diff options
Diffstat (limited to 'old/53393-h/53393-h.htm')
| -rw-r--r-- | old/53393-h/53393-h.htm | 5253 |
1 files changed, 0 insertions, 5253 deletions
diff --git a/old/53393-h/53393-h.htm b/old/53393-h/53393-h.htm deleted file mode 100644 index 47a821c..0000000 --- a/old/53393-h/53393-h.htm +++ /dev/null @@ -1,5253 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" -"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2016-10-28T19:57:24Z. --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta name="generator" content= -"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> -<title>Natuurkunde in de Huiskamer, ongeveer 100 proeven met -huishoudelijke voorwerpen</title> -<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=us-ascii"> -<meta name="generator" content= -"tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Arthur Good"> -<link rel="coverpage" href="images/front.jpg"> -<link rel="schema.DC" href= -"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> -<meta name="DC.Creator" content="Arthur Good"> -<meta name="DC.Title" content= -"Natuurkunde in de Huiskamer, ongeveer 100 proeven met huishoudelijke voorwerpen"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<meta name="DC:Subject" content="Magic tricks"> -<meta name="DC:Subject" content="Science"> -<meta name="DC:Subject" content="Experiments"> -<meta name="DC:Subject" content="Handbooks"> -<meta name="DC:Subject" content="Manuals"> -<meta name="DC:Subject" content="Scientific recreations"> -<style type="text/css"> -body { -font-family: "Times New Roman", Times, serif; -font-size: 100%; -line-height: 1.2em; -text-align: left; -} -.div0 { -padding-top: 5.6em; -} -.div1 { -padding-top: 4.8em; -} -.div2 { -padding-top: 3.6em; -} -.div3, .div4, .div5 { -padding-top: 2.4em; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -line-height: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -line-height: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -line-height: 1.2em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument -{ -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -padding-top: 2.4em; -padding-bottom: 1.6em; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -.pagenum { -display: inline; -font-size: 70%; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.abbr { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -height: 1px; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -width: 45%; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5em; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -line-height: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -line-height: 1em; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.40em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.71em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0em 0.05em 0 0; -padding: 0px; -line-height: 0.8em; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.advertisment { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -a.noteref, a.pseudonoteref { -font-size: 80%; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .label, .par.footnote .label { -float: left; -width: 2em; -height: 12pt; -display: block; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -line-height: 1.2em; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0%; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0%; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.indextoc { -text-align: center; -} -.transcribernote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.correctiontable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0% 7em 0%; -padding: 5em 10% 6em 10%; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 3.5em; -margin: 2em 0% 2em 0%; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0% 2em 0%; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.72em; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em 0% 2em 0%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0% 0em 0%; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.72em; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTop, .figBottom { -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pglink, .catlink, .exlink, .wplink, .biblink, .seclink { -background-repeat: no-repeat; -background-position: right center; -} -.pglink { -background-image: url(images/book.png); -padding-right: 18px; -} -.catlink { -background-image: url(images/card.png); -padding-right: 17px; -} -.exlink, .wplink, .biblink, .seclink { -background-image: url(images/external.png); -padding-right: 13px; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover { -background-color: #FFDCDC; -}body { -background: #FFFFFF; -font-family: "Times New Roman", Times, serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, .h1 { -padding-bottom: 5em; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum -{ -color: #660000; -} -.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteref:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -}.pagenum, .linenum { -speak: none; -} -</style> - -<style type="text/css"> -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.xd23e116width -{ -width:526px; -} -.xd23e122 -{ -text-align:center; -} -.xd23e127width -{ -width:478px; -} -.xd23e1300width -{ -width:492px; -} -.xd23e1330width -{ -width:32px; -} -.xd23e1340width -{ -width:17px; -} -.xd23e1520width -{ -width:377px; -} -.xd23e1570width -{ -width:286px; -} -.xd23e1640width -{ -width:396px; -} -.xd23e1659width -{ -width:395px; -} -.xd23e1826width -{ -width:448px; -} -.xd23e1969 -{ -text-align:center; -} -.xd23e1974width -{ -width:92px; -} -.xd23e1981width -{ -width:530px; -} -@media handheld -{ -} -</style> -</head> -<body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of Natuurkunde in de Huiskamer, by Tom Tit - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Natuurkunde in de Huiskamer - ongeveer 100 proeven met huishoudelijke voorwerpen. - -Author: Tom Tit - -Translator: D. H. Cocheret. - -Release Date: October 28, 2016 [EBook #53393] - -Language: Dutch - -Character set encoding: ASCII - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NATUURKUNDE IN DE HUISKAMER *** - - - - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg. - - - - - - -</pre> - -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divBody"> -<p class="par first"></p> -<div class="figure xd23e116width"><img src="images/front.jpg" alt= -"Oorspronkelijke voorkant." width="526" height="720"></div> -<p class="par"></p> -</div> -</div> -<div class="div1 frenchtitle"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divBody"> -<p class="par first xd23e122">Natuurkunde in de Huiskamer.</p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divBody"> -<p class="par first"></p> -<div class="figure xd23e127width"><img src="images/titlepage.png" alt= -"Oorspronkelijke titelpagina." width="478" height="720"></div> -<p class="par"></p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">Natuurkunde in de Huiskamer,</div> -<div class="mainTitle"></div> -<div class="subTitle">ongeveer 100 proeven met huishoudelijke -voorwerpen.</div> -</div> -<div class="byline"><i>Uit het Fransch in het Nederlandsch -bewerkt</i><br> -DOOR<br> -<span class="docAuthor">D. H. COCHERET.</span></div> -<div class="docImprint">(Derde Druk.)<br> -<i>Rotterdam</i>,<br> -NIJGH & VAN DITMAR.</div> -</div> -<p><span class="pagenum">[<a id="xd23e157" href="#xd23e157" name= -"xd23e157">III</a>]</span></p> -<div class="div1 dedication"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divBody"> -<p class="par first xd23e122"><i>Aan mijn zoon Jan.</i></p> -<p class="par salute"><i>Lieve Jan</i>,</p> -<p class="par"><i>Onder de proeven, welke in dit boek medegedeeld -worden, zijn er eenige slechts eenvoudige spelletjes tot vermaak van -ouders en kinderen, wanneer zij des avonds gezellig in de huiskamer om -de tafel zitten.</i></p> -<p class="par"><i>Andere daarentegen, welke een meer wetenschappelijk -karakter dragen, zijn bestemd om den lezer in te leiden in de studie -der physica, die wondervolle wetenschap, waaraan wij de ontdekking van -de stoomkracht, van telephoon en phonograaf te danken hebben, en die -ons, misschien reeds morgen, met nieuwe wonderen verrast.</i></p> -<p class="par"><i>Al deze proeven, de meer ingewikkelde zoowel als de -eenvoudige, kunnen verricht worden zonder eenig natuurkundig instrument -en dientengevolge zonder de minste onkosten; ons eigengemaakt -natuurkundig kabinet bevat, zooals ge weet, slechts keukengereedschap, -kurken, lucifers, enz., m. a. w. zaken, welke iedereen bij de hand -heeft.</i></p> -<p class="par"><i>Ik hoop, dat het werkje, dat ik u hierbij opdraag, -bij u de herinnering levendig houde aan de gelukkige uren, welke wij te -zamen gesleten hebben met het verrichten dier proeven en het gereed -maken van de toestellen, welke in</i> Natuurkunde in de Huiskamer -<i>beschreven worden</i>.</p> -<p class="par signed"><i>Uw Vader</i>,</p> -<p class="par signed">ARTHUR <span class="corr" id="xd23e192" title= -"Bron: GOOT">GOOD</span>.<br> -(<span class="sc">Tom Tit</span>).</p> -<p class="par dateline"><i>Parijs</i>, 1 Januari 1890. <span class= -"pagenum">[<a id="xd23e204" href="#xd23e204" name= -"xd23e204">V</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="preface" class="div1 preface"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<h2 class="main">VOORBERICHT.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first"><b>Natuurkunde in de Huiskamer</b> is eene -Nederlandsche bewerking van eene reeks eenvoudige proeven met -huishoudelijke voorwerpen, welke onder den titel van <b lang= -"fr">Science Amusante</b> achtereenvolgens in het blad <i lang= -"fr">l’Illustration</i> beschreven werden.</p> -<p class="par">In enkele stukjes heeft de bewerker eene opmerking -ingelast of eene wijziging aangebracht, waar hij meende, dat daardoor -de duidelijkheid eener beschrijving of de juistheid eener verklaring -werd bevorderd.</p> -<p class="par">Moge het werkje beantwoorden aan het dubbele doel -waarmede het werd samengesteld: “leeren en vermaken.”</p> -<p class="par signed">D. H. C.</p> -<p class="par dateline"><span class="sc">Rotterdam</span>, Sept. -’90.</p> -<div id="preface2" class="div2 preface"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<h3 class="main">Voorbericht voor den tweeden druk.</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">De bewerker eindigt bovenstaand voorbericht met -den wensch, dat het werkje moge beantwoorden aan het dubbele doel, -waarmede het is saamgesteld. Met genoegen kunnen wij melden, dat die -wensch volkomen is bevredigd, daar reeds nu een <span class="ex">tweede -druk</span> noodig is geworden.</p> -<p class="par signed"><span class="sc">De Uitgevers.</span></p> -<p class="par dateline"><span class="sc">Rotterdam</span>, Februari -’91.</p> -</div> -</div> -<div class="div2 preface"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Hoogst aangenaam is het ons, zoo kort na de -verschijning van den tweeden, den derden druk in ’t licht te -geven.</p> -<p class="par signed"><span class="sc">De Uitgevers.</span></p> -<p class="par dateline"><span class="sc">Rotterdam</span>, September -’92. <span class="pagenum">[<a id="pb1" href="#pb1" name= -"pb1">1</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div id="np1" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p001.jpg" alt= -"Een bord op eene naald." width="530" height="413"></div> -<h2 class="main">Een bord op eene naald.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Iedereen heeft wel eens gezien, dat goochelaars -borden, schotels en ander keukengereedschap op de punt van een stok -lieten draaien; gewoonlijk zijn die voorwerpen van hout of metaal, en -het evenwicht, dat alleen een gevolg is van de z. g. -middelpuntvliedende kracht, houdt op te bestaan, zoodra de draaiende -beweging niet snel genoeg meer is om de uitwerking van de zwaartekracht -te overwinnen.</p> -<p class="par">Hier is echter een middel om een bord op de <span class= -"pagenum">[<a id="pb2" href="#pb2" name="pb2">2</a>]</span>punt van -eene naald in standvastig evenwicht te doen blijven, ja zelfs, het eene -draaiende beweging op die fijne spil mede te deelen.</p> -<p class="par">Snijd twee kurken in de lengte middendoor, en steek in -ieder der vier stukken aan een der uiteinden van de doorsnede eene -vork, zóó dat het vlak van doorsnede en de vork een hoek -vormen, die een weinig kleiner dan een rechte is, leg nu de kurken op -gelijke afstanden van elkander met de platte kanten op den rand van het -bord, en zorg daarbij dat de tanden der vorken tegen het bord steunen, -zoodat deze niet kunnen schommelen.</p> -<p class="par">Dit geheele samenstel kunt ge nu laten balanceeren op de -punt van eene naald, welker oog ge in eene gewone kurk gestoken hebt; -met een weinig voorzichtigheid (het bord mag natuurlijk niet glijden) -kunt ge aan het bord eene ronddraaiende beweging mededeelen, welke zeer -lang kan voortduren, daar de wrijving tusschen de onderzijde van het -bord en de naald uiterst gering is. <span class="pagenum">[<a id="pb3" -href="#pb3" name="pb3">3</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np2" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p003.jpg" alt= -"Een potlood op de punt te laten staan." width="427" height= -"549"></div> -<h2 class="main">Een potlood op de punt te laten staan.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Onze teekening geeft zonder verdere verklaring de -oplossing van dit vraagstuk.</p> -<p class="par">Men behoeft slechts het lemmet van een zakmes in het -potlood te steken, niet ver van de punt; het evenwicht wordt verkregen -door het mes wat meer of minder te openen.