zoo beschreyelijken feit, - Wenscht hij nooit te zijn geboren, - Dondert in zijn toornigheid: - "'k Wil uitspoelen deze vlekken, - En dit aardrijk, lang gedreigd, - Dat al meer tot boosheid neigt, - Gants met gruis en steenen dekken." - - DE DOCHTER SION. - - Ja, dekt met gruis, met puin, en met zijn leste steenen, - Dit aardrijk, veel te lang beregend en beschenen: - Verwoest, verbrandt, en blaakt dees stad te lang verschoond, - Daar langer, langer meer geen menschlijkheid in woont, - Maar eenig ongediert': dat, als 't geen roof kan vinden, - Ontziet zijn eigen nest en vleesch niet te verslinden. - Hier is geen blijven niet[230], Staatdochters, laat ons vliên! - Ons zolen branden. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Maar helaas, helaas! tot wien, - Of werwaarts roepty ons in ballingschap te dolen, - Mevrouwe! die wij[231] nu zijn 's keizers gunst bevolen? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Wij vlieden tijds genoeg, wanneer de bittre nood - Ons van Cæsariën scheept geboeid, met Titus' vloot, - Langs de Africaansche kust, en toeschuift den Latijnen, - Daar andren Hemel dwaalt[232], en andre sterren schijnen: - Daar Rome ondraaglijk ons gevangen halzen perst, - En Memfis' slavernije, en Babels juk ververscht. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Maar wie of ginder ons komt nieuwe vreeze inprenten? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - 't Gelijkt een Roomsch heraut, die uit des vijands tenten - Zet herwaarts zijnen tred; wat boodschap of hij brengt? - Heer, met wat honigs doch dees bitterheid vermengt! - Eens winters koude ontstelt de leden van verschrikken. - 't Valt al ten ergsten uit, wat wij ten beste schikken. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Geen onbesneden is 't, maar iemand van de Joôn, - Zoo 't oog mij niet bedriegt. - - DE DOCHTER SION. - - Och! 't Is Matthias' zoon. - Josephus! zijdy 't zelf, of is uw schim verrezen, - Die gij[231] voorlang bij ons begraven waart voor dezen? - Josephus, zijdy daar? wat komdy nu zoo spa - Den brand uitlesschen van 't woest Hierosolyma[233]? - De daken neêrgezakt gekeerd zijn lang tot asschen: - Het krijgsvolk heeft in 't bloed zijn handen lang gewasschen, - En 't heilig goud verklaard voor keizerlijken buit: - 't Is hier schoon uitgeveegd, gemoord, geroofd, geruit: - De felheid van zoo veel Hierosolymitanen - Dit mager hoopken liet het aangezicht vol tranen. - - JOSEPHUS. - - Onzalig Sion, die uw zinnen overlaadt, - En mijmert om uw ramp en omgevallen staat! - Gij derft Josephus niet uws herten grond uitputten[234], - Die alsins heeft gepoogd uw dorpels te beschutten: - Die onlangs, daar men 't al de keel afstak en sneed, - Daar hem de vlamme schoer de noppen van zijn kleed, - Daar 't bloed zijn lijfrok smette, en 't brein hem sprong om d' ooren, - U uit die slachting redde, en liet u niet verloren. - - DE DOCHTER SION. - - Vergevet mij! genade! het is, het is mijn schuld; - Verbijsterd staat mij 't hoofd van enkel ongeduld. - Ik ben mij zelven noch gelijk, noch ook niet machtig. - Een bladeken, dat ruischt, mijn ziele maakt vreesachtig. - Maar zegt ons, wat 's er gaans in 't heer van de onbesneên? - Wat juichen gaat er om? waar wil men met ons heen? - Wat zwerven langer wij op dees geslagen toppen - En rotsen, die, nu 's nachts nu 's daags, met heesche kroppen, - Ons klachten volgen, als wij zien van verre opgaan - Den smook, daar onlangs nog plag d' heilge stad te staan? - - JOSEPHUS. - - Het heerkracht, naauwlijks zat van woên op d' uitverkoornen, - Verschoond hadde alleen, drie Herodiaansche toornen[235]: - Opdat nog eeuwig de nakomeling onthield, - Wat muurwerk Rome eertijds heeft tot den grond vernield, - Als d' overwinner laat een gaalderije oprechten, - Van waar hij zelf aldus toeredent[236] zijn landsknechten[237]: - "Krijgshelden, die dusverre uw rechterhand alom - En ijver hebt besteed tot nut van 't keizerdom - Die 's vijands hoogmoed deedt op dees steenrotsen krimpen, - Van waar halsstarrig hij ons legers dorst beschimpen: - 't Is recht, dat 's maarschalks gunst uw deugd loop' te gemoet, - En 't zweet uws arbeids met belooningen verzoet!" - Zoo sprekende, met een glad voorhoofd[238] hij der scharen - Verdiensten vrolijk gaat met giften evenaren, - En haar deelachtig maakt den buit en rijken roof, - Die 't Heidensch volk aanveerdt, na[239] haar soldaats geloof[240]. - De vroomste[241], van wiens huid de sabelen afschampten, - Hij met halsbanden troost, kleinoodje, en hooger ampten[242]: - Dies 't gansche leger juicht, en in zijn handen klapt, - En elk het bloed vergeet, dat hem is afgetapt. - - DE DOCHTER SION. - - Die feest was voormaals ons, was Sions, en geen ander, - Als David, Jesses zoon, die rechte Salamander, - Die midden in de brand van 't oorloog 't leven vond, - 't Hovaardig Rabba brak, daar Ammons hert op stond; - Als Assur week, verstrooid in velden en woestijnen, - Dien, die niet zoeters vond als 't bloed der Filistijnen, - En (overlaân met roof) met rei, en met tamboer, - Op 't maagdelijk muziek ter poorten inne voer. - - JOSEPHUS. - - Den overwinner, om zich dankbaar te bewijzen, - En d' hongrige afgoôn ook met offervuur te spijzen, - Ten heuvel spoedde, daar het woeden zoo goed koop - Wierp 't heilge metselwerk der kerken overhoop: - Omcingeld met een stoet schildknapen en hartsieren[243], - En krijgsliê, vrolijk om dees zegefeest te vieren. - De beesten afgekeurd[244] ter slachting, klommen stout, - En zonder aarslen voor zijn aanzicht: doende 't goud - (Dat onlangs was geschrabt, met messen en met bijlen, - Van 's tempels balken en van d' halfverbrande stijlen, - En om haar hoornen nu gegoten) blinken, als - Zij t' elken[245] staken op vrijpostig haren hals. - De kransen, versch van kruid gevlochten, men van verre - Zag lieflijk groenen en omschaduwen haar sterre,[246] - En 't zoute[247] veldgewas verzwolgen van de krans. - Twee priestren glad gehelmd, met koper schoon van glans, - Geborstweerd met een plaat, die 't overkleed bedekte, - Dat bont gespikkeld zich ten halven lijve strekte, - Vanwaar de lijfrok zond zijn vouwen naar beneên, - Omgord met eenen riem vol schilden rond en kleen, - Nabootsende een schalmei, met huppelen en springen, - En tromlende op haar borst, voor uit als leidsliê gingen. - 't Opsteig'ren kostte zweet; de weg lag ongebaand, - En 't steil gesteente woest, wanschapen van gedaant'. - Het gladde horenvee vermoeid van bangheid rookte, - Om strijd met 't molm verduft[248], dat half gestikt nog smookte, - En mijdde[249] in 't klimmen nog 't gebeent', dat moedernaakt - Des Heeren berg tot een ellendig kerkhof[250] maakt. - De kraayen vloôn 't gebulk, en de arenden verschrikten, - Die hier ter feest gebeên de doôn[251] 't gezicht uitpikten. - - DE DOCHTER SION. - - Zwijgt, zwijgt, Josephus! zwijgt van arenden, en kraayen: - Onze ooren zijn te teêr, ons hoofd bestaat[252] te draayen: - Dat schouwspel luidt te vremd: hij zielbraakt die 't aanhoort - (Wij zwijgen, die 't beschouwt); maar neen, vertelt ons voort: - Daar is geen grouwzaamheid ter wereld zoo bezeten, - Of wij zijn 't nu gewoon, en lang al doorgebeten. - - JOSEPHUS. - - Genakende daar 't nu van lijken stonk benaauwd, - Daar de arke voormaals school met Cherubs overschaauwd, - Van waar men deerlijk de Jeruzalemsche wallen, - En ons stadpoorten zag geraâibraakt en vervallen, - En de uitgetrokken doôn naakt, zonder onderscheid, - Den luipaarden tot roof, de myrre en 't graf ontzeid;-- - Nadat de wichlers de verwoeste kerk aanschouwen, - Zij van 't verstrooid gesteente een hoog outaar doen bouwen: - De stijlen half gevonkt, de balken zwert berookt, - Tot brandhout staplen[253] op het plat, dat daadlijk smookt, - En willig 't vuur ontvangt: terwijl haar de ossen lieten - De bastert[254] eerst gekoord[255] recht tusschen d' hoornen gieten: - Den krans ontrukken, en die gaâr[256]-gebonden blaân - Den vlammen heilgen, en 't gezouten korengraan: - Den rug opvlijmen en de altaarknechts hun genaken, - Die met 't gewijde mes haar voort den strot afstaken. - Het bloed de leegte koos, en zwalpende over al, - Bootste een verbolgen meer, en rooden waterval. - De buiken opgeschrobt[257] ontslaan haar d' ingewanden, - Die, naauw doorsnuffeld, 't vuur ontving om te verbranden. - De priestren stelden haar voor 't altaar ongeknield, - Dat Titus statig met de slinker vingren hield: - Den rechter hij ontzeî den zwaren veldheers hamer, - Om Hemelwaarts zijn hand te heffen veel bekwamer: - "Teruggeziende God[258]! Godin! die, nooit geschaakt[259], - Om Rome, riepen zij, en onzen Tiber waakt! - O Janus, grijs van haar! en Vesta! die te gader - Ons gunst draagt, met Juppijn, die grootste en beste Vader: - O, vader Mars! en al gij Goôn gezamentlijk, - Die ons genadig zijt, en, om het keizerrijk, - Met zoo veel zegens en triumfen, te bevesten, - 't Huis van Vespasiaan hebt uitgekipt ten lesten, - En Titus wakkren erm met zulken punt verzaagt, - 't Welk aarsling oversmijt al wat er schepters draagt: - Die gij hem gunstig holpt vermeestren dit tyrannig, - Dit boos verwaten volk, zijn vorsten wederspannig: - O, Goôn! wij danken u: wij loven u, o Goôn! - Knikt onzen offer toe, en opent uwen troon!" - - DE DOCHTER SION. - - Straft gij geen Heidnen meer, God Abrahams! en laat ze - Afgodisch rooken op uw heilge stede en plaatse? - Waar was uw solferstraal, die nooit dien smaak verdroeg? - Die Ptolomeus plat jeloers ter aarden sloeg? - Was God van God ontkleed? is hij zoo traag in 't wreken? - Wat dood, wat straf, wat wraak, wat volgde voor een teeken - Dien grouwel? - - JOSEPHUS. - - Onder des was 't altaar aangegaan; - Met weeken oogen wij dien grouwel zagen aan: - De rots, driemaal verschud, van onder spleet tot boven, - En d' afgrond 't licht verzwolg door 't gapen van de kloven. - Den Hemel wierd bekleed met een verbolgen zee, - En dreigde met tempeest 't afgodisch vuur alreê: - Maar de onverlichte[260], die van droomen haar geneerden, - Dit op[261] een morgengroet, en heilzaam spook[262] waardeerden: - De omstaande krijgsliê zulks ten halve naauw verstaan; - "Iô, Titus! Iô, Iô, Vespasiaan!" - Al schaterende zij de klippen weêr doen galmen, - En kransen 's keizers kruin met schaduwende palmen: - De veldheer weder hun een dankbre ziel toekeert, - En met 't geslagen vee den ruiterdisch stoffeert. - - DE DOCHTER SION. - - Nu treurt, Staatdochters! treurt, en krenkt vrij al uw zinnen: - Want met haar vleuglen nu de goude Cherubinnen - De grouwlen dekken, die de jongling ons toeriep, - Die veilig in de gracht[263] en 't hol der leeuwen sliep: - Waar toe is Aäron en Levi nu gekomen? - Wee tempel, stad, en volk! gij, paradijs der vromen[264]! - Gij, wellust Israëls! hoe ligdy nu vertreên! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Helaas! mevrouwe, helaas! geen godlooze onbesneên - De driemaal heilige aarde ontwijdde, noch schoffeerde. - - DE DOCHTER SION. - - Wie dan? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Maar[265], 't boevenschuim dat onzen staat verheerde, - Lang eer de gramschap nog des keizers, veel getergd - Zijn hengsten briesschen dede, en draven in 't gebergt: - Lang eer nog Titus kwam aanbrallen op ons vesten, - En ons paleizen den uitheemschen gaf ten besten: - Den volkren, die de maan zien dobbren op d' Eufraat, - Wanneer z' haar toortse ontsteekt, en ons den dag ontgaat - Die Tigris golven zien uit Taurus lenden dringen: - Die over Caucasus al hooger Noordwaart springen: - Die op Pactolus' strand het goud in d' oogen raait[266]: - Die in d' Ægeesche zee zijn hier en daar gezaaid: - Van 't West, daar Tagus laaft den half gebraden Iber: - Daar 't oever wederzijds gelekt wordt van de Tiber: - D' Ægypter, die den Nijl ziet vloeyen over 't droog: - D' Araber, toegerust met pijlen, tros[267], en boog: - Meer andren, die verhit op 't moorden en op 't plondren, - Met 't weêrlicht kwamen van haar beukelaars opdondren. - - DE DOCHTER SION. - - Maar zegt, Josephus! hoe 't ons manschap is vergaan, - Die d' overwinner hield zoo strengelijk gevaân - In 't leger, als er niets verschoond bleef onbedorven. - - JOSEPHUS. - - Der boozen rot heeft meest verschulde straf verworven. - - DE DOCHTER SION. - - Dat was 't, daar ik na haakte! o, Scheidsman! die recht scheidt, - En in de weegschaal hangt van uw rechtveerdigheid - Der menschen zaken, die omwentlen hier beneden: - Nu zien wij, dat bij u geen boosheid wordt geleden, - Die luid van de aarde naar den Hemel roept om wraak. - - JOSEPHUS. - - Nu luistert, dat ik u ontvouw de gansche zaak: - - DE DOCHTER SION. - - Gij Reyen, geeft gehoor! - - JOSEPHUS. - - Zoo fluks de krijgsliê hoorden - 't Geblazen koper hun ontzeggen 't vorder moorden: - (Behalven dat het was geoorloofd te verslaan - Al, wat d' onstuitbre nood in 't harnas te weêrstaan - Droomde, uit mismoedigheid) zij haren veldheer boden - Nog een ontelbre schaar van afgematte Joden: - Die 's keizers omzicht liet door zijner Drossaarts een - Uitzondren, en de vrome en schuldige onderscheên: - Maar d' onderzoeker heeft[268] 't verborgen goed[268] te visschen, - In 's moorders voorhoofd leestm'[269] het knagende gewissen: - Dus strekt hij zoo terstond gedoemd, met ziel en lijf, - Den woedenden soldaat een zeldzaam tijdverdrijf. - Hier moet er een goed deel, met handen en met voeten - Genageld aan het kruis, bebloed haar bloedschuld boeten: - Daar stuurt mender een hoop van Moria te fel - Naar Kedrons afgrond toe, als naar de donker Hel, - En dekt ze in 't vallen met muurstukken en met steenen, - Dies vinden zij haar einde en uitvaart al met eenen: - Hier jagen ze, om van 't vuur den heeten gloed t' ontgaan, - Haar zelf aan palen dood, geschroeid en half gebraân: - Daar sterven nog, uit nijd en afgunst van de wachters, - Veel honderden van dees godlooze Godverachters: - Hier breektmenze de leên met knodsen zwaar van wicht: - Daar kwetst men andren 't hert, de darmen, en 't gezicht: - En duizenderlei slag van nieuw gevonden straffen - Haar boosheid achterhaalt. - - DE DOCHTER SION. - - Dat leert, dat leert ze blaffen, - Die honden! tegen God, die, oprecht Rechter, niet - Verschoont in zijnen toorne, of door de vingren ziet - Oogluikende eenig kwaad. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Hoe zijn ze voort gevaren, - Die aan Jeruzalems verderf onschuldig waren? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Hoe anders, als bewaard tot een veel strenger lot, - Als die booswichten zelve, en menschen zonder God. - - JOSEPHUS. - - Van jongelingen, sterk van lijf, zijn zeven honderd - Tot d' aanstaande triumf des keizers uitgezonderd; - En die bereikten nog geen zeven jaar en tien, - Als beesten omgeveild; men heeft verwisslen zien - Voor éénen penning tien en tweemaal zoo veel zielen, - 't Welk zalig loofden, die door 't zweerd in 't oorloog vielen: - Als zij met 't ijzer van haar ketens overlaân, - Den bolpees schroomden van een strengen gardiaan[270]. - Voorts, om in schouwplaats 't oog te dienen der tyrannen, - Zijn tot der dieren aas geschikt veel strijdbre mannen, - Of om te schermen lijf om lijf, en hand voor hand: - Waar 's princen wellust dan haar omvoert achterland[271], - Het[272] most eenen steenen hert geborsten zich erbarmen, - Die hier voor 't lest de zoon den vader zag omermen, - De vaders vallen weêr haar zonen om den hals, - Den stok[273] haars ouderdoms, den troost haars ongevals: - Als elk zijns weegs bedrukt most volgen die hem leiden, - En, ziende tienmaal om, in 't al te bitter scheiden - Gaf teekenen genoeg, hoe streng natuur verbindt, - Door onderlinge trouw, den vader aan het kind, - Het kind aan 's vaders ziel, de broeders aan haar broeders: - Die eertijds, hangende aan de borst eens zelfde moeders, - Versloegen d' eerste dorst met d' ongevalschte melk - Die uit één ader vloeide: o, welken bittren kelk - Most hier gedronken zijn! en zoude ik ons vermanen[274] - De klachten, het gebaar, 't verzuchten, en de tranen, - Ik most bezwijken, en uw luider[275] droeve staat, - Beschreide vrouwen! dit nu geensins toe en laat. - Daar is 't verhaal in 't kort. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Nu wreekt uw leed met schreeuwen[276] - En huilen overluid, gij onbestorven weeuwen! - Roept luider als gij pleegt eertijds in barens nood, - Doen d' eerstgeboren haakte in uw benaauwde schoot - Naar 't wenschelijke licht des levens, dat ons langer - Verdrietelijker valt, en gaat met plagen zwanger. - Onze echte mannen ach! gaan, zonder den adieu, - Het afgeworpen jok opnemen op een nieuw! - Onze oudstgeboorn' helaas! gejukt, voor een godloozer - Herboren Faro, vliên en Nabuchodonoser. - Ach, jonffren! met ons treurt! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Helaas! waar blijven wij? - De geilheid des soldaats (och! moeders blijft ons bij!) - Brandt na ons reinigheid met trommelen en pijpen. - Zij naderen, om uit uwe ermen ons te grijpen. - Ons kuischheid lijdt gevaar, die, o wat leider[277] smet! - Jeloers de dorpels hield van 's vaders huis bezet: - Die heerlijk aan den rei der maagden plag te brommen, - En was geheiligd voor zoo schoonen bruidegommen, - Die 's vijands wreedheid gaat verstrooyen West en Oost. - Helaas! helaas! helaas! - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Nu dochters, zijt getroost! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Och, Moeders! blijft ons bij. - - DE DOCHTER SION. - - Nu zet[278] u wat te vreden. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - God Jacobs! ziet ons aan, en red ze in zwarigheden, - En zalft ze, die gij sloegt! - - JOSEPHUS. - - Deze ijdle tranen spaart, - Gij Joodsche vrouwen! die uw droefheid maar verzwaart. - Gij maagden! schept wat moeds; wie weet nog, van wat enden - onverwachten troost kan Jozefs trooster zenden. - - DE DOCHTER SION. - - Matthias' zoon, die de eer zijt van uw oud geslacht[279], - Die de overwinners vaak vermorwd hebt en verzacht, - En met uw lippen kneedd' haar hert van diamanten, - Van dat z' haar grof geschut[280] eerst op dees hoogten plantten; - Josephus! of hem nog de maarschalk zoo beried, - Dat hij, door u beweegd, een maat stelde ons verdriet, - Zoudt gij tot Jacobs heil en troost gebruiken laten - Uw redenrijke tong gedoopt in honigraten? - - JOSEPHUS. - - Wel duizendmaal zoo veel, mevrouwe!--Voor gewis - Houd, dat Josephus' gunst tot uwen besten is. - 's Wets heilge bladen ik ge-eigend heb door 't bidden, - Mijn bloedverwanten ook behouden, in het midden - Der slachting, daar verbaasd elk zag naar 't vluchten om; - Des keizers mildheid mij den vrijen edeldom - Vereerde, en heb gestuit veel razende soldaten, - In 't moorden, branden, als de wereld scheen gelaten - Te wezen zonder Gods bestiering: dies ik veil[281] - Mijn jonste willig nog tot uw en ieders heil: - Dan[282], overmids ik nu, met Titus meer te vergen, - Zijn goedheid schijnen mocht te sarren en te tergen: - Verzoekt veel liever zelf nog, met gebogen kniên, - Verzachting van uw kwaal! wie droomt, wie weet misschien - Wat gij verbidden mocht van hem ter goeder uren! - Der vrouwen tranen doch zoodanig van naturen - En aard zijn, dat ze vaak beroeren nog die geen, - Die onverbiddelijk in ieders oogen scheen. - Gaat, vrouwen, maagden! gaat dan d' overwinner smeken, - Die morgen of in 't kort zijn leger op zal breken. - Vaart wel, mevrouwe! ik ga. Hij wende uw ongeluk - Die al uw onheil weet! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Laat gij ons dus in druk? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Josephus! mag ons meer voor ditmaal niet gebeuren? - - DE DOCHTER SION. - - Staatjonffren! volgt mij na, en houdt wat op van treuren. - Tza, gaan we, laat ons gaan! gij vrouwen, volgt mij na! - Wij moeten dwalen op der vijanden gena. - - REI VAN JODINNEN. - - Laat ons beschreyen 't algemeen - Verderf, en 't licht, dat jongst bescheen - Die Hemelhoog getoornde klippen[283] - Van Davids veel bestormde stad, - Als God haar val gezworen had - Met onbedriegelijke lippen. - - Of 's tempels grondvest, nacht en dag, - Naar 't sterren welfsel open lag, - Geverwd van 't bloed der welgeboornen, - En of men 's keizers adler mocht - Zien, met zijn pennen, slaan de locht, - En schittren af van stompe toornen: - - Nog even trotsch en onbezorgd, - Op de opperstad en Davids borcht - De muiters haar borstweeren manden[284]: - En wie zijn doodverw had gezet - Uit vreeze, 't vluchten wierd belet - Van boeven, die hier t' zamen spanden. - - Maar als zijn opzet en besluit - God tegen ons woû voeren uit, - Is schielijk 't leeuwen hert ontvallen - Ons manschap, die beangst uit nood - Den vijand, zonder slag of stoot, - Beklimmen liet de trotsche wallen. - - De vijand, die zijn vaan alreê - Van ons rondeelen zwieren deê, - En blies triumf van vreugde dronken; - Doen kwam die dag en uur, dat God - Ons had bescheerd[285] dat strenge lot - Zijn gramschaps, die bestond t' ontvonken. - - 't Roomsch krijgsvolk, als 't geen wederstand - Noch tegenweer van mannen vand[286], - Drong 't met geslepene rapieren - In d' enge straten bol en dik[287]: - Daar 't waadde, in eenen oogenblik, - Ten enklen toe in bloedrivieren. - - De een, om te ontvliên de bleeke dood, - In onderaardsche kelders vlood, - Wiens toegang wierd gestopt met blinden: - En d' ander, door mistroostigheid - En wanhoop, in zijn ziel verleid, - Gewapend ging zijn kerkhof vinden. - - Hoe menig held, die, trotsch van moed, - Woû 't vaderland zijn heldisch bloed - Opoffren in 't gevaar der straten, - Van vrouwe en kindren om den hals - Gevallen wierd, met veel geschals: - "Wat wildy, vader! ons verlaten?" - - 't Kind, dat nog eerst aan banken[288] ging, - Aan 's moeders achterslippen hing; - De voêster 't zuigeling liet weenen, - En kwam haar vrouw te hulp, zoo ras - De meester greep naar 't cortelas[289]; - 't Riep deerlijk al: "waar wildy henen?" - - Als d' huisweerd ziet, dat uit noch in - Hem laat 't bestorven huisgezin: - "Laat los, laat los!" roept hij ten lesten, - "Dat ik alleen, van 't hooge dak, - Mijn poorte[290] vrij van ongemak, - En ons ontsla dees Helsche pesten." - - 't Is naauw gezeid, men vliegt er knap - Na boven, langs den wenteltrap, - Met steenen toegerust en blokken; - Daar ziet hij, hoe een blaauwe wolk[291] - En rot van 't fel Latijnsche volk - Komt op zijn dorpels aangetrokken. - - Maar als zij dreigen klop op klop - Te drijven, met heerhamers, op - De poort[292], bewaakt van slot en grendel: - Wreekt hij dien euvel heel goedkoop, - En kneust de voorste van den hoop, - En hagelt onder 't moorders vendel. - - De ruiters 't bloed, verbitterd heel, - Krimpt van de zool in 't bekkeneel, - Zoo[293] man en ros de beenen breken; - Dies zenden ze, met stijve boog, - Wraakgierig haar geschut[294] om hoog, - En branden om dien smaad te wreken. - - Wat groeit hier een nieuw stads rumoer! - De deur gescheurd vliegt op de vloer, - Van toorn zij op haar tanden knersten; - De voêster, die betaalt 't gelag, - De moeder sneuvelt in[295] een dagg', - En 't zuigling treên ze 't hert te bersten. - - Terwijl 't beneên, al uitgeleefd, - Den lesten schreeuw en doodsnak geeft, - D' huisvader, om haar voor 't verderven - Te hoên, van boven rolt verbaasd, - Dien de ongebonden moorders haast, - Uit toorne en wraak, aan hutspot scherven[296]. - - De maagden, naauwlijks houwbaar nog, - Zij, na veel dreigementen, och! - Van hare jongvrouwschap onthulden; - Die, na veel zwijmens, riepen luid: - "Is 't Godlijk recht in Isrel uit, - Dat God dien overmoed kan dulden?" - - Wie kan afmalen al d' ellend, - Die, waar me[297] 't aanzicht keert of wendt, - Gebeurt? wat blijft er onbedorven - Van 't roofgier spook, op snood gewin - Verhit, dat menig huisgezin - Aan honger leêg vond uitgestorven. - - De zon al vroeger, dan zij plag, - Den draaiboom toesloot van den dag, - En week dees grouwlen in de baren. - De menschenslachters, moordens zat - Maar woedens niet, doen[298] nog de stad - Met vuur ten Hemel deden varen. - - Gelijk den dag was doorgebracht - Met moorden, zij den duistren nacht - Met blakren sleten en met branden. - God! waarom ledy[299], dat uw Kerk - En stad, der Eng'len timmerwerk[300], - Geschend wierd van zoo snooden handen! - - -DE DERDE HANDEL. - - FINEAS, priester. - - Melchisedech! o, die ooit[301], de eerste priester Gods, - Het priesterschap bekleedde op Salems hooge rots, - Wiens hoofdscheêl van God zelf met balsem wierd bedropen, - Gezalfd en toegekend den myter, boven open: - Doen 's Heeren heuvel gij wat hooger trokt, tot dat - Hij 't aanzien en den naam van een ontworpen stad - Bereikte in Canaän;--Aäron uitverkoren! - Die 't reukwerk aanstaakt met uw zonen welgeboren;-- - Ziet op, gij helden Gods! Aartspriestren, ziet eens om, - Hoe 't van den Hemel hooggeadeld priesterdom, - Ontkleed van zijnen glans, treurt zonder glimp of luister, - Gelijk, bij zonnezwijm[302], al schemerende in 't duister - De wereld sprietoogt[303], zoo, wanneer de maan jeloers - Den sterflijken te spijt dekt 't aangezicht haars broêrs: - Treurt, als 't gerantsoend lijk eens konings, die verslagen - Wordt, op een rosbaar, versch gebalsemd thuis gedragen. - Waar is, Jeruzalem! nu uwen konings-staf, - En 't priesterlijk cieraad, dat u Jehova gaf? - Waar is uw blank ivoor? uw marmer, klaar van schimmer? - Uw purper, fijn van draad? uw kerkelijk getimmer[304]? - Uw koninklijk paleis? waar zijn uw cedren? waar - Uw pijlers, bogen, en gewelven allegaâr? - Waar 't zilver? waar het goud? waar zijn de Cherubijnen? - Waar 't altaar, 't wyrook, en dees blinkende gordijnen? - Waar de Arke des Verbonds? waar Gods geheimenis? - Helaas! 't is verr' gezocht, dat niet te vinden is. - Wie had gedocht[305], dat God, te streng op ons gebeten, - Zijn erfdeel zoo geheel vertreên zoude en vergeten? - Schoon of de muur omringd van zulken heerkracht was, - Dat[306] in 't gebergte alom vertrad het kruid en 't gras; - Schoon of de stad verzonk in 't uiterste benouwen, - Ons hoop steunde op de Kerk, en d' heilige gebouwen; - Wij riepen: "zijt getroost, laat God begaan al stil, - Jehova blijft onz' borcht, om zijnes tempels wil!" - Maar ach, rampzalige! als[307] 't den Hemel woû gedogen, - Wij wierden in ons hoop te jammerlijk bedrogen, - In die vervloekte nacht, als, eer het licht opkwam, - Ons kerk aan kolen ging, en stond in lichte vlam: - Als[308] met de vlamme opsteeg ons krijten en ons kermen, - Dat God noch Engel mocht bewegen tot erbarmen; - Doen[308] al den berg, gesteld in vuur en enkel bloed, - Sloeg d' overwinner met meêdoogen in 't gemoed; - Doen riep me spâ: "vertrouwt noch kerken noch outaren, - Haar heiligheid geen stad kan voor 't verderf bewaren!" - Ik zelf ontvlood den moord, en riep luidskeels in 't vliên: - "Vlied met mij! 't is vergeefs den vijand weer te biên; - Hij heeft de stad voorlang, en houdt haar sterke wallen; - De tempel is vergaan: onz' hope is nu gevallen." - Zoo bergde ik naauwlijks 't lijf, en rukte, met dees hand, - Veel heilge schatten ongeschonden uit den brand. - Maar waarom vlood ik? ach! wat hield ik dier mijn leven? - Hadde ik mijn ziele in 't vuur des tempels opgegeven, - Als Meirus wel beraân, en als Daleus' zoon, - Of waar ik in 't hoog koor geteld bij d' ander doôn; - Zoo zoud' nooit zijn gebeurd, dat ik, gevaân, most laten - Den Heidenschen monarch de goude' en zilvren vaten, - 't Scharlaken, 't reukwerk, en 't hoogpriesterlijk gewaad, - En andre ciersels: daar een booswicht, een soldaat - Zijn vingeren aan schendt: zoo waren voort mijn beenen - Begraven met den val van d' afgekeurde[309] steenen! - Nu houde ik de uitvaart van 't onzalige geslacht, - Om welkers ondergang het volk van Rome lacht, - En op de diensten smaalt, die Mozes heeft geboden, - En prijst voor onzen God een hoop verdichte Goden, - Die Abraham verzaakte: en of mij schoon genâ - Geschied is, zoo dat ik op vrije voeten sta, - Wat batet? want, waarheen dat ik mij keere of wende, - Ik zie mijn hertenleed aan Israëls ellende! - Indien ik zie rondom, ik zie hem, die ons dringt, - En vind mij van de macht der Heidenen omringd. - Sla ik 't gezicht om leege, ik zie, hoe met den zweerde - 't Huis Jacobs ligt verdelgd, de stad geslecht met d' eerde: - Ik zie van d' afgrond op nog smooken 't heerlijk slot, - Daar David vaak uit heeft den Filistijn bespot. - Heffe ik mijn lichten op, den Hemel is gesloten, - Noch draagt niet langer gunst zijn ouden bondgenooten. - -DE DOCHTER SION, REI VAN STAATJONFFREN, REI VAN JOODSCHE VROUWEN, TITUS. - - DE DOCHTER SION. - - Gij spoken[310], die wel eer verhoogd pronkte' in de traliën - Van 't goude Blijenburg, behangen met medaliën, - Waarmeê de Godheid hadde onsterflijkt uwen rei, - Als gij zijn eersleep volgde, en droegt zijn leverei, - Als gij Gods Majesteit omschanste met uw stoeten, - En zaagt 't gesternt', de zon, en maan beneên uw voeten - Verschieten flaauwer[311], als de klaarste diamant[312] - Ons van d' uitbreidsels zendt zijn stralen overkant[313]; - Die gij, getuimeld, moogt op 't aldernaauwst' vertellen, - Hoe veel van 's Hemels top schilt 't middelpunt der Hellen: - Ten waar 't lang vallen u gewiegd hadd' heel in zwijm, - Eer gij ten lesten plofte in 's afgronds vuilen slijm - En diepen zwavelpoel, die fluks is aangevlogen, - Doen vonken stoven neêr uit Gods vuurvlammende oogen; - Gij spoken! zegge ik, breekt uit uw gevangenis, - Aanschouwt, wie 't vallen nog met u deelachtig is; - Ziet, hoe die bliksem Gods mijn hemelhooge cedren, - En marbren gepolijst, ter Hellen ging vernedren, - Als ik te trotsch van nek in mijnen plicht ontbrak, - En opgeblazen naar zijn kroon en glorie stak: - Ziet, hoe die lusthof is verkeerd in een woestijne, - En herberg van 't gediert', waarin ik eenzaam kwijne! - O, strekten de oogen mij een sprongrijk[314] Siloa, - Nu ik mijn handen wringe en voor mijn borsten sla, - En scheur mijn treurgewaad! och, of ze tranen lieten, - Wat zou mij daar een pak, een pak van 't hert afschieten! - Nu houdt de rouw, zoo 't schijnt, de dorpels toegestopt, - Een rouw, die ik al meer en meer hebbe ingekropt, - Daar ik aan stikken zal, daar ik aan _moet_ verstikken, - Hoe flaauw bezwijkt mijn hert schier allen oogenblikken! - O wee! o wi! o wach!--hebt gij, bedrukte maagd! - Uw hert nog niet van rouw geleêgd, en uitgeklaagd, - En moogdy niet een traan tot uwen troost verwerven, - Zoo treurt u voorts in 't graf, en zoekt uw heil in 't sterven. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Wat krijgsliê komen hier, die meer zijn als gemeen? - Waar vliên wij? och! wie is 't? zijn 't hopliê? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - En met een - De veldheer Titus zelf; ik zie, hij staat in 't midden. - - DE DOCHTER SION. - - Staatjonffren! volgt mij na, en helpt ons straf verbidden. - Aanveerdt een droef gelaat, en jammerlijk gebaar. - Slaat voor uw borst, verscheurt uw kleedren, en uw haar, - Als ik mijn stem verhef; bevochtigt met uw tranen - 't Hert des verwinners: of gij zoo een weg mocht banen - Tot mededoogen; schaamt, rampzaalge rei! u niet, - Nu aan te gaan al 'tgeen de bittre nood gebiedt. - Vergeet uw oud geslacht van priesteren en vorsten - En koningen, die 't al ten strijde ontzeggen dorsten. - Ootmoedigheid u voegt; ik ga u allen voor. - God! om[315] wiens aanschijn juicht de rei van 's Hemels koor, - Mij aangenaamheid jont, druipt honig op mijn lippen, - Dat ik bewegen mag zoo zielelooze klippen, - Als zijn der vijanden onbuiglijke gemoên! - - TITUS. - - Wie knielt hier neder om t' erlangen haren zoen? - - DE DOCHTER SION. - - Grootmogende monarch! wilt met geduldige ooren - Ons klacht, ter zielen[316] uitgeborsten, doch aanhooren: - Wij, 't overschot des volks, die vallen u te voet, - Wij eischen geen genâ, maar dat gij met ons doet - Al 'tgeen wat u behaagt: laat vrij uw dienaars stooten - Haar degens door ons borst, die wij voor u ontblooten: - Of dat ze ons werpen van dees rotsen, scherp en steil, - En plettren ons gebeent', want 't sterven is ons heil, - De dood ons toevlucht, en haar komst, daar andre menschen - Voor schrikken, is den troost en 't zoetst', daar wij om wenschen, - Om te geraken door d' eindlooze zwarigheên, - En eens ons leed t' ontgaan; of zijdy door gebeên, - Ontzichelijke vorst! nog tot genâ te neigen, - Verzacht de penen[317] doch, die d' overwonnen dreigen. - 't Van ouds beroemd geslacht, dat van de vadren daalt, - Bijna is uitgeroeid; dien lof hebdy behaald: - Een handvol blijft er, uitgeput van ongenuchten[318], - Die 't leven valt te bang, die niet doen dan verzuchten: - Erbarmt u haarder, en verschoont ze, o vorst! althans[319], - Die 't lot spaarde om te zien den val haars vaderlands! - - TITUS. - - Hadt gij dit voorbedacht, vermaledijde Joden! - En van uw poorten mij de sleutlen aangeboden, - Als uws stads grondvest nog haar hooge muren droeg, - Als ik om Sions kreits nog eerst mijn leger sloeg: - Gij stondt nog daar gij stondt, en van uw sterke wallen - En waar de cingel[320] nooit ter aarden neêrgevallen. - Hoe vaken[321] hebdy, met een ingeboren haat, - Mijn keizerlijke gunst en goedigheid versmaad, - Als ik u hulde[322] aanbood, en, uit een mild ontfarmen, - U zwoer gezamentlijk voor onheil te beschermen: - Hoe menigwerven blies ik d' aftocht, alzoo ras - Gij nood leedt, als de strijd en storm op 't heetste was: - Hoe dikmaal breidelde ik mijn ongetemde benden, - Van vreeze, dat ze uw kerk en Godsdienst zouden schenden! - Nu komdy smeeken; op, staat op! - - DE DOCHTER SION. - - Ertsmaarschalk[323], ach! - Dat wij u kwetsten ooit is, laas! al ons beklag. - - TITUS. - - Nu 't glas verloopen is, nu roept men om genade. - - DE DOCHTER SION. - - Erbarmt des armen volks, al komet[324] vrij wat spade. - - TITUS. - - Zoo spade, dat er niets voor u te hopen staat. - - DE DOCHTER SION. - - Een welgeboren vorst zich nog erbarmen laat. - - TITUS. - - Een welgeboren vorst zoekt 't voordeel van den lande. - - DE DOCHTER SION. - - 't Ontfermen voordeel brengt, gestrengheid schade en schande. - - TITUS. - - 't Ontfermen brengt ook ramp, gestrengheid voordeel toe; - Zoo houdt men 't volk in tucht. - - DE DOCHTER SION. - - Elk een verwenscht de roê. - - TITUS. - - De booswicht haat zijn straf. - - DE DOCHTER SION. - - Ons heeft geen straf ontbroken. - De veldheer heeft zijn leed ten uiterste gewroken. - - TITUS. - - Waar mijnen doortocht valt, daar eischen[325] nog te staan - Dees muiters, tot een les en spiegel voor de kwaân. - - DE DOCHTER SION. - - Die 't spieglen lust, beschouw dit graf vol doode beenen, - Dees omgekeerde stad, en die verstrooide steenen! - - TITUS. - - Licht slaat men in de wind 'tgeen zelf men niet en ziet. - - DE DOCHTER SION. - - Al ziet men 't niet, de faam meldt wat er is geschied. - - TITUS. - - De Joden voor 't gerucht nooit eenen voet verzetten. - - DE DOCHTER SION. - - 't Is een Godsdienstig volk, dat ijvert om[326] zijn wetten. - - TITUS. - - Is 't ijver, dat men muit? - - DE DOCHTER SION. - - Het acht de vrijheid weerd. - - TITUS. - - Derft hij ook vrijheid, die al heeft wat hij begeert? - Den Joden was 't vergund haar dorpels te bewonen, - Te lezen haren oogst, en koningen te kroonen, - En vorsten van haar bloed met purper te bekleên, - En vrank te leven naar der bestevadren zeên; - Dies mosten zij den stoel van Romen onderstutten - Met dragelijken tol, daar voor wij haar beschutten - Van allen overlast des woedenden soldaats: - Ja, wie ontwijen dorst 's kerks afgekeurde[327] plaats, - Naar d' uitgedrukte wet, geprent[328] in zuiver marmer, - Die brocht zijn vonnis mede, en vond geen lijfsbeschermer. - Is dit geen vrijheid, die 't gespuis vernoegen mag? - Veel andre zijn te vreên, en dragen ons ontzag; - Maar uw herdnekkigheid (en niet de zware tollen) - En 's keizers slappen moed, die brachten u aan 't hollen: - Ons goedheid vaak misbruikt u stouter heeft gemaakt. - - DE DOCHTER SION. - - Doorluchte prins! 't is waar, 't en kan niet zijn miszaakt[329]; - Doch overweegt, dat eerst door woedende tyrannen - De ketenen van twist en oproer zijn gespannen: - Nooit had de vrome deel aan zulken overmoed. - - TITUS. - - De vrome vaak ontgeldt 't kwaad, dat een ander doet. - - DE DOCHTER SION. - - Wie wijs is en beraân, die schift ze van malkander. - - TITUS. - - Elk wascht zich af van 't vuil, en schuift het op een ander. - - DE DOCHTER SION. - - Wie niet handdadig is aan eenig kwaad beleid, - 't Is billijk, dat hij staat op zijn onnoozelheid. - - TITUS. - - Zoo spreekt de kwaadste schelm. - - DE DOCHTER SION. - - Men ziet op niemands spreken, - Men let op ieders feit, en al 'tgeen heeft gebleken. - De aanstellers van 't rumoer zijn elkeen openbaar. - - TITUS. - - D' handhavers zijn al dood, en die[330] verbergen haar. - - DE DOCHTER SION. - - Men houde 't die te goê, de straf hun hoofden wrake. - - TITUS. - - Rechtveerdigheid, die 't meent, eischt over beiden wrake. - - DE DOCHTER SION. - - Uit slechtigheid[331] is 't vaak, dat iemand 't kwaad bestemt. - - TITUS. - - Al boet hij 't met zijn hals, dat schijnt dan niemand vremd. - - DE DOCHTER SION. - - Wie 't uit onkunde faalt heeft in dit pleit groot voordeel. - - TITUS. - - Zoo groot niet, of hij moet uitstaan zijns rechters oordeel. - - DE DOCHTER SION. - - Een oordeel, hecht gesmeed op 't aanbeeld van de reên. - - TITUS. - - Een oordeel, dat de wet en krijgsraad stelt te vreên. - - DE DOCHTER SION. - - O vorst! vernoegt u met de straf alreê genomen, - En die der boozen rot nog versch is overkomen; - Het overschot meest al onschuldig is aan 't kwaad, - Daarmede uw Majesteit gekwetst is inderdaad: - Misgunt niet, dat wij hier zieltogen weinig dagen, - En als een eerlijk lijk[332] Jeruzalem beklagen. - - TITUS. - - Om hier te nestlen? neen, de krijgsman, die 't zich belgt, - Staat uw uitroeyen duur. - - DE DOCHTER SION. - - Nu zijn wij gants verdelgd. - - TITUS. - - Zoo gants niet, of ons stond een erger kwaad te vreezen. - - DE DOCHTER SION. - - Zoo Rome vreeze aankomt van ouderlooze weezen, - Van weeûwen uitgeschreid, van vrouwen levensmoê, - Van wat ontwapend volks, zoo brengen wij z' haar toe, - Die, uitgemergeld, niet voor hebben, als ons magen[333], - Waar ze ergens kenbaar zijn, in 't koude graf te dragen, - En in spelonken en steenrotsen hier ontrent - Te huilen, schouw[334] van 't licht, tot dat ons leven endt. - - TITUS. - - Van luttel zaads gestrooid, dat over is geschoten, - Wast eenen rijken oogst; alzoo van weinig loten - Ontstaat een boomrijk woud; zoo[335] 't eerstgeplante veil - Beklimt en dekt een muur, al is hij hoog en steil; - De doornen laten niet van nieuws weêr aan te groeyen, - Zoo lang daar wortel blijft, die most men eerst uitroeyen. - - DE DOCHTER SION. - - Men laat dees woeste plaats van krijgsliê wel verzorgd. - - TITUS. - - 't Mistrouwen geeft meer rust, en is een vaster borcht. - - DE DOCHTER SION. - - Mistrouwdy die gij loont? - - TITUS. - - Geenszins, maar wel u-lieden, - Die altijd woelt, en tracht den genen 't hoofd te bieden, - Die uwen staat verdrukt[336]. - - DE DOCHTER SION. - - Ei, wapenloozen hoop! - Die in uw tranen smilt en 't zuchten hebt goedkoop, - Verheugt u nog met mij, dat de overwinners moeten - Voor u verschrikken, daar gij neêr ligt voor haar voeten: - Grijpt moed, en recht nog op 't vervallen Jodendom, - Want Titus staat bedeesd, en 't heer ziet naar u om. - - TITUS. - - Uit d' assche van een stad (licht wordt een zaak verkeken[337]) - Is vaak een brand ontstaan, die landen heeft ontsteken, - En rijken met de grond ge-effend en vernield: - Geen lichaam acht men dood, zoo lang het is gezield. - Die dikwijls op het veld voor dooden zijn gerekend, - Gedenken aan haar leed, verrijzen weêr en wreken't. - - DE DOCHTER SION. - - Verre is de wraak van ons, die bloot zijn van geweer. - - TITUS. - - De wanhoop ziet niet aan, al waar 't een machtig heer, - Zij geeft ze dobbel kracht, en helpt weêr op de beenen - Een deel vervloekt gespuis, eer 't iemand zoude meenen. - - DE DOCHTER SION. - - Helaas, eêlaardig bloed! 't mistrouwen, dat gij hebt, - Veroorzaakt, dat men troost noch blijdschap uit u schept. - - TITUS. - - Zijt, jonkvrouw! wel gemoed, en wilt ten besten hopen, - De krijgsraad is vergaârd; mijn tijd is hier verloopen. - Verwacht van ons het lot, en denkt het zal wel gaan: - Wij breken morgen op, daar legt uw zaak naar[338] aan. - - DE DOCHTER SION. - - 't Onredelijke[339] dier[340], dat eertijds twee gebroeders, - Grondleggers van uw staat verschoonde, en, als haar 's moeders - Ontzet[341] en speen gebrak, opzoogde, aan 's Tybers boord, - Was reedlijker als gij, die naar geen smeeken hoort. - Het klippig steengebergt, dat hier met doôn bespreed leît, - Ik tot getuige neem, o Titus! van uw wreedheid. - Geen kermen heeft hier plaats, en mij voorzeît de nood - Een slaafsche ballingschap, of een benaauwde dood. - - REI VAN PRIESTEREN. - - Wij, priesterlijke reyen - (Die voormaals met schalmeyen - Den vierdag plachten en de feesten in te wijden, - En steeds op Mozes' wetten - Aandachtelijk te letten, - En te vergaren 't volk op haar gezette tijden), - - Niet hebben acht geslagen, - In[342] de onverwachte plagen, - En 't voorspook, dat ons daaglijks met verwoesting dreigde: - Al gaf God, zonder spreken, - Zoo menig helder teeken, - Waaraan 't bleek, werwaarts dat de Joodsche staat zich neigde: - - 't Verwoesten en 't vertreden - Van de omgelegen steden, - Vol viers, vol moordgeschreis, vol brands, vol bloeds, vol tranen, - Vol krijtens, en vol zuchten, - Vol twists, vol krijgsgeruchten, - Woû Salem van haar val en ondergang vermanen. - - De ruiggehaarde sterre, - Die in de locht van verre - Blonk, als een Godlijk zweerd, recht boven onzen schedel, - Riep, dat het zweerd van Romen - Ons haastig op zou komen, - En treffen jong en oud, rijk, arm, eêl, en onedel. - - 't Licht binnen d' heilge drempel, - Bij 't outaar en den tempel, - Waarvoor de donkre nacht week met zijn bruine vlerken: - Het zwangre koebeest mede, - Ten brand geschikt alreede, - 't Lam barende, zocht ons te brengen tot opmerken. - - De deur met ijzren sloten - Van klaar metaal gegoten, - Die twintig mannen al bezweet te grendlen plachten: - Waarschouwde onz' Godverachters, - Als haar de tempelwachters - Wijd open vonden staan vaak en verscheiden nachten. - - Het heerkracht veler volken, - Dat, boven in de wolken, - Zich legerde in de locht, voor d' ondergang der zonnen, - Vertoonde ons al de benden, - Die de oude stad berenden, - En niet aflieten voor zij hadden ze gewonnen. - - 's Nachts, als wij bezig waren - Om te offren op de altaren, - En 't heilig Pinxterfeest met ijver uitermaten - Aandachtelijk te vieren, - Naar d' overouw' manieren, - Riep ons een stemme toe: "laat ons dees kerk verlaten!" - - 't Weeklagen ongewone - Van Ananias' zone[343]: - "Wee volk! wee stad! wee kerk! wee, wee van allen hoeken!" - Ons uit den slaap niet wekte, - Daar 't als een voorspel strekte, - 't Welk aanwees, dat ons God op 't strengste zou bezoeken[344]. - - Dit alles slaan wij gade, - Helaas! nu 't is te spade, - Nu stad en tempel is een roof der vremdelingen. - O God! ziet eenmaal neder, - En troostet Levi weder, - Opdat wij uwen lof met juichen mogen zingen. - - -DE VIERDE HANDEL. - -TITUS, de keizer, TERENTIUS, hopman. - - TITUS. - - Wij staan op ons vertrek; mijn afgestreên soldaten, - Na zoo veel oorloogs[345], blijd' haar legerplaats verlaten. - Wij laten achter ons een omgeworpen muur, - Een koninklijke stad verdelgd met staal en vuur, - Een aardrijk omgewroet, een kerkhof vet van dooden, - Die niemand staan t' ontzien, ten ware dat der Joden - Verrezen schimmen ons opkomen mochten dol - Met fakkelen, gelijk uit Pluto's duister hol - Opdonderen somtijds de ontstelde razernijen, - Als al de wereld voor een anker schijnt te rijen[346]: - Maar dat is zonder zorg: nochtans acht mijnen raad - Dit oorbaar, dat men, tot gerustheid van den staat, - Hier een bezetting legt van krijgsliê wel ervaren, - Die onder eenen voogd 't land hier ontrent bewaren, - Opdat er niemand schans, noch slot, noch vesting bouw, - Noch voet krijg, noch iet kwaads den Romulijnschen[347] brouw. - Terentius, die vaak de[348] schild waart van mijn leven, - Wanneer ik in den strijd mij had te diep begeven, - Omcingeld van 't gevaar, belegerd van 't gekerm, - Besloten van 't geweer, daar, met geheven erm, - Gij mij te redden wist door sabelen en pijken[349], - En sloegt een wagenborg van doôn en versche lijken: - Deze eere komt u toe: ontvangt, ontvangt van mij, - Uw wettelijke prins en veldheer, de voogdij - Van gansch Judea; let met aandacht op uw zaken, - En wilt in 't voordeel van ons monarchije waken. - - TERENTIUS. - - Aanzienelijke vorst! och, of uw majesteit - Meer nuts genieten mocht van mijn gehoorzaamheid! - Wij nemen 't ampt in dank; uw mildheid is te loven, - Die ons verdiensten in bezolding gaat te boven. - Verschoont uw dienaar niet, die, als de keizer spreekt, - Wenscht te vervullen 'tgeen aan zijnen plicht ontbreekt. - - TITUS. - - Mijn tiende bende, die haar ooit zoo vroom verweerde, - Gesterkt met nog meer volks te voet en ook te peerde, - Ik tot bewaring hier te legeren besloot, - Om de overwinning te verzekren buiten nood, - Waarom men heeft verschoond den muur in 't West gelegen, - En 'tgeen daaraan kleeft: daar het krijgsvolk vrij van regen, - Van hagel, wind en storm, en onweêr schuilen mag, - En herberg krijgen: hebt gij over haar 't gezag: - Omhelst de wetten, en, wie tegen 't recht derft woelen, - Doet hem de strengigheid van onze krijgstucht voelen. - - TERENTIUS. - - Al wat mijn Heer beveelt, werd[350] wetens niet verzuimd. - - TITUS. - - Geen uitgedreven Joôn geeft hier te wonen ruimt': - Maar andren, die haar naar ons zeden kunnen voegen, - Vergunt deze akkren te bezaayen en te ploegen, - Mids redelijken tol 't rijk in te wil'gen, en - Dat niemand ander staf als onzen schepter kenn'. - - TERENTIUS. - - 't Is billijk en gegrond, het steunt op goede reden. - - TITUS. - - Zoo iemand derf bestaan, òf vestingen òf steden - Te stichten, en tot zulks iets delve of spitte of graaf, - Die heeft het lijf verbeurd, zijn goed en al zijn haaf. - Die zaak is van gewicht, dus hecht ze in uw gedachten. - - TERENTIUS. - - De prince twijfel niet, wij hopen 't te betrachten. - - TITUS. - - Uit mijn gevangens ik heb duidelijk verstaan, - Dat Simon, die ons zoo veel hoons heeft aangedaan, - Die schelm, dien, afgerecht op zoo veel boeverijen, - Het oorloog spaarde, om zijn verschulde straf te lijen, - Zich onder 't muurwerk houdt, 'twelk nog van de aarde rookt, - Met andren, die hij naar zijn lust heeft opgestookt: - Neemt acht hierop, en dees steenhoopen wilt bezetten - Met wachters, voor een wijl, die op dien booswicht letten, - Opdat hij 't niet ontslip: indien nog 't recht in zwang - Bij d' Hemellieden is, dat elk zijn straf ontvang, - En penen geld'[351] en boet' zijn grouwelijke stukken, - Hij zal u niet ontgaan. - - TERENTIUS. - - En of dit woû gelukken, - Wat eischt het recht van hem? te sneuvlen door de bijl? - - TITUS. - - Die deugd[352] gebeurt hem niet; dat gij hem in der ijl - Mij toestiert, wel bewaard, te Rome, daar wij wenschen, - Dat hij in ons triumf zij 't schouwspel veler menschen, - En pijnelijk uitbraak zijn goddelooze ziel, - Die stadig van het eene in 't ander kwaad verviel. - - TERENTIUS. - - Schept die verrader slechts in onderaardsche kuilen - De locht, al ging hij zich zoo diep uit angst verschuilen, - Dat hij den Tartarus, daar geenen Febus schijnt, - Mocht hooren loyen[353], als de boosheid wordt gepijnd: - Die schelm, doorluchtig held! mijn hand niet zal ontvlieden; - Belieft u iets wat meer, gij hebt maar te gebieden. - Ik volge uw Majesteit, en doe u uitgeleî. - - TITUS. - - De tijd verloopt, het is hoognoodig dat ik scheî, - En vorder[354] onzen tocht; ik zie, nu wij vertrekken, - De keizerlijke stad haar zeven halzen[355] rekken, - En uitzien naar het heer, dat, werwaarts het ook vecht, - Alom het veld behoudt, en prijs en eer inlegt. - Ik zie de stacie van de Roomsche burgerijen, - In volle rusting, ons ontmoeten met verblijen; - Den Tiber zwert van volk; ik zie Vespasiaan, - Mijn broeder[356], en den Raad bij Jovis tempel staan: - De priestren 't outaar voên, en al de Goden vieren, - En 't onverwelklijk groen 't hoofd des verwinners cieren. - -REI VAN JOODSCHE VROUWEN, FRONTO, REI VAN STAATJONFFREN, DE DOCHTER SION. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Nu wakker, stapelt steen! de nood breit[357] duizend listen. - Deze aanslag blijft ons borg, of de eerste treken[358] misten. - O kranke toevlucht! zoo de koningen van ouds, - Bedrupt van balsem, en verladen met veel gouds, - Behangen met de glans van purper en kleinooden, - Opbraken 't marmor, en opkeken van den dooden, - Hoe zou 't haar kwetsen, ach! maar als 't aldus moet zijn, - Dit is de waarheid naast, en geeft[359] het veinzen schijn[359] - Voor 't ander. Wakkert u; metst[360] van berookte steenen - Een graf voor de IJdelheid[361], en wilt haar lijk beweenen. - - FRONTO. - - Mars heeft hier uitgeraasd; hij scheidt, om elders weêr - Een wederspannig rijk, met zijn gevelde speer, - Met 't weêrlicht van zijn schild, en met getogen zweerde, - Te slechten, tot den grond en bodem toe, met de eerde. - Ik kome, in 's Keizers naam, gelast, om zoo terstond - Dees tempelhoeren, die geen uitstel wordt gejond, - Te volgen doen het heer, dat langer niet mag dralen. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Help God! hij komt om ons; het is, om ons te halen! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Steenrotsen! berst van een; valt, bergen, op ons neêr! - Troost God! waar vluchten wij? hier is geen vluchten meer. - - FRONTO. - - Weg, weg, met dit geraas! 't is langer hier met stenen - Noch kermen niet te doen. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Waar wildy met ons henen? - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Wat hebdy met ons voor? - - FRONTO. - - Voort, voort! Jodinnen, voort! - Ik doe u geen verslag, neen, niet een enkel woord; - Gij werdt het zelf gewaar. Wel, waar is uw vorstinne? - Waar is 't hertnekkig wijf? - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Wij bidden u, uit minne, - Och! wijst ze ons, waar ze dwaalt. - - FRONTO. - - 't Is u niet onbewust. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Wij zijn om harentwil bekommerd en ontrust. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Zij droop van onze rei vol zuchtens en vol klagen, - Berooid van hoofd en zin, versuft en heel verslagen, - En eer men toezag (want onze oogen waren dik - En rood van schreyen) zij, in eenen oogenblik, - Was ons gezicht ontgaan, en, werwaarts dat wij zonden, - Haar stem wierd niet gehoord, haar voetspoor niet gevonden. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Verlatene vorstin! zoo gij de locht nog schept, - Meld de oorzaak, waarom dat ge ons dus begeven hebt: - Want zooder hoop was, om uw zelven te versteken, - Wij hadden t' zamen wel dit ongeval ontweken: - Geen klip zoo eislijk steil, geen afgrond is zoo naar, - Vol slangen, vol gedierte, of 't uiterste gevaar, - Hadde ons doen klimmen, en opklaveren[362] en dalen: - Of hebdy vóór den tijd uw doodschuld gaan betalen, - En zijdy van een rots gesneuveld[363] op een steen, - Die gants verpletterd heeft 't albaster van uw leên, - Zoo wilt door eenig spook of teeken doch gehengen, - Dat wij u vinden, en met rouw ter aarden brengen. - - FRONTO. - - Hoe luidde 't jongst beklag? hoe droeg z' haar als ze schied[364]? - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Van droefheid uitgeput, verwonnen van verdriet, - Zal ik dan, sprak ze, die gevallen ben in handen - Van d' onbesneden, zijn haar schouwspel t' mijnder schanden? - Zal ik, die een vorstin der volken ben geweest, - Verstrekken een slavin van die ons heeft gevreesd? - Zal ik verschoven gaan in ballingschap vol smerten - Mijn ramp ineten? en al steeds met droever herten - Ophalen mijnen val? en den voorleden staat - Gaan vergelijken met ons tegenwoordig kwaad? - Nog zoo niet; naauwlijks was het kermen van de lippen, - Of wij verloren haar omtrent die scherpe klippen. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Hij gaat ze zoeken. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Och! of dit gelukken woû, - Dat wij 't lijf bergden van ons welgeboren vrouw[365] - In 't uiterste gevaar, voor 't woeden der tyrannen: - Wie weet, wat uitheemsch bloed eens met haar aan mocht spannen, - En geven zich te velde, om 't overschot der Joôn - Te stellen in haar stoel, en koninklijken troon: - Wie weet, van waar ons God mocht een verlosser wekken, - Die eenen Cyrus zoude of andren Mozes strekken, - Of braven Gedeon, of trotschen Jozua, - Of stouten David, tot verzetting[366] van ons schâ. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Staatjonffren, zwijgt! hij keert met overwinners-treden, - Gezwollen om zijn hoofd van toorne en gants t' onvreden, - Met dreigende oogen spoedt hij t' onswaart zijnen gang. - Jehova, staat ons bij! wat wordt mij 't herte bang! - Moord! moord! hij trekt 't geweer! ik tril, ik beef, ik sidder! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Genade, o oud Romein! - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Genade, o edel ridder! - Wat is 't, dat u ontstelt? wat is 't, dat gij begaat[367]? - Wat eer is 't, dat gij dees verdrukte vrouwen slaat, - Een troosteloozen hoop! tert liever uwsgelijken. - Gaat uwen vijand toe, zoo zal uw vroomheid[368] blijken; - Hier haaldy enkel schand; laat zinken uwen moed[369]! - Wat is 't, dat u ontzet en heftig woeden doet? - Wat eischty zoo verstoord? ach, wilt doch wat bedaren! - - FRONTO. - - Dat gij ze daadlijk meldt. - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Men zal 't u openbaren, - Als 't immers zoo moet zijn, aanhoort slechts met geduld: - Aan haar rampzalig einde en dood heeft niemand schuld - Als zij, die, als ze droef haar handen had gewrongen, - En 't aanzicht opgekrabt, is van een rots gesprongen - Met schrikkelijk gehuil, 't welk driemaal heeft gevergd - Den galm, die woont in dit omliggende gebergt: - Wij volgden haren sprong met uitgekreten oogen, - Maar wie had onbezwijmd van 't hooge aanschouwen mogen - Een lichaam, welks gestalt was van den zwaren val - Gants uitgewischt? o vrouwe! o rotse! o berg! o dal! - - FRONTO. - - Dat riekt naar schelmerij; denkt nimmermeer met liegen - Een afgerecht Romein, als ik ben, te bedriegen. - Ziet voor u, wat gij doet. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Wij bidden u, gelooft. - - FRONTO. - - Waar is het lichaam? fluks! - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - Wat lichaam? dat, beroofd - Van zijn gedaante, is gants verplet in al zijn deelen? - - FRONTO. - - Wijst mij 't verplette voort, en past op mijn bevelen. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Wij kwamen, als zij lag gevallen naar beneên, - En hieven 't zielloos lijf op van de koude steen, - En groeven 't in der ijl daar zelden iemand wandelt, - Van vreeze, dat ze niet wierd na haar dood mishandeld: - Die eer gebeurd' haar nog, dat wij de grafsteê wat - Verheerlijkten met puin van ons verbrande stad, - Met heele en halve steen, op dat er eenig teeken - Mocht blijven, als men van haar einde kwam te spreken. - - FRONTO. - - Waar is de plaatse? fluks! - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Wij bidden u, betoont - Eerbiedigheid den doôn, haar sterflijkheid verschoont, - Noch 't lichaam niet onteert van deze, die eylacy! - Gesneuveld deerlijk, wierd begraven zonder stacy. - - FRONTO. - - Het lichaam zal ik zien; staat op uw hoede nog! - Want vinde ik dit, als 't eerste, onwaarheid en bedrog, - Het zal u rouwen. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Och! besnoeit die booze lusten, - En die zoo lieflijk slaapt laat in den grave rusten. - Wat zijdy voor een volk, die, na genomen straf, - Een doode romp vervolgt, en wreekt u aan een graf? - Wat komt u aan? gij valt aan 't schenden en aan 't breken - Van onze timmer[370], ach! den Hemel zal het wreken, - Dat, als een dullen hond, gij schuimbekt, schendt, en bijt - 't Geen heilig is, en tot een eerlijk lijk[371] gewijd. - Wee ons! hij luistert niet; zijn wreedheid heeft geen ooren. - Best doen wij rechte biechte, en melden 't van te voren, - Eer dat hij 't al verwoeste, en in zijn dolligheid, - Tot wrake van 't bedrog, ons dobble straf bereid'. - Vroom[372] krijgsman! staat wat stil, en willet[373] ons vergeven. - Wij zijn uit hooge nood en angst hier toe gedreven. - De zinnen lijden last, komt, volgt me; want hierbij - De dochter Sion, met een jonffer twee of drie - Schuilt in het hol des bergs.--Komt uit! 