</p> -<p class="par">Het geheel blijft in evenwicht volgens de wetten der -physica: het zwaartepunt van het systeem ligt <span class= -"pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name="pb4">4</a>]</span>onder het -steunpunt (vinger, rand van de tafel, enz.); het evenwicht is dus -standvastig (stabiel evenwicht).</p> -<p class="par">Door de opening van het mes te veranderen kan men het -potlood eene verschillende, willekeurige helling geven en als het -zwaartepunt in het verlengde van de as van het potlood ligt, staat dit -laatste volkomen loodrecht. <span class="pagenum">[<a id="pb5" href= -"#pb5" name="pb5">5</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np3" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p005.jpg" alt= -"Een ei op eene flesch." width="427" height="557"></div> -<h2 class="main">Een ei op eene flesch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Steek twee even zware vorken ter weerszijden in -eene kurk; hol deze aan de onderzijde een weinig uit, zoodat ze -nauwkeurig op een der punten van het ei past, zet de andere punt op den -rand van den hals eener flesch, waarbij ge het ei goed rechtstandig -moet houden; na eenig probeeren zult ge voelen, dat het geheel in -evenwicht is ten gevolge van de verlaging van het zwaartepunt. -<span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6" name= -"pb6">6</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np4" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p006.jpg" alt= -"Eigenaardige manier om eene peer door te snijden." width="412" height= -"694"></div> -<h2 class="main">Eigenaardige manier om eene peer door te snijden.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wij hangen eene peer zoo hoog mogelijk aan het -plafond of de zoldering op. Branden wij daarop den draad door, waaraan -zij hangt, dan valt <span class="pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7" -name="pb7">7</a>]</span>de peer. Hoe zullen wij het nu aanleggen om een -mes zóó te plaatsen, dat, de peer, daarop vallende, juist -in tweeën gesneden wordt?</p> -<p class="par">Een schietlood hebben wij daarvoor niet noodig; het is -voldoende de peer, als zij goed stil hangt, in een glas water te -dompelen en dit dan dadelijk weer weg te halen; enkele druppels zullen -van de peer afvallen en op één zelfde punt van de tafel -of den vloer neerkomen, bij welk punt wij nauwkeurig een merk moeten -plaatsen.</p> -<p class="par">Deze voorbereidende maatregelen moeten natuurlijk in het -geheim genomen zijn, zoodat de omstanders zonder iets van den -kunstgreep met de waterdruppels te weten, de peer hangende moeten -vinden.</p> -<p class="par">Op het verlangde oogenblik plaatst ge het mes op de -gemerkte plek, of liever op eene voldoende hoogte daarboven en nu moet -de peer bij het vallen op het mes noodwendig doorgesneden worden.</p> -<p class="par">Zooals de teekening u doet zien, kunt ge de proef ook -voor twee messen inrichten, die kruiselings boven elkaar gesteld zijn; -het juiste punt, waar de messen elkaar moeten kruisen, moet ge door -proefneming bepalen, waartoe ge meerdere druppels van de peer moet -laten vallen. De peer zal dan in vier stukken gesneden worden, welke ge -kunt opvangen in eene schaal, die onder de messen geplaatst is. -<span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8" name= -"pb8">8</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np5" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p008.jpg" alt= -"Eene speld met eene naald te doorboren." width="421" height= -"548"></div> -<h2 class="main">Eene speld met eene naald te doorboren.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Steek de speld in een der cirkelvlakken van eene -kurk en ter weerszijden in het gebogen vlak twee even zware zakmessen. -(Als de messen niet even zwaar zijn, opent men ze niet even ver.) Leg -den kop van de speld op den top van uw vinger, en verplaats de messen -zóó lang tot de speld horizontaal ligt. Plaats haar dan -op de punt van eene naald, waarvan het oog in eene <span class= -"pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9" name="pb9">9</a>]</span>kurk op eene -flesch gestoken is. Als ge tegen de kurk blaast, waarin de messen -zitten, zal het geheele samenstel op de punt van de naald draaien. -Bovendien, daar de naald harder is dan de speld, welke van koper is, -zal zij na eenigen tijd eene kleine holte in die speld maken, en als de -proef lang genoeg wordt voortgezet, haar zelfs geheel doorboren. -<span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10" name= -"pb10">10</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np6" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p010.jpg" alt= -"De schrik der huismoeders." width="482" height="583"></div> -<h2 class="main">De schrik der huismoeders.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Ik stel u voor een theekopje op de punt van een -tafelmes te zetten. Wat ge daarvoor noodig hebt, is zeer weinig en -gemakkelijk te krijgen, als ge aan tafel zit: eene kurk, eene vork, -en... wat handigheid; anders niets!</p> -<p class="par">Klem de kurk in het oor van een theekopje, <span class= -"pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11" name="pb11">11</a>]</span>wel -stevig genoeg, dat zij goed vast blijft zitten, maar niet zoo hard, dat -het kopje doof wordt.</p> -<p class="par">Steek de vork in de kurk over het oor heen met twee -tanden aan elke zijde, en zorg dat de steel van de vork min of meer -onder het kopje komt.</p> -<p class="par">Daar het zwaartepunt nu verlaagd is, kunt ge het kopje -op de punt van een mes zetten en door heen en weer schuiven de juiste -plaats zoeken, waarop het in evenwicht kan blijven. Daar de onderzijde -van het kopje waarschijnlijk verglaasd is, moet ge zooveel mogelijk -zorgen, dat de hand, waarmede ge het mes vasthoudt, niet trilt, daar -anders het kopje zeer licht van het mes afglijdt; begin maar met de -rechterhand bij den steel van de vork te houden, opdat ge hem snel kunt -grijpen, als het kopje valt.</p> -<p class="par">Nog een laatsten vriendenraad wil ik u geven: drink uw -kopje leeg, voordat ge de proef doet, anders mocht ge eens niets -krijgen. <span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12" name= -"pb12">12</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np7" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p012.jpg" alt= -"Hoe men eene naald door een cent kan steken." width="551" height= -"441"></div> -<h2 class="main">Hoe men eene naald door een cent kan steken.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Eene naald door een cent te steken, schijnt op het -eerste gezicht iets onmogelijks. En toch is niets eenvoudiger.</p> -<p class="par">Men behoeft de naald slechts in eene kurk te steken, -zóó, dat de punt iets uitsteekt en het oog, zoo dit aan -de andere zijde mocht uitsteken, met eene nijptang af te knippen.</p> -<p class="par">Leg nu den cent met de kurk daarop, zooals in de -teekening wordt aangewezen, of eenvoudig op eene plank van zacht hout, -en sla dan flink met een hamer op de kurk.</p> -<p class="par">De naald, die in geen enkele richting kan <span class= -"pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13" name="pb13">13</a>]</span>buigen, -aangezien de kurk, welke haar omklemt, dit belet, zal den cent of een -ander muntstuk van dezelfde dikte met het meeste gemak doorboren, daar -het staal, waarvan de naald gemaakt is, gelijk wij weten, harder is dan -het brons van den cent. <span class="pagenum">[<a id="pb14" href= -"#pb14" name="pb14">14</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np8" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p014.jpg" alt= -"Evenwicht van een pollepel." width="416" height="531"></div> -<h2 class="main">Evenwicht van een pollepel.</h2> -<h2 class="sub">EERSTE STAND.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">De pollepel, welke in iedere keuken te binden is, -zal ons in staat stellen een aantal proeven uit te voeren, waarbij het -evenwicht moet verkregen worden door niet alleen het zwaartepunt te -verlagen, maar tevens door het meer naar het ophangpunt te -verplaatsen.</p> -<p class="par">Zet een knipmes, half geopend, volgens de <span class= -"pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15" name= -"pb15">15</a>]</span>aanwijzing op de teekening, op den rand eener -tafel, hang den pollepel over den hoek, welken het heft en het lemmet -van het mes met elkaar vormen, met de binnenzijde van den lepel naar de -tafel gekeerd, en laat nu het geheel los: mes en lepel zullen na eenig -heen en weer schommelen tot rust komen; het zwaartepunt ligt dan -loodrecht onder het steunpunt, er is standvastig evenwicht. Als ge zand -in den lepel doet, zal het mes, in plaats van te vallen, zich -oprichten, daar het zwaartepunt door het zand weer achter den rand der -tafel gebracht werd. <span class="pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" -name="pb16">16</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np9" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p016.jpg" alt= -"Evenwicht van een pollepel." width="417" height="528"></div> -<h2 class="main">Evenwicht van een pollepel.</h2> -<h2 class="sub">TWEEDE STAND.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Hier wordt de lepel vastgehaakt aan het begin van -het lemmet; men moet zorgen, den haak zoo te bevestigen, dat de lepel -niet kan glijden en hij met den steel in loodrechte richting een hoek -van ongeveer 45° maakt.</p> -<p class="par">Het evenwicht wordt hier verkregen, door het uiteinde -van het heft te plaatsen op den rand van <span class="pagenum">[<a id= -"pb17" href="#pb17" name="pb17">17</a>]</span>eene tafel, den vinger of -den rand van een glas, dat voor eene grootere vastheid van stand met -water gevuld is.</p> -<p class="par">De proef schijnt onmogelijk; beproef haar en ge zult -verbaasd staan over de gemakkelijkheid, waarmede gij haar kunt doen. -<span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18" name= -"pb18">18</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np10" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p018.jpg" alt= -"Evenwicht van een bord." width="696" height="413"></div> -<h2 class="main">Evenwicht van een bord.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Met den pollepel, den nederigen schepter der -keukenmeid, hebben wij twee merkwaardige proeven verricht, welke in -tegenspraak schijnen met de wetten der zwaartekracht. Als wij de -schuimspaan er bij nemen, zullen wij in staat zijn, den rand van een -omgekeerd bord op den rand van een glas of den hals eener karaf te -leggen, waarop het in den toestand van standvastig evenwicht zal -blijven liggen.</p> -<p class="par">Haak den lepel aan den rand van het bord en klem door -middel van eene schijf kurk den haak van den lepel tegen het bord, -zoodat de lepel rechts noch links kan schuiven. Leg het bord met -<span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19" name= -"pb19">19</a>]</span>de linkerhand op de karaf, haak de schuimspaan met -de rechter aan den lepel, en na eenig heen- en weerschuiven zal het u -gelukken, het bord in den evenwichtstoestand te brengen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20" name="pb20">20</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np11" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p020.jpg" alt= -"De flesch koorddanseres." width="587" height="349"></div> -<h2 class="main">De flesch koorddanseres.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Hoe zult gij eene flesch laten zweven op een door -de kamer gespannen touw? De teekening zegt u, dat ge slechts den haak -van eene parapluie in den hals der flesch hebt te steken. Om het -afglijden te voorkomen, kunt ge het touwtje waarop de flesch moet -liggen, met krijt bestrijken, evenals de koorddansers de zolen van hun -schoeisel insmeren.</p> -<p class="par">De figuur aan den rechterkant toont ons, hoe men, zonder -haar te schudden, eene flesch fijnen wijn zou kunnen afschenken. Men -zou dan slechts de parapluie moeten vervangen door een pollepel, de -flesch op eene breede strook linnen leggen en haar langzamerhand en -zonder schokken laten overhellen, door in een vat, dat onder aan den -<span class="pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21" name= -"pb21">21</a>]</span>lepel wordt gehangen, druppelsgewijze water te -gieten.</p> -<p class="par">Ik behoef u niet te zeggen, dat deze aanwijzing slechts -theoretisch is: doe de proef met eene flesch gewonen wijn, van ouden -wijn zou het zonde zijn! <span class="pagenum">[<a id="pb22" href= -"#pb22" name="pb22">22</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np12" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p022.jpg" alt= -"De potlooden in evenwicht." width="621" height="418"></div> -<h2 class="main">De potlooden in evenwicht.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Deze proef, bepaaldelijk aan H.H. scholieren -opgedragen, heeft ten doel, twee potlooden in de ruimte te laten -zweven: het eene horizontaal, met de punt op eene naald rustende of aan -een draad hangende; het andere loodrecht staande op het eerste.</p> -<p class="par">Onze lezers zijn reeds zoo vertrouwd geraakt met proeven -omtrent evenwichtstoestanden, dat het niet noodig zal zijn, deze in het -breede te beschrijven: de beide even zware messen, welke het potlood -horizontaal houden, herinneren ons de vroeger vermelde proef van de -doorboorde speld; ook het evenwicht van het andere potlood, dat -<span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23" name= -"pb23">23</a>]</span>door twee penhouders in loodrechten stand wordt -gehouden, is eene welbekende proef. Maar de verbinding van beide -proeven kwam ons merkwaardig genoeg voor om hier vermeld te worden.</p> -<p class="par">Hebben onze jonge lezers de voorwerpen zorgvuldig -gesteld, dan kunnen ze het geheel om het ophangpunt laten draaien; zij -zullen zien dat de wentelende beweging, eens begonnen, vrij lang kan -voortduren. <span class="pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24" name= -"pb24">24</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np13" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p024.jpg" alt= -"Evenwicht van tang en aschschop." width="653" height="424"></div> -<h2 class="main">Evenwicht van tang en aschschop.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als de winter ons naar het hoekje van den haard -jaagt, zullen wij daar na den maaltijd nieuwe stof vinden voor -onderhoudende proeven.</p> -<p class="par">De volgende is zeer eenvoudig: tang en aschschop is -alles wat wij noodig hebben. Leg het platte deel van de aschschop op -den vloer, zoodat de steel schuin staat ten opzichte van den vloer, en -stel daarop aan iemand uit het gezelschap voor, de aschschop in dien -stand te doen blijven, zonder eenig ander hulpmiddel dan de tang. Onze -teekening wijst u onmiddellijk de wijze van handelen aan.</p> -<p class="par">Het is voldoende een der bladen van de tang <span class= -"pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25" name="pb25">25</a>]</span>op het -blad van de aschschop te plaatsen en het andere achter den steel vast -te zetten; na eenig verschuiven vindt men den evenwichtstoestand.</p> -<p class="par">Wenschelijk is het eene tang en aschschop te kiezen, -waarvan de steel in een flinken knop eindigt, zoodat de voorwerpen eene -voldoende zwaarte hebben om de proef te doen slagen.</p> -<p class="par">Zijn de bladen van de tang van onderen te rond, dan moet -ge er een klein gedeelte van vlak vijlen, waarop de tang gemakkelijk -kan staan zonder gevaar van om te vallen. <span class="pagenum">[<a id= -"pb26" href="#pb26" name="pb26">26</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np14" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p026.jpg" alt="De duikerklok." -width="522" height="417"></div> -<h2 class="main">De duikerklok.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als wij een bierglas omgekeerd in het water -dompelen, zien wij dat het water in het glas veel lager staat dan er -omheen. Dit zeer bekende verschijnsel stelt ons in staat, op -alleraardigste wijze te laten zien, hoe de duikerklok werkt, waarin de -werklieden onder den waterspiegel vrijelijk kunnen ademen en -arbeiden.</p> -<p class="par">Wanneer ge de proef inricht, zooals wij u zullen -aanwijzen, kunnen al de toeschouwers haar goed zien. Voor waterbak kunt -ge eene omgekeerde kaasstolp nemen, die ge met den knop in eene -inmaakflesch zet. Zoodoende zult ge een doorzichtig vat hebben, waar -doorheen men alles kan <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27" -name="pb27">27</a>]</span>zien, wat binnenin plaats heeft. Dompelt ge -nu een glas in deze met water gevulde klok, dan kunt ge duidelijk -waarnemen, dat het water in het glas lager staat dan in de klok.</p> -<p class="par">Met dit feit bekend, kunt ge nu voorstellen <i>een -klontje suiker onder water te dompelen zonder het nat te maken</i>. Gij -behoeft dan slechts de suiker op eene groote, platte kurk te leggen en -het glas er overheen te stulpen; druk het glas goed rechtstandig naar -beneden, om te beletten dat de kurk kantelt, en houd het glas onder in -het vat zoo lang ge wilt.</p> -<p class="par">Als ge daarna het glas, dus natuurlijk ook de suiker met -de kurk, weder omhoog haalt, zal het klontje volkomen droog voor den -dag komen, daar de lucht in het glas het water belet heeft, met de -suiker in aanraking te komen. <span class="pagenum">[<a id="pb28" href= -"#pb28" name="pb28">28</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np15" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p028.jpg" alt="De Fransche vlag." -width="419" height="532"></div> -<h2 class="main">De Fransche vlag.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Het is algemeen bekend, dat als men voorzichtig -wijn op water giet, de wijn bovendrijft; dit verschijnsel is te -algemeen bekend, om er lang bij stil te staan; maar ditmaal willen we -in een glas den wijn <i>onder</i> en het water <i>boven</i> hebben, -zonder dat beide vloeistoffen zich met elkander vermengen. Daartoe -maakt men gebruik van het verschil in dichtheid van water, naarmate het -warm of koud is. <span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29" name= -"pb29">29</a>]</span></p> -<p class="par">Doe kokend water in een glas,<a class="noteref" id= -"xd23e453src" href="#xd23e453" name="xd23e453src">1</a> zet er een -trechter in, die tot op den bodem reikt (fig. 1) en giet er nu wijn in, -welken gij met ijs zooveel mogelijk afgekoeld hebt.</p> -<p class="par">Als ge voorzichtig te werk gaat, zult ge zien, dat de -wijn op den bodem van het glas eene duidelijk afgescheiden laag vormt. -Verwijder nu voorzichtig den trechter, maak eene blauwe vloeistof, die -lichter is dan water,—bijv. wijngeest met een weinig inkt, en -giet haar op het water. (fig. 2.) Zoo zult ge de Fransche vlag -verkregen hebben. Als ge nu een licht voor het glas plaatst, kunt ge de -drie kleuren daarachter op een muur vertoonen.</p> -<p class="par">Bij deze illuminatie krijgt ge nog vuurwerk op den koop -toe. Als ge n.l. het water in het glas koud laat worden, of ge ter -bespoediging het glas in een bak met koud water plaatst, zult ge den -wijn door het water zien opstijgen als fijne straaltjes, die op -vuurpijlen gelijken (fig. 3); de verschillende vloeistoffen zullen zich -met elkander vereenigen en de nederdalende blauwe stralen, met de -omhoog stijgende roode vermengd, zullen u het schouwspel aanbieden van -een vuurwerk in een glas water. <span class="pagenum">[<a id="pb30" -href="#pb30" name="pb30">30</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<p class="par footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= -"xd23e453" href="#xd23e453src" name="xd23e453">1</a></span> Als ge niet -wilt dat het glas springt, moet ge het glas vooruit voorzichtig -verwarmen door er een <i>zeer klein</i> scheutje heet water in te -gieten en dit dadelijk door het geheele glas te laten loopen, -vervolgens wat meer totdat ook de buitenzijde van het glas en <i>vooral -ook de onderkant van den bodem</i> goed heet is; dit water giet ge er -nu uit en het nieuwe kokende water er in. Een beker van hardglas of -voor scheikundig gebruik is natuurlijk gemakkelijker. <a class= -"fnarrow" href="#xd23e453src">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -<div id="np16" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p030.jpg" alt= -"Het okshoofd en de flesch." width="416" height="536"></div> -<h2 class="main">Het okshoofd en de flesch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Men geeft u een okshoofd met wijn en eene flesch, -en men stelt u de vraag, hoe ge de flesch zult vullen uit het spongat, -zonder ander hulpmiddel dan de flesch zelve.</p> -<p class="par">Ziehier de oplossing: Als het okshoofd goed vol wijn is, -vult ge de flesch met water; hierop sluit ge den hals met den vinger en -dompelt dien in het spongat, terwijl ge de flesch het onderst -<span class="pagenum">[<a id="pb31" href="#pb31" name= -"pb31">31</a>]</span>boven keert; hierop neemt ge den vinger van den -hals en laat de flesch eenigen tijd zoo staan, (zie de teekening); ge -zult dan zien, dat de wijn, die lichter is dan het water, langzamerhand -dit laatste in de flesch vervangt, zoodat ten slotte de flesch vol -zuiveren wijn is, terwijl het water zich in het okshoofd heeft begeven. -<span class="pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32" name= -"pb32">32</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np17" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p032.jpg" alt= -"Uitbarsting van den Vesuvius." width="421" height="531"></div> -<h2 class="main">Uitbarsting van den Vesuvius.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Vul een klein fleschje met rooden wijn, sluit het -met eene kurk, waarin van boven naar beneden een fijn gaatje geboord is -en plaats het nu in een kom of een groot glas met water. Wij weten, dat -door het verschil in dichtheid der beide vloeistoffen, het water in het -fleschje zal dringen en er den wijn uitdrijven, die in een fijn -straaltje zal opstijgen en zich aan de oppervlakte uitspreiden.</p> -<p class="par">Aan die bekende proef kunt ge iets schilderachtigs -<span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33" name= -"pb33">33</a>]</span>geven: van pleister of van aarde maakt ge een -bergje op den bodem van het glas.</p> -<p class="par">Hierin verbergt ge het fleschje, terwijl ge zorg draagt -in den top van den berg eene opening te laten om het straaltje wijn -door te laten: dit is de krater.</p> -<p class="par">Als ge het water in beweging brengt, zal de opstijgende -kolom den roodachtigen rook van een vulkaan verbeelden, die door den -wind heen en weer bewogen wordt, en ge zult den toeschouwers eene vrij -juiste nabootsing van eene uitbarsting van den Vesuvius vertoond -hebben. <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34" name= -"pb34">34</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np18" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p034.jpg" alt= -"Het water in wijn veranderd." width="321" height="663"></div> -<h2 class="main">Het water in wijn veranderd.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Hoewel hier van geen wonder sprake is, mag de -volgende proef wel interessant genoemd worden.</p> -<p class="par">Neem twee even wijde glazen, welke ik duidelijkshalve A -en B zal noemen, en dompel ze in <span class="pagenum">[<a id="pb35" -href="#pb35" name="pb35">35</a>]</span>een emmer water. Als ze vol -zijn, keer dan het glas B onder water het onderst boven en plaats het -met den rand juist op A. Haal nu de beide glazen in dien stand uit het -water, houd ze goed rechtstandig, laat ze afdruipen en veeg ze af. Ge -zult dan opmerken, dat B vol water blijft, zelfs als ge den rand een -weinig verschuift, zoodat er tusschen B en A eene kleine tusschenruimte -ontstaat, waarvan we zoo aanstonds het nut zullen zien. Als ge nu nog -op den voet van B een kleiner glas C met rooden wijn plaatst, kunt ge -aannemen, onder het oog der toeschouwers, en zelfs zonder den -welbekenden doek der goochelaars, den wijn uit C in B over te brengen, -zonder dat er een druppel in A komt, en dat wel zonder een der glazen -aan te raken.</p> -<p class="par">De proef blijkt tweeledig te zijn: 1<sup>o</sup> de wijn -moet het glas C verlaten, en 2<sup>o</sup> in het omgekeerde glas B -komen. Een draad tapisserie wol hangt met een boog in het glas C en met -de beide einden over den rand; zoo doet hij door de capillariteit -uitstekend dienst als hevel, en aan ieder einde vertoont zich dan ook -weldra een druppel, die, allengs grooter wordende, eindelijk op den -voet van B valt, om ten slotte langs dit glas naar de op elkaar -geplaatste randen der beide groote glazen te vloeien.</p> -<p class="par">Als de wijn hier gekomen is, stroomt hij niet verder -onder de werking der zwaartekracht naar omlaag, maar wordt, vreemd -genoeg, tusschen de beide randen opgezogen.</p> -<p class="par">Dit verschijnsel is een gevolg van de capillariteit en -herinnert aan de proef met eene vloeistof, welke opstijgt tusschen twee -dicht bij elkaar geplaatste glazen platen of in een zeer nauw buisje. -Als de <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36" name= -"pb36">36</a>]</span>wijn eenmaal tusschen den rand der glazen is -binnengedrongen, zullen wij zien, dat hij zich in fijne straaltjes naar -het bovendeel van het glas B begeeft, waar het water eene steeds -donkerder wordende roode kleur aanneemt, welke naar den onderrand toe -lichter en lichter wordt.</p> -<p class="par">Als de proef lang genoeg wordt voortgezet, waartoe men -niets anders behoeft te doen, dan de geheele inrichting rustig te laten -staan, zal ten slotte het water in A nog steeds helder zijn, terwijl B -eene roode vloeistof bevat, en C geheel ledig is. <span class= -"pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37" name="pb37">37</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np19" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p037.jpg" alt= -"De duivel in de champagneflesch." width="586" height="571"></div> -<h2 class="main">De duivel in de champagneflesch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Aan het einde van een vroolijk feestmaal, als de -champagne in de glazen parelt, en de vreugde en de wijn de gemoederen -hebben opgewekt, moet ge uwen gasten eens voorstellen den duivel op te -roepen, en dat wel zonder de tooverformules der geestenbezweerders en -toovenaars der middeleeuwen: <span class="pagenum">[<a id="pb38" href= -"#pb38" name="pb38">38</a>]</span>de volgende eenvoudige aanwijzingen -zijn daartoe voldoende.</p> -<p class="par">Snijd van het bristolpapier van een der menu’s een -strookje af ter breedte van omstreeks 2 cM., waaraan ge aan een der -uiteinden een rechthoekig stukje moet laten zitten, om een min of meer -artistiek duiveltje uit te snijden. Prik die strook met eene speld -tegen de kurk van eene flesch. Hierdoor hebt ge een hefboom verkregen, -waarvan de arm, waarop het duiveltje staat, de langste moet zijn.