't is al verloren; - Uw volk heeft u verraân, princesse welgeboren! - Den aanslag is ontdekt; komt wederom in 't licht, - Verheugt uw vijand met een treurig aangezicht; - Hij lacht in ons verderf; komt uit, en wilt niet schromen: - Zulks is voor dezen ook een koning overkomen, - Die Salems schepter droeg, en met benaauwder[374] ziel - Ontvliênde, in handen nog van Nimrods nazaat viel: - Die voor hem sneuvlen zag de vruchten van zijn lenden, - En most, van 't licht beroofd, zijn leven pijnlijk enden, - In eenen duistren nacht, in een ongastvrij land. - Dit is de gene, die ons over zee en zand - Vervoeren zal; indien gij meer vermoogt met kermen - Als wijliê, valt hem aan, en brengt hem tot ontfermen. - - DE DOCHTER SION. - - Ervaren oorloogsman! na 't woeden des soldaats - Had vaak beleefdheid bij den overwinner plaats, - Die vroom was, en geen roem zocht, met een afgetreden, - Onweerbaar hoopken volks stijf op den nek te treden: - Omhelst doch deze deugd, en leent een lijdzaam oor - Aan uw gevangens! zegt, wat hebdy met ons voor? - Wat lijden gaan wij aan? - - FRONTO. - - Gij moet terstond naar Romen, - Ons zegefeest ten dienst; het is zoo voorgenomen: - Men zal u, om wiens wil geplengd is zoo veel bloeds, - Gevleugeld[375] volgen doen de keizerlijke koets, - Met uwen ganschen rei, met duizend jongelingen, - Dan moogdy, zoo 't u lust, uw tempeldeuntjens zingen: - Als gij de vaten, en al 't goud en zilverwerk, - En 't priesterlijk tapijt, de glorie van uw kerk, - De goude kandelaar en tafel, op een wagen, - Ziet zegenrijk ten toon voor ieder ommedragen. - - DE DOCHTER SION. - - Veel eer als zulks gebeurt, zal God, op mijn geschreeuw, - Doen komen op den weg een tijger of een leeuw, - Die ons verslinden zal, en tot het been toe knagen, - En met zijn ingewand in zijnen schuilhoek dragen; - Veel eer als dat gebeurt, zal 't God zich trekken aan, - En ons of u gezwind met zijnen bliksem slaan; - Veel eer als dat geschiedt, eer dat gij vreugd zult rapen - In onzen ondergang, eer werden wij verschapen, - En trekken aan 't gestalt van een onreedlijk beest, - Eer scheuren wij ons kleed, en schenden uwe feest. - - FRONTO. - - Gij kwelt u te vergeefs, wij schrikken voor geen dreigen; - Uw roepen geldt hier niet; gij hebt uw lijf niet eigen. - Gij moet mede over zee, dus maakt uw hert geen pijn, - En zult ons dienstmaagd 's daags, des nachts ons boelschap zijn. - - REI VAN STAATJONFFREN. - - Ach! moeder Sion, helpt! wij zijgen neêr ter aarden, - Waartoe of wij de bloem van onze jeugd bewaarden - Op een goed huwelijk? om namaals tot gerief - Te dien u een schavuit, een eerloos hangedief? - Om zijn slavin te zijn? om hem te laten drijven - Zijn booze moedwil met ons nooit gerepte lijven, - Ons kuischheid nooit bevlekt, ons witte zuiverheid? - Wat bruiloft hebben wij ons zelfs niet toegeleid! - Zal nu een Roffiaan[376] van 't lijf de gordels rukken, - En de onverwelkte roos van onze maagdom plukken? - God moetet zijn geklaagd! - - REI VAN JOODSCHE VROUWEN. - - En zullen wij althans[377] - Den moordenaars en beuls van ons getrouwe mans - Verstrekken tot een prooye, en zulke schelms verwermen, - En hun believen en omhelzen met onze ermen, - En dulden, dat ze met haar lippen ongezond - Ons kaken drukken, en 't koraal van onze mond! - Geenszins; wij zullen, vóór 't opdagen van de morgen, - Haar 't hoofd omwringen, en in d' eerste slaap verworgen. - - FRONTO. - - 't Is lang genoeg gedraald; volgt, daar ik u geleî. - Ons heerkracht gij verlet[378]; men acht hier geen geschrei. - - DE DOCHTER SION. - - Wij volgen, gaat slechts voor; vergunt ons nog die zegen, - Dat wij ons klachte doen, en zeggen onderwegen - Het vaderland adieu. Bedrukte! vangt dan aan, - En neemt uw afscheid; want de tijd eischt, dat wij gaan. - - REI VAN JODINNEN. - - Gij, onlangs heerlijk, - Maar nu, o deerlijk - Jeruzalem! hoort ons geklag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Gezang en cyther, - Staf, kroon, en myter, - Gestoelt', dat nooit zijn weêrgâ zag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Gij, prachtige hoven! - Die trotsch naar boven - Reest, daar de stad op 't hoogste lag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Volkrijke straten, - Die nu verlaten - Zijt, op het schoonste van den dag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Verheven daken! - Vernield door 't blaken - Van 's vijand s tortsen oon verdrag[379]: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Gij, hooge poorten! - Waar in verhoord, en - Gevonnist elk te worden plag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Gewijde graven - Van die de staven - En schepters droegen met ontzag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Bespiênde toornen! - Waar uit met hoornen - Men maakte van de strijd gewag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Gij, trotsche muren! - Die niet verduren - En mocht der Heidnen stormbok doch: - Wij nemen oorlof. Och, och, och, och! - - O kerk der kerken! - Waar aan men merken - Mocht Jacobs ijver oon bedrog: - Wij nemen oorlof. Och, och, och, och! - - Daar God zijn zegen - Uitbreidde in 't plegen - Van d' heilge dienst, die hier geschach[380]: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Daar, blij van zinnen, - De Cherubinnen - Elk minlijk groetten met een lach: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Daar Levi's stamme, - Met zuivre vlamme, - Op 't outer 't offer smooken deê: - Wij nemen oorlof. Wee onzer, wee! - - O, vloer! bevolen - 's Hoogpriesters zolen, - Daar eenen Fenix[381] nam zijn steê: - Wij nemen oorlof. Wee onzer, wee! - - Daar d' ark behoedde - Aärons roede, - Het Mann', en Mozes' Tafel meê: - Wij nemen oorlof. Wee onzer, wee! - - Verslagen helden, - Die most ontgelden - 's Krijgs toorne, en boeten het gelag: - Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach! - - Verloste moeders! - Die niet bedroevers[382] - Zaagt als uw tepels, droog van zog: - Wij nemen oorlof. Och, och, och, och! - - Die in uwe ermen - 't Kind hoorde kermen, - En geven zijnen doodsnak nog: - Wij nemen oorlof. Och, och, och, och! - - Verwoeste steenen! - Verstrooide beenen! - Vleesch, dat verstrekt der dieren aas: - Wij nemen oorlof. Helaas, helaas! - - Verleide zielen! - Die hielpt vernielen - Uw oude stad, en streedt zoo dwaas: - Wij nemen oorlof. Helaas, helaas! - - Kelders en kuilen! - Daar voortaan de uilen - Haar laten hooren met geraas: - Wij nemen oorlof. Helaas, helaas! - - -DE VIJFDE EN LESTE HANDEL. - -TERENTIUS, SIMEON, REI VAN KRISTENEN, GABRIEL. - - TERENTIUS. - - Wie maakt u stout, zoo vroeg dees velden te bespieden? - - SIMEON. - - Verspieders zijn wij niet, och! neen, maar vrome[383] lieden, - Genadig landvoogd, wij zijn Kristenen gedoopt, - Een vreedzaam volk, dat steeds op Jezus Kristus hoopt, - Der zielen Heiland, dien de goddelooze Joden - Zoo schelmsch betichtten, en zoo schandelijken doodden: - Wij, gangers in zijn spoor, om zijnen naam versmaad, - Te streng van haar vervolgd, en tot in 't graf gehaat, - Voor 't jongste Paaschfeest hier nog aan ons heerdsteê zaten: - Maar door het spoken van de Auzonische[384] soldaten, - Die 't al afliepen, als vast d' een aan d' ander stad, - Van haar beklommen, de bebloede neêrlaag had, - En 't eislijk moordgeschrei, dat herwaarts in de toppen - Der hooge bergen klonk van Ascalon, van Joppen, - Van Ptolemaïde, Jotapa, Taricheên, - Afaca, Garizim, 't plat land der Idumeên, - En andre plekken: wij, beducht voor Salems plagen, - Die Davids zoon voorzeî, die vele komen zagen, - En druppen onvoorziens op dit halstarrig zaad, - Dees muren vloden, naar de Goddelijke raad, - Die ons Messias gaf, en bleven zoo verholen - Te Pella. Nu de stad ligt gants vergaan tot kolen - En assche, komen wij, een ongewapend volk, - 't Verwoest Jeruzalem bezien: of nog de kolk, - Of eenig teeken van ons heerdsteê was te vinden, - Of koud gebeente van onze onbegraven vrinden: - Vermits wij hoorden, 't heer op zijn vertrekken stond. - Dit weinige, edel heer! ons, arme pelgrims, jont! - - TERENTIUS. - - Uw antwoord mij vernoegt; gaat henen zonder vragen, - Uw dorpels zoekt, begraaft uwe onbegraven magen, - En zoo de nood u drukt, keert van 't gebergte weêr, - En slaat u metter woon hier veiliglijken neêr, - Bezaait dit akkerland, plant wijngaard, bouwt er hutten, - En uwen Kristus dient; wij zullen u beschutten, - En al, die 't Joodsch geslacht niet godloos hangen aan, - Ons zullen wilkom zijn, 't land zal haar open staan. - - REI VAN KRISTENEN. - - Helaas! wat merken wij hier al veranderingen! - Helaas, Jeruzalem! ons schijnen alle dingen - Vergaan met uwen val; wat Scyth, wat wreede Parth, - Die hier voorbij gaat, moet met een meêdoogend hart - Niet aanzien dat geweld[385] vernield met staal en vuurwerk, - En geven een gehuil op 't omgestorte muurwerk, - Op 't puin en de assche, die d' uitheemschen houdt bedeesd, - En tuigt, hoedanig is haar heerlijkheid geweest. - O God! wat ziedy niet al aan met alziende oogen! - Wie zal hierover recht uw oordeel vaten mogen! - - GABRIEL. - - Gij Kristen pelgrims, die hier dut[386], en[387] vreest geen leed - Van d' Engel Gabriël, die 's Hemels vloer betreedt, - Die d' heilge Moedermaagd boodschapte van te voren, - Hoe zij van God was tot een Moeder Gods verkoren; - Ik zal 't ontvouwen, en voor u ontslui'ren al - 't Geen aan te merken staat in Isrels droeven val; - Met aandacht daar op let, en u geenszins verwondert, - Dat gij hier ziet vertreên, verbrand, geblaakt, geplonderd - Den priesterlijken stoel korts vol van majesteit, - Den koninklijken troon, de pracht en heerlijkheid - Des grooten Salomons; dat gij, met staal, met vlammen - En honger, ziet verdelgd de welgeboren stammen, - Die, alle volk te spijt en d' Engelen te trots, - Uitblonken in 't gebergt gelijk een glorie Gods: - Want daar is in vervuld 't geen voormaals u, in Perzen, - Heeft Daniël voorzeid met zijn droomkondig' hersen, - Te weten: dat het volk eens vorsts, gewapend sterk, - Uitroeyen zou de stad, het volk, en d' heilge kerk, - En schorsen, 't offren, en zijn valsche Godsdienst stichten, - Daar, boven d' arke, 't goud des Cherubs plag te lichten: - Gelijk Messias ook gespeld heeft zoo perfect[388], - Als hij de stralen van zijn Godheid hield bedekt, - En van d' Olijfberg zag het heer de stad verrassen, - Den tempel branden, en 't verwoede Rome plassen - En, met d' hoefijzers van haar hengsten, staan in 't bloed. - Wie niet halsstarrig blijft, kan hier door in 't gemoed - Zich ook verzekren, dat, naar aller heilgen wenschen, - Verschenen is den Held en Heiland aller menschen, - De groote Siloa: vermits men ziet ontrukt - Den Joden haren staf, en haren staat verdrukt, - Ja, tot den grond vernield: gelijk zulks elk gegeven - Is tot een teeken, van d' oudvader, zat van leven, - Die God zoo lang aan zijn beloften hield verschuld[389], - Tot dat hij Juda zag ontschepterd en onthuld - Van zijnen hoofdband, en ontkleed van zijn gewaden, - En 't volk Gods de aardsche weelde en heerlijkheid versmaden, - Zoo haast als het vernam, hoe Davids Godes zoon - Omleeg afbreken liet den wereldlijken troon, - Een ongeachte praal, indien ze wierd geleken - Bij 's Hemels glorie, daar hij zit, om uit te steken - Verr' boven al de pracht der koningen, die ooit - Hier lagen overhoop, en vochten haar berooid[390]. - Wat Kristen is er, die nu voên zal zijn gedachten - Met zulke verkensdraf, en op een Heiland wachten, - Die aardsche kroonen strooit: die troonen bouwt in 't slijk: - Die naauw bepaald is met een eng verganklijk rijk: - Die pronkt met staven, die inwendig vast verrotten: - Die purper draagt, dat opgeknaagd wordt van de motten, - Dat zijnen glans vergeet, en haast[391] zijn luister derft? - Gij, huisgenooten Gods! die hier beneden zwerft, - Gewisselijk, al waar uw erf het rijk van Meden, - Schoon Perzen waar uw leen, en Nimrods groote steden - Uw lot, schoon of al 't Oost voor u op 't aanzicht viel: - 't Waar nog een kranke troost verworven voor de ziel: - Al blonk uw lichaam als een zon, die zat van stralen - Op haren middag bralt, eer zij gaat nederdalen: - Wat mocht het baten, als een lang gevreesde dood - Op 't onverzienst' voor u deze aardsche glorie sloot! - Laat dan de dwazen gaan brageeren[392] en hoog roemen - In dingen, die slechts zijn verwelkelijke bloemen: - Vliegt gij uit d' ijdelheid naar boven van beneên: - Klimt op, daar Jezus wordt van d' Englen aangebeên: - Daar 't heerschaar nimmer moê, met juichen en met springen, - Droomt nergens anders af als van hem lof te zingen: - Daar de ouderlingen op haar herpen kunstig slaan: - Daar alle tortsen, daar de sterren, zon, en maan, - Zijn enkel duisternis, ten opzien van den genen, - Die 't endloos rond vervult, en niets laat onbeschenen: - Daar 't nieuw Jeruzalem heeft gants een ander schijn: - Daar al de straten goud, de poorten peerlen zijn: - Daar 's Drieheids majesteit verstrekt, aan alle kanten, - Der Hemel-lieden kerk: daar alle diamanten - Verliezen haren glans: daar God zich maakt gemeen, - En duizend jaren zijn als onzer dagen een. - Wie zal nu twijflen, dat de wet, met al haar feesten, - 't Wyrooken, 't slachten, en 't opofferen der beesten, - De reinigingen, en wat dienst daar meer aan kleeft, - Is donkerheid, bij 'tgeen dat schoonder luister heeft? - Wie zal de schaduwen omhelzen voor de waarheid? - Of kiezen Mozes' glans voor Kristus' gulde klaarheid, - Die blonk op Thabor van zijn voorhoofd als een zon? - Wie Levi aanzien voor den tweeden Aäron, - Die in een schoonder koor gaat storten zijn gebeden - Als ooit hoogpriester, die hier wyrookte beneden - In 't heiligdom, dat nu, gebroken en geschend, - Elk raadt, dat hij 't gemoed naar 's Hemels kerken wend', - Van derwaarts[393] Jezus 't mann' laat regenen bij vlagen, - Veel zoeter als de broôn, die op de tafel lagen - Voor 't priesterlijk geslacht: van derwaarts elk bereid - Is spijze, die de ziel toebrengt onsterflijkheid. - O, bruid van mijnen Vorst, verkorene gemeente! - Keert vrij uw aangezicht van 't vlammig borstgesteente, - Daar uwen Fenix[394] meê ging brallen eens om 't jaar, - Alsof hij niet meer mensch, maar gants vergodet waar: - Die glanzen zijn gebluscht, waarom gij stondt verwonderd, - Die diensten hebben uit: ziet Levi eens geplonderd - Zoo naakt staan zonder kleed, en treuren om den schat - En 't goud, dat Israël zijn kerk geheiligd had. - Zoo gij een priester zoekt, versmaadt dit driftig[395] eiland[396], - Gaat naar de sterren toe, daar vindy uwen Heiland, - Niet opgesmukt met zijde of wormgespinsel, neen, - Zijn kleed is enkel licht van boven tot beneên. - Ziet, wat een ronde kring van louter vlam en stralen - Omzweeft zijn majesteit! ei, ziet eens neder dalen - Die zoete Cherubijns en Serafijnen, om - 't Schoon aanschijn door te zien van 's Hemels Bruidegom! - Zij lonken lodderlijk, en blijven op hem staren: - Volgt haren voorgang: laat de doode priesters varen, - En rusten in het graf: leent niet meer Mozes' mond - Maar Kristus' lippen 't oor: omhelst het nieuw Verbond! - Vermengt geen goud met lood; waardeert het beeld geringer - Als 't leven, daar 't op heeft gewezen met de vinger. - Dit treurspel, dat hier is gespeeld zoo bloedig lang, - En nu besloten met der Joden ondergang, - U Gods rechtveerdigheid en strengheid uit gaat drukken, - Die wrake neemt van 't kwaad, en alle booze stukken; - En, tot waarschouwing van een iegelijk persoon, - Stelt, als een baken, dit verdelgd geslacht ten toon: - Gelijk de rechters op het galgeveld de boeven, - Die overgeven[397] vaak haar ouderen bedroeven, - Ja, een geheele stad, brandstichters, en verraârs, - Straatschenders, dieven, en vervloekte moordenaars, - Met knodse, vuur, en staal, met koorden en met stroppen, - Raaibraken, worgen, slaan, ophangen, branden, koppen, - En wegen op de straf, naar elks begangen[398] feit: - De plaatse van 't gerecht geeft een afgrijslijkheid[399] - Den reizigers, wanneer zij palen, raden, galgen, - En kruisen zien van verr', die haar het hert doen walgen - Van d' eiselijke stank, en 't aanzicht al verschrikt - Afwenden van 't geboeft', dat, d' oogen uitgepikt - En halfgegeten, spijst den kraayen en den raven, - En d' arenden, die in haar ingewand begraven[400] - 't Verschrookte menschenvleesch, verdord en zwert gebraân; - Een vette buit, waarop dees dieren ledig gaan[401]. - De Joôn van misdaad, in haar knagende geweten, - Vaak wierden overtuigd, wanneer zij Gods profeten - Verpletterden met steen, en bliksemden haar 't hoofd. - Maar och! hoe was dat volk van 't Hemels licht beroofd, - Als zij ophoopten[402] nog de afgrijselijke zonden, - En 't onbesmette Lam zoo bits naar 't leven stonden: - Hoe was al 't helsche spook[403] ontketend op die dag, - Als God zijn liefste Zoon zoo bloedig sterven zag: - Die, streng gebonden, en geslagen, en bespogen, - Gerukt wierd en geplukt, gesleept en voortgetogen: - Die naakt ten toon gesteld eens ieders gaapspel was: - Doen 't al: "kruist, kruist hem!" riep, "en lost ons Barrabas! - Zijn bloed zij op ons brein!" doen hij, van schreyen moede, - Zijn borst gemarmerd en gestreept zag van de roede: - Doen hij in 't richthuis droeg het purper tot zijn hoon: - Geschepterd met een riet, gemyterd met een kroon - Van scherpe doornen, die het krijgsvolk om zijn hersen - Ging vlechten, en verwoed om zijn hoofdslapen persen, - Dat een slagregen van roô druppelen al meer - Droop langs zijn voorhoofd en zijn heilig aanschijn neêr: - Aldus mismaakt, most hij, met pijnelijke gangen, - 't Hout dragen, daar men hem gespalkt korts aan zou hangen: - O, wreedheid ongehoord! zoo wierd hij, als een guit, - Gedoemd ten galgenberg, en most ter poorten[404] uit. - Hem volgde een droeve rei van vrouwen en van maagden, - Die gaande sloegen voor haar borsten, en beklaagden - Den heiligen Profeet, die, door de gansche stad, - Veel kranken oon artsnij van 't bed geholpen had. - Indien nog 't loos gebroed zijn straf had willen keeren, - Zij wierd hun klaar gespeld zelf van de mond des Heeren, - Die zich omwendde, en riep: "helaas, bedrukte rei! - Wat weendy over _mij_, maakt eer een veldgeschrei, - En _uwen_ val beklaagt; want ziet, ik zie genaken - De fakkel, die uw stad verbranden zal en blaken: - Dan zal men roepen: "o, gelukkig is die geen, - Die nooit onnoozel vrucht zag hangen aan haar speen: - O, driemaal zalig, die nooit blijde moeder waren, - Diens buiken nimmer zijn geslonken na het baren!"" - Zoo sprekende, genaakt' hij 't Heidensche gericht, - 't Vervloekte Golgotha, dat wit van schedels ligt. - Hier most hij, naakt aan 't hout gehecht, te schendig lijden[405] - Twee moorders, die hij zag gekruist op beide zijden: - Hier wierp de krijgs-knecht om zijn kleederen het lot: - Hier bad hij voor zijn beuls, en wierd van nieuws bespot: - Met galle en eek gelaafd; hier zag hij 't handenwringen - Zijns moeders, en een zweerd haar droeve ziel doordringen: - Hier schreid' hij: "God, waarom verlaat gij uw zoon!" - Dat zijnen moordschreeuw klonk in 's Hemels hoogsten troon; - Wij zagen hem terstond den lesten doodsnak geven, - En droegen fluks zijn ziel in 't vrolijk eeuwig leven, - In 't lieflijk Paradijs: van derwaart zag ze neêr, - En zag 't verlaten vleesch doorsteken met een speer, - De zonne gaan te rug, de cierlijke tapijten - Des tempels scheuren, en van zelf aan stukken rijten; - Het aardrijk siddren, en de dood haar ijzren staf - Verworpen[406], als de doôn opkeken uit het graf. - O, Kristen schare! laat zijn droevig lijden breken - Uw steenen hert, en denkt, of God, om zich te wreken - Van 't goddeloos geslacht, niet dobbel oorzaak heeft, - Wanneer 't zijn goedheid zoo ondankbaar wederstreeft: - Dus spiegelt u en vreest, eer gij mee wordt verstooten! - Want heeft hij niet verschoond natuurlijke loten[407], - Veel minder ongekwetst die[408] van zijn bliksems blijft, - Die tegen de natuur den boom is ingelijfd: - Of zijdy Jacobs zaad, zoekt geenen roem te halen - Voor God, omdat uw stam van Abram komt te dalen: - Omdat gij zijt besneên, noch steunt niet op de Wet, - Maar door 't geloove uw hope op Jezus Kristus zet. - In dees verstoringe en beschreyelijke ellende, - Als in een tafereel, ook aller dingen ende - Wordt levende afgemaald, en naakt gesteld ten toon, - Dat niets blinkt hier beneên zoo heerlijk, noch zoo schoon, - Zoo sterk, zoo groot, zoo trotsch, zoo prachtig, noch zoo heilig, - Dat voor een snel verderf zich kan beschutten veilig. - Ziet vrij Jeruzalem eens met opmerken aan: - Gij ziet de wereld met haar vesten ondergaan, - En niets geschapen, dat in eeuwigheid zal duren. - Laat alle steden prat en stout zijn op haar muren, - Wachttoornen, poorten, en bolwerken hemelhoog, - Valbruggen, ijzerwerk, en grachten nimmer droog; - Wat mag het baten, als de jongste dag der dagen - Komt steuren 's werelds feest met alderhande plagen? - Als God zich rust ten strijd, en dat men 't Kristendom - Als in slagoorde vind tweespaltig[409] staan alom, - Rijk tegen rijk gekant, en dat d' hoofdstoffen stuiten - Nature in haren loop, en gaan haar ampt te buiten? - Wanneer de onzuivre locht een snelle pest verwekt, - Het kerkhof mest, en 't land alsins met dooden dekt? - Wanneer de zee verlaat haar palen niet om temmen[410], - Te lande berst en briescht, en op de baren zwemmen - De menschen doet en 't vee? wanneer het aardrijk beeft, - En uit den afgrond looit[411], en een gehuil opgeeft, - En hooge klippen scheurt, en overstulpt met rotsen - De steen, die hangende aan 't gebergte elk wilden trotsen? - Wanneer den Hemel derft zijn blinkende gestalt, - Zijn sterren strooit, de maan haar zilvren pruik ontvalt, - De zon zijn gouden huive, en dat, met groot vergrammen, - Den Æther uitberst, en de wereld stelt in vlammen? - Dan zal de reye der Aarts-Englen dalen af, - En met bazuingeklank verwekken uit het graf, - En dagen voor 't gericht de dooden lang ontslapen, - En zamelen 't gebeent': de baren zullen gapen, - En braken lijven uit, die schuurden haren grond, - En die verzwolgen zijn van visschen, groot van mond. - Het aardrijk zal zijn doôn, de zee haar lijken geven, - En Adam al zijn zaad zien voor hem staan, en leven. - De Cæsars zullen uit haar tomben hemelwaart, - Een grooter Cæsar zien, en vluchten, al vervaard - Voor zijn streng aangezicht: de vorsten eislijk huilen: - "Ach, bergen! valt op ons! versteekt ons, helsche kuilen! - Ons schepters hebben uit, ons glorie heeft gedaan! - Wat vierschaar spant men hier? wie kan voor hem bestaan!" - 't Geslacht der Joden met verwondering zal spreken: - "Dit 's hij, wiens zijde met een ijzer wierd doorsteken; - Dit is hij, die betrad de dorpels van ons huis, - En hing op Golgotha gedoemd, en storf aan 't kruis! - Waar bergen wij ons ziel?" het dun getal der vromen, - Dat Kristus door 't geloov' heeft vrolijk[412] aangenomen, - En 's werelds pracht versmaad, en had om zijnen naam, - Noch schat, noch borgerschap, noch staat, noch lof, noch faam, - Maar ramp en tegenspoed: ja, wierd vaak vander eerden - Verdelgd van felle beuls, met koorden, vuur, en zweerden: - Dat Kristen hoopken zal, ter rechterhand vooraan - Geplaatst, zijn lichten[413] blijde op zijnen Heiland slaan, - En vliegen hemelwaart naar boven, als 't zal hooren - Die vreugderijke stem: "Komt hier, mijn uitverkoren!" - En, met een feestgewaad omgord van enkel zon, - Verzellen gaan om hoog den tweeden Salomon: - Die, om elk naar verdienst zijn vonnis uit te meten, - Is op geen stoel van goud en elpenbeen gezeten, - Maar in de wolken bralt, met genoten majesteit - Als Ezaïas zag voorheen Gods heerlijkheid: - Bralt, zegge ik, op een troon, die van de Serafijnen - Gedragen, niet en doet als bliksemen en schijnen, - En werpen straal op straal; ziet, hoe verbaasd voor hem - De goddelooze vliên dees donderende stem: - "Vervloekte, gaat van mij!" 't berouw komt hier te spade: - Geen aflaat geeft men hier: hier schenkt God geen genade: - Ziet, hoe al 't helsche spook, met zeldzaam gekrioel, - Met zijnen pekstok stouwt de zielen in den poel. - Ziet, hoe Beëlsebub zijn kerkers en zijn holen - Met zwavel propt, en met onlesschelijke[414] kolen, - En pijnt de naakten met een endelooze dood: - Terwijl de Christen rei in Abrams zachte schoot - Gewenschte rust geniet, en in den Paradijze - 't Verborgen manna smaakt, en nut der Englen spijze. - Gij, bondgenooten Gods! gaat in, door de enge poort, - Naar deze bruilofts feest, en blijdschap nooit gehoord, - En, met uw voorbeeld en oprechtigheid, wilt nooden - Tot uw gemeenschap steeds het overschot der Joden: - Dat, na veel zwarigheên, na veel geleden smaad, - Den Zoon zal kussen, en de Goddelijke raad - Gehoorzaam zijn, na dat 't getal vervuld zal wezen - Der Heidenen, die God en 's werelds Heiland vreezen. - - SIMEON. - - Lof zij Jehova, die ons wormkens vrundlijk is, - En toont den rijken schat van zijn geheimenis: - Die zijnen Engel zendt uit 's Hemels hooge kerken, - Om ons t' ontsluiten wat wij hebben aan te merken - In Jacobs droeven val, en jammerlijke ellend. - Mijn Kristenen! dit in uws herten tafel prent! - Aanmerkt Gods strengheid aan[415] de geen die hem verachten, - Zijn groote goedigheid aan al die op hem wachten. - - DOOR EEN IS 'T NU VOLDAEN. - -[1] Hoewel dit Treurspel, blijkens de dagteekening der opdracht, vóór -de _Helden Godes_ het licht zag, laten wij het hier eerst op dit en -den _Hymnus_ volgen, daar het al het voorgaande in dichtwaarde verre -overtreft; waarom dit dan ook door Vondel, een twintig jaar later, als -"ontijdig voortgebrocht" en "den dag onwaardig" veroordeeld werd. - -[2] Willem, Vondels twaalf jaren jongere broeder. - -[3] Eig. _ehrenfest_, een uit het titelrijke Duitschland herkomstige, -thans geheel verouderde titel. - -[4] Leycesters welbekende tegenstander, en vader van den dichter en -geschiedschrijver. - -[5] _in 's werelds ommekring_. - -[6] _bejegenen_. - -[7] _geleidelijk_. - -[8] _weinige jaren geleden_. - -[9] _voorhuis, voorhof_. - -[10] Een der Grieksche wraakgodinnen. - -[11] _slangenhaar_. - -[12] _brandhout_. - -[13] _naakt, berooid_. - -[14] Voor _gij die_; verg. vroeger en later herhaaldelijk. - -[15] Latinisme voor _door de Grieken overgelaten_. - -[16] D. i. de Trojanen. - -[17] Voor _godsvrucht, vreeze Gods_. - -[18] Thans _gunnen_. - -[19] Thans _zon_. - -[20] _toeven_. - -[21] Min gelukkig voor _begroet_ of derg. - -[22] _hol_. - -[23] Voor _keer, trek_. - -[24] _vaak, dikwerf_ (met den thans versleten verbuigingsuitgang). - -[25] Thans _hooge_. - -[26] Naar de Oud-Testamentische voorstelling der regeeringshoofden als -_goden_. - -[27] Lat. voor _erk. voor alle ontv. weld_. - -[28] Thans _Joodsche_. - -[29] Pieter Cornelisz. - -[30] Verkeerdelijk voor _den lande nuttige_. - -[31] Verkeerdelijk voor _vaderlandsche_. - -[32] _kortaf, ronduit_. - -[33] _aan te raken_. - -[34] Naar de Hollandsche wanspraak, voor _men_. - -[35] Voor _bouwen_. - -[36] Germ. voor _verwijt_. - -[37] Thans veelal _tabèl_. - -[38] Virgilius (_Aen._ II.) - -[39] Hier voor _onaanzienlijk_. - -[40] Voor _drumpel_, gelijk dit voor drempel. - -[41] De bekende Joodsche geschiedschrijver Flavius Josephus. - -[42] _schouwspel_; verg. vroeger. - -[43] Versta _hun_. - -[44] Germ. voor _geslepen, schrander_; verg. hetzelfde woord -herhaaldelijk bij Starter. - -[45] Voor _omgezworven_. - -[46] _op de vlucht_ (gelijk wij thans nog _voortvluchtig_ bezigen). - -[47] Voor _begaan_; verg. vroeger. - -[48] _schuins_. - -[49] _dwars, scheef_. - -[50] Voor _evenzoo_. - -[51] Versta: _Romeinsche_. - -[52] _onlangs_. - -[53] De zoogenaamde _Seneca_. - -[54] _Hecuba_. - -[55] In goeden, thans verouderden, zin voor _verhevener_. - -[56] Voor _Trojanen_. - -[57] Versta: _tempel_. - -[58] Voor _gebouw_. - -[59] De rivier van Troje. - -[60] Gelijk reeds vroeger, voor _voornaamste_. - -[61] Latinisme voor _bezongen_. - -[62] Voor _ondermaansch werk_. - -[63] _verdichte_. - -[64] Thans _verschuldigde_. - -[65] Figuurlijk voor _zedelijke misdaad_. - -[66] Venus. - -[67] Den berg in Kl.-Azië. - -[68] Gelijk men thans nog wel van 't licht van lamp, kaars, of blaker -zegt, voor _verdooft, verdonkert_. - -[69] Thans tot _graag_ zaamgetrokken. - -[70] _aan 't slot_. - -[71] _daarvan_, van dien val. - -[72] _wacht_. - -[73] _zich gedrongen vond_. - -[74] Latinisme voor _en na 't omkomen van G. en O._ - -[75] Voor _Romeinsche_. - -[76] _IJveraars_. - -[77] _jonkvrouw_. - -[78] Germanisme voor _gunst_. - -[79] _bovenstad_. - -[80] In zijn oorspronkelijke beteekenis van _glansrijke, eervolle_. - -[81] _verdicht_. - -[82] De latere lezing, zie bij Van Lennep I, bl. 60 der _Nalezing_. - -[83] _open, bloot, klaarlijk_. - -[84] _Romeinsche_. - -[85] Thans _niets_. - -[86] _Te vergeefs_; verg. vroeger. - -[87] _huivert voor_. - -[88] _hartsbenaauwing_. - -[89] _afwisschen_; verg. vroeger. - -[90] _altoos door_. - -[91] Thans slechts in den verlengden vorm _vochtig_ gebruikelijk. - -[92] _gerepte_. - -[93] _zoo als_. - -[94] Thans _toch_. - -[95] Thans _bang_ of _angstig_. - -[96] Voor _aangrijnsde_. - -[97] _smartvoller_. - -[98] Rijmshalve voor _geweken_. - -[99] Thans _naar_. - -[100] Voor _helpt het_. - -[101] _ademt gij_. - -[102] Versta: _Nu 't bouwvallig Israël vernield is_. - -[103] _doet pleisteren, verpozen_. - -[104] Voor _nergens_; verg. boven, bl. 84a, aant. 43. - -[105] Thans _Griekenland_; verg. vroeger. - -[106] _vergolden, betaald_. - -[107] _prikkelend tergt_. - -[108] Germanisme voor _mijn_ of 't enkelv. _vader_. - -[109] _mijmert_. - -[110] Anders _adelaar_. - -[111] _bewegen_ (eig. _doen wijken_; zie vroeger). - -[112] _doodsbleek_. - -[113] _overschouwt_. - -[114] _rooven_. - -[115] _brandt_. - -[116] Voor _smette_. - -[117] _merken, teekenen, herinneringen_. - -[118] Thans verouderde tweeden naamvals vorm. - -[119] Versta: _haar kans_. - -[120] Peleus' zoon _Achilles_. - -[121] _week_. - -[122] _één, zaamgegroeid met_. - -[123] _even_. - -[124] Voor _neêrgestorte_. - -[125] _geprangd, overstelpt_. - -[126] _te zamen_. - -[127] _gedrongen, geperst_. - -[128] _evenaart_. - -[129] Versta: _Als wij weigren het te doen_. - -[130] Versta: _wij, wier_. - -[131] Voor _pijlspits_. - -[132] _redebeleid, gronden_. - -[133] _u ontzien_. - -[134] Voor _legerhoofd_, in 't algemeen. - -[135] Nam. _aan ons_. - -[136] _vergruizen, te morsel stooten_. - -[137] Voor _soldij_. - -[138] _eerloof_. - -[139] _bevlekte_. - -[140] Anders _bralt_. - -[141] _bepaalde_; zie boven, bl. 3b, aant. 4. - -[142] Nam. het oude _Gallië_. - -[143] _Britten_ (verg. 't Fransche _Bretons_). - -[144] _behoeft_. - -[145] Die van Rome. - -[146] _te gader_. - -[147] Voor _verbinden_ in 't algemeen. - -[148] Rijmshalve voor _verdeeld_. - -[149] _Zegt den vrede op_; verg. vroeger. - -[150] _hals_. - -[151] Gelijk reeds herhaaldelijk voor _nederlaag_. - -[152] _om niet_. - -[153] Thans _wordt_. - -[154] _overpeinzen_. - -[155] _pijl_. - -[156] _neêrzijgen_. - -[157] Rijmshalve voor _schertsen_. - -[158] Spreek uit _Jacinthen_ en verg. _Hiob_ voor _Job_. - -[159] Voor _schittert_; zie vroeger. - -[160] Versta: _zoodat_. - -[161] Maatshalve voor _gebleven_. - -[162] 't _algemeene best_. - -[163] _knoke-, kneukel-been_. - -[164] Voor _nek_ (verg. 't Hoogd. _Nacken_). - -[165] Dat van Remus nam., naar de oude legende. - -[166] _glansrijke_. - -[167] Thans _vergood_. - -[168] _wat zich in 't ondermaansche beweegt en wemelt_. - -[169] Voor _jubel_ of derg. - -[170] _heldhaftig, als helden_. - -[171] _schimpt_. - -[172] _smalend_. - -[173] _verte_. - -[174] _zoo_. - -[175] _eerst, vroeger_. - -[176] Voor _gij, die_; zie vroeger. - -[177] _eerekroon_ voor 't _muur_ bestormen. - -[178] Voor _opklimmen_. - -[179] _Staat, wijkt ter zij_. - -[180] Thans _afgepaalde, afgeperkte_, daar _tuin_ niet meer voor de -_omheining_, maar 't _omheinde_ zelf gebezigd wordt. - -[181] _welkome bedrijf_. - -[182] _vooruit, voor u heen_. - -[183] (met olie) _ingesmeerd_. - -[184] _zuil_. - -[185] Verouderd voor _stof, aard_; ik lees zoo voor _mond_, waaraan -V. L. te vergeefs beproeft een gezonden zin te hechten. - -[186] Voor _wapenen_. - -[187] Latinisme (_Occidens_) voor _Westen_. - -[188] _Komen, werken op_ (verg. ons _goed_ of _deugd doen_). - -[189] _aan alle zijden_. - -[190] Voor _zon_. - -[191] Voor _begoochelt, bedriegt_. - -[192] _zienlijke, zichtbare_. - -[193] _bonst_ (met den hamer), _werkt_; verg. boven, bl. 30b v. o. - -[194] _opbindt_, voor _verheft, opschroeft_. - -[195] Anders _in_. - -[196] Germ. voor _vaatwerk_. - -[197] _dag aan dag_. - -[198] Zoo lees ik voor _het_. - -[199] door nachtwaken _afgebeulde_. - -[200] _begeeft u_. - -[201] _krengen_; verg. vroeger. - -[202] Eig. _kast_; hier voor _schuilplaats_. - -[203] _vonken_ (verg. 't werkw. _glinsteren_). - -[204] Gelijk reeds meer, voor _blusschen_ (dat eig. hetzelfde is, met -voorgevoegd _be-_). - -[205] Rijmshalve voor _de cypresse_, thans _cypres_. - -[206] _leyen_ (verg. 't Fransche _écaille_), van 't schilferen zoo -genoemd. - -[207] _blussche_. - -[208] Later in _fornuzen_ en _fornuizen_ verbasterd (verg. 't Fransche -_fournaise_). - -[209] _schroeyen_. - -[210] _altaar, outer_. - -[211] _bestemd_. - -[212] Thans _oogst_. - -[213] _Ach, wee mij_. - -[214] Thans verouderd voor _zingt gij_ (verg. echter ons _kweelen_, -d. i. _kwedelen_). - -[215] hier voor _herinneren_. - -[216] _gevleid_. - -[217] _toen_. - -[218] voor _Libiaansche_. - -[219] _spijst_. - -[220] _om beurten_. - -[221] Anders _gallerij, gaanderij_. - -[222] voor _men_. - -[223] _Deed het er niets toe_. - -[224] _onvoldaan_. - -[225] Anders _spitten_ (verg. _beden_ en _bidden_). - -[226] Versta: _gij, die_. - -[227] _gebraden beetjens_. - -[228] Rijmshalve voor _lekkertjens_. - -[229] _kloekhartiger_. - -[230] Thans verouderde dubbele ontkenning. - -[231] Gelijk reeds herhaaldelijk, voor _wij_ en _gij, die_. - -[232] _ronddraait_ (naar de vroegere meening). - -[233] Naar den Griekschen tongval, voor _Jeruzalem_. - -[234] Voor _blootleggen_. - -[235] Voor _torens_. - -[236] _toespreekt_. - -[237] (Eig. _lansknechten_), _soldaten_. - -[238] Latin. (naar V. L.'s juiste opmerking) voor _blij gelaat_. - -[239] Thans, minder welluidend, _naar_. - -[240] _in 't recht van den oorlog_. - -[241] _kloekste, wakkerste_. - -[242] _avancement_ of _bevordering_, gelijk men thans zou zeggen. - -[243] _boogschutters_. - -[244] _bestemd_. - -[245] Thans _telkens_. - -[246] _voorhoofd_. - -[247] _gezouten_. - -[248] _het duffe puin_. - -[249] Thans _meed_. - -[250] Naar de Amsterdamsche spreekwijs; verg. De Vries op Hoofts -Warenar, bl. 185. - -[251] zoo lees ik voor _dood_. - -[252] _staat, is op 't punt van_. - -[253] Versta: _staplen zij_. - -[254] _offerwijn_. - -[255] _gekeurd_; verg. vroeger. - -[256] _zaam_. - -[257] _opgehouden_. - -[258] De dubbelhoofdige Janus. - -[259] De ongerepte Vesta. - -[260] _onjoodschen, onbesnedenen_. - -[261] _voor_. - -[262] _teeken_. - -[263] Staat hier blijkbaar voor _groef_ (het eene _gegravene_ voor 't -andere). Daar ieder dien _jongeling_ zeker wel herkennen zal, teeken -ik zijn naam hier maar niet aan, ten einde den Heer Roelants voor 't -verwijt van nadruk te vrijwaren. - -[264] In zijn latere beteekenis van _godsdienstig, kerksch_. - -[265] _Wel_, naar de oudere gewoonte, terwijl voor ons _maar_ dan -meestal _dan_ gebezigd wordt. - -[266] _straalt_ van _radie_ ('t Fransche _rayon_), en 't daaruit -afgeleide werkwoord. - -[267] _koker_. - -[268] _moge_. - -[269] Afgekort voor _leest men_. - -[270] _Wachter_; men herinnere zich 't Fransche _garde_ en ons -_kortegaard_ (voor _corps de garde_). - -[271] Thans _door het land_. - -[272] Even als 't Hoogd. _es_, 't Fr. _il_, en ons _het_ bij zoogenoemde -onpers. werkw. Versta dus: _een steenen hert moest zich erbarmen_. - -[273] _steun_. - -[274] Rijmshalve voor _verhalen_. - -[275] Thans _ulieder_. - -[276] Voor _schreyen_ (waarmeê 't in den grond één is). - -[277] _grievende_. - -[278] Voor _stelt_. - -[279] Naar de gewone meening omtrent Josephus' houding, op welke echter -zeker vrij wat af te dingen vallen zou. Verg. o. a. 'tgeen laatstelijk -over "Titus' Cliënt" geschreven is door den scherpzinnigen Dr. Bernays -_Ueber die Chronik des Sulp. Severus_; Berlin 1861. S. 49 ff. - -[280] _schietgevaarten_. - -[281] Voor _ten beste geef, veil heb_. - -[282] Zie boven, bladz. 132b, aant. 265. - -[283] Rijmshalve voor _hoogten_; verg. vroeger. - -[284] Voor _bemanden_. - -[285] Voor _beschoren_. - -[286] Thans _vond_. - -[287] _als gezwollen_. - -[288] Thans zou men zeggen: _langs de stoelen_. - -[289] _mes_ (verg. 't Fransche _coutelas_). - -[290] Voor _woning_, naar de Joodsche zegswijs. - -[291] Voor _troep, gewemel_. - -[292] Hier voor _deur_. - -[293] _Zoodat, dus_. - -[294] Nam. _pijlen_. - -[295] _valt_ (en sneeft) _in_. - -[296] _in stukken hakken_. - -[297] Naar de Hollandsche wanspraak voor _men_. - -[298] _toen_. - -[299] _leedt, dulddet gij_. - -[300] _bouwgewrocht_. - -[301] _eens_. - -[302] _verdwijnen der zon_. - -[303] _'t gezicht verwart_. - -[304] _gebouw_. - -[305] Gelijk meer in de spreektaal, voor _gedacht_. - -[306] Nam. _dat heer_ of _die heerkracht_. - -[307] _toen_. - -[308] _Toen_. - -[309] als _heilig afgezette_; zie boven, bl. 129a, aant. 211. - -[310] Voor _geesten_, en wel die der gevallen Engelen. - -[311] _Scheemren met een flaauwer licht_. - -[312] _dan de helderste ster_. - -[313] _overdwars, schuins_. De dichter bedoelt blijkbaar: _Gij -geesten, die even ver boven zon, maan en sterren verheven waart, als -wij er onder liggen_. - -[314] _bron-, water-rijk_. - -[315] Plaatselijk, niet redegevend. - -[316] Thans _ziel_. - -[317] Gelijk reeds meer, voor _boeten, straffen_. - -[318] Voor _ongemak, leed_. - -[319] Gelijk reeds meer, voor _thans_. - -[320] _kring, ronding_. - -[321] Thans _vaak_. - -[322] Germ. voor _gunst_; verg. reeds vroeger. - -[323] _Aarts-, hoofdbevelhebber_. - -[324] Voor _koomt het_. - -[325] Voor _vereischen, behooren_. - -[326] _voor_. - -[327] _afgepaalde_; verg. boven. - -[328] _afgedrukt, gegrift_. - -[329] _ontkend_. - -[330] _gene_. - -[331] _onnoozelheid_. - -[332] Al spreekt men 't eerste _lijk_ ook (naar den eisch) met stommen -klinker uit, zoo blijft deze herhaling toch wanluidend. - -[333] _dan onze verwanten_. - -[334] _schuw_. - -[335] Voor _alzoo_. - -[336] Het woord is, naar Van Lenneps opmerking, minder gelukkig -gekozen, voor _in bedwang houdt_ of derg. - -[337] _over 't hoofd gezien, veronachtzaamd_. - -[338] Hier ware nu Vondels _na_ wanluidend. - -[339] Voor _redeloos_; wij gebruiken _onredelijk_ thans in anderen zin. - -[340] De wolf, die, naar de oude volkslegende, Romulus en Remus zoogde. - -[341] Voor _steun_. - -[342] Zoo lees ik voor _en_, dat (gelijk reeds V. Lennep opmerkt) -onjuist is; men verklare het _bij, onder_. - -[343] Een boetprofeet dier dagen. - -[344] _beproeven_. - -[345] Deze tweeden naamvals vorm herinnert aan den oorspronkelijken -aard van _veel_ als zelfst. naamw. (verg. nog _luttel_). - -[346] Naar de oorspronkelijke beteekenis van 't woord (verg. nog -_rillen, d. i. ridelen_) _beven, dobberen_. De dichter bedoelt -blijkbaar: _als geheel de wereld rustig voor anker schijnt te liggen_. - -[347] _Romulus' volksgenooten_. - -[348] Zie vroeger op _feest, school_, enz. - -[349] Naar den oorspronkelijken klank der ij, als dubbele i; zie ook -beneden, bl. 140b _bij_ en _die_. - -[350] _wordt_. - -[351] _betale, voldoe_, naar de oorspronkelijke beteekenis van -_gelden_. - -[352] _dat goed, die weldaad_. - -[353] Thans _loeyen_. - -[354] _vervorder, voortzet_. - -[355] Dichterlijk (gelijk V. L. te recht opmerkt) voor de _zeven -heuvelen_, waarop Rome gebouwd is. - -[356] Den lateren keizer _Domitiaan_. - -[357] Anders _weeft, verzint_. - -[358] Later veelal _streken_. - -[359] _doet voorkomen_. - -[360] Thans _metselt_; verg. vroeger. - -[361] een _ijdel, ledig_ graf. - -[362] Verg. boven, bl. 59a, aant. 159, en dus niet met Van L. van -_opklaauwen_ af te leiden. - -[363] _gevallen_. - -[364] Thans tot _scheidde_ verzwakt (verg. echter nog het verl. deelw. -_gescheiden_). - -[365] _meesteres_. - -[366] _herstelling_ (verg. nog ons _zich_ ergens van _verzetten_). - -[367] _onderneemt_. - -[368] _dapperheid_. - -[369] Voor _toorn_. - -[370] het door ons _gebouwde_ grafgesteent. - -[371] Verg. boven, bl. 137, aant. 332. - -[372] _wakker_. - -[373] _wilt het_. - -[374] Thans _benaauwde_. - -[375] Germanisme voor _gebonden_. - -[376] Italiaansch voor _schelm_. - -[377] _nu_; verg. vroeger. - -[378] _vertraagt, hindert_. - -[379] _ophouden, uitstel_. - -[380] Germanisme (_geschals_) voor _geschiedde_. - -[381] Als eenling namelijk. - -[382] Voor _bedroefders_, ten zij men _bedroeders_ lezen moet (verg. -het oude _hoot_ voor _hoofd_). - -[383] _eerlijke_. - -[384] _Romeinsche_, naar 't Ital. land van dien naam. - -[385] _macht, machtige stad_; (verg. 't Hoogd. _Gewalt_). - -[386] _mijmert_. - -[387] Ontkennend; verg. boven, bl. 1, aant. 8. - -[388] Min gelukkig voor _juist_, en terecht door Van Lennep als -Rederijkers-smetjen gegispt. - -[389] _schuldig, gebonden_. - -[390] _zich arm vochten_. - -[391] _ras_. - -[392] _brallen_; zie vroeger. - -[393] Versta: _derwaarts, van waar_. - -[394] Verg. boven, bl. 141b, aant. 381. - -[395] _drijvend, vlottend_; verg. vroeger. - -[396] Versta: _het ondermaansche_. - -[397] _geheel bedorven_; zie vroeger. - -[398] Thans verouderd voor _begaan_ (verg. echter _beging_). - -[399] Rijmshalve voor _afgrijzen_. - -[400] Min gelukkig voor _inzwelgen_. - -[401] _teren_. - -[402] _vermeerderden_. - -[403] _geestendom_. - -[404] Thans _poort_. - -[405] _dulden_. - -[406] Thans _verwerpen_. - -[407] _telgen, kinderen_. - -[408] _diegene, hij, die_. - -[409] _verdeeld_. - -[410] _ontembaar_. - -[411] Anders _loeit_; verg. boven. - -[412] _blijmoedig_. - -[413] _blikken_. - -[414] _onuitbluschbare_. - -[415] _voor_. - - - - -Correcties gemaakt door de bewerker - - pagina originele tekst correctie - 120b aenzien van geheel Europa? aenzien van geheel Europa?" - 123a DE REI van Staat-jonfren DE REI van Staat-jonffren - 123a FINEAS Priester FINEAS Priester. - 126b TITTS TITUS. - 135a om zijnes tempels wil! om zijnes tempels wil!" - 137b of een benaauwde dood, of een benaauwde dood. - 141b TERENIUS. TERENTIUS. - 143b geslonken na het baren!" geslonken na het baren!"" - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by -Joost van den Vondel - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK COMPLETE WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL *** - -***** This file should be named 55929-0.txt or 55929-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/5/9/2/55929/ - -Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - diff --git a/old/55929-0.zip b/old/55929-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index d12483a..0000000 --- a/old/55929-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/55929-h.zip b/old/55929-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 45cf105..0000000 --- a/old/55929-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/55929-h/55929-h.htm b/old/55929-h/55929-h.htm deleted file mode 100644 index 0e0e148..0000000 --- a/old/55929-h/55929-h.htm +++ /dev/null @@ -1,6215 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl"> - <head> - <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" /> - <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> - <title> - The Project Gutenberg eBook of De Complete werken van Joost van Vondel. - </title> - <link rel="coverpage" href="images/cover.jpg" /> - <style type="text/css"> - -body { - margin-left: 10%; - margin-right: 10%;} - - h1,h2,h3,h4 { - text-align: center; - clear: both;} - -small {font-size: 75%; } - -p { margin-top: .51em; - text-align: justify; - margin-bottom: .49em;} - -hr { width: 65%; - margin-top: 2em; - margin-bottom: 2em; - margin-left: 17.5%; - margin-right: 17.5%; - clear: both; - page-break-after: always;} - -ul.list { list-style-type: none; text-align: center;} -li.left {text-align: left; } - -ins { text-decoration:none;} - - .pb { position: absolute; - left: 92%; - color: gray; - font-size: small; - text-align: right; - font-style:normal; - font-weight:normal; - letter-spacing: 0em;} - -.chapter { page-break-before: always; page-break-inside: avoid; margin-top: 2em; } -.center {text-align: center;} -.block {display: inline-block; margin: 1em 0em 1em 25em;} -.ralign {text-align: right;} -.indent {padding-left: 2em;} -.smcap {font-variant: small-caps;} -.gesperrt -{ font-style: normal; - letter-spacing: 0.2em; - margin-right: -0.2em; } - -.poetry-container { text-align: center;} -.poem {display: inline-block; - text-align: left;} -.poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} -.poem .verse {padding-left: 3em; text-indent: -3em;} -.poem .indent2 {text-indent: -2em;} -.poem .indent10 {text-indent: 2em;} -.poem .indent14 {text-indent: 2em;} -.poem .indent20 {text-indent: 5em;} -.poem .indent24 {text-indent: 6em;} -.poem .indent26 {text-indent: 8em;} -.poem .indent30 {text-indent: 9em;} -.poem .indent44 {text-indent: 14em;} - -div.covernote {visibility: hidden; display: none;} - -@media handheld -{ - .poem - { display: block; - margin-left: 1.5em; } - - div.covernote {visibility: visible; display: block;} -} - -.footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} -.footnote .label {position: absolute; right: 84%; text-align: right;} -.fnanchor {font-size: .8em; - text-decoration: none;} - - </style> - </head> -<body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by -Joost van den Vondel - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - - - -Title: De complete werken van Joost van Vondel - Met eene voorrede van H.J. Allard, leraar aan 't seminarie - te Kuilenburg. - -Author: Joost van den Vondel - -Release Date: November 10, 2017 [EBook #55929] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK COMPLETE WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL *** - - - - -Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net - - - - - - -</pre> - - -<p class="center"><big>OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:</big></p> -<div class="covernote"><p>De boekomslag is gemaakt door de bewerker en is in het publieke domein geplaatst.</p></div> -<p>De originele spelling en interpunctie is gehandhaafd. Een lijst met -correcties bevindt zich aan het <a href="#Correcties">einde van de tekst</a>. -Dit boek bevat een aantal referenties naar andere delen uit De complete werken -van Joost van Vondel, namelijk Project Gutenberg e-book 21800, 48113, 48607, 48956 en 49910. Hoewel -de correctheid van deze links is geverifieerd op het moment dat het boek geupload is, is er geen -garantie dat deze altijd en overal werken.</p> - -<hr /> - -<h1><small>DE COMPLETE WERKEN<br /> -VAN</small><br /><br /> -JOOST VAN VONDEL.</h1> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h2>Hymnus of Lofzang<br /> -<small>VAN DE</small><br /> -KRISTELIJKE RIDDER.</h2> -<span class="pb" id="Pg116a">[Pg 116a]</span> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">Eens anders zangerin mag rijkelijken melden</div> -<div class="verse">Den welverdienden roem van Jacobs oorloogshelden,</div> -<div class="verse">Die, keerende uit 't gevecht, besprengd met brein en bloed,</div> -<div class="verse">Liep eenen zoeten rei van maagden te gemoet:</div> -<div class="verse">Ik zing des Kristen helds strijdwapens en partijen.</div> -<div class="verse">Groot-Hertog des geloofs! die door uw bloedig strijen</div> -<div class="verse">Onze overwinning wrocht, en die gebenedijd</div> -<div class="verse">Van zulken ridderschap de dapper hoofdman zijt,</div> -<div class="verse">Vergun mij, dat ik mag den eedlen ridder roemen,</div> -<div class="verse">Die gij geweerdigd hebt naar uwen naam te noemen,</div> -<div class="verse">Die, gants op andre wijze als David was gewoon,</div> -<div class="verse">Met zijnen kruisheer vecht om d' alderhoogste kroon.</div> -<div class="verse indent2">Heel korts<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1" href="#Footnote_1_1" class="fnanchor" title="onlangs (zie vroeger).">[1]</a> in nare schaâuw, beschaduwd van de bladen,</div> -<div class="verse">Wij 's heeten middags brand al peinzende versmaden,</div> -<span class="pb" id="Pg116b">[Pg 116b]</span> -<div class="verse">Daar ons de slaap bekruipt, terwijl 't gevogelt kweelt,</div> -<div class="verse">En voedt met zulken droom als ons gezang uitbeeldt:</div> -<div class="verse indent2">Ik zag van 't hoog gebergte in vlak gelegen velden</div> -<div class="verse">Twee trotsche legers, die haar in slagoorde stelden,</div> -<div class="verse">Belust elkanders kanse en voordeel af te zien,</div> -<div class="verse">Of liever duizend doôn te lijden dan te vliên.</div> -<div class="verse">Zoo fluks men 't teeken geeft, roert ieder 't stof met voeten,</div> -<div class="verse">Dat d' aarde schudt, als zij malkanderen gemoeten.</div> -<div class="verse">De razernij vangt aan met een vermengd geluid,</div> -<div class="verse">Dat naar de sterren klimt, en aan den hemel stuit,</div> -<div class="verse">Wiens vrolijk voorhoofd haast veroudet van de rimplen,</div> -<div class="verse">Wiens alderhelderste oog zelf schemert van de wimplen,</div> -<div class="verse">En van 't geslepen staal, dat wederzijds gescherpt,</div> -<div class="verse">Zoo vaak 't zijn vijand dreigt, den bliksem op hem werpt.</div> -<div class="verse">'t Bloed stroomt tot een rood meer, welks heete baren bruisen,</div> -<div class="verse">En droef luidt den <em class="gesperrt">adieu</em><a name="FNanchor_2_2" id="FNanchor_2_2" href="#Footnote_2_2" class="fnanchor" title="het vaarwel.">[2]</a> der zielen, die verhuizen.</div> -<div class="verse indent2">De eerwaarde Wijsheid Gods dees slachting vast aanschouwt</div> -<div class="verse">Van haren heilgen troon, in 't opperste gebouwd;</div> -<div class="verse">Zij daalt van boven af met haar sneeuwitte vlerken,</div> -<div class="verse">En grijpt die meest uitsteekt in ridderlijke werken,</div> -<div class="verse">Uit 't midden van den strijd, die vurig is en straf,</div> -<div class="verse">En op een woeste plaats voert hem ter zijden af:</div> -<div class="verse indent2">"O, ridderlijk gemoed!" dus heeft z' hem aangesproken,</div> -<div class="verse">"'t Is lang, 't is al te lange in 't harnas zich gewroken;</div> -<div class="verse">'t Is lang genoeg, aldus met David zich besprengd</div> -<div class="verse">In 't Filistijnsche bloed, en 't dorstig zand gedrenkt;</div> -<div class="verse">Zulk krijgen ben ik zat, ontslaat u dit scherp ijzer,</div> -<div class="verse">Dees stalen borst ontgespt; gaat henen, wendt u wijzer</div> -<div class="verse">Tot eenen strijd des geests, en tot dàt oorloog vliedt,</div> -<div class="verse">'t Welk zoo vele eeuwen lang door 't geestlijk is bedied<a name="FNanchor_3_3" id="FNanchor_3_3" href="#Footnote_3_3" class="fnanchor" title="aangeduid, voorspeld.">[3]</a>.</div> -<div class="verse">Dit Kristlijk wapentuig voor 't ander wilt omgorden,</div> -<div class="verse">En op een nieuwe wijze een Kristen krijgsman worden;</div> -<div class="verse">Trekt deze rusting aan, en kiest die steile rots</div> -<div class="verse">Tot eenen vasten borcht; zulks raadt de Wijsheid Gods."</div> -<div class="verse indent2">Eerbiedig antwoordt hij: "O, Hemelsche meestresse!</div> -<div class="verse">Die waarlijk zijt alleen der schepselen voogdesse,</div> -<div class="verse">Waar hebbe ik ooit verschuld, dat gij mijns gade slaat,</div> -<div class="verse">En 't vreugderijk paleis uws lieven Vaders laat?</div> -<div class="verse">Aanbedelijkste vrouw, wilt, vóór uw hemelvaren,</div> -<div class="verse">'t Gebruik dier waapnen mij eerst grondelijk verklaren."</div> -<div class="verse indent2">De Wijsheid zegt: "die helm is d' hoop van 't eeuwig heil,</div> -<div class="verse">Die<a name="FNanchor_4_4" id="FNanchor_4_4" href="#Footnote_4_4" class="fnanchor" title="Thans dat; verg. feest, school, enz.">[4]</a> schild 't beproefd geloof, waardoor men, vrank en veil<a name="FNanchor_5_5" id="FNanchor_5_5" href="#Footnote_5_5" class="fnanchor" title="vrij en veilig.">[5]</a>,</div> -<div class="verse">Des Satans schichten schut<a name="FNanchor_6_6" id="FNanchor_6_6" href="#Footnote_6_6" class="fnanchor" title="afweert, doet afstuiten.">[6]</a>, en uitbluscht in der ijlen</div> -<div class="verse">Den brand, den Helschen brand, van zijn geschoten pijlen.</div> -<div class="verse">Dat zweerd is 's Heeren Woord, 'twelk wederzijds ontzeit<a name="FNanchor_7_7" id="FNanchor_7_7" href="#Footnote_7_7" class="fnanchor" title="(den vrede) opzegt.">[7]</a>.</div> -<div class="verse">Die borstbeschermer kreeft<a name="FNanchor_8_8" id="FNanchor_8_8" href="#Footnote_8_8" class="fnanchor" title="halskraag.">[8]</a>, dat is Gerechtigheid.</div> -<div class="verse">Die brooskens wel gepast, die vorstelijke schoenen,</div> -<div class="verse">Is 's Evangeliums zoet vredenrijk verzoenen,</div> -<div class="verse">En d' hoeksteen Kristus is, waarop, in al zijn doen,</div> -<div class="verse">Zich vrij verlaten mag de Kristen kampioen."</div> -<div class="verse indent2">'t Was naauwelijks gezeid, de Wijsheid, eerst verschenen,</div> -<div class="verse">Heeft heiliglijk gespookt<a name="FNanchor_9_9" id="FNanchor_9_9" href="#Footnote_9_9" class="fnanchor" title="als geest gezweefd.">[9]</a>, en is terstond verdwenen.</div> -<div class="verse">De ridder, al verbaasd of 't waarheid was of waan,</div> -<div class="verse">Ontwapent zich op 't lest, trekt 's Wijsheids rusting aan,</div> -<div class="verse">En, 't harnas aangepast, hij van des hoeksteens midden</div> -<div class="verse">Steroogend' hemelwaart aldus aanvangt te bidden:</div> -<div class="verse indent2">"O, Veldheer onzes strijds! die, door uw bloedig zweet</div> -<div class="verse">En roode wonden, hebt eens hoofdmans ampt bekleed:</div> -<div class="verse">O waren Samson! die, verbrekende 's doods banden,</div> -<div class="verse">Verpletterde den kop van alle uwe erfvijanden,</div> -<div class="verse">En een schoon voorbeeld liet, hoe in dit jammerdal</div> -<div class="verse">Elk krijgsknecht 't enge spoor uws kruiswegs houden zal:</div> -<div class="verse">O kruisvorst! kapitein! voorvechter en verbidder</div> -<div class="verse">Van 't rood gesluyerd heer! aanschouwt, aanschouwt den ridder,</div> -<div class="verse">Die uwe benden volgt, en een behagen schept,</div> -<div class="verse">Dat hij verwinnen mag, als gij verwonnen hebt!"</div> -<span class="pb" id="Pg117a">[Pg 117a]</span> -<div class="verse">'t Gebed nog naauwlijks eindt, of d' Hemel geeft een teeken,</div> -<div class="verse">Dat hem zijns konings hulpe en troost niet zal gebreken.</div> -<div class="verse indent2">Fluks siddert al 't gebergte, en 't aardrijk daar-omtrent</div> -<div class="verse">Een wolk van damp en rook uitbrakende opwaarts zendt,</div> -<div class="verse">En eer hij 't merken kan, zoo treedt hem onder oogen</div> -<div class="verse">Een opgesmukte vrouw, die groot is van vermogen,</div> -<div class="verse">Die beter een Godinne als sterflijk mensch gelijkt,</div> -<div class="verse">En 't schoonste beeld beschaamt, dat in de spiegel kijkt.</div> -<div class="verse">De rijkste bagg' haar ciert, alsins is zij bepereld;</div> -<div class="verse">Haar plooirijk purper vloeit, haar p'ruik drukt een klein wereld,</div> -<div class="verse">Ja, 't is de wereld zelf, wanneer hij 't wel beziet,</div> -<div class="verse">Die met haar rechter hem een gouden kopschaal biedt,</div> -<div class="verse">En met de slinker zwaait een waayer, zwert van pluimen.</div> -<div class="verse">Die rechte joffrouw-sleeps, hoe steken haar de kruimen<a name="FNanchor_10_10" id="FNanchor_10_10" href="#Footnote_10_10" class="fnanchor" title="hoe weelderig draagt ze zich!">[10]</a>!</div> -<div class="verse">Zij maakt een fiere gang, en 't schijnt alsof z' hem smeekt</div> -<div class="verse">Met eenen zoeten lach: nu luistert wat ze spreekt:</div> -<div class="verse indent2">"Vroom ridder! wie gij zijt, door zonderlinge driften</div> -<div class="verse">Ons uwe dwaalsterr' dringt, u heerlijk te begiften</div> -<div class="verse">Met rijkdom, eere, en staat, of wellust, welk gij kiest,</div> -<div class="verse">Behoudens gij u zelf in onzen dienst verliest.</div> -<div class="verse">Dit aardrijk ik bestier, de ontzichelijke<a name="FNanchor_11_11" id="FNanchor_11_11" href="#Footnote_11_11" class="fnanchor" title="ontzagwekkende.">[11]</a> zielen</div> -<div class="verse">Der majesteiten zelf voor mij ter aarden knielen,</div> -<div class="verse">En zoeken steeds de gunst mijns Godheids met gebeên:</div> -<div class="verse">Want ieder trotsch monarch ontvangt van mij zijn leen.</div> -<div class="verse">De schepters deele ik om: de kroonen en de banden</div> -<div class="verse">Van koning, vorst, en graaf zijn zegens mijner handen.</div> -<div class="verse">Met witte marmorsteen mijn hof ten wolken rijst,</div> -<div class="verse">Dat 's pelgrims oog verlet<a name="FNanchor_12_12" id="FNanchor_12_12" href="#Footnote_12_12" class="fnanchor" title="ingespannen bezig houdt; verg. vroeger.">[12]</a> en met verwondren spijst.</div> -<div class="verse">Inwendig 't bont tapijt de wanden houdt gescholen.</div> -<div class="verse">'t Vertrek der zalen doet mijn hofgezin verdolen.</div> -<div class="verse">Mij viert der joffren reye, een wonderlijke pracht,</div> -<div class="verse">Die door de traliën kijkt, en in de watergracht</div> -<div class="verse">Om tijdverlies<a name="FNanchor_13_13" id="FNanchor_13_13" href="#Footnote_13_13" class="fnanchor" title="Anders tot tijdverdrijf, of om den tijd te dooden.">[13]</a> somtijds zijn schaduwe laat spelen,</div> -<div class="verse">Terwijl in 's lusthofs top de nachtegalen kweelen;</div> -<div class="verse">De blankgepluimde zwaan haar weelde uit 't water schept,</div> -<div class="verse">En d' ooyevaar op 't dak met zijnen klepel klept.</div> -<div class="verse">Zoo fluks mij d' avondsterr' toeknikt om t' avondmalen,</div> -<div class="verse">Ik mij ter disschen<a name="FNanchor_14_14" id="FNanchor_14_14" href="#Footnote_14_14" class="fnanchor" title="aan tafel.">[14]</a> schik, daar duizend toortsen stralen,</div> -<div class="verse">Daar 's tafels rug zich om den last der spijzen belgt,</div> -<div class="verse">Daar ieder zilvren vlakt<a name="FNanchor_15_15" id="FNanchor_15_15" href="#Footnote_15_15" class="fnanchor" title="Voor schotel.">[15]</a> zijn venezoen<a name="FNanchor_16_16" id="FNanchor_16_16" href="#Footnote_16_16" class="fnanchor" title="vleesch.">[16]</a> verzwelgt,</div> -<div class="verse">Daar d' honger werd getergd van zoo veel lekkernijen,</div> -<div class="verse">Dat 't suikerzoet banket men naauwlijks weet te vlijen<a name="FNanchor_17_17" id="FNanchor_17_17" href="#Footnote_17_17" class="fnanchor" title="schikken, plaatsen.">[17]</a>;</div> -<div class="verse">Daar uit een blaauw kristal, op konstrijk goud geschroefd,</div> -<div class="verse">De most het hert verheugt, dat nimmer is bedroefd:</div> -<div class="verse">Daar 't Goddelijk muziek van zang en spel, in d' ooren,</div> -<div class="verse">Den weêrklank van 't gewelf zoo liefelijk laat hooren,</div> -<div class="verse">Dat ziele en geest ontspringt, en 't lichaam ongetemd</div> -<div class="verse">Al dansende in een zee van duizend weelden zwemt,</div> -<div class="verse">Tot dat 't lijf, juichens moede en mat van 't stadig woelen,</div> -<div class="verse">Een zoete nachtrust vindt in d' ermen van zijn boelen:</div> -<div class="verse">Terwijl het wakende oog des torenwachts den borcht</div> -<div class="verse">Voor ongeval behoedt, en veiliglijk verzorgt.</div> -<div class="verse">O, Jonkheer! is 't ook vreemd, dat wolken volks van verren</div> -<div class="verse">Mij haasten te gemoet, en dragen aan de<a name="FNanchor_18_18" id="FNanchor_18_18" href="#Footnote_18_18" class="fnanchor" title="Gallicisme voor tot de.">[18]</a> sterren?</div> -<div class="verse">Dat der vergoder<a name="FNanchor_19_19" id="FNanchor_19_19" href="#Footnote_19_19" class="fnanchor" title="Thans der vergoden.">[19]</a> schaar zoo heftig om mij dringt?</div> -<div class="verse">Is 't anders als klaar goud en zilver, dat hier blinkt?"</div> -<div class="verse indent2">"Vermomde tooveres! weg met uw valsch blanketsel,</div> -<div class="verse">Weg met uw zoet vergift, en doet mijn ziel geen letsel!</div> -<div class="verse">Uitwendig zijdy schoon, van binnen vol ellend:</div> -<div class="verse">Uw heerlijkheid is kort: uw vreugd met droefheid endt:</div> -<div class="verse">Uwe eere is wankelbaar: uw hoogheid dreigt te vallen:</div> -<div class="verse">Van al 'tgeen gij belooft en geefdy niets met allen</div> -<div class="verse">Als ramp en druk te loon den genen, die u dient.</div> -<div class="verse">God hem zijn gunst ontzegt, wie zich met u bevriendt.</div> -<span class="pb" id="Pg117b">[Pg 117b]</span> -<div class="verse">U dreigt een eeuwig wee: uw lachen werd<a name="FNanchor_20_20" id="FNanchor_20_20" href="#Footnote_20_20" class="fnanchor" title="Thans wordt.">[20]</a> tot huilen,</div> -<div class="verse">Als gij voor 't aanschijn Gods u niet en moogt<a name="FNanchor_21_21" id="FNanchor_21_21" href="#Footnote_21_21" class="fnanchor" title="kunt.">[21]</a> verschuilen,</div> -<div class="verse">Met al die uwen sleep te volgen zijn gewoon,</div> -<div class="verse">Als 't vonnis werd<a name="FNanchor_20_20a" id="FNanchor_20_20a" href="#Footnote_20_20" class="fnanchor" title="Thans wordt.">[20]</a> geveld van God en 's menschen zoon.</div> -<div class="verse">Verziet u<a name="FNanchor_22_22" id="FNanchor_22_22" href="#Footnote_22_22" class="fnanchor" title="Wacht u.">[22]</a>, Duivels zaad! verziet u voor mijn schelden:</div> -<div class="verse">Vliedt naar den afgrond toe, uw munt wil hier niet gelden."</div> -<div class="verse indent2">Voor zulken antwoord vlucht de moeder alles kwaads,</div> -<div class="verse">En eer 't de ridder speurt, fluks weder, in haar plaats,</div> -<div class="verse">Een vette poezel<a name="FNanchor_23_23" id="FNanchor_23_23" href="#Footnote_23_23" class="fnanchor" title="mollige vrouw.">[23]</a> komt al nader t' hemwaarts sluipen.</div> -<div class="verse">Zij koestert vast een slange, en waant hem te bekruipen,</div> -<div class="verse">Dies roept hij: "verder niet, eerst antwoord op mijn eisch!"</div> -<div class="verse">"'k Ben," zegt ze, "niet en schroomt, het ongebreideld vleisch,</div> -<div class="verse">Die niet verzwelgen kan, dat gij, door 's geests afraden,</div> -<div class="verse">Al de aangeboden gunst des werelds gaat versmaden.</div> -<div class="verse">Wat dolheid gady aan? ai, arm onzalig man!</div> -<div class="verse">Ontslaat u van 's geests juk, ontslaat u dien tyran,</div> -<div class="verse">Die zoo veel zielen plaagt, en, vol van jaloezye,</div> -<div class="verse">Haar 't leven bange maakt, en drukt met slavernye:</div> -<div class="verse">Die 's levens lust benijdt: die 't lichaam pijnt en kruist,</div> -<div class="verse">En als 't is afgereên, daar schielijk uit verhuist.</div> -<div class="verse">Zijn dienaars slaven zijn, en 't loon, dat zij beërven,</div> -<div class="verse">Is, dat ze elks gaapspel zijn, en martelaren sterven.</div> -<div class="verse">Ontzegt 's geests dienstbaarheid: vertrouwt u 's werelds bruid,</div> -<div class="verse">En in haar schoonheid weidt, zij munt te wonder uit.</div> -<div class="verse">Verfoeit den engen pad: voldoet uws herten wenschen,</div> -<div class="verse">En volgt op 't breede spoor den braafsten<a name="FNanchor_24_24" id="FNanchor_24_24" href="#Footnote_24_24" class="fnanchor" title="kloeksten.">[24]</a> hoop der menschen."</div> -<div class="verse indent2">"Verleidster! zijdy daar?" de strenge ridder roept,</div> -<div class="verse">"Die 't oor de slange leent, en van 's doods vruchten snoept!</div> -<div class="verse">O snoode zielenpest, die vleyende ondertusschen</div> -<div class="verse">Den geest naar 't leven staat, en poogt zijn zaad te blusschen,</div> -<div class="verse">Vermits hij lust noch trek tot uwe wetten heeft,</div> -<div class="verse">En 't heil der zielen werkt, als hij u wederstreeft.</div> -<div class="verse">Wat moeder dat gij zijt, mag aan uw vruchten blijken,</div> -<div class="verse">Die alderminst Gods aard, en 's Duivels gants gelijken.</div> -<div class="verse">Afgoderij, haat, moord, twist, hoovaardij en nijd</div> -<div class="verse">Uwe eigen dochtren zijn, den Satan toegewijd.</div> -<div class="verse">Laatst zwoer ik u den dood: dorft gij mij nog ontmoeten?"</div> -<div class="verse">Zoo scheldt de ridder 't vleesch, en doodet<a name="FNanchor_25_25" id="FNanchor_25_25" href="#Footnote_25_25" class="fnanchor" title="doodt het.">[25]</a> voor zijn voeten.</div> -<div class="verse indent2">'t Vleesch geeft aldaar den geest, en 't neemt zijn leste adieu.</div> -<div class="verse">Maar aan de slinker zijd' hem weder, op een nieuw,</div> -<div class="verse">Een ketter overvalt, heel statig, oud van wezen,</div> -<div class="verse">Die, stikziende, altijd doolt, en brilt<a name="FNanchor_26_26" id="FNanchor_26_26" href="#Footnote_26_26" class="fnanchor" title="Gelijk nog in den dagelijkschen kout voor een bril draagt.">[26]</a> van veel te lezen,</div> -<div class="verse">Die lezende versuft, en min tot kennis koomt.</div> -<div class="verse">De ridder spreekt hem aan, en vraagt, waarvan hij droomt:</div> -<div class="verse indent2">"'t Was," zegt hij, "al van ouds 't gevoelen veler wijzen,</div> -<div class="verse">Dat ijdel werd geloofd 's vleeschs opstaan en verrijzen.</div> -<div class="verse">En dat elk kerkhof niet 't verstorven bleek gebeent</div> -<div class="verse">Der doôn opworpen zal, gelijk men dwaaslijk meent:</div> -<div class="verse">Want zoo d' opstanding wat geloofs wordt toegeschreven,</div> -<div class="verse">Ontwijfelijk het is geschied al in dit leven.</div> -<div class="verse">Is 't niet een fijne klucht en rechte kinderspot,</div> -<div class="verse">Dat 't lijf verrijzen zal als 't eenmaal is verrot?</div> -<div class="verse">Zoo 't waarheid strekken mag, gewis, hoe wil men vloeken,</div> -<div class="verse">Als elk om 't eerste grielt<a name="FNanchor_27_27" id="FNanchor_27_27" href="#Footnote_27_27" class="fnanchor" title="grabbelt; verg. boven, bl. 77b, aant 17">[27]</a>, en gaat zijn beenen zoeken!</div> -<div class="verse">Daarbij verdicht men nog, zoo vremd als praatgemeen<a name="FNanchor_28_28" id="FNanchor_28_28" href="#Footnote_28_28" class="fnanchor" title="naar 't algemeen zeggen.">[28]</a>,</div> -<div class="verse">Dat Kristus 't vierschaar Gods, zijns Vaders, zal bekleên:</div> -<div class="verse">Maar zoo 't warachtig is, wat<a name="FNanchor_29_29" id="FNanchor_29_29" href="#Footnote_29_29" class="fnanchor" title="Voor waaraan.">[29]</a> zal men toe gaan schrijven</div> -<div class="verse">'t Vertragen van zijn komst, en 't stadig achter blijven?</div> -<div class="verse">Want van dat 's werelds lamp eerst blonk aan 's Hemels glas,</div> -<div class="verse">Nature een zelve blijft, en alle ding als 't was:</div> -<div class="verse">De een eeuwe d' ander volgt, d' een zomer volgt den andren,</div> -<div class="verse">En hoezeer de aard veroudt, nog spoort men geen verandren:</div> -<div class="verse">Den hemel hemel blijft, de aard aard, de zee blijft zee:</div> -<div class="verse">Dies komt hij nimmermeer, of is te zelden reê."</div> -<span class="pb" id="Pg118a">[Pg 118a]</span> -<div class="verse indent2">"Vlied," zegt de ridder, "vlied, aartsketter! valsch verrader!</div> -<div class="verse">Gaat, veilt uw logenkraam den Duivel, uwen vader;</div> -<div class="verse">Gaat, preêkt den Sadduceên, en die geen hope en heeft:</div> -<div class="verse">Ik waan niet, maar ik weet, dat mijnen Heiland leeft,</div> -<div class="verse">Die, ware Jonas, uit 's grafs walvisch, na drie dagen,</div> -<div class="verse">Weêr 't licht des hemels zag: dien zoo veel heilgen zagen;</div> -<div class="verse">En door die zelve macht, en door die zelve geest,</div> -<div class="verse">Waardoor hij eens zijns zelfs opwekker is geweest,</div> -<div class="verse">Hij 't menschelijk geslacht zal uit 's doods slaap opwekken,</div> -<div class="verse">En voor den rechterstoel des grooten rechters trekken,</div> -<div class="verse">Wanneer hij, als een zon, de dikke wolken breekt,</div> -<div class="verse">De deugd met heil bekroont, en zijn versmaadheid wreekt.