</p> -<p class="par">Neem nu van een dessertschaaltje eene rozijn, die goed -droog is, hang haar met een draadje aan het uiteinde van den anderen -arm des hefbooms en laat haar op den bodem van uw glas champagne -vallen. De draad moet zoo lang zijn, dat de hefboom nu horizontaal -staat.</p> -<p class="par">Zet voor de geheele inrichting een paar flesschen en -hang daar een servet over, zoodat alleen het duiveltje zichtbaar is, en -de toeschouwers niet zien kunnen hoe eenvoudig de zaak is.</p> -<p class="par">De bellen koolzuurgas, die zich uit den champagne -ontwikkelen, hechten zich aan de rozijn, welke daardoor lichter wordt -en na eenige seconden tot aan het oppervlak der vloeistof wordt -opgestuwd. Daar de draad niet meer gespannen is, zal de hefboom door -het gewicht van het poppetje overhellen, en de duivel verdwijnt achter -het servet. Deze mag dus niet grooter zijn dan de hoogte van den wijn -in het glas. Is de rozijn aan de oppervlakte gekomen, dan barsten de -koolzuurbellen, en daar zij nu niet meer door die broze drijvers -gedragen wordt, zinkt ze weder in den wijn, trekt aan het draadje en de -duivel komt weer te voorschijn. Dit rijzen en dalen <span class= -"pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39" name="pb39">39</a>]</span>van de -rozijn duurt meer dan tien minuten, onverschillig of men zich van -champagne, dan wel van Victoria-, Selzer- of kunstmineraalwater -bedient.</p> -<p class="par">Zijn sommige onzer proeven misschien wat moeielijk, bij -deze zullen onze lezers daaromtrent niet te klagen hebben, en de -kleintjes, aan wie deze proef is opgedragen, zullen zeker van pret -“kiekeboe!” roepen. <span class="pagenum">[<a id="pb40" -href="#pb40" name="pb40">40</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np20" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p040.jpg" alt= -"De gedresseerde visch." width="523" height="418"></div> -<h2 class="main">De gedresseerde visch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Maak aan de beide einden een gaatje in een ei, -blaas het door de eene opening leeg en maak een der gaatjes met een -weinig was dicht. Zijt ge een liefhebber van rauwe eieren, dan is -één gaatje voldoende en kunt ge het ei uitzuigen. Teeken -nu met een zacht, zwart potlood twee oogen op de eierschaal volgens de -teekening.</p> -<p class="par">Maak verder een zakje van twee stukjes rood flanel -volgens de stippellijn van onze teekening aaneengenaaid, doe er als -ballast wat hagelkorrels in, en schuif het ei er half in met de opening -in den zak. Plak den rand van den zak met rood zegellak op de -eierschaal en de visch is gereed. <span class="pagenum">[<a id="pb41" -href="#pb41" name="pb41">41</a>]</span></p> -<p class="par">De stukken flanel kunnen volgens de teekening geknipt -worden, maar ge kunt door den vorm en het aantal vinnen te wijzigen, uw -visch een meer of minder zonderlinge gedaante geven.</p> -<p class="par">Hoe de vorm ook zij, de visch zal een uitstekende -Cartesiaansche duiker zijn, welken ge kunt laten rijzen of zinken in -een hoog, met water gevuld glas, waarover ge een vlies van caoutchouc -of een andere geen vocht doorlatende stof hebt gebonden.</p> -<p class="par">Gij moet zooveel ballast in den visch doen, dat hij nog -drijft, maar door een zeer lichten stoot met de hand naar den bodem -zinkt.</p> -<p class="par">Als ge nu de hand op het vlies legt en zachtjes op het -water drukt, zal het water door het gaatje in het ei dringen; waardoor -de visch zwaarder wordt en zinkt. Houdt de drukking met de hand op, dan -zal de lucht, die door het binnengedrongen water werd samengeperst, -zich weer uitzetten en het water uitdrijven; daar de visch nu lichter -is geworden, zal hij weer naar boven komen en uwe bevelen schijnen op -te volgen, mits de bewegingen van uwe hand bij het drukken voor de -toeschouwers niet merkbaar zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb42" -href="#pb42" name="pb42">42</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np21" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p042.jpg" alt= -"Een zonderlinge blaker." width="530" height="414"></div> -<h2 class="main">Een zonderlinge blaker.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Men zal moeten bekennen, dat een glas water wel de -zonderlingste blaker is, dien men kan bedenken; gij zult echter zien, -dat hij niet slechter is dan een andere.</p> -<p class="par">Bezwaar een eind stearinekaars, door er van onderen een -spijker in te steken van zoodanig gewicht, dat de kaars juist tot den -bovenkant inzinkt; de pit mag echter niet nat worden.</p> -<p class="par">Als ge nu de kaars aansteekt, zal zij blijven branden, -in weerwil van de voor haar zeer gevaarlijke omgeving.</p> -<p class="par">Dit schijnt op het eerste gezicht buitengewoon; maar als -men even nadenkt begrijpt men wat er moet gebeuren. <span class= -"pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43" name="pb43">43</a>]</span></p> -<p class="par">Door de verbranding wordt de kaars weliswaar korter, en -schijnt de pit met het water in aanraking te moeten komen, maar -daarentegen neemt het gewicht van de kaars daarbij af, waardoor zij -stijgt.</p> -<p class="par">Daar bovendien de stearine aan de buitenzijde door de -vloeistof wordt afgekoeld, zal zij langzamer smelten dan in de lucht, -de kaars zal van boven voortdurend holler worden, zoodat de vlam zich -een soort van putje graaft, dat terzijde van de teekening is -afgebeeld.</p> -<p class="par">Deze uitholling werkt klaarblijkelijk mede tot het -lichter worden van de kaars; en de pit zal, zooals te vermoeden was, -tot het einde opbranden.</p> -<p class="par">De practische zijde van deze proef is, dat de hoogte van -de vlam van onze kaars even onveranderlijk is als die van den -vloeistofspiegel en men aldus een lichtend punt van standvastige hoogte -verkrijgt; dit kan van belang zijn bij photometrische proeven, welke -ten doel hebben de lichtsterkte van verschillende vlammen te meten. -<span class="pagenum">[<a id="pb44" href="#pb44" name= -"pb44">44</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np22" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p044.jpg" alt= -"Met een bezemsteel een brief te wegen." width="331" height= -"635"></div> -<h2 class="main">Met een bezemsteel een brief te wegen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Om lichte voorwerpen te wegen, brieven bijv., -heeft men eene vrij gevoelige balans noodig; als zoodanig bevelen wij -onzen lezers onzen brievenweger aan, die van een bezemsteel gemaakt kan -worden. <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45" name= -"pb45">45</a>]</span></p> -<p class="par">Zaag van een bezemsteel een stuk af ter lengte van -ongeveer 30 cM. en bezwaar dit van onderen zoodanig, dat er, als het in -water gedompeld wordt, een stuk van ongeveer 10 cM. hoogte boven den -waterspiegel uitsteekt, en het zuiver rechtstandig drijft.</p> -<p class="par">(Kies vooral een <i>droog</i> stuk hout en verf het, -<i>ook van onderen</i>, voor ge begint.) Spijker er nu met een klein -nageltje een schaaltje op in den vorm van een visitekaartje, en uw -brievenweger is gereed. Om er de graadverdeeling op aan te brengen, -legt ge op het schaaltje achtereenvolgens 2, 4, 6, enz. bronzen centen, -waardoor het werktuig regelmatig dieper zal zinken en plaatst ge -potloodstreepjes bij de opeenvolgende punten van inzinking.</p> -<p class="par">Daar 2 nieuwe centen 5 G. wegen, wijst de inzinking tot -het 1e, 2e, 3e streepje enz., eene belasting aan van 5, 10, 15 G., -enz.</p> -<p class="par">Legt ge nu den brief, welken ge wenscht te wegen, op het -schaaltje, na de centen weggenomen te hebben, en het werktuig zinkt -niet tot het 3<sup>e</sup> streepje in, dan weegt de brief geen 15 G., -en een postzegel van 5 cts. is voor de frankeering voldoende; komt het -3<sup>e</sup> streepje onder den waterspiegel dan moet het port -verdubbeld worden. <span class="pagenum">[<a id="pb46" href="#pb46" -name="pb46">46</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np23" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p046.jpg" alt= -"De zeepbellen en het koolzuurgas." width="519" height="469"></div> -<h2 class="main">De zeepbellen en het koolzuurgas.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">In de eerste plaats zal ik u vertellen, op welke -wijze iedereen koolzuurgas kan bereiden.</p> -<p class="par">Neem een wijd en diep glas, bijv. een groot bierglas, -houd daarin de pijp van eene spuitwaterflesch, en spuit een weinig -mineraalwater met kort afgebroken straaltjes in het glas. Hieruit zal -zich koolzuurgas ontwikkelen, dat door zijne groote dichtheid -(1½ maal zoo zwaar als de dampkringslucht), deze uit het glas -drijft. <span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47" name= -"pb47">47</a>]</span></p> -<p class="par">Zuig nu met een strootje het spuitwater uit het glas, -maar zorg daarbij, dat het strootje tot op den bodem van het glas -reikt, en er bovendien nog omstreeks 1 cM. water in het glas blijft. -Herhaal dit inspuiten en uitzuigen van water, totdat het glas geheel -met koolzuurgas gevuld is. <i>Zien</i> kunt ge dit niet, daar dit gas -even onzichtbaar is als de lucht; als ge echter een brandenden lucifer -in het glas steekt en deze dan dadelijk uitgaat, kunt ge zeker zijn, -dat het glas vol koolzuur is.</p> -<p class="par">Dek nu het glas met een theeschoteltje om de diffusie -van het gas in de lucht te beletten, en alles is gereed voor de -volgende proeven met zeepbellen: 1<sup>o</sup>. Bereid de vloeistof, -waarvan wij de samenstelling in het opstel: Gedaanteverwisselingen van -een zeepbel (bladz. 88) opgeven en blaas met een in vieren gespleten -strootje (in de teekening ligt het op het vat met vloeistof) eene -zeepbel. Deze moet ge nu in het met koolzuurgas gevulde glas B laten -vallen. Zoodra zij op de gaslaag komt, zult ge haar uit het glas zien -omhoogspringen onder de werking van eene opstuwende kracht, die grooter -is dan haar eigen gewicht; eene andere bel daarentegen, in het niet met -gas gevulde glas A gedaan, zinkt daarin naar den bodem en spat daar -uiteen.</p> -<p class="par">2<sup>o</sup>. Als ge de bel behoedzaam op de gaslaag -plaatst, zult ge een zeer merkwaardig verschijnsel waarnemen: de bel -zwelt op, wordt zwaarder en zinkt in het glas, steeds in omvang -toenemende, zooals men in C ziet, om eindelijk tegen de opstaande -wanden stuk te stooten.</p> -<p class="par">Dit wordt hierdoor veroorzaakt, dat het koolzuurgas door -endosmose de bel binnendringt, waardoor het gewicht en de omvang van de -bel, <span class="pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48" name= -"pb48">48</a>]</span>die oorspronkelijk met lucht gevuld was, -vermeerderd worden.</p> -<p class="par">Als ge de glycerine-vloeistof (vloeistof van Plateau) -niet kunt krijgen, moet ge u met goed gewoon zeepwater tevreden -stellen. <span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49" name= -"pb49">49</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np24" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p049.jpg" alt= -"De schorpioen van kamfer." width="531" height="417"></div> -<h2 class="main">De schorpioen van kamfer.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Plaats op de oppervlakte van het water in eene -schaal stukjes kamfer van verschillende grootte in den vorm van het een -of ander dier, een schorpioen bijv. Na eenigen tijd begint het dier -zich in de vloeistof te bewegen; ge ziet het met de pooten trekken, -alsof het beproefde te zwemmen, en den staart krommen.</p> -<p class="par">Deze aardige proef is zeer eenvoudig en weinig kostbaar, -daar men in iedere huishouding kamfer bij de hand heeft; -niettegenstaande deze schijnbare eenvoudigheid, kan zij ons stof -leveren voor eenige zeer belangwekkende opmerkingen:</p> -<p class="par">1<sup>o</sup>. Onze schorpioen drijft op het water, maar -<span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50" name= -"pb50">50</a>]</span>dompelt daarbij haast geheel onder; dit bewijst -ons, dat de dichtheid van kamfer geringer is dan die van water, maar er -slechts zeer weinig van verschilt; het soortgelijk gewicht is dan ook -0.995.</p> -<p class="par">2<sup>o</sup>. Het dier lost niet op: kamfer is dus -onoplosbaar in water; hadden wij het daarentegen in alcohol geplaatst, -dan zouden wij bespeurd hebben, dat alcohol de kamfer oplost.</p> -<p class="par">3<sup>o</sup>. De losse stukken, waaruit onze schorpioen -bestaat, blijven aaneenliggen juist zooals ze gelegd werden en schijnen -aan elkaar te kleven: ze blijven verbonden door de kracht, welke men -<i>cohaesie</i> noemt.</p> -<p class="par">4<sup>o</sup>. Ten slotte: dat de schorpioen de -zonderlinge bewegingen maakt, waarvan wij zooeven spraken, wordt -veroorzaakt door de welbekende eigenschap van kamfer, dat zij in -beweging geraakt op het water, waarop zij drijft. Wij weten inderdaad, -dat een stukje kamfer, op een wateroppervlak geplaatst, na eenige -oogenblikken eene voortgaande en draaiende beweging zal verkrijgen; -deze bewegingen ontstaan, volgens sommigen door eene terugwerkende -kracht, door de ontwikkeling van kamferdampen ontstaan, volgens anderen -door eene geheimzinnige kracht, spanning aan de vloeistofoppervlakte -geheeten. <span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51" name= -"pb51">51</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np25" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p051.jpg" alt= -"Het waterrad van stroohalmen." width="442" height="610"></div> -<h2 class="main">Het waterrad van stroohalmen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Maak in den bodem van eene groote uitgeholde kurk -een gaatje, en bevestig daarin een halm van roggestroo ter lengte van -omstreeks 40 cM.</p> -<p class="par">Aan het andere einde van dien stroohalm, in A (zie de -afbeelding rechts op de teekening), maakt <span class="pagenum">[<a id= -"pb52" href="#pb52" name="pb52">52</a>]</span>ge met lak een -dwarsstrootje vast, waarin op het midden een gaatje is gemaakt, om -beide buizen met elkander in verbinding te stellen. Sluit de dwarsbuis -aan de einden met lak en maak daarin, dicht bij de beide uiteinden aan -twee tegenovergestelde zijden een gaatje, waartegen ge een paar -strootjes van omstreeks 2 cM. lengte met een weinig lak bevestigt; deze -dienen voor uitstroomingsbuizen. Zij moeten schuin afgesneden worden, -om de uitstrooming van de lucht en dientengevolge de afvloeiing van de -vloeistof te bevorderen.</p> -<p class="par">Verbind de kurk met drie draadjes aan een metalen -schijfje, bijv. een knoop, hang dezen aan een draad op, die door het -middelste gaatje van den knoop gaat, en vul de kurk nu met water of -houd ze onder een dun waterstraaltje: het water zal door de -uitstroomingsbuizen wegvloeien, en daar de openingen hiervan naar -tegenovergestelde zijden gericht zijn, zal de geheele toestel met -groote snelheid in de richting der pijltjes gaan draaien; dit wordt -veroorzaakt door de drukking (reactie) van het water tegen die deelen -der zijwanden van de horizontale buis, welke tegenover de -uitstroomingsopeningen liggen. Het geheele werktuig draagt in de -natuurkundige leerboeken den naam van <i>Waterrad van Segner</i>.</p> -<p class="par">Daar de verbinding der buizen door middel van lak vrij -lastig is, kunt ge hiertoe ook drie kleine kurken gebruiken, zooals de -doorsneden op het midden van onze teekening aanwijzen.</p> -<p class="par">In de middelste kurk boort ge twee gaten, die -rechthoekig op elkaar staan (zie fig. A′), en steekt daarin de -vertikale buis en twee dwarshalmen. Twee kleinere kurken (zie fig. -B′) bevestigen de uitstroomingsbuizen aan de dwarshalmen. -<span class="pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53" name= -"pb53">53</a>]</span></p> -<p class="par">Als stroo ons niet sterk genoeg toeschijnt, kunnen wij -het vervangen door eene dunne koperen buis, bijv. eene gordijnroede. -Het uiteinde van de buis, dat in de kurk gestoken is, wordt -gedeeltelijk weggesneden en het overblijvende omgebogen als in -C′; dit wordt opgehangen aan een ijzerdraad, om welken de toestel -kan draaien.</p> -<p class="par">In plaats van twee, kunt ge ook vier dwarsbuizen -aanbrengen, en ze een weinig ombuigen, zooals de teekening aanwijst, -waardoor de afzonderlijke uitstroomingsbuizen onnoodig worden.</p> -<p class="par">Hang den aldus gewijzigden toestel boven de tafel, na -het licht uitgedaan te hebben; giet wat warme rum in het kurken -bekertje en steek de uitstroomende straaltjes vocht aan, dat als een -vuurregen zal neerdalen op den pudding of de omelet welke er onder -staat; gij zult eens zien, hoe verrast uwe gasten zullen zijn bij het -zien van dit vreemde vuurwerk. <span class="pagenum">[<a id="pb54" -href="#pb54" name="pb54">54</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np26" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p054.jpg" alt= -"De draaiende hevel." width="481" height="570"></div> -<h2 class="main">De draaiende hevel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Loodrecht door het midden van eene groote kurk -gaat een stroohalm; deze draagt een liggenden halm van dezelfde dikte; -de beide hangende halmen zijn dunner, evenals de beide -uitstroomingsbuisjes, welker openingen weder naar tegenovergestelde -zijden moeten gericht zijn (zie de teekening). De verbinding der deelen -geschiedt op dezelfde wijze als bij den vorigen toestel, met lak of met -kurken. <span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55" name= -"pb55">55</a>]</span></p> -<p class="par">De uiteinden van de horizontale buis en de hangende -buizen moeten weder met lak of was afgesloten worden.</p> -<p class="par">De aldus ingerichte toestel is, naar wij gelooven, iets -nieuws op wetenschappelijk gebied: waterrad en hevel in -één werktuig vereenigd.</p> -<p class="par">De kurk wordt nu in een glas water geplaatst, zoodat het -ondereinde van den middelsten stroohalm onder water uitkomt; twee -personen zuigen tegelijk aan de beide uitstroomingsbuizen, en zoodra de -uitstrooming begint, gaat de geheele toestel draaien; tegelijkertijd -wordt het glas geledigd, totdat de horizontale halm zoo ver gedaald is, -dat hij op den rand van het glas komt te liggen.</p> -<p class="par">Als men zorgt voor een onafgebroken toevoer van water, -en deze zoodanig geregeld wordt, dat de waterspiegel in het glas even -hoog blijft, dan werkt de toestel steeds door.</p> -<p class="par">Misschien kan dit denkbeeld groote diensten bewijzen aan -water-werktuigkundigen, om waterkracht nuttig aan te wenden zonder hulp -van werktuigen.</p> -<p class="par">In plaats van het broze stroo, kan men zeer dunne -koperen buisjes gebruiken, die omgebogen en in een kurk gestoken -worden, volgens de afbeelding aan den rechterkant op onze -teekening.</p> -<p class="par">Bij deze inrichting kan men zooveel buisjes gebruiken -als men wil, en kan dezelfde persoon ze één voor -één in werking brengen.</p> -<p class="par">Gebruikt ge stroo, dan moeten de uitstroomingsbuizen -weder schuin afgesneden worden; bij koperen buisjes worden, de -uitstroomingsopeningen een weinig dicht geknepen, om het water minder -snel te laten afvloeien. <span class="pagenum">[<a id="pb56" href= -"#pb56" name="pb56">56</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np27" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p056.jpg" alt="De Stoomboot." -width="540" height="488"></div> -<h2 class="main">De Stoomboot.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Een scheepje van karton zullen wij laten varen, -door er eene stoomboot van te maken met behulp van twee -eierschalen.</p> -<p class="par">Uw werk als scheepsbouwmeester is niet moeielijk: gij -snijdt de deelen van het schip uit tamelijk dik karton, en plakt ze met -lak goed waterdicht aaneen.</p> -<p class="par">De scheepsboorden maakt ge van spelden en zwart garen, -en aan den achtersteven bevestigt ge een roer, dat om eene speld moet -kunnen draaien en met twee draden van ongelijke lengte <span class= -"pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57" name="pb57">57</a>]</span>aan de -boorden kan verbonden worden; hierdoor kan het roer schuin gezet -worden, als uwe zee de bescheiden afmetingen heeft van een bak met -water, waarin de boot in de rondte moet varen.</p> -<p class="par">Twee ijzerdraden, volgens onze teekening gebogen, en -beide rustende in twee <span class="corr" id="xd23e728" title= -"Bron: insnijdigen">insnijdingen</span> in den romp, dragen eene ledige -eierschaal. Het ei moet <i>door zuigen</i> geledigd zijn, daar er -slechts, één gaatje in de schaal mag wezen.</p> -<p class="par">Vul nu de eierschaal zoo ver met water, dat, als het ei -horizontaal ligt, de waterspiegel een weinig onder het gaatje blijft. -Nu is de <i>ketel</i> gereed, wij leggen hem op de beide ijzerdraden -met de opening naar achteren; deze moet boven het scheepsboord -liggen.</p> -<p class="par">Als <i>vuurhaard</i> zetten we daaronder een halven -eierdop op een ring van kurk, die met lak op den bodem van de boot -bevestigd is; in den dop doen wij een vlokje watten, goed met wijngeest -gedrenkt.</p> -<p class="par">Eenige seconden nadat de wijngeest is aangestoken, -begint het water te koken, en er komt een stoomstraaltje uit het gaatje -in de eierschaal. Door de <i>reactie</i> van dien stoomstraal tegen de -lucht zal het scheepje zich <i>vooruit</i> bewegen; ge hebt aldus een -stoomschip verkregen, dat zonder machine, raderen noch schroef kan -varen. <span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58" name= -"pb58">58</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np28" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p058.jpg" alt="Het kanonschot." -width="532" height="418"></div> -<h2 class="main">Het kanonschot.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wilt ge aan tafel de ontroering gevoelen, die door -een kanonschot wordt teweeggebracht, het gebulder vernemen, dat -zenuwachtige menschen doet schrikken, de bom met bliksemsnelheid zien -voortvliegen, en ten slotte het verschijnsel van den terugsprong van -een stuk geschut waarnemen?</p> -<p class="par">Zeg gerust “ja!”, want de proef, welke ik u -zal voorstellen te doen, is zoo onschuldig mogelijk, gelijk ge dadelijk -zien zult.</p> -<p class="par">Neem eene ledige flesch van dik glas (eene -champagneflesch is uitstekend), en vul haar voor een derde met water, -waarin ge een weinig dubbel-koolzure soda (het welbekende -zuiveringszout) oplost. <span class="pagenum">[<a id="pb59" href= -"#pb59" name="pb59">59</a>]</span></p> -<p class="par">Maak vervolgens van eene speelkaart een buisje, sluit -een der einden daarvan met een prop vloeipapier en doe er een weinig -fijn gestampt wijnsteenzuur in.</p> -<p class="par">Hang nu uwe gereedgemaakte kardoes met behulp van eene -speld en een draadje onder aan de kurk van de flesch (deze moet -voorloopig blijven <i>staan</i>), en zet nu de kurk zoo vast mogelijk -op de flesch, na de lengte van den draad zoodanig geregeld te hebben, -dat het ondereinde van de buis niet aan de vloeistof in de flesch -raakt.</p> -<p class="par">Nu is het kanon geladen, en hebben wij het nog maar af -te vuren. Daartoe behoeven we niets anders te doen dan de flesch -horizontaal op twee potlooden te leggen, welke evenwijdig aan elkaar op -tafel liggen en de affuit voorstellen.</p> -<p class="par">De vloeistof dringt in de buis, lost het wijnsteenzuur -op, en het koolzuurgas, dat plotseling ontwikkeld wordt, drijft de kurk -met een geweldigen slag uit de flesch; deze rolt door de reactie op de -twee potlooden achteruit, en bootst zoodoende den terugsprong van een -stuk geschut volkomen na. <span class="pagenum">[<a id="pb60" href= -"#pb60" name="pb60">60</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np29" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p060.jpg" alt= -"Een papieren visch op het watervlak te laten zwemmen." width="526" -height="413"></div> -<h2 class="main">Een papieren visch op het watervlak te laten -zwemmen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Knip van gewoon papier een visch, zooals op de -teekening op de ware grootte is voorgesteld, maak in het midden eene -cirkelvormige opening <i>a</i>, die door een nauw kanaal <i>ab</i> in -den staart moet uitmonden, giet water in een langwerpigen bak en leg -den visch daarop; de onderzijde moet geheel met het water in aanraking -zijn, de bovenkant echter volkomen droog blijven.</p> -<p class="par">Neem nu aan, het dier te laten bewegen, zonder het aan -te raken, noch er op te blazen. Dit kunt ge op de volgende wijze -bewerkstelligen: giet voorzichtig een grooten druppel olie in de -opening <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61" name= -"pb61">61</a>]</span><i>a</i>; deze olie zal zich over de oppervlakte -van het water trachten te verspreiden, doch dit is slechts mogelijk als -zij door het kanaal <i>ab</i> wegvloeit. Door de reactie, waarvan wij -reeds voorbeelden gaven, zal de visch voortgestuwd worden in eene -richting, tegenovergesteld aan die van de uitstroomende olie, dus -vooruit, en de beweging zal lang genoeg duren om de toeschouwers in de -gelegenheid te stellen, met verbazing de beweging van een eenvoudig -stuk papier aan de oppervlakte van het water gade te slaan, zonder te -kunnen begrijpen, hoe dit mogelijk is, indien zij niet van te voren -ingelicht zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62" name= -"pb62">62</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np30" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p062.jpg" alt="De tooverfiguren." -width="535" height="420"></div> -<h2 class="main">De tooverfiguren.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Teeken op een vierkant stukje gewoon wit papier of -postpapier met een in water gedoopt potlood eene willekeurige -meetkunstige figuur: een vierkant, een rechthoek, een driehoek, een -veelhoek, enz.</p> -<p class="par">Laat het stuk papier in een bak met water drijven, met -de teekening boven (<i>de onderzijde van het papier moet op alle punten -met het water in aanraking zijn</i>), en bedek de teekening met water; -als ge een weinig voorzichtig zijt, is dit vrij gemakkelijk, daar de -vochtige omtrek van de figuur (een driehoek bijv.) het water belet -buiten de getrokken lijnen te vloeien.</p> -<p class="par">Neem nu eene speld, en steek de punt daarvan op een -willekeurig punt van den driehoek <i>in</i> het <span class= -"pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63" name="pb63">63</a>]</span>water, -maar zonder het papier aan te raken; gij zult dan terstond het papier -zich in een bepaalde richting zien bewegen, totdat het middelpunt van -figuur A (zwaartepunt) van den driehoek juist onder de punt van de -speld ligt.</p> -<p class="par">Het is gemakkelijk het punt A vooraf te bepalen (het is -het snijpunt van twee lijnen, die uit twee hoeken naar het midden der -overstaande zijden getrokken worden), zoodat ge u kunt overtuigen, dat -het papier zich in de richting van het pijltje beweegt, totdat A zich -onder de punt der speld bevindt. Op dat oogenblik houdt de beweging van -het papier op.</p> -<p class="par">Herhaal de proef met een rechthoek of een vierkant; het -punt dat zich onder de punt der speld bevindt, als de beweging van het -papier ophoudt, zal het snijpunt der beide diagonalen zijn.