</div> -<div class="verse">'t Vertrekken van zijn komst veroorzaakt, dat hij goedig</div> -<div class="verse">Niet wil des zondaars dood, maar hoopt zijn boet langmoedig.</div> -<div class="verse">Hoe lang zijn komst vertraagt, 't werd<a name="FNanchor_30_30" id="FNanchor_30_30" href="#Footnote_30_30" class="fnanchor" title="wordt.">[30]</a> t' zijnder tijd vervuld,</div> -<div class="verse">Maar 't wil<a name="FNanchor_31_31" id="FNanchor_31_31" href="#Footnote_31_31" class="fnanchor" title="zal.">[31]</a> te spade zijn, als gij 't gelooven zult!"</div> -<div class="verse">De ketter schaamrood deinst, en fluks verrijst, door 't gapen</div> -<div class="verse">Des aardrijks, een gedrocht, dat, eislijk en wanschapen,</div> -<div class="verse">Noch mensch noch dier gelijkt, en met drie pijlen mikt</div> -<div class="verse">Met zijnen strengen boog: dies onze ridder schrikt.</div> -<div class="verse indent2">'t Wreed monster briescht hem toe: "gedonderd uitter Hellen<a name="FNanchor_32_32" id="FNanchor_32_32" href="#Footnote_32_32" class="fnanchor" title="Thans uit de Hel.">[32]</a>,</div> -<div class="verse">Verschijn ik, 's afgronds Vorst, om eeuwig u te kwellen,</div> -<div class="verse">Vermits gij vruchteloos op uwen Kristus hoopt,</div> -<div class="verse">Vergeefs in zijnen naam besprengd zijt en gedoopt.</div> -<div class="verse">Der zonden zijn te veel, die u voor God verklagen,</div> -<div class="verse">Die zoo wel 's nachts als daags u voor den Rechter dagen:</div> -<div class="verse">Slaat uws gewetens boek eens open, daar zoo naakt</div> -<div class="verse">Uw pleit heeft uitgediend, en 't vonnis is gemaakt:</div> -<div class="verse">En effen als uw hoop, zoo is 't geverwd<a name="FNanchor_33_33" id="FNanchor_33_33" href="#Footnote_33_33" class="fnanchor" title="bedriegelijk.">[33]</a> geloove,</div> -<div class="verse">Daar gij vergeefs op steunt, dat u voorlangs<a name="FNanchor_34_34" id="FNanchor_34_34" href="#Footnote_34_34" class="fnanchor" title="voorlang.">[34]</a> ten roove</div> -<div class="verse">Des afgronds heeft verklaard, en 's leeuws keel overgaf.</div> -<div class="verse">Wat is uw wangeloove? is 't anders iet als kaf?</div> -<div class="verse">Als stopplen hooi en strooi, 'twelk voor den heeten toren</div> -<div class="verse">Van Gods rechtveerdigheid versmilt en gaat verloren?</div> -<div class="verse">Is 't anders iet als waan en dwaasheid ingebeeld?</div> -<div class="verse">Is niet geveinsde schijn de pop, waarmeê gij speelt?</div> -<div class="verse">En wat is 's Hemels God doch, als een uitermaten</div> -<div class="verse">Ondraaglijk wreed Tyran, die weerdig is te haten<a name="FNanchor_35_35" id="FNanchor_35_35" href="#Footnote_35_35" class="fnanchor" title="Versta: gehaat te worden.">[35]</a>,</div> -<div class="verse">Veel min aanbiddens weerd: vermits hij ieder man</div> -<div class="verse">Een wet stelt, die hij zelf niet onderhouden kan;</div> -<div class="verse">Nog eischt hij, dat elks mond zal van zijn goedheid roemen,</div> -<div class="verse">Daar hij elks onheil wil, en lacht in ons verdoemen!"</div> -<div class="verse indent2">O wonderbaren storm! zijn pijlen nu verspild</div> -<div class="verse">Terstond afstuiten op des vromen ridders schild,</div> -<div class="verse">Die zich aldus verweert: "Erfvijand aller zielen!</div> -<div class="verse">Serpent! leeuw! draak! ouw' slang! hoe lang zult gij uw hielen</div> -<div class="verse">Opheffen tegen God en al wat hem aankleeft?</div> -<div class="verse">Zielmoorder! logenaar! die de ijdle locht doorzweeft,</div> -<div class="verse">Die 's werelds prince zijt, en in uw boeyen kluistert</div> -<div class="verse">Al wie u de ooren leent, en naar uw smeeken<a name="FNanchor_36_36" id="FNanchor_36_36" href="#Footnote_36_36" class="fnanchor" title="vleyen.">[36]</a> luistert.</div> -<div class="verse">De misdaad óverweegt wel, die mijn ziel bevlekt:</div> -<div class="verse">Maar Gods barmhertigheid haar<a name="FNanchor_37_37" id="FNanchor_37_37" href="#Footnote_37_37" class="fnanchor" title="zich.">[37]</a> nog veel wijder strekt.</div> -<div class="verse">Mijn zonden zijn bloedrood, en geensins om vergrooten,</div> -<div class="verse">Maar rooder is nog 't bloed, 'twelk Kristus heeft vergoten:</div> -<div class="verse">'t Geloove is zwak in mij, dit baart mij zwaar verdriet:</div> -<div class="verse">Maar God, de liefde zelf, verwerpt den zwakke niet.</div> -<div class="verse">Ook is hij lievens-weerd, die kocht ons aller leven,</div> -<div class="verse">Doen hij zijn waardste pand aan 't kruis ging overgeven,</div> -<div class="verse">Doen hij ons Jezus gaf zoo deerlijk, zoo bebloed,</div> -<div class="verse">Die 's Vaders toorn verzoent, en al ons schuld voldoet,</div> -<div class="verse">Die ons dien geest verwerft, waardoor wij allegader</div> -<div class="verse">Zijn medebroedren zijn, en roepen: Abba, Vader!"</div> -<div class="verse indent2">Voor zulken antwoord ruimt de booze Geest zijn plaats,</div> -<div class="verse">En vlucht den name Gods, de ridder wint den kaats<a name="FNanchor_38_38" id="FNanchor_38_38" href="#Footnote_38_38" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor 't spel.">[38]</a>:</div> -<div class="verse">Dies hij den Hemel looft: vanwaar hem zijnen Koning,</div> -<div class="verse">Door de Englen, 's levens kroon opoffert tot belooning:</div> -<span class="pb" id="Pg118b">[Pg 118b]</span> -<div class="verse">"Vroom ridder!" zeggen zij, "om vlecht, omvlecht uw hoofd</div> -<div class="verse">Met den laurieren-krans, die Jezus heeft beloofd</div> -<div class="verse">Die onder de banier haars hoofdmans vroomlijk strijden,</div> -<div class="verse">Die leden zijn haars hoofds in droefheid en in lijden;</div> -<div class="verse">Vroom ridder! neemt dien krans van uwen Kapitein,</div> -<div class="verse">En hebt met hem zijn kruis en zijn triomf gemein!"</div> -<div class="verse indent2">De ridder triumfeerde, als 't ruischen van de boomen</div> -<div class="verse">Mijn zoete rust verstuurde. Ik overleî de droomen,</div> -<div class="verse">Daar 't hert meê was belast: 's drooms beeld, dacht ik, gewis</div> -<div class="verse">De waarheid niet altijd heel ongelijk en is.</div> -</div></div></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1" href="#FNanchor_1_1" class="label">[1]</a><em class="gesperrt">onlangs</em> (zie vroeger).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_2_2" id="Footnote_2_2" href="#FNanchor_2_2" class="label">[2]</a><em class="gesperrt">het vaarwel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_3_3" id="Footnote_3_3" href="#FNanchor_3_3" class="label">[3]</a><em class="gesperrt">aangeduid, voorspeld</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_4_4" id="Footnote_4_4" href="#FNanchor_4_4" class="label">[4]</a>Thans <em class="gesperrt">dat</em>; verg. <em class="gesperrt">feest, school</em>, enz.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_5_5" id="Footnote_5_5" href="#FNanchor_5_5" class="label">[5]</a><em class="gesperrt">vrij en veilig</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_6_6" id="Footnote_6_6" href="#FNanchor_6_6" class="label">[6]</a><em class="gesperrt">afweert, doet afstuiten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_7_7" id="Footnote_7_7" href="#FNanchor_7_7" class="label">[7]</a>(den vrede) <em class="gesperrt">opzegt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_8_8" id="Footnote_8_8" href="#FNanchor_8_8" class="label">[8]</a><em class="gesperrt">halskraag</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_9_9" id="Footnote_9_9" href="#FNanchor_9_9" class="label">[9]</a><em class="gesperrt">als geest gezweefd</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_10_10" id="Footnote_10_10" href="#FNanchor_10_10" class="label">[10]</a><em class="gesperrt">hoe weelderig draagt ze zich!</em></p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_11_11" id="Footnote_11_11" href="#FNanchor_11_11" class="label">[11]</a><em class="gesperrt">ontzagwekkende</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_12_12" id="Footnote_12_12" href="#FNanchor_12_12" class="label">[12]</a><em class="gesperrt">ingespannen bezig houdt</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_13_13" id="Footnote_13_13" href="#FNanchor_13_13" class="label">[13]</a>Anders <em class="gesperrt">tot tijdverdrijf</em>, of <em class="gesperrt">om den tijd te dooden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_14_14" id="Footnote_14_14" href="#FNanchor_14_14" class="label">[14]</a><em class="gesperrt">aan tafel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_15_15" id="Footnote_15_15" href="#FNanchor_15_15" class="label">[15]</a>Voor <em class="gesperrt">schotel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_16_16" id="Footnote_16_16" href="#FNanchor_16_16" class="label">[16]</a><em class="gesperrt">vleesch</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_17_17" id="Footnote_17_17" href="#FNanchor_17_17" class="label">[17]</a><em class="gesperrt">schikken, plaatsen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_18_18" id="Footnote_18_18" href="#FNanchor_18_18" class="label">[18]</a>Gallicisme voor <em class="gesperrt">tot de</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_19_19" id="Footnote_19_19" href="#FNanchor_19_19" class="label">[19]</a>Thans <em class="gesperrt">der vergoden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_20_20" id="Footnote_20_20" href="#FNanchor_20_20" class="label">[20]</a>Thans <em class="gesperrt">wordt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_21_21" id="Footnote_21_21" href="#FNanchor_21_21" class="label">[21]</a><em class="gesperrt">kunt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_22_22" id="Footnote_22_22" href="#FNanchor_22_22" class="label">[22]</a><em class="gesperrt">Wacht u</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_23_23" id="Footnote_23_23" href="#FNanchor_23_23" class="label">[23]</a><em class="gesperrt">mollige vrouw</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_24_24" id="Footnote_24_24" href="#FNanchor_24_24" class="label">[24]</a><em class="gesperrt">kloeksten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_25_25" id="Footnote_25_25" href="#FNanchor_25_25" class="label">[25]</a><em class="gesperrt">doodt het</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_26_26" id="Footnote_26_26" href="#FNanchor_26_26" class="label">[26]</a>Gelijk nog in den dagelijkschen kout voor <em class="gesperrt">een bril draagt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_27_27" id="Footnote_27_27" href="#FNanchor_27_27" class="label">[27]</a><em class="gesperrt">grabbelt</em>; verg. boven, bl. 77b, aant <a href="http://www.gutenberg.org/files/48956/48956-h/48956-h.htm#Footnote_17">17</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_28_28" id="Footnote_28_28" href="#FNanchor_28_28" class="label">[28]</a><em class="gesperrt">naar 't algemeen zeggen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_29_29" id="Footnote_29_29" href="#FNanchor_29_29" class="label">[29]</a>Voor <em class="gesperrt">waaraan</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_30_30" id="Footnote_30_30" href="#FNanchor_30_30" class="label">[30]</a><em class="gesperrt">wordt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_31_31" id="Footnote_31_31" href="#FNanchor_31_31" class="label">[31]</a><em class="gesperrt">zal</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_32_32" id="Footnote_32_32" href="#FNanchor_32_32" class="label">[32]</a>Thans <em class="gesperrt">uit de Hel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_33_33" id="Footnote_33_33" href="#FNanchor_33_33" class="label">[33]</a><em class="gesperrt">bedriegelijk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_34_34" id="Footnote_34_34" href="#FNanchor_34_34" class="label">[34]</a><em class="gesperrt">voorlang</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_35_35" id="Footnote_35_35" href="#FNanchor_35_35" class="label">[35]</a>Versta: <em class="gesperrt">gehaat te worden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_36_36" id="Footnote_36_36" href="#FNanchor_36_36" class="label">[36]</a><em class="gesperrt">vleyen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_37_37" id="Footnote_37_37" href="#FNanchor_37_37" class="label">[37]</a><em class="gesperrt">zich</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_38_38" id="Footnote_38_38" href="#FNanchor_38_38" class="label">[38]</a>Rijmshalve voor 't <em class="gesperrt">spel</em>.</p></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h2>JERUZALEM VERWOEST<a name="FNanchor_1_39" id="FNanchor_1_39" href="#Footnote_1_39" class="fnanchor" title="Hoewel dit Treurspel, blijkens de dagteekening der opdracht, vóór de Helden Godes het licht zag, laten wij het hier eerst op dit en den Hymnus volgen, daar het al het voorgaande in dichtwaarde verre overtreft; waarom dit dan ook door Vondel, een twintig; aar later, als 'ontijdig voortgebrocht' en 'den dag onwaardig' veroordeeld werd.">[1]</a>.</h2> - -<h3>TREURSPEL,<br /> -<small>den Joden tot nadenken,<br /> -den Kristenen tot waarschouwing,<br /> -ALS OP HET TOONEEL VOORGESTELD.</small></h3> - -<div class="block align"> -<p class="center"><em class="gesperrt">Matt.</em> XXIII.</p> -<p>Ziet, uw huis wordt u woest gelaten.</p> -<p class="center"><em class="gesperrt">Virg.</em> in Æneas I. Boek.</p> -<p>Hier zijn de tranen van ons smert,<br /> -En de ongevallen roeren 't hert.</p> -</div> - -<p class="center"><big><small>AAN MIJN BROEDER,</small><br /> -OP HET TREURSPEL DER JODEN.</big></p> - -<h3>Klinkert.</h3> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">Euripides, die heeft de aanschouwers lang voorhenen</div> -<div class="verse indent2">Ten oogen eenen vloed van peerlen uitgedrukt,</div> -<div class="verse indent2">Als Hecuba bedroefd, uit haren troon gerukt,</div> -<div class="verse">Beschreide Troyens val, met zuchten en met stenen;</div> -</div> -<div class="stanza"> -<div class="verse">Maar gij, o Broeder! der Hierosolymitanen</div> -<div class="verse indent2">Droef Treurspel ons vernieuwt en klagelijke moord,</div> -<div class="verse indent2">Hoe deerlijk Titus heeft Jeruzalem verstoord:</div> -<div class="verse">Om wien de vijand zich niet spenen kost van tranen.</div> -</div> -<div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Een wreed barbarisch hert moet schrikken, als 't verstaat,</div> -<div class="verse indent2">Hoe Sions heerlijkheid en pracht te gronde gaat:</div> -<div class="verse">Hoe Salomons gebouw met zijn vergulde daken,</div> -</div> -<div class="stanza"> -<div class="verse indent2">De machtigste pilaar van 't vruchtbaar Joodsche land,</div> -<div class="verse indent2">Is omgeworpen; hoe eens moeders eigen hand</div> -<div class="verse">Haar teder kind uit nood gaat tot spijsoffer maken.</div> -</div> -<div class="stanza"> -<div class="verse ralign"><span class="smcap">Guilhelmus Vondelius</span><a name="FNanchor_2_40" id="FNanchor_2_40" href="#Footnote_2_40" class="fnanchor" title="Willem, Vondels twaalf jaren jongere broeder.">[2]</a>.</div> -</div></div></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h3><small>DEN ERENTFESTEN<a name="FNanchor_3_41" id="FNanchor_3_41" href="#Footnote_3_41" class="fnanchor" title="Eig. ehrenfest, een uit het titelrijke Duitschland herkomstige, thans geheel verouderde titel.">[3]</a>, ACHTBAREN, WIJZEN, EN -VOORZIENIGEN HEERE</small><br /> - -CORNELIS PIETERSZ. HOOFT<a name="FNanchor_4_42" id="FNanchor_4_42" href="#Footnote_4_42" class="fnanchor" title="Leycesters welbekende tegenstander, en vader van den dichter en geschiedschrijver.">[4]</a>,<br /> - -<small>RAAD, EN OUD BURGEMEESTER -DER OM DES WERELDS OMMELOOP<a name="FNanchor_5_43" id="FNanchor_5_43" href="#Footnote_5_43" class="fnanchor" title="in 's werelds ommekring.">[5]</a> WIJD BEROEMDE -KOOPSTAD AMSTELREDAM.</small></h3> - -<p class="indent"><em class="gesperrt">Mijn Heere</em>,</p> - -<p>Wanneer de heilige Paulus den Kristengeloovigen vermaant -te bidden voor koningen en alle, die in macht en -<span class="pb" id="Pg119a">[Pg 119a]</span> -hoogheid gesteld zijn, opdat wij een gerustig en stil leven -mogen leiden in alle godzaligheid en eerbaarheid: zoo leert -hij ons al stilzwijgende, hoe wij wijze en vrome overheden -behooren met eerbiedigheid te omhelzen<a name="FNanchor_6_44" id="FNanchor_6_44" href="#Footnote_6_44" class="fnanchor" title="bejegenen.">[6]</a>, als eenen grooten -zegen Godes en fonteine, waardoor allerhande heil en -welvaren ons bekwamelijk<a name="FNanchor_7_45" id="FNanchor_7_45" href="#Footnote_7_45" class="fnanchor" title="geleidelijk.">[7]</a> toevloeit: want gelijk een treffelijk -filozoof zegt: "ubi præses fuerit philosophus, ibi civitas -erit felix" (die stad zal gelukkig zijn, daar de overheid -wijsheid zal nasporen). De proeve hiervan hebben wij, -naast eenige jaren herwaarts<a name="FNanchor_8_46" id="FNanchor_8_46" href="#Footnote_8_46" class="fnanchor" title="weinige jaren geleden.">[8]</a>, gehad in deze onze vereenigde -Nederlanden, die, met de hulpe des Alderhoogsten, -zoo vele gevaren gelukkiglijk zijn voorbij gezeild, door het -voorzichtig en wijs beleid van hare getrouwe en vrome regeerders, -die, als zorgvuldige vaderen, voor het welvaren -des Vaderlands en deszelfs vrijheid gedurig hebben gewaakt, -gebraakt, en alles uitgestaan. De weerdigste vrucht -van deze arbeid is, dat vele duizend verjaagde menschen -in den schoot en het gebied der doorluchtige Heeren Staten -gastvrij zijn geherbergd en lieflijk gekoesterd, en die -in veilige schaduwe gezeten, niet meer hoeven te vreezen -de grimmigheid van die, uit het voorborg<a name="FNanchor_9_47" id="FNanchor_9_47" href="#Footnote_9_47" class="fnanchor" title="voorhuis, voorhof.">[9]</a> der Hellen opgedonderde, -Spaansche Alecto<a name="FNanchor_10_48" id="FNanchor_10_48" href="#Footnote_10_48" class="fnanchor" title="Een der Grieksche wraakgodinnen.">[10]</a>, die, driemaal haar geslangde -perruik<a name="FNanchor_11_49" id="FNanchor_11_49" href="#Footnote_11_49" class="fnanchor" title="slangenhaar.">[11]</a> geschud hebbende, met haar fakkel het -vuur stak in de mutsaarden<a name="FNanchor_12_50" id="FNanchor_12_50" href="#Footnote_12_50" class="fnanchor" title="brandhout.">[12]</a> en rijsbossen, die de palen en -staken bekleedden, waaraan dagelijks vele vrome Kristenen -wierden vast gemaakt, die midden in de vlammen Jezus -Kristus lof toezingende, hem lijf en ziele opofferden -tot eenen zoeten en Godbehagelijken reuk. Indien wij -ernsthaftig overwegen de als in het hemde<a name="FNanchor_13_51" id="FNanchor_13_51" href="#Footnote_13_51" class="fnanchor" title="naakt, berooid.">[13]</a> ontvloden -wreedheid, en wederom de genoten ruste en veiligheid: -gewisselijk wij moeten, gepersd zijnde van een dankbaar -gemoed, met de aan strand opgeworpen Æneas uitbarsten -en roepen:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">O, die gij<a name="FNanchor_14_52" id="FNanchor_14_52" href="#Footnote_14_52" class="fnanchor" title="Voor gij die; verg. vroeger en later herhaaldelijk.">[14]</a> neemt alleen van ons Troyaansche gasten</div> -<div class="verse">Het leed ter harten en de ondragelijke lasten:</div> -<div class="verse">Die ons, het overschot der Grieken<a name="FNanchor_15_53" id="FNanchor_15_53" href="#Footnote_15_53" class="fnanchor" title="Latinisme voor door de Grieken overgelaten.">[15]</a>, hier gestrand,</div> -<div class="verse">En uitgeput van 't ramp te water en te land,</div> -<div class="verse">Nog herbergt in uw stad en huis, met rouw bewogen;—</div> -<div class="verse">O Dido! 't staat noch in ons macht, noch in 't vermogen</div> -<div class="verse">Van 't volk van Dardanus<a name="FNanchor_16_54" id="FNanchor_16_54" href="#Footnote_16_54" class="fnanchor" title="D. i. de Trojanen.">[16]</a>, dat overal berooid</div> -<div class="verse">Dwaalt om den ganschen kreits des aardrijks wijd verstrooid,</div> -<div class="verse">Verschulde dankbaarheid naar eisch u op te dragen:</div> -<div class="verse">De Goôn (zoo verre nog een Godheid schept behagen</div> -<div class="verse">In ware Godes-vrucht<a name="FNanchor_17_55" id="FNanchor_17_55" href="#Footnote_17_55" class="fnanchor" title="Voor godsvrucht, vreeze Gods.">[17]</a>; zoo billijkheid nog plaats</div> -<div class="verse">Bij iemand heeft, en een gemoed, dat zich niet kwaads</div> -<div class="verse">Maar 't goed bewust is) 't loon u naar verdiensten jonnen<a name="FNanchor_18_56" id="FNanchor_18_56" href="#Footnote_18_56" class="fnanchor" title="Thans gunnen.">[18]</a>.</div> -<div class="verse">Wat blijder eeuw heeft u gebracht in 't licht der zonnen<a name="FNanchor_19_57" id="FNanchor_19_57" href="#Footnote_19_57" class="fnanchor" title="Thans zon.">[19]</a>!</div> -<div class="verse">Wat treflijke oudren u geteeld tot ons gewin!</div> -<div class="verse">Zoo lang de mind're vloên afloopen zeewaart in,</div> -<div class="verse">Zoo lang de schaad'wen op de bergen gaan en merren<a name="FNanchor_20_58" id="FNanchor_20_58" href="#Footnote_20_58" class="fnanchor" title="toeven.">[20]</a>,</div> -<div class="verse">En 's Hemels as geleidt<a name="FNanchor_21_59" id="FNanchor_21_59" href="#Footnote_21_59" class="fnanchor" title="Min gelukkig voor begroet of derg.">[21]</a> de vlook<a name="FNanchor_22_60" id="FNanchor_22_60" href="#Footnote_22_60" class="fnanchor" title="hol.">[22]</a> gewelfde sterren,</div> -<div class="verse">Zal duren uwen naam en faam met lof en eer,</div> -<div class="verse">Het zij wat land mij roept, of werwaarts ik verkeer<a name="FNanchor_23_61" id="FNanchor_23_61" href="#Footnote_23_61" class="fnanchor" title="Voor keer, trek.">[23]</a>.</div> -</div></div></div> - -<p>Onze E. E. en A. A. Overheden nu in het algemeen -voorbijgaande, en mij in het bijzonder tot uwe E. wendende: -gij, mijn Heere, hebt met heilzame raden vaken<a name="FNanchor_24_62" id="FNanchor_24_62" href="#Footnote_24_62" class="fnanchor" title="vaak, dikwerf (met den thans versleten verbuigingsuitgang).">[24]</a> -dezes stads en der hooger<a name="FNanchor_25_63" id="FNanchor_25_63" href="#Footnote_25_63" class="fnanchor" title="Thans hooge.">[25]</a> Heeren Staten vergaderinge bekleed, -<span class="pb" id="Pg119b">[Pg 119b]</span> -en, uw eigen voordeel te rugge zettende, het gemeene -best naar tijds gelegenheid gevorderd en helpen -vorderen; zoo dat geen verstandige zich met recht zal -belgen, dat wij oorzaak nemen, in uwe E. persoon, te verheffen -en als aan te bidden de zeer heusche en beleefde -regeeringe, onder wiens vleugelen wij zoo gerustmoedig -hebben geschuild, en den grooten God gedankt, die over -ons had gesteld zoo mild-aardige en bescheiden Goden<a name="FNanchor_26_64" id="FNanchor_26_64" href="#Footnote_26_64" class="fnanchor" title="Naar de Oud-Testamentische voorstelling der regeeringshoofden als goden.">[26]</a>, de -welke, naar het getuigenisse van eener, die, mijn Heer, in -het gezond oordeel van burgerlijke zaken niet ontaardt, zijn</p> - -<p class="center">uitblinkende, als in 't goud het heldere gesteent.</p> - -<p>Daar mangelt dan bij de goede ingezetenen niet anders -als dankbaarheid: weshalven, om, onze beleefde regeerders, -in uwe E. persoon, naar mijn gering vermogen een -gering teeken van aller ontvangen weldaden erkentenisse<a name="FNanchor_27_65" id="FNanchor_27_65" href="#Footnote_27_65" class="fnanchor" title="Lat. voor erk. voor alle ontv. weld.">[27]</a> -te toonen: zoo offere ik uwe E. dit mijn Treurspel van het -verwoeste Jeruzalem, of, om zoo te spreken, mijn tranen, -uitgestort over den bloedigen ondergang van het Jodische<a name="FNanchor_28_66" id="FNanchor_28_66" href="#Footnote_28_66" class="fnanchor" title="Thans Joodsche.">[28]</a> -volk: en dat nog zoo veel te liever, overmids uit uwe E. -lendenen gesproten is die Groote Apollo<a name="FNanchor_29_67" id="FNanchor_29_67" href="#Footnote_29_67" class="fnanchor" title="Pieter Cornelisz.">[29]</a>, die onze Nederduitsche -tale den dag, en zijn treffelijk geslacht schoonder -luister geeft: en wiens gulde rijmen in het voorhoofd van -aanzienlijke stads-gebouwen kunstig gegraveerd, en in de -kerken boven de tomben met gouden letteren in gladde -toetssteen uitblinken, en de voorbijgangers al verbaasd ophouden. -Ontvangt dan, mijn Heere! deze mijn geringe -dank- en schuldoffer, meer ziende op den wille als het klein -vermogen, en bereikt, o wijze, grijze en landnutte<a name="FNanchor_30_68" id="FNanchor_30_68" href="#Footnote_30_68" class="fnanchor" title="Verkeerdelijk voor den lande nuttige.">[30]</a> raadsheer! -Nestors statige en veeljarige ouderdom, ten goede -van ons gemeen beste.</p> - -<p>t' Amstelredam, dezen 20 van Louwmaand, 1620.</p> - -<p class="ralign">Uwe E(rentfeste) en A(chtbare) gans onderdanige<br /> -J. V. VONDELEN.</p> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h3>AAN DEN GEDICHTLIEVENDEN LEZER.</h3> - -<p>Dat de Alderhoogste van het onmenschelijk bloedvergieten -eenen afkeer heeft, zulks hebben ook de blinde Heidenen -eenigsins gedroomd en gevoeld: want zij ontzagen, -den altaren en den dingen, die zij heilig schatten, te genaken -met handen of kleederen, die besprenkeld waren met -beesten- of menschen-bloed. Dit geeft Virgilius, door zijnen -vluchtenden Æneas, eendeels te kennen daar hij hem -doet spreken:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">Wilt, Vader! kuische vingren aan</div> -<div class="verse">D' huisvaderlijke<a name="FNanchor_31_69" id="FNanchor_31_69" href="#Footnote_31_69" class="fnanchor" title="Verkeerdelijk voor vaderlandsche.">[31]</a> Goden slaan;</div> -<div class="verse">'t Waar mij een schandvlek rechtevoort<a name="FNanchor_32_70" id="FNanchor_32_70" href="#Footnote_32_70" class="fnanchor" title="kortaf, ronduit.">[32]</a></div> -<div class="verse">Die, nu ik uit zoo versche moord</div> -<div class="verse">En zulken slachting koom gevloôn,</div> -<div class="verse">Te roeren<a name="FNanchor_33_71" id="FNanchor_33_71" href="#Footnote_33_71" class="fnanchor" title="aan te raken.">[33]</a>, eer ik rein en schoon</div> -<div class="verse">Heb afgewasschen 't laauwe bloed,</div> -<div class="verse">In 't water van een frissche vloed.</div> -</div></div></div> - -<p>En Homerus door zijnen strijdbaren Hector:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">'t En past niet, dat me<a name="FNanchor_34_72" id="FNanchor_34_72" href="#Footnote_34_72" class="fnanchor" title="Naar de Hollandsche wanspraak, voor men.">[34]</a> God Jupijn</div> -<div class="verse">Met onrein' handen offert wijn:</div> -<div class="verse">De schaamt' verbiedt me, nu 't gemoed</div> -<div class="verse">Van menschenslachten en van 't bloed</div> -<span class="pb" id="Pg120a">[Pg 120a]</span> -<div class="verse">Ontsteld is, voor den Goden luid</div> -<div class="verse">Te storten mijn gebeden uit.</div> -</div></div></div> - -<p>En gewisselijk God de Heere schijnt hier in bijna met -zich zelven te strijden, wanneer hij den koning David, die -voorgenomen hadde hem een huis te timmeren<a name="FNanchor_35_73" id="FNanchor_35_73" href="#Footnote_35_73" class="fnanchor" title="Voor bouwen.">[35]</a>, aldus aanspreekt: -gij en zult mijnen name geen huis bouwen, want -gij zijt een krijgsman en hebt bloed vergoten. Hier uit -vloeit dan niet als te krachtiger, gelijk ook de koninklijke -Profeet leert, dat de dood der heiligen weerd gehouden is -voor den Heere: hetwelk ook betuigd werd door de schrikkelijke -oordeelen Gods, geveld over de tyrannen, die zijn -volk verdrukten, en haar handen in het bloed der rechtveerdigen -verwden. Hoewel dit den Joden, zoo uit de wet -en Profeten als andersins, overvloedig bekend was, nochtans -hebben zij haar niet ontzien Gods Profeten en zendboden -te dooden en te steenigen, gelijk de Heere Kristus -henluiden zulks in het Evangelie voorwerpt<a name="FNanchor_36_74" id="FNanchor_36_74" href="#Footnote_36_74" class="fnanchor" title="Germ. voor verwijt.">[36]</a>; alle welke -zonden en grouwelen zij ten leste hebben opgehoopt met -het onmenschelijk bloedstorten en kruisigen van de verschenen -Zaligmaker, die, naar Ezaias voorzegginge, doen -hij gestraft en gemarteld wierd zijnen mond niet opdede, -als een lam dat ter slachtbank geleid wordt, en als een schaap -dat stom wordt voor zijnen scheerder, en zijnen mond niet -open doet, en die zoo klagelijk door den Psalmist uitroept: -Mijn God, mijn God! waarom hebstu my verlaten? en -nog: Ik ben een worm, en geen mensche, eenen spot der -lieden, en verachtinge des volks; alle die mij zien sperren -den mond op, en schudden den kop. Maar nadat nu de -goddelooze menschen haren bloeddorstigen moed gekoeld -en die afgrijselijkste zonden volbrocht hadden, zoo is de -wrake des rechtveerdigen rechters hun kort op de hielen -geweest, en zij zijn, van dag tot dag, aan alle kanten jammerlijk -overvallen, als van stormen en plasregens van allerlei -plagen en ellenden, die eerst met den eindlijken en -geheelen ondergang des Joodschen volks zijn ge-eindigd: -gelijk Josephus, Egesippus, en andere geschichtschrijvers -daar van op het breedste handelen, en Carolus Langius -zulks zijnen Lipsius kort en geleerdelijk als in een tafel<a name="FNanchor_37_75" id="FNanchor_37_75" href="#Footnote_37_75" class="fnanchor" title="Thans veelal tabèl.">[37]</a> -voor oogen stelt, zeggende: "Laet ons van Iudea beginnen, -dat is van een heyligh land en volck Gods. Ick gae voorby -het gene zy in Egypten, en na haren optocht uyt Egypten -geleden hebben: want dat is ons duydelyck genoegh inde -heylige boecken naegelaten: ick kome tot de zwaerste en -tot die gene, die als aen haer uytvaert behooren. Het welck -ick best elck in het byzonder als met een register zal verklaren. -Zij hebben dan met het in en uytlandsche oorloogh -dit uytgestaen:</p> - -<p>Voor eerst zijnder te Ierusalem door het bevel van Florus -gedood zes honderd en dartigh.</p> - -<p>Te Cesarien op een tijd van de inwoonders, uyt haet van -het volck en de godsdienst, twintich duyzend.</p> - -<p>Te Scythopolen, een stad in Syrien, darthien duyzend.</p> - -<p>Te Ascalon in Palestynen oock vande inwoonderen twee -duyzend vijf honderd.</p> - -<p>Te Ptolemaïde van gelijcken twee duyzend.</p> - -<p>Te Alexandrien in Egypten onder de voogdije van Tiberius -en Alexander vijftigh duyzend.</p> - -<p>Te Damascus thien duyzend.</p> - -<p>En dit alles heeft zich als door een beroerte en oploop -toegedragen: en daer nae met een wettelijck en openbaer -oorlogh van de Romeynen:</p> - -<p>Ioppe ingenomen wezende, zijnder van Cesius Florus -verslagen acht duyzend vier honderd.</p> - -<p>Op zekeren bergh Cabulon twee duyzend.</p> - -<p>Inde slagh by Ascalon thien duyzend.</p> - -<p>Wederom door verraed acht duyzend.</p> - -<p>Te Aphaca als het ingenomen was vijfthien duyzend.</p> - -<span class="pb" id="Pg120b">[Pg 120b]</span> -<p>Op den berg Garizim zijnder verslagen elf duyzend vijf -honderd.</p> - -<p>Te Iotapata, daer Iosephus zelf was, ontrent dartigh -duyzend.</p> - -<p>Ioppe andermael ingenomen wezende, zoo zijnder verdroncken -vier duyzend en twee honderd.</p> - -<p>In Taricheen zijnder verslagen zes duyzend vijfhonderd.</p> - -<p>Te Gamalien, zoo verslagen, als die haer zelf vande -steylte wierpen negen duyzend; en daer is in die stad niet -een mensch behouden gebleven, als twee vrouwen wezende -gezusters.</p> - -<p>Giscala verlaten wezende, zijnder in het vluchten gedood -twee duyzend, en zoo vrouwen als kinderen gevangen -dry duyzend.</p> - -<p>Van Gadarensers zijnder verslagen darthien duyzend, -en gevangen twee duyzend twee honderd, behalven die in -ontallijcke menighte inde rivier gesprongen zijn.</p> - -<p>Inde dorpen van Idumea zijnder verslagen thien duyzend.</p> - -<p>Te Gerasiën duyzend.</p> - -<p>Te Macherunten duyzend twee honderd.</p> - -<p>In het bosch van Iardes dry duyzend.</p> - -<p>In het kasteel Massada, die haer zelven hebben gedood, -negen honderd zestigh.</p> - -<p>Te Cyrenen zijnder van Catulus de Landvooghd verslagen -dry duyzend.</p> - -<p>Maer gedurende de belegeringe, zijnder inde stad Hierusalem -zelf gestorven, en verslagen thienmael honderd -duyzend, en gevangen zeven en negentigh duyzend.</p> - -<p>Dit getal beloopt, behalven ontellijcke die achtergelaten -zijn, twelfmael honderd en veertigh duyzend. Wat zeghdy -Lipsius? slady hier over uwe oogen nederwaerts? heftze -liever op: en schroomt niet met my, de veeljarige oorloogen -van gants Christenrijck met de nederlage van dit eenige -volck te gelijcken: maer hoe kleynen stucxken lands en -hoop volcx is dat geweest ten aenzien van geheel <ins title="Europa?" id="C120b">Europa?"</ins> -Dus verre uit Lipsius.</p> - -<p>Daar zien wij, wat het kost den Vorst des levens te dooden, -en het bloed, dat genoegzaam is tot een rantsoen voor -des geheelen werelds zonden, op zoo geringe weerdije te -stellen. Met de aandachtige oudvader Hieronymus mogen -wij van Jeruzalem spreken: Fame perit, ante quam gladio. -De stad vergaat eer door honger als door het zweerd; en -liever, als een volkomen verhaal te doen van de ellenden, -die gedurende de belegeringe voorgevallen zijn, willen wij, -ons daar over verwonderende, met den poëet<a name="FNanchor_38_76" id="FNanchor_38_76" href="#Footnote_38_76" class="fnanchor" title="Virgilius (Aen. II.)">[38]</a> roepen:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Quis cladem illius noctis, quis funera fando</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Explicet; aut possit lacrymis æquare labores?</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos:</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Plurima perque vias sternuntur inertia passim</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Corpora perque domos, et religiosa deorum</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Limina.</div> -</div></div></div> - -<p class="center"><em class="gesperrt">Dat is:</em></p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie zal de lijken, wie de neêrlage ons verklaren</div> -<div class="verse">Van die vervloekte nacht? of konnen evenaren</div> -<div class="verse">Met tranen al het leed? die oude stad, die stond</div> -<div class="verse">En had zoo lang 't gezag, stort plotseling te grond.</div> -<div class="verse">Veel olick<a name="FNanchor_39_77" id="FNanchor_39_77" href="#Footnote_39_77" class="fnanchor" title="Hier voor onaanzienlijk.">[39]</a> volksken men alsins ter neêr doet stromplen,</div> -<div class="verse">Langs straat, in huis, en op der Goôn gewijde dromplen<a name="FNanchor_40_78" id="FNanchor_40_78" href="#Footnote_40_78" class="fnanchor" title="Voor drumpel, gelijk dit voor drempel.">[40]</a>.</div> -</div></div></div> - -<p>Josephus<a name="FNanchor_41_79" id="FNanchor_41_79" href="#Footnote_41_79" class="fnanchor" title="De bekende Joodsche geschiedschrijver Flavius Josephus.">[41]</a>, zelf een Jode, erkent deze nederlage te zijn -een bijzondere goddelijke wrake, overmids de tyrannen te -Jeruzalem, meer door vreeze als nood, uit hare onwinbare -vastigheid weken; en Titus, na het veroveren der stad, -zich verwonderende over den geweldigen bouw van torens -<span class="pb" id="Pg121a">[Pg 121a]</span> -en muren, en der steenen hooge, groote, en behendige te -zamenvoeginge zeide: gewisselijk God heeft voor ons gestreden, -en zelf de Joden uit zulke vestingen gedreven; -want wat menschenhanden of stormgeveerte mocht hier -tegen gelden? Dit wordt, behalven uit meer omstandigheden, -die wij om de kortheid voorbij gaan, ook hier mede -bevestigd, overmids zij niet van een onmenschelijk tyran -maar van een goedertieren prince bestreden zijn, die liever -haar behoud als ondergang zocht, en gehouden wierd voor -de wellust en het vermaak des menschelijken geslachts. -Dat dienvolgende de Romeinen dit voor een uitnemende -overwinning hebben geacht, blijkt uit het heerlijke zegefeest, -over der Joden nederlage te Romen gevierd: alwaar -Vespasiaan, Titus, en Domitiaan, met loverkransen en purper -gecierd, de triumfpoorte inreden: daar der Romeinen -beelden en afgoden, mitsgaders de arke des verbonds, de -gouden tafel, Mozes en Aärons roede, vier tempelstijlen, -de toonbrooden, den gulden kandelaar, de wettafelen, en -andere heiligdommen, met een wonderbaarlijke pracht, statig -heromme gevoerd wierden, en daar de schare van de -gevangen Joden, dragende de handen op den rug gebonden, -en naakt ten halven lijve hun vijanden een gaapspel<a name="FNanchor_42_80" id="FNanchor_42_80" href="#Footnote_42_80" class="fnanchor" title="schouwspel; verg. vroeger.">[42]</a> -verstrekten, en met haar versmaadheid der Heidenen statie -verheerlijkten. Van deze gehouden zegefeest getuigt -nog op huiden te Rome de Arca triumphalis of Triumfboge, -staande in via sacra boven de kerke van S. Maria nova, -opgetrokken van schoone marmor, en met goud gecierd: -in dewelke deze woorden in steen, tot een eeuwige geheugenisse, -uitgehouwen staan:</p> - -<blockquote> -<p lang="la" xml:lang="la"><span class="smcap">Senatvs popvlvsqve Romanvs divo Tito divi Vespasiani -Filio, Vespasiano Avgvsto, et ob Victoriam et -perpetvvm</span> ——</p></blockquote> - -<p>de volgende letteren heeft de nijdige tijd en grijze ouderdom -uitgewischt. Ook is er nog een ander schrift aldus:</p> - -<blockquote> -<p lang="la" xml:lang="la"><span class="smcap">S. P. Q. R. Imp. Tito, Caes. divi Vespasiani Filio, -Vespasiano Avgvsto Pon. Maximo trib. post. Imp. -P. P. Principi svo, qvi praeceptis triae consiliisq. et -avspiciis, gentem Ivdeorvm domvit, et vrbem Hierosolymam, -omnibvs ante se dvcibvs, regibvs, gentibvs, -avt frvstra petitam, avt omnino intenta, delevit.</span></p></blockquote> - -<p>Zoo leeg zijn die gene gedaald, die tot den Hemel en -aan de sterren verheven waren, een volk, dat eertijds met -God en de Engelen gemeenschap hadde: zij<a name="FNanchor_43_81" id="FNanchor_43_81" href="#Footnote_43_81" class="fnanchor" title="Versta hun.">[43]</a>, wien vuur, -water, aarde, en locht ten dienste stonden, zijn alle dingen -tegen geweest, en hebben het al tot vijand gehad, en Rome -heeft den roem weggedragen van tot den grond en ondersten -wortel toe uitgeroeid en verdelgd te hebben een oude -koning- en priesterlijke stad, die, na veel geleden aanvechtingen, -van haar eerste grondlegginge 2177 jaren hadde -gestaan. Onze versmitste<a name="FNanchor_44_82" id="FNanchor_44_82" href="#Footnote_44_82" class="fnanchor" title="Germ. voor geslepen, schrander; verg. hetzelfde woord herhaaldelijk bij Starter.">[44]</a> Cunæus mag wel zeggen: Ita -vertuntur subitò cuncta, & omninò natura, quæ ad originem -rerum parcè utitur viribus suis, ad ruinam toto impetu -venit; (alzoo wordt alles schielijk te gronde gesmeten, -en de nature die tot der dingen oorsprong al heel spaarzaam -hare krachten bezigt, komt met volle geweld ten -bederve). En de mond der waarheid voorspelde geen ijdele -droomen, als hij sprak: "hier zal niet eenen steen op den -anderen blijven, die niet afgebroken zal worden." Het overschot -der Joden heeft sedert in gedurige ballingschappen -jammerlijk omgezwerfd<a name="FNanchor_45_83" id="FNanchor_45_83" href="#Footnote_45_83" class="fnanchor" title="Voor omgezworven.">[45]</a>, en allerlei zwarigheden bloedig -en ellendig uitgestaan. Zoo de kinderen der voorvaderen -misdaad bekenden, zij zouden billijk beklagen, dat haar -ouderen riepen: "zijn bloed zij op ons en onze kinderen!" -want, gelijk Prudentius zingt:</p> -<span class="pb" id="Pg121b">[Pg 121b]</span> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Exilijs vagus huc illuc fluctantibus errat,</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Iudæus, postquam de patria sede revulsus,</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Supplicium pro cæde luit, Christique negati</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Sanguine respersus commissa piacula solvit.</div> -</div></div></div> - -<p class="center">Dat is:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">De Jood, zijnde uit den stoel zijns vaderlands gerukt,</div> -<div class="verse">Dwaalt vluchtig<a name="FNanchor_46_84" id="FNanchor_46_84" href="#Footnote_46_84" class="fnanchor" title="op de vlucht (gelijk wij thans nog voortvluchtig bezigen).">[46]</a> hier en daar in ballingschap verdrukt,</div> -<div class="verse">'s Moords straffe draagt, en met 's verzaakten Kristus' bloed</div> -<div class="verse">Besprengd, zijn misdaad en begangen<a name="FNanchor_47_85" id="FNanchor_47_85" href="#Footnote_47_85" class="fnanchor" title="Voor begaan; verg. vroeger.">[47]</a> zonde boet.</div> -</div></div></div> - -<p>Niemand, hopen wij, zal ons leep<a name="FNanchor_48_86" id="FNanchor_48_86" href="#Footnote_48_86" class="fnanchor" title="schuins.">[48]</a> en overdweers<a name="FNanchor_49_87" id="FNanchor_49_87" href="#Footnote_49_87" class="fnanchor" title="dwars, scheef.">[49]</a> aanzien, -dat wij dit groot treurspel hier wederom, als op het -tooneel, te voorschijn brengen, opdat men aanmerke Gods -strengheid over die gene die gevallen zijn: aangezien wij -hierin als op het spoor navolgen den heiligen en brandenden -ijver van den koninklijken harpenaar David, en den -Goddelijken dichter Jeremias: van welke beide, <em class="gesperrt">deze</em>, in -zijn Klaaglieden, heeft beweend de verstoringe der stad -Gods en des ganschen koninkrijks, en de ongelukken bij -het Jodische volk uitgestaan onder den Babylonischen Nebucadnezar;—<em class="gesperrt">die</em>, -met zijn snarenspel getreurd over de -bloedstortinge en aanstoot, dewelk Jeruzalem van den tyran -Antiochus te verwachten stond. Effen alzoo<a name="FNanchor_50_88" id="FNanchor_50_88" href="#Footnote_50_88" class="fnanchor" title="Voor evenzoo.">[50]</a> beklagen -wij mede het uiterste en grootste jammer, dat de dochter -Sion onder de Roomsche<a name="FNanchor_51_89" id="FNanchor_51_89" href="#Footnote_51_89" class="fnanchor" title="Versta: Romeinsche.">[51]</a> keizeren Vespasiaan en Titus is -overkomen, en vieren de uitvaart dezes beroemden geslachts. -Mijn Zangeresse, van den hoofde ten voeten toe in -rouwe, treurt over die verwoesting, die Kristus, aller Engelen -en geloovigen blijdschap, tranen gekost heeft, onaangezien -hij dezes versteenden volks wreedheid in zijnen -vleesche voelde, en den kelk der bitterheid korts<a name="FNanchor_52_90" id="FNanchor_52_90" href="#Footnote_52_90" class="fnanchor" title="onlangs.">[52]</a> van haar -ontving. Maar och, hoe vaak hebben wij gewenscht, dat -onze rijmen mochten antwoorden de weerdigheid van de -stoffe, voorwaar zoodanig wezende, dat wij hier van onze -geringheid moeten roemen, en belijden, dat het maar stukwerk -is wat wij voortbrengen; want het gene de Latijnsche -treurspeelder<a name="FNanchor_53_91" id="FNanchor_53_91" href="#Footnote_53_91" class="fnanchor" title="De zoogenaamde Seneca.">[53]</a>, door zijn van droefheid overwonnen koninginne<a name="FNanchor_54_92" id="FNanchor_54_92" href="#Footnote_54_92" class="fnanchor" title="Hecuba.">[54]</a>, -uitschreeuwt:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">— — — — — — non unquam tulit</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Documenta Fors majora, quam fragili loco</div> -<div class="verse" lang="la" xml:lang="la">Starent superbi;—</div> -</div></div></div> - -<p>het zelfde mogen wij, door onze bedrukte vorstinne, -aldus uitroepen:</p> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">Het lot en wees nooit klaarder aan,</div> -<div class="verse">Hoe slibbrig dat de trotsche staan.</div> -</div></div></div> - -<p>En zullen wij met Euripides, Seneca, en andere poëten -dingen naar den palm, dat is, om wie van ons beiden hoogdravender<a name="FNanchor_55_93" id="FNanchor_55_93" href="#Footnote_55_93" class="fnanchor" title="In goeden, thans verouderden, zin voor verhevener.">[55]</a> -en uitnemender zaken verhandelt: de Joodsche -stammen van wegen haar afkomst zijn bij ons niet leeger -geadeld, als de Frygen<a name="FNanchor_56_94" id="FNanchor_56_94" href="#Footnote_56_94" class="fnanchor" title="Voor Trojanen.">[56]</a> bij haarlieden. De dochter Sion -wijkt niet voor Hecuba, noch Jeruzalem voor tien Trojens. -Ginder was de kerk<a name="FNanchor_57_95" id="FNanchor_57_95" href="#Footnote_57_95" class="fnanchor" title="Versta: tempel.">[57]</a> van Minerve: hier des Heeren tempel, -dat zesenveertigjarige getimmer<a name="FNanchor_58_96" id="FNanchor_58_96" href="#Footnote_58_96" class="fnanchor" title="Voor gebouw.">[58]</a>, hetwelk aller uitheemschen -oogen in Syrien lokte, en waarin de Nijd niet -als enkel schoonheid verachtte. Dáár stond het Palladium: -hier school de Arke des verbonds, bedekt met goude Cherubijnen -en meer heiligdoms, elk om het heerlijkste. Ook -is de Jordane, die den Israelieten week, en de beke Cedron, -<span class="pb" id="Pg122a">[Pg 122a]</span> -over de welke Jezus ging, meerder als Xanthus<a name="FNanchor_59_97" id="FNanchor_59_97" href="#Footnote_59_97" class="fnanchor" title="De rivier van Troje.">[59]</a>. Davids -burcht gaat Ilium te boven. Zij hebben het Grieksche leger, -wij de Roomsche heerkrachten aangevoerd. Hare oversten -en voorbarigste<a name="FNanchor_60_98" id="FNanchor_60_98" href="#Footnote_60_98" class="fnanchor" title="Gelijk reeds vroeger, voor voornaamste.">[60]</a> waren Agamemnon en Menelaus, -Achilles en Pyrrhus: mijn veldheeren zijn Vespasiaan, de -strijdbare Titus, zijnen zone, en andere. Laat ze al haar -best Laomedon, Priamus, en Hector roemen: ik zal Jozua, -Gedeon, David, Salomon, en de andere koningen en helden -prijzen. Willen ze met de Amazone Penthesilea pronken: -ik zal met Debora, Judith, en zulke heldinnen brageeren. -Zij hebben de Rhæteesche heuvelen, bewandeld van zoo -veel doorluchtige mannen, gezongen<a name="FNanchor_61_99" id="FNanchor_61_99" href="#Footnote_61_99" class="fnanchor" title="Latinisme voor bezongen.">[61]</a>: wij de heilige bergen, -vaak betreden van zulke, die, haar werk onder maan<a name="FNanchor_62_100" id="FNanchor_62_100" href="#Footnote_62_100" class="fnanchor" title="Voor ondermaansch werk.">[62]</a> -verricht hebbende, als bliksemen door het azuur en het -goud des blinkenden Hemels naar den vrolijken stoel Gods -opvoeren. Wederom, die versierde<a name="FNanchor_63_101" id="FNanchor_63_101" href="#Footnote_63_101" class="fnanchor" title="verdichte.">[63]</a> twist rees uit Paris' -oordeel: deze uit Pilatus' vonnis. Gene scheidsman oordeelde -Venus te gevalle, om de schoone Helena: deze rechter -den Joden, om de keizerlijke gunst. De een gaf een gewaande -Godinne den twistappel, als het verdiende pand -van hare schoonheid: den ander leîde den betuigden levendigen -Zone Gods het kruis op zijne schouderen, als verschulde<a name="FNanchor_64_102" id="FNanchor_64_102" href="#Footnote_64_102" class="fnanchor" title="Thans verschuldigde.">[64]</a> -straffe van zijn mismaaktheid<a name="FNanchor_65_103" id="FNanchor_65_103" href="#Footnote_65_103" class="fnanchor" title="Figuurlijk voor zedelijke misdaad.">[65]</a>. Cytherea<a name="FNanchor_66_104" id="FNanchor_66_104" href="#Footnote_66_104" class="fnanchor" title="Venus.">[66]</a> behield -op Ida<a name="FNanchor_67_105" id="FNanchor_67_105" href="#Footnote_67_105" class="fnanchor" title="Den berg in Kl.-Azië.">[67]</a> den zege: Kristus wierd op Calvariën gedoemd; -en zoo voort. Dit dan aldus tegen malkanderen overwogen, -zoo ziet men, met een half oog, welke stoffe van beiden -meest weegt, en hoe de Zonne des Heiligen Geestes alle -Heidensche sterren met haren glans uit doet<a name="FNanchor_68_106" id="FNanchor_68_106" href="#Footnote_68_106" class="fnanchor" title="Gelijk men thans nog wel van 't licht van lamp, kaars, of blaker zegt, voor verdooft, verdonkert.">[68]</a>. Indien de -lezer gretig<a name="FNanchor_69_107" id="FNanchor_69_107" href="#Footnote_69_107" class="fnanchor" title="Thans tot graag zaamgetrokken.">[69]</a> is, om de nuttigheid van dit werk en de oorzaken -van Israëls val na te vorschen, hij geve den Engel -Gabriël gehoor, wien wij, in het einde<a name="FNanchor_70_108" id="FNanchor_70_108" href="#Footnote_70_108" class="fnanchor" title="aan 't slot.">[70]</a>, de verklaringe -des zelfs<a name="FNanchor_71_109" id="FNanchor_71_109" href="#Footnote_71_109" class="fnanchor" title="daarvan, van dien val.">[71]</a> bevolen laten. Maar ontbeid<a name="FNanchor_72_110" id="FNanchor_72_110" href="#Footnote_72_110" class="fnanchor" title="wacht.">[72]</a>, ik zie alreede -het tooneel openen, en het volk, met opgesteken ooren en -gapende monden, naar den inhoud van het spel luisteren. -Het is hoog tijd, dat wij zwijgen.</p> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h3>HET INHOUD.</h3> - -<p>Sedert dat de Joden hare grouwelen en zonden, begaan -in het dooden en vervolgen der profeten, hadden opgehoopt -met het onmenschelijk bloedvergieten en mishandelen des -onschuldigen Lams, en andere vrome Heiligen Gods: zoo -heeft haar verdoemenisse niet geslapen. Want Florus, die -namaals van de keizer Nero was gesteld als landvoogd over -Judea, ontstak met zijn inslokkende gierigheid en onverdraaglijke -wreedheid den brand van tweespalt: waaruit -vele jammerlijke beroerten en bloedige slachtingen tusschen -Joden en Romeinen langs hoe meer zijn ontstaan: -zoo dat eindlijk de keizer veroorzaakt was<a name="FNanchor_73_111" id="FNanchor_73_111" href="#Footnote_73_111" class="fnanchor" title="zich gedrongen vond.">[73]</a>, Vespasiaan, -als veldoverste over het Syrische krijgsvolk, derwaarts te -zenden: die, vergezelschapt met zijnen zone, Jotapata, -daar Josephus gevangen wierd, en voorts het Jodische land -met meest alle de omliggende plaatsen vermeesterd, en -Jeruzalem bezet hebbende, tijdinge kreeg, hoe, na Nero's -rampzalige dood, Galba en Otho omgekomen wezende<a name="FNanchor_74_112" id="FNanchor_74_112" href="#Footnote_74_112" class="fnanchor" title="Latinisme voor en na 't omkomen van G. en O.">[74]</a>, -Vitellius het gebied tot zich getrokken hadde: waarom de -Roomsche<a name="FNanchor_75_113" id="FNanchor_75_113" href="#Footnote_75_113" class="fnanchor" title="Voor Romeinsche.">[75]</a> hoofdluiden hem drongen het keizerdom te -aanveerden en derwaarts te trekken, gelijk hij ook dede, -<span class="pb" id="Pg122b">[Pg 122b]</span> -latende Titus de volendinge van het aangevangen oorloog -bevolen. Ondertusschen was het te Jeruzalem zoo verre -gekomen, dat ze, als in slagoorde, in drie rotten vijandelijk -gedeeld stonden; te weten: de Zeloters<a name="FNanchor_76_114" id="FNanchor_76_114" href="#Footnote_76_114" class="fnanchor" title="IJveraars.">[76]</a>, die Eleazar -aanhingen, hadden den tempel, Johannes het onderste, en -Simon Giore zoon het opperste deel der stad in. Titus, hier -van verwittigd, heeft deze gelegentheid waargenomen, en -in het 72. na Kristus' geboorte, 'twelk is het tweede jaar -van Vespasiaans rijke, op den 14en van de maand April, -als de Joden haar Paaschfeest vierden, de stad met zijn -ruiterije berend, belegerd, en eerlange, na veel gehouden -schermutselingen en gedane stormen, met een muur in drie -dagen tijds bezet en besloten: waarop gevolgd is een onlijdelijke -hongersnood, die de burgerlijke beroerten dede -aangroeyen, en ontallijke menschen versmachten: zoo dat -ze genoodzaakt waren de doode lichamen over stads muren -in de grachten te worpen, ja, een edel joffrouwe<a name="FNanchor_77_115" id="FNanchor_77_115" href="#Footnote_77_115" class="fnanchor" title="jonkvrouw.">[77]</a> spijze -van haar onnoozel kind most bereiden. De tiende dag van -Oogstmaand wierd het vuur in de tempel gesteken, daar -een onmenschelijke slachting gebeurde, en alle priesterlijke -gebouwen afbrandden. En hoewel de keizer hun vaak -hulde<a name="FNanchor_78_116" id="FNanchor_78_116" href="#Footnote_78_116" class="fnanchor" title="Germanisme voor gunst.">[78]</a> aanbood, en haar beloofde in genade op te nemen, -zoo zij haar goedwillig overgaven: nochtans volherdden zij -in de voorgaande halstarrigheid, tot dat ten leste, op de -achtste dag van Herfstmaand, de overstad<a name="FNanchor_79_117" id="FNanchor_79_117" href="#Footnote_79_117" class="fnanchor" title="bovenstad.">[79]</a> gewonnen, en -alles in vuur en bloed wierd gesteld. Na de overwinninge -ontbrak het den Roomschen soldaten aan geenderhande -moedwil en wreedheid, over de moedwilligen te plegen. Titus, -de schuldige naar haar verdienste gestraft, en zeven -honderd jongelingen, sterk van lichaam, tot het aanstaande -zegefeest, dat hij te Rome dacht te houden, uitgezonderd -hebbende, bedankte zijn krijgsluiden voor haar dapperheid, -in de strijd betoond, verplichtte haar manhaftigheid -met den verkregen roof en eerlijke<a name="FNanchor_80_118" id="FNanchor_80_118" href="#Footnote_80_118" class="fnanchor" title="In zijn oorspronkelijke beteekenis van glansrijke, eervolle.">[80]</a> ampten, en offerde -dankbaarlijk, op de heilige plaatse des tempels, zijn -Goden. Daarna stelde hij Terentius Rufus tot overste van -zijn tiende bende, die hij tot bezettinge liet van de verwoeste -stad, en vertrok met het gansche leger en de gevangenen. -En dewijl de geschichtboeken melden, dat Simeon -Kristenbisschop, met zijn heilige vergaderinge, volgens -het ontvangen Godlijk antwoord, van Jeruzalem te Pella -vluchtte, en, als Judea wat in ruste was, weder te Jeruzalem -metter woon kwam: zoo hebben wij, om ons geheel -werk Kristelijker wijze te verklaren, en alles leerlijk voor -oogen te stellen, versierd<a name="FNanchor_81_119" id="FNanchor_81_119" href="#Footnote_81_119" class="fnanchor" title="verdicht.">[81]</a>, dat hij met de zijne wederkeerende, -als het leger juist vertrokken was, en de verwoeste -stad bezichtigende: hun de Engel Gabriël, met een Hemelsche -klaarheid aangedaan, verschijnt, die henluiden volkomentlijk -ontsluit de oorzaken van den val en ondergang -des Jodischen volks, met meer omstandigheden, die daar -aan vast zijn. Daar hebdy het kort inhoud van ons treurspel, -genomen uit Josephus 2, 3, 4, 5, 6 en 7, en Egesippus -2, 3, 4 en 5, en Eusebius 2 en 3, en Carions 3e boek, en -uit meer andere schrijvers. Het tooneel is op, rondom, en -ontrent de verwoeste plaatsen, daar het krijgsvolk legert, -en Jeruzalem gestaan heeft.</p> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h3>Aan de Joodsche Rabbijnen.<br /> - -Klinkert<a name="FNanchor_82_120" id="FNanchor_82_120" href="#Footnote_82_120" class="fnanchor" title="De latere lezing, zie bij Van Lennep I, bl. 60 der Nalezing.">[82]</a>.</h3> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse">De rei uws priesterschaps was als van blijdschap dronken,</div> -<div class="verse indent2">Doen Jezus hing aan 't hout met ermen uitgestrekt,</div> -<div class="verse indent2">Gekruist, gegeeseld, en bespogen, en begekt,</div> -<div class="verse">Om dat hem was den kelk der bitterheid geschonken.</div> -<span class="pb" id="Pg123a">[Pg 123a]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zij dachten luttel, dat rechtveerdigheid, die, boven</div> -<div class="verse indent2">In 's Hemels gulden schoot, de weegschaal recht ophoudt,</div> -<div class="verse indent2">'t Onschuldig bloed meer schat als fijn Ofirisch goud,</div> -<div class="verse">En telt al 't zuchten van de waarheid, hier verschoven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Maar als de dag aanbrak, die God beschoren had</div> -<div class="verse indent2">Tot wraak van 't schelmstuk van die godvergeten stad</div> -<div class="verse">En 't volk, dat veilig dacht te staan op heilge dremplen;</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Doen zag men baar<a name="FNanchor_83_121" id="FNanchor_83_121" href="#Footnote_83_121" class="fnanchor" title="open, bloot, klaarlijk.">[83]</a> wat zonde al plagen met zich brocht,</div> -<div class="verse indent2">En dat de boosheid tot geen borstweer strekken mocht</div> -<div class="verse">Geweld van muren, noch schijnheiligheid van templen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse ralign">DOOR EEN IS 'T NU VOLDAEN.</div> -</div></div></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h3>DE TREURSPEELDERS ZIJN DEZE:</h3> - -<ul class="list"> -<li class="left"><span class="smcap">josephus</span> een dapper voorvechter der Joden.</li> -<li class="left"><span class="smcap">titus</span> de Keizer.</li> -<li class="left"><span class="smcap">librarius</span> Rotmeester.</li> -<li class="left"><span class="smcap">de rei</span> van Roomsche<a name="FNanchor_84_122" id="FNanchor_84_122" href="#Footnote_84_122" class="fnanchor" title="Romeinsche.">[84]</a> soldaten.</li> -<li class="left"><span class="smcap">de dochter sion.</span></li> -<li class="left"><span class="smcap">de rei</span> van <ins title="Staat-jonfren" id="C123a">Staat-jonffren</ins>.</li> -<li class="left"><span class="smcap">de rei</span> van Joodsche vrouwen.</li> -<li class="left"><span class="smcap">de rei</span> van Jodinnen in 't algemeen.</li> -<li class="left"><span class="smcap">fineas</span> <ins title="Priester" id="C123a2">Priester.</ins></li> -<li class="left"><span class="smcap">de rei</span> van Priesteren.</li> -<li class="left"><span class="smcap">terentius</span> Hopman.</li> -<li class="left"><span class="smcap">fronto</span> Drossaart.</li> -<li class="left"><span class="smcap">simeon</span> Bisschop van Jeruzalem.</li> -<li class="left"><span class="smcap">de rei</span> van Kristenen.</li> -<li class="left"><span class="smcap">gabriël</span>, een Engel.</li> -</ul> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h3>Jeruzalem verwoest.</h3> - -<h4>DE EERSTE HANDEL.</h4> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De wrake Gods in 't einde, als ze eens raakt op de beenen,</div> -<div class="verse">Ziet vuur noch water aan, noch ijzer, staal, noch steenen,</div> -<div class="verse">Maar wroet al voort, en vindt ter wereld niet<a name="FNanchor_85_123" id="FNanchor_85_123" href="#Footnote_85_123" class="fnanchor" title="Thans niets.">[85]</a> zoo zoet,</div> -<div class="verse">Als der godloozen merg, en 't snoô verbasterd bloed:</div> -<div class="verse">Vergeefs hij zich beschanst, die droomt haar uit te sluiten,</div> -<div class="verse">Te spade bolwerkt hij, die haar geweld wil stuiten,</div> -<div class="verse">Om zunst<a name="FNanchor_86_124" id="FNanchor_86_124" href="#Footnote_86_124" class="fnanchor" title="Te vergeefs; verg. vroeger.">[86]</a> hij met een diept' haar af te snijden tracht,</div> -<div class="verse">Die aarselt<a name="FNanchor_87_125" id="FNanchor_87_125" href="#Footnote_87_125" class="fnanchor" title="huivert voor.">[87]</a> noch om' schans, om bolwerk, noch om gracht:</div> -<div class="verse">Scherprechterse al te streng! wie zou, ja moet niet vreezen</div> -<div class="verse">De stramen van uw roede, uw zweep, en taaye pezen,</div> -<div class="verse">Waar meê gij gaat te keer, en 't vel stroopt van de rug</div> -<div class="verse">Des geens, die goddeloos den zonden welfde een brug.</div> -<div class="verse">Gij hebt, Jeruzalem! haar strengheid mogen voelen,</div> -<div class="verse">Als gij haars gramschaps gloed met 't purper most verkoelen,</div> -<div class="verse">Dat van uw lenden droop, en langs uw boezem zeep,</div> -<div class="verse">Als u van pijn en smerte een hertvang<a name="FNanchor_88_126" id="FNanchor_88_126" href="#Footnote_88_126" class="fnanchor" title="hartsbenaauwing.">[88]</a> 't hert beneep.</div> -<div class="verse">Ach, lijden! lijden, ach! ik moet afdwaân<a name="FNanchor_89_127" id="FNanchor_89_127" href="#Footnote_89_127" class="fnanchor" title="afwisschen; verg. vroeger.">[89]</a> en droogen</div> -<div class="verse">Mijn aanzicht, steeds aan<a name="FNanchor_90_128" id="FNanchor_90_128" href="#Footnote_90_128" class="fnanchor" title="altoos door.">[90]</a> vocht<a name="FNanchor_91_129" id="FNanchor_91_129" href="#Footnote_91_129" class="fnanchor" title="Thans slechts in den verlengden vorm vochtig gebruikelijk.">[91]</a> van mijn bekreten oogen,</div> -<div class="verse">Wanneer me in 't weeke brein een waassem dik opschiet,</div> -<div class="verse">Uit mijn beklemd gemoed geperst van groot verdriet,</div> -<div class="verse">Verdriet, dat voor één dood mij pijnt met duizend dooden,</div> -<div class="verse">Zoo vaak ik mij verbeeld' het treurspel van de Joden.</div> -<div class="verse indent2">Verrijst, o Daniël! en roert uw koud gebeent',</div> -<div class="verse">Die in uw ziel voor lang hebt onzen val beweend,</div> -<div class="verse">Als gij, man Gods! zoo diep ging in d' afgronden visschen,</div> -<div class="verse">En waden in de zee van Gods geheimenissen:</div> -<span class="pb" id="Pg123b">[Pg 123b]</span> -<div class="verse">Komt, troost de ontschaakte<a name="FNanchor_92_130" id="FNanchor_92_130" href="#Footnote_92_130" class="fnanchor" title="gerepte.">[92]</a> maagd van Sion, afgetreurd.</div> -<div class="verse">Want zoo<a name="FNanchor_93_131" id="FNanchor_93_131" href="#Footnote_93_131" class="fnanchor" title="zoo als.">[93]</a> gij 't hebt gespeld, zoo viel haar 't lot te beurt:</div> -<div class="verse">Komt, wascht haar tranen af, want eislijk en wanschapen</div> -<div class="verse">Gaapt haar verwoesting nu, en dreigt te blijven gapen.</div> -<div class="verse indent2">Wij zijnder eens geweest, met Juda is 't gedaan,</div> -<div class="verse">En Sions grondvest grijnst mismaakt den Hemel aan:</div> -<div class="verse">Des Heeren heiligdom (ach, ach! 't gaat me aan de zinnen!)</div> -<div class="verse">Ter Hellen neêrgezakt is met zijn hooge tinnen.</div> -<div class="verse">Helaas, Jeruzalem! gedoemd ten zwaarde en vier,</div> -<div class="verse">Uw hoogmoed is gedaald, uw zonden staan u dier,</div> -<div class="verse">Uw zonden staan u dier, uw hoogmoed is gevallen,</div> -<div class="verse">En gij ligt onder 't puin begraven van uw wallen.</div> -<div class="verse indent2">Had 't avontuur van 't lot doch<a name="FNanchor_94_132" id="FNanchor_94_132" href="#Footnote_94_132" class="fnanchor" title="Thans toch.">[94]</a> te Jotapata</div> -<div class="verse">Mijn leven niet verschoond, als ik zoo na, zoo na</div> -<div class="verse">Stond op 's doods oever, zoo gereed om te verdrenken,</div> -<div class="verse">En afgestreên mijn ziel aan 't vaderland te schenken;</div> -<div class="verse">Zoo had ik niet gehoord, hoe hemel, aarde, en zee</div> -<div class="verse">Verzuchtte, als Jacobs huis beweegd wierd van zijn steê:</div> -<div class="verse">Fy! dat ik voor 's doods schicht zoo ang<a name="FNanchor_95_133" id="FNanchor_95_133" href="#Footnote_95_133" class="fnanchor" title="Thans bang of angstig.">[95]</a> was en verschrokken,</div> -<div class="verse">Doen, in dat gapend hol, die zweerden uitgetrokken</div> -<div class="verse">Mij dreigden, als ik d' een met smeeken nog ophiel,</div> -<div class="verse">En d' ander aangreens<a name="FNanchor_96_134" id="FNanchor_96_134" href="#Footnote_96_134" class="fnanchor" title="Voor aangrijnsde.">[96]</a>, dat hem 't hert en 't staal ontviel.</div> -<div class="verse">Waarom maakte ik mijn graf niet in die afgronds-kolken,</div> -<div class="verse">En liet aan 't lemmer koud mijn warme bloed niet stolken?</div> -<div class="verse">Waarom volgde ik niet na mijn krijgsliê voorgetreên,</div> -<div class="verse">Doen van die moord ontsloop Josephus, en nog een?</div> -<div class="verse">Josephus, die nog most, in der Romeinen handen,</div> -<div class="verse">De cedren van ons kerk zien blakren en zien branden!</div> -<div class="verse indent2">'t Is waar, ik sleep geen boei, noch kwijn in slavernij,</div> -<div class="verse">Want daartoe 's keizers hert te zeer hangt over mij:</div> -<div class="verse">Hij viert mijn hoog geslacht, en wil met lompe kluistren,</div> -<div class="verse">Noch 't koningschap in mij, noch 't priesterdom ontluistren:</div> -<div class="verse">Hij weet, wat wijsheid ik doorsnuffelde in mijn jeugd:</div> -<div class="verse">Hoe Galilea kan getuigen van mijn deugd</div> -<div class="verse">En vroomheid, die hij toetste in d' uiterste benouwdheid:</div> -<div class="verse">Hij ziet mijn jaren aan, en eert mijn statige oudheid:</div> -<div class="verse">Dit ken ik, en 't is waar: maar zal mij zulks van druk</div> -<div class="verse">Ontslaan, als ik gedenk der stammen ongeluk?</div> -<div class="verse">Als ik een handvol zie van onze Abrahamijten</div> -<div class="verse">Gespaard tot leider<a name="FNanchor_97_135" id="FNanchor_97_135" href="#Footnote_97_135" class="fnanchor" title="smartvoller.">[97]</a> leed haar hert te bersten krijten:</div> -<div class="verse">Zoo ben ik wel ontaard, en in den grond verzet<a name="FNanchor_98_136" id="FNanchor_98_136" href="#Footnote_98_136" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor geweken.">[98]</a></div> -<div class="verse">Van d' ijver, die mijn ziel verplichtte aan Mozes wet:</div> -<div class="verse">Maar neen, eer zij mijn faam in Israël gelasterd:</div> -<div class="verse">Eer hou mij Jacob voor zijn speelkind en zijn bastert:</div> -<div class="verse">Eer loochen God 't verbond, bezegeld als ik, heesch</div> -<div class="verse">Van schreyen, de achtste dag besneên wierd aan mijn vleesch,</div> -<div class="verse">Eer ik een mate stelle, of voor mijn dood laat enden</div> -<div class="verse">Den rouwe, die ik scheppe uit Israëls ellenden!</div> -<div class="verse indent2">Ligt mij dan nog aan 't hert zoo na de droeve staat</div> -<div class="verse">Van 't lieve vaderland, hoe is dan zulken haat</div> -<div class="verse">Op mijn onnoozelheid gebraakt en uitgespogen,</div> -<div class="verse">En uit mijn zuivre borst zoo veel vergifs gezogen?</div> -<div class="verse">O Zon! die zonne en mane en sterren schenkt haar licht,</div> -<div class="verse">Die d' Helsche duisternisse ontdekt met uw gezicht,</div> -<div class="verse">Die d' afgrond van het meer met d' appels van uwe oogen</div> -<div class="verse">Verraadt, en bij den nek geveinsdheid grijpt en logen:</div> -<div class="verse">Ik dage u heiliglijk, en bidde u, dat gij tuigt,</div> -<div class="verse">Of iemands dreigement of gunst mijn vroomheid buigt;</div> -<div class="verse">En dat uw boosheid, die om wraak riep, gij tyrannen!</div> -<div class="verse">Die tegen 't vaderland de ketens hield gespannen,</div> -<div class="verse">Mij toon', waar, na<a name="FNanchor_99_137" id="FNanchor_99_137" href="#Footnote_99_137" class="fnanchor" title="Thans naar.">[99]</a> 's wets eisch, ik heb mijn recht verbreukt,</div> -<div class="verse">Of waar 't eenvoudig kleed is van mijn trouw gekreukt.</div> -<div class="verse">Hoe dikmaal naderde ik uw veel bestormde veste,</div> -<div class="verse">Om af te stuiten 't ramp van 't algemeene beste,</div> -<div class="verse">En bood uit 's keizers naam u hulde en vrundschap aan,</div> -<div class="verse">Helaas, maar al om sunst! het water liet men staan,</div> -<div class="verse">Men keerd' hem niet om 't vuur des ondergangs te blusschen,</div> -<div class="verse">Men vloekte, en kwetste mij al razende ondertusschen:</div> -<span class="pb" id="Pg124a">[Pg 124a]</span> -<div class="verse">Mijn oudren, levenszat (wat onderstaat de wrok,</div> -<div class="verse">Of schaamt den haat zich niet?), die wierp men in den stok.</div> -<div class="verse">Maar is er wel een stuk te schendig aan te rechten</div> -<div class="verse">Voor die uit Sions kerk als uit een roofslot vechten?</div> -<div class="verse">Voor die, wiens dolheid kan noch moord, noch roof verzaân?</div> -<div class="verse">Voor die haar vingren aan 't gewijde dorven slaan?</div> -<div class="verse">Voor die in 't heiligdom als tijgerdieren brullen,</div> -<div class="verse">En 't hooge koor met bloed en versche lijken vullen?</div> -<div class="verse">Wat helpet<a name="FNanchor_100_138" id="FNanchor_100_138" href="#Footnote_100_138" class="fnanchor" title="Voor helpt het.">[100]</a>! wonder is 't, hoe God zoo lange draagt</div> -<div class="verse">Een boosheid opgehoopt, daar van den Hemel waagt:</div> -<div class="verse">'t Is wonder nog, dat God haar kwaad niet vroeger strafte,</div> -<div class="verse">Als elk kerkschender dol hem als een hond aanblafte!</div> -<div class="verse indent2">Hebt van verdiende loon nu overvolle maat,</div> -<div class="verse">En zwaarder wege uw straffe als uw bedreven kwaad,</div> -<div class="verse">Vervloekte Simeon! Joannes, twists aanblazer!</div> -<div class="verse">Zeloters, Salems pest! heilloozen Eleazer!</div> -<div class="verse">Die gij te gader zijt verraders van die stad,</div> -<div class="verse">Dien d' Hemel, als zijn bruid, zich uitgelezen had:</div> -<div class="verse">'t Onschuldig bloed, dat hier gestikt is in zijn wapen,</div> -<div class="verse">Hoû steeds uw bleek gebeente onrustig zonder slapen,</div> -<div class="verse">En d' echo, die in 't woest' hier is de nachtegaal,</div> -<div class="verse">Tot wraak uw schimmen wekk' des nachts wel zevenmaal:</div> -<div class="verse">Of schepty<a name="FNanchor_101_139" id="FNanchor_101_139" href="#Footnote_101_139" class="fnanchor" title="ademt gij.">[101]</a> nog de locht, en zieltoogt als gevangen,</div> -<div class="verse">Zoo schroei men u het hert met gloeyendige tangen,</div> -<div class="verse">Of bouwe een ander Hel, die, ik weet naauwlijks hoe,</div> -<div class="verse">Gerabraakt houde u ziel, en laat' geen sterven toe.</div> -<div class="verse indent2">'t Bouwvallig Isrel, nu 't vernield<a name="FNanchor_102_140" id="FNanchor_102_140" href="#Footnote_102_140" class="fnanchor" title="Versta: Nu 't bouwvallig Israël vernield is.">[102]</a> is met zijn stammen,</div> -<div class="verse">Door zwaard, pest, hongersnood, en aangesteken vlammen,</div> -<div class="verse">De ruiter, rijk van roof, zijn wonden zich getroost,</div> -<div class="verse">De schildwacht, afgebraakt, ontharnast wordt verpoosd,</div> -<div class="verse">De stormbok, blutsens moê, verpaistert<a name="FNanchor_103_141" id="FNanchor_103_141" href="#Footnote_103_141" class="fnanchor" title="doet pleisteren, verpozen.">[103]</a> wat zijn hoornen,</div> -<div class="verse">En 't Roomsen veldteeken zwiert te dertel van de toornen,</div> -<div class="verse">Die Titus heeft verschoond, opdat, nog lang na hem,</div> -<div class="verse">Elk weet' waar Rome liet 't verwoest Jeruzalem.</div> -<div class="verse">De tenten zijn vol vreugds, vol juichens, en bazuinen,</div> -<div class="verse">Men vlecht er niet dan palm en lauwer, om de kruinen</div> -<div class="verse">Der helden te beslaan met kransen altijd frisch,</div> -<div class="verse">En rust zich ten triumf, die maar een voorspel is</div> -<div class="verse">Van deze zegefeest, die aanstaat, daar gaat schuren</div> -<div class="verse">De Tiber blank van stroom de keizerlijke muren:</div> -<div class="verse">Maar ons twaalfstammig volk, een hoopken, dat nog 't zwaard</div> -<div class="verse">De pest, de dood, het vuur, en d' honger heeft gespaard</div> -<div class="verse">Tot allerhande smaad, op haar triumfs-geruchten</div> -<div class="verse">Te deerlijk wedergalmt, en antwoordt met verzuchten,</div> -<div class="verse">Hoopt treurig klacht op klacht, en steent zijn hert in twee,</div> -<div class="verse">En is gelijk de geen, die, in de wilde zee,</div> -<div class="verse">Na schipbreuk, schrijlings op den mast nog 't lijf wil bergen.</div> -<div class="verse">Drijft tusschen klippen heen, en ziet geen oevers nergen<a name="FNanchor_104_142" id="FNanchor_104_142" href="#Footnote_104_142" class="fnanchor" title="Voor nergens; verg. boven, bl. 84a, aant. 43.">[104]</a>,</div> -<div class="verse">Drijft tusschen vreeze en hoop, zwemt tusschen hope en vrees;</div> -<div class="verse">Zoo zwerft Judea nu, die vaderlooze wees!</div> -<div class="verse">O Vader, haars erbermt! slaat 't aangezicht eens neder!</div> -<div class="verse">Die gij de baren temt, de bliksems, en 't onweder,</div> -<div class="verse">Temt 's vijands razernije, en koelt, en lescht den brand,</div> -<div class="verse">Die van 't woest krijgsvolk heeft geschrookt het ingewand;</div> -<div class="verse">Dat Izaks overschot geen ramp meer op zich lade,</div> -<div class="verse">Dewijl gij 't nu beveelt der Heidenen genade!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center"><span class="smcap">titus</span>, de keizer. <span class="smcap">librarius</span>, rotmeester.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Het noodgeheim der Goôn heeft uitgediend ten lesten:</div> -<div class="verse">Vermorzeld zijn in puin de steigerende vesten,</div> -<div class="verse">En van 't vervloekt geslacht, zijns levens zat en moê,</div> -<div class="verse">Is uitgerukt de boom tot aan den wortel toe.</div> -<div class="verse indent2">Zoo Grieken<a name="FNanchor_105_143" id="FNanchor_105_143" href="#Footnote_105_143" class="fnanchor" title="Thans Griekenland; verg. vroeger.">[105]</a> afgestreên, met de uitvaart der Trojanen,</div> -<div class="verse">Zich ter onsterflijkheid den weg vermocht te banen,</div> -<span class="pb" id="Pg124b">[Pg 124b]</span> -<div class="verse">Daar, na tien jaren strijds, nog eerst een zwanger peerd</div> -<div class="verse">Den brand van 't oorloog dempt, en niet de deugd van 't zweerd,</div> -<div class="verse">Wat heeft dan d' Hemel tot bezoldinge behouden,</div> -<div class="verse">Daar Titus' vroomheid mede is naar verdienst vergouden<a name="FNanchor_106_144" id="FNanchor_106_144" href="#Footnote_106_144" class="fnanchor" title="vergolden, betaald.">[106]</a>?</div> -<div class="verse">Door wien zoo diep gegronde en hemelhooge stad,</div> -<div class="verse">Als met een oogenwenk, gebliksemd is zoo plat,</div> -<div class="verse">Dat hij, die na hem komt, heeft lichtlijk af te meten</div> -<div class="verse">Hoe eenen leegen val 't hoog klimmen leert vergeten:</div> -<div class="verse">Daarbij, wat straf hem dreigt, die d' heilge wetten breekt,</div> -<div class="verse">De majesteiten kwetst, en aan den prikkel steekt<a name="FNanchor_107_145" id="FNanchor_107_145" href="#Footnote_107_145" class="fnanchor" title="prikkelend tergt.">[107]</a>.</div> -<div class="verse">Lof, Goden! voor uw gunst, die, in zoo groote alarmen,</div> -<div class="verse">Als taaye zeenwen waart aan 's Roomschen veldheers armen,</div> -<div class="verse">Dat zijn ontscheêde staal nooit keerde, moede en mat,</div> -<div class="verse">Als dronken van den bloede, en van 't doorkerven zat:</div> -<div class="verse">Dat zijn gespannen pees hij, stout en onverschrokken,</div> -<div class="verse">Nooit heeft vergeefs gelost, noch ijdel ingetrokken,</div> -<div class="verse">Voor dit verleid gespuis in 't stof begraven lag,</div> -<div class="verse">En 't overblijfsel droef dit droevig schouwspel zag.</div> -<div class="verse indent2">Mij dunkt, dat ik verneem de faam, die uitgelaten</div> -<div class="verse">Laat klinken haar trompet te Rome langs de straten:</div> -<div class="verse">Daar, als de<a name="FNanchor_108_146" id="FNanchor_108_146" href="#Footnote_108_146" class="fnanchor" title="Germanisme voor mijn of 't enkelv. vader.">[108]</a> vader dut<a name="FNanchor_109_147" id="FNanchor_109_147" href="#Footnote_109_147" class="fnanchor" title="mijmert.">[109]</a>, voor 't weerdste pand bezurgd,</div> -<div class="verse">Zij op de toornen daalt van 's keizers hoogen burcht,</div> -<div class="verse">En strekt Vespasiaan, om Titus half verlegen,</div> -<div class="verse">Een bood' van deze feeste en onverwachten zegen.</div> -<div class="verse">O Hercules! hij zwijmt, hij flaauwt, de grijze man,</div> -<div class="verse">Omdat al t' effens niet zijn vreugd uitbersten kan;</div> -<div class="verse">Maar als de ontschoten verf hij weder heeft bekomen,</div> -<div class="verse">En opschiet, als een, die ontwaakt uit zoete droomen:</div> -<div class="verse">Zijn, zegt hij, dan de Joôn gesneuveld door de deugd</div> -<div class="verse">Van 't ijzer en van 't staal van ons Romeinsche jeugd?</div> -<div class="verse">En mocht dat vast kasteel, met onbeklimbre muren</div> -<div class="verse">En krijgsliê telleloos, niet langer ons verduren?</div> -<div class="verse">Zoo mogen heden wij, met glorie overlaân,</div> -<div class="verse">Bij Cæsar sterrenwaarts naar 't huis der helden gaan:</div> -<div class="verse">Zoo zag men eer Juppijn toerusten om te strijden,</div> -<div class="verse">En in de ontstelde locht den adeler<a name="FNanchor_110_148" id="FNanchor_110_148" href="#Footnote_110_148" class="fnanchor" title="Anders adelaar.">[110]</a> beschrijden,</div> -<div class="verse">Van waar hij ongedreigd dien, die hem smaad aandeed,</div> -<div class="verse">Tot polver en tot gruis met zijnen bliksem smeet.</div> -<div class="verse indent2">Recht zoo 't den reuzen ging, als zij haar krachten proefden,</div> -<div class="verse">En met den schoudren trotsch de bergen opwaarts schroefden,</div> -<div class="verse">Naar 's Hemels zoldering, heel eislijk aan te zien,</div> -<div class="verse">Om uit vermetel brein den Goden 't hoofd te biên:</div> -<div class="verse">Zoo ging 't dees muiters, die, uit dwaasheid ingenomen,</div> -<div class="verse">Haar kantten tegen 't rijk van 't wijd beroemde Romen,</div> -<div class="verse">Dat steeds uitsteekt een borst met roemzucht opgevuld,</div> -<div class="verse">Dat aangedane smaad noch muiterije duldt,</div> -<div class="verse">Dat, strijdbre Pallas, met haar speer eens te verzwikken<a name="FNanchor_111_149" id="FNanchor_111_149" href="#Footnote_111_149" class="fnanchor" title="bewegen (eig. doen wijken; zie vroeger).">[111]</a>,</div> -<div class="verse">Doet siddren 's werelds kreits, gedoodverwd<a name="FNanchor_112_150" id="FNanchor_112_150" href="#Footnote_112_150" class="fnanchor" title="doodsbleek.">[112]</a> door 't verschrikken!</div> -<div class="verse">De onzichtbre en preutsche maagd, nooit wapendragens moê,</div> -<div class="verse">Ik zie, zij lonkt op mij, mij dunkt, zij knikt mij toe,</div> -<div class="verse">Aan 't schudden van 't helmet, aan 't zwaayen van haar pluimen,</div> -<div class="verse">Uit blijschap, dat ik doe haar heilge troonen ruimen</div> -<div class="verse">Een wederspannig aas, dat, uit vervloekte nijd,</div> -<div class="verse">Haar kroon en zetel had ontluisterd en ontwijd:</div> -<div class="verse">Zij draait een hemelkloot, en overstaart<a name="FNanchor_113_151" id="FNanchor_113_151" href="#Footnote_113_151" class="fnanchor" title="overschouwt.">[113]</a> haar helden,</div> -<div class="verse">Die zij vergoodde, omdat z' haar lijf en leven stelden</div> -<div class="verse">Voor 't schaken<a name="FNanchor_114_152" id="FNanchor_114_152" href="#Footnote_114_152" class="fnanchor" title="rooven.">[114]</a> van haar eer: haar hert bekommerd bernt<a name="FNanchor_115_153" id="FNanchor_115_153" href="#Footnote_115_153" class="fnanchor" title="brandt.">[115]</a></div> -<div class="verse">Uit dankbaarheid, om mij te plaatsen in 't gesternt':</div> -<div class="verse">Wijdheerschende Godin! waar zuldy Titus zetten?</div> -<div class="verse">Die met uws vijands brein en bloed zijn harnas smetten<a name="FNanchor_116_154" id="FNanchor_116_154" href="#Footnote_116_154" class="fnanchor" title="Voor smette.">[116]</a>,</div> -<div class="verse">Doen, met geheven erm, hij 't ijzer knersen deê,</div> -<div class="verse">En kloof, door stalen helm, hem 't bekkeneel in twee,</div> -<div class="verse">Dat hij, gesneuveld, viel uit stegelreep en zadel,</div> -<div class="verse">Die ons braveeren woû met zijnen bastert-adel?</div> -<span class="pb" id="Pg125a">[Pg 125a]</span> -<div class="verse">Help, Jupiter! hoe wordt mijn ziel van vreugd geperst,</div> -<div class="verse">Wanneer 't geheugnis van 't verleên mijn ziel ververscht,</div> -<div class="verse">Als mijn gedachten zijn met malen<a name="FNanchor_117_155" id="FNanchor_117_155" href="#Footnote_117_155" class="fnanchor" title="merken, teekenen, herinneringen.">[117]</a> overladen</div> -<div class="verse">Van dezes rechterhands onvergeleken daden,</div> -<div class="verse">Waardoor ik menigmaal 's doods daggesteek ontging,</div> -<div class="verse">Gedurende 't tempeest van dees belegering.</div> -<div class="verse">Als weerloos ik, om stads gelegentheid t' ontblooten,</div> -<div class="verse">Eer ik mijn leger sloeg, kwam trotsch vooruitgestooten,</div> -<div class="verse">Gevolgd van zestigmaal tien ridders op den draf,</div> -<div class="verse">Ziet, een verborgen lage, ontrent Helenen<a name="FNanchor_118_156" id="FNanchor_118_156" href="#Footnote_118_156" class="fnanchor" title="Thans verouderde tweeden naamvals vorm.">[118]</a> graf,</div> -<div class="verse">Haar schoonst'<a name="FNanchor_119_157" id="FNanchor_119_157" href="#Footnote_119_157" class="fnanchor" title="Versta: haar kans.">[119]</a> ziende, onverwacht mij heeft op 't lijf gesprongen,</div> -<div class="verse">En van den schoonsten hoop Rijks-eedlen afgedrongen:</div> -<div class="verse">De vijand dreigt me aan d' een, de stad aan d' ander zij,</div> -<div class="verse">Wat gaat de veldheer aan? de nood eischt, dat hij strij:</div> -<div class="verse">De sabel girst van leêr, als kolen d' oogen branden,</div> -<div class="verse">Al worstelend' hij breekt door 't midden der vijanden:</div> -<div class="verse">Recht als de leeuw (wanneer de jagers op haar luim</div> -<div class="verse">Opdondren, als hij is omcingeld op het ruim)</div> -<div class="verse">Zich vindende benaauwd, versmaadt der winden snorken,</div> -<div class="verse">Worpt vonken uit 't gezicht, ziet knodsen aan noch vorken,</div> -<div class="verse">Laat de achterkiezen zien, brult met beschuimde muil,</div> -<div class="verse">En stuift door 't lompe tuig met eiselijk gehuil,</div> -<div class="verse">Zoo redt zich Titus ook, of d' haat hem schoon terwijlen</div> -<div class="verse">Groet niet een hagelbui van uitgelaten pijlen:</div> -<div class="verse">Als of, in 's afgronds poel, hij met den Peleaan<a name="FNanchor_120_158" id="FNanchor_120_158" href="#Footnote_120_158" class="fnanchor" title="Peleus' zoon Achilles.">[120]</a></div> -<div class="verse">Gedoopt was, om ter nood de wonden te versmaân:</div> -<div class="verse">Of als de schildknaap van Juppijn, door dondervlagen,</div> -<div class="verse">Door hagel, wind, en storm, is wel gewoon te dragen</div> -<div class="verse">Den bliksem, die vaak scheurt de rotsen gul<a name="FNanchor_121_159" id="FNanchor_121_159" href="#Footnote_121_159" class="fnanchor" title="week.">[121]</a> van 't schuim,</div> -<div class="verse">Terwijl hij schadeloos verzengt noch schacht noch pluim.</div> -<div class="verse">Ben ik de Krijgsgod niet? die groeyende in<a name="FNanchor_122_160" id="FNanchor_122_160" href="#Footnote_122_160" class="fnanchor" title="één, zaamgegroeid met.">[122]</a> de wapen,</div> -<div class="verse">Antonia den borcht, terwijl de Joden slapen,</div> -<div class="verse">Beklim, en drijf ze in 't koor van haar gewijde plaats?</div> -<div class="verse">En groet met veldgeschrei de koets des dageraads?</div> -<div class="verse">Heeft niet dees rechterhand den onderaardschen rijken</div> -<div class="verse">Met twalef schichten, toegezonden zoo<a name="FNanchor_123_161" id="FNanchor_123_161" href="#Footnote_123_161" class="fnanchor" title="even.">[123]</a> veel lijken?</div> -<div class="verse">Maar waartoe monster ik mijn deugden altemaal?</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd die schaarden van mijn staal:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd zoo veel gebroken lansen:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd die neêrgestegen<a name="FNanchor_124_162" id="FNanchor_124_162" href="#Footnote_124_162" class="fnanchor" title="Voor neêrgestorte.">[124]</a> transen:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd dat kerkhof, bang<a name="FNanchor_125_163" id="FNanchor_125_163" href="#Footnote_125_163" class="fnanchor" title="geprangd, overstelpt.">[125]</a> van doôn:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd die naklank, droef van toon:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd die opgegraven straten:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd de roof van mijn soldaten:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd de smook, het puin, het vier,</div> -<div class="verse">En de adeler, die zweeft in 't veld van ons banier:</div> -<div class="verse">Laat tuigen van mijn deugd dees gapende kwetsuren,</div> -<div class="verse">Eerteekens, die ik kreeg in 't stormen op de muren!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Aartsveldheer! wie ontkent, wie roept niet uit, dat gij,</div> -<div class="verse">Als 't klevende cement van deze monarchij,</div> -<div class="verse">Den grondvest t' zamen houdt, die anders licht mocht zakken</div> -<div class="verse">En scheuren, overmids zij met te zware pakken</div> -<div class="verse">Van rijken gaar<a name="FNanchor_126_164" id="FNanchor_126_164" href="#Footnote_126_164" class="fnanchor" title="te zamen.">[126]</a> gestouwd<a name="FNanchor_127_165" id="FNanchor_127_165" href="#Footnote_127_165" class="fnanchor" title="gedrongen, geperst.">[127]</a> ondraag'lijk is verlaân:</div> -<div class="verse">Wie ziet niet, dat gij aardt naar die Vespasiaan,</div> -<div class="verse">Die ons 't gezicht uitsteekt met 't weêrlicht van zijn kronen?</div> -<div class="verse">Zijn gulde scepters strooit, en doolt in al de tronen,</div> -<div class="verse">Die voor hem open staan, van 't helder dagende Oost,</div> -<div class="verse">Tot daar de post van 't licht vermoeid in schaauw verpoost?</div> -<div class="verse">O spruit! die antwoordt<a name="FNanchor_128_166" id="FNanchor_128_166" href="#Footnote_128_166" class="fnanchor" title="evenaart.">[128]</a> dien, waaruit gij zijt gesproten,</div> -<div class="verse">Wat zijn zoo heerlijk hier wel treflijk opgeschoten</div> -<div class="verse">De telgen van uw deugd, in spijt van krijgs tempeest!</div> -<div class="verse">Wat is uw bloeisel ons een zoete vreugd geweest,</div> -<div class="verse">Een zoete vreugd geweest uw bloeisel, dat, van boven</div> -<div class="verse">Gezegend, gaat het rijk een rijken oogst beloven!</div> -<span class="pb" id="Pg125b">[Pg 125b]</span> -<div class="verse">Gezaligd is die 't ziet, maar zaliger die tijd,</div> -<div class="verse">Wanneer, na 't zwanger gaan, de vrucht tot rijpheid dijt.</div> -<div class="verse">Hoe dikmaal hebben wij, hoplieden, met ons allen,</div> -<div class="verse">Als gij in 't harnas blonkt, gereed, om op de wallen</div> -<div class="verse">Voor op te klimmen, u al smeekende gebeên:</div> -<div class="verse">Hoe nu, doorluchtig vorst! hoe nu, waar wildy heen?</div> -<div class="verse">U wagen op den muur? voorbarig in 't opsteigren?</div> -<div class="verse">Dat dulden wij geenzins, dat 's tijd, als wij 't u weigren<a name="FNanchor_129_167" id="FNanchor_129_167" href="#Footnote_129_167" class="fnanchor" title="Versta: Als wij weigren het te doen.">[129]</a>,</div> -<div class="verse">Wiens<a name="FNanchor_130_168" id="FNanchor_130_168" href="#Footnote_130_168" class="fnanchor" title="Versta: wij, wier.">[130]</a> leven buiten schâ kan slijten van 't gemeen,</div> -<div class="verse">'t Gemeen, wiens troost en heil hangt aan uw heil alleen.</div> -<div class="verse">Vaak een vervlogen punt<a name="FNanchor_131_169" id="FNanchor_131_169" href="#Footnote_131_169" class="fnanchor" title="Voor pijlspits.">[131]</a> kan d' aldervroomste ook letten:</div> -<div class="verse">Dus wilt uw ziel zoo licht niet in de waagschaal zetten,</div> -<div class="verse">Dat gij de ondankbare aard bebloed mocht sprenklen rood,</div> -<div class="verse">En dit boosaardig volk doen juichen in uw dood:</div> -<div class="verse">Als 't, met d' hoofdpijler en den Atlas neêr te vellen,</div> -<div class="verse">'t Roomsch Capitolium verzinken zag ter Hellen</div> -<div class="verse">(Weert, Hemel! weert dien val!) en met wat reêns beleed<a name="FNanchor_132_170" id="FNanchor_132_170" href="#Footnote_132_170" class="fnanchor" title="redebeleid, gronden.">[132]</a></div> -<div class="verse">Zou voor uws vaders troon onze onschuld zijn bekleed?</div> -<div class="verse">Verschoont ons dan in u, o prince goedertieren!</div> -<div class="verse">Uw deugd bralt op den toets, gij moogt met eeren vieren<a name="FNanchor_133_171" id="FNanchor_133_171" href="#Footnote_133_171" class="fnanchor" title="u ontzien.">[133]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Cieraad mijns ridderschaps! uw zorge, uw wakkerheid</div> -<div class="verse">Voor 't heer, voor 's keizers heil, die zijn als ingeheid</div> -<div class="verse">In 't middelpunt mijne ziels; mijn noodhulp! 't is zoo verre</div> -<div class="verse">Dat ik 't sla in de wind, dat, eer de morgensterre,</div> -<div class="verse">Opduikende uit de zee, eer klaarder glans aanbreek,</div> -<div class="verse">Haar vlechtsnoer weigren zal, haar tuiten zilverbleek:</div> -<div class="verse">Eer zal de frissche dauw aflaten van te drupplen</div> -<div class="verse">Op nuchtre kruiden, die ververscht van blijdschap hupplen,</div> -<div class="verse">Eer 't onvergolden blijft, of eer ik 't loon ontruk</div> -<div class="verse">Hem, die litteeken brengt van eenig heldenstuk.</div> -<div class="verse">Een maarschalk<a name="FNanchor_134_172" id="FNanchor_134_172" href="#Footnote_134_172" class="fnanchor" title="Voor legerhoofd, in 't algemeen.">[134]</a>, die te vrek en traag is in 't vergelden,</div> -<div class="verse">Bluscht uit de dapperheid van de onverschrokken helden:</div> -<div class="verse">En wij monarchen zelve, op hoop van rijken buit,</div> -<div class="verse">Om purper fijn van draad en scepters trekken uit,</div> -<div class="verse">Gaan ploegen woeste zeên, en ongebaande steenen:</div> -<div class="verse">Vermeestren 't uitheemsch volk, dat aarselt voor ons henen:</div> -<div class="verse">Zoo prikkelt ons een lust, om onbeheerscht alleen,</div> -<div class="verse">Gelijk Jupijn om hoog, te dondren hier beneên.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Indien uws hoogheids ziel schiep ergens haar genoegen</div> -<div class="verse">Uit diensten, die misschien wij u verplicht opdroegen;</div> -<div class="verse">Of is er iet verschuld<a name="FNanchor_135_173" id="FNanchor_135_173" href="#Footnote_135_173" class="fnanchor" title="Nam. aan ons.">[135]</a>, hoewel een goed soldaat</div> -<div class="verse">Met eeden aan zijn heer al naauw verbonden staat;</div> -<div class="verse">Duld, dat ik op uw deugd mijn bloodigheid mag enten,</div> -<div class="verse">Waar gij 't verhemelt gaat uitspannen van uw tenten,</div> -<div class="verse">Waar gij den vijand veegt het lemmer door den nek:</div> -<div class="verse">Duld, dat de lommer mij van uw laurieren dekk',</div> -<div class="verse">Waar uwen stormbok dreigt, met zijn metalen hoornen</div> -<div class="verse">Te mortelen<a name="FNanchor_136_174" id="FNanchor_136_174" href="#Footnote_136_174" class="fnanchor" title="vergruizen, te morsel stooten.">[136]</a> den voet en borstweer van de toornen:</div> -<div class="verse">Ik droom om geen soudij<a name="FNanchor_137_175" id="FNanchor_137_175" href="#Footnote_137_175" class="fnanchor" title="Voor soldij.">[137]</a>, noch andren palm<a name="FNanchor_138_176" id="FNanchor_138_176" href="#Footnote_138_176" class="fnanchor" title="eerloof.">[138]</a> als dit,</div> -<div class="verse">Dat mij het stof bekruize<a name="FNanchor_139_177" id="FNanchor_139_177" href="#Footnote_139_177" class="fnanchor" title="bevlekte.">[139]</a> als gij te peerde zit.</div> -<div class="verse">De krijgsliê zijn in een gelukkige eeuw geschapen,</div> -<div class="verse">Als haren hoofdman bromt<a name="FNanchor_140_178" id="FNanchor_140_178" href="#Footnote_140_178" class="fnanchor" title="Anders bralt.">[140]</a> en uitsteekt in zijn wapen,</div> -<div class="verse">Dat helpt haar bloed aan 't ziên, en stookt zijn krachten op,</div> -<div class="verse">Dat het zijn schuim opwerpt uit eenen vollen krop,</div> -<div class="verse">En schielijk overzwalpt, laat zijn ontsteldheid merken,</div> -<div class="verse">Hoe zeer men 't dwingen wil in zijn bestemde perken<a name="FNanchor_141_179" id="FNanchor_141_179" href="#Footnote_141_179" class="fnanchor" title="bepaalde; zie boven, bl. 3b, aant. 4.">[141]</a>.</div> -<div class="verse">Dat 's d' oorzaak, eer van Mars! dat ons Romeinsche jeugd</div> -<div class="verse">D' hoofdslapen u omvlecht, en roemt, dat, door uw deugd,</div> -<div class="verse">Dees Hydra ligt gedempt, geschroeid, en omgekomen,</div> -<div class="verse">Die een Alcides eischte en Hercules van Romen.</div> -<div class="verse">Dien Tyfon is gekneusd, die reutelt nog van spijt,</div> -<div class="verse">En zwavel, vuur, en smook uit zijn neusgaten smijt.</div> -<span class="pb" id="Pg126a">[Pg 126a]</span> -<div class="verse">Zoo ooit ons ridderschap had schoone buitekansen</div> -<div class="verse">Doen Hannibal ontvlood, een hertvang 't groot Numancen</div> -<div class="verse">En 't oud Carthago smeet ter aarden, na veel twist,</div> -<div class="verse">Dat van ons Scipions elkeen te spreken wist';</div> -<div class="verse">Zoo ooit ons krijgsvolk klom gelukkig over de Alpen,</div> -<div class="verse">Zoo wijd de Rijn zijn strand gaat weêrzijds overzwalpen,</div> -<div class="verse">Passeerde als in slagoorde het Pyreneesch gebergt',</div> -<div class="verse">Daar Frankrijk<a name="FNanchor_142_180" id="FNanchor_142_180" href="#Footnote_142_180" class="fnanchor" title="Nam. het oude Gallië.">[142]</a> Cæsar bracht de sleutels ongevergd,</div> -<div class="verse">Bedwong van wereld afgeschovene Brittoenen<a name="FNanchor_143_181" id="FNanchor_143_181" href="#Footnote_143_181" class="fnanchor" title="Britten (verg. 't Fransche Bretons).">[143]</a>,</div> -<div class="verse">Den Roomschen Tyber met haar manschap te verzoenen,</div> -<div class="verse">Of, om te lesschen-uit het smooken van de brand,</div> -<div class="verse">Die van dees monarchy ontstak het ingewand,</div> -<div class="verse">Pompejus ruimen deê de velden van Farsalien,</div> -<div class="verse">En opdroeg Cæsar de voogdije van Italien;—</div> -<div class="verse">Zoo, zegge ik, ridder ooit opgeven dorst zoo breed,</div> -<div class="verse">Omdat hij onder zoo beroemden veldheer streed:</div> -<div class="verse">Nog geven wij 't niet op, noch Titus derf<a name="FNanchor_144_182" id="FNanchor_144_182" href="#Footnote_144_182" class="fnanchor" title="behoeft.">[144]</a> niet wijken,</div> -<div class="verse">Zoo Cæsar zijn trofeên met hem wil vergelijken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dat Cæsar Cæsar is, die heer op heer verstrooid,</div> -<div class="verse">In 't lest dees monarchie<a name="FNanchor_145_183" id="FNanchor_145_183" href="#Footnote_145_183" class="fnanchor" title="Die van Rome.">[145]</a> heeft tot den top voltooid,</div> -<div class="verse">Voltooid, dat, bij aldien mocht Romulus verrijzen,</div> -<div class="verse">Hij zijn vergode ziel zou met verwondren spijzen:</div> -<div class="verse">Daar waagt de wereld af, zoo wijd den hemel blaauwt,</div> -<div class="verse">En valt de faam hierom d' aarbodem te benaauwd:</div> -<div class="verse">Maar 't is geen minder kunst, 't gewelf van zoo veel rijken</div> -<div class="verse">Te houden in een knoop, en gaâr<a name="FNanchor_146_184" id="FNanchor_146_184" href="#Footnote_146_184" class="fnanchor" title="te gader.">[146]</a> te houwelijken<a name="FNanchor_147_185" id="FNanchor_147_185" href="#Footnote_147_185" class="fnanchor" title="Voor verbinden in 't algemeen.">[147]</a>,</div> -<div class="verse">Als 't is te rijzen doen een glorie, die zoo bromt,</div> -<div class="verse">Dat 't aardrijk voor haar neigt, en zijnen rugge kromt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dat bleek wel, hoe vergeefs de dappere Alexander</div> -<div class="verse">De rijken schakelde, als een keten, aan malkander,</div> -<div class="verse">Doen, als hij naauwlijks dronk een slaapdrank aan 't vergift,</div> -<div class="verse">Zijn purperen gewaad in vieren wierd geschift<a name="FNanchor_148_186" id="FNanchor_148_186" href="#Footnote_148_186" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor verdeeld.">[148]</a>:</div> -<div class="verse">Daar lag de praal in d' asch. Monarchen! gaat oorlogen,</div> -<div class="verse">Uw vijanden ontzegt<a name="FNanchor_149_187" id="FNanchor_149_187" href="#Footnote_149_187" class="fnanchor" title="Zegt den vrede op; verg. vroeger.">[149]</a>, en ziet haar onder oogen,</div> -<div class="verse">Bestookt ze, en overwint ze, en vat ze bij de kraag<a name="FNanchor_150_188" id="FNanchor_150_188" href="#Footnote_150_188" class="fnanchor" title="hals.">[150]</a>,</div> -<div class="verse">Half levende of heel dood, en viert haar onderlaag<a name="FNanchor_151_189" id="FNanchor_151_189" href="#Footnote_151_189" class="fnanchor" title="Gelijk reeds herhaaldelijk voor nederlaag.">[151]</a>:</div> -<div class="verse">Ziet, waartoe dienen zal uw grootheid opgeblazen,</div> -<div class="verse">Die al den ommeloop des werelds kan verbazen,</div> -<div class="verse">Als uw nazaten, slap, verwijfd, en achteloos,</div> -<div class="verse">Zoo dier verkregen pand verslensen voor altoos.</div> -<div class="verse">Wordt Titus dan vergeefs<a name="FNanchor_152_190" id="FNanchor_152_190" href="#Footnote_152_190" class="fnanchor" title="om niet.">[152]</a> gedankt van zijn voorzaten,</div> -<div class="verse">Die hem vertrouwden, en 't rijk hebben nagelaten,</div> -<div class="verse">Om dat hij 't hoofd ophoudt van deze monarchij,</div> -<div class="verse">Die onlangs scheen geneigd ten val door muiterij?</div> -<div class="verse">Ziet, hoe, verlegen zij 't hoofd in haar schelp ophalen,</div> -<div class="verse">Die waanden ons den tol met muiten te betalen:</div> -<div class="verse">Ziet, hoe, als in uw schoot 't ontzag wordt opgekweekt,</div> -<div class="verse">Hoe 't al voor u verschrikt, en ijlig 't mes opsteekt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dees wraak, bij ons zoo versch geoefend over 't muiten,</div> -<div class="verse">Ontwijflijk zal veel ramps van onze staat afstuiten,</div> -<div class="verse">En de onverwelklijke eere en prijs, hier in behaald,</div> -<div class="verse">Werd<a name="FNanchor_153_191" id="FNanchor_153_191" href="#Footnote_153_191" class="fnanchor" title="Thans wordt.">[153]</a> door 's tijds nijdigheid noch ouderdom bepaald:</div> -<div class="verse">Die gloeit ons om het hert, dat schijnt van vreugd te zwellen:</div> -<div class="verse">Maar als wij wederom ons helden overtellen,</div> -<div class="verse">En mijmren in<a name="FNanchor_154_192" id="FNanchor_154_192" href="#Footnote_154_192" class="fnanchor" title="overpeinzen.">[154]</a> de rol der gener, welk zoo zuur</div> -<div class="verse">Gedurende 't beleg deê sneuvlen 't avontuur;</div> -<div class="verse">Dan loopt al mijn gewin, vermids 't verlies, verloren,</div> -<div class="verse">Om dat ik missen moet die riddren welgeboren:</div> -<div class="verse">Nicanor, andren erm uws maarschalks! waar zijt gij,</div> -<div class="verse">Die een gevederd hout<a name="FNanchor_155_193" id="FNanchor_155_193" href="#Footnote_155_193" class="fnanchor" title="pijl.">[155]</a> deê slippren aan mijn zij<a name="FNanchor_156_194" id="FNanchor_156_194" href="#Footnote_156_194" class="fnanchor" title="neêrzijgen.">[156]</a>?</div> -<span class="pb" id="Pg126b">[Pg 126b]</span> -<div class="verse">Sabinus, Juliaan, en meer ter dood gewonden,</div> -<div class="verse">Wiens geest, in 't strijden, van 's lijfs kerker is ontbonden,</div> -<div class="verse">Wat is 't, of ten triumf uw veldheer overschiet,</div> -<div class="verse">Als uw gedachtenis hem 't hert roert met verdriet?</div> -<div class="verse">Wat is 't, of zijnen roem den waassem breekt der wolken?</div> -<div class="verse">Als hij u vallen, 't bloed ziet uit uw lenden stolken?</div> -<div class="verse">Wat is 't, of waar toe strekt—</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Zacht, zacht, doorluchtig vorst!</div> -<div class="verse">U zelf genadig zijt, en kwetst uw edel borst</div> -<div class="verse">Niet met 't vergiftig punt van zoo onnutten rouwe!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zijn dan geen tranen weerd die riddren, zoo getrouwe?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Doen zij gesneuveld zijn, wie heeft er niet getreurd?</div> -<div class="verse">Doch omdat van de Goôn haar viel dit lot te beurt,</div> -<div class="verse">En 't avontuur des krijgs, 'twelk somtijds lustte schempen<a name="FNanchor_157_195" id="FNanchor_157_195" href="#Footnote_157_195" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor schertsen.">[157]</a></div> -<div class="verse">In 't sparen van de minste en d' aldervroomst' te dempen,</div> -<div class="verse">Haar leven stelde een maat; zoo moeten wij nochtans</div> -<div class="verse">Daarom bezwalken niet met rouw den schoonen glans</div> -<div class="verse">Van de overwinning, die den Hemel ons woû schenken:</div> -<div class="verse">Maar peinzen, zoo uw tonge ons vaken deê gedenken,</div> -<div class="verse">Eer wij, aan 't stormen kloek, geherd door uw vermaan,</div> -<div class="verse">Als leeuwen haren roof, den vijand randden aan:</div> -<div class="verse">Dat die gesternde tent, die van Hyacinten<a name="FNanchor_158_196" id="FNanchor_158_196" href="#Footnote_158_196" class="fnanchor" title="Spreek uit Jacinthen en verg. Hiob voor Job.">[158]</a> schimmert<a name="FNanchor_159_197" id="FNanchor_159_197" href="#Footnote_159_197" class="fnanchor" title="Voor schittert; zie vroeger.">[159]</a>,</div> -<div class="verse">En als een speelhof is doorluchtig opgetimmerd,</div> -<div class="verse">Geherbergd in haar schoot de zielen houdt der geen,</div> -<div class="verse">Die voor het vaderland hier vielen afgestreên:</div> -<div class="verse">Terwijl op 't gulle bed de bloode, klein van waarde,</div> -<div class="verse">Gaat zenden zijnen geest met 't vuile slijk naar d' aarde.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dat matigt mijnen druk, en troost mij, dat<a name="FNanchor_160_198" id="FNanchor_160_198" href="#Footnote_160_198" class="fnanchor" title="Versta: zoodat.">[160]</a> ik voel</div> -<div class="verse">Mijn eerste blijschap weêr bezitten 's herten stoel.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Als eenig hoofdman stort zijn bloed, en ook zijn leven,</div> -<div class="verse">Betaalt hij 'tgeen hij was zijn veldheer schuldig bleven<a name="FNanchor_161_199" id="FNanchor_161_199" href="#Footnote_161_199" class="fnanchor" title="Maatshalve voor gebleven.">[161]</a>,</div> -<div class="verse">Gebleven schuldig aan zijn veldheer en 't gemeen<a name="FNanchor_162_200" id="FNanchor_162_200" href="#Footnote_162_200" class="fnanchor" title="'t algemeene best.">[162]</a>,</div> -<div class="verse">Als hij haar lijf en ziel opdroeg met heilige eên:</div> -<div class="verse">En wie, rechtschapen, zoude eens weigren uit te rekken</div> -<div class="verse">Zijn zeenwen, 't knakebeen<a name="FNanchor_163_201" id="FNanchor_163_201" href="#Footnote_163_201" class="fnanchor" title="knoke-, kneukel-been.">[163]</a>, zijn gorgel, en zijn nekken<a name="FNanchor_164_202" id="FNanchor_164_202" href="#Footnote_164_202" class="fnanchor" title="Voor nek (verg. 't Hoogd. Nacken).">[164]</a>,</div> -<div class="verse">Al had de vijand 't mes geheven met 't gevest,</div> -<div class="verse">Als hij zich offren mocht aan 't algemeene best!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center"><ins title="TITTS" id="C126b">TITUS.</ins></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Van ouds een goed Romein dat hield voor eenen zegen,</div> -<div class="verse">Wanneer de vijand hem kwam kittlen met den degen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">LIBRARIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Nietwaar? o zoon van Mars! betuigt niet ons gemoed,</div> -<div class="verse">De onsterflijke eer te zijn het alderhoogste goed?</div> -<div class="verse">Was dit die schoone niet, daar al de geen om dansten,</div> -<div class="verse">Die met haar vleesch en been het keizerrijk beschansten,</div> -<div class="verse">Sint dat ons grondvest eerst, van Romulus geheid,</div> -<div class="verse">Wierd dierbaar in 't cement van menschenbloed<a name="FNanchor_165_203" id="FNanchor_165_203" href="#Footnote_165_203" class="fnanchor" title="Dat van Remus nam., naar de oude legende.">[165]</a> geleîd?</div> -<div class="verse">Laat Mars bevolen dan zoo glorioze zielen<a name="FNanchor_166_204" id="FNanchor_166_204" href="#Footnote_166_204" class="fnanchor" title="glansrijke.">[166]</a>,</div> -<div class="verse">Die hij vergodet<a name="FNanchor_167_205" id="FNanchor_167_205" href="#Footnote_167_205" class="fnanchor" title="Thans vergood.">[167]</a> heeft als haar gebeenten vielen,</div> -<div class="verse">En denkt om uw triumf!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Ik wil, ik wil voortaan</div> -<div class="verse">Bestieren wat zich rept en tuimelt onder maan<a name="FNanchor_168_206" id="FNanchor_168_206" href="#Footnote_168_206" class="fnanchor" title="wat zich in 't ondermaansche beweegt en wemelt.">[168]</a>,</div> -<div class="verse">En laten ze in haar feest<a name="FNanchor_169_207" id="FNanchor_169_207" href="#Footnote_169_207" class="fnanchor" title="Voor jubel of derg.">[169]</a> die, heldisch<a name="FNanchor_170_208" id="FNanchor_170_208" href="#Footnote_170_208" class="fnanchor" title="heldhaftig, als helden.">[170]</a> opgeklommen,</div> -<div class="verse">Beslaan de dorpels van der Goden heiligdommen.</div> -<span class="pb" id="Pg127a">[Pg 127a]</span> -<div class="verse">Gij geesten, vaart dan wel, die boven op ons wacht,</div> -<div class="verse">En nu zoo spijtig steekt<a name="FNanchor_171_209" id="FNanchor_171_209" href="#Footnote_171_209" class="fnanchor" title="schimpt.">[171]</a> op 's keizers praal en pracht,</div> -<div class="verse">Omdat u Rome krimpt zoo klein in 't oog van verre,</div> -<div class="verse">Zoo krimpt ons wederom uw aldergrootste sterre:</div> -<div class="verse">Dus lacht niet al te scheets<a name="FNanchor_172_210" id="FNanchor_172_210" href="#Footnote_172_210" class="fnanchor" title="smalend.">[172]</a> op 't spits van uw gewelf:</div> -<div class="verse">Uw veerheid<a name="FNanchor_173_211" id="FNanchor_173_211" href="#Footnote_173_211" class="fnanchor" title="verte.">[173]</a> mindert niet ons grootheid in zich zelf.</div> -<div class="verse">En of<a name="FNanchor_174_212" id="FNanchor_174_212" href="#Footnote_174_212" class="fnanchor" title="zoo.">[174]</a> gij Cæsar vondt, zoo wilt hem doch verklaren,</div> -<div class="verse">Wat zweet het Titus kost zijn schepters te bewaren:</div> -<div class="verse">Opdat hij uitsteke eens zijn blinkende aangezicht,</div> -<div class="verse">En groet zijn nazaat, die zoo trotsch te velde ligt,</div> -<div class="verse">En moedig heeft gekneusd d' halsterrigheid der Joden,</div> -<div class="verse">Die eer<a name="FNanchor_175_213" id="FNanchor_175_213" href="#Footnote_175_213" class="fnanchor" title="eerst, vroeger.">[175]</a> zijn tollen 't goud zoo ongeweigerd boden:</div> -<div class="verse">Maar korts haar oude luim in 't brein gestegen kwam,</div> -<div class="verse">Alsof met zijn vertrek 't gebied een einde nam.</div> -<div class="verse">Maar gij, mijn riddren en mijn afgestreên soldaten!</div> -<div class="verse">Die 't avontuur des krijgs heeft ten triumf gelaten,</div> -<div class="verse">Nadat de daken zijn gescheurd, gebrand, geblaakt,</div> -<div class="verse">Die eer Pompejus zweerd ons cijnsbaar had gemaakt:</div> -<div class="verse">Die gij<a name="FNanchor_176_214" id="FNanchor_176_214" href="#Footnote_176_214" class="fnanchor" title="Voor gij, die; zie vroeger.">[176]</a> nog 't versche bloed moet van uw wonden vegen,</div> -<div class="verse">Ik wil elks daden mild en dankbaar overwegen,</div> -<div class="verse">En strooyen onder 't heer halsbanden, stijf van goud,</div> -<div class="verse">Muurkroonen<a name="FNanchor_177_215" id="FNanchor_177_215" href="#Footnote_177_215" class="fnanchor" title="eerekroon voor 't muurbestormen.">[177]</a>, met gesteente en peerlen opgebouwd:</div> -<div class="verse">De strijdbaarste in den storm en de uitgelezen zullen</div> -<div class="verse">Opsteigren<a name="FNanchor_178_216" id="FNanchor_178_216" href="#Footnote_178_216" class="fnanchor" title="Voor opklimmen.">[178]</a> naar verdienste en ledige ampten vullen.</div> -<div class="verse">Ook wil ik 't outaar op het statigste beslaan,</div> -<div class="verse">En met een dankbre ziel het offer steken aan,</div> -<div class="verse">En heilgen 't ingewand, geroost en opgezoden,</div> -<div class="verse">Der heiligheden Reye en Godheid van de Goden,</div> -<div class="verse">Die 't Capitolium bewaken van de stad,</div> -<div class="verse">Die in triumfen graast en al de wereld mat,</div> -<div class="verse">En wordt geliefkoosd van het noodlot aller dingen:</div> -<div class="verse">En dreigt ten Hemel met opsteigren in te dringen.</div> -<div class="verse">Die Godheid, door wiens gunst ons jonge manschap rijpt,</div> -<div class="verse">Die onze speren smeert, ons stalen degens slijpt,</div> -<div class="verse">Ons steekvrij kolders gespt, en voert ons beukelaren,</div> -<div class="verse">Knikk' gunstig 't ongel toe, dat, op gewijde altaren,</div> -<div class="verse">Zal d' heilge vlammen voên, juist op die plaatse, daar</div> -<div class="verse">Dit volk zijn godsdienst heeft gepleegd zoo menig jaar.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN ROOMSCHE SOLDATEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Sta bij<a name="FNanchor_179_217" id="FNanchor_179_217" href="#Footnote_179_217" class="fnanchor" title="Staat, wijkt ter zij.">[179]</a>, Olympsche worstelaars!</div> -<div class="verse">Die eertijds hadt zoo veel gebaars,</div> -<div class="verse">Omdat gij 't stof beweegden,</div> -<div class="verse">En 't zweet van 't aanzicht veegden:</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Wanneer, in 't afgetuinde<a name="FNanchor_180_218" id="FNanchor_180_218" href="#Footnote_180_218" class="fnanchor" title="Thans afgepaalde, afgeperkte, daar tuin niet meer voor de omheining, maar 't omheinde zelf gebezigd wordt.">[180]</a> rond,</div> -<div class="verse">In 't worstlen gij geen weêrga vondt,</div> -<div class="verse">En, voor dit liefbedrijven<a name="FNanchor_181_219" id="FNanchor_181_219" href="#Footnote_181_219" class="fnanchor" title="welkome bedrijf.">[181]</a>,</div> -<div class="verse">Droegt kransen van olijven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">En steegt op uw triumfkoets hoog,</div> -<div class="verse">Daar al de Grieksche jeugd voor boog,</div> -<div class="verse">En die voorhenen<a name="FNanchor_182_220" id="FNanchor_182_220" href="#Footnote_182_220" class="fnanchor" title="vooruit, voor u heen.">[182]</a> liepen</div> -<div class="verse">"Io, Triumfe!" riepen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Komt, monstert uw bekrozen<a name="FNanchor_183_221" id="FNanchor_183_221" href="#Footnote_183_221" class="fnanchor" title="(met olie) ingesmeerd.">[183]</a> vel,</div> -<div class="verse">Uw boerterije en kinderspel,</div> -<div class="verse">Bij 't leven, dat wij voeren,</div> -<div class="verse">In dolle krijgsrumoeren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Komt, leert van ons een leger slaan,</div> -<div class="verse">En trekken d' ijzren handschoen aan.</div> -<span class="pb" id="Pg127b">[Pg 127b]</span> -<div class="verse">Ziet, hoe ons staal verbolgen</div> -<div class="verse">Het roode zweet doet volgen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Ziet onze oogappels als een vier</div> -<div class="verse">Eens branden, om den lauwerier</div> -<div class="verse">Te plukken, groen van bladen,</div> -<div class="verse">Langs ongebaande paden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Al sneuvelt menig held terwijl,</div> -<div class="verse">Die was aan 's keizers hof een stijl<a name="FNanchor_184_222" id="FNanchor_184_222" href="#Footnote_184_222" class="fnanchor" title="zuil.">[184]</a>,</div> -<div class="verse">De vroomheid van ons allen</div> -<div class="verse">Stut al wat dreigt te vallen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">In 't bed van eeren valt den doôn</div> -<div class="verse">Onsterfelijke lof ten loon,</div> -<div class="verse">En Mars jont, dat zijn schimmen</div> -<div class="verse">Van moud'<a name="FNanchor_185_223" id="FNanchor_185_223" href="#Footnote_185_223" class="fnanchor" title="Verouderd voor stof, aard; ik lees zoo voor mond, waaraan V. L. te vergeefs beproeft een gezonden zin te hechten.">[185]</a> ten Hemel klimmen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Dus is ons 't oorloog geen verdriet,</div> -<div class="verse">Noch achten 't leven dierbaar niet;</div> -<div class="verse">Wij pronken met ons wonden,</div> -<div class="verse">En pijlen toegezonden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Wij vliên het troetlen van 't gemak:</div> -<div class="verse">Den blaauwen Hemel is ons dak,</div> -<div class="verse">Op 't vlakke veld wij slapen,</div> -<div class="verse">En sluimren in de wapen<a name="FNanchor_186_224" id="FNanchor_186_224" href="#Footnote_186_224" class="fnanchor" title="Voor wapenen.">[186]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Schoon de opgesteken moordtrompet</div> -<div class="verse">Somtijds ons zoete rust belet,</div> -<div class="verse">Wij aarslen voor geen dreigen,</div> -<div class="verse">Want dit 's den krijgsman eigen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Als onzen veldheer rept een woord,</div> -<div class="verse">Het slaat gelijk een bliksem voort,</div> -<div class="verse">En 't helpt, van bende aan bende,</div> -<div class="verse">'t Gansch leger over ende.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Is 't vreemd, dat ons trofeên, ten toon</div> -<div class="verse">Dan, in de kerken van de Goôn,</div> -<div class="verse">En vendels opgehangen,</div> -<div class="verse">Afzwieren van haar stangen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Is 't vreemd, dat Titus houdt in dwang</div> -<div class="verse">Het Oosten en den Ondergang<a name="FNanchor_187_225" id="FNanchor_187_225" href="#Footnote_187_225" class="fnanchor" title="Latinisme (Occidens) voor Westen.">[187]</a>?</div> -<div class="verse">Dat hij uitzendt zijn stralen</div> -<div class="verse">Aan 's werelds leste palen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Is 't wonder, dat ook 't Joodsch geslacht</div> -<div class="verse">Van Rome gansch is t' onderbracht?</div> -<div class="verse">En dat wij Salems nekken</div> -<div class="verse">Nu met ons zolen dekken?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Hoe vreugdrijk groeit nu Titus' geest!</div> -<div class="verse">Hoe viert hij nu zijn zegefeest!</div> -<div class="verse">Hoe zacht, na al dat slaven,</div> -<div class="verse">Doen<a name="FNanchor_188_226" id="FNanchor_188_226" href="#Footnote_188_226" class="fnanchor" title="Komen, werken op (verg. ons goed of deugd doen).">[188]</a> ons zijn milde gaven!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Hoe ruiterlijk deelt hij den buit</div> -<div class="verse">En roof aan zijn soldaten uit!</div> -<div class="verse">Wie zag, ooit van zijn dagen,</div> -<div class="verse">Het goud zoo afgeslagen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Al 't kunstwerk, dat ooit slepen kon</div> -<div class="verse">'t Prat Solyma van Babylon;</div> -<span class="pb" id="Pg128a">[Pg 128a]</span> -<div class="verse">Al wat ze, om preutsch te pralen,</div> -<div class="verse">Van Tyrus' merkt liet halen:</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Scharlaken, purper, fijn en eêl,</div> -<div class="verse">Arabisch wyrook en kaneel,</div> -<div class="verse">Haar schatten allenthalven<a name="FNanchor_189_227" id="FNanchor_189_227" href="#Footnote_189_227" class="fnanchor" title="aan alle zijden.">[189]</a></div> -<div class="verse">Nu ons kwetsuren zalven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Dat troost nog eens fluks krijgsmans hert,</div> -<div class="verse">En leert vergeten al zijn smert,</div> -<div class="verse">Die hij ooit most bezuren,</div> -<div class="verse">In 't stormen op de muren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">O, maarschalk, voor ons veel te mild!</div> -<div class="verse">Nu scheept uw legers waar gij wilt,</div> -<div class="verse">Waar iemand opsteekt de ooren,</div> -<div class="verse">En wekt des keizers tooren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Al woudy bij den Indiaan,</div> -<div class="verse">Aan Indus oever drenken gaan</div> -<div class="verse">Uw hengsten, mat van 't hijgen,</div> -<div class="verse">Van op en af te stijgen:</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Of wildy daar de zon verbaasd</div> -<div class="verse">'t Gediert wijkt, dat van honger raast:</div> -<div class="verse">Daar, op de Noorder wagen,</div> -<div class="verse">De winter wordt gedragen:</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Of Westwaarts, daar het Hemelsch vuur</div> -<div class="verse">Braadt d' Iber, onze nagebuur:</div> -<div class="verse">Of aan der Mooren grenzen:</div> -<div class="verse">Of de oevers der Cretenzen:</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Of wildy, daar geen Fœbus<a name="FNanchor_190_228" id="FNanchor_190_228" href="#Footnote_190_228" class="fnanchor" title="Voor zon.">[190]</a> schijnt,</div> -<div class="verse">Daar Pluto de arme zieltjens pijnt,</div> -<div class="verse">Afstijgen gaan ter Hellen:—</div> -<div class="verse">Alom wij u verzellen.</div> -</div></div></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h4>DE TWEEDE HANDEL.</h4> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse center"><span class="smcap">de dochter sion, rei van staatjonffren, rei -van joodsche vrouwen, josephus.</span></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Hoe dwaas hij zich verleidt<a name="FNanchor_191_229" id="FNanchor_191_229" href="#Footnote_191_229" class="fnanchor" title="Voor begoochelt, bedriegt.">[191]</a>, die zijn geluk vertrouwt,</div> -<div class="verse">Die op de uitstekendheid van zijn paleizen bouwt,</div> -<div class="verse">En troetlen laat zijn ziel van zichtelijke<a name="FNanchor_192_230" id="FNanchor_192_230" href="#Footnote_192_230" class="fnanchor" title="zienlijke, zichtbare.">[192]</a> dingen,</div> -<div class="verse">Die, hoe ze grooter zijn, hoe meer veranderingen</div> -<div class="verse">Haar hangen over 't hoofd, en jagen haar verderf;</div> -<div class="verse">Hoe ijdel dat men klutst<a name="FNanchor_193_231" id="FNanchor_193_231" href="#Footnote_193_231" class="fnanchor" title="bonst (met den hamer), werkt; verg. boven, bl. 30b v. o.">[193]</a> op 's werelds timmerwerf,</div> -<div class="verse">En opboeit<a name="FNanchor_194_232" id="FNanchor_194_232" href="#Footnote_194_232" class="fnanchor" title="opbindt, voor verheft, opschroeft.">[194]</a> 't handgebaar van menschelijke zaken;—</div> -<div class="verse">Dat leerde mij de val van Sions hooge daken,</div> -<div class="verse">Van dees gebluschte zon, die, met dat ze ondergaat,</div> -<div class="verse">De wereld om doet zien, en als voor 't voorhoofd slaat.</div> -<div class="verse">Jeruzalem! hoe is uw hovaardij geslonken!</div> -<div class="verse">Uw preutsheid overliep, de weelde maakte u dronken</div> -<div class="verse">Met haren gouden kop, en haar venijnig sap,</div> -<div class="verse">Zoo fluks 't rees in uw brein, maakte u de beenen slap:</div> -<div class="verse">Hoe zoudy langer staan? gij raakte aan 't suizebollen,</div> -<div class="verse">En kwaamt van d' elpenstoel en marbre trappen rollen,</div> -<div class="verse">Naslepende uw perruik, besprenkeld peersch en blaauw:</div> -<div class="verse">Daar af gij nog behieldt dees wonden versch en raauw.</div> -<div class="verse indent2">Waar is uw schoonheid nu, die, met vergode stralen,</div> -<div class="verse">Danste op de oneffenheid van heuvelen en dalen?</div> -<div class="verse">Die als een Cherub zweefde op 't dak van 't heilig koor?</div> -<div class="verse">En lodderlijk van verr' d' Araber en de Moor</div> -<span class="pb" id="Pg128b">[Pg 128b]</span> -<div class="verse">Ontstak met ijver, om te vliên haars afgods drempel,</div> -<div class="verse">En te offeren haar goud en wyrook 's Heeren tempel?</div> -<div class="verse">Helaas, ze is lang verwelkt! een onverwacht tempeest</div> -<div class="verse">Dees bloem de keurs uittrok, in 't midden van haar feest.</div> -<div class="verse indent2">Hoe grimmig, van d' Eufraat, 't op mij gebeten Babel</div> -<div class="verse">De vonken van haar toortse en bliksems van haar sabel</div> -<div class="verse">Mij klonk in 't aangezicht! hoe eislijk en verwoed</div> -<div class="verse">De stad aan<a name="FNanchor_195_233" id="FNanchor_195_233" href="#Footnote_195_233" class="fnanchor" title="Anders in.">[195]</a> vlammen vloog, en zwom in enkel bloed:</div> -<div class="verse">Hoe schendig 't Heiligdom zijn guldene geschieren<a name="FNanchor_196_234" id="FNanchor_196_234" href="#Footnote_196_234" class="fnanchor" title="Germ. voor vaatwerk.">[196]</a></div> -<div class="verse">Most laten tot een roof Chaldeên en Assyrieren!</div> -<div class="verse">Al was 't, al was 't schoon, dat haar handen Babylon,</div> -<div class="verse">Aan Zedechia's zaad en Levi's zonen, schon:</div> -<div class="verse">Al sleepte ik 't ijzer van dien Assur Godvergeten,</div> -<div class="verse">Nog heeft mijn borst meer ramps en onheils nu gesleten.</div> -<div class="verse indent2">Een onweêrstandlijk heer mijn krachten heeft gemat,</div> -<div class="verse">En van gebouw ontkleed dees torenrijke stad;</div> -<div class="verse">Het muurwerk ondermijnd van ons driedobble wallen</div> -<div class="verse">Den stormbok wijken most, en daaglijks<a name="FNanchor_197_235" id="FNanchor_197_235" href="#Footnote_197_235" class="fnanchor" title="dag aan dag.">[197]</a> is gevallen,</div> -<div class="verse">In 't<a name="FNanchor_198_236" id="FNanchor_198_236" href="#Footnote_198_236" class="fnanchor" title="Zoo lees ik voor het.">[198]</a> zakken driemaal slaat de bergen krom gebuld,</div> -<div class="verse">En 't puin de locht met stof tot aan de wolken vult.</div> -<div class="verse">De vijand tracht de vest, met bruggen en met leêren,</div> -<div class="verse">Spijt d' afgebraakte<a name="FNanchor_199_237" id="FNanchor_199_237" href="#Footnote_199_237" class="fnanchor" title="door nachtwaken afgebeulde.">[199]</a> wacht, gewapend te passeeren,</div> -<div class="verse">En dringt steeds stadwaart aan, en houdt ons in alarm.</div> -<div class="verse">Onze ooren zijn gevuld met jammerlijk gekarm,</div> -<div class="verse">Onze oogen zijn vol slaaps, ons hert is mat van zuchten,</div> -<div class="verse">De mond is vol geklags, de voeten willen vluchten,</div> -<div class="verse">En de ermen evenwel (dan ach, met luttel baats!)</div> -<div class="verse">De stormen nog weêrstaan des Heidenschen soldaats,</div> -<div class="verse">En worstlen; maar helaas! zij worstlen met een sterker,</div> -<div class="verse">Die reede ons vrijheid heeft verwisseld in een kerker.</div> -<div class="verse indent2">Wat nood, wat nood waar 't nog in 't midden van de brand,</div> -<div class="verse">Voelde ik geen burgerkrijg in 't zwanger ingewand!</div> -<div class="verse">Al dronk ik zulken kelk met grondsop en met droesem,</div> -<div class="verse">Had ik die slangen niet gekweekt in mijnen boezem;</div> -<div class="verse">Waar' 's tempels vloer met 't bloed der priestren niet besprengd,</div> -<div class="verse">Zag ik die vuisten van mijn burgers niet vermengd,</div> -<div class="verse">En bieden 't scherpe spits elkanders heupe en lenden:</div> -<div class="verse">Wij hadden nog gekampt, eer ze ons ons vrijheid schendden.</div> -<div class="verse indent2">Maar ach, rampzalig volk! omdat u God verlaat,</div> -<div class="verse">De een aangewreven plaag tot duizend erger slaat:</div> -<div class="verse">Uw lijftocht oorlof neemt<a name="FNanchor_200_238" id="FNanchor_200_238" href="#Footnote_200_238" class="fnanchor" title="begeeft u.">[200]</a>: dies, met zijn dorre schinklen,</div> -<div class="verse">Den honger uitgevast, dat zijn gebeenten rinklen,</div> -<div class="verse">Spookt straten op en neêr, en stookt een nieuw rumoer,</div> -<div class="verse">En raast, en smijt, en loopt de deuren op de vloer.