</p> -<p class="par">Hebt ge op het papiertje een kaartje van Frankrijk -geteekend en dit met water bedekt, dan zal u blijken, dat de plek, -welke onder de speld komt te liggen overeenkomt met de plaats, waar ge -op de kaart de stad Bourges vindt. Dit is voorzeker eene merkwaardige -wijze om aan te toonen, dat de stad Bourges het middelpunt van -Frankrijk is.</p> -<p class="par">Doe dezelfde proef ook eens met een klein kaartje van -Nederland, misschien verneem ik dan wel eens bij gelegenheid van u, -waar het middelpunt van Nederland is.</p> -<p class="par">(Daar de Zuiderzee en de Wadden ook tot het gebied van -Nederland behooren, moeten de oppervlakten hiervan ook met water bedekt -worden). <span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64" name= -"pb64">64</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np31" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p064.jpg" alt= -"De kracht van den adem." width="692" height="532"></div> -<h2 class="main">De kracht van den adem.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als ge een papieren zak opblaast en hem daarna, -door er een slag met de vlakke hand op te geven, laat barsten, om den -welbekenden knal teweeg te brengen, hebt ge u dan wel eens afgevraagd, -hoeveel kracht uw adem had? Gij weet, dat die kracht kan gemeten worden -met een werktuig, dat <i>spirometer</i> heet, en wel op kermissen te -zien is. Ik stel u voor, den spirometer eenvoudig door een papieren zak -te vervangen. <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65" name= -"pb65">65</a>]</span></p> -<p class="par">De zak moet vrij lang, nauw, en van stevig papier zijn. -Leg hem plat op de tafel, dicht aan den rand, met de opening naar u -toe, zet er al meer en meer belasting op, en ge zult verbaasd staan -over het gewicht, dat uw adem aldus kan opheffen.</p> -<p class="par">Een paar zware woordenboeken om te blazen, die van -Kramer’s bijv., zal blijken slechts een spel voor u te zijn. -<span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66" name= -"pb66">66</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np32" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p066.jpg" alt= -"De weerbarstige kurk." width="551" height="422"></div> -<h2 class="main">De weerbarstige kurk.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem eene kurk, waarvan de middellijn kleiner is -dan de wijdte van den hals eener gewone flesch, bijv. eene kurk van een -medicijnfleschje, steek haar in den hals en verzoek dan iemand haar in -de flesch te blazen. Dat schijnt heel gemakkelijk, en men blaast uit -alle macht tegen de kleine kurk; maar deze, in plaats van de flesch in -te gaan, springt er met des te meer snelheid uit, naarmate men harder -geblazen heeft; men beproeft het nog eens met zachtjes blazen, maar met -denzelfden uitslag: de kurk komt halsstarrig naar buiten, in plaats van -in de flesch te gaan.</p> -<p class="par">Dit verschijnsel, dat de belangstelling van alle -toeschouwers wekt en zeer vermakelijk is, laat zich <span class= -"pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67" name="pb67">67</a>]</span>aldus -verklaren: Als ge op de kurk blaast, dringt er tegelijk eene zekere -hoeveelheid lucht de flesch binnen en wordt daarin in die mate -verdicht, dat zij door haar vermeerderde spanning de kurk krachtig naar -buiten drijft. Hebt ge aan uw verzoek een weddenschap verbonden, dan -zult ge die zeker winnen, tenzij uw tegenpartij, wat ik voor hem hoop, -<i>Natuurkunde in de Huiskamer</i> gelezen heeft; want in dat geval zal -hij, niet op ééne, doch op twee wijzen in staat zijn, de -overwinning te behalen op de <i>weerbarstige kurk</i>:</p> -<p class="par">1<sup>o</sup>. Daar men door blazen de lucht in de -flesch verdicht, en de kurk dus naar buiten gejaagd wordt, kunt ge -beproeven, of ge niet beter zult slagen, door het tegendeel te doen, d. -w. z. door de lucht uit de flesch op te zuigen, waardoor de -buitenlucht, zoodra ge uw mond van den hals hebt weggenomen, door de -verminderde spanning van de verdunde lucht in de flesch naar binnen -stroomt en de kurk medevoert, die tegen den bodem van de flesch -aanvliegt;</p> -<p class="par">2<sup>o</sup>. De lucht verdunning kan ook verkregen -worden door de flesch boven eene lamp of bij het vuur te verwarmen; een -koude luchtstroom in de flesch geblazen zal de kurk dan naar binnen -drijven.</p> -<p class="par">Welke handelwijze ge ook volgt, ge moet altijd zorgen, -dat de flesch van binnen goed droog is; en iederen keer als de flesch -door het blazen beslagen is, waardoor het glijden van de kurk langs de -wanden belemmerd wordt, moet de hals uitgeveegd worden. <span class= -"pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68" name="pb68">68</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np33" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p068.jpg" alt= -"Een kwartje onder een rijksdaalder vandaan te blazen." width="549" -height="419"></div> -<h2 class="main">Een kwartje onder een rijksdaalder vandaan te -blazen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem een kegelvormig wijnglas; de middellijn van -den rand moet een weinig grooter zijn dan die van een rijksdaalder: leg -onderin een kwartje of een dubbeltje, en den rijksdaalder, die maar -zeer weinig in het glas mag zakken, als een soort van deksel -horizontaal er overheen.</p> -<p class="par">Nu kunt ge aannemen, dat ge, zonder het glas of den -rijksdaalder aan te raken, het kwartje uit het glas kunt krijgen.</p> -<p class="par">Ge behoeft dan slechts zeer krachtig en snel aan den -omtrek op den rijksdaalder te blazen: deze kantelt om zijne middellijn -en gaat loodrecht <span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69" -name="pb69">69</a>]</span>staan, en te gelijker tijd zal de lucht, die -door uw blazen onder het kwartje verdicht werd, dit laatste uit het -glas doen springen; de rijksdaalder herneemt daarna zijn horizontalen -stand.</p> -<p class="par">De proef gelukt ook met een klein maderaglas of een -eierdopje: maar met een kegelvormig glas toch beter. <span class= -"pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70" name="pb70">70</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np34" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p070.jpg" alt= -"De vliegende vlinder." width="436" height="587"></div> -<h2 class="main">De vliegende vlinder.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Giet eene flesch met wijde opening half vol water, -zet dan met behulp van eene doorboorde kurk een blikken, of nog beter -een glazen trechter goed luchtdicht in den hals, (de trechter mag niet -tot in het water reiken) en werp nu een weinig dubbel-koolzure soda en -wijnsteenzuur (beide in <span class="pagenum">[<a id="pb71" href= -"#pb71" name="pb71">71</a>]</span>poedervorm) door den pijp van den -trechter in het water.</p> -<p class="par">Ten gevolge van de ontwikkeling van het koolzuurgas zal -zich eene hevige opbruising vertoonen, en daar er zich meer en meer -koolzuurgas ontwikkelt, zal het door de pijp van den trechter uit de -flesch komen. Maar als ge twee of drie balletjes van vlierpit of zelfs -van kurk, zóó groot dat ze niet in de pijp dringen, in -den trechter geplaatst hebt, kan het gas slechts bij tussenpoozen -ontsnappen, daar een der balletjes altijd door zijn eigen gewicht op de -opening van den trechter valt en deze afsluit, totdat het gas in de -flesch spanning genoeg heeft gekregen om het balletje op te lichten. Op -dat oogenblik vermindert de spanning, daar een gedeelte van het gas -ontsnapt, en een der balletjes valt weder op de opening. Dit -verschijnsel gaat voort, zoolang de gasontwikkeling duurt, en als ge de -balletjes gekleurd hebt, zult ge zien dat die dans van levenlooze -voorwerpen zeer eigenaardig is.</p> -<p class="par">Ge kunt de proef zelfs zeer smaakvol inrichten door een -der balletjes midden op een stukje sigarettenpapier te plakken, dat ge -als de vleugels van een vlinder hebt uitgeknipt en gekleurd. Gij ziet -dan den vlinder in den trechter rondfladderen en zich van tijd tot tijd -op den rand nederzetten, evenals een levende vlinder op eene bloem -doet. <span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72" name= -"pb72">72</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np35" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p072.jpg" alt= -"De middelpuntvliedende kracht." width="646" height="421"></div> -<h2 class="main">De middelpuntvliedende kracht.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Ge zult allen wel eens in een circus gezien -hebben, dat iemand een glas water in een hoepel zette en dezen met eene -verbazende snelheid liet draaien, zonder dat er een druppel water uit -het glas viel; iedereen weet dat dit verschijnsel een gevolg is van de -z. g. middelpuntvliedende kracht.</p> -<p class="par">Dezelfde proef kan evengoed gedaan worden met het glas -alleen, zonder eenig hulpmiddel. Als het glas vóór u op -tafel staat, moet ge het dus met de hand opnemen, het met uitgestoken -arm een geheelen cirkel door de lucht laten beschrijven en het daarna -weder op tafel plaatsen, zonder er een druppel uit gemorst te hebben. -<span class="pagenum">[<a id="pb73" href="#pb73" name= -"pb73">73</a>]</span></p> -<p class="par">De geheele kunst bestaat hierin, dat ge het glas goed -vasthoudt: in plaats van het aan te vatten alsof ge gingt drinken, -neemt ge het zóó met de hand op, dat de handpalm naar -buiten gekeerd is (zie de afbeelding rechts); zwaai den arm stoutweg -door de lucht in de richting van de pijltjes op de teekening, niet te -snel en zonder schokken; als het glas eene geheele omzwaaiing heeft -volbracht, bevinden de hand en het glas zich in den stand, als links is -afgebeeld; in dien stand zet ge het glas weer op tafel. Na een weinig -oefening zijt ge in staat, de proef met een glas wijn te doen; maar -begin veiligheidshalve met water: het tafellaken en uwe dischgenooten -kunnen daar slechts bij winnen. <span class="pagenum">[<a id="pb74" -href="#pb74" name="pb74">74</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np36" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p074.jpg" alt="Het dansende ei." -width="704" height="386"></div> -<h2 class="main">Het dansende ei.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Leg het ei (hard gekookt en niet rauw) op eene -gladde plank en deel aan die plank eene cirkelvormige horizontale -beweging mede, die steeds sneller en sneller wordt. Het ei, dat midden -op de plank ligt, neemt die beweging over en begint met toenemende -snelheid om zijne as te draaien, totdat het eindelijk rechtop staat, -volkomen als een tol.</p> -<p class="par">Bij alle proeven, die betrekking hebben op -evenwichtstoestanden, waarbij eieren gebruikt worden, wordt het -welslagen bevorderd, door het ei gedurende het koken overeind te -houden. De luchtholte komt daardoor symmetrisch ten opzichte van de -groote as te liggen en het evenwicht zal dan gemakkelijker te -verkrijgen zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb75" href="#pb75" name= -"pb75">75</a>]</span></p> -<p class="par">De aangeduide handelwijze eischt, behalve kracht en -handigheid, een zekeren tijd van oefening. Hun, die zoolang niet -wachten willen, wil ik een korteren weg wijzen:</p> -<p class="par">Leg de plank op de tafel, zóó dat zij een -weinig over den rand uitsteekt en dus snel opgenomen kan worden.</p> -<p class="par">Plaats het ei middenop en breng het, met den duim der -linker- en den wijsvinger der rechterhand tegen de beide punten, in -eene krachtige draaiende beweging.</p> -<p class="par">Het gaat dan dadelijk op de punt staan en als ge nu vlug -de plank opneemt, behoeft ge slechts de draaiende beweging van het ei -te onderhouden, wat overigens zeer gemakkelijk is. <span class= -"pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76" name="pb76">76</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np37" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p077.jpg" alt= -"De dampkringsdrukking." width="532" height="414"></div> -<h2 class="main">De dampkringsdrukking.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Onze teekening gelijkt veel op de strooibiljetten -van fabrikanten van kitlijm om glas en porcelein te repareeren; wij -hebben echter geen lijm noodig, om de afgebeelde borden, glazen en -flesschen aan elkaar te doen kleven. Wij zullen eenvoudig van de -dampkringsdrukking gebruik maken, en de verschillende proeven, welke -wij zullen opgeven, zijn slechts wijzigingen van de classieke proef met -de Maagdeburger halve bollen.</p> -<p class="par">Daar wij geene luchtpomp te onzer beschikking hebben, is -de verdunning der lucht, welke wij verkrijgen kunnen, niet zeer -aanzienlijk; voor de verschillende gevallen, welke wij zullen -beschouwen, is zij echter voldoende. <span class="pagenum">[<a id= -"pb77" href="#pb77" name="pb77">77</a>]</span></p> -<p class="par"><i>Het glas en het bord.</i> Hang een glas het onderst -boven aan de zoldering en houd er een brandend stuk papier onder; de -lucht in het glas zal dan door de verwarming uitzetten en ijler worden; -houdt men nu vóór de afkoeling een bord stevig tegen het -glas, dan zal dit er door de dampkringsdrukking stevig tegen gedrukt -worden, als de lucht in het glas weder afgekoeld is, en daardoor minder -spanning gekregen heeft. Om het indringen van lucht in het glas te -voorkomen, moet ge aan den rand van het glas een weinig kaarsvet -smeren.</p> -<p class="par"><i>Het bord en de flesch.