</div> -<div class="verse">Het uitgemergeld lijf, als 't hooger niet kan lijen,</div> -<div class="verse">Misthoopen ommewroet, en boet zijn lust aan prijen<a name="FNanchor_201_239" id="FNanchor_201_239" href="#Footnote_201_239" class="fnanchor" title="krengen; verg. vroeger.">[201]</a>,</div> -<div class="verse">En haalt zich op den hals zoo doodelijken pest,</div> -<div class="verse">Dat de onbegraven doôn men slingert in de vest.</div> -<div class="verse">Wee, wee! den vijand zelf moet 't hert in 't lijf bezwijken,</div> -<div class="verse">Zoo fluks de stank opgaat van de opgehoopte lijken,</div> -<div class="verse">Hij heft zijn handen op naar 't sterrenrijk gewelf,</div> -<div class="verse">En zweert, zulks is niet zijn, maar 't werk der Goden zelf.</div> -<div class="verse indent2">Broodhonger, 't scherpe zweerd, de braafste om weer te bieden</div> -<div class="verse">Tot 's keizers tenten gans mismoedig dwingt te vlieden:</div> -<div class="verse">Daar, als 't roofgierig volk doorsnuffelende ontdekt,</div> -<div class="verse">Hoe 't ingewand een schrijn<a name="FNanchor_202_240" id="FNanchor_202_240" href="#Footnote_202_240" class="fnanchor" title="Eig. kast; hier voor schuilplaats.">[202]</a> den vluchteling verstrekt,</div> -<div class="verse">De goudzucht 't hert bekoort, dat, zonder haars t' erbermen,</div> -<div class="verse">Geen rijker mijnen wenscht als die goudrijke darmen:</div> -<div class="verse">Den hongerigen buik dien rijkdom wordt misgund,</div> -<div class="verse">En krijgt voor gerstenbrood eens stalen degens punt.</div> -<div class="verse indent2">Nog overwoeg een kwale alle andere kwellagiën,</div> -<div class="verse">Doen die verdufte smook van 's tempels timmeragiën,</div> -<div class="verse">Doen d' hongerige vlam dat priesterlijk gebouw— — —</div> -<div class="verse">O hertsteek! o verdriet! o smert! o druk! o rouw!</div> -<span class="pb" id="Pg129a">[Pg 129a]</span> -<div class="verse">Wat Israliet, voortaan verschoveling der menschen,</div> -<div class="verse">Zal eeuwig niet dien dag vervloeken en verwenschen!</div> -<div class="verse indent2">Ik zag een Roomsch soldaat, met zijn gekamden helm,</div> -<div class="verse">Op kerkdiefte afgerecht (God Jacobs, keert dien schelm!),</div> -<div class="verse">Ons vliênde schildwacht kort navolgen met de glensters<a name="FNanchor_203_241" id="FNanchor_203_241" href="#Footnote_203_241" class="fnanchor" title="vonken (verg. 't werkw. glinsteren).">[203]</a></div> -<div class="verse">Eens gloeyendigen brands: daar hij de goude vensters</div> -<div class="verse">Van 't heiligdom meê blaakte, en, Godvergeten stout,</div> -<div class="verse">'t Vervloekte vuur stak aan 't gewijde cedrenhout:</div> -<div class="verse">De ceder reikt' zijn hitt' d' olijf, te vet om lesschen<a name="FNanchor_204_242" id="FNanchor_204_242" href="#Footnote_204_242" class="fnanchor" title="Gelijk reeds meer, voor blusschen (dat eig. hetzelfde is, met voorgevoegd be-).">[204]</a>:</div> -<div class="verse">D' olijf den den ontvonkt: de denne den cypressen<a name="FNanchor_205_243" id="FNanchor_205_243" href="#Footnote_205_243" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor de cypresse, thans cypres.">[205]</a>:</div> -<div class="verse">Dies, eer men ommeziet, dat schoon getimmer bernt,</div> -<div class="verse">En braakt zijn vonken uit naar 't flonkrende gesternt'.</div> -<div class="verse">Help God! de brand steekt op, en een geschrei met eenen</div> -<div class="verse">Zwilt met de opgaande vlamme en klatert door de steenen.</div> -<div class="verse">'t Barbarisch volk komt aan op 't vuur en op 't geluid,</div> -<div class="verse">En vlamt op zoete wraak en ruiterlijken buit.</div> -<div class="verse indent2">De keizer in zijn droom, zoo onverziens gedagvaard,</div> -<div class="verse">Vliegt op, grijpt schild en helm, en d' appel van zijn slagzwaard:</div> -<div class="verse">Verneemt, hoe 't vuur met asch 't gewijde marmer dekt,</div> -<div class="verse">En 't golven van de vlam de gulde daken lekt:</div> -<div class="verse">Speurt, hoe een roode gloed versmilt die goude schaliën<a name="FNanchor_206_244" id="FNanchor_206_244" href="#Footnote_206_244" class="fnanchor" title="leyen (verg. 't Fransche écaille), van 't schilferen zoo genoemd.">[206]</a>,</div> -<div class="verse">En 't hoog verhemeld koor worpt vonken door zijn traliën:</div> -<div class="verse">Dies zweert hij, bij zijn staf, zijn purper, en zijn kroon,</div> -<div class="verse">Dat elk om 't eerste lesch<a name="FNanchor_207_245" id="FNanchor_207_245" href="#Footnote_207_245" class="fnanchor" title="blussche.">[207]</a>, en 't Joodsch gebouw verschoon:</div> -<div class="verse">Maar ach! hij roept te spâ, zijn krijten is verloren:</div> -<div class="verse">Hij buldert schoon om zunst, het oorloog heeft geen ooren.</div> -<div class="verse indent2">Daar mocht men Moria ten Hemel rijzen zien,</div> -<div class="verse">En ons verbaasd den brand in 's vijands staal ontvliên:</div> -<div class="verse">Daar zag men Salomons herborene paleizen</div> -<div class="verse">In heete kolen staan, als gloeyende forneizen<a name="FNanchor_208_246" id="FNanchor_208_246" href="#Footnote_208_246" class="fnanchor" title="Later in fornuzen en fornuizen verbasterd (verg. 't Fransche fournaise).">[208]</a>.</div> -<div class="verse">D' Olijfberg, heet geroost, amechtig zweet alreê.</div> -<div class="verse">Het strand wenscht hooger vloed, de eilanden in de zee,</div> -<div class="verse">Thabor en Hermon, haar voor zulken gloed ontzetten,</div> -<div class="verse">En Kedrons zilvren nat en Gihon droogt van hetten.</div> -<div class="verse">Het krakende gedreun doet aarslen ons Jordaan,</div> -<div class="verse">En doodverwt 't aangezicht van d' onvoldragen maan.</div> -<div class="verse">Hier vluchten wij te spâ: d' een braden moet en hersten<a name="FNanchor_209_247" id="FNanchor_209_247" href="#Footnote_209_247" class="fnanchor" title="schroeyen.">[209]</a>,</div> -<div class="verse">En d' ander half geschroeid van boven springt te bersten.</div> -<div class="verse">D' een, in de borst gekwetst met een vervlogen hout,</div> -<div class="verse">Beklaagt, dat hij zijn ziel heeft 't heiligdom vertrouwd:</div> -<div class="verse">En d' ander, die getroost omhelsde 't heilig alter<a name="FNanchor_210_248" id="FNanchor_210_248" href="#Footnote_210_248" class="fnanchor" title="altaar, outer.">[210]</a>,</div> -<div class="verse">Wordt van het zweerd verrast, en sneuvelt er, en valt er.</div> -<div class="verse">De nood beveelt t' ontwij'n, en ieder te betreên</div> -<div class="verse">'t Plaveisel, afgekeurd<a name="FNanchor_211_249" id="FNanchor_211_249" href="#Footnote_211_249" class="fnanchor" title="bestemd.">[211]</a> voor 's priesters zool alleen:</div> -<div class="verse">Maar wat kerkschender heeft hier 't heilige in hoogachting!</div> -<div class="verse">Genade, o Davids God! wat 's dit een wreede slachting!</div> -<div class="verse indent2">De ontbonden wraak, die 't al wat uitmunt fluks verderft,</div> -<div class="verse">Wiens slippen zijn met bloed scharlakenrood geverfd,</div> -<div class="verse">Het Jodenvleesch goedkoop aan riemen snijdt en lappen.</div> -<div class="verse">Het slibberige rood stroomt langs de marmre trappen,</div> -<div class="verse">Dat slippren ruglings ons verdervers lichtevoet,</div> -<div class="verse">En zelf de vlamme wijkt voor 't uitgestorte bloed.</div> -<div class="verse">Op 't jammer en 't gekerm der gener, die hier sneuvlen,</div> -<div class="verse">Geeft antwoord Davids stad, en de omgelegen heuvlen.</div> -<div class="verse">De krijgsman afgebraakt maait eenen gouden oegst<a name="FNanchor_212_250" id="FNanchor_212_250" href="#Footnote_212_250" class="fnanchor" title="Thans oogst.">[212]</a>:</div> -<div class="verse">En doôns en moordens zat, eer 't alles is verwoest,</div> -<div class="verse">Aan 't plondren valt, en ruit en rooft de gulde vaten,</div> -<div class="verse">En al wat half geblaakt hem 't vuur heeft nagelaten.</div> -<div class="verse">Helaas! als ik 't gedenk, het haar te berge stijgt:</div> -<div class="verse">Wat wordt mij bange! ik zwijm, ik sterf, het herte ontzijgt;</div> -<div class="verse">Staatdochters, reikt me—amy<a name="FNanchor_213_251" id="FNanchor_213_251" href="#Footnote_213_251" class="fnanchor" title="Ach, wee mij.">[213]</a>!</div> -<span class="pb" id="Pg129b">[Pg 129b]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Hoe is 't? hoe is 't, mevrouwe?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wee onzer! och, zij valt, zij zwijmt, zij sterft van rouwe!</div> -<div class="verse">Brengt hier welriekend kruid, kaneel, en kruidery.</div> -<div class="verse">O droefheid!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -<div class="verse indent14">Zij bekomt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -<div class="verse indent24">Hoe is 't, mevrouwe?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -<div class="verse indent44">Amy!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -<div class="verse">Hoe is 't, princesse?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -<div class="verse indent24">Amy!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Wat droefheid kwetst uw herte?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Helaas! is 't vragensweerd, die gij gelijke smerte</div> -<div class="verse">Met mij deelachtig zijt? Staatjonffren zonder staat!</div> -<div class="verse">Ontslaat u mijner; ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Nu, stelt uw droefheid maat.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De rouw heeft veel te diep haar wortelen geschoten,</div> -<div class="verse">Ons past dit treurgewaad; en gij, mijn speelgenooten!</div> -<div class="verse">Terwijl ik wat bedaar, waarom en kweeldy<a name="FNanchor_214_252" id="FNanchor_214_252" href="#Footnote_214_252" class="fnanchor" title="Thans verouderd voor zingt gij (verg. echter ons kweelen, d. i. kwedelen).">[214]</a> niet,</div> -<div class="verse">En spijst mijn droeve geest met eenig klaaglijk lied?</div> -<div class="verse">Mijn ziel vermaken schept in grouwelijke dingen,</div> -<div class="verse">Die voorgevallen zijn in dees veranderingen.</div> -<div class="verse">Meldt, hoe door hongersnood een moeder afgetreurd</div> -<div class="verse">Uit razernije moordt, rooft, en met tanden scheurt</div> -<div class="verse">De zoete vrucht haars lijfs.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Watte eiselijke stukken!</div> -<div class="verse">Wee onzer! zouden wij met nieuwe ellenden drukken</div> -<div class="verse">Onze afgepijnde ziel, door 't wederroepen<a name="FNanchor_215_253" id="FNanchor_215_253" href="#Footnote_215_253" class="fnanchor" title="hier voor herinneren.">[215]</a> van</div> -<div class="verse">Een daad, die van de felste, en bloedigste tyran,</div> -<div class="verse">Hoe onverbiddelijk, kan 't steenen hert verzachten!</div> -<div class="verse">Ons brein te zeer ontsteld, en vliegende gedachten</div> -<div class="verse">Eer willen zijn gesmeekt<a name="FNanchor_216_254" id="FNanchor_216_254" href="#Footnote_216_254" class="fnanchor" title="gevleid.">[216]</a> en zoetelijk gestoofd:</div> -<div class="verse">Ons wonden zijn te versch, dus slaat dat uit uw hoofd.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Te schendig luidt dat feit, princesse! 't mocht u storen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -<div class="verse">Vermag ik iets bij u, te liever wil ik 't hooren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Als 't anders niet mag zijn, als 't immers wezen moet:</div> -<div class="verse">Nature (die den band van 't moederlijk gemoed</div> -<div class="verse">Ontbond, doen<a name="FNanchor_217_255" id="FNanchor_217_255" href="#Footnote_217_255" class="fnanchor" title="toen.">[217]</a>, uitgeput en razende van zinne,</div> -<div class="verse">De moeder overtrof in wreedheid een leeuwinne,</div> -<div class="verse">Die in 't Libaansche<a name="FNanchor_218_256" id="FNanchor_218_256" href="#Footnote_218_256" class="fnanchor" title="voor Libiaansche.">[218]</a> bosch, van honger afgejaagd,</div> -<div class="verse">Nog nuchtren haren roof in haren leger draagt,</div> -<div class="verse">En aast<a name="FNanchor_219_257" id="FNanchor_219_257" href="#Footnote_219_257" class="fnanchor" title="spijst.">[219]</a> zorgvuldig eerst haar eerst geworpen leeuwen,</div> -<div class="verse">Die nu de vijfde dag heesch om de voedster schreeuwen)</div> -<div class="verse">Ontbindt den band, die nog houdt 't vrouwelijk geslacht</div> -<div class="verse">Aan deernis streng verplicht, door een verborgen kracht,</div> -<div class="verse">Opdat wij, heel en al ontaard van mededoogen,</div> -<div class="verse">Dit treurspel ons vorstin bij beurt<a name="FNanchor_220_258" id="FNanchor_220_258" href="#Footnote_220_258" class="fnanchor" title="om beurten.">[220]</a> vernieuwen mogen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Als de vloek met duizend benden</div> -<div class="verse indent2">Van het Westen donderde op,</div> -<div class="verse">Om Jeruzalem te schenden</div> -<div class="verse indent2">Van haar zolen tot de top,</div> -<span class="pb" id="Pg130a">[Pg 130a]</span> -<div class="verse">Heeft ze Sions gaalderijen<a name="FNanchor_221_259" id="FNanchor_221_259" href="#Footnote_221_259" class="fnanchor" title="Anders gallerij, gaanderij.">[221]</a></div> -<div class="verse indent2">Met een muur omlegerd heel,</div> -<div class="verse indent2">En dat zegenrijk kasteel</div> -<div class="verse">Ons een kerker doen gedijen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Och! ons voorraad slijt en mindert,</div> -<div class="verse indent2">Mindert, eer wij ommezien,</div> -<div class="verse">En 't Latijnsche bolwerk hindert</div> -<div class="verse indent2">Nog d' aanstaande nood t' ontvliên:</div> -<div class="verse">Dies ons vleesch en been komt knagen</div> -<div class="verse indent2">Deze worm, die honger heet:</div> -<div class="verse indent2">Dies elk fluks van smert vergeet</div> -<div class="verse">De ander opgehoopte plagen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Als men 't leder van de schoenen,</div> -<div class="verse indent2">Katten, prijen, heeft geknaauwd,</div> -<div class="verse">En de maag haar niet verzoenen</div> -<div class="verse indent2">Laat, uit hongersnood benaauwd,</div> -<div class="verse">En hoe langer hoe verwoeder</div> -<div class="verse indent2">Ons die beul in 't woeden stijft:</div> -<div class="verse indent2">Hoort, waar toe zijn wreedheid drijft</div> -<div class="verse">Hersenloos een droeve moeder.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Mag ik anders 't graf niet erven,</div> -<div class="verse indent2">Zegt ze, nu mij 't licht verdriet?</div> -<div class="verse">Moet ik dan van honger sterven?</div> -<div class="verse indent2">Kent me<a name="FNanchor_222_260" id="FNanchor_222_260" href="#Footnote_222_260" class="fnanchor" title="voor men.">[222]</a> nu mijn adel niet?</div> -<div class="verse">Troost mij nu noch schat, noch have?</div> -<div class="verse indent2">Was mijn toevlucht d' heilge berg</div> -<div class="verse indent2">Daarom, dat ik 't vleesch en merg</div> -<div class="verse">Dien tyran tot voedsel gave?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Dat zij God geklaagd hier boven,</div> -<div class="verse indent2">Die met duizend oogen ziet,</div> -<div class="verse">Hoe ellendig en verschoven</div> -<div class="verse indent2">Mij geweld en kracht geschiedt:</div> -<div class="verse">Hoe rampzalig van benouwdheid</div> -<div class="verse indent2">Ik dien slinkschen pad insla,</div> -<div class="verse indent2">En een schendig stuk besta:</div> -<div class="verse">Heer, vergeeft me deze stoutheid!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Kind! wat hangdy aan mijn spenen,</div> -<div class="verse indent2">Aan mijn borsten, droog en slap,</div> -<div class="verse">Daar mijn adren dorr' verleenen</div> -<div class="verse indent2">U noch melk, noch bloedig sap?</div> -<div class="verse">Snakt uw keeltjen naar mijn leven?</div> -<div class="verse indent2">Moeders ziel drukt uit dees mam!</div> -<div class="verse indent2">Als uw hertjen maar bekwam,</div> -<div class="verse">Daar was weinig aan bedreven<a name="FNanchor_223_261" id="FNanchor_223_261" href="#Footnote_223_261" class="fnanchor" title="Deed het er niets toe.">[223]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Maar helaas! wie zou mijns zoontjens</div> -<div class="verse indent2">Voedster zijn na moeders dood?</div> -<div class="verse">En dees ingevallen koontjens</div> -<div class="verse indent2">Stoven poezlig in haar schoot?</div> -<div class="verse">Ach, mijn schaap! gij bleeft vergeten,</div> -<div class="verse indent2">En mijn asschen onverzaad<a name="FNanchor_224_262" id="FNanchor_224_262" href="#Footnote_224_262" class="fnanchor" title="onvoldaan.">[224]</a>;</div> -<div class="verse indent2">Ook, mijn troost! een wreed soldaat</div> -<div class="verse">Mocht u aan zijn lanci speten<a name="FNanchor_225_263" id="FNanchor_225_263" href="#Footnote_225_263" class="fnanchor" title="Anders spitten (verg. beden en bidden).">[225]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Waar 't niet beter 't licht te mijden</div> -<div class="verse">Door uws eigen moeders hand?</div> -<div class="verse">En dat ze u een kerkhof wijdden</div> -<div class="verse">In haar duister ingewand?</div> -<span class="pb" id="Pg130b">[Pg 130b]</span> -<div class="verse">Als van kraayen opgezwolgen</div> -<div class="verse">Of een tijgerdier geaasd?</div> -<div class="verse">Of een leeuw, die brult en raast,</div> -<div class="verse">Grimt, en slingersteert verbolgen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Zwangert dan uws moeders lenden,</div> -<div class="verse">Daar uw geest ontving zijn geest;</div> -<div class="verse">Dekt ze een tafel der ellenden,</div> -<div class="verse">Dat ze vier' haar leste feest.</div> -<div class="verse">Sus, mijn schaapken! wordt u banger?</div> -<div class="verse">Is u 't lieve leven leed?</div> -<div class="verse">Ik heb mijn gemoed ontkleed:</div> -<div class="verse">Wij zijn kind noch moeder langer.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">'t Woord drupt van de lippen nouwlijks</div> -<div class="verse">Of ze keelt dat mager dier;</div> -<div class="verse">Vliedt, die<a name="FNanchor_226_264" id="FNanchor_226_264" href="#Footnote_226_264" class="fnanchor" title="Versta: gij, die.">[226]</a> schroomt voor iet wat grouwlijks!</div> -<div class="verse">'t Heilig zieltjen vliegt van hier.</div> -<div class="verse">'t Versche vleesch, op heete kolen</div> -<div class="verse">Half geroost, ten halven gaar,</div> -<div class="verse">Vreet ze, als of 't wat lekkers waar,</div> -<div class="verse">En houdt 't overschot gescholen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Als de wachters spijze roken,</div> -<div class="verse">Bonsden zij de deur in twee:</div> -<div class="verse">Vloekten: "hoer! wat 's hier te koken?</div> -<div class="verse">Deelt ons van uw wildbraad meê:</div> -<div class="verse">Op, schaf op, uw bradelingen<a name="FNanchor_227_265" id="FNanchor_227_265" href="#Footnote_227_265" class="fnanchor" title="gebraden beetjens.">[227]</a>!</div> -<div class="verse">Op, schaf op du, looze tesch!</div> -<div class="verse">Eer wij elk 't getrokken mes</div> -<div class="verse">Driemaal in uw borst omwringen!"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">"Stilt uw gramschap, weest te vreden!</div> -<div class="verse">Hier is," zegt ze, "'t overschot</div> -<div class="verse">Van mijns kinds gebraden leden:</div> -<div class="verse">Eet vrij, dat u zegent God!</div> -<div class="verse">Dat zijn d' ermkens, dit de voetjens,</div> -<div class="verse">Dat de spierkens van mijn zoon,</div> -<div class="verse">Dien mijn honger dwong te doôn:</div> -<div class="verse">'t Vleesch, dat smaakte mij zoo zoetjens<a name="FNanchor_228_266" id="FNanchor_228_266" href="#Footnote_228_266" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor lekkertjens.">[228]</a>."</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">"Zet u neder, weest mijn gasten,</div> -<div class="verse">Proeft mijn leste dischgerecht!</div> -<div class="verse">Waarop wildy langer vasten?</div> -<div class="verse">Schijnt mijn maaltijd u te slecht?</div> -<div class="verse">Waarom deinsdy? zal een vrouwe,</div> -<div class="verse">Zal een wijf geherter<a name="FNanchor_229_267" id="FNanchor_229_267" href="#Footnote_229_267" class="fnanchor" title="kloekhartiger.">[229]</a> dan</div> -<div class="verse">Wezen als een oorlogsman,</div> -<div class="verse">Die het harnasch gespt getrouwe?"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">"Zijt slaphertiger noch weeker,</div> -<div class="verse">Als de moeder, die noch leeft,</div> -<div class="verse">En ter nood zoo bittren beker,</div> -<div class="verse">Vol vergifs, gedronken heeft.</div> -<div class="verse">Gij zijt de oorzaak van mijn smerte,</div> -<div class="verse">Die mij 't brood in tegenspoed</div> -<div class="verse">Roofde, en 't moederlijk gemoed</div> -<div class="verse">Wisselde in een wolvenherte."</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">'t Was gezeîd; de roovers brulden,</div> -<div class="verse">Vloden het onmenschlijk dak;</div> -<span class="pb" id="Pg131a">[Pg 131a]</span> -<div class="verse">Klachten Salems straten vulden;</div> -<div class="verse">Waar men van dit grouwel sprak,</div> -<div class="verse">Daar vangt siddren aan en beven;</div> -<div class="verse">Daar wenscht elk, met droef gehuil,</div> -<div class="verse">Dat hij, in die leeuwenkuil,</div> -<div class="verse">Mag den lesten doodsnak geven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Als de keizer leent zijn ooren</div> -<div class="verse">Zoo beschreyelijken feit,</div> -<div class="verse">Wenscht hij nooit te zijn geboren,</div> -<div class="verse">Dondert in zijn toornigheid:</div> -<div class="verse">"'k Wil uitspoelen deze vlekken,</div> -<div class="verse">En dit aardrijk, lang gedreigd,</div> -<div class="verse">Dat al meer tot boosheid neigt,</div> -<div class="verse">Gants met gruis en steenen dekken."</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Ja, dekt met gruis, met puin, en met zijn leste steenen,</div> -<div class="verse">Dit aardrijk, veel te lang beregend en beschenen:</div> -<div class="verse">Verwoest, verbrandt, en blaakt dees stad te lang verschoond,</div> -<div class="verse">Daar langer, langer meer geen menschlijkheid in woont,</div> -<div class="verse">Maar eenig ongediert': dat, als 't geen roof kan vinden,</div> -<div class="verse">Ontziet zijn eigen nest en vleesch niet te verslinden.</div> -<div class="verse">Hier is geen blijven niet<a name="FNanchor_230_268" id="FNanchor_230_268" href="#Footnote_230_268" class="fnanchor" title="Thans verouderde dubbele ontkenning.">[230]</a>, Staatdochters, laat ons vliên!</div> -<div class="verse">Ons zolen branden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent20">Maar helaas, helaas! tot wien,</div> -<div class="verse">Of werwaarts roepty ons in ballingschap te dolen,</div> -<div class="verse">Mevrouwe! die wij<a name="FNanchor_231_269" id="FNanchor_231_269" href="#Footnote_231_269" class="fnanchor" title="Gelijk reeds herhaaldelijk, voor wij en gij, die.">[231]</a> nu zijn 's keizers gunst bevolen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wij vlieden tijds genoeg, wanneer de bittre nood</div> -<div class="verse">Ons van Cæsariën scheept geboeid, met Titus' vloot,</div> -<div class="verse">Langs de Africaansche kust, en toeschuift den Latijnen,</div> -<div class="verse">Daar andren Hemel dwaalt<a name="FNanchor_232_270" id="FNanchor_232_270" href="#Footnote_232_270" class="fnanchor" title="ronddraait (naar de vroegere meening).">[232]</a>, en andre sterren schijnen:</div> -<div class="verse">Daar Rome ondraaglijk ons gevangen halzen perst,</div> -<div class="verse">En Memfis' slavernije, en Babels juk ververscht.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Maar wie of ginder ons komt nieuwe vreeze inprenten?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Gelijkt een Roomsch heraut, die uit des vijands tenten</div> -<div class="verse">Zet herwaarts zijnen tred; wat boodschap of hij brengt?</div> -<div class="verse">Heer, met wat honigs doch dees bitterheid vermengt!</div> -<div class="verse">Eens winters koude ontstelt de leden van verschrikken.</div> -<div class="verse">'t Valt al ten ergsten uit, wat wij ten beste schikken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Geen onbesneden is 't, maar iemand van de Joôn,</div> -<div class="verse">Zoo 't oog mij niet bedriegt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Och! 't Is Matthias' zoon.</div> -<div class="verse">Josephus! zijdy 't zelf, of is uw schim verrezen,</div> -<div class="verse">Die gij<a name="FNanchor_231_269a" id="FNanchor_231_269a" href="#Footnote_231_269" class="fnanchor" title="Gelijk reeds herhaaldelijk, voor wij en gij, die.">[231]</a> voorlang bij ons begraven waart voor dezen?</div> -<div class="verse">Josephus, zijdy daar? wat komdy nu zoo spa</div> -<div class="verse">Den brand uitlesschen van 't woest Hierosolyma<a name="FNanchor_233_271" id="FNanchor_233_271" href="#Footnote_233_271" class="fnanchor" title="Naar den Griekschen tongval, voor Jeruzalem.">[233]</a>?</div> -<div class="verse">De daken neêrgezakt gekeerd zijn lang tot asschen:</div> -<div class="verse">Het krijgsvolk heeft in 't bloed zijn handen lang gewasschen,</div> -<div class="verse">En 't heilig goud verklaard voor keizerlijken buit:</div> -<div class="verse">'t Is hier schoon uitgeveegd, gemoord, geroofd, geruit:</div> -<div class="verse">De felheid van zoo veel Hierosolymitanen</div> -<div class="verse">Dit mager hoopken liet het aangezicht vol tranen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Onzalig Sion, die uw zinnen overlaadt,</div> -<div class="verse">En mijmert om uw ramp en omgevallen staat!</div> -<div class="verse">Gij derft Josephus niet uws herten grond uitputten<a name="FNanchor_234_272" id="FNanchor_234_272" href="#Footnote_234_272" class="fnanchor" title="Voor blootleggen.">[234]</a>,</div> -<div class="verse">Die alsins heeft gepoogd uw dorpels te beschutten:</div> -<span class="pb" id="Pg131b">[Pg 131b]</span> -<div class="verse">Die onlangs, daar men 't al de keel afstak en sneed,</div> -<div class="verse">Daar hem de vlamme schoer de noppen van zijn kleed,</div> -<div class="verse">Daar 't bloed zijn lijfrok smette, en 't brein hem sprong om d' ooren,</div> -<div class="verse">U uit die slachting redde, en liet u niet verloren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Vergevet mij! genade! het is, het is mijn schuld;</div> -<div class="verse">Verbijsterd staat mij 't hoofd van enkel ongeduld.</div> -<div class="verse">Ik ben mij zelven noch gelijk, noch ook niet machtig.</div> -<div class="verse">Een bladeken, dat ruischt, mijn ziele maakt vreesachtig.</div> -<div class="verse">Maar zegt ons, wat 's er gaans in 't heer van de onbesneên?</div> -<div class="verse">Wat juichen gaat er om? waar wil men met ons heen?</div> -<div class="verse">Wat zwerven langer wij op dees geslagen toppen</div> -<div class="verse">En rotsen, die, nu 's nachts nu 's daags, met heesche kroppen,</div> -<div class="verse">Ons klachten volgen, als wij zien van verre opgaan</div> -<div class="verse">Den smook, daar onlangs nog plag d' heilge stad te staan?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Het heerkracht, naauwlijks zat van woên op d' uitverkoornen,</div> -<div class="verse">Verschoond hadde alleen, drie Herodiaansche toornen<a name="FNanchor_235_273" id="FNanchor_235_273" href="#Footnote_235_273" class="fnanchor" title="Voor torens.">[235]</a>:</div> -<div class="verse">Opdat nog eeuwig de nakomeling onthield,</div> -<div class="verse">Wat muurwerk Rome eertijds heeft tot den grond vernield,</div> -<div class="verse">Als d' overwinner laat een gaalderije oprechten,</div> -<div class="verse">Van waar hij zelf aldus toeredent<a name="FNanchor_236_274" id="FNanchor_236_274" href="#Footnote_236_274" class="fnanchor" title="toespreekt.">[236]</a> zijn landsknechten<a name="FNanchor_237_275" id="FNanchor_237_275" href="#Footnote_237_275" class="fnanchor" title="(Eig. lansknechten), soldaten.">[237]</a>:</div> -<div class="verse indent2">"Krijgshelden, die dusverre uw rechterhand alom</div> -<div class="verse">En ijver hebt besteed tot nut van 't keizerdom</div> -<div class="verse">Die 's vijands hoogmoed deedt op dees steenrotsen krimpen,</div> -<div class="verse">Van waar halsstarrig hij ons legers dorst beschimpen:</div> -<div class="verse">'t Is recht, dat 's maarschalks gunst uw deugd loop' te gemoet,</div> -<div class="verse">En 't zweet uws arbeids met belooningen verzoet!"</div> -<div class="verse">Zoo sprekende, met een glad voorhoofd<a name="FNanchor_238_276" id="FNanchor_238_276" href="#Footnote_238_276" class="fnanchor" title="Latin. (naar V. L.'s juiste opmerking) voor blij gelaat.">[238]</a> hij der scharen</div> -<div class="verse">Verdiensten vrolijk gaat met giften evenaren,</div> -<div class="verse">En haar deelachtig maakt den buit en rijken roof,</div> -<div class="verse">Die 't Heidensch volk aanveerdt, na<a name="FNanchor_239_277" id="FNanchor_239_277" href="#Footnote_239_277" class="fnanchor" title="Thans, minder welluidend, naar.">[239]</a> haar soldaats geloof<a name="FNanchor_240_278" id="FNanchor_240_278" href="#Footnote_240_278" class="fnanchor" title="in 't recht van den oorlog.">[240]</a>.</div> -<div class="verse">De vroomste<a name="FNanchor_241_279" id="FNanchor_241_279" href="#Footnote_241_279" class="fnanchor" title="kloekste, wakkerste.">[241]</a>, van wiens huid de sabelen afschampten,</div> -<div class="verse">Hij met halsbanden troost, kleinoodje, en hooger ampten<a name="FNanchor_242_280" id="FNanchor_242_280" href="#Footnote_242_280" class="fnanchor" title="avancement of bevordering, gelijk men thans zou zeggen.">[242]</a>:</div> -<div class="verse">Dies 't gansche leger juicht, en in zijn handen klapt,</div> -<div class="verse">En elk het bloed vergeet, dat hem is afgetapt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Die feest was voormaals ons, was Sions, en geen ander,</div> -<div class="verse">Als David, Jesses zoon, die rechte Salamander,</div> -<div class="verse">Die midden in de brand van 't oorloog 't leven vond,</div> -<div class="verse">'t Hovaardig Rabba brak, daar Ammons hert op stond;</div> -<div class="verse">Als Assur week, verstrooid in velden en woestijnen,</div> -<div class="verse">Dien, die niet zoeters vond als 't bloed der Filistijnen,</div> -<div class="verse">En (overlaân met roof) met rei, en met tamboer,</div> -<div class="verse">Op 't maagdelijk muziek ter poorten inne voer.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Den overwinner, om zich dankbaar te bewijzen,</div> -<div class="verse">En d' hongrige afgoôn ook met offervuur te spijzen,</div> -<div class="verse">Ten heuvel spoedde, daar het woeden zoo goed koop</div> -<div class="verse">Wierp 't heilge metselwerk der kerken overhoop:</div> -<div class="verse">Omcingeld met een stoet schildknapen en hartsieren<a name="FNanchor_243_281" id="FNanchor_243_281" href="#Footnote_243_281" class="fnanchor" title="boogschutters.">[243]</a>,</div> -<div class="verse">En krijgsliê, vrolijk om dees zegefeest te vieren.</div> -<div class="verse">De beesten afgekeurd<a name="FNanchor_244_282" id="FNanchor_244_282" href="#Footnote_244_282" class="fnanchor" title="bestemd.">[244]</a> ter slachting, klommen stout,</div> -<div class="verse">En zonder aarslen voor zijn aanzicht: doende 't goud</div> -<div class="verse">(Dat onlangs was geschrabt, met messen en met bijlen,</div> -<div class="verse">Van 's tempels balken en van d' halfverbrande stijlen,</div> -<div class="verse">En om haar hoornen nu gegoten) blinken, als</div> -<div class="verse">Zij t' elken<a name="FNanchor_245_283" id="FNanchor_245_283" href="#Footnote_245_283" class="fnanchor" title="Thans telkens.">[245]</a> staken op vrijpostig haren hals.</div> -<div class="verse">De kransen, versch van kruid gevlochten, men van verre</div> -<div class="verse">Zag lieflijk groenen en omschaduwen haar sterre,<a name="FNanchor_246_284" id="FNanchor_246_284" href="#Footnote_246_284" class="fnanchor" title="voorhoofd.">[246]</a></div> -<div class="verse">En 't zoute<a name="FNanchor_247_285" id="FNanchor_247_285" href="#Footnote_247_285" class="fnanchor" title="gezouten.">[247]</a> veldgewas verzwolgen van de krans.</div> -<div class="verse">Twee priestren glad gehelmd, met koper schoon van glans,</div> -<div class="verse">Geborstweerd met een plaat, die 't overkleed bedekte,</div> -<div class="verse">Dat bont gespikkeld zich ten halven lijve strekte,</div> -<span class="pb" id="Pg132a">[Pg 132a]</span> -<div class="verse">Vanwaar de lijfrok zond zijn vouwen naar beneên,</div> -<div class="verse">Omgord met eenen riem vol schilden rond en kleen,</div> -<div class="verse">Nabootsende een schalmei, met huppelen en springen,</div> -<div class="verse">En tromlende op haar borst, voor uit als leidsliê gingen.</div> -<div class="verse">'t Opsteig'ren kostte zweet; de weg lag ongebaand,</div> -<div class="verse">En 't steil gesteente woest, wanschapen van gedaant'.</div> -<div class="verse">Het gladde horenvee vermoeid van bangheid rookte,</div> -<div class="verse">Om strijd met 't molm verduft<a name="FNanchor_248_286" id="FNanchor_248_286" href="#Footnote_248_286" class="fnanchor" title="het duffe puin.">[248]</a>, dat half gestikt nog smookte,</div> -<div class="verse">En mijdde<a name="FNanchor_249_287" id="FNanchor_249_287" href="#Footnote_249_287" class="fnanchor" title="Thans meed.">[249]</a> in 't klimmen nog 't gebeent', dat moedernaakt</div> -<div class="verse">Des Heeren berg tot een ellendig kerkhof<a name="FNanchor_250_288" id="FNanchor_250_288" href="#Footnote_250_288" class="fnanchor" title="Naar de Amsterdamsche spreekwijs; verg. De Vries op Hoofts Warenar, bl. 185.">[250]</a> maakt.</div> -<div class="verse">De kraayen vloôn 't gebulk, en de arenden verschrikten,</div> -<div class="verse">Die hier ter feest gebeên de doôn<a name="FNanchor_251_289" id="FNanchor_251_289" href="#Footnote_251_289" class="fnanchor" title="zoo lees ik voor dood.">[251]</a> 't gezicht uitpikten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zwijgt, zwijgt, Josephus! zwijgt van arenden, en kraayen:</div> -<div class="verse">Onze ooren zijn te teêr, ons hoofd bestaat<a name="FNanchor_252_290" id="FNanchor_252_290" href="#Footnote_252_290" class="fnanchor" title="staat, is op 't punt van.">[252]</a> te draayen:</div> -<div class="verse">Dat schouwspel luidt te vremd: hij zielbraakt die 't aanhoort</div> -<div class="verse">(Wij zwijgen, die 't beschouwt); maar neen, vertelt ons voort:</div> -<div class="verse">Daar is geen grouwzaamheid ter wereld zoo bezeten,</div> -<div class="verse">Of wij zijn 't nu gewoon, en lang al doorgebeten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Genakende daar 't nu van lijken stonk benaauwd,</div> -<div class="verse">Daar de arke voormaals school met Cherubs overschaauwd,</div> -<div class="verse">Van waar men deerlijk de Jeruzalemsche wallen,</div> -<div class="verse">En ons stadpoorten zag geraâibraakt en vervallen,</div> -<div class="verse">En de uitgetrokken doôn naakt, zonder onderscheid,</div> -<div class="verse">Den luipaarden tot roof, de myrre en 't graf ontzeid;—</div> -<div class="verse">Nadat de wichlers de verwoeste kerk aanschouwen,</div> -<div class="verse">Zij van 't verstrooid gesteente een hoog outaar doen bouwen:</div> -<div class="verse">De stijlen half gevonkt, de balken zwert berookt,</div> -<div class="verse">Tot brandhout staplen<a name="FNanchor_253_291" id="FNanchor_253_291" href="#Footnote_253_291" class="fnanchor" title="Versta: staplen zij.">[253]</a> op het plat, dat daadlijk smookt,</div> -<div class="verse">En willig 't vuur ontvangt: terwijl haar de ossen lieten</div> -<div class="verse">De bastert<a name="FNanchor_254_292" id="FNanchor_254_292" href="#Footnote_254_292" class="fnanchor" title="offerwijn.">[254]</a> eerst gekoord<a name="FNanchor_255_293" id="FNanchor_255_293" href="#Footnote_255_293" class="fnanchor" title="gekeurd; verg. vroeger.">[255]</a> recht tusschen d' hoornen gieten:</div> -<div class="verse">Den krans ontrukken, en die gaâr<a name="FNanchor_256_294" id="FNanchor_256_294" href="#Footnote_256_294" class="fnanchor" title="zaam.">[256]</a>-gebonden blaân</div> -<div class="verse">Den vlammen heilgen, en 't gezouten korengraan:</div> -<div class="verse">Den rug opvlijmen en de altaarknechts hun genaken,</div> -<div class="verse">Die met 't gewijde mes haar voort den strot afstaken.</div> -<div class="verse">Het bloed de leegte koos, en zwalpende over al,</div> -<div class="verse">Bootste een verbolgen meer, en rooden waterval.</div> -<div class="verse">De buiken opgeschrobt<a name="FNanchor_257_295" id="FNanchor_257_295" href="#Footnote_257_295" class="fnanchor" title="opgehouden.">[257]</a> ontslaan haar d' ingewanden,</div> -<div class="verse">Die, naauw doorsnuffeld, 't vuur ontving om te verbranden.</div> -<div class="verse">De priestren stelden haar voor 't altaar ongeknield,</div> -<div class="verse">Dat Titus statig met de slinker vingren hield:</div> -<div class="verse">Den rechter hij ontzeî den zwaren veldheers hamer,</div> -<div class="verse">Om Hemelwaarts zijn hand te heffen veel bekwamer:</div> -<div class="verse indent2">"Teruggeziende God<a name="FNanchor_258_296" id="FNanchor_258_296" href="#Footnote_258_296" class="fnanchor" title="De dubbelhoofdige Janus.">[258]</a>! Godin! die, nooit geschaakt<a name="FNanchor_259_297" id="FNanchor_259_297" href="#Footnote_259_297" class="fnanchor" title="De ongerepte Vesta.">[259]</a>,</div> -<div class="verse">Om Rome, riepen zij, en onzen Tiber waakt!</div> -<div class="verse">O Janus, grijs van haar! en Vesta! die te gader</div> -<div class="verse">Ons gunst draagt, met Juppijn, die grootste en beste Vader:</div> -<div class="verse">O, vader Mars! en al gij Goôn gezamentlijk,</div> -<div class="verse">Die ons genadig zijt, en, om het keizerrijk,</div> -<div class="verse">Met zoo veel zegens en triumfen, te bevesten,</div> -<div class="verse">'t Huis van Vespasiaan hebt uitgekipt ten lesten,</div> -<div class="verse">En Titus wakkren erm met zulken punt verzaagt,</div> -<div class="verse">'t Welk aarsling oversmijt al wat er schepters draagt:</div> -<div class="verse">Die gij hem gunstig holpt vermeestren dit tyrannig,</div> -<div class="verse">Dit boos verwaten volk, zijn vorsten wederspannig:</div> -<div class="verse">O, Goôn! wij danken u: wij loven u, o Goôn!</div> -<div class="verse">Knikt onzen offer toe, en opent uwen troon!"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Straft gij geen Heidnen meer, God Abrahams! en laat ze</div> -<div class="verse">Afgodisch rooken op uw heilge stede en plaatse?</div> -<div class="verse">Waar was uw solferstraal, die nooit dien smaak verdroeg?</div> -<div class="verse">Die Ptolomeus plat jeloers ter aarden sloeg?</div> -<div class="verse">Was God van God ontkleed? is hij zoo traag in 't wreken?</div> -<div class="verse">Wat dood, wat straf, wat wraak, wat volgde voor een teeken</div> -<span class="pb" id="Pg132b">[Pg 132b]</span> -<div class="verse">Dien grouwel?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent14">Onder des was 't altaar aangegaan;</div> -<div class="verse">Met weeken oogen wij dien grouwel zagen aan:</div> -<div class="verse">De rots, driemaal verschud, van onder spleet tot boven,</div> -<div class="verse">En d' afgrond 't licht verzwolg door 't gapen van de kloven.</div> -<div class="verse">Den Hemel wierd bekleed met een verbolgen zee,</div> -<div class="verse">En dreigde met tempeest 't afgodisch vuur alreê:</div> -<div class="verse">Maar de onverlichte<a name="FNanchor_260_298" id="FNanchor_260_298" href="#Footnote_260_298" class="fnanchor" title="onjoodschen, onbesnedenen.">[260]</a>, die van droomen haar geneerden,</div> -<div class="verse">Dit op<a name="FNanchor_261_299" id="FNanchor_261_299" href="#Footnote_261_299" class="fnanchor" title="voor.">[261]</a> een morgengroet, en heilzaam spook<a name="FNanchor_262_300" id="FNanchor_262_300" href="#Footnote_262_300" class="fnanchor" title="teeken.">[262]</a> waardeerden:</div> -<div class="verse">De omstaande krijgsliê zulks ten halve naauw verstaan;</div> -<div class="verse">"Iô, Titus! Iô, Iô, Vespasiaan!"</div> -<div class="verse">Al schaterende zij de klippen weêr doen galmen,</div> -<div class="verse">En kransen 's keizers kruin met schaduwende palmen:</div> -<div class="verse">De veldheer weder hun een dankbre ziel toekeert,</div> -<div class="verse">En met 't geslagen vee den ruiterdisch stoffeert.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Nu treurt, Staatdochters! treurt, en krenkt vrij al uw zinnen:</div> -<div class="verse">Want met haar vleuglen nu de goude Cherubinnen</div> -<div class="verse">De grouwlen dekken, die de jongling ons toeriep,</div> -<div class="verse">Die veilig in de gracht<a name="FNanchor_263_301" id="FNanchor_263_301" href="#Footnote_263_301" class="fnanchor" title="Staat hier blijkbaar voor groef (het eene gegravene voor 't andere). Daar ieder dien jongeling zeker wel herkennen zal, teeken ik zijn naam hier maar niet aan, ten einde den Heer Roelants voor 't verwijt van nadruk te vrijwaren.">[263]</a> en 't hol der leeuwen sliep:</div> -<div class="verse">Waar toe is Aäron en Levi nu gekomen?</div> -<div class="verse">Wee tempel, stad, en volk! gij, paradijs der vromen<a name="FNanchor_264_302" id="FNanchor_264_302" href="#Footnote_264_302" class="fnanchor" title="In zijn latere beteekenis van godsdienstig, kerksch.">[264]</a>!</div> -<div class="verse">Gij, wellust Israëls! hoe ligdy nu vertreên!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Helaas! mevrouwe, helaas! geen godlooze onbesneên</div> -<div class="verse">De driemaal heilige aarde ontwijdde, noch schoffeerde.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie dan?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">Maar<a name="FNanchor_265_303" id="FNanchor_265_303" href="#Footnote_265_303" class="fnanchor" title="Wel, naar de oudere gewoonte, terwijl voor ons maar dan meestal dan gebezigd wordt.">[265]</a>, 't boevenschuim dat onzen staat verheerde,</div> -<div class="verse">Lang eer de gramschap nog des keizers, veel getergd</div> -<div class="verse">Zijn hengsten briesschen dede, en draven in 't gebergt:</div> -<div class="verse">Lang eer nog Titus kwam aanbrallen op ons vesten,</div> -<div class="verse">En ons paleizen den uitheemschen gaf ten besten:</div> -<div class="verse">Den volkren, die de maan zien dobbren op d' Eufraat,</div> -<div class="verse">Wanneer z' haar toortse ontsteekt, en ons den dag ontgaat</div> -<div class="verse">Die Tigris golven zien uit Taurus lenden dringen:</div> -<div class="verse">Die over Caucasus al hooger Noordwaart springen:</div> -<div class="verse">Die op Pactolus' strand het goud in d' oogen raait<a name="FNanchor_266_304" id="FNanchor_266_304" href="#Footnote_266_304" class="fnanchor" title="straalt van radie ('t Fransche rayon), en 't daaruit afgeleide werkwoord.">[266]</a>:</div> -<div class="verse">Die in d' Ægeesche zee zijn hier en daar gezaaid:</div> -<div class="verse">Van 't West, daar Tagus laaft den half gebraden Iber:</div> -<div class="verse">Daar 't oever wederzijds gelekt wordt van de Tiber:</div> -<div class="verse">D' Ægypter, die den Nijl ziet vloeyen over 't droog:</div> -<div class="verse">D' Araber, toegerust met pijlen, tros<a name="FNanchor_267_305" id="FNanchor_267_305" href="#Footnote_267_305" class="fnanchor" title="koker.">[267]</a>, en boog:</div> -<div class="verse">Meer andren, die verhit op 't moorden en op 't plondren,</div> -<div class="verse">Met 't weêrlicht kwamen van haar beukelaars opdondren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Maar zegt, Josephus! hoe 't ons manschap is vergaan,</div> -<div class="verse">Die d' overwinner hield zoo strengelijk gevaân</div> -<div class="verse">In 't leger, als er niets verschoond bleef onbedorven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Der boozen rot heeft meest verschulde straf verworven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dat was 't, daar ik na haakte! o, Scheidsman! die recht scheidt,</div> -<div class="verse">En in de weegschaal hangt van uw rechtveerdigheid</div> -<div class="verse">Der menschen zaken, die omwentlen hier beneden:</div> -<div class="verse">Nu zien wij, dat bij u geen boosheid wordt geleden,</div> -<div class="verse">Die luid van de aarde naar den Hemel roept om wraak.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Nu luistert, dat ik u ontvouw de gansche zaak:</div> -</div><div class="stanza"> -<span class="pb" id="Pg133a">[Pg 133a]</span> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Gij Reyen, geeft gehoor!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Zoo fluks de krijgsliê hoorden</div> -<div class="verse">'t Geblazen koper hun ontzeggen 't vorder moorden:</div> -<div class="verse">(Behalven dat het was geoorloofd te verslaan</div> -<div class="verse">Al, wat d' onstuitbre nood in 't harnas te weêrstaan</div> -<div class="verse">Droomde, uit mismoedigheid) zij haren veldheer boden</div> -<div class="verse">Nog een ontelbre schaar van afgematte Joden:</div> -<div class="verse">Die 's keizers omzicht liet door zijner Drossaarts een</div> -<div class="verse">Uitzondren, en de vrome en schuldige onderscheên:</div> -<div class="verse">Maar d' onderzoeker heeft<a name="FNanchor_268_306" id="FNanchor_268_306" href="#Footnote_268_306" class="fnanchor" title="moge.">[268]</a> 't verborgen goed<a name="FNanchor_268_306a" id="FNanchor_268_306a" href="#Footnote_268_306" class="fnanchor" title="moge.">[268]</a> te visschen,</div> -<div class="verse">In 's moorders voorhoofd leestm'<a name="FNanchor_269_307" id="FNanchor_269_307" href="#Footnote_269_307" class="fnanchor" title="Afgekort voor leest men.">[269]</a> het knagende gewissen:</div> -<div class="verse">Dus strekt hij zoo terstond gedoemd, met ziel en lijf,</div> -<div class="verse">Den woedenden soldaat een zeldzaam tijdverdrijf.</div> -<div class="verse">Hier moet er een goed deel, met handen en met voeten</div> -<div class="verse">Genageld aan het kruis, bebloed haar bloedschuld boeten:</div> -<div class="verse">Daar stuurt mender een hoop van Moria te fel</div> -<div class="verse">Naar Kedrons afgrond toe, als naar de donker Hel,</div> -<div class="verse">En dekt ze in 't vallen met muurstukken en met steenen,</div> -<div class="verse">Dies vinden zij haar einde en uitvaart al met eenen:</div> -<div class="verse">Hier jagen ze, om van 't vuur den heeten gloed t' ontgaan,</div> -<div class="verse">Haar zelf aan palen dood, geschroeid en half gebraân:</div> -<div class="verse">Daar sterven nog, uit nijd en afgunst van de wachters,</div> -<div class="verse">Veel honderden van dees godlooze Godverachters:</div> -<div class="verse">Hier breektmenze de leên met knodsen zwaar van wicht:</div> -<div class="verse">Daar kwetst men andren 't hert, de darmen, en 't gezicht:</div> -<div class="verse">En duizenderlei slag van nieuw gevonden straffen</div> -<div class="verse">Haar boosheid achterhaalt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Dat leert, dat leert ze blaffen,</div> -<div class="verse">Die honden! tegen God, die, oprecht Rechter, niet</div> -<div class="verse">Verschoont in zijnen toorne, of door de vingren ziet</div> -<div class="verse">Oogluikende eenig kwaad.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Hoe zijn ze voort gevaren,</div> -<div class="verse">Die aan Jeruzalems verderf onschuldig waren?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Hoe anders, als bewaard tot een veel strenger lot,</div> -<div class="verse">Als die booswichten zelve, en menschen zonder God.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Van jongelingen, sterk van lijf, zijn zeven honderd</div> -<div class="verse">Tot d' aanstaande triumf des keizers uitgezonderd;</div> -<div class="verse">En die bereikten nog geen zeven jaar en tien,</div> -<div class="verse">Als beesten omgeveild; men heeft verwisslen zien</div> -<div class="verse">Voor éénen penning tien en tweemaal zoo veel zielen,</div> -<div class="verse">'t Welk zalig loofden, die door 't zweerd in 't oorloog vielen:</div> -<div class="verse">Als zij met 't ijzer van haar ketens overlaân,</div> -<div class="verse">Den bolpees schroomden van een strengen gardiaan<a name="FNanchor_270_308" id="FNanchor_270_308" href="#Footnote_270_308" class="fnanchor" title="Wachter; men herinnere zich 't Fransche garde en ons kortegaard (voor corps de garde).">[270]</a>.</div> -<div class="verse">Voorts, om in schouwplaats 't oog te dienen der tyrannen,</div> -<div class="verse">Zijn tot der dieren aas geschikt veel strijdbre mannen,</div> -<div class="verse">Of om te schermen lijf om lijf, en hand voor hand:</div> -<div class="verse">Waar 's princen wellust dan haar omvoert achterland<a name="FNanchor_271_309" id="FNanchor_271_309" href="#Footnote_271_309" class="fnanchor" title="Thans door het land.">[271]</a>,</div> -<div class="verse">Het<a name="FNanchor_272_310" id="FNanchor_272_310" href="#Footnote_272_310" class="fnanchor" title="Even als 't Hoogd. es, 't Fr il, en ons het bij zoogenoemde onpers. werkw. Versta dus: een steenen hert moest zich erbarmen.">[272]</a> most eenen steenen hert geborsten zich erbarmen,</div> -<div class="verse">Die hier voor 't lest de zoon den vader zag omermen,</div> -<div class="verse">De vaders vallen weêr haar zonen om den hals,</div> -<div class="verse">Den stok<a name="FNanchor_273_311" id="FNanchor_273_311" href="#Footnote_273_311" class="fnanchor" title="steun.">[273]</a> haars ouderdoms, den troost haars ongevals:</div> -<div class="verse">Als elk zijns weegs bedrukt most volgen die hem leiden,</div> -<div class="verse">En, ziende tienmaal om, in 't al te bitter scheiden</div> -<div class="verse">Gaf teekenen genoeg, hoe streng natuur verbindt,</div> -<div class="verse">Door onderlinge trouw, den vader aan het kind,</div> -<div class="verse">Het kind aan 's vaders ziel, de broeders aan haar broeders:</div> -<div class="verse">Die eertijds, hangende aan de borst eens zelfde moeders,</div> -<div class="verse">Versloegen d' eerste dorst met d' ongevalschte melk</div> -<div class="verse">Die uit één ader vloeide: o, welken bittren kelk</div> -<span class="pb" id="Pg133b">[Pg 133b]</span> -<div class="verse">Most hier gedronken zijn! en zoude ik ons vermanen<a name="FNanchor_274_312" id="FNanchor_274_312" href="#Footnote_274_312" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor verhalen.">[274]</a></div> -<div class="verse">De klachten, het gebaar, 't verzuchten, en de tranen,</div> -<div class="verse">Ik most bezwijken, en uw luider<a name="FNanchor_275_313" id="FNanchor_275_313" href="#Footnote_275_313" class="fnanchor" title="Thans ulieder.">[275]</a> droeve staat,</div> -<div class="verse">Beschreide vrouwen! dit nu geensins toe en laat.</div> -<div class="verse">Daar is 't verhaal in 't kort.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Nu wreekt uw leed met schreeuwen<a name="FNanchor_276_314" id="FNanchor_276_314" href="#Footnote_276_314" class="fnanchor" title="Voor schreyen (waarmeê 't in den grond één is).">[276]</a></div> -<div class="verse">En huilen overluid, gij onbestorven weeuwen!</div> -<div class="verse">Roept luider als gij pleegt eertijds in barens nood,</div> -<div class="verse">Doen d' eerstgeboren haakte in uw benaauwde schoot</div> -<div class="verse">Naar 't wenschelijke licht des levens, dat ons langer</div> -<div class="verse">Verdrietelijker valt, en gaat met plagen zwanger.</div> -<div class="verse">Onze echte mannen ach! gaan, zonder den adieu,</div> -<div class="verse">Het afgeworpen jok opnemen op een nieuw!</div> -<div class="verse">Onze oudstgeboorn' helaas! gejukt, voor een godloozer</div> -<div class="verse">Herboren Faro, vliên en Nabuchodonoser.</div> -<div class="verse">Ach, jonffren! met ons treurt!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Helaas! waar blijven wij?</div> -<div class="verse">De geilheid des soldaats (och! moeders blijft ons bij!)</div> -<div class="verse">Brandt na ons reinigheid met trommelen en pijpen.</div> -<div class="verse">Zij naderen, om uit uwe ermen ons te grijpen.</div> -<div class="verse">Ons kuischheid lijdt gevaar, die, o wat leider<a name="FNanchor_277_315" id="FNanchor_277_315" href="#Footnote_277_315" class="fnanchor" title="grievende.">[277]</a> smet!</div> -<div class="verse">Jeloers de dorpels hield van 's vaders huis bezet:</div> -<div class="verse">Die heerlijk aan den rei der maagden plag te brommen,</div> -<div class="verse">En was geheiligd voor zoo schoonen bruidegommen,</div> -<div class="verse">Die 's vijands wreedheid gaat verstrooyen West en Oost.</div> -<div class="verse">Helaas! helaas! helaas!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Nu dochters, zijt getroost!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Och, Moeders! blijft ons bij.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Nu zet<a name="FNanchor_278_316" id="FNanchor_278_316" href="#Footnote_278_316" class="fnanchor" title="Voor stelt.">[278]</a> u wat te vreden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">God Jacobs! ziet ons aan, en red ze in zwarigheden,</div> -<div class="verse">En zalft ze, die gij sloegt!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Deze ijdle tranen spaart,</div> -<div class="verse">Gij Joodsche vrouwen! die uw droefheid maar verzwaart.</div> -<div class="verse">Gij maagden! schept wat moeds; wie weet nog, van wat enden</div> -<div class="verse">onverwachten troost kan Jozefs trooster zenden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Matthias' zoon, die de eer zijt van uw oud geslacht<a name="FNanchor_279_317" id="FNanchor_279_317" href="#Footnote_279_317" class="fnanchor" title="Naar de gewone meening omtrent Josephus' houding, op welke echter zeker vrij wat af te dingen vallen zou. Verg. o. a. 'tgeen laatstelijk over 'Titus' Cliënt' geschreven is door den scherpzinnigen Dr. Bernays Ueber die Chronik des Sulp. Severus; Berlin 1861. S. 49 ff.">[279]</a>,</div> -<div class="verse">Die de overwinners vaak vermorwd hebt en verzacht,</div> -<div class="verse">En met uw lippen kneedd' haar hert van diamanten,</div> -<div class="verse">Van dat z' haar grof geschut<a name="FNanchor_280_318" id="FNanchor_280_318" href="#Footnote_280_318" class="fnanchor" title="schietgevaarten.">[280]</a> eerst op dees hoogten plantten;</div> -<div class="verse">Josephus! of hem nog de maarschalk zoo beried,</div> -<div class="verse">Dat hij, door u beweegd, een maat stelde ons verdriet,</div> -<div class="verse">Zoudt gij tot Jacobs heil en troost gebruiken laten</div> -<div class="verse">Uw redenrijke tong gedoopt in honigraten?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">JOSEPHUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wel duizendmaal zoo veel, mevrouwe!—Voor gewis</div> -<div class="verse">Houd, dat Josephus' gunst tot uwen besten is.</div> -<div class="verse">'s Wets heilge bladen ik ge-eigend heb door 't bidden,</div> -<div class="verse">Mijn bloedverwanten ook behouden, in het midden</div> -<div class="verse">Der slachting, daar verbaasd elk zag naar 't vluchten om;</div> -<div class="verse">Des keizers mildheid mij den vrijen edeldom</div> -<div class="verse">Vereerde, en heb gestuit veel razende soldaten,</div> -<div class="verse">In 't moorden, branden, als de wereld scheen gelaten</div> -<div class="verse">Te wezen zonder Gods bestiering: dies ik veil<a name="FNanchor_281_319" id="FNanchor_281_319" href="#Footnote_281_319" class="fnanchor" title="Voor ten beste geef, veil heb.">[281]</a></div> -<div class="verse">Mijn jonste willig nog tot uw en ieders heil:</div> -<span class="pb" id="Pg134a">[Pg 134a]</span> -<div class="verse">Dan<a name="FNanchor_282_320" id="FNanchor_282_320" href="#Footnote_282_320" class="fnanchor" title="Zie boven, bladz. 132b, aant. 265.">[282]</a>, overmids ik nu, met Titus meer te vergen,</div> -<div class="verse">Zijn goedheid schijnen mocht te sarren en te tergen:</div> -<div class="verse">Verzoekt veel liever zelf nog, met gebogen kniên,</div> -<div class="verse">Verzachting van uw kwaal! wie droomt, wie weet misschien</div> -<div class="verse">Wat gij verbidden mocht van hem ter goeder uren!</div> -<div class="verse">Der vrouwen tranen doch zoodanig van naturen</div> -<div class="verse">En aard zijn, dat ze vaak beroeren nog die geen,</div> -<div class="verse">Die onverbiddelijk in ieders oogen scheen.</div> -<div class="verse">Gaat, vrouwen, maagden! gaat dan d' overwinner smeken,</div> -<div class="verse">Die morgen of in 't kort zijn leger op zal breken.</div> -<div class="verse">Vaart wel, mevrouwe! ik ga. Hij wende uw ongeluk</div> -<div class="verse">Die al uw onheil weet!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Laat gij ons dus in druk?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Josephus! mag ons meer voor ditmaal niet gebeuren?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Staatjonffren! volgt mij na, en houdt wat op van treuren.</div> -<div class="verse">Tza, gaan we, laat ons gaan! gij vrouwen, volgt mij na!</div> -<div class="verse">Wij moeten dwalen op der vijanden gena.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JODINNEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Laat ons beschreyen 't algemeen</div> -<div class="verse">Verderf, en 't licht, dat jongst bescheen</div> -<div class="verse">Die Hemelhoog getoornde klippen<a name="FNanchor_283_321" id="FNanchor_283_321" href="#Footnote_283_321" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor hoogten; verg. vroeger.">[283]</a></div> -<div class="verse">Van Davids veel bestormde stad,</div> -<div class="verse">Als God haar val gezworen had</div> -<div class="verse">Met onbedriegelijke lippen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Of 's tempels grondvest, nacht en dag,</div> -<div class="verse">Naar 't sterren welfsel open lag,</div> -<div class="verse">Geverwd van 't bloed der welgeboornen,</div> -<div class="verse">En of men 's keizers adler mocht</div> -<div class="verse">Zien, met zijn pennen, slaan de locht,</div> -<div class="verse">En schittren af van stompe toornen:</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Nog even trotsch en onbezorgd,</div> -<div class="verse">Op de opperstad en Davids borcht</div> -<div class="verse">De muiters haar borstweeren manden<a name="FNanchor_284_322" id="FNanchor_284_322" href="#Footnote_284_322" class="fnanchor" title="Voor bemanden.">[284]</a>:</div> -<div class="verse">En wie zijn doodverw had gezet</div> -<div class="verse">Uit vreeze, 't vluchten wierd belet</div> -<div class="verse">Van boeven, die hier t' zamen spanden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Maar als zijn opzet en besluit</div> -<div class="verse">God tegen ons woû voeren uit,</div> -<div class="verse">Is schielijk 't leeuwen hert ontvallen</div> -<div class="verse">Ons manschap, die beangst uit nood</div> -<div class="verse">Den vijand, zonder slag of stoot,</div> -<div class="verse">Beklimmen liet de trotsche wallen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">De vijand, die zijn vaan alreê</div> -<div class="verse">Van ons rondeelen zwieren deê,</div> -<div class="verse">En blies triumf van vreugde dronken;</div> -<div class="verse">Doen kwam die dag en uur, dat God</div> -<div class="verse">Ons had bescheerd<a name="FNanchor_285_323" id="FNanchor_285_323" href="#Footnote_285_323" class="fnanchor" title="Voor beschoren.">[285]</a> dat strenge lot</div> -<div class="verse">Zijn gramschaps, die bestond t' ontvonken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">'t Roomsch krijgsvolk, als 't geen wederstand</div> -<div class="verse">Noch tegenweer van mannen vand<a name="FNanchor_286_324" id="FNanchor_286_324" href="#Footnote_286_324" class="fnanchor" title="Thans vond.">[286]</a>,</div> -<div class="verse">Drong 't met geslepene rapieren</div> -<div class="verse">In d' enge straten bol en dik<a name="FNanchor_287_325" id="FNanchor_287_325" href="#Footnote_287_325" class="fnanchor" title="als gezwollen.">[287]</a>:</div> -<div class="verse">Daar 't waadde, in eenen oogenblik,</div> -<div class="verse">Ten enklen toe in bloedrivieren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">De een, om te ontvliên de bleeke dood,</div> -<div class="verse">In onderaardsche kelders vlood,</div> -<span class="pb" id="Pg134b">[Pg 134b]</span> -<div class="verse">Wiens toegang wierd gestopt met blinden:</div> -<div class="verse">En d' ander, door mistroostigheid</div> -<div class="verse">En wanhoop, in zijn ziel verleid,</div> -<div class="verse">Gewapend ging zijn kerkhof vinden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Hoe menig held, die, trotsch van moed,</div> -<div class="verse">Woû 't vaderland zijn heldisch bloed</div> -<div class="verse">Opoffren in 't gevaar der straten,</div> -<div class="verse">Van vrouwe en kindren om den hals</div> -<div class="verse">Gevallen wierd, met veel geschals:</div> -<div class="verse">"Wat wildy, vader! ons verlaten?"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">'t Kind, dat nog eerst aan banken<a name="FNanchor_288_326" id="FNanchor_288_326" href="#Footnote_288_326" class="fnanchor" title="Thans zou men zeggen: langs de stoelen.">[288]</a> ging,</div> -<div class="verse">Aan 's moeders achterslippen hing;</div> -<div class="verse">De voêster 't zuigeling liet weenen,</div> -<div class="verse">En kwam haar vrouw te hulp, zoo ras</div> -<div class="verse">De meester greep naar 't cortelas<a name="FNanchor_289_327" id="FNanchor_289_327" href="#Footnote_289_327" class="fnanchor" title="mes (verg. 't Fransche coutelas).">[289]</a>;</div> -<div class="verse">'t Riep deerlijk al: "waar wildy henen?"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Als d' huisweerd ziet, dat uit noch in</div> -<div class="verse">Hem laat 't bestorven huisgezin:</div> -<div class="verse">"Laat los, laat los!" roept hij ten lesten,</div> -<div class="verse">"Dat ik alleen, van 't hooge dak,</div> -<div class="verse">Mijn poorte<a name="FNanchor_290_328" id="FNanchor_290_328" href="#Footnote_290_328" class="fnanchor" title="Voor woning, naar de Joodsche zegswijs.">[290]</a> vrij van ongemak,</div> -<div class="verse">En ons ontsla dees Helsche pesten."</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">'t Is naauw gezeid, men vliegt er knap</div> -<div class="verse">Na boven, langs den wenteltrap,</div> -<div class="verse">Met steenen toegerust en blokken;</div> -<div class="verse">Daar ziet hij, hoe een blaauwe wolk<a name="FNanchor_291_329" id="FNanchor_291_329" href="#Footnote_291_329" class="fnanchor" title="Voor troep, gewemel.">[291]</a></div> -<div class="verse">En rot van 't fel Latijnsche volk</div> -<div class="verse">Komt op zijn dorpels aangetrokken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Maar als zij dreigen klop op klop</div> -<div class="verse">Te drijven, met heerhamers, op</div> -<div class="verse">De poort<a name="FNanchor_292_330" id="FNanchor_292_330" href="#Footnote_292_330" class="fnanchor" title="Hier voor deur.">[292]</a>, bewaakt van slot en grendel:</div> -<div class="verse">Wreekt hij dien euvel heel goedkoop,</div> -<div class="verse">En kneust de voorste van den hoop,</div> -<div class="verse">En hagelt onder 't moorders vendel.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">De ruiters 't bloed, verbitterd heel,</div> -<div class="verse">Krimpt van de zool in 't bekkeneel,</div> -<div class="verse">Zoo<a name="FNanchor_293_331" id="FNanchor_293_331" href="#Footnote_293_331" class="fnanchor" title="Zoodat, dus.">[293]</a> man en ros de beenen breken;</div> -<div class="verse">Dies zenden ze, met stijve boog,</div> -<div class="verse">Wraakgierig haar geschut<a name="FNanchor_294_332" id="FNanchor_294_332" href="#Footnote_294_332" class="fnanchor" title="Nam. pijlen.">[294]</a> om hoog,</div> -<div class="verse">En branden om dien smaad te wreken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Wat groeit hier een nieuw stads rumoer!</div> -<div class="verse">De deur gescheurd vliegt op de vloer,</div> -<div class="verse">Van toorn zij op haar tanden knersten;</div> -<div class="verse">De voêster, die betaalt 't gelag,</div> -<div class="verse">De moeder sneuvelt in<a name="FNanchor_295_333" id="FNanchor_295_333" href="#Footnote_295_333" class="fnanchor" title="valt (en sneeft) in.">[295]</a> een dagg',</div> -<div class="verse">En 't zuigling treên ze 't hert te bersten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Terwijl 't beneên, al uitgeleefd,</div> -<div class="verse">Den lesten schreeuw en doodsnak geeft,</div> -<div class="verse">D' huisvader, om haar voor 't verderven</div> -<div class="verse">Te hoên, van boven rolt verbaasd,</div> -<div class="verse">Dien de ongebonden moorders haast,</div> -<div class="verse">Uit toorne en wraak, aan hutspot scherven<a name="FNanchor_296_334" id="FNanchor_296_334" href="#Footnote_296_334" class="fnanchor" title="in stukken hakken.">[296]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">De maagden, naauwlijks houwbaar nog,</div> -<div class="verse">Zij, na veel dreigementen, och!</div> -<div class="verse">Van hare jongvrouwschap onthulden;</div> -<div class="verse">Die, na veel zwijmens, riepen luid:</div> -<span class="pb" id="Pg135a">[Pg 135a]</span> -<div class="verse">"Is 't Godlijk recht in Isrel uit,</div> -<div class="verse">Dat God dien overmoed kan dulden?"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Wie kan afmalen al d' ellend,</div> -<div class="verse">Die, waar me<a name="FNanchor_297_335" id="FNanchor_297_335" href="#Footnote_297_335" class="fnanchor" title="Naar de Hollandsche wanspraak voor men.">[297]</a> 't aanzicht keert of wendt,</div> -<div class="verse">Gebeurt? wat blijft er onbedorven</div> -<div class="verse">Van 't roofgier spook, op snood gewin</div> -<div class="verse">Verhit, dat menig huisgezin</div> -<div class="verse">Aan honger leêg vond uitgestorven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">De zon al vroeger, dan zij plag,</div> -<div class="verse">Den draaiboom toesloot van den dag,</div> -<div class="verse">En week dees grouwlen in de baren.</div> -<div class="verse">De menschenslachters, moordens zat</div> -<div class="verse">Maar woedens niet, doen<a name="FNanchor_298_336" id="FNanchor_298_336" href="#Footnote_298_336" class="fnanchor" title="toen.">[298]</a> nog de stad</div> -<div class="verse">Met vuur ten Hemel deden varen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gelijk den dag was doorgebracht</div> -<div class="verse">Met moorden, zij den duistren nacht</div> -<div class="verse">Met blakren sleten en met branden.</div> -<div class="verse">God! waarom ledy<a name="FNanchor_299_337" id="FNanchor_299_337" href="#Footnote_299_337" class="fnanchor" title="leedt, dulddet gij.">[299]</a>, dat uw Kerk</div> -<div class="verse">En stad, der Eng'len timmerwerk<a name="FNanchor_300_338" id="FNanchor_300_338" href="#Footnote_300_338" class="fnanchor" title="bouwgewrocht.">[300]</a>,</div> -<div class="verse">Geschend wierd van zoo snooden handen!</div> -</div></div></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h4>DE DERDE HANDEL.</h4> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse center"><span class="smcap">fineas</span>, priester.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Melchisedech! o, die ooit<a name="FNanchor_301_339" id="FNanchor_301_339" href="#Footnote_301_339" class="fnanchor" title="eens.">[301]</a>, de eerste priester Gods,</div> -<div class="verse">Het priesterschap bekleedde op Salems hooge rots,</div> -<div class="verse">Wiens hoofdscheêl van God zelf met balsem wierd bedropen,</div> -<div class="verse">Gezalfd en toegekend den myter, boven open:</div> -<div class="verse">Doen 's Heeren heuvel gij wat hooger trokt, tot dat</div> -<div class="verse">Hij 't aanzien en den naam van een ontworpen stad</div> -<div class="verse">Bereikte in Canaän;—Aäron uitverkoren!</div> -<div class="verse">Die 't reukwerk aanstaakt met uw zonen welgeboren;—</div> -<div class="verse">Ziet op, gij helden Gods! Aartspriestren, ziet eens om,</div> -<div class="verse">Hoe 't van den Hemel hooggeadeld priesterdom,</div> -<div class="verse">Ontkleed van zijnen glans, treurt zonder glimp of luister,</div> -<div class="verse">Gelijk, bij zonnezwijm<a name="FNanchor_302_340" id="FNanchor_302_340" href="#Footnote_302_340" class="fnanchor" title="verdwijnen der zon.">[302]</a>, al schemerende in 't duister</div> -<div class="verse">De wereld sprietoogt<a name="FNanchor_303_341" id="FNanchor_303_341" href="#Footnote_303_341" class="fnanchor" title="'t gezicht verwart.">[303]</a>, zoo, wanneer de maan jeloers</div> -<div class="verse">Den sterflijken te spijt dekt 't aangezicht haars broêrs:</div> -<div class="verse">Treurt, als 't gerantsoend lijk eens konings, die verslagen</div> -<div class="verse">Wordt, op een rosbaar, versch gebalsemd thuis gedragen.</div> -<div class="verse indent2">Waar is, Jeruzalem! nu uwen konings-staf,</div> -<div class="verse">En 't priesterlijk cieraad, dat u Jehova gaf?</div> -<div class="verse">Waar is uw blank ivoor? uw marmer, klaar van schimmer?</div> -<div class="verse">Uw purper, fijn van draad? uw kerkelijk getimmer<a name="FNanchor_304_342" id="FNanchor_304_342" href="#Footnote_304_342" class="fnanchor" title="gebouw.">[304]</a>?</div> -<div class="verse">Uw koninklijk paleis? waar zijn uw cedren? waar</div> -<div class="verse">Uw pijlers, bogen, en gewelven allegaâr?</div> -<div class="verse">Waar 't zilver? waar het goud? waar zijn de Cherubijnen?</div> -<div class="verse">Waar 't altaar, 't wyrook, en dees blinkende gordijnen?</div> -<div class="verse">Waar de Arke des Verbonds? waar Gods geheimenis?</div> -<div class="verse">Helaas! 't is verr' gezocht, dat niet te vinden is.</div> -<div class="verse indent2">Wie had gedocht<a name="FNanchor_305_343" id="FNanchor_305_343" href="#Footnote_305_343" class="fnanchor" title="Gelijk meer in de spreektaal, voor gedacht.">[305]</a>, dat God, te streng op ons gebeten,</div> -<div class="verse">Zijn erfdeel zoo geheel vertreên zoude en vergeten?</div> -<div class="verse">Schoon of de muur omringd van zulken heerkracht was,</div> -<div class="verse">Dat<a name="FNanchor_306_344" id="FNanchor_306_344" href="#Footnote_306_344" class="fnanchor" title="Nam. dat heer of die heerkracht.">[306]</a> in 't gebergte alom vertrad het kruid en 't gras;</div> -<div class="verse">Schoon of de stad verzonk in 't uiterste benouwen,</div> -<div class="verse">Ons hoop steunde op de Kerk, en d' heilige gebouwen;</div> -<div class="verse">Wij riepen: "zijt getroost, laat God begaan al stil,</div> -<div class="verse">Jehova blijft onz' borcht, om zijnes tempels <ins title="wil!" id="C135a">wil!"</ins></div> -<div class="verse indent2">Maar ach, rampzalige! als<a name="FNanchor_307_345" id="FNanchor_307_345" href="#Footnote_307_345" class="fnanchor" title="toen.">[307]</a> 't den Hemel woû gedogen,</div> -<div class="verse">Wij wierden in ons hoop te jammerlijk bedrogen,</div> -<div class="verse">In die vervloekte nacht, als, eer het licht opkwam,</div> -<div class="verse">Ons kerk aan kolen ging, en stond in lichte vlam:</div> -<span class="pb" id="Pg135b">[Pg 135b]</span> -<div class="verse">Als<a name="FNanchor_308_346" id="FNanchor_308_346" href="#Footnote_308_346" class="fnanchor" title="Toen.">[308]</a> met de vlamme opsteeg ons krijten en ons kermen,</div> -<div class="verse">Dat God noch Engel mocht bewegen tot erbarmen;</div> -<div class="verse">Doen<a name="FNanchor_308_346a" id="FNanchor_308_346a" href="#Footnote_308_346" class="fnanchor" title="Toen.">[308]</a> al den berg, gesteld in vuur en enkel bloed,</div> -<div class="verse">Sloeg d' overwinner met meêdoogen in 't gemoed;</div> -<div class="verse">Doen riep me spâ: "vertrouwt noch kerken noch outaren,</div> -<div class="verse">Haar heiligheid geen stad kan voor 't verderf bewaren!"</div> -<div class="verse indent2">Ik zelf ontvlood den moord, en riep luidskeels in 't vliên:</div> -<div class="verse">"Vlied met mij! 't is vergeefs den vijand weer te biên;</div> -<div class="verse">Hij heeft de stad voorlang, en houdt haar sterke wallen;</div> -<div class="verse">De tempel is vergaan: onz' hope is nu gevallen."</div> -<div class="verse">Zoo bergde ik naauwlijks 't lijf, en rukte, met dees hand,</div> -<div class="verse">Veel heilge schatten ongeschonden uit den brand.</div> -<div class="verse indent2">Maar waarom vlood ik? ach! wat hield ik dier mijn leven?</div> -<div class="verse">Hadde ik mijn ziele in 't vuur des tempels opgegeven,</div> -<div class="verse">Als Meirus wel beraân, en als Daleus' zoon,</div> -<div class="verse">Of waar ik in 't hoog koor geteld bij d' ander doôn;</div> -<div class="verse">Zoo zoud' nooit zijn gebeurd, dat ik, gevaân, most laten</div> -<div class="verse">Den Heidenschen monarch de goude' en zilvren vaten,</div> -<div class="verse">'t Scharlaken, 't reukwerk, en 't hoogpriesterlijk gewaad,</div> -<div class="verse">En andre ciersels: daar een booswicht, een soldaat</div> -<div class="verse">Zijn vingeren aan schendt: zoo waren voort mijn beenen</div> -<div class="verse">Begraven met den val van d' afgekeurde<a name="FNanchor_309_347" id="FNanchor_309_347" href="#Footnote_309_347" class="fnanchor" title="als heilig afgezette; zie boven, bl. 129a, aant. 211.">[309]</a> steenen!</div> -<div class="verse indent2">Nu houde ik de uitvaart van 't onzalige geslacht,</div> -<div class="verse">Om welkers ondergang het volk van Rome lacht,</div> -<div class="verse">En op de diensten smaalt, die Mozes heeft geboden,</div> -<div class="verse">En prijst voor onzen God een hoop verdichte Goden,</div> -<div class="verse">Die Abraham verzaakte: en of mij schoon genâ</div> -<div class="verse">Geschied is, zoo dat ik op vrije voeten sta,</div> -<div class="verse">Wat batet? want, waarheen dat ik mij keere of wende,</div> -<div class="verse">Ik zie mijn hertenleed aan Israëls ellende!</div> -<div class="verse indent2">Indien ik zie rondom, ik zie hem, die ons dringt,</div> -<div class="verse">En vind mij van de macht der Heidenen omringd.</div> -<div class="verse">Sla ik 't gezicht om leege, ik zie, hoe met den zweerde</div> -<div class="verse">'t Huis Jacobs ligt verdelgd, de stad geslecht met d' eerde:</div> -<div class="verse">Ik zie van d' afgrond op nog smooken 't heerlijk slot,</div> -<div class="verse">Daar David vaak uit heeft den Filistijn bespot.</div> -<div class="verse">Heffe ik mijn lichten op, den Hemel is gesloten,</div> -<div class="verse">Noch draagt niet langer gunst zijn ouden bondgenooten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center"><span class="smcap">de dochter sion, rei van staatjonffren, rei van joodsche vrouwen, titus.</span></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gij spoken<a name="FNanchor_310_348" id="FNanchor_310_348" href="#Footnote_310_348" class="fnanchor" title="Voor geesten, en wel die der gevallen Engelen.">[310]</a>, die wel eer verhoogd pronkte' in de traliën</div> -<div class="verse">Van 't goude Blijenburg, behangen met medaliën,</div> -<div class="verse">Waarmeê de Godheid hadde onsterflijkt uwen rei,</div> -<div class="verse">Als gij zijn eersleep volgde, en droegt zijn leverei,</div> -<div class="verse">Als gij Gods Majesteit omschanste met uw stoeten,</div> -<div class="verse">En zaagt 't gesternt', de zon, en maan beneên uw voeten</div> -<div class="verse">Verschieten flaauwer<a name="FNanchor_311_349" id="FNanchor_311_349" href="#Footnote_311_349" class="fnanchor" title="Scheemren met een flaauwer licht.">[311]</a>, als de klaarste diamant<a name="FNanchor_312_350" id="FNanchor_312_350" href="#Footnote_312_350" class="fnanchor" title="dan de helderste ster.">[312]</a></div> -<div class="verse">Ons van d' uitbreidsels zendt zijn stralen overkant<a name="FNanchor_313_351" id="FNanchor_313_351" href="#Footnote_313_351" class="fnanchor" title="overdwars, schuins. De dichter bedoelt blijkbaar: Gij geesten, die even ver boven zon, maan en sterren verheven waart, als wij er onder liggen.">[313]</a>;</div> -<div class="verse">Die gij, getuimeld, moogt op 't aldernaauwst' vertellen,</div> -<div class="verse">Hoe veel van 's Hemels top schilt 't middelpunt der Hellen:</div> -<div class="verse">Ten waar 't lang vallen u gewiegd hadd' heel in zwijm,</div> -<div class="verse">Eer gij ten lesten plofte in 's afgronds vuilen slijm</div> -<div class="verse">En diepen zwavelpoel, die fluks is aangevlogen,</div> -<div class="verse">Doen vonken stoven neêr uit Gods vuurvlammende oogen;</div> -<div class="verse">Gij spoken! zegge ik, breekt uit uw gevangenis,</div> -<div class="verse">Aanschouwt, wie 't vallen nog met u deelachtig is;</div> -<div class="verse">Ziet, hoe die bliksem Gods mijn hemelhooge cedren,</div> -<div class="verse">En marbren gepolijst, ter Hellen ging vernedren,</div> -<div class="verse">Als ik te trotsch van nek in mijnen plicht ontbrak,</div> -<div class="verse">En opgeblazen naar zijn kroon en glorie stak:</div> -<span class="pb" id="Pg136a">[Pg 136a]</span> -<div class="verse">Ziet, hoe die lusthof is verkeerd in een woestijne,</div> -<div class="verse">En herberg van 't gediert', waarin ik eenzaam kwijne!</div> -<div class="verse indent2">O, strekten de oogen mij een sprongrijk<a name="FNanchor_314_352" id="FNanchor_314_352" href="#Footnote_314_352" class="fnanchor" title="bron-, water-rijk.">[314]</a> Siloa,</div> -<div class="verse">Nu ik mijn handen wringe en voor mijn borsten sla,</div> -<div class="verse">En scheur mijn treurgewaad! och, of ze tranen lieten,</div> -<div class="verse">Wat zou mij daar een pak, een pak van 't hert afschieten!</div> -<div class="verse">Nu houdt de rouw, zoo 't schijnt, de dorpels toegestopt,</div> -<div class="verse">Een rouw, die ik al meer en meer hebbe ingekropt,</div> -<div class="verse">Daar ik aan stikken zal, daar ik aan <em class="gesperrt">moet</em> verstikken,</div> -<div class="verse">Hoe flaauw bezwijkt mijn hert schier allen oogenblikken!</div> -<div class="verse">O wee! o wi! o wach!—hebt gij, bedrukte maagd!</div> -<div class="verse">Uw hert nog niet van rouw geleêgd, en uitgeklaagd,</div> -<div class="verse">En moogdy niet een traan tot uwen troost verwerven,</div> -<div class="verse">Zoo treurt u voorts in 't graf, en zoekt uw heil in 't sterven.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wat krijgsliê komen hier, die meer zijn als gemeen?</div> -<div class="verse">Waar vliên wij? och! wie is 't? zijn 't hopliê?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent44">En met een</div> -<div class="verse">De veldheer Titus zelf; ik zie, hij staat in 't midden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Staatjonffren! volgt mij na, en helpt ons straf verbidden.</div> -<div class="verse">Aanveerdt een droef gelaat, en jammerlijk gebaar.</div> -<div class="verse">Slaat voor uw borst, verscheurt uw kleedren, en uw haar,</div> -<div class="verse">Als ik mijn stem verhef; bevochtigt met uw tranen</div> -<div class="verse">'t Hert des verwinners: of gij zoo een weg mocht banen</div> -<div class="verse">Tot mededoogen; schaamt, rampzaalge rei! u niet,</div> -<div class="verse">Nu aan te gaan al 'tgeen de bittre nood gebiedt.</div> -<div class="verse">Vergeet uw oud geslacht van priesteren en vorsten</div> -<div class="verse">En koningen, die 't al ten strijde ontzeggen dorsten.</div> -<div class="verse">Ootmoedigheid u voegt; ik ga u allen voor.</div> -<div class="verse">God! om<a name="FNanchor_315_353" id="FNanchor_315_353" href="#Footnote_315_353" class="fnanchor" title="Plaatselijk, niet redegevend.">[315]</a> wiens aanschijn juicht de rei van 's Hemels koor,</div> -<div class="verse">Mij aangenaamheid jont, druipt honig op mijn lippen,</div> -<div class="verse">Dat ik bewegen mag zoo zielelooze klippen,</div> -<div class="verse">Als zijn der vijanden onbuiglijke gemoên!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie knielt hier neder om t' erlangen haren zoen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Grootmogende monarch! wilt met geduldige ooren</div> -<div class="verse">Ons klacht, ter zielen<a name="FNanchor_316_354" id="FNanchor_316_354" href="#Footnote_316_354" class="fnanchor" title="Thans ziel.">[316]</a> uitgeborsten, doch aanhooren:</div> -<div class="verse">Wij, 't overschot des volks, die vallen u te voet,</div> -<div class="verse">Wij eischen geen genâ, maar dat gij met ons doet</div> -<div class="verse">Al 'tgeen wat u behaagt: laat vrij uw dienaars stooten</div> -<div class="verse">Haar degens door ons borst, die wij voor u ontblooten:</div> -<div class="verse">Of dat ze ons werpen van dees rotsen, scherp en steil,</div> -<div class="verse">En plettren ons gebeent', want 't sterven is ons heil,</div> -<div class="verse">De dood ons toevlucht, en haar komst, daar andre menschen</div> -<div class="verse">Voor schrikken, is den troost en 't zoetst', daar wij om wenschen,</div> -<div class="verse">Om te geraken door d' eindlooze zwarigheên,</div> -<div class="verse">En eens ons leed t' ontgaan; of zijdy door gebeên,</div> -<div class="verse">Ontzichelijke vorst! nog tot genâ te neigen,</div> -<div class="verse">Verzacht de penen<a name="FNanchor_317_355" id="FNanchor_317_355" href="#Footnote_317_355" class="fnanchor" title="Gelijk reeds meer, voor boeten, straffen.">[317]</a> doch, die d' overwonnen dreigen.</div> -<div class="verse">'t Van ouds beroemd geslacht, dat van de vadren daalt,</div> -<div class="verse">Bijna is uitgeroeid; dien lof hebdy behaald:</div> -<div class="verse">Een handvol blijft er, uitgeput van ongenuchten<a name="FNanchor_318_356" id="FNanchor_318_356" href="#Footnote_318_356" class="fnanchor" title="Voor ongemak, leed.">[318]</a>,</div> -<div class="verse">Die 't leven valt te bang, die niet doen dan verzuchten:</div> -<div class="verse">Erbarmt u haarder, en verschoont ze, o vorst! althans<a name="FNanchor_319_357" id="FNanchor_319_357" href="#Footnote_319_357" class="fnanchor" title="Gelijk reeds meer, voor thans.">[319]</a>,</div> -<div class="verse">Die 't lot spaarde om te zien den val haars vaderlands!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Hadt gij dit voorbedacht, vermaledijde Joden!</div> -<div class="verse">En van uw poorten mij de sleutlen aangeboden,</div> -<div class="verse">Als uws stads grondvest nog haar hooge muren droeg,</div> -<div class="verse">Als ik om Sions kreits nog eerst mijn leger sloeg:</div> -<div class="verse">Gij stondt nog daar gij stondt, en van uw sterke wallen</div> -<div class="verse">En waar de cingel<a name="FNanchor_320_358" id="FNanchor_320_358" href="#Footnote_320_358" class="fnanchor" title="kring, ronding.">[320]</a> nooit ter aarden neêrgevallen.</div> -<div class="verse">Hoe vaken<a name="FNanchor_321_359" id="FNanchor_321_359" href="#Footnote_321_359" class="fnanchor" title="Thans vaak.">[321]</a> hebdy, met een ingeboren haat,</div> -<div class="verse">Mijn keizerlijke gunst en goedigheid versmaad,</div> -<span class="pb" id="Pg136b">[Pg 136b]</span> -<div class="verse">Als ik u hulde<a name="FNanchor_322_360" id="FNanchor_322_360" href="#Footnote_322_360" class="fnanchor" title="Germ. voor gunst; verg. reeds vroeger.">[322]</a> aanbood, en, uit een mild ontfarmen,</div> -<div class="verse">U zwoer gezamentlijk voor onheil te beschermen:</div> -<div class="verse">Hoe menigwerven blies ik d' aftocht, alzoo ras</div> -<div class="verse">Gij nood leedt, als de strijd en storm op 't heetste was:</div> -<div class="verse">Hoe dikmaal breidelde ik mijn ongetemde benden,</div> -<div class="verse">Van vreeze, dat ze uw kerk en Godsdienst zouden schenden!</div> -<div class="verse">Nu komdy smeeken; op, staat op!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Ertsmaarschalk<a name="FNanchor_323_361" id="FNanchor_323_361" href="#Footnote_323_361" class="fnanchor" title="Aarts-, hoofdbevelhebber.">[323]</a>, ach!</div> -<div class="verse">Dat wij u kwetsten ooit is, laas! al ons beklag.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Nu 't glas verloopen is, nu roept men om genade.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Erbarmt des armen volks, al komet<a name="FNanchor_324_362" id="FNanchor_324_362" href="#Footnote_324_362" class="fnanchor" title="Voor koomt het.">[324]</a> vrij wat spade.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zoo spade, dat er niets voor u te hopen staat.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Een welgeboren vorst zich nog erbarmen laat.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Een welgeboren vorst zoekt 't voordeel van den lande.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Ontfermen voordeel brengt, gestrengheid schade en schande.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Ontfermen brengt ook ramp, gestrengheid voordeel toe;</div> -<div class="verse">Zoo houdt men 't volk in tucht.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Elk een verwenscht de roê.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De booswicht haat zijn straf.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Ons heeft geen straf ontbroken.</div> -<div class="verse">De veldheer heeft zijn leed ten uiterste gewroken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Waar mijnen doortocht valt, daar eischen<a name="FNanchor_325_363" id="FNanchor_325_363" href="#Footnote_325_363" class="fnanchor" title="Voor vereischen, behooren.">[325]</a> nog te staan</div> -<div class="verse">Dees muiters, tot een les en spiegel voor de kwaân.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Die 't spieglen lust, beschouw dit graf vol doode beenen,</div> -<div class="verse">Dees omgekeerde stad, en die verstrooide steenen!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Licht slaat men in de wind 'tgeen zelf men niet en ziet.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Al ziet men 't niet, de faam meldt wat er is geschied.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De Joden voor 't gerucht nooit eenen voet verzetten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Is een Godsdienstig volk, dat ijvert om<a name="FNanchor_326_364" id="FNanchor_326_364" href="#Footnote_326_364" class="fnanchor" title="voor.">[326]</a> zijn wetten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Is 't ijver, dat men muit?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Het acht de vrijheid weerd.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Derft hij ook vrijheid, die al heeft wat hij begeert?</div> -<div class="verse">Den Joden was 't vergund haar dorpels te bewonen,</div> -<div class="verse">Te lezen haren oogst, en koningen te kroonen,</div> -<div class="verse">En vorsten van haar bloed met purper te bekleên,</div> -<div class="verse">En vrank te leven naar der bestevadren zeên;</div> -<div class="verse">Dies mosten zij den stoel van Romen onderstutten</div> -<div class="verse">Met dragelijken tol, daar voor wij haar beschutten</div> -<div class="verse">Van allen overlast des woedenden soldaats:</div> -<div class="verse">Ja, wie ontwijen dorst 's kerks afgekeurde<a name="FNanchor_327_365" id="FNanchor_327_365" href="#Footnote_327_365" class="fnanchor" title="afgepaalde; verg. boven.">[327]</a> plaats,</div> -<div class="verse">Naar d' uitgedrukte wet, geprent<a name="FNanchor_328_366" id="FNanchor_328_366" href="#Footnote_328_366" class="fnanchor" title="afgedrukt, gegrift.">[328]</a> in zuiver marmer,</div> -<div class="verse">Die brocht zijn vonnis mede, en vond geen lijfsbeschermer.</div> -<div class="verse">Is dit geen vrijheid, die 't gespuis vernoegen mag?</div> -<div class="verse">Veel andre zijn te vreên, en dragen ons ontzag;</div> -<div class="verse">Maar uw herdnekkigheid (en niet de zware tollen)</div> -<div class="verse">En 's keizers slappen moed, die brachten u aan 't hollen:</div> -<div class="verse">Ons goedheid vaak misbruikt u stouter heeft gemaakt.</div> -</div><div class="stanza"> -<span class="pb" id="Pg137a">[Pg 137a]</span> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Doorluchte prins! 't is waar, 't en kan niet zijn miszaakt<a name="FNanchor_329_367" id="FNanchor_329_367" href="#Footnote_329_367" class="fnanchor" title="ontkend.">[329]</a>;</div> -<div class="verse">Doch overweegt, dat eerst door woedende tyrannen</div> -<div class="verse">De ketenen van twist en oproer zijn gespannen:</div> -<div class="verse">Nooit had de vrome deel aan zulken overmoed.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De vrome vaak ontgeldt 't kwaad, dat een ander doet.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie wijs is en beraân, die schift ze van malkander.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Elk wascht zich af van 't vuil, en schuift het op een ander.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie niet handdadig is aan eenig kwaad beleid,</div> -<div class="verse">'t Is billijk, dat hij staat op zijn onnoozelheid.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zoo spreekt de kwaadste schelm.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Men ziet op niemands spreken,</div> -<div class="verse">Men let op ieders feit, en al 'tgeen heeft gebleken.</div> -<div class="verse">De aanstellers van 't rumoer zijn elkeen openbaar.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">D' handhavers zijn al dood, en die<a name="FNanchor_330_368" id="FNanchor_330_368" href="#Footnote_330_368" class="fnanchor" title="gene.">[330]</a> verbergen haar.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Men houde 't die te goê, de straf hun hoofden wrake.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Rechtveerdigheid, die 't meent, eischt over beiden wrake.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Uit slechtigheid<a name="FNanchor_331_369" id="FNanchor_331_369" href="#Footnote_331_369" class="fnanchor" title="onnoozelheid.">[331]</a> is 't vaak, dat iemand 't kwaad bestemt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Al boet hij 't met zijn hals, dat schijnt dan niemand vremd.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie 't uit onkunde faalt heeft in dit pleit groot voordeel.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zoo groot niet, of hij moet uitstaan zijns rechters oordeel.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Een oordeel, hecht gesmeed op 't aanbeeld van de reên.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Een oordeel, dat de wet en krijgsraad stelt te vreên.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">O vorst! vernoegt u met de straf alreê genomen,</div> -<div class="verse">En die der boozen rot nog versch is overkomen;</div> -<div class="verse">Het overschot meest al onschuldig is aan 't kwaad,</div> -<div class="verse">Daarmede uw Majesteit gekwetst is inderdaad:</div> -<div class="verse">Misgunt niet, dat wij hier zieltogen weinig dagen,</div> -<div class="verse">En als een eerlijk lijk<a name="FNanchor_332_370" id="FNanchor_332_370" href="#Footnote_332_370" class="fnanchor" title="Al spreekt men 't eerste lijk ook (naar den eisch) met stommen klinker uit, zoo blijft deze herhaling toch wanluidend.">[332]</a> Jeruzalem beklagen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Om hier te nestlen? neen, de krijgsman, die 't zich belgt,</div> -<div class="verse">Staat uw uitroeyen duur.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Nu zijn wij gants verdelgd.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zoo gants niet, of ons stond een erger kwaad te vreezen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zoo Rome vreeze aankomt van ouderlooze weezen,</div> -<div class="verse">Van weeûwen uitgeschreid, van vrouwen levensmoê,</div> -<div class="verse">Van wat ontwapend volks, zoo brengen wij z' haar toe,</div> -<div class="verse">Die, uitgemergeld, niet voor hebben, als ons magen<a name="FNanchor_333_371" id="FNanchor_333_371" href="#Footnote_333_371" class="fnanchor" title="dan onze verwanten.">[333]</a>,</div> -<div class="verse">Waar ze ergens kenbaar zijn, in 't koude graf te dragen,</div> -<div class="verse">En in spelonken en steenrotsen hier ontrent</div> -<div class="verse">Te huilen, schouw<a name="FNanchor_334_372" id="FNanchor_334_372" href="#Footnote_334_372" class="fnanchor" title="schuw.">[334]</a> van 't licht, tot dat ons leven endt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Van luttel zaads gestrooid, dat over is geschoten,</div> -<div class="verse">Wast eenen rijken oogst; alzoo van weinig loten</div> -<div class="verse">Ontstaat een boomrijk woud; zoo<a name="FNanchor_335_373" id="FNanchor_335_373" href="#Footnote_335_373" class="fnanchor" title="Voor alzoo.">[335]</a> 't eerstgeplante veil</div> -<div class="verse">Beklimt en dekt een muur, al is hij hoog en steil;</div> -<div class="verse">De doornen laten niet van nieuws weêr aan te groeyen,</div> -<div class="verse">Zoo lang daar wortel blijft, die most men eerst uitroeyen.</div> -<span class="pb" id="Pg137b">[Pg 137b]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Men laat dees woeste plaats van krijgsliê wel verzorgd.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Mistrouwen geeft meer rust, en is een vaster borcht.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Mistrouwdy die gij loont?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Geenszins, maar wel u-lieden,</div> -<div class="verse">Die altijd woelt, en tracht den genen 't hoofd te bieden,</div> -<div class="verse">Die uwen staat verdrukt<a name="FNanchor_336_374" id="FNanchor_336_374" href="#Footnote_336_374" class="fnanchor" title="Het woord is, naar Van Lenneps opmerking, minder gelukkig gekozen, voor in bedwang houdt of derg.">[336]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Ei, wapenloozen hoop!</div> -<div class="verse">Die in uw tranen smilt en 't zuchten hebt goedkoop,</div> -<div class="verse">Verheugt u nog met mij, dat de overwinners moeten</div> -<div class="verse">Voor u verschrikken, daar gij neêr ligt voor haar voeten:</div> -<div class="verse">Grijpt moed, en recht nog op 't vervallen Jodendom,</div> -<div class="verse">Want Titus staat bedeesd, en 't heer ziet naar u om.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Uit d' assche van een stad (licht wordt een zaak verkeken<a name="FNanchor_337_375" id="FNanchor_337_375" href="#Footnote_337_375" class="fnanchor" title="over 't hoofd gezien, veronachtzaamd.">[337]</a>)</div> -<div class="verse">Is vaak een brand ontstaan, die landen heeft ontsteken,</div> -<div class="verse">En rijken met de grond ge-effend en vernield:</div> -<div class="verse">Geen lichaam acht men dood, zoo lang het is gezield.</div> -<div class="verse">Die dikwijls op het veld voor dooden zijn gerekend,</div> -<div class="verse">Gedenken aan haar leed, verrijzen weêr en wreken't.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Verre is de wraak van ons, die bloot zijn van geweer.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De wanhoop ziet niet aan, al waar 't een machtig heer,</div> -<div class="verse">Zij geeft ze dobbel kracht, en helpt weêr op de beenen</div> -<div class="verse">Een deel vervloekt gespuis, eer 't iemand zoude meenen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Helaas, eêlaardig bloed! 't mistrouwen, dat gij hebt,</div> -<div class="verse">Veroorzaakt, dat men troost noch blijdschap uit u schept.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zijt, jonkvrouw! wel gemoed, en wilt ten besten hopen,</div> -<div class="verse">De krijgsraad is vergaârd; mijn tijd is hier verloopen.</div> -<div class="verse">Verwacht van ons het lot, en denkt het zal wel gaan:</div> -<div class="verse">Wij breken morgen op, daar legt uw zaak naar<a name="FNanchor_338_376" id="FNanchor_338_376" href="#Footnote_338_376" class="fnanchor" title="Hier ware nu Vondels na wanluidend.">[338]</a> aan.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Onredelijke<a name="FNanchor_339_377" id="FNanchor_339_377" href="#Footnote_339_377" class="fnanchor" title="Voor redeloos; wij gebruiken onredelijk thans in anderen zin.">[339]</a> dier<a name="FNanchor_340_378" id="FNanchor_340_378" href="#Footnote_340_378" class="fnanchor" title="De wolf, die, naar de oude volkslegende, Romulus en Remus zoogde.">[340]</a>, dat eertijds twee gebroeders,</div> -<div class="verse">Grondleggers van uw staat verschoonde, en, als haar 's moeders</div> -<div class="verse">Ontzet<a name="FNanchor_341_379" id="FNanchor_341_379" href="#Footnote_341_379" class="fnanchor" title="Voor steun.">[341]</a> en speen gebrak, opzoogde, aan 's Tybers boord,</div> -<div class="verse">Was reedlijker als gij, die naar geen smeeken hoort.</div> -<div class="verse">Het klippig steengebergt, dat hier met doôn bespreed leît,</div> -<div class="verse">Ik tot getuige neem, o Titus! van uw wreedheid.</div> -<div class="verse">Geen kermen heeft hier plaats, en mij voorzeît de nood</div> -<div class="verse">Een slaafsche ballingschap, of een benaauwde <ins title="dood," id="C137b">dood.</ins></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN PRIESTEREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">Wij, priesterlijke reyen</div> -<div class="verse indent10">(Die voormaals met schalmeyen</div> -<div class="verse">Den vierdag plachten en de feesten in te wijden,</div> -<div class="verse indent10">En steeds op Mozes' wetten</div> -<div class="verse indent10">Aandachtelijk te letten,</div> -<div class="verse">En te vergaren 't volk op haar gezette tijden),</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">Niet hebben acht geslagen,</div> -<div class="verse indent10">In<a name="FNanchor_342_380" id="FNanchor_342_380" href="#Footnote_342_380" class="fnanchor" title="Zoo lees ik voor en, dat (gelijk reeds V. Lennep opmerkt) onjuist is; men verklare het bij, onder.">[342]</a> de onverwachte plagen,</div> -<div class="verse">En 't voorspook, dat ons daaglijks met verwoesting dreigde:</div> -<div class="verse indent10">Al gaf God, zonder spreken,</div> -<div class="verse indent10">Zoo menig helder teeken,</div> -<div class="verse">Waaraan 't bleek, werwaarts dat de Joodsche staat zich neigde:</div> -<span class="pb" id="Pg138a">[Pg 138a]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">'t Verwoesten en 't vertreden</div> -<div class="verse indent10">Van de omgelegen steden,</div> -<div class="verse">Vol viers, vol moordgeschreis, vol brands, vol bloeds, vol tranen,</div> -<div class="verse indent10">Vol krijtens, en vol zuchten,</div> -<div class="verse indent10">Vol twists, vol krijgsgeruchten,</div> -<div class="verse">Woû Salem van haar val en ondergang vermanen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">De ruiggehaarde sterre,</div> -<div class="verse indent10">Die in de locht van verre</div> -<div class="verse">Blonk, als een Godlijk zweerd, recht boven onzen schedel,</div> -<div class="verse indent10">Riep, dat het zweerd van Romen</div> -<div class="verse indent10">Ons haastig op zou komen,</div> -<div class="verse">En treffen jong en oud, rijk, arm, eêl, en onedel.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">'t Licht binnen d' heilge drempel,</div> -<div class="verse indent10">Bij 't outaar en den tempel,</div> -<div class="verse">Waarvoor de donkre nacht week met zijn bruine vlerken:</div> -<div class="verse indent10">Het zwangre koebeest mede,</div> -<div class="verse indent10">Ten brand geschikt alreede,</div> -<div class="verse">'t Lam barende, zocht ons te brengen tot opmerken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">De deur met ijzren sloten</div> -<div class="verse indent10">Van klaar metaal gegoten,</div> -<div class="verse">Die twintig mannen al bezweet te grendlen plachten:</div> -<div class="verse indent10">Waarschouwde onz' Godverachters,</div> -<div class="verse indent10">Als haar de tempelwachters</div> -<div class="verse">Wijd open vonden staan vaak en verscheiden nachten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">Het heerkracht veler volken,</div> -<div class="verse indent10">Dat, boven in de wolken,</div> -<div class="verse">Zich legerde in de locht, voor d' ondergang der zonnen,</div> -<div class="verse indent10">Vertoonde ons al de benden,</div> -<div class="verse indent10">Die de oude stad berenden,</div> -<div class="verse">En niet aflieten voor zij hadden ze gewonnen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">'s Nachts, als wij bezig waren</div> -<div class="verse indent10">Om te offren op de altaren,</div> -<div class="verse">En 't heilig Pinxterfeest met ijver uitermaten</div> -<div class="verse indent10">Aandachtelijk te vieren,</div> -<div class="verse indent10">Naar d' overouw' manieren,</div> -<div class="verse">Riep ons een stemme toe: "laat ons dees kerk verlaten!"</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">'t Weeklagen ongewone</div> -<div class="verse indent10">Van Ananias' zone<a name="FNanchor_343_381" id="FNanchor_343_381" href="#Footnote_343_381" class="fnanchor" title="Een boetprofeet dier dagen.">[343]</a>:</div> -<div class="verse">"Wee volk! wee stad! wee kerk! wee, wee van allen hoeken!"</div> -<div class="verse indent10">Ons uit den slaap niet wekte,</div> -<div class="verse indent10">Daar 't als een voorspel strekte,</div> -<div class="verse">'t Welk aanwees, dat ons God op 't strengste zou bezoeken<a name="FNanchor_344_382" id="FNanchor_344_382" href="#Footnote_344_382" class="fnanchor" title="beproeven.">[344]</a>.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent10">Dit alles slaan wij gade,</div> -<div class="verse indent10">Helaas! nu 't is te spade,</div> -<div class="verse">Nu stad en tempel is een roof der vremdelingen.</div> -<div class="verse indent10">O God! ziet eenmaal neder,</div> -<div class="verse indent10">En troostet Levi weder,</div> -<div class="verse">Opdat wij uwen lof met juichen mogen zingen.</div> -</div></div></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h4>DE VIERDE HANDEL.</h4> - -<div class="verse center"><span class="smcap">titus</span>, de keizer, <span class="smcap">terentius</span>, hopman.</div> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wij staan op ons vertrek; mijn afgestreên soldaten,</div> -<div class="verse">Na zoo veel oorloogs<a name="FNanchor_345_383" id="FNanchor_345_383" href="#Footnote_345_383" class="fnanchor" title="Deze tweeden naamvals vorm herinnert aan den oorspronkelijken aard van veel als zelfst. naamw. (verg. nog luttel).">[345]</a>, blijd' haar legerplaats verlaten.</div> -<div class="verse">Wij laten achter ons een omgeworpen muur,</div> -<div class="verse">Een koninklijke stad verdelgd met staal en vuur,</div> -<div class="verse">Een aardrijk omgewroet, een kerkhof vet van dooden,</div> -<div class="verse">Die niemand staan t' ontzien, ten ware dat der Joden</div> -<span class="pb" id="Pg138b">[Pg 138b]</span> -<div class="verse">Verrezen schimmen ons opkomen mochten dol</div> -<div class="verse">Met fakkelen, gelijk uit Pluto's duister hol</div> -<div class="verse">Opdonderen somtijds de ontstelde razernijen,</div> -<div class="verse">Als al de wereld voor een anker schijnt te rijen<a name="FNanchor_346_384" id="FNanchor_346_384" href="#Footnote_346_384" class="fnanchor" title="Naar de oorspronkelijke beteekenis van 't woord (verg. nog rillen, d. i. ridelen) beven, dobberen. De dichter bedoelt blijkbaar: als geheel de wereld rustig voor anker schijnt te liggen.">[346]</a>:</div> -<div class="verse">Maar dat is zonder zorg: nochtans acht mijnen raad</div> -<div class="verse">Dit oorbaar, dat men, tot gerustheid van den staat,</div> -<div class="verse">Hier een bezetting legt van krijgsliê wel ervaren,</div> -<div class="verse">Die onder eenen voogd 't land hier ontrent bewaren,</div> -<div class="verse">Opdat er niemand schans, noch slot, noch vesting bouw,</div> -<div class="verse">Noch voet krijg, noch iet kwaads den Romulijnschen<a name="FNanchor_347_385" id="FNanchor_347_385" href="#Footnote_347_385" class="fnanchor" title="Romulus' volksgenooten.">[347]</a> brouw.</div> -<div class="verse">Terentius, die vaak de<a name="FNanchor_348_386" id="FNanchor_348_386" href="#Footnote_348_386" class="fnanchor" title="Zie vroeger op feest, school, enz.">[348]</a> schild waart van mijn leven,</div> -<div class="verse">Wanneer ik in den strijd mij had te diep begeven,</div> -<div class="verse">Omcingeld van 't gevaar, belegerd van 't gekerm,</div> -<div class="verse">Besloten van 't geweer, daar, met geheven erm,</div> -<div class="verse">Gij mij te redden wist door sabelen en pijken<a name="FNanchor_349_387" id="FNanchor_349_387" href="#Footnote_349_387" class="fnanchor" title="Naar den oorspronkelijken klank der ij, als dubbele i; zie ook beneden, bl. 140b bij en die.">[349]</a>,</div> -<div class="verse">En sloegt een wagenborg van doôn en versche lijken:</div> -<div class="verse">Deze eere komt u toe: ontvangt, ontvangt van mij,</div> -<div class="verse">Uw wettelijke prins en veldheer, de voogdij</div> -<div class="verse">Van gansch Judea; let met aandacht op uw zaken,</div> -<div class="verse">En wilt in 't voordeel van ons monarchije waken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Aanzienelijke vorst! och, of uw majesteit</div> -<div class="verse">Meer nuts genieten mocht van mijn gehoorzaamheid!</div> -<div class="verse">Wij nemen 't ampt in dank; uw mildheid is te loven,</div> -<div class="verse">Die ons verdiensten in bezolding gaat te boven.</div> -<div class="verse">Verschoont uw dienaar niet, die, als de keizer spreekt,</div> -<div class="verse">Wenscht te vervullen 'tgeen aan zijnen plicht ontbreekt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Mijn tiende bende, die haar ooit zoo vroom verweerde,</div> -<div class="verse">Gesterkt met nog meer volks te voet en ook te peerde,</div> -<div class="verse">Ik tot bewaring hier te legeren besloot,</div> -<div class="verse">Om de overwinning te verzekren buiten nood,</div> -<div class="verse">Waarom men heeft verschoond den muur in 't West gelegen,</div> -<div class="verse">En 'tgeen daaraan kleeft: daar het krijgsvolk vrij van regen,</div> -<div class="verse">Van hagel, wind en storm, en onweêr schuilen mag,</div> -<div class="verse">En herberg krijgen: hebt gij over haar 't gezag:</div> -<div class="verse">Omhelst de wetten, en, wie tegen 't recht derft woelen,</div> -<div class="verse">Doet hem de strengigheid van onze krijgstucht voelen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Al wat mijn Heer beveelt, werd<a name="FNanchor_350_388" id="FNanchor_350_388" href="#Footnote_350_388" class="fnanchor" title="wordt.">[350]</a> wetens niet verzuimd.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Geen uitgedreven Joôn geeft hier te wonen ruimt':</div> -<div class="verse">Maar andren, die haar naar ons zeden kunnen voegen,</div> -<div class="verse">Vergunt deze akkren te bezaayen en te ploegen,</div> -<div class="verse">Mids redelijken tol 't rijk in te wil'gen, en</div> -<div class="verse">Dat niemand ander staf als onzen schepter kenn'.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Is billijk en gegrond, het steunt op goede reden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zoo iemand derf bestaan, òf vestingen òf steden</div> -<div class="verse">Te stichten, en tot zulks iets delve of spitte of graaf,</div> -<div class="verse">Die heeft het lijf verbeurd, zijn goed en al zijn haaf.</div> -<div class="verse">Die zaak is van gewicht, dus hecht ze in uw gedachten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De prince twijfel niet, wij hopen 't te betrachten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Uit mijn gevangens ik heb duidelijk verstaan,</div> -<div class="verse">Dat Simon, die ons zoo veel hoons heeft aangedaan,</div> -<div class="verse">Die schelm, dien, afgerecht op zoo veel boeverijen,</div> -<div class="verse">Het oorloog spaarde, om zijn verschulde straf te lijen,</div> -<div class="verse">Zich onder 't muurwerk houdt, 'twelk nog van de aarde rookt,</div> -<div class="verse">Met andren, die hij naar zijn lust heeft opgestookt:</div> -<div class="verse">Neemt acht hierop, en dees steenhoopen wilt bezetten</div> -<div class="verse">Met wachters, voor een wijl, die op dien booswicht letten,</div> -<span class="pb" id="Pg139a">[Pg 139a]</span> -<div class="verse">Opdat hij 't niet ontslip: indien nog 't recht in zwang</div> -<div class="verse">Bij d' Hemellieden is, dat elk zijn straf ontvang,</div> -<div class="verse">En penen geld'<a name="FNanchor_351_389" id="FNanchor_351_389" href="#Footnote_351_389" class="fnanchor" title="betale, voldoe, naar de oorspronkelijke beteekenis van gelden.">[351]</a> en boet' zijn grouwelijke stukken,</div> -<div class="verse">Hij zal u niet ontgaan.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">En of dit woû gelukken,</div> -<div class="verse">Wat eischt het recht van hem? te sneuvlen door de bijl?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Die deugd<a name="FNanchor_352_390" id="FNanchor_352_390" href="#Footnote_352_390" class="fnanchor" title="dat goed, die weldaad.">[352]</a> gebeurt hem niet; dat gij hem in der ijl</div> -<div class="verse">Mij toestiert, wel bewaard, te Rome, daar wij wenschen,</div> -<div class="verse">Dat hij in ons triumf zij 't schouwspel veler menschen,</div> -<div class="verse">En pijnelijk uitbraak zijn goddelooze ziel,</div> -<div class="verse">Die stadig van het eene in 't ander kwaad verviel.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Schept die verrader slechts in onderaardsche kuilen</div> -<div class="verse">De locht, al ging hij zich zoo diep uit angst verschuilen,</div> -<div class="verse">Dat hij den Tartarus, daar geenen Febus schijnt,</div> -<div class="verse">Mocht hooren loyen<a name="FNanchor_353_391" id="FNanchor_353_391" href="#Footnote_353_391" class="fnanchor" title="Thans loeyen.">[353]</a>, als de boosheid wordt gepijnd:</div> -<div class="verse">Die schelm, doorluchtig held! mijn hand niet zal ontvlieden;</div> -<div class="verse">Belieft u iets wat meer, gij hebt maar te gebieden.</div> -<div class="verse">Ik volge uw Majesteit, en doe u uitgeleî.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TITUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">De tijd verloopt, het is hoognoodig dat ik scheî,</div> -<div class="verse">En vorder<a name="FNanchor_354_392" id="FNanchor_354_392" href="#Footnote_354_392" class="fnanchor" title="vervorder, voortzet.">[354]</a> onzen tocht; ik zie, nu wij vertrekken,</div> -<div class="verse">De keizerlijke stad haar zeven halzen<a name="FNanchor_355_393" id="FNanchor_355_393" href="#Footnote_355_393" class="fnanchor" title="Dichterlijk (gelijk V. L. te recht opmerkt) voor de zeven heuvelen, waarop Rome gebouwd is.">[355]</a> rekken,</div> -<div class="verse">En uitzien naar het heer, dat, werwaarts het ook vecht,</div> -<div class="verse">Alom het veld behoudt, en prijs en eer inlegt.</div> -<div class="verse">Ik zie de stacie van de Roomsche burgerijen,</div> -<div class="verse">In volle rusting, ons ontmoeten met verblijen;</div> -<div class="verse">Den Tiber zwert van volk; ik zie Vespasiaan,</div> -<div class="verse">Mijn broeder<a name="FNanchor_356_394" id="FNanchor_356_394" href="#Footnote_356_394" class="fnanchor" title="Den lateren keizer Domitiaan.">[356]</a>, en den Raad bij Jovis tempel staan:</div> -<div class="verse">De priestren 't outaar voên, en al de Goden vieren,</div> -<div class="verse">En 't onverwelklijk groen 't hoofd des verwinners cieren.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center"><span class="smcap">rei van joodsche vrouwen, fronto, rei van staatjonffren, de dochter sion.</span></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Nu wakker, stapelt steen! de nood breit<a name="FNanchor_357_395" id="FNanchor_357_395" href="#Footnote_357_395" class="fnanchor" title="Anders weeft, verzint.">[357]</a> duizend listen.</div> -<div class="verse">Deze aanslag blijft ons borg, of de eerste treken<a name="FNanchor_358_396" id="FNanchor_358_396" href="#Footnote_358_396" class="fnanchor" title="Later veelal streken.">[358]</a> misten.</div> -<div class="verse">O kranke toevlucht! zoo de koningen van ouds,</div> -<div class="verse">Bedrupt van balsem, en verladen met veel gouds,</div> -<div class="verse">Behangen met de glans van purper en kleinooden,</div> -<div class="verse">Opbraken 't marmor, en opkeken van den dooden,</div> -<div class="verse">Hoe zou 't haar kwetsen, ach! maar als 't aldus moet zijn,</div> -<div class="verse">Dit is de waarheid naast, en geeft<a name="FNanchor_359_397" id="FNanchor_359_397" href="#Footnote_359_397" class="fnanchor" title="doet voorkomen.">[359]</a> het veinzen schijn<a name="FNanchor_359_397a" id="FNanchor_359_397a" href="#Footnote_359_397" class="fnanchor" title="doet voorkomen.">[359]</a></div> -<div class="verse">Voor 't ander. Wakkert u; metst<a name="FNanchor_360_398" id="FNanchor_360_398" href="#Footnote_360_398" class="fnanchor" title="Thans metselt; verg. vroeger.">[360]</a> van berookte steenen</div> -<div class="verse">Een graf voor de IJdelheid<a name="FNanchor_361_399" id="FNanchor_361_399" href="#Footnote_361_399" class="fnanchor" title="een ijdel, ledig graf.">[361]</a>, en wilt haar lijk beweenen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Mars heeft hier uitgeraasd; hij scheidt, om elders weêr</div> -<div class="verse">Een wederspannig rijk, met zijn gevelde speer,</div> -<div class="verse">Met 't weêrlicht van zijn schild, en met getogen zweerde,</div> -<div class="verse">Te slechten, tot den grond en bodem toe, met de eerde.</div> -<div class="verse">Ik kome, in 's Keizers naam, gelast, om zoo terstond</div> -<div class="verse">Dees tempelhoeren, die geen uitstel wordt gejond,</div> -<div class="verse">Te volgen doen het heer, dat langer niet mag dralen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Help God! hij komt om ons; het is, om ons te halen!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Steenrotsen! berst van een; valt, bergen, op ons neêr!</div> -<div class="verse">Troost God! waar vluchten wij? hier is geen vluchten meer.</div> -<span class="pb" id="Pg139b">[Pg 139b]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Weg, weg, met dit geraas! 't is langer hier met stenen</div> -<div class="verse">Noch kermen niet te doen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Waar wildy met ons henen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wat hebdy met ons voor?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Voort, voort! Jodinnen, voort!</div> -<div class="verse">Ik doe u geen verslag, neen, niet een enkel woord;</div> -<div class="verse">Gij werdt het zelf gewaar. Wel, waar is uw vorstinne?</div> -<div class="verse">Waar is 't hertnekkig wijf?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent30">Wij bidden u, uit minne,</div> -<div class="verse">Och! wijst ze ons, waar ze dwaalt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent44">'t Is u niet onbewust.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wij zijn om harentwil bekommerd en ontrust.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Zij droop van onze rei vol zuchtens en vol klagen,</div> -<div class="verse">Berooid van hoofd en zin, versuft en heel verslagen,</div> -<div class="verse">En eer men toezag (want onze oogen waren dik</div> -<div class="verse">En rood van schreyen) zij, in eenen oogenblik,</div> -<div class="verse">Was ons gezicht ontgaan, en, werwaarts dat wij zonden,</div> -<div class="verse">Haar stem wierd niet gehoord, haar voetspoor niet gevonden.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Verlatene vorstin! zoo gij de locht nog schept,</div> -<div class="verse">Meld de oorzaak, waarom dat ge ons dus begeven hebt:</div> -<div class="verse">Want zooder hoop was, om uw zelven te versteken,</div> -<div class="verse">Wij hadden t' zamen wel dit ongeval ontweken:</div> -<div class="verse">Geen klip zoo eislijk steil, geen afgrond is zoo naar,</div> -<div class="verse">Vol slangen, vol gedierte, of 't uiterste gevaar,</div> -<div class="verse">Hadde ons doen klimmen, en opklaveren<a name="FNanchor_362_400" id="FNanchor_362_400" href="#Footnote_362_400" class="fnanchor" title="Verg. boven, bl. 59a, aant. 159, en dus niet met Van L. van opklaauwen af te leiden.">[362]</a> en dalen:</div> -<div class="verse">Of hebdy vóór den tijd uw doodschuld gaan betalen,</div> -<div class="verse">En zijdy van een rots gesneuveld<a name="FNanchor_363_401" id="FNanchor_363_401" href="#Footnote_363_401" class="fnanchor" title="gevallen.">[363]</a> op een steen,</div> -<div class="verse">Die gants verpletterd heeft 't albaster van uw leên,</div> -<div class="verse">Zoo wilt door eenig spook of teeken doch gehengen,</div> -<div class="verse">Dat wij u vinden, en met rouw ter aarden brengen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Hoe luidde 't jongst beklag? hoe droeg z' haar als ze schied<a name="FNanchor_364_402" id="FNanchor_364_402" href="#Footnote_364_402" class="fnanchor" title="Thans tot scheidde verzwakt (verg. echter nog het verl. Deelw. gescheiden).">[364]</a>?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Van droefheid uitgeput, verwonnen van verdriet,</div> -<div class="verse">Zal ik dan, sprak ze, die gevallen ben in handen</div> -<div class="verse">Van d' onbesneden, zijn haar schouwspel t' mijnder schanden?</div> -<div class="verse">Zal ik, die een vorstin der volken ben geweest,</div> -<div class="verse">Verstrekken een slavin van die ons heeft gevreesd?</div> -<div class="verse">Zal ik verschoven gaan in ballingschap vol smerten</div> -<div class="verse">Mijn ramp ineten? en al steeds met droever herten</div> -<div class="verse">Ophalen mijnen val? en den voorleden staat</div> -<div class="verse">Gaan vergelijken met ons tegenwoordig kwaad?</div> -<div class="verse">Nog zoo niet; naauwlijks was het kermen van de lippen,</div> -<div class="verse">Of wij verloren haar omtrent die scherpe klippen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Hij gaat ze zoeken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent20">Och! of dit gelukken woû,</div> -<div class="verse">Dat wij 't lijf bergden van ons welgeboren vrouw<a name="FNanchor_365_403" id="FNanchor_365_403" href="#Footnote_365_403" class="fnanchor" title="meesteres.">[365]</a></div> -<div class="verse">In 't uiterste gevaar, voor 't woeden der tyrannen:</div> -<div class="verse">Wie weet, wat uitheemsch bloed eens met haar aan mocht spannen,</div> -<div class="verse">En geven zich te velde, om 't overschot der Joôn</div> -<div class="verse">Te stellen in haar stoel, en koninklijken troon:</div> -<div class="verse">Wie weet, van waar ons God mocht een verlosser wekken,</div> -<div class="verse">Die eenen Cyrus zoude of andren Mozes strekken,</div> -<div class="verse">Of braven Gedeon, of trotschen Jozua,</div> -<div class="verse">Of stouten David, tot verzetting<a name="FNanchor_366_404" id="FNanchor_366_404" href="#Footnote_366_404" class="fnanchor" title="herstelling (verg. nog ons zich ergens van verzetten).">[366]</a> van ons schâ.</div> -<span class="pb" id="Pg140a">[Pg 140a]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Staatjonffren, zwijgt! hij keert met overwinners-treden,</div> -<div class="verse">Gezwollen om zijn hoofd van toorne en gants t' onvreden,</div> -<div class="verse">Met dreigende oogen spoedt hij t' onswaart zijnen gang.</div> -<div class="verse">Jehova, staat ons bij! wat wordt mij 't herte bang!</div> -<div class="verse">Moord! moord! hij trekt 't geweer! ik tril, ik beef, ik sidder!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Genade, o oud Romein!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Genade, o edel ridder!</div> -<div class="verse">Wat is 't, dat u ontstelt? wat is 't, dat gij begaat<a name="FNanchor_367_405" id="FNanchor_367_405" href="#Footnote_367_405" class="fnanchor" title="onderneemt.">[367]</a>?</div> -<div class="verse">Wat eer is 't, dat gij dees verdrukte vrouwen slaat,</div> -<div class="verse">Een troosteloozen hoop! tert liever uwsgelijken.</div> -<div class="verse">Gaat uwen vijand toe, zoo zal uw vroomheid<a name="FNanchor_368_406" id="FNanchor_368_406" href="#Footnote_368_406" class="fnanchor" title="dapperheid.">[368]</a> blijken;</div> -<div class="verse">Hier haaldy enkel schand; laat zinken uwen moed<a name="FNanchor_369_407" id="FNanchor_369_407" href="#Footnote_369_407" class="fnanchor" title="Voor toorn.">[369]</a>!</div> -<div class="verse">Wat is 't, dat u ontzet en heftig woeden doet?</div> -<div class="verse">Wat eischty zoo verstoord? ach, wilt doch wat bedaren!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dat gij ze daadlijk meldt.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Men zal 't u openbaren,</div> -<div class="verse">Als 't immers zoo moet zijn, aanhoort slechts met geduld:</div> -<div class="verse">Aan haar rampzalig einde en dood heeft niemand schuld</div> -<div class="verse">Als zij, die, als ze droef haar handen had gewrongen,</div> -<div class="verse">En 't aanzicht opgekrabt, is van een rots gesprongen</div> -<div class="verse">Met schrikkelijk gehuil, 't welk driemaal heeft gevergd</div> -<div class="verse">Den galm, die woont in dit omliggende gebergt:</div> -<div class="verse">Wij volgden haren sprong met uitgekreten oogen,</div> -<div class="verse">Maar wie had onbezwijmd van 't hooge aanschouwen mogen</div> -<div class="verse">Een lichaam, welks gestalt was van den zwaren val</div> -<div class="verse">Gants uitgewischt? o vrouwe! o rotse! o berg! o dal!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Dat riekt naar schelmerij; denkt nimmermeer met liegen</div> -<div class="verse">Een afgerecht Romein, als ik ben, te bedriegen.</div> -<div class="verse">Ziet voor u, wat gij doet.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Wij bidden u, gelooft.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Waar is het lichaam? fluks!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Wat lichaam? dat, beroofd</div> -<div class="verse">Van zijn gedaante, is gants verplet in al zijn deelen?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wijst mij 't verplette voort, en past op mijn bevelen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wij kwamen, als zij lag gevallen naar beneên,</div> -<div class="verse">En hieven 't zielloos lijf op van de koude steen,</div> -<div class="verse">En groeven 't in der ijl daar zelden iemand wandelt,</div> -<div class="verse">Van vreeze, dat ze niet wierd na haar dood mishandeld:</div> -<div class="verse">Die eer gebeurd' haar nog, dat wij de grafsteê wat</div> -<div class="verse">Verheerlijkten met puin van ons verbrande stad,</div> -<div class="verse">Met heele en halve steen, op dat er eenig teeken</div> -<div class="verse">Mocht blijven, als men van haar einde kwam te spreken.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Waar is de plaatse? fluks!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">Wij bidden u, betoont</div> -<div class="verse">Eerbiedigheid den doôn, haar sterflijkheid verschoont,</div> -<div class="verse">Noch 't lichaam niet onteert van deze, die eylacy!</div> -<div class="verse">Gesneuveld deerlijk, wierd begraven zonder stacy.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Het lichaam zal ik zien; staat op uw hoede nog!</div> -<div class="verse">Want vinde ik dit, als 't eerste, onwaarheid en bedrog,</div> -<div class="verse">Het zal u rouwen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent20">Och! besnoeit die booze lusten,</div> -<div class="verse">En die zoo lieflijk slaapt laat in den grave rusten.