</i> Daar de oppervlakte der -doorsnede van den hals eener flesch niet groot is, slaagt deze proef -niet zeer gemakkelijk: zij kan echter gelukken, als men de lucht zoo -volkomen mogelijk uit de flesch verwijdert; houd daartoe den hals der -flesch boven een ketel kokend water: is de lucht in de flesch door den -waterdamp verdreven, dan drukt ge haar, na den rand van den hals van -kaarsvet voorzien te hebben, tegen het bord; na de afkoeling van den -waterdamp en de dientengevolge ontstane vermindering van spanning in de -flesch, blijft deze aan het bord hangen.</p> -<p class="par"><i>De twee aan elkaar klevende flesschen.</i> Twee -flesschen met de bodems tegen elkaar, of eene flesch met den bodem -tegen een bord gedrukt, zijn proeven welke gemakkelijker slagen; houd -de bodems slechts boven den ketel kokend water en handel verder als bij -de vorige proeven.</p> -<p class="par">Het is hier de plaats niet, om in uitvoerige -berekeningen te treden; het zal voldoende zijn, met een enkel voorbeeld -aan te toonen, dat in deze proeven niets bevreemdends ligt.</p> -<p class="par">Immers, wij weten, dat tengevolge van het <span class= -"pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78" name="pb78">78</a>]</span>gewicht -der lucht (evenwicht makende met de kwikkolom van 76 cM. in den -barometer), de door den dampkring uitgeoefende drukking 1,033 KG. per -cM<sup>2</sup>. bedraagt. Wanneer dus de holte in den bodem eener -flesch volkomen luchtledig was gemaakt, zou die bodem (als de -oppervlakte daarvan op 30 cM<sup>2</sup>. gesteld wordt) een gewicht -van 30 KG. kunnen dragen. <span class="pagenum">[<a id="pb79" href= -"#pb79" name="pb79">79</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np38" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p079.jpg" alt= -"Eene gevaarlijke slingerproef." width="482" height="619"></div> -<h2 class="main">Eene gevaarlijke slingerproef.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wij weten, dat als wij een wijnglas geheel met -water vullen en er een stuk stevig papier overheen dekken, om het -indringen van lucht te verhinderen, het papier door de -dampkringsdrukking zich zoo krachtig tegen den rand van het glas hecht, -<span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80" name= -"pb80">80</a>]</span>dat wij het snel het onderst boven kunnen keeren -zonder dat er een druppel uit wegloopt.</p> -<p class="par">Deze proef kan aldus gewijzigd worden: Steek een draad -door het midden van het karton, waarmede ge het glas wilt bedekken, leg -er een knoop in, opdat de draad niet kan terugschieten en maak de -opening in het karton met een weinig was dicht, om elk indringen van -lucht te voorkomen.</p> -<p class="par">Hang het glas door middel van dien draad aan een haak in -de zoldering, en ge hebt op deze wijze een slinger, welken ge vrij -sterk kunt laten schommelen, zonder dat het glas valt. Niet alleen kan -men een klein glas gedurende een geheelen dag zoo laten slingeren, maar -de proef gelukt zelfs met een groot glas, met water en kopergeld -gevuld.</p> -<p class="par">De proefnemer zal wel doen, met wat kaarsvet aan den -rand van het glas te doen, om de aankleving aan het karton te -vermeerderen... en vooral de proef eerst met een onbreekbaar glas te -verrichten. <span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81" name= -"pb81">81</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np39" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p081.jpg" alt= -"Een glas met de vlakke hand opnemen." width="344" height="681"></div> -<h2 class="main">Een glas met de vlakke hand opnemen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Hoe kan men een bijna geheel met water gevuld glas -opnemen, enkel door het aan de vlakke hand te laten kleven? -<span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82" name= -"pb82">82</a>]</span></p> -<p class="par">Ge begrijpt reeds, dat dit verschijnsel het gevolg moet -zijn van eene verdunning der lucht onder de hand, en ge zoudt gaarne -vernemen hoe die verdunning verkregen kan worden.</p> -<p class="par">Het middel is allereenvoudigst: Zet het glas op de -tafel, leg de palm der hand op de opening, en buig de vier vingers -rechthoekig naar beneden, zooals de onderste figuur van onze teekening -aanwijst. Als ge nu de vingers plotseling uitstrekt, terwijl ge de -handpalm voortdurend flink op den rand van het glas laat rusten, zal de -lucht onder de hand voldoende verdund zijn om de dampkringsdrukking in -staat te stellen de uitwerking van de zwaartekracht te overwinnen, en -het glas water zal aan de hand blijven hangen, evenals het kopglas, dat -de heelmeester bij eene aderlating gebruikt. <span class= -"pagenum">[<a id="pb83" href="#pb83" name="pb83">83</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np40" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p083.jpg" alt= -"De spijker in de flesch." width="514" height="432"></div> -<h2 class="main">De spijker in de flesch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Reeds meermalen hebben wij ons vermaakt met -flesschen; ook ditmaal stel ik u weder voor eene flesch te nemen, die -met water te vullen, haar goed luchtdicht af te sluiten, liefst te -lakken, en er dan een spijker in te steken, zoo lang als een vinger, en -dat zonder er de kurk uit te halen!</p> -<p class="par">Als ik u heb medegedeeld, van welken kleinen kunstgreep -ge u moet bedienen, zal het <i>zien</i> van de proef u geen genoegen -meer verschaffen; maar zijne vrienden, die het geheim niet kennen, eens -beet te nemen, is voor een keer ook niet onaardig.</p> -<p class="par">Neem eene flesch van donker glas en met eene groote -ziel; maak midden daarin een rond gat, <span class="pagenum">[<a id= -"pb84" href="#pb84" name="pb84">84</a>]</span>in het geheim natuurlijk, -en wel op de volgende wijze: Ge houdt de flesch het onderst boven en -laat van eene tamelijke hoogte een rond vijltje, <i>rattestaart</i> -geheeten, in de uitholling van de ziel vallen. Op deze wijze zult ge -vrij spoedig een meer of minder regelmatig gaatje in de flesch kunnen -maken. Door de kanten af te vijlen, kunt ge het zuiver afronden en het -zoo wijd maken, dat de bedoelde spijker er door kan.</p> -<p class="par">Gij zult u misschien afvragen, waarin bij deze proef de -moeilijkheid bestaat: een gat in eene flesch maken en daar een spijker -doorheen steken, dat is wel wat kinderachtig eenvoudig; in hoeverre -heeft deze proef iets wetenschappelijks?—Ik behoef u slechts in -herinnering te brengen, dat de flesch niet ledig is, maar gekurkt en -vol water op tafel komt. Om de flesch gemakkelijk gevuld te krijgen, -moeten wij beginnen met de opening in den bodem te sluiten, waarop we -de flesch op de gewone wijze vullen: als we haar nu zorgvuldig met eene -kurk gesloten hebben, kunnen wij het gaatje in den bodem weder open -maken, zonder dat er een druppel uit de flesch vloeit, daar er geen -enkele bel lucht in is. Maar als men ons de flesch met water op de -tafel ziet zetten, zal niemand der toeschouwers op de gedachte komen, -dat er een gat in den bodem is; als wij nu de flesch met de rechterhand -bij den hals opnemen en den bodem op de linkerhand plaatsen, waarin -zich de spijker bevindt, zal het ons gemakkelijk zijn, deze door het -gaatje in de flesch te laten glijden; om te laten zien dat de spijker -zich inderdaad in de flesch bevindt, kan men haar heen en weer -schudden. De donkere kleur van het glas zal de misleiding volkomen -maken. Het <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85" name= -"pb85">85</a>]</span>is goed, den kop van den spijker wat af te vijlen, -zoodat het gat niet zoo groot gemaakt behoeft te worden; anders zouden -er gemakkelijk eenige luchtbellen kunnen binnendringen, waardoor een -weinig water uit de flesch zou loopen. <span class="pagenum">[<a id= -"pb86" href="#pb86" name="pb86">86</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np41" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p086.jpg" alt= -"Een vol glas te ledigen in een volle flesch." width="419" height= -"594"></div> -<h2 class="main">Een vol glas te ledigen in een volle flesch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Ik geef u een glas en eene flesch, beide vol -water, en ik verzoek u, het glas te ledigen met behulp van die flesch, -en dat zonder haar zelve te ledigen.</p> -<p class="par">Dat vraagstuk schijnt zeer ingewikkeld, niet waar? Gij -zult zien, dat de oplossing toch zeer eenvoudig is. <span class= -"pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87" name="pb87">87</a>]</span></p> -<p class="par">Steek door een tweemaal doorboorde kurk twee -stroohalmen, die nauwkeurig in de openingen passen; de eene halm moet -zoolang zijn als de diepte van het glas, de andere tweemaal zoo lang. -Sluit de eene opening van het korte strootje met een stukje broodkruim -of een balletje was, en steek daarna de kurk zoo diep in de flesch, tot -het water uit het lange strootje vloeit.</p> -<p class="par">Als men nu het glas wil ledigen, heeft men slechts de -flesch om te keeren, en het korte strootje tot op den bodem in het glas -water te dompelen (zie de afbeelding); als men dit nu kort bij het -dichtgemaakte uiteinde afknipt, vloeit het water terstond door den -grooten stroohalm weg, totdat het glas geheel ledig is, terwijl de -flesch steeds vol is gebleven.</p> -<p class="par">Dit verschijnsel laat zich aldus verklaren: de beide -stroohalmen vormen de beide beenen van een hevel, die onmiddellijk -werkt, daar de beenen met vloeistof gevuld zijn. Om de werking van den -hevel zelf te begrijpen, behoeft men slechts op te merken, dat de -luchtdruk, op den vloeistofspiegel uitgeoefend, het water in het korte -been omhoog drukt; wel wordt aan het ondereinde van het lange been door -den dampkring een tegendruk uitgeoefend, maar, daar de vochtkolom, -welker gewicht de drukking van den dampkring tegenwerkt, aan die zijde -grooter is dan die in het korte been, zal de tegendruk geringer zijn, -dan de druk waardoor het water in het korte been wordt opgedreven: de -vloeistof moet dus uit het lange been wegvloeien.</p> -<p class="par">Ge begrijpt nu ook, hoe men, door den langen stroohalm -nog langer te nemen, de uitstroomingssnelheid kan vergrooten. -<span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88" name= -"pb88">88</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np42" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p088.jpg" alt= -"Gedaanteverwisselingen van een zeepbel." width="534" height= -"416"></div> -<h2 class="main">Gedaanteverwisselingen van een zeepbel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Maak eene sterke zeepoplossing van Marseillaansche -zeep (Spaansche of Bristolzeep), en lauw water (van omstreeks 15° -C.); giet dit zeepwater door een doek, om de niet opgeloste -zeepdeeltjes tegen te houden, en voeg er zuivere glycerine bij, 2 -deelen glycerine op 3 deelen zeepwater. Roer dit mengsel goed dooreen -en laat de vloeistof rustig slaan, totdat zich aan de oppervlakte eene -witachtige korst gevormd heeft. Neem die korst weg, schenk de heldere -vloeistof in eene flesch over, welke ge moet kurken, en waarin de -vloeistof een onbepaalden tijd bewaard kan worden zonder te -bederven.</p> -<p class="par">Hieronder volgen eenige zeer eenvoudige proeven, -<span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89" name= -"pb89">89</a>]</span>welke ge met de aldus toebereide vloeistof kunt -verrichten.</p> -<p class="par">Voor het blazen van een bel kunt ge gebruik maken van -een aarden pijp, of van een stroohalm, die aan het uiteinde in vieren -gespleten is en waarvan het gespleten gedeelte rechthoekig omgebogen -is, zooals op de teekening is aangewezen. Eene buis van papier, ter -dikte van een vinger, en op dezelfde wijze gespleten als de stroohalm, -is ook goed. Somtijds zelfs kunt ge daarmede bellen verkrijgen, zoo -groot als uw hoofd en met de schitterendste kleuren gesierd.</p> -<p class="par">Maak nu van dik ijzerdraad een ring van omstreeks 7 cM. -middellijn op drie pootjes; als ge dezen met de vloeistof bevochtigd -hebt, zal eene zeepbel welke ge er bij brengt, den stroohalm loslaten -en zich aan het ijzerdraad hechten, waarop zij vrij lang kan blijven -staan zonder te barsten, althans wanneer ze tegen tocht beschut is.</p> -<p class="par">Neem nu een tweeden ring van ijzerdraad, aan een -verticalen steel bevestigd en van dezelfde grootte als de eerste; als -ge dien ring, ook weer bevochtigd, op de bel legt, kleeft deze er zoo -sterk aan vast, dat ze, bij het omhoog trekken van den bovensten ring -in een lichaam verandert, dat meer en meer tot de gedaante van een -rechten of scheeven cilinder nadert, naarmate de bovenste ring al of -niet recht boven den ondersten ligt.</p> -<p class="par">De cilinder wordt weder een bol, als ge de hand naar -beneden beweegt, en het is een zeer merkwaardig schouwspel, de zeepbel -twee verschillende meetkunstige vormen te zien aannemen, alsof ze uit -eene smeedbare stof bestond.</p> -<p class="par">Voor verdere proeven moet ge een kubus van ijzerdraad -hebben, waarvan de ribben 7 cM<span class="corr" id="xd23e1037" title= -"Niet in bron">.</span> lang <span class="pagenum">[<a id="pb90" href= -"#pb90" name="pb90">90</a>]</span>zijn, en welke aan een ijzerdraad -hangt, zooals onze figuren aanwijzen. Het ijzerdraad moet een weinig -roestig, en dus wat ruw van oppervlak zijn.