</div> -<div class="verse">Wat zijdy voor een volk, die, na genomen straf,</div> -<div class="verse">Een doode romp vervolgt, en wreekt u aan een graf?</div> -<span class="pb" id="Pg140b">[Pg 140b]</span> -<div class="verse">Wat komt u aan? gij valt aan 't schenden en aan 't breken</div> -<div class="verse">Van onze timmer<a name="FNanchor_370_408" id="FNanchor_370_408" href="#Footnote_370_408" class="fnanchor" title="het door ons gebouwde grafgesteent.">[370]</a>, ach! den Hemel zal het wreken,</div> -<div class="verse">Dat, als een dullen hond, gij schuimbekt, schendt, en bijt</div> -<div class="verse">'t Geen heilig is, en tot een eerlijk lijk<a name="FNanchor_371_409" id="FNanchor_371_409" href="#Footnote_371_409" class="fnanchor" title="Verg. boven, bl. 137, aant. 332.">[371]</a> gewijd.</div> -<div class="verse">Wee ons! hij luistert niet; zijn wreedheid heeft geen ooren.</div> -<div class="verse">Best doen wij rechte biechte, en melden 't van te voren,</div> -<div class="verse">Eer dat hij 't al verwoeste, en in zijn dolligheid,</div> -<div class="verse">Tot wrake van 't bedrog, ons dobble straf bereid'.</div> -<div class="verse">Vroom<a name="FNanchor_372_410" id="FNanchor_372_410" href="#Footnote_372_410" class="fnanchor" title="wakker.">[372]</a> krijgsman! staat wat stil, en willet<a name="FNanchor_373_411" id="FNanchor_373_411" href="#Footnote_373_411" class="fnanchor" title="wilt het.">[373]</a> ons vergeven.</div> -<div class="verse">Wij zijn uit hooge nood en angst hier toe gedreven.</div> -<div class="verse">De zinnen lijden last, komt, volgt me; want hierbij</div> -<div class="verse">De dochter Sion, met een jonffer twee of drie</div> -<div class="verse">Schuilt in het hol des bergs.—Komt uit! 't is al verloren;</div> -<div class="verse">Uw volk heeft u verraân, princesse welgeboren!</div> -<div class="verse">Den aanslag is ontdekt; komt wederom in 't licht,</div> -<div class="verse">Verheugt uw vijand met een treurig aangezicht;</div> -<div class="verse">Hij lacht in ons verderf; komt uit, en wilt niet schromen:</div> -<div class="verse">Zulks is voor dezen ook een koning overkomen,</div> -<div class="verse">Die Salems schepter droeg, en met benaauwder<a name="FNanchor_374_412" id="FNanchor_374_412" href="#Footnote_374_412" class="fnanchor" title="Thans benaauwde.">[374]</a> ziel</div> -<div class="verse">Ontvliênde, in handen nog van Nimrods nazaat viel:</div> -<div class="verse">Die voor hem sneuvlen zag de vruchten van zijn lenden,</div> -<div class="verse">En most, van 't licht beroofd, zijn leven pijnlijk enden,</div> -<div class="verse">In eenen duistren nacht, in een ongastvrij land.</div> -<div class="verse">Dit is de gene, die ons over zee en zand</div> -<div class="verse">Vervoeren zal; indien gij meer vermoogt met kermen</div> -<div class="verse">Als wijliê, valt hem aan, en brengt hem tot ontfermen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Ervaren oorloogsman! na 't woeden des soldaats</div> -<div class="verse">Had vaak beleefdheid bij den overwinner plaats,</div> -<div class="verse">Die vroom was, en geen roem zocht, met een afgetreden,</div> -<div class="verse">Onweerbaar hoopken volks stijf op den nek te treden:</div> -<div class="verse">Omhelst doch deze deugd, en leent een lijdzaam oor</div> -<div class="verse">Aan uw gevangens! zegt, wat hebdy met ons voor?</div> -<div class="verse">Wat lijden gaan wij aan?</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent24">Gij moet terstond naar Romen,</div> -<div class="verse">Ons zegefeest ten dienst; het is zoo voorgenomen:</div> -<div class="verse">Men zal u, om wiens wil geplengd is zoo veel bloeds,</div> -<div class="verse">Gevleugeld<a name="FNanchor_375_413" id="FNanchor_375_413" href="#Footnote_375_413" class="fnanchor" title="Germanisme voor gebonden.">[375]</a> volgen doen de keizerlijke koets,</div> -<div class="verse">Met uwen ganschen rei, met duizend jongelingen,</div> -<div class="verse">Dan moogdy, zoo 't u lust, uw tempeldeuntjens zingen:</div> -<div class="verse">Als gij de vaten, en al 't goud en zilverwerk,</div> -<div class="verse">En 't priesterlijk tapijt, de glorie van uw kerk,</div> -<div class="verse">De goude kandelaar en tafel, op een wagen,</div> -<div class="verse">Ziet zegenrijk ten toon voor ieder ommedragen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Veel eer als zulks gebeurt, zal God, op mijn geschreeuw,</div> -<div class="verse">Doen komen op den weg een tijger of een leeuw,</div> -<div class="verse">Die ons verslinden zal, en tot het been toe knagen,</div> -<div class="verse">En met zijn ingewand in zijnen schuilhoek dragen;</div> -<div class="verse">Veel eer als dat gebeurt, zal 't God zich trekken aan,</div> -<div class="verse">En ons of u gezwind met zijnen bliksem slaan;</div> -<div class="verse">Veel eer als dat geschiedt, eer dat gij vreugd zult rapen</div> -<div class="verse">In onzen ondergang, eer werden wij verschapen,</div> -<div class="verse">En trekken aan 't gestalt van een onreedlijk beest,</div> -<div class="verse">Eer scheuren wij ons kleed, en schenden uwe feest.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Gij kwelt u te vergeefs, wij schrikken voor geen dreigen;</div> -<div class="verse">Uw roepen geldt hier niet; gij hebt uw lijf niet eigen.</div> -<div class="verse">Gij moet mede over zee, dus maakt uw hert geen pijn,</div> -<div class="verse">En zult ons dienstmaagd 's daags, des nachts ons boelschap zijn.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN STAATJONFFREN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Ach! moeder Sion, helpt! wij zijgen neêr ter aarden,</div> -<div class="verse">Waartoe of wij de bloem van onze jeugd bewaarden</div> -<div class="verse">Op een goed huwelijk? om namaals tot gerief</div> -<div class="verse">Te dien u een schavuit, een eerloos hangedief?</div> -<div class="verse">Om zijn slavin te zijn? om hem te laten drijven</div> -<div class="verse">Zijn booze moedwil met ons nooit gerepte lijven,</div> -<span class="pb" id="Pg141a">[Pg 141a]</span> -<div class="verse">Ons kuischheid nooit bevlekt, ons witte zuiverheid?</div> -<div class="verse">Wat bruiloft hebben wij ons zelfs niet toegeleid!</div> -<div class="verse">Zal nu een Roffiaan<a name="FNanchor_376_414" id="FNanchor_376_414" href="#Footnote_376_414" class="fnanchor" title="Italiaansch voor schelm.">[376]</a> van 't lijf de gordels rukken,</div> -<div class="verse">En de onverwelkte roos van onze maagdom plukken?</div> -<div class="verse">God moetet zijn geklaagd!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JOODSCHE VROUWEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent26">En zullen wij althans<a name="FNanchor_377_415" id="FNanchor_377_415" href="#Footnote_377_415" class="fnanchor" title="nu; verg. vroeger.">[377]</a></div> -<div class="verse">Den moordenaars en beuls van ons getrouwe mans</div> -<div class="verse">Verstrekken tot een prooye, en zulke schelms verwermen,</div> -<div class="verse">En hun believen en omhelzen met onze ermen,</div> -<div class="verse">En dulden, dat ze met haar lippen ongezond</div> -<div class="verse">Ons kaken drukken, en 't koraal van onze mond!</div> -<div class="verse">Geenszins; wij zullen, vóór 't opdagen van de morgen,</div> -<div class="verse">Haar 't hoofd omwringen, en in d' eerste slaap verworgen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">FRONTO.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">'t Is lang genoeg gedraald; volgt, daar ik u geleî.</div> -<div class="verse">Ons heerkracht gij verlet<a name="FNanchor_378_416" id="FNanchor_378_416" href="#Footnote_378_416" class="fnanchor" title="vertraagt, hindert.">[378]</a>; men acht hier geen geschrei.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">DE DOCHTER SION.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wij volgen, gaat slechts voor; vergunt ons nog die zegen,</div> -<div class="verse">Dat wij ons klachte doen, en zeggen onderwegen</div> -<div class="verse">Het vaderland adieu. Bedrukte! vangt dan aan,</div> -<div class="verse">En neemt uw afscheid; want de tijd eischt, dat wij gaan.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN JODINNEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gij, onlangs heerlijk,</div> -<div class="verse">Maar nu, o deerlijk</div> -<div class="verse">Jeruzalem! hoort ons geklag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gezang en cyther,</div> -<div class="verse">Staf, kroon, en myter,</div> -<div class="verse">Gestoelt', dat nooit zijn weêrgâ zag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gij, prachtige hoven!</div> -<div class="verse">Die trotsch naar boven</div> -<div class="verse">Reest, daar de stad op 't hoogste lag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Volkrijke straten,</div> -<div class="verse">Die nu verlaten</div> -<div class="verse">Zijt, op het schoonste van den dag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Verheven daken!</div> -<div class="verse">Vernield door 't blaken</div> -<div class="verse">Van 's vijand s tortsen oon verdrag<a name="FNanchor_379_417" id="FNanchor_379_417" href="#Footnote_379_417" class="fnanchor" title="ophouden, uitstel.">[379]</a>:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gij, hooge poorten!</div> -<div class="verse">Waar in verhoord, en</div> -<div class="verse">Gevonnist elk te worden plag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gewijde graven</div> -<div class="verse">Van die de staven</div> -<div class="verse">En schepters droegen met ontzag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Bespiênde toornen!</div> -<div class="verse">Waar uit met hoornen</div> -<div class="verse">Men maakte van de strijd gewag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Gij, trotsche muren!</div> -<div class="verse">Die niet verduren</div> -<div class="verse">En mocht der Heidnen stormbok doch:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Och, och, och, och!</div> -<span class="pb" id="Pg141b">[Pg 141b]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">O kerk der kerken!</div> -<div class="verse">Waar aan men merken</div> -<div class="verse">Mocht Jacobs ijver oon bedrog:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Och, och, och, och!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Daar God zijn zegen</div> -<div class="verse">Uitbreidde in 't plegen</div> -<div class="verse">Van d' heilge dienst, die hier geschach<a name="FNanchor_380_418" id="FNanchor_380_418" href="#Footnote_380_418" class="fnanchor" title="Germanisme (geschals) voor geschiedde.">[380]</a>:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Daar, blij van zinnen,</div> -<div class="verse">De Cherubinnen</div> -<div class="verse">Elk minlijk groetten met een lach:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Daar Levi's stamme,</div> -<div class="verse">Met zuivre vlamme,</div> -<div class="verse">Op 't outer 't offer smooken deê:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Wee onzer, wee!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">O, vloer! bevolen</div> -<div class="verse">'s Hoogpriesters zolen,</div> -<div class="verse">Daar eenen Fenix<a name="FNanchor_381_419" id="FNanchor_381_419" href="#Footnote_381_419" class="fnanchor" title="Als eenling namelijk.">[381]</a> nam zijn steê:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Wee onzer, wee!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Daar d' ark behoedde</div> -<div class="verse">Aärons roede,</div> -<div class="verse">Het Mann', en Mozes' Tafel meê:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Wee onzer, wee!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Verslagen helden,</div> -<div class="verse">Die most ontgelden</div> -<div class="verse">'s Krijgs toorne, en boeten het gelag:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Ach, ach, ach, ach!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Verloste moeders!</div> -<div class="verse">Die niet bedroevers<a name="FNanchor_382_420" id="FNanchor_382_420" href="#Footnote_382_420" class="fnanchor" title="Voor bedroefders, ten zij men bedroeders lezen moet (verg. het oude hoot voor hoofd).">[382]</a></div> -<div class="verse">Zaagt als uw tepels, droog van zog:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Och, och, och, och!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Die in uwe ermen</div> -<div class="verse">'t Kind hoorde kermen,</div> -<div class="verse">En geven zijnen doodsnak nog:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Och, och, och, och!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Verwoeste steenen!</div> -<div class="verse">Verstrooide beenen!</div> -<div class="verse">Vleesch, dat verstrekt der dieren aas:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Helaas, helaas!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Verleide zielen!</div> -<div class="verse">Die hielpt vernielen</div> -<div class="verse">Uw oude stad, en streedt zoo dwaas:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Helaas, helaas!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse indent2">Kelders en kuilen!</div> -<div class="verse">Daar voortaan de uilen</div> -<div class="verse">Haar laten hooren met geraas:</div> -<div class="verse">Wij nemen oorlof. Helaas, helaas!</div> -</div></div></div> -</div> - -<hr /> - -<div class="chapter"> -<h4>DE VIJFDE EN LESTE HANDEL.</h4> - -<div class="poetry-container"> -<div class="poem"><div class="stanza"> -<div class="verse center"><span class="smcap">terentius, simeon, rei van kristenen, gabriel.</span></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center"><ins title="TERENIUS." id="C141b">TERENTIUS.</ins></div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Wie maakt u stout, zoo vroeg dees velden te bespieden?</div> -<span class="pb" id="Pg142a">[Pg 142a]</span> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">SIMEON.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Verspieders zijn wij niet, och! neen, maar vrome<a name="FNanchor_383_421" id="FNanchor_383_421" href="#Footnote_383_421" class="fnanchor" title="eerlijke.">[383]</a> lieden,</div> -<div class="verse">Genadig landvoogd, wij zijn Kristenen gedoopt,</div> -<div class="verse">Een vreedzaam volk, dat steeds op Jezus Kristus hoopt,</div> -<div class="verse">Der zielen Heiland, dien de goddelooze Joden</div> -<div class="verse">Zoo schelmsch betichtten, en zoo schandelijken doodden:</div> -<div class="verse">Wij, gangers in zijn spoor, om zijnen naam versmaad,</div> -<div class="verse">Te streng van haar vervolgd, en tot in 't graf gehaat,</div> -<div class="verse">Voor 't jongste Paaschfeest hier nog aan ons heerdsteê zaten:</div> -<div class="verse">Maar door het spoken van de Auzonische<a name="FNanchor_384_422" id="FNanchor_384_422" href="#Footnote_384_422" class="fnanchor" title="Romeinsche, naar 't Ital. land van dien naam.">[384]</a> soldaten,</div> -<div class="verse">Die 't al afliepen, als vast d' een aan d' ander stad,</div> -<div class="verse">Van haar beklommen, de bebloede neêrlaag had,</div> -<div class="verse">En 't eislijk moordgeschrei, dat herwaarts in de toppen</div> -<div class="verse">Der hooge bergen klonk van Ascalon, van Joppen,</div> -<div class="verse">Van Ptolemaïde, Jotapa, Taricheên,</div> -<div class="verse">Afaca, Garizim, 't plat land der Idumeên,</div> -<div class="verse">En andre plekken: wij, beducht voor Salems plagen,</div> -<div class="verse">Die Davids zoon voorzeî, die vele komen zagen,</div> -<div class="verse">En druppen onvoorziens op dit halstarrig zaad,</div> -<div class="verse">Dees muren vloden, naar de Goddelijke raad,</div> -<div class="verse">Die ons Messias gaf, en bleven zoo verholen</div> -<div class="verse">Te Pella. Nu de stad ligt gants vergaan tot kolen</div> -<div class="verse">En assche, komen wij, een ongewapend volk,</div> -<div class="verse">'t Verwoest Jeruzalem bezien: of nog de kolk,</div> -<div class="verse">Of eenig teeken van ons heerdsteê was te vinden,</div> -<div class="verse">Of koud gebeente van onze onbegraven vrinden:</div> -<div class="verse">Vermits wij hoorden, 't heer op zijn vertrekken stond.</div> -<div class="verse">Dit weinige, edel heer! ons, arme pelgrims, jont!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">TERENTIUS.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Uw antwoord mij vernoegt; gaat henen zonder vragen,</div> -<div class="verse">Uw dorpels zoekt, begraaft uwe onbegraven magen,</div> -<div class="verse">En zoo de nood u drukt, keert van 't gebergte weêr,</div> -<div class="verse">En slaat u metter woon hier veiliglijken neêr,</div> -<div class="verse">Bezaait dit akkerland, plant wijngaard, bouwt er hutten,</div> -<div class="verse">En uwen Kristus dient; wij zullen u beschutten,</div> -<div class="verse">En al, die 't Joodsch geslacht niet godloos hangen aan,</div> -<div class="verse">Ons zullen wilkom zijn, 't land zal haar open staan.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">REI VAN KRISTENEN.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Helaas! wat merken wij hier al veranderingen!</div> -<div class="verse">Helaas, Jeruzalem! ons schijnen alle dingen</div> -<div class="verse">Vergaan met uwen val; wat Scyth, wat wreede Parth,</div> -<div class="verse">Die hier voorbij gaat, moet met een meêdoogend hart</div> -<div class="verse">Niet aanzien dat geweld<a name="FNanchor_385_423" id="FNanchor_385_423" href="#Footnote_385_423" class="fnanchor" title="macht, machtige stad; (verg. 't Hoogd. Gewalt).">[385]</a> vernield met staal en vuurwerk,</div> -<div class="verse">En geven een gehuil op 't omgestorte muurwerk,</div> -<div class="verse">Op 't puin en de assche, die d' uitheemschen houdt bedeesd,</div> -<div class="verse">En tuigt, hoedanig is haar heerlijkheid geweest.</div> -<div class="verse">O God! wat ziedy niet al aan met alziende oogen!</div> -<div class="verse">Wie zal hierover recht uw oordeel vaten mogen!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">GABRIEL.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Gij Kristen pelgrims, die hier dut<a name="FNanchor_386_424" id="FNanchor_386_424" href="#Footnote_386_424" class="fnanchor" title="mijmert.">[386]</a>, en<a name="FNanchor_387_425" id="FNanchor_387_425" href="#Footnote_387_425" class="fnanchor" title="Ontkennend; verg. boven, bl. 1, aant. 8.">[387]</a> vreest geen leed</div> -<div class="verse">Van d' Engel Gabriël, die 's Hemels vloer betreedt,</div> -<div class="verse">Die d' heilge Moedermaagd boodschapte van te voren,</div> -<div class="verse">Hoe zij van God was tot een Moeder Gods verkoren;</div> -<div class="verse">Ik zal 't ontvouwen, en voor u ontslui'ren al</div> -<div class="verse">'t Geen aan te merken staat in Isrels droeven val;</div> -<div class="verse">Met aandacht daar op let, en u geenszins verwondert,</div> -<div class="verse">Dat gij hier ziet vertreên, verbrand, geblaakt, geplonderd</div> -<div class="verse">Den priesterlijken stoel korts vol van majesteit,</div> -<div class="verse">Den koninklijken troon, de pracht en heerlijkheid</div> -<div class="verse">Des grooten Salomons; dat gij, met staal, met vlammen</div> -<div class="verse">En honger, ziet verdelgd de welgeboren stammen,</div> -<div class="verse">Die, alle volk te spijt en d' Engelen te trots,</div> -<div class="verse">Uitblonken in 't gebergt gelijk een glorie Gods:</div> -<div class="verse">Want daar is in vervuld 't geen voormaals u, in Perzen,</div> -<div class="verse">Heeft Daniël voorzeid met zijn droomkondig' hersen,</div> -<div class="verse">Te weten: dat het volk eens vorsts, gewapend sterk,</div> -<div class="verse">Uitroeyen zou de stad, het volk, en d' heilge kerk,</div> -<span class="pb" id="Pg142b">[Pg 142b]</span> -<div class="verse">En schorsen, 't offren, en zijn valsche Godsdienst stichten,</div> -<div class="verse">Daar, boven d' arke, 't goud des Cherubs plag te lichten:</div> -<div class="verse">Gelijk Messias ook gespeld heeft zoo perfect<a name="FNanchor_388_426" id="FNanchor_388_426" href="#Footnote_388_426" class="fnanchor" title="Min gelukkig voor juist, en terecht door Van Lennep als Rederijkers-smetjen gegispt.">[388]</a>,</div> -<div class="verse">Als hij de stralen van zijn Godheid hield bedekt,</div> -<div class="verse">En van d' Olijfberg zag het heer de stad verrassen,</div> -<div class="verse">Den tempel branden, en 't verwoede Rome plassen</div> -<div class="verse">En, met d' hoefijzers van haar hengsten, staan in 't bloed.</div> -<div class="verse">Wie niet halsstarrig blijft, kan hier door in 't gemoed</div> -<div class="verse">Zich ook verzekren, dat, naar aller heilgen wenschen,</div> -<div class="verse">Verschenen is den Held en Heiland aller menschen,</div> -<div class="verse">De groote Siloa: vermits men ziet ontrukt</div> -<div class="verse">Den Joden haren staf, en haren staat verdrukt,</div> -<div class="verse">Ja, tot den grond vernield: gelijk zulks elk gegeven</div> -<div class="verse">Is tot een teeken, van d' oudvader, zat van leven,</div> -<div class="verse">Die God zoo lang aan zijn beloften hield verschuld<a name="FNanchor_389_427" id="FNanchor_389_427" href="#Footnote_389_427" class="fnanchor" title="schuldig, gebonden.">[389]</a>,</div> -<div class="verse">Tot dat hij Juda zag ontschepterd en onthuld</div> -<div class="verse">Van zijnen hoofdband, en ontkleed van zijn gewaden,</div> -<div class="verse">En 't volk Gods de aardsche weelde en heerlijkheid versmaden,</div> -<div class="verse">Zoo haast als het vernam, hoe Davids Godes zoon</div> -<div class="verse">Omleeg afbreken liet den wereldlijken troon,</div> -<div class="verse">Een ongeachte praal, indien ze wierd geleken</div> -<div class="verse">Bij 's Hemels glorie, daar hij zit, om uit te steken</div> -<div class="verse">Verr' boven al de pracht der koningen, die ooit</div> -<div class="verse">Hier lagen overhoop, en vochten haar berooid<a name="FNanchor_390_428" id="FNanchor_390_428" href="#Footnote_390_428" class="fnanchor" title="zich arm vochten.">[390]</a>.</div> -<div class="verse">Wat Kristen is er, die nu voên zal zijn gedachten</div> -<div class="verse">Met zulke verkensdraf, en op een Heiland wachten,</div> -<div class="verse">Die aardsche kroonen strooit: die troonen bouwt in 't slijk:</div> -<div class="verse">Die naauw bepaald is met een eng verganklijk rijk:</div> -<div class="verse">Die pronkt met staven, die inwendig vast verrotten:</div> -<div class="verse">Die purper draagt, dat opgeknaagd wordt van de motten,</div> -<div class="verse">Dat zijnen glans vergeet, en haast<a name="FNanchor_391_429" id="FNanchor_391_429" href="#Footnote_391_429" class="fnanchor" title="ras.">[391]</a> zijn luister derft?</div> -<div class="verse">Gij, huisgenooten Gods! die hier beneden zwerft,</div> -<div class="verse">Gewisselijk, al waar uw erf het rijk van Meden,</div> -<div class="verse">Schoon Perzen waar uw leen, en Nimrods groote steden</div> -<div class="verse">Uw lot, schoon of al 't Oost voor u op 't aanzicht viel:</div> -<div class="verse">'t Waar nog een kranke troost verworven voor de ziel:</div> -<div class="verse">Al blonk uw lichaam als een zon, die zat van stralen</div> -<div class="verse">Op haren middag bralt, eer zij gaat nederdalen:</div> -<div class="verse">Wat mocht het baten, als een lang gevreesde dood</div> -<div class="verse">Op 't onverzienst' voor u deze aardsche glorie sloot!</div> -<div class="verse">Laat dan de dwazen gaan brageeren<a name="FNanchor_392_430" id="FNanchor_392_430" href="#Footnote_392_430" class="fnanchor" title="brallen; zie vroeger.">[392]</a> en hoog roemen</div> -<div class="verse">In dingen, die slechts zijn verwelkelijke bloemen:</div> -<div class="verse">Vliegt gij uit d' ijdelheid naar boven van beneên:</div> -<div class="verse">Klimt op, daar Jezus wordt van d' Englen aangebeên:</div> -<div class="verse">Daar 't heerschaar nimmer moê, met juichen en met springen,</div> -<div class="verse">Droomt nergens anders af als van hem lof te zingen:</div> -<div class="verse">Daar de ouderlingen op haar herpen kunstig slaan:</div> -<div class="verse">Daar alle tortsen, daar de sterren, zon, en maan,</div> -<div class="verse">Zijn enkel duisternis, ten opzien van den genen,</div> -<div class="verse">Die 't endloos rond vervult, en niets laat onbeschenen:</div> -<div class="verse">Daar 't nieuw Jeruzalem heeft gants een ander schijn:</div> -<div class="verse">Daar al de straten goud, de poorten peerlen zijn:</div> -<div class="verse">Daar 's Drieheids majesteit verstrekt, aan alle kanten,</div> -<div class="verse">Der Hemel-lieden kerk: daar alle diamanten</div> -<div class="verse">Verliezen haren glans: daar God zich maakt gemeen,</div> -<div class="verse">En duizend jaren zijn als onzer dagen een.</div> -<div class="verse">Wie zal nu twijflen, dat de wet, met al haar feesten,</div> -<div class="verse">'t Wyrooken, 't slachten, en 't opofferen der beesten,</div> -<div class="verse">De reinigingen, en wat dienst daar meer aan kleeft,</div> -<div class="verse">Is donkerheid, bij 'tgeen dat schoonder luister heeft?</div> -<div class="verse">Wie zal de schaduwen omhelzen voor de waarheid?</div> -<div class="verse">Of kiezen Mozes' glans voor Kristus' gulde klaarheid,</div> -<div class="verse">Die blonk op Thabor van zijn voorhoofd als een zon?</div> -<div class="verse">Wie Levi aanzien voor den tweeden Aäron,</div> -<div class="verse">Die in een schoonder koor gaat storten zijn gebeden</div> -<div class="verse">Als ooit hoogpriester, die hier wyrookte beneden</div> -<span class="pb" id="Pg143a">[Pg 143a]</span> -<div class="verse">In 't heiligdom, dat nu, gebroken en geschend,</div> -<div class="verse">Elk raadt, dat hij 't gemoed naar 's Hemels kerken wend',</div> -<div class="verse">Van derwaarts<a name="FNanchor_393_431" id="FNanchor_393_431" href="#Footnote_393_431" class="fnanchor" title="Versta: derwaarts, van waar.">[393]</a> Jezus 't mann' laat regenen bij vlagen,</div> -<div class="verse">Veel zoeter als de broôn, die op de tafel lagen</div> -<div class="verse">Voor 't priesterlijk geslacht: van derwaarts elk bereid</div> -<div class="verse">Is spijze, die de ziel toebrengt onsterflijkheid.</div> -<div class="verse">O, bruid van mijnen Vorst, verkorene gemeente!</div> -<div class="verse">Keert vrij uw aangezicht van 't vlammig borstgesteente,</div> -<div class="verse">Daar uwen Fenix<a name="FNanchor_394_432" id="FNanchor_394_432" href="#Footnote_394_432" class="fnanchor" title="Verg. boven, bl. 141b, aant. 381.">[394]</a> meê ging brallen eens om 't jaar,</div> -<div class="verse">Alsof hij niet meer mensch, maar gants vergodet waar:</div> -<div class="verse">Die glanzen zijn gebluscht, waarom gij stondt verwonderd,</div> -<div class="verse">Die diensten hebben uit: ziet Levi eens geplonderd</div> -<div class="verse">Zoo naakt staan zonder kleed, en treuren om den schat</div> -<div class="verse">En 't goud, dat Israël zijn kerk geheiligd had.</div> -<div class="verse">Zoo gij een priester zoekt, versmaadt dit driftig<a name="FNanchor_395_433" id="FNanchor_395_433" href="#Footnote_395_433" class="fnanchor" title="drijvend, vlottend; verg. vroeger.">[395]</a> eiland<a name="FNanchor_396_434" id="FNanchor_396_434" href="#Footnote_396_434" class="fnanchor" title="Versta: het ondermaansche.">[396]</a>,</div> -<div class="verse">Gaat naar de sterren toe, daar vindy uwen Heiland,</div> -<div class="verse">Niet opgesmukt met zijde of wormgespinsel, neen,</div> -<div class="verse">Zijn kleed is enkel licht van boven tot beneên.</div> -<div class="verse">Ziet, wat een ronde kring van louter vlam en stralen</div> -<div class="verse">Omzweeft zijn majesteit! ei, ziet eens neder dalen</div> -<div class="verse">Die zoete Cherubijns en Serafijnen, om</div> -<div class="verse">'t Schoon aanschijn door te zien van 's Hemels Bruidegom!</div> -<div class="verse">Zij lonken lodderlijk, en blijven op hem staren:</div> -<div class="verse">Volgt haren voorgang: laat de doode priesters varen,</div> -<div class="verse">En rusten in het graf: leent niet meer Mozes' mond</div> -<div class="verse">Maar Kristus' lippen 't oor: omhelst het nieuw Verbond!</div> -<div class="verse">Vermengt geen goud met lood; waardeert het beeld geringer</div> -<div class="verse">Als 't leven, daar 't op heeft gewezen met de vinger.</div> -<div class="verse">Dit treurspel, dat hier is gespeeld zoo bloedig lang,</div> -<div class="verse">En nu besloten met der Joden ondergang,</div> -<div class="verse">U Gods rechtveerdigheid en strengheid uit gaat drukken,</div> -<div class="verse">Die wrake neemt van 't kwaad, en alle booze stukken;</div> -<div class="verse">En, tot waarschouwing van een iegelijk persoon,</div> -<div class="verse">Stelt, als een baken, dit verdelgd geslacht ten toon:</div> -<div class="verse">Gelijk de rechters op het galgeveld de boeven,</div> -<div class="verse">Die overgeven<a name="FNanchor_397_435" id="FNanchor_397_435" href="#Footnote_397_435" class="fnanchor" title="geheel bedorven; zie vroeger.">[397]</a> vaak haar ouderen bedroeven,</div> -<div class="verse">Ja, een geheele stad, brandstichters, en verraârs,</div> -<div class="verse">Straatschenders, dieven, en vervloekte moordenaars,</div> -<div class="verse">Met knodse, vuur, en staal, met koorden en met stroppen,</div> -<div class="verse">Raaibraken, worgen, slaan, ophangen, branden, koppen,</div> -<div class="verse">En wegen op de straf, naar elks begangen<a name="FNanchor_398_436" id="FNanchor_398_436" href="#Footnote_398_436" class="fnanchor" title="Thans verouderd voor begaan (verg. echter beging).">[398]</a> feit:</div> -<div class="verse">De plaatse van 't gerecht geeft een afgrijslijkheid<a name="FNanchor_399_437" id="FNanchor_399_437" href="#Footnote_399_437" class="fnanchor" title="Rijmshalve voor afgrijzen.">[399]</a></div> -<div class="verse">Den reizigers, wanneer zij palen, raden, galgen,</div> -<div class="verse">En kruisen zien van verr', die haar het hert doen walgen</div> -<div class="verse">Van d' eiselijke stank, en 't aanzicht al verschrikt</div> -<div class="verse">Afwenden van 't geboeft', dat, d' oogen uitgepikt</div> -<div class="verse">En halfgegeten, spijst den kraayen en den raven,</div> -<div class="verse">En d' arenden, die in haar ingewand begraven<a name="FNanchor_400_438" id="FNanchor_400_438" href="#Footnote_400_438" class="fnanchor" title="Min gelukkig voor inzwelgen.">[400]</a></div> -<div class="verse">'t Verschrookte menschenvleesch, verdord en zwert gebraân;</div> -<div class="verse">Een vette buit, waarop dees dieren ledig gaan<a name="FNanchor_401_439" id="FNanchor_401_439" href="#Footnote_401_439" class="fnanchor" title="teren.">[401]</a>.</div> -<div class="verse">De Joôn van misdaad, in haar knagende geweten,</div> -<div class="verse">Vaak wierden overtuigd, wanneer zij Gods profeten</div> -<div class="verse">Verpletterden met steen, en bliksemden haar 't hoofd.</div> -<div class="verse">Maar och! hoe was dat volk van 't Hemels licht beroofd,</div> -<div class="verse">Als zij ophoopten<a name="FNanchor_402_440" id="FNanchor_402_440" href="#Footnote_402_440" class="fnanchor" title="vermeerderden.">[402]</a> nog de afgrijselijke zonden,</div> -<div class="verse">En 't onbesmette Lam zoo bits naar 't leven stonden:</div> -<div class="verse">Hoe was al 't helsche spook<a name="FNanchor_403_441" id="FNanchor_403_441" href="#Footnote_403_441" class="fnanchor" title="geestendom.">[403]</a> ontketend op die dag,</div> -<div class="verse">Als God zijn liefste Zoon zoo bloedig sterven zag:</div> -<div class="verse">Die, streng gebonden, en geslagen, en bespogen,</div> -<div class="verse">Gerukt wierd en geplukt, gesleept en voortgetogen:</div> -<div class="verse">Die naakt ten toon gesteld eens ieders gaapspel was:</div> -<div class="verse">Doen 't al: "kruist, kruist hem!" riep, "en lost ons Barrabas!</div> -<div class="verse">Zijn bloed zij op ons brein!" doen hij, van schreyen moede,</div> -<div class="verse">Zijn borst gemarmerd en gestreept zag van de roede:</div> -<span class="pb" id="Pg143b">[Pg 143b]</span> -<div class="verse">Doen hij in 't richthuis droeg het purper tot zijn hoon:</div> -<div class="verse">Geschepterd met een riet, gemyterd met een kroon</div> -<div class="verse">Van scherpe doornen, die het krijgsvolk om zijn hersen</div> -<div class="verse">Ging vlechten, en verwoed om zijn hoofdslapen persen,</div> -<div class="verse">Dat een slagregen van roô druppelen al meer</div> -<div class="verse">Droop langs zijn voorhoofd en zijn heilig aanschijn neêr:</div> -<div class="verse">Aldus mismaakt, most hij, met pijnelijke gangen,</div> -<div class="verse">'t Hout dragen, daar men hem gespalkt korts aan zou hangen:</div> -<div class="verse">O, wreedheid ongehoord! zoo wierd hij, als een guit,</div> -<div class="verse">Gedoemd ten galgenberg, en most ter poorten<a name="FNanchor_404_442" id="FNanchor_404_442" href="#Footnote_404_442" class="fnanchor" title="Thans poort.">[404]</a> uit.</div> -<div class="verse">Hem volgde een droeve rei van vrouwen en van maagden,</div> -<div class="verse">Die gaande sloegen voor haar borsten, en beklaagden</div> -<div class="verse">Den heiligen Profeet, die, door de gansche stad,</div> -<div class="verse">Veel kranken oon artsnij van 't bed geholpen had.</div> -<div class="verse">Indien nog 't loos gebroed zijn straf had willen keeren,</div> -<div class="verse">Zij wierd hun klaar gespeld zelf van de mond des Heeren,</div> -<div class="verse">Die zich omwendde, en riep: "helaas, bedrukte rei!</div> -<div class="verse">Wat weendy over <em class="gesperrt">mij</em>, maakt eer een veldgeschrei,</div> -<div class="verse">En <em class="gesperrt">uwen</em> val beklaagt; want ziet, ik zie genaken</div> -<div class="verse">De fakkel, die uw stad verbranden zal en blaken:</div> -<div class="verse">Dan zal men roepen: "o, gelukkig is die geen,</div> -<div class="verse">Die nooit onnoozel vrucht zag hangen aan haar speen:</div> -<div class="verse">O, driemaal zalig, die nooit blijde moeder waren,</div> -<div class="verse">Diens buiken nimmer zijn geslonken na het <ins title="baren!''" id="C143b">baren!""</ins></div> -<div class="verse">Zoo sprekende, genaakt' hij 't Heidensche gericht,</div> -<div class="verse">'t Vervloekte Golgotha, dat wit van schedels ligt.</div> -<div class="verse">Hier most hij, naakt aan 't hout gehecht, te schendig lijden<a name="FNanchor_405_443" id="FNanchor_405_443" href="#Footnote_405_443" class="fnanchor" title="dulden.">[405]</a></div> -<div class="verse">Twee moorders, die hij zag gekruist op beide zijden:</div> -<div class="verse">Hier wierp de krijgs-knecht om zijn kleederen het lot:</div> -<div class="verse">Hier bad hij voor zijn beuls, en wierd van nieuws bespot:</div> -<div class="verse">Met galle en eek gelaafd; hier zag hij 't handenwringen</div> -<div class="verse">Zijns moeders, en een zweerd haar droeve ziel doordringen:</div> -<div class="verse">Hier schreid' hij: "God, waarom verlaat gij uw zoon!"</div> -<div class="verse">Dat zijnen moordschreeuw klonk in 's Hemels hoogsten troon;</div> -<div class="verse">Wij zagen hem terstond den lesten doodsnak geven,</div> -<div class="verse">En droegen fluks zijn ziel in 't vrolijk eeuwig leven,</div> -<div class="verse">In 't lieflijk Paradijs: van derwaart zag ze neêr,</div> -<div class="verse">En zag 't verlaten vleesch doorsteken met een speer,</div> -<div class="verse">De zonne gaan te rug, de cierlijke tapijten</div> -<div class="verse">Des tempels scheuren, en van zelf aan stukken rijten;</div> -<div class="verse">Het aardrijk siddren, en de dood haar ijzren staf</div> -<div class="verse">Verworpen<a name="FNanchor_406_444" id="FNanchor_406_444" href="#Footnote_406_444" class="fnanchor" title="Thans verwerpen.">[406]</a>, als de doôn opkeken uit het graf.</div> -<div class="verse">O, Kristen schare! laat zijn droevig lijden breken</div> -<div class="verse">Uw steenen hert, en denkt, of God, om zich te wreken</div> -<div class="verse">Van 't goddeloos geslacht, niet dobbel oorzaak heeft,</div> -<div class="verse">Wanneer 't zijn goedheid zoo ondankbaar wederstreeft:</div> -<div class="verse">Dus spiegelt u en vreest, eer gij mee wordt verstooten!</div> -<div class="verse">Want heeft hij niet verschoond natuurlijke loten<a name="FNanchor_407_445" id="FNanchor_407_445" href="#Footnote_407_445" class="fnanchor" title="telgen, kinderen.">[407]</a>,</div> -<div class="verse">Veel minder ongekwetst die<a name="FNanchor_408_446" id="FNanchor_408_446" href="#Footnote_408_446" class="fnanchor" title="diegene, hij, die.">[408]</a> van zijn bliksems blijft,</div> -<div class="verse">Die tegen de natuur den boom is ingelijfd:</div> -<div class="verse">Of zijdy Jacobs zaad, zoekt geenen roem te halen</div> -<div class="verse">Voor God, omdat uw stam van Abram komt te dalen:</div> -<div class="verse">Omdat gij zijt besneên, noch steunt niet op de Wet,</div> -<div class="verse">Maar door 't geloove uw hope op Jezus Kristus zet.</div> -<div class="verse">In dees verstoringe en beschreyelijke ellende,</div> -<div class="verse">Als in een tafereel, ook aller dingen ende</div> -<div class="verse">Wordt levende afgemaald, en naakt gesteld ten toon,</div> -<div class="verse">Dat niets blinkt hier beneên zoo heerlijk, noch zoo schoon,</div> -<div class="verse">Zoo sterk, zoo groot, zoo trotsch, zoo prachtig, noch zoo heilig,</div> -<div class="verse">Dat voor een snel verderf zich kan beschutten veilig.</div> -<div class="verse">Ziet vrij Jeruzalem eens met opmerken aan:</div> -<div class="verse">Gij ziet de wereld met haar vesten ondergaan,</div> -<div class="verse">En niets geschapen, dat in eeuwigheid zal duren.</div> -<div class="verse">Laat alle steden prat en stout zijn op haar muren,</div> -<div class="verse">Wachttoornen, poorten, en bolwerken hemelhoog,</div> -<div class="verse">Valbruggen, ijzerwerk, en grachten nimmer droog;</div> -<div class="verse">Wat mag het baten, als de jongste dag der dagen</div> -<div class="verse">Komt steuren 's werelds feest met alderhande plagen?</div> -<span class="pb" id="Pg144a">[Pg 144a]</span> -<div class="verse">Als God zich rust ten strijd, en dat men 't Kristendom</div> -<div class="verse">Als in slagoorde vind tweespaltig<a name="FNanchor_409_447" id="FNanchor_409_447" href="#Footnote_409_447" class="fnanchor" title="verdeeld.">[409]</a> staan alom,</div> -<div class="verse">Rijk tegen rijk gekant, en dat d' hoofdstoffen stuiten</div> -<div class="verse">Nature in haren loop, en gaan haar ampt te buiten?</div> -<div class="verse">Wanneer de onzuivre locht een snelle pest verwekt,</div> -<div class="verse">Het kerkhof mest, en 't land alsins met dooden dekt?</div> -<div class="verse"> Wanneer de zee verlaat haar palen niet om temmen<a name="FNanchor_410_448" id="FNanchor_410_448" href="#Footnote_410_448" class="fnanchor" title="ontembaar.">[410]</a>,</div> -<div class="verse">Te lande berst en briescht, en op de baren zwemmen</div> -<div class="verse">De menschen doet en 't vee? wanneer het aardrijk beeft,</div> -<div class="verse">En uit den afgrond looit<a name="FNanchor_411_449" id="FNanchor_411_449" href="#Footnote_411_449" class="fnanchor" title="Anders loeit; verg. boven.">[411]</a>, en een gehuil opgeeft,</div> -<div class="verse">En hooge klippen scheurt, en overstulpt met rotsen</div> -<div class="verse">De steen, die hangende aan 't gebergte elk wilden trotsen?</div> -<div class="verse">Wanneer den Hemel derft zijn blinkende gestalt,</div> -<div class="verse">Zijn sterren strooit, de maan haar zilvren pruik ontvalt,</div> -<div class="verse">De zon zijn gouden huive, en dat, met groot vergrammen,</div> -<div class="verse">Den Æther uitberst, en de wereld stelt in vlammen?</div> -<div class="verse">Dan zal de reye der Aarts-Englen dalen af,</div> -<div class="verse">En met bazuingeklank verwekken uit het graf,</div> -<div class="verse">En dagen voor 't gericht de dooden lang ontslapen,</div> -<div class="verse">En zamelen 't gebeent': de baren zullen gapen,</div> -<div class="verse">En braken lijven uit, die schuurden haren grond,</div> -<div class="verse">En die verzwolgen zijn van visschen, groot van mond.</div> -<div class="verse">Het aardrijk zal zijn doôn, de zee haar lijken geven,</div> -<div class="verse">En Adam al zijn zaad zien voor hem staan, en leven.</div> -<div class="verse">De Cæsars zullen uit haar tomben hemelwaart,</div> -<div class="verse">Een grooter Cæsar zien, en vluchten, al vervaard</div> -<div class="verse">Voor zijn streng aangezicht: de vorsten eislijk huilen:</div> -<div class="verse">"Ach, bergen! valt op ons! versteekt ons, helsche kuilen!</div> -<div class="verse">Ons schepters hebben uit, ons glorie heeft gedaan!</div> -<div class="verse">Wat vierschaar spant men hier? wie kan voor hem bestaan!"</div> -<div class="verse">'t Geslacht der Joden met verwondering zal spreken:</div> -<div class="verse">"Dit 's hij, wiens zijde met een ijzer wierd doorsteken;</div> -<div class="verse">Dit is hij, die betrad de dorpels van ons huis,</div> -<div class="verse">En hing op Golgotha gedoemd, en storf aan 't kruis!</div> -<div class="verse">Waar bergen wij ons ziel?" het dun getal der vromen,</div> -<div class="verse">Dat Kristus door 't geloov' heeft vrolijk<a name="FNanchor_412_450" id="FNanchor_412_450" href="#Footnote_412_450" class="fnanchor" title="blijmoedig.">[412]</a> aangenomen,</div> -<div class="verse">En 's werelds pracht versmaad, en had om zijnen naam,</div> -<div class="verse">Noch schat, noch borgerschap, noch staat, noch lof, noch faam,</div> -<div class="verse">Maar ramp en tegenspoed: ja, wierd vaak vander eerden</div> -<div class="verse">Verdelgd van felle beuls, met koorden, vuur, en zweerden:</div> -<div class="verse">Dat Kristen hoopken zal, ter rechterhand vooraan</div> -<div class="verse">Geplaatst, zijn lichten<a name="FNanchor_413_451" id="FNanchor_413_451" href="#Footnote_413_451" class="fnanchor" title="blikken.">[413]</a> blijde op zijnen Heiland slaan,</div> -<div class="verse">En vliegen hemelwaart naar boven, als 't zal hooren</div> -<div class="verse">Die vreugderijke stem: "Komt hier, mijn uitverkoren!"</div> -<div class="verse">En, met een feestgewaad omgord van enkel zon,</div> -<div class="verse">Verzellen gaan om hoog den tweeden Salomon:</div> -<div class="verse">Die, om elk naar verdienst zijn vonnis uit te meten,</div> -<div class="verse">Is op geen stoel van goud en elpenbeen gezeten,</div> -<div class="verse">Maar in de wolken bralt, met genoten majesteit</div> -<div class="verse">Als Ezaïas zag voorheen Gods heerlijkheid:</div> -<div class="verse">Bralt, zegge ik, op een troon, die van de Serafijnen</div> -<div class="verse">Gedragen, niet en doet als bliksemen en schijnen,</div> -<div class="verse">En werpen straal op straal; ziet, hoe verbaasd voor hem</div> -<div class="verse">De goddelooze vliên dees donderende stem:</div> -<div class="verse">"Vervloekte, gaat van mij!" 't berouw komt hier te spade:</div> -<div class="verse">Geen aflaat geeft men hier: hier schenkt God geen genade:</div> -<div class="verse">Ziet, hoe al 't helsche spook, met zeldzaam gekrioel,</div> -<div class="verse">Met zijnen pekstok stouwt de zielen in den poel.</div> -<div class="verse">Ziet, hoe Beëlsebub zijn kerkers en zijn holen</div> -<div class="verse">Met zwavel propt, en met onlesschelijke<a name="FNanchor_414_452" id="FNanchor_414_452" href="#Footnote_414_452" class="fnanchor" title="onuitbluschbare.">[414]</a> kolen,</div> -<div class="verse">En pijnt de naakten met een endelooze dood:</div> -<div class="verse">Terwijl de Christen rei in Abrams zachte schoot</div> -<div class="verse">Gewenschte rust geniet, en in den Paradijze</div> -<div class="verse">'t Verborgen manna smaakt, en nut der Englen spijze.</div> -<div class="verse">Gij, bondgenooten Gods! gaat in, door de enge poort,</div> -<div class="verse">Naar deze bruilofts feest, en blijdschap nooit gehoord,</div> -<div class="verse">En, met uw voorbeeld en oprechtigheid, wilt nooden</div> -<div class="verse">Tot uw gemeenschap steeds het overschot der Joden:</div> -<span class="pb" id="Pg144b">[Pg 144b]</span> -<div class="verse">Dat, na veel zwarigheên, na veel geleden smaad,</div> -<div class="verse">Den Zoon zal kussen, en de Goddelijke raad</div> -<div class="verse">Gehoorzaam zijn, na dat 't getal vervuld zal wezen</div> -<div class="verse">Der Heidenen, die God en 's werelds Heiland vreezen.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse center">SIMEON.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse">Lof zij Jehova, die ons wormkens vrundlijk is,</div> -<div class="verse">En toont den rijken schat van zijn geheimenis:</div> -<div class="verse">Die zijnen Engel zendt uit 's Hemels hooge kerken,</div> -<div class="verse">Om ons t' ontsluiten wat wij hebben aan te merken</div> -<div class="verse">In Jacobs droeven val, en jammerlijke ellend.</div> -<div class="verse">Mijn Kristenen! dit in uws herten tafel prent!</div> -<div class="verse">Aanmerkt Gods strengheid aan<a name="FNanchor_415_453" id="FNanchor_415_453" href="#Footnote_415_453" class="fnanchor" title="voor.">[415]</a> de geen die hem verachten,</div> -<div class="verse">Zijn groote goedigheid aan al die op hem wachten.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="verse ralign">DOOR EEN IS 'T NU VOLDAEN.</div> -</div></div></div> -</div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_1_39" id="Footnote_1_39" href="#FNanchor_1_39" class="label">[1]</a>Hoewel dit Treurspel, blijkens de dagteekening der opdracht, -vóór de <em class="gesperrt">Helden Godes</em> het licht zag, laten wij -het hier eerst op dit en den <em class="gesperrt">Hymnus</em> volgen, daar het -al het voorgaande in dichtwaarde verre overtreft; waarom -dit dan ook door Vondel, een twintig jaar later, als "ontijdig -voortgebrocht" en "den dag onwaardig" veroordeeld werd.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_2_40" id="Footnote_2_40" href="#FNanchor_2_40" class="label">[2]</a>Willem, Vondels twaalf jaren jongere broeder.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_3_41" id="Footnote_3_41" href="#FNanchor_3_41" class="label">[3]</a>Eig. <em class="gesperrt" lang="de" xml:lang="de">ehrenfest</em>, een uit het titelrijke Duitschland herkomstige, -thans geheel verouderde titel.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_4_42" id="Footnote_4_42" href="#FNanchor_4_42" class="label">[4]</a>Leycesters welbekende tegenstander, en vader van den dichter en geschiedschrijver.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_5_43" id="Footnote_5_43" href="#FNanchor_5_43" class="label">[5]</a><em class="gesperrt">in 's werelds ommekring</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_6_44" id="Footnote_6_44" href="#FNanchor_6_44" class="label">[6]</a><em class="gesperrt">bejegenen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_7_45" id="Footnote_7_45" href="#FNanchor_7_45" class="label">[7]</a><em class="gesperrt">geleidelijk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_8_46" id="Footnote_8_46" href="#FNanchor_8_46" class="label">[8]</a><em class="gesperrt">weinige jaren geleden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_9_47" id="Footnote_9_47" href="#FNanchor_9_47" class="label">[9]</a><em class="gesperrt">voorhuis, voorhof</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_10_48" id="Footnote_10_48" href="#FNanchor_10_48" class="label">[10]</a>Een der Grieksche wraakgodinnen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_11_49" id="Footnote_11_49" href="#FNanchor_11_49" class="label">[11]</a><em class="gesperrt">slangenhaar</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_12_50" id="Footnote_12_50" href="#FNanchor_12_50" class="label">[12]</a><em class="gesperrt">brandhout</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_13_51" id="Footnote_13_51" href="#FNanchor_13_51" class="label">[13]</a><em class="gesperrt">naakt, berooid</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_14_52" id="Footnote_14_52" href="#FNanchor_14_52" class="label">[14]</a>Voor <em class="gesperrt">gij die</em>; verg. vroeger en later herhaaldelijk.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_15_53" id="Footnote_15_53" href="#FNanchor_15_53" class="label">[15]</a>Latinisme voor <em class="gesperrt">door de Grieken overgelaten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_16_54" id="Footnote_16_54" href="#FNanchor_16_54" class="label">[16]</a>D. i. de Trojanen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_17_55" id="Footnote_17_55" href="#FNanchor_17_55" class="label">[17]</a>Voor <em class="gesperrt">godsvrucht, vreeze Gods</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_18_56" id="Footnote_18_56" href="#FNanchor_18_56" class="label">[18]</a>Thans <em class="gesperrt">gunnen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_19_57" id="Footnote_19_57" href="#FNanchor_19_57" class="label">[19]</a>Thans <em class="gesperrt">zon</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_20_58" id="Footnote_20_58" href="#FNanchor_20_58" class="label">[20]</a><em class="gesperrt">toeven</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_21_59" id="Footnote_21_59" href="#FNanchor_21_59" class="label">[21]</a>Min gelukkig voor <em class="gesperrt">begroet</em> of derg.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_22_60" id="Footnote_22_60" href="#FNanchor_22_60" class="label">[22]</a><em class="gesperrt">hol</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_23_61" id="Footnote_23_61" href="#FNanchor_23_61" class="label">[23]</a>Voor <em class="gesperrt">keer, trek</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_24_62" id="Footnote_24_62" href="#FNanchor_24_62" class="label">[24]</a><em class="gesperrt">vaak, dikwerf</em> (met den thans versleten verbuigingsuitgang).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_25_63" id="Footnote_25_63" href="#FNanchor_25_63" class="label">[25]</a>Thans <em class="gesperrt">hooge</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_26_64" id="Footnote_26_64" href="#FNanchor_26_64" class="label">[26]</a>Naar de Oud-Testamentische voorstelling der regeeringshoofden -als <em class="gesperrt">goden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_27_65" id="Footnote_27_65" href="#FNanchor_27_65" class="label">[27]</a>Lat. voor <em class="gesperrt">erk. voor alle ontv. weld</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_28_66" id="Footnote_28_66" href="#FNanchor_28_66" class="label">[28]</a>Thans <em class="gesperrt">Joodsche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_29_67" id="Footnote_29_67" href="#FNanchor_29_67" class="label">[29]</a>Pieter Cornelisz.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_30_68" id="Footnote_30_68" href="#FNanchor_30_68" class="label">[30]</a>Verkeerdelijk voor <em class="gesperrt">den lande nuttige</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_31_69" id="Footnote_31_69" href="#FNanchor_31_69" class="label">[31]</a>Verkeerdelijk voor <em class="gesperrt">vaderlandsche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_32_70" id="Footnote_32_70" href="#FNanchor_32_70" class="label">[32]</a><em class="gesperrt">kortaf, ronduit</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_33_71" id="Footnote_33_71" href="#FNanchor_33_71" class="label">[33]</a><em class="gesperrt">aan te raken</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_34_72" id="Footnote_34_72" href="#FNanchor_34_72" class="label">[34]</a>Naar de Hollandsche wanspraak, voor <em class="gesperrt">men</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_35_73" id="Footnote_35_73" href="#FNanchor_35_73" class="label">[35]</a>Voor <em class="gesperrt">bouwen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_36_74" id="Footnote_36_74" href="#FNanchor_36_74" class="label">[36]</a>Germ. voor <em class="gesperrt">verwijt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_37_75" id="Footnote_37_75" href="#FNanchor_37_75" class="label">[37]</a>Thans veelal <em class="gesperrt">tabèl</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_38_76" id="Footnote_38_76" href="#FNanchor_38_76" class="label">[38]</a>Virgilius (<em class="gesperrt">Aen.</em> II.)</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_39_77" id="Footnote_39_77" href="#FNanchor_39_77" class="label">[39]</a>Hier voor <em class="gesperrt">onaanzienlijk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_40_78" id="Footnote_40_78" href="#FNanchor_40_78" class="label">[40]</a>Voor <em class="gesperrt">drumpel</em>, gelijk dit voor <em class="gesperrt">drempel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_41_79" id="Footnote_41_79" href="#FNanchor_41_79" class="label">[41]</a>De bekende Joodsche geschiedschrijver Flavius Josephus.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_42_80" id="Footnote_42_80" href="#FNanchor_42_80" class="label">[42]</a><em class="gesperrt">schouwspel</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_43_81" id="Footnote_43_81" href="#FNanchor_43_81" class="label">[43]</a>Versta <em class="gesperrt">hun</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> - -<p><a name="Footnote_44_82" id="Footnote_44_82" href="#FNanchor_44_82" class="label">[44]</a>Germ. voor <em class="gesperrt">geslepen, schrander</em>; verg. hetzelfde -woord herhaaldelijk bij Starter.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_45_83" id="Footnote_45_83" href="#FNanchor_45_83" class="label">[45]</a>Voor <em class="gesperrt">omgezworven</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_46_84" id="Footnote_46_84" href="#FNanchor_46_84" class="label">[46]</a><em class="gesperrt">op de vlucht</em> (gelijk wij thans nog <em class="gesperrt">voortvluchtig</em> bezigen).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_47_85" id="Footnote_47_85" href="#FNanchor_47_85" class="label">[47]</a>Voor <em class="gesperrt">begaan</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_48_86" id="Footnote_48_86" href="#FNanchor_48_86" class="label">[48]</a><em class="gesperrt">schuins</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_49_87" id="Footnote_49_87" href="#FNanchor_49_87" class="label">[49]</a><em class="gesperrt">dwars, scheef</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_50_88" id="Footnote_50_88" href="#FNanchor_50_88" class="label">[50]</a>Voor <em class="gesperrt">evenzoo</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_51_89" id="Footnote_51_89" href="#FNanchor_51_89" class="label">[51]</a>Versta: <em class="gesperrt">Romeinsche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_52_90" id="Footnote_52_90" href="#FNanchor_52_90" class="label">[52]</a><em class="gesperrt">onlangs</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_53_91" id="Footnote_53_91" href="#FNanchor_53_91" class="label">[53]</a>De zoogenaamde <em class="gesperrt">Seneca</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_54_92" id="Footnote_54_92" href="#FNanchor_54_92" class="label">[54]</a><em class="gesperrt">Hecuba</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_55_93" id="Footnote_55_93" href="#FNanchor_55_93" class="label">[55]</a>In goeden, thans verouderden, zin voor <em class="gesperrt">verhevener</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_56_94" id="Footnote_56_94" href="#FNanchor_56_94" class="label">[56]</a>Voor <em class="gesperrt">Trojanen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_57_95" id="Footnote_57_95" href="#FNanchor_57_95" class="label">[57]</a>Versta: <em class="gesperrt">tempel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_58_96" id="Footnote_58_96" href="#FNanchor_58_96" class="label">[58]</a>Voor <em class="gesperrt">gebouw</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_59_97" id="Footnote_59_97" href="#FNanchor_59_97" class="label">[59]</a>De rivier van Troje.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_60_98" id="Footnote_60_98" href="#FNanchor_60_98" class="label">[60]</a>Gelijk reeds vroeger, voor <em class="gesperrt">voornaamste</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_61_99" id="Footnote_61_99" href="#FNanchor_61_99" class="label">[61]</a>Latinisme voor <em class="gesperrt">bezongen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_62_100" id="Footnote_62_100" href="#FNanchor_62_100" class="label">[62]</a>Voor <em class="gesperrt">ondermaansch werk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_63_101" id="Footnote_63_101" href="#FNanchor_63_101" class="label">[63]</a><em class="gesperrt">verdichte</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_64_102" id="Footnote_64_102" href="#FNanchor_64_102" class="label">[64]</a>Thans <em class="gesperrt">verschuldigde</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_65_103" id="Footnote_65_103" href="#FNanchor_65_103" class="label">[65]</a>Figuurlijk voor <em class="gesperrt">zedelijke misdaad</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_66_104" id="Footnote_66_104" href="#FNanchor_66_104" class="label">[66]</a>Venus.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_67_105" id="Footnote_67_105" href="#FNanchor_67_105" class="label">[67]</a>Den berg in Kl.-Azië.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_68_106" id="Footnote_68_106" href="#FNanchor_68_106" class="label">[68]</a>Gelijk men thans nog wel van 't licht van lamp, kaars, of blaker -zegt, voor <em class="gesperrt">verdooft, verdonkert</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_69_107" id="Footnote_69_107" href="#FNanchor_69_107" class="label">[69]</a>Thans tot <em class="gesperrt">graag</em> zaamgetrokken.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_70_108" id="Footnote_70_108" href="#FNanchor_70_108" class="label">[70]</a><em class="gesperrt">aan 't slot</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_71_109" id="Footnote_71_109" href="#FNanchor_71_109" class="label">[71]</a><em class="gesperrt">daarvan</em>, van dien val.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_72_110" id="Footnote_72_110" href="#FNanchor_72_110" class="label">[72]</a><em class="gesperrt">wacht</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_73_111" id="Footnote_73_111" href="#FNanchor_73_111" class="label">[73]</a><em class="gesperrt">zich gedrongen vond</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_74_112" id="Footnote_74_112" href="#FNanchor_74_112" class="label">[74]</a>Latinisme voor <em class="gesperrt">en na 't omkomen van G. en O.</em></p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_75_113" id="Footnote_75_113" href="#FNanchor_75_113" class="label">[75]</a>Voor <em class="gesperrt">Romeinsche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_76_114" id="Footnote_76_114" href="#FNanchor_76_114" class="label">[76]</a><em class="gesperrt">IJveraars</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_77_115" id="Footnote_77_115" href="#FNanchor_77_115" class="label">[77]</a><em class="gesperrt">jonkvrouw</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_78_116" id="Footnote_78_116" href="#FNanchor_78_116" class="label">[78]</a>Germanisme voor <em class="gesperrt">gunst</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_79_117" id="Footnote_79_117" href="#FNanchor_79_117" class="label">[79]</a><em class="gesperrt">bovenstad</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_80_118" id="Footnote_80_118" href="#FNanchor_80_118" class="label">[80]</a>In zijn oorspronkelijke beteekenis van <em class="gesperrt">glansrijke, eervolle</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_81_119" id="Footnote_81_119" href="#FNanchor_81_119" class="label">[81]</a><em class="gesperrt">verdicht</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_82_120" id="Footnote_82_120" href="#FNanchor_82_120" class="label">[82]</a>De latere lezing, zie bij Van Lennep I, bl. 60 der <em class="gesperrt">Nalezing</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_83_121" id="Footnote_83_121" href="#FNanchor_83_121" class="label">[83]</a><em class="gesperrt">open, bloot, klaarlijk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_84_122" id="Footnote_84_122" href="#FNanchor_84_122" class="label">[84]</a><em class="gesperrt">Romeinsche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_85_123" id="Footnote_85_123" href="#FNanchor_85_123" class="label">[85]</a>Thans <em class="gesperrt">niets</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_86_124" id="Footnote_86_124" href="#FNanchor_86_124" class="label">[86]</a><em class="gesperrt">Te vergeefs</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_87_125" id="Footnote_87_125" href="#FNanchor_87_125" class="label">[87]</a><em class="gesperrt">huivert voor</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_88_126" id="Footnote_88_126" href="#FNanchor_88_126" class="label">[88]</a><em class="gesperrt">hartsbenaauwing</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_89_127" id="Footnote_89_127" href="#FNanchor_89_127" class="label">[89]</a><em class="gesperrt">afwisschen</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_90_128" id="Footnote_90_128" href="#FNanchor_90_128" class="label">[90]</a><em class="gesperrt">altoos door</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_91_129" id="Footnote_91_129" href="#FNanchor_91_129" class="label">[91]</a>Thans slechts in den verlengden vorm <em class="gesperrt">vochtig</em> gebruikelijk.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_92_130" id="Footnote_92_130" href="#FNanchor_92_130" class="label">[92]</a><em class="gesperrt">gerepte</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_93_131" id="Footnote_93_131" href="#FNanchor_93_131" class="label">[93]</a><em class="gesperrt">zoo als</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_94_132" id="Footnote_94_132" href="#FNanchor_94_132" class="label">[94]</a>Thans <em class="gesperrt">toch</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_95_133" id="Footnote_95_133" href="#FNanchor_95_133" class="label">[95]</a>Thans <em class="gesperrt">bang</em> of <em class="gesperrt">angstig</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_96_134" id="Footnote_96_134" href="#FNanchor_96_134" class="label">[96]</a>Voor <em class="gesperrt">aangrijnsde</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_97_135" id="Footnote_97_135" href="#FNanchor_97_135" class="label">[97]</a><em class="gesperrt">smartvoller</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_98_136" id="Footnote_98_136" href="#FNanchor_98_136" class="label">[98]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">geweken</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_99_137" id="Footnote_99_137" href="#FNanchor_99_137" class="label">[99]</a>Thans <em class="gesperrt">naar</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_100_138" id="Footnote_100_138" href="#FNanchor_100_138" class="label">[100]</a>Voor <em class="gesperrt">helpt het</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_101_139" id="Footnote_101_139" href="#FNanchor_101_139" class="label">[101]</a><em class="gesperrt">ademt gij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_102_140" id="Footnote_102_140" href="#FNanchor_102_140" class="label">[102]</a>Versta: <em class="gesperrt">Nu 't bouwvallig Israël vernield is</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_103_141" id="Footnote_103_141" href="#FNanchor_103_141" class="label">[103]</a><em class="gesperrt">doet pleisteren, verpozen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_104_142" id="Footnote_104_142" href="#FNanchor_104_142" class="label">[104]</a>Voor <em class="gesperrt">nergens</em>; verg. boven, bl. 84a, aant. <a href="http://www.gutenberg.org/files/49910/49910-h/49910-h.htm#Footnote_43">43</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_105_143" id="Footnote_105_143" href="#FNanchor_105_143" class="label">[105]</a>Thans <em class="gesperrt">Griekenland</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_106_144" id="Footnote_106_144" href="#FNanchor_106_144" class="label">[106]</a><em class="gesperrt">vergolden, betaald</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_107_145" id="Footnote_107_145" href="#FNanchor_107_145" class="label">[107]</a><em class="gesperrt">prikkelend tergt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_108_146" id="Footnote_108_146" href="#FNanchor_108_146" class="label">[108]</a>Germanisme voor <em class="gesperrt">mijn</em> of 't enkelv. <em class="gesperrt">vader</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_109_147" id="Footnote_109_147" href="#FNanchor_109_147" class="label">[109]</a><em class="gesperrt">mijmert</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_110_148" id="Footnote_110_148" href="#FNanchor_110_148" class="label">[110]</a>Anders <em class="gesperrt">adelaar</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_111_149" id="Footnote_111_149" href="#FNanchor_111_149" class="label">[111]</a><em class="gesperrt">bewegen</em> (eig. <em class="gesperrt">doen wijken</em>; zie vroeger).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_112_150" id="Footnote_112_150" href="#FNanchor_112_150" class="label">[112]</a><em class="gesperrt">doodsbleek</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_113_151" id="Footnote_113_151" href="#FNanchor_113_151" class="label">[113]</a><em class="gesperrt">overschouwt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_114_152" id="Footnote_114_152" href="#FNanchor_114_152" class="label">[114]</a><em class="gesperrt">rooven</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_115_153" id="Footnote_115_153" href="#FNanchor_115_153" class="label">[115]</a><em class="gesperrt">brandt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_116_154" id="Footnote_116_154" href="#FNanchor_116_154" class="label">[116]</a>Voor <em class="gesperrt">smette</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_117_155" id="Footnote_117_155" href="#FNanchor_117_155" class="label">[117]</a><em class="gesperrt">merken, teekenen, herinneringen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_118_156" id="Footnote_118_156" href="#FNanchor_118_156" class="label">[118]</a>Thans verouderde tweeden naamvals vorm.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_119_157" id="Footnote_119_157" href="#FNanchor_119_157" class="label">[119]</a>Versta: <em class="gesperrt">haar kans</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_120_158" id="Footnote_120_158" href="#FNanchor_120_158" class="label">[120]</a>Peleus' zoon <em class="gesperrt">Achilles</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_121_159" id="Footnote_121_159" href="#FNanchor_121_159" class="label">[121]</a><em class="gesperrt">week</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_122_160" id="Footnote_122_160" href="#FNanchor_122_160" class="label">[122]</a><em class="gesperrt">één, zaamgegroeid met</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_123_161" id="Footnote_123_161" href="#FNanchor_123_161" class="label">[123]</a><em class="gesperrt">even</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_124_162" id="Footnote_124_162" href="#FNanchor_124_162" class="label">[124]</a>Voor <em class="gesperrt">neêrgestorte</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_125_163" id="Footnote_125_163" href="#FNanchor_125_163" class="label">[125]</a><em class="gesperrt">geprangd, overstelpt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_126_164" id="Footnote_126_164" href="#FNanchor_126_164" class="label">[126]</a><em class="gesperrt">te zamen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_127_165" id="Footnote_127_165" href="#FNanchor_127_165" class="label">[127]</a><em class="gesperrt">gedrongen, geperst</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_128_166" id="Footnote_128_166" href="#FNanchor_128_166" class="label">[128]</a><em class="gesperrt">evenaart</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_129_167" id="Footnote_129_167" href="#FNanchor_129_167" class="label">[129]</a>Versta: <em class="gesperrt">Als wij weigren het te doen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_130_168" id="Footnote_130_168" href="#FNanchor_130_168" class="label">[130]</a>Versta: <em class="gesperrt">wij, wier</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_131_169" id="Footnote_131_169" href="#FNanchor_131_169" class="label">[131]</a>Voor <em class="gesperrt">pijlspits</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_132_170" id="Footnote_132_170" href="#FNanchor_132_170" class="label">[132]</a><em class="gesperrt">redebeleid, gronden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_133_171" id="Footnote_133_171" href="#FNanchor_133_171" class="label">[133]</a><em class="gesperrt">u ontzien</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_134_172" id="Footnote_134_172" href="#FNanchor_134_172" class="label">[134]</a>Voor <em class="gesperrt">legerhoofd</em>, in 't algemeen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_135_173" id="Footnote_135_173" href="#FNanchor_135_173" class="label">[135]</a>Nam. <em class="gesperrt">aan ons</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_136_174" id="Footnote_136_174" href="#FNanchor_136_174" class="label">[136]</a><em class="gesperrt">vergruizen, te morsel stooten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_137_175" id="Footnote_137_175" href="#FNanchor_137_175" class="label">[137]</a>Voor <em class="gesperrt">soldij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_138_176" id="Footnote_138_176" href="#FNanchor_138_176" class="label">[138]</a><em class="gesperrt">eerloof</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_139_177" id="Footnote_139_177" href="#FNanchor_139_177" class="label">[139]</a><em class="gesperrt">bevlekte</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_140_178" id="Footnote_140_178" href="#FNanchor_140_178" class="label">[140]</a>Anders <em class="gesperrt">bralt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_141_179" id="Footnote_141_179" href="#FNanchor_141_179" class="label">[141]</a><em class="gesperrt">bepaalde</em>; zie boven, bl. 3b, aant. <a href="http://www.gutenberg.org/files/21800/21800-h/21800-h.htm#Footnote_4_94">4</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_142_180" id="Footnote_142_180" href="#FNanchor_142_180" class="label">[142]</a>Nam. het oude <em class="gesperrt">Gallië</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_143_181" id="Footnote_143_181" href="#FNanchor_143_181" class="label">[143]</a><em class="gesperrt">Britten</em> (verg. 't Fransche <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">Bretons</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_144_182" id="Footnote_144_182" href="#FNanchor_144_182" class="label">[144]</a><em class="gesperrt">behoeft</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_145_183" id="Footnote_145_183" href="#FNanchor_145_183" class="label">[145]</a>Die van Rome.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_146_184" id="Footnote_146_184" href="#FNanchor_146_184" class="label">[146]</a><em class="gesperrt">te gader</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_147_185" id="Footnote_147_185" href="#FNanchor_147_185" class="label">[147]</a>Voor <em class="gesperrt">verbinden</em> in 't algemeen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_148_186" id="Footnote_148_186" href="#FNanchor_148_186" class="label">[148]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">verdeeld</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_149_187" id="Footnote_149_187" href="#FNanchor_149_187" class="label">[149]</a><em class="gesperrt">Zegt den vrede op</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_150_188" id="Footnote_150_188" href="#FNanchor_150_188" class="label">[150]</a><em class="gesperrt">hals</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_151_189" id="Footnote_151_189" href="#FNanchor_151_189" class="label">[151]</a>Gelijk reeds herhaaldelijk voor <em class="gesperrt">nederlaag</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_152_190" id="Footnote_152_190" href="#FNanchor_152_190" class="label">[152]</a><em class="gesperrt">om niet</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_153_191" id="Footnote_153_191" href="#FNanchor_153_191" class="label">[153]</a>Thans <em class="gesperrt">wordt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_154_192" id="Footnote_154_192" href="#FNanchor_154_192" class="label">[154]</a><em class="gesperrt">overpeinzen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_155_193" id="Footnote_155_193" href="#FNanchor_155_193" class="label">[155]</a><em class="gesperrt">pijl</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_156_194" id="Footnote_156_194" href="#FNanchor_156_194" class="label">[156]</a><em class="gesperrt">neêrzijgen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_157_195" id="Footnote_157_195" href="#FNanchor_157_195" class="label">[157]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">schertsen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_158_196" id="Footnote_158_196" href="#FNanchor_158_196" class="label">[158]</a>Spreek uit <em class="gesperrt">Jacinthen</em> en verg. <em class="gesperrt">Hiob</em> voor <em class="gesperrt">Job</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_159_197" id="Footnote_159_197" href="#FNanchor_159_197" class="label">[159]</a>Voor <em class="gesperrt">schittert</em>; zie vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_160_198" id="Footnote_160_198" href="#FNanchor_160_198" class="label">[160]</a>Versta: <em class="gesperrt">zoodat</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_161_199" id="Footnote_161_199" href="#FNanchor_161_199" class="label">[161]</a>Maatshalve voor <em class="gesperrt">gebleven</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_162_200" id="Footnote_162_200" href="#FNanchor_162_200" class="label">[162]</a>'t <em class="gesperrt">algemeene best</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_163_201" id="Footnote_163_201" href="#FNanchor_163_201" class="label">[163]</a><em class="gesperrt">knoke-, kneukel-been</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_164_202" id="Footnote_164_202" href="#FNanchor_164_202" class="label">[164]</a>Voor <em class="gesperrt">nek</em> (verg. 't Hoogd. <em class="gesperrt" lang="de" xml:lang="de">Nacken</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_165_203" id="Footnote_165_203" href="#FNanchor_165_203" class="label">[165]</a>Dat van Remus nam., naar de oude legende.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_166_204" id="Footnote_166_204" href="#FNanchor_166_204" class="label">[166]</a><em class="gesperrt">glansrijke</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_167_205" id="Footnote_167_205" href="#FNanchor_167_205" class="label">[167]</a>Thans <em class="gesperrt">vergood</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_168_206" id="Footnote_168_206" href="#FNanchor_168_206" class="label">[168]</a><em class="gesperrt">wat zich in 't ondermaansche beweegt en wemelt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_169_207" id="Footnote_169_207" href="#FNanchor_169_207" class="label">[169]</a>Voor <em class="gesperrt">jubel</em> of derg.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_170_208" id="Footnote_170_208" href="#FNanchor_170_208" class="label">[170]</a><em class="gesperrt">heldhaftig, als helden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_171_209" id="Footnote_171_209" href="#FNanchor_171_209" class="label">[171]</a><em class="gesperrt">schimpt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_172_210" id="Footnote_172_210" href="#FNanchor_172_210" class="label">[172]</a><em class="gesperrt">smalend</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_173_211" id="Footnote_173_211" href="#FNanchor_173_211" class="label">[173]</a><em class="gesperrt">verte</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_174_212" id="Footnote_174_212" href="#FNanchor_174_212" class="label">[174]</a><em class="gesperrt">zoo</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_175_213" id="Footnote_175_213" href="#FNanchor_175_213" class="label">[175]</a><em class="gesperrt">eerst, vroeger</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_176_214" id="Footnote_176_214" href="#FNanchor_176_214" class="label">[176]</a>Voor <em class="gesperrt">gij, die</em>; zie vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_177_215" id="Footnote_177_215" href="#FNanchor_177_215" class="label">[177]</a><em class="gesperrt">eerekroon</em> voor 't <em class="gesperrt">muur</em>bestormen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_178_216" id="Footnote_178_216" href="#FNanchor_178_216" class="label">[178]</a>Voor <em class="gesperrt">opklimmen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_179_217" id="Footnote_179_217" href="#FNanchor_179_217" class="label">[179]</a><em class="gesperrt">Staat, wijkt ter zij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_180_218" id="Footnote_180_218" href="#FNanchor_180_218" class="label">[180]</a>Thans <em class="gesperrt">afgepaalde, -afgeperkte</em>, daar <em class="gesperrt">tuin</em> niet meer voor de <em class="gesperrt">omheining</em>, -maar 't <em class="gesperrt">omheinde</em> zelf gebezigd wordt.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_181_219" id="Footnote_181_219" href="#FNanchor_181_219" class="label">[181]</a><em class="gesperrt">welkome bedrijf</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_182_220" id="Footnote_182_220" href="#FNanchor_182_220" class="label">[182]</a><em class="gesperrt">vooruit, voor u heen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_183_221" id="Footnote_183_221" href="#FNanchor_183_221" class="label">[183]</a>(met olie) <em class="gesperrt">ingesmeerd</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_184_222" id="Footnote_184_222" href="#FNanchor_184_222" class="label">[184]</a><em class="gesperrt">zuil</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_185_223" id="Footnote_185_223" href="#FNanchor_185_223" class="label">[185]</a>Verouderd voor <em class="gesperrt">stof, aard</em>; ik lees zoo -voor <em class="gesperrt">mond</em>, waaraan V. L. te vergeefs beproeft een gezonden -zin te hechten.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_186_224" id="Footnote_186_224" href="#FNanchor_186_224" class="label">[186]</a>Voor <em class="gesperrt">wapenen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_187_225" id="Footnote_187_225" href="#FNanchor_187_225" class="label">[187]</a>Latinisme (<em class="gesperrt" lang="la" xml:lang="la">Occidens</em>) voor <em class="gesperrt">Westen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_188_226" id="Footnote_188_226" href="#FNanchor_188_226" class="label">[188]</a><em class="gesperrt">Komen, werken -op</em> (verg. ons <em class="gesperrt">goed</em> of <em class="gesperrt">deugd doen</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_189_227" id="Footnote_189_227" href="#FNanchor_189_227" class="label">[189]</a><em class="gesperrt">aan alle zijden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_190_228" id="Footnote_190_228" href="#FNanchor_190_228" class="label">[190]</a>Voor <em class="gesperrt">zon</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_191_229" id="Footnote_191_229" href="#FNanchor_191_229" class="label">[191]</a>Voor <em class="gesperrt">begoochelt, bedriegt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_192_230" id="Footnote_192_230" href="#FNanchor_192_230" class="label">[192]</a><em class="gesperrt">zienlijke, zichtbare</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_193_231" id="Footnote_193_231" href="#FNanchor_193_231" class="label">[193]</a><em class="gesperrt">bonst</em> (met den hamer), <em class="gesperrt">werkt</em>; verg. boven, bl. <a href="http://www.gutenberg.org/files/48113/48113-h/48113-h.htm#Pg030b">30b</a> -v. o.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_194_232" id="Footnote_194_232" href="#FNanchor_194_232" class="label">[194]</a><em class="gesperrt">opbindt</em>, voor <em class="gesperrt">verheft, opschroeft</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_195_233" id="Footnote_195_233" href="#FNanchor_195_233" class="label">[195]</a>Anders <em class="gesperrt">in</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_196_234" id="Footnote_196_234" href="#FNanchor_196_234" class="label">[196]</a>Germ. voor <em class="gesperrt">vaatwerk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_197_235" id="Footnote_197_235" href="#FNanchor_197_235" class="label">[197]</a><em class="gesperrt">dag aan dag</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_198_236" id="Footnote_198_236" href="#FNanchor_198_236" class="label">[198]</a>Zoo lees ik voor <em class="gesperrt">het</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_199_237" id="Footnote_199_237" href="#FNanchor_199_237" class="label">[199]</a>door nachtwaken <em class="gesperrt">afgebeulde</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_200_238" id="Footnote_200_238" href="#FNanchor_200_238" class="label">[200]</a><em class="gesperrt">begeeft u</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_201_239" id="Footnote_201_239" href="#FNanchor_201_239" class="label">[201]</a><em class="gesperrt">krengen</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_202_240" id="Footnote_202_240" href="#FNanchor_202_240" class="label">[202]</a>Eig. <em class="gesperrt">kast</em>; hier voor <em class="gesperrt">schuilplaats</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_203_241" id="Footnote_203_241" href="#FNanchor_203_241" class="label">[203]</a><em class="gesperrt">vonken</em> (verg. 't werkw. <em class="gesperrt">glinsteren</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_204_242" id="Footnote_204_242" href="#FNanchor_204_242" class="label">[204]</a>Gelijk -reeds meer, voor <em class="gesperrt">blusschen</em> (dat eig. hetzelfde is, met -voorgevoegd <em class="gesperrt">be-</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_205_243" id="Footnote_205_243" href="#FNanchor_205_243" class="label">[205]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">de cypresse</em>, thans <em class="gesperrt">cypres</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_206_244" id="Footnote_206_244" href="#FNanchor_206_244" class="label">[206]</a><em class="gesperrt">leyen</em> (verg. 't Fransche <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">écaille</em>), -van 't schilferen zoo genoemd.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_207_245" id="Footnote_207_245" href="#FNanchor_207_245" class="label">[207]</a><em class="gesperrt">blussche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_208_246" id="Footnote_208_246" href="#FNanchor_208_246" class="label">[208]</a>Later -in <em class="gesperrt">fornuzen</em> en <em class="gesperrt">fornuizen</em> verbasterd (verg. 't Fransche -<em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">fournaise</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_209_247" id="Footnote_209_247" href="#FNanchor_209_247" class="label">[209]</a><em class="gesperrt">schroeyen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_210_248" id="Footnote_210_248" href="#FNanchor_210_248" class="label">[210]</a><em class="gesperrt">altaar, outer</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_211_249" id="Footnote_211_249" href="#FNanchor_211_249" class="label">[211]</a><em class="gesperrt">bestemd</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_212_250" id="Footnote_212_250" href="#FNanchor_212_250" class="label">[212]</a>Thans <em class="gesperrt">oogst</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_213_251" id="Footnote_213_251" href="#FNanchor_213_251" class="label">[213]</a><em class="gesperrt">Ach, wee mij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_214_252" id="Footnote_214_252" href="#FNanchor_214_252" class="label">[214]</a>Thans verouderd voor <em class="gesperrt">zingt gij</em> (verg. echter ons -<em class="gesperrt">kweelen</em>, d. i. <em class="gesperrt">kwedelen</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_215_253" id="Footnote_215_253" href="#FNanchor_215_253" class="label">[215]</a>hier voor <em class="gesperrt">herinneren</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_216_254" id="Footnote_216_254" href="#FNanchor_216_254" class="label">[216]</a><em class="gesperrt">gevleid</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_217_255" id="Footnote_217_255" href="#FNanchor_217_255" class="label">[217]</a><em class="gesperrt">toen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_218_256" id="Footnote_218_256" href="#FNanchor_218_256" class="label">[218]</a>voor <em class="gesperrt">Libiaansche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_219_257" id="Footnote_219_257" href="#FNanchor_219_257" class="label">[219]</a><em class="gesperrt">spijst</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_220_258" id="Footnote_220_258" href="#FNanchor_220_258" class="label">[220]</a><em class="gesperrt">om beurten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_221_259" id="Footnote_221_259" href="#FNanchor_221_259" class="label">[221]</a>Anders <em class="gesperrt">gallerij, gaanderij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_222_260" id="Footnote_222_260" href="#FNanchor_222_260" class="label">[222]</a>voor <em class="gesperrt">men</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_223_261" id="Footnote_223_261" href="#FNanchor_223_261" class="label">[223]</a><em class="gesperrt">Deed het er niets toe</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_224_262" id="Footnote_224_262" href="#FNanchor_224_262" class="label">[224]</a><em class="gesperrt">onvoldaan</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_225_263" id="Footnote_225_263" href="#FNanchor_225_263" class="label">[225]</a>Anders <em class="gesperrt">spitten</em> (verg. <em class="gesperrt">beden</em> en <em class="gesperrt">bidden</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_226_264" id="Footnote_226_264" href="#FNanchor_226_264" class="label">[226]</a>Versta: <em class="gesperrt">gij, die</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_227_265" id="Footnote_227_265" href="#FNanchor_227_265" class="label">[227]</a><em class="gesperrt">gebraden beetjens</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_228_266" id="Footnote_228_266" href="#FNanchor_228_266" class="label">[228]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">lekkertjens</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_229_267" id="Footnote_229_267" href="#FNanchor_229_267" class="label">[229]</a><em class="gesperrt">kloekhartiger</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_230_268" id="Footnote_230_268" href="#FNanchor_230_268" class="label">[230]</a>Thans verouderde dubbele ontkenning.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_231_269" id="Footnote_231_269" href="#FNanchor_231_269" class="label">[231]</a>Gelijk reeds herhaaldelijk, voor <em class="gesperrt">wij</em> en <em class="gesperrt">gij, die</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_232_270" id="Footnote_232_270" href="#FNanchor_232_270" class="label">[232]</a><em class="gesperrt">ronddraait</em> (naar de vroegere meening).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_233_271" id="Footnote_233_271" href="#FNanchor_233_271" class="label">[233]</a>Naar den Griekschen tongval, voor <em class="gesperrt">Jeruzalem</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_234_272" id="Footnote_234_272" href="#FNanchor_234_272" class="label">[234]</a>Voor <em class="gesperrt">blootleggen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_235_273" id="Footnote_235_273" href="#FNanchor_235_273" class="label">[235]</a>Voor <em class="gesperrt">torens</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_236_274" id="Footnote_236_274" href="#FNanchor_236_274" class="label">[236]</a><em class="gesperrt">toespreekt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_237_275" id="Footnote_237_275" href="#FNanchor_237_275" class="label">[237]</a>(Eig. <em class="gesperrt">lansknechten</em>), <em class="gesperrt">soldaten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_238_276" id="Footnote_238_276" href="#FNanchor_238_276" class="label">[238]</a>Latin. (naar V. L.'s juiste opmerking) -voor <em class="gesperrt">blij gelaat</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_239_277" id="Footnote_239_277" href="#FNanchor_239_277" class="label">[239]</a>Thans, minder welluidend, <em class="gesperrt">naar</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_240_278" id="Footnote_240_278" href="#FNanchor_240_278" class="label">[240]</a><em class="gesperrt">in 't recht van den oorlog</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_241_279" id="Footnote_241_279" href="#FNanchor_241_279" class="label">[241]</a><em class="gesperrt">kloekste, wakkerste</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_242_280" id="Footnote_242_280" href="#FNanchor_242_280" class="label">[242]</a><em class="gesperrt">avancement</em> of <em class="gesperrt">bevordering</em>, gelijk -men thans zou zeggen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_243_281" id="Footnote_243_281" href="#FNanchor_243_281" class="label">[243]</a><em class="gesperrt">boogschutters</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_244_282" id="Footnote_244_282" href="#FNanchor_244_282" class="label">[244]</a><em class="gesperrt">bestemd</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_245_283" id="Footnote_245_283" href="#FNanchor_245_283" class="label">[245]</a>Thans <em class="gesperrt">telkens</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_246_284" id="Footnote_246_284" href="#FNanchor_246_284" class="label">[246]</a><em class="gesperrt">voorhoofd</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_247_285" id="Footnote_247_285" href="#FNanchor_247_285" class="label">[247]</a><em class="gesperrt">gezouten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_248_286" id="Footnote_248_286" href="#FNanchor_248_286" class="label">[248]</a><em class="gesperrt">het duffe puin</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_249_287" id="Footnote_249_287" href="#FNanchor_249_287" class="label">[249]</a>Thans <em class="gesperrt">meed</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_250_288" id="Footnote_250_288" href="#FNanchor_250_288" class="label">[250]</a>Naar de Amsterdamsche -spreekwijs; verg. De Vries op Hoofts Warenar, bl. 185.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_251_289" id="Footnote_251_289" href="#FNanchor_251_289" class="label">[251]</a>zoo lees ik voor <em class="gesperrt">dood</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_252_290" id="Footnote_252_290" href="#FNanchor_252_290" class="label">[252]</a><em class="gesperrt">staat, is op 't punt van</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_253_291" id="Footnote_253_291" href="#FNanchor_253_291" class="label">[253]</a>Versta: <em class="gesperrt">staplen zij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_254_292" id="Footnote_254_292" href="#FNanchor_254_292" class="label">[254]</a><em class="gesperrt">offerwijn</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_255_293" id="Footnote_255_293" href="#FNanchor_255_293" class="label">[255]</a><em class="gesperrt">gekeurd</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_256_294" id="Footnote_256_294" href="#FNanchor_256_294" class="label">[256]</a><em class="gesperrt">zaam</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_257_295" id="Footnote_257_295" href="#FNanchor_257_295" class="label">[257]</a><em class="gesperrt">opgehouden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_258_296" id="Footnote_258_296" href="#FNanchor_258_296" class="label">[258]</a>De dubbelhoofdige Janus.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_259_297" id="Footnote_259_297" href="#FNanchor_259_297" class="label">[259]</a>De ongerepte Vesta.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_260_298" id="Footnote_260_298" href="#FNanchor_260_298" class="label">[260]</a><em class="gesperrt">onjoodschen, onbesnedenen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_261_299" id="Footnote_261_299" href="#FNanchor_261_299" class="label">[261]</a><em class="gesperrt">voor</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_262_300" id="Footnote_262_300" href="#FNanchor_262_300" class="label">[262]</a><em class="gesperrt">teeken</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_263_301" id="Footnote_263_301" href="#FNanchor_263_301" class="label">[263]</a>Staat hier blijkbaar voor <em class="gesperrt">groef</em> (het eene <em class="gesperrt">gegravene</em> -voor 't andere). Daar ieder dien <em class="gesperrt">jongeling</em> -zeker wel herkennen zal, teeken ik zijn naam hier maar -niet aan, ten einde den Heer Roelants voor 't verwijt van -nadruk te vrijwaren.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_264_302" id="Footnote_264_302" href="#FNanchor_264_302" class="label">[264]</a>In zijn latere beteekenis van -<em class="gesperrt">godsdienstig, kerksch</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_265_303" id="Footnote_265_303" href="#FNanchor_265_303" class="label">[265]</a><em class="gesperrt">Wel</em>, naar de oudere gewoonte, -terwijl voor ons <em class="gesperrt">maar</em> dan meestal <em class="gesperrt">dan</em> gebezigd wordt.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_266_304" id="Footnote_266_304" href="#FNanchor_266_304" class="label">[266]</a><em class="gesperrt">straalt</em> van <em class="gesperrt">radie</em> ('t Fransche <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">rayon</em>), -en 't daaruit afgeleide werkwoord.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_267_305" id="Footnote_267_305" href="#FNanchor_267_305" class="label">[267]</a><em class="gesperrt">koker</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_268_306" id="Footnote_268_306" href="#FNanchor_268_306" class="label">[268]</a><em class="gesperrt">moge</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_269_307" id="Footnote_269_307" href="#FNanchor_269_307" class="label">[269]</a>Afgekort voor <em class="gesperrt">leest men</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_270_308" id="Footnote_270_308" href="#FNanchor_270_308" class="label">[270]</a><em class="gesperrt">Wachter</em>; -men herinnere zich 't Fransche <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">garde</em> en ons <em class="gesperrt">kortegaard</em> -(voor <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">corps de garde</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_271_309" id="Footnote_271_309" href="#FNanchor_271_309" class="label">[271]</a>Thans <em class="gesperrt">door het land</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_272_310" id="Footnote_272_310" href="#FNanchor_272_310" class="label">[272]</a>Even als 't Hoogd. <em class="gesperrt" lang="de" xml:lang="de">es</em>, 't Fr. <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">il</em>, en ons <em class="gesperrt">het</em> -bij zoogenoemde onpers. werkw. Versta dus: <em class="gesperrt">een steenen -hert moest zich erbarmen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_273_311" id="Footnote_273_311" href="#FNanchor_273_311" class="label">[273]</a><em class="gesperrt">steun</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_274_312" id="Footnote_274_312" href="#FNanchor_274_312" class="label">[274]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">verhalen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_275_313" id="Footnote_275_313" href="#FNanchor_275_313" class="label">[275]</a>Thans <em class="gesperrt">ulieder</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_276_314" id="Footnote_276_314" href="#FNanchor_276_314" class="label">[276]</a>Voor <em class="gesperrt">schreyen</em> (waarmeê 't in den grond één is).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_277_315" id="Footnote_277_315" href="#FNanchor_277_315" class="label">[277]</a><em class="gesperrt">grievende</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_278_316" id="Footnote_278_316" href="#FNanchor_278_316" class="label">[278]</a>Voor <em class="gesperrt">stelt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_279_317" id="Footnote_279_317" href="#FNanchor_279_317" class="label">[279]</a>Naar de gewone meening -omtrent Josephus' houding, op welke echter zeker -vrij wat af te dingen vallen zou. Verg. o. a. 'tgeen laatstelijk -over "Titus' Cliënt" geschreven is door den scherpzinnigen -Dr. Bernays <em class="gesperrt" lang="de" xml:lang="de">Ueber die Chronik des Sulp. -Severus</em>; Berlin 1861. S. 49 ff.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_280_318" id="Footnote_280_318" href="#FNanchor_280_318" class="label">[280]</a><em class="gesperrt">schietgevaarten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_281_319" id="Footnote_281_319" href="#FNanchor_281_319" class="label">[281]</a>Voor <em class="gesperrt">ten beste geef, veil heb</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_282_320" id="Footnote_282_320" href="#FNanchor_282_320" class="label">[282]</a>Zie boven, bladz. 132b, aant. <a href="#Footnote_265_303">265</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_283_321" id="Footnote_283_321" href="#FNanchor_283_321" class="label">[283]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">hoogten</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_284_322" id="Footnote_284_322" href="#FNanchor_284_322" class="label">[284]</a>Voor <em class="gesperrt">bemanden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_285_323" id="Footnote_285_323" href="#FNanchor_285_323" class="label">[285]</a>Voor <em class="gesperrt">beschoren</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_286_324" id="Footnote_286_324" href="#FNanchor_286_324" class="label">[286]</a>Thans <em class="gesperrt">vond</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_287_325" id="Footnote_287_325" href="#FNanchor_287_325" class="label">[287]</a><em class="gesperrt">als gezwollen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_288_326" id="Footnote_288_326" href="#FNanchor_288_326" class="label">[288]</a>Thans zou men zeggen: <em class="gesperrt">langs de stoelen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_289_327" id="Footnote_289_327" href="#FNanchor_289_327" class="label">[289]</a><em class="gesperrt">mes</em> (verg. 't Fransche <em class="gesperrt" lang="fr" xml:lang="fr">coutelas</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_290_328" id="Footnote_290_328" href="#FNanchor_290_328" class="label">[290]</a>Voor <em class="gesperrt">woning</em>, naar de Joodsche zegswijs.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_291_329" id="Footnote_291_329" href="#FNanchor_291_329" class="label">[291]</a>Voor <em class="gesperrt">troep, gewemel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_292_330" id="Footnote_292_330" href="#FNanchor_292_330" class="label">[292]</a>Hier voor <em class="gesperrt">deur</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_293_331" id="Footnote_293_331" href="#FNanchor_293_331" class="label">[293]</a><em class="gesperrt">Zoodat, dus</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_294_332" id="Footnote_294_332" href="#FNanchor_294_332" class="label">[294]</a>Nam. <em class="gesperrt">pijlen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_295_333" id="Footnote_295_333" href="#FNanchor_295_333" class="label">[295]</a><em class="gesperrt">valt</em> (en sneeft) <em class="gesperrt">in</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_296_334" id="Footnote_296_334" href="#FNanchor_296_334" class="label">[296]</a><em class="gesperrt">in stukken hakken</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_297_335" id="Footnote_297_335" href="#FNanchor_297_335" class="label">[297]</a>Naar de Hollandsche wanspraak voor <em class="gesperrt">men</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_298_336" id="Footnote_298_336" href="#FNanchor_298_336" class="label">[298]</a><em class="gesperrt">toen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_299_337" id="Footnote_299_337" href="#FNanchor_299_337" class="label">[299]</a><em class="gesperrt">leedt, dulddet gij</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_300_338" id="Footnote_300_338" href="#FNanchor_300_338" class="label">[300]</a><em class="gesperrt">bouwgewrocht</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_301_339" id="Footnote_301_339" href="#FNanchor_301_339" class="label">[301]</a><em class="gesperrt">eens</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_302_340" id="Footnote_302_340" href="#FNanchor_302_340" class="label">[302]</a><em class="gesperrt">verdwijnen der zon</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_303_341" id="Footnote_303_341" href="#FNanchor_303_341" class="label">[303]</a><em class="gesperrt">'t gezicht verwart</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_304_342" id="Footnote_304_342" href="#FNanchor_304_342" class="label">[304]</a><em class="gesperrt">gebouw</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_305_343" id="Footnote_305_343" href="#FNanchor_305_343" class="label">[305]</a>Gelijk meer in de spreektaal, voor <em class="gesperrt">gedacht</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_306_344" id="Footnote_306_344" href="#FNanchor_306_344" class="label">[306]</a>Nam. <em class="gesperrt">dat heer</em> of <em class="gesperrt">die heerkracht</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_307_345" id="Footnote_307_345" href="#FNanchor_307_345" class="label">[307]</a><em class="gesperrt">toen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_308_346" id="Footnote_308_346" href="#FNanchor_308_346" class="label">[308]</a><em class="gesperrt">Toen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_309_347" id="Footnote_309_347" href="#FNanchor_309_347" class="label">[309]</a>als <em class="gesperrt">heilig afgezette</em>; zie boven, bl. 129a, aant. <a href="#Footnote_211_249">211</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_310_348" id="Footnote_310_348" href="#FNanchor_310_348" class="label">[310]</a>Voor <em class="gesperrt">geesten</em>, en wel die der gevallen Engelen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_311_349" id="Footnote_311_349" href="#FNanchor_311_349" class="label">[311]</a><em class="gesperrt">Scheemren met een flaauwer licht</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_312_350" id="Footnote_312_350" href="#FNanchor_312_350" class="label">[312]</a><em class="gesperrt">dan de helderste ster</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_313_351" id="Footnote_313_351" href="#FNanchor_313_351" class="label">[313]</a><em class="gesperrt">overdwars, schuins</em>. -De dichter bedoelt blijkbaar: <em class="gesperrt">Gij geesten, die even -ver boven zon, maan en sterren verheven -waart, als wij er onder liggen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_314_352" id="Footnote_314_352" href="#FNanchor_314_352" class="label">[314]</a><em class="gesperrt">bron-, water-rijk</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_315_353" id="Footnote_315_353" href="#FNanchor_315_353" class="label">[315]</a>Plaatselijk, niet redegevend.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_316_354" id="Footnote_316_354" href="#FNanchor_316_354" class="label">[316]</a>Thans <em class="gesperrt">ziel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_317_355" id="Footnote_317_355" href="#FNanchor_317_355" class="label">[317]</a>Gelijk reeds meer, voor <em class="gesperrt">boeten, straffen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_318_356" id="Footnote_318_356" href="#FNanchor_318_356" class="label">[318]</a>Voor <em class="gesperrt">ongemak, leed</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_319_357" id="Footnote_319_357" href="#FNanchor_319_357" class="label">[319]</a>Gelijk reeds meer, voor <em class="gesperrt">thans</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_320_358" id="Footnote_320_358" href="#FNanchor_320_358" class="label">[320]</a><em class="gesperrt">kring, ronding</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_321_359" id="Footnote_321_359" href="#FNanchor_321_359" class="label">[321]</a>Thans <em class="gesperrt">vaak</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_322_360" id="Footnote_322_360" href="#FNanchor_322_360" class="label">[322]</a>Germ. voor <em class="gesperrt">gunst</em>; verg. reeds vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_323_361" id="Footnote_323_361" href="#FNanchor_323_361" class="label">[323]</a><em class="gesperrt">Aarts-, hoofdbevelhebber</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_324_362" id="Footnote_324_362" href="#FNanchor_324_362" class="label">[324]</a>Voor <em class="gesperrt">koomt het</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_325_363" id="Footnote_325_363" href="#FNanchor_325_363" class="label">[325]</a>Voor <em class="gesperrt">vereischen, behooren</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_326_364" id="Footnote_326_364" href="#FNanchor_326_364" class="label">[326]</a><em class="gesperrt">voor</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_327_365" id="Footnote_327_365" href="#FNanchor_327_365" class="label">[327]</a><em class="gesperrt">afgepaalde</em>; verg. boven.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_328_366" id="Footnote_328_366" href="#FNanchor_328_366" class="label">[328]</a><em class="gesperrt">afgedrukt, gegrift</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_329_367" id="Footnote_329_367" href="#FNanchor_329_367" class="label">[329]</a><em class="gesperrt">ontkend</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_330_368" id="Footnote_330_368" href="#FNanchor_330_368" class="label">[330]</a><em class="gesperrt">gene</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_331_369" id="Footnote_331_369" href="#FNanchor_331_369" class="label">[331]</a><em class="gesperrt">onnoozelheid</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_332_370" id="Footnote_332_370" href="#FNanchor_332_370" class="label">[332]</a>Al -spreekt men 't eerste <em class="gesperrt">lijk</em> ook (naar den eisch) met stommen -klinker uit, zoo blijft deze herhaling toch wanluidend.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_333_371" id="Footnote_333_371" href="#FNanchor_333_371" class="label">[333]</a><em class="gesperrt">dan onze verwanten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_334_372" id="Footnote_334_372" href="#FNanchor_334_372" class="label">[334]</a><em class="gesperrt">schuw</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_335_373" id="Footnote_335_373" href="#FNanchor_335_373" class="label">[335]</a>Voor <em class="gesperrt">alzoo</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_336_374" id="Footnote_336_374" href="#FNanchor_336_374" class="label">[336]</a>Het woord is, naar Van Lenneps opmerking, minder -gelukkig gekozen, voor <em class="gesperrt">in bedwang houdt</em> of derg.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_337_375" id="Footnote_337_375" href="#FNanchor_337_375" class="label">[337]</a><em class="gesperrt">over 't hoofd gezien, veronachtzaamd</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_338_376" id="Footnote_338_376" href="#FNanchor_338_376" class="label">[338]</a>Hier ware nu Vondels <em class="gesperrt">na</em> wanluidend.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_339_377" id="Footnote_339_377" href="#FNanchor_339_377" class="label">[339]</a>Voor <em class="gesperrt">redeloos</em>; wij gebruiken <em class="gesperrt">onredelijk</em> thans in anderen zin.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_340_378" id="Footnote_340_378" href="#FNanchor_340_378" class="label">[340]</a>De wolf, die, naar de oude volkslegende, Romulus en Remus zoogde.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_341_379" id="Footnote_341_379" href="#FNanchor_341_379" class="label">[341]</a>Voor <em class="gesperrt">steun</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_342_380" id="Footnote_342_380" href="#FNanchor_342_380" class="label">[342]</a>Zoo lees ik voor <em class="gesperrt">en</em>, dat (gelijk reeds V. Lennep opmerkt) onjuist is; -men verklare het <em class="gesperrt">bij, onder</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_343_381" id="Footnote_343_381" href="#FNanchor_343_381" class="label">[343]</a>Een boetprofeet dier dagen.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_344_382" id="Footnote_344_382" href="#FNanchor_344_382" class="label">[344]</a><em class="gesperrt">beproeven</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_345_383" id="Footnote_345_383" href="#FNanchor_345_383" class="label">[345]</a>Deze tweeden naamvals vorm herinnert aan den oorspronkelijken -aard van <em class="gesperrt">veel</em> als zelfst. naamw. (verg. nog <em class="gesperrt">luttel</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_346_384" id="Footnote_346_384" href="#FNanchor_346_384" class="label">[346]</a>Naar de oorspronkelijke beteekenis van 't woord (verg. -nog <em class="gesperrt">rillen, d. i. ridelen</em>) <em class="gesperrt">beven, dobberen</em>. De -dichter bedoelt blijkbaar: <em class="gesperrt">als geheel de wereld rustig -voor anker schijnt te liggen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_347_385" id="Footnote_347_385" href="#FNanchor_347_385" class="label">[347]</a><em class="gesperrt">Romulus' volksgenooten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_348_386" id="Footnote_348_386" href="#FNanchor_348_386" class="label">[348]</a>Zie vroeger op <em class="gesperrt">feest, school</em>, enz.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_349_387" id="Footnote_349_387" href="#FNanchor_349_387" class="label">[349]</a>Naar den oorspronkelijken klank der ij, als dubbele -i; zie ook beneden, bl. <a href="#Pg140b">140b</a> <em class="gesperrt">bij</em> en <em class="gesperrt">die</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_350_388" id="Footnote_350_388" href="#FNanchor_350_388" class="label">[350]</a><em class="gesperrt">wordt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_351_389" id="Footnote_351_389" href="#FNanchor_351_389" class="label">[351]</a><em class="gesperrt">betale, voldoe</em>, naar de oorspronkelijke beteekenis -van <em class="gesperrt">gelden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_352_390" id="Footnote_352_390" href="#FNanchor_352_390" class="label">[352]</a><em class="gesperrt">dat goed, die weldaad</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_353_391" id="Footnote_353_391" href="#FNanchor_353_391" class="label">[353]</a>Thans <em class="gesperrt">loeyen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_354_392" id="Footnote_354_392" href="#FNanchor_354_392" class="label">[354]</a><em class="gesperrt">vervorder, voortzet</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_355_393" id="Footnote_355_393" href="#FNanchor_355_393" class="label">[355]</a>Dichterlijk -(gelijk V. L. te recht opmerkt) voor de <em class="gesperrt">zeven heuvelen</em>, -waarop Rome gebouwd is.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_356_394" id="Footnote_356_394" href="#FNanchor_356_394" class="label">[356]</a>Den lateren keizer <em class="gesperrt">Domitiaan</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_357_395" id="Footnote_357_395" href="#FNanchor_357_395" class="label">[357]</a>Anders <em class="gesperrt">weeft, verzint</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_358_396" id="Footnote_358_396" href="#FNanchor_358_396" class="label">[358]</a>Later veelal <em class="gesperrt">streken</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_359_397" id="Footnote_359_397" href="#FNanchor_359_397" class="label">[359]</a><em class="gesperrt">doet voorkomen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_360_398" id="Footnote_360_398" href="#FNanchor_360_398" class="label">[360]</a>Thans <em class="gesperrt">metselt</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_361_399" id="Footnote_361_399" href="#FNanchor_361_399" class="label">[361]</a>een <em class="gesperrt">ijdel, ledig</em> graf.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_362_400" id="Footnote_362_400" href="#FNanchor_362_400" class="label">[362]</a>Verg. boven, bl. 59a, aant. <a href="http://www.gutenberg.org/files/48607/48607-h/48607-h.htm#Footnote_159_159">159</a>, en dus niet met Van L. -van <em class="gesperrt">opklaauwen</em> af te leiden.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_363_401" id="Footnote_363_401" href="#FNanchor_363_401" class="label">[363]</a><em class="gesperrt">gevallen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_364_402" id="Footnote_364_402" href="#FNanchor_364_402" class="label">[364]</a>Thans tot <em class="gesperrt">scheidde</em> verzwakt (verg. echter nog het verl. -deelw. <em class="gesperrt">gescheiden</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_365_403" id="Footnote_365_403" href="#FNanchor_365_403" class="label">[365]</a><em class="gesperrt">meesteres</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_366_404" id="Footnote_366_404" href="#FNanchor_366_404" class="label">[366]</a><em class="gesperrt">herstelling</em> (verg. nog ons <em class="gesperrt">zich</em> ergens van <em class="gesperrt">verzetten</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_367_405" id="Footnote_367_405" href="#FNanchor_367_405" class="label">[367]</a><em class="gesperrt">onderneemt</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_368_406" id="Footnote_368_406" href="#FNanchor_368_406" class="label">[368]</a><em class="gesperrt">dapperheid</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_369_407" id="Footnote_369_407" href="#FNanchor_369_407" class="label">[369]</a>Voor <em class="gesperrt">toorn</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_370_408" id="Footnote_370_408" href="#FNanchor_370_408" class="label">[370]</a>het door ons <em class="gesperrt">gebouwde</em> grafgesteent.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_371_409" id="Footnote_371_409" href="#FNanchor_371_409" class="label">[371]</a>Verg. boven, bl. 137, aant. <a href="#Footnote_332_370">332</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_372_410" id="Footnote_372_410" href="#FNanchor_372_410" class="label">[372]</a><em class="gesperrt">wakker</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_373_411" id="Footnote_373_411" href="#FNanchor_373_411" class="label">[373]</a><em class="gesperrt">wilt het</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_374_412" id="Footnote_374_412" href="#FNanchor_374_412" class="label">[374]</a>Thans <em class="gesperrt">benaauwde</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_375_413" id="Footnote_375_413" href="#FNanchor_375_413" class="label">[375]</a>Germanisme voor <em class="gesperrt">gebonden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_376_414" id="Footnote_376_414" href="#FNanchor_376_414" class="label">[376]</a>Italiaansch voor <em class="gesperrt">schelm</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_377_415" id="Footnote_377_415" href="#FNanchor_377_415" class="label">[377]</a><em class="gesperrt">nu</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_378_416" id="Footnote_378_416" href="#FNanchor_378_416" class="label">[378]</a><em class="gesperrt">vertraagt, hindert</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_379_417" id="Footnote_379_417" href="#FNanchor_379_417" class="label">[379]</a><em class="gesperrt">ophouden, uitstel</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_380_418" id="Footnote_380_418" href="#FNanchor_380_418" class="label">[380]</a>Germanisme (<em class="gesperrt" lang="de" xml:lang="de">geschals</em>) voor <em class="gesperrt">geschiedde</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_381_419" id="Footnote_381_419" href="#FNanchor_381_419" class="label">[381]</a>Als eenling namelijk.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_382_420" id="Footnote_382_420" href="#FNanchor_382_420" class="label">[382]</a>Voor <em class="gesperrt">bedroefders</em>, ten zij men -<em class="gesperrt">bedroeders</em> lezen moet (verg. het oude <em class="gesperrt">hoot</em> voor -<em class="gesperrt">hoofd</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_383_421" id="Footnote_383_421" href="#FNanchor_383_421" class="label">[383]</a><em class="gesperrt">eerlijke</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_384_422" id="Footnote_384_422" href="#FNanchor_384_422" class="label">[384]</a><em class="gesperrt">Romeinsche</em>, naar 't Ital. land van dien naam.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_385_423" id="Footnote_385_423" href="#FNanchor_385_423" class="label">[385]</a><em class="gesperrt">macht, machtige stad</em>; (verg. 't Hoogd. <em class="gesperrt" lang="de" xml:lang="de">Gewalt</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_386_424" id="Footnote_386_424" href="#FNanchor_386_424" class="label">[386]</a><em class="gesperrt">mijmert</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_387_425" id="Footnote_387_425" href="#FNanchor_387_425" class="label">[387]</a>Ontkennend; verg. boven, bl. 1, aant. <a href="http://www.gutenberg.org/files/21800/21800-h/21800-h.htm#Footnote_8_29">8</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_388_426" id="Footnote_388_426" href="#FNanchor_388_426" class="label">[388]</a>Min gelukkig voor <em class="gesperrt">juist</em>, en terecht door Van Lennep -als Rederijkers-smetjen gegispt.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_389_427" id="Footnote_389_427" href="#FNanchor_389_427" class="label">[389]</a><em class="gesperrt">schuldig, gebonden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_390_428" id="Footnote_390_428" href="#FNanchor_390_428" class="label">[390]</a><em class="gesperrt">zich arm vochten</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_391_429" id="Footnote_391_429" href="#FNanchor_391_429" class="label">[391]</a><em class="gesperrt">ras</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_392_430" id="Footnote_392_430" href="#FNanchor_392_430" class="label">[392]</a><em class="gesperrt">brallen</em>; zie vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_393_431" id="Footnote_393_431" href="#FNanchor_393_431" class="label">[393]</a>Versta: <em class="gesperrt">derwaarts, van waar</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_394_432" id="Footnote_394_432" href="#FNanchor_394_432" class="label">[394]</a>Verg. boven, bl. 141b, aant. <a href="#Footnote_381_419">381</a>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_395_433" id="Footnote_395_433" href="#FNanchor_395_433" class="label">[395]</a><em class="gesperrt">drijvend, vlottend</em>; verg. vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_396_434" id="Footnote_396_434" href="#FNanchor_396_434" class="label">[396]</a>Versta: <em class="gesperrt">het ondermaansche</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_397_435" id="Footnote_397_435" href="#FNanchor_397_435" class="label">[397]</a><em class="gesperrt">geheel bedorven</em>; zie vroeger.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_398_436" id="Footnote_398_436" href="#FNanchor_398_436" class="label">[398]</a>Thans verouderd voor <em class="gesperrt">begaan</em> (verg. echter <em class="gesperrt">beging</em>).</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_399_437" id="Footnote_399_437" href="#FNanchor_399_437" class="label">[399]</a>Rijmshalve voor <em class="gesperrt">afgrijzen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_400_438" id="Footnote_400_438" href="#FNanchor_400_438" class="label">[400]</a>Min gelukkig voor <em class="gesperrt">inzwelgen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_401_439" id="Footnote_401_439" href="#FNanchor_401_439" class="label">[401]</a><em class="gesperrt">teren</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_402_440" id="Footnote_402_440" href="#FNanchor_402_440" class="label">[402]</a><em class="gesperrt">vermeerderden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_403_441" id="Footnote_403_441" href="#FNanchor_403_441" class="label">[403]</a><em class="gesperrt">geestendom</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_404_442" id="Footnote_404_442" href="#FNanchor_404_442" class="label">[404]</a>Thans <em class="gesperrt">poort</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_405_443" id="Footnote_405_443" href="#FNanchor_405_443" class="label">[405]</a><em class="gesperrt">dulden</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_406_444" id="Footnote_406_444" href="#FNanchor_406_444" class="label">[406]</a>Thans <em class="gesperrt">verwerpen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_407_445" id="Footnote_407_445" href="#FNanchor_407_445" class="label">[407]</a><em class="gesperrt">telgen, kinderen</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_408_446" id="Footnote_408_446" href="#FNanchor_408_446" class="label">[408]</a><em class="gesperrt">diegene, hij, die</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_409_447" id="Footnote_409_447" href="#FNanchor_409_447" class="label">[409]</a><em class="gesperrt">verdeeld</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_410_448" id="Footnote_410_448" href="#FNanchor_410_448" class="label">[410]</a><em class="gesperrt">ontembaar</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_411_449" id="Footnote_411_449" href="#FNanchor_411_449" class="label">[411]</a>Anders <em class="gesperrt">loeit</em>; verg. boven.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_412_450" id="Footnote_412_450" href="#FNanchor_412_450" class="label">[412]</a><em class="gesperrt">blijmoedig</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_413_451" id="Footnote_413_451" href="#FNanchor_413_451" class="label">[413]</a><em class="gesperrt">blikken</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_414_452" id="Footnote_414_452" href="#FNanchor_414_452" class="label">[414]</a><em class="gesperrt">onuitbluschbare</em>.</p></div> - -<div class="footnote"> -<p><a name="Footnote_415_453" id="Footnote_415_453" href="#FNanchor_415_453" class="label">[415]</a><em class="gesperrt">voor</em>.</p></div> - -<hr /> - -<p class="center" id="Correcties"><big>Correcties gemaakt door de bewerker</big></p> - -<table border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" summary="correcties"> -<tr><td>pagina</td><td>originele tekst</td><td>correctie</td></tr> -<tr><td><a href="#C120b">120b</a></td><td>Europa?</td><td>Europa?"</td></tr> -<tr><td><a href="#C123a">123a</a></td><td>Staat-jonfren</td><td>Staat-jonffren</td></tr> -<tr><td><a href="#C123a2">123a</a></td><td>Priester</td><td>Priester.</td></tr> -<tr><td><a href="#C126b">126b</a></td><td>TITTS</td><td>TITUS.</td></tr> -<tr><td><a href="#C135a">135a</a></td><td>wil!</td><td>wil!"</td></tr> -<tr><td><a href="#C137b">137b</a></td><td>dood,</td><td>dood.</td></tr> -<tr><td><a href="#C141b">141b</a></td><td>TERENIUS.</td><td>TERENTIUS.</td></tr> -<tr><td><a href="#C143b">143b</a></td><td>baren!"</td><td>baren!""</td></tr> -</table> - - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by -Joost van den Vondel - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK COMPLETE WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL *** - -***** This file should be named 55929-h.htm or 55929-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/5/9/2/55929/ - -Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> diff --git a/old/55929-h/images/cover.jpg b/old/55929-h/images/cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 20abb68..0000000 --- a/old/55929-h/images/cover.jpg +++ /dev/null |