</p> -<p class="par">Dompel nu dezen kubus in de glycerine-vloeistof; als ge -hem er voorzichtig weder uithaalt, wacht u eene verrassing; in het -midden ziet ge een zeer dun, vierkant vlies van vloeistof, waarvan -iedere zijde met de overeenkomstige zijde van den kubus verbonden is -door middel van een vlies van zeepwater, zooals de kubus rechts -bovenaan op onze teekening aanwijst. Dompelt ge nu alleen het ondervlak -van den kubus in de vloeistof, dan is de figuur veranderd: binnen in -den kubus van ijzerdraad heeft zich een kleinen kubus gevormd, welks -wanden uit zeepwater bestaan, en waarvan de ribben door platte vlakken -van zeepwater aan de ribben van den grooten kubus verbonden zijn: deze -vlakken vormen met die van den kleinen kubus zes volkomen regelmatige -afgeknotte pyramiden; het geheel vertoont weer, als bij de zeepbellen, -alle kleuren van den regenboog. Verbreek nu met een stuk vloeipapier -een der vlakken van den kleinen kubus en de eerste figuur, waarin de -binnenste kubus tot een enkel vierkant is teruggebracht, komt terstond -weder te voorschijn. <span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91" -name="pb91">91</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np43" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p091.jpg" alt= -"Het vuurvaste garen." width="560" height="357"></div> -<h2 class="main">Het vuurvaste garen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Leg een draad in sterke pekel, laat hem drogen, en -herhaal dit twee of drie maal. Als ge deze bewerking vooraf verricht -hebt, kunt ge den draad gerust aan de toeschouwers laten zien, daar hij -er geheel als een gewone draad uitziet.</p> -<p class="par">Hang er een ring aan, die zoo licht mogelijk moet zijn, -en steek den draad aan, die geheel zal wegbranden; de toeschouwers -zullen dan tot hunne verbazing zien, dat de ring aan de asch blijft -hangen. Inderdaad zijn wel de vezels, waaruit de draad bestond, -verbrand, maar er blijft een draad van zout over, die sterk genoeg is -om den ring te dragen, als er geen tocht is.</p> -<p class="par">Deze proef kan aldus gewijzigd worden:</p> -<p class="par">Maak een soort van hangmat van een rechthoekig stukje -neteldoek, waaraan ge aan de vier punten <span class="pagenum">[<a id= -"pb92" href="#pb92" name="pb92">92</a>]</span>een draadje hebt -gebonden, drenk de draden, en het neteldoek weer eenige keeren met -pekel en laat alles drogen.</p> -<p class="par">Hang nu de hangmat op, zooals de figuur aanwijst, en leg -er eene ledige eierschaal in.</p> -<p class="par">Steek de hangmat aan, zij zal even als de draden -verbranden, en als de proef goed voorbereid is, zal het ei tot groote -verbazing der omstanders blijven hangen. <span class="pagenum">[<a id= -"pb93" href="#pb93" name="pb93">93</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np44" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p093.jpg" alt= -"De hand in het water te steken, zonder dat zij nat wordt." width="585" -height="442"></div> -<h2 class="main">De hand in het water te steken, zonder dat zij nat -wordt.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Werp een ring of een geldstuk in een kom met -water, en neem aan, het voorwerp uit het water te halen, zonder de hand -nat te maken.</p> -<p class="par">Daartoe behoeft ge slechts de oppervlakte van de -vloeistof te bestrooien met een poeder, waaraan het water niet blijft -kleven en dat dus niet nat wordt. Het lycopodiumpoeder, dat in alle -apotheken te krijgen is, bezit die eigenschap.</p> -<p class="par">Strooi dus een weinig van dat poeder op het water, -dompel de hand gerust in de vloeistof en haal den ring er uit; de -toeschouwers zullen zich <span class="pagenum">[<a id="pb94" href= -"#pb94" name="pb94">94</a>]</span>kunnen overtuigen, dat uwe hand -volkomen droog gebleven is.</p> -<p class="par">Het lycopodiumpoeder heeft in den waren zin des woords -uwe hand bekleed met een handschoen, waarop het water geen vat heeft, -evenmin als op de veeren van de eenden, die we herhaaldelijk zien -onderduiken en toch volkomen droog blijven, tengevolge van de -vetdeelen, waarmede de veeren bedekt zijn.</p> -<p class="par">Mochten sommigen uwer de proef nog verder willen -voortzetten, dan kunnen zij daartoe steeds warmer water nemen, en zich -overtuigen dat het met behulp van het lycopodiumpoeder mogelijk is, een -voorwerp uit een ketel met bijna kokend water te halen; het gevoel van -warmte wordt niet weggenomen, maar de weefsels worden niet aangedaan, -en er ontstaat dus geen brandwond.</p> -<p class="par">De kennis van deze bijzonderheid zou in de middeleeuwen -zeer te stade zijn gekomen aan de slachtoffers van de zoogenaamde -<i>ordaliën</i> of godsoordeelen, als zij aan de proef met kokend -water onderworpen werden. <span class="pagenum">[<a id="pb95" href= -"#pb95" name="pb95">95</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np45" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p095.jpg" alt= -"Hoe men spelden en naalden kan laten drijven." width="524" height= -"527"></div> -<h2 class="main">Hoe men spelden en naalden kan laten drijven.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Werp een druppel water op een stuk glas, hij zal -er zich op uitbreiden; breng er een kwikdruppel op, deze zal den -bolvorm behouden: water bevochtigt glas, kwik niet.</p> -<p class="par">Neem nu eene <i>droge</i> speld; dit is een lichaam dat -door water bevochtigd wordt, maar minder gemakkelijk dan glas; -onderstel nu, dat ge er in geslaagd zijt, haar zoo voorzichtig op het -water <span class="pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96" name= -"pb96">96</a>]</span>te plaatsen, dat zij hierdoor niet bevochtigd -wordt; gij zult dan zien, dat het water ter weerszijden van de speld -bol gaat staan; daar zij nu een voldoend volume water verplaatst, zal -zij evenals een lucifer op de vloeistof drijven.</p> -<p class="par">Met eene naald gelukt de proef ook; en ge behoeft niet -te denken, dat de spelden en naalden zeer fijn moeten zijn; met de -noodige voorzorgen kunt ge zelfs eene bakerspeld of eene stopnaald -laten drijven. Ik zal u daarom zeggen, hoe men de speld zoo zachtjes op -het water kan leggen, dat zij niet nat wordt.</p> -<p class="par">Vooreerst kunt ge de speld of de naald op de oppervlakte -der vloeistof laten zakken met behulp van twee lussen van garen, welke -ge voorzichtig verwijdert, als de speld drijft.</p> -<p class="par">Maar dit eischt eenige behoedzaamheid, daar anders de -lussen bij het wegtrekken de speld aanraken.</p> -<p class="par">Ge kunt ook de speld bij de punt aanvatten en haar -behendig op het water neerleggen; ge moogt haar dan pas loslaten als -zij met haar beeld samenvalt.</p> -<p class="par">Deze handelwijze, ik herhaal het, eischt eene zeer vaste -hand. Eenvoudiger is het, de speld op eene vork te leggen, welke men -daarop in het water dompelt, en voorzichtig in loodrechten stand omhoog -haalt. Dit middel is wel practischer dan de beide vorige, maar eischt -toch nog eenige oefening.</p> -<p class="par">Om te besluiten, wil ik nog een uiterst eenvoudig middel -mededeelen, waardoor het zelfs een kind gelukt, deze proef met goeden -uitslag te verrichten.</p> -<p class="par">Leg een blaadje cigarettenpapier op het water en de -speld daarop; als het papier allengs met vocht doortrokken is, zinkt -het en de speld zal <span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97" -name="pb97">97</a>]</span>zonder eenig bezwaar drijven. Men kan het -papiertje voorzichtig verwijderen, om het gebruikte kunstje voor de -toeschouwers te verbergen.</p> -<p class="par">Door dezen kunstgreep kan men zelfs een dubbeltje op het -water laten drijven.</p> -</div> -</div> -<div id="np45a" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<h2 class="main">Het goedkoope kompas.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Maak eene naald magnetisch, door de punt langs een -magneet te strijken en leg haar op een der bovengemelde wijzen op het -water.</p> -<p class="par">Gij hebt dan een uitstekend kompas, daar de magnetisch -gemaakte punt het Noorden aanwijst.</p> -<p class="par">Dit kompas, dat niet duur is, zal ons bij eene volgende -proef te pas komen.</p> -</div> -</div> -<div id="np45b" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<h2 class="main">De twee pantserschepen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Ge kunt in het klein, in een glas water, de -aanvaring van twee pantserschepen voorstellen met twee spelden, -waardoor elke gedachte aan magneten vervalt.</p> -<p class="par">Laat twee in plaats van eene speld drijven, en verwijder -ze <span class="corr" id="xd23e1131" title="Bron: zoover">zoo -ver</span> mogelijk van elkaar, door er tegen te blazen.</p> -<p class="par">Als het water in rust is gekomen, zult ge zien, dat zij -elkaar eerst langzaam, daarna steeds sneller naderen; eindelijk zullen -zij woedend op elkaar losstormen en boord aan boord gaan liggen, als -<span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98" name= -"pb98">98</a>]</span>zij tenminste door de hevigheid van den schok niet -gezonken zijn.</p> -<p class="par">Dit is weder een capillair verschijnsel: de beide -drijvende lichamen trekken elkaar aan, omdat beide bevochtigd worden; -hetzelfde zou plaats hebben met twee balletjes van kurk, daar wij bij -water en kurk ook aankleving waarnemen; maar als wij een van beide met -lampzwart bedekken, dat door water niet nat gemaakt wordt, zouden we -zien, dat ze elkaar afstooten. <span class="pagenum">[<a id="pb99" -href="#pb99" name="pb99">99</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np46" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p099.jpg" alt= -"De beweging der aarde." width="616" height="387"></div> -<h2 class="main">De beweging der aarde.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als ge zacht gekookte eieren eet, verzuim dan niet -de volgende proef te nemen, die altijd gelukt en zeer vermakelijk -is.</p> -<p class="par">Maak den rand van uw bord een weinig nat, teeken met wat -dooier (ge ziet de verf is dicht bij de hand) eene zon met gouden -stralen op uw bord, en nu kunt ge met eene halve eierschaal aan een -kind de dubbele wenteling der aarde om haar eigen as en om de zon -duidelijk maken. Plaats daartoe de eierschaal op den rand van het bord; -als ge hieraan met eene lichte handbeweging eene behoorlijke helling -geeft, zal de schaal snel om haar eigen as gaan wentelen, terwijl zij -zich tevens langs den rand van het bord verplaatst. <span class= -"pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100" name="pb100">100</a>]</span></p> -<p class="par">De geringe aankleving, welke wordt teweeggebracht door -het water op den rand van het bord, is voldoende om te beletten, dat de -schaal door de middelpuntvliedende kracht van den rand afzwaait. -<span class="pagenum">[<a id="pb101" href="#pb101" name= -"pb101">101</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np47" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p101.jpg" alt= -"Hoe men kurken rechtstandig kan laten drijven." width="421" height= -"526"></div> -<h2 class="main">Hoe men kurken rechtstandig kan laten drijven.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Een kom of bak met water en zeven kurken is alles, -wat wij noodig hebben om de proef te verrichten, waarvan de titel -spreekt; ik hoop, dat onze lezers haar daarom niet minder interessant -zullen vinden.</p> -<p class="par">Iedereen weet, dat eene gewone cilindrische flesschekurk -niet rechtstandig kan drijven, maar altijd omvalt, zoodat hare as -horizontaal ligt; dit <span class="pagenum">[<a id="pb102" href= -"#pb102" name="pb102">102</a>]</span>komt, omdat de hoogte grooter is -dan de middellijn; hoe moeten wij het nu aanleggen om kurken -rechtstandig te laten drijven?</p> -<p class="par">Zet eene kurk overeind op de tafel, en de zes andere in -denzelfden stand er omheen; neem ze alle tegelijk met -ééne hand op en dompel ze eenige malen geheel in het -water, totdat de kurken volkomen bevochtigd zijn; trek ze nu -gedeeltelijk uit het water en laat ze los.</p> -<p class="par">Het water dat door de capillariteit tusschen de natte -kurken wordt vastgehouden, verbindt deze tot één geheel, -en hoewel iedere kurk op zich zelve in den toestand van onstandvastig -evenwicht verkeert, zal het geheele vlot, dat op de aangeduide wijze -ontstaan is, in standvastig evenwicht zijn, daar de breedte hiervan -grooter is dan de hoogte der kurken. Dit spel, waarbij de samenhang -door een capillair verschijnsel wordt verkregen, bewijst ons een keer -te meer de waarheid van de oude spreuk: “<i>Eendracht maakt -macht</i>.” <span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103" -name="pb103">103</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np48" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p103.jpg" alt= -"De trekpop in den spiegel." width="474" height="638"></div> -<h2 class="main">De trekpop in den spiegel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Het volgende spel eischt hoegenaamd geen -toebereidselen en is binnen ieders bereik, die eene kast met een -spiegeldeur te zijner beschikking heeft, of een spiegel van voldoende -grootte, welken men dan op den grond moet zetten. <span class= -"pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104" name="pb104">104</a>]</span></p> -<p class="par">Plaats u ter zijde van de kast of den spiegel, zooals de -teekening aanwijst, dus zóó, dat de eene helft van het -lichaam voor den spiegel uitsteekt, terwijl de andere er door aan het -gezicht onttrokken wordt. Iemand, die op zekeren afstand tegenover u -staat, zal u schijnbaar geheel zien, daar de zichtbare helft van uw -lichaam in den spiegel weerkaatst wordt. Als ge den zichtbaren arm -opheft, ziet de toeschouwer in den spiegel nog een arm opheffen, -symmetrisch met den eersten, zoodat het schijnt, alsof ge beide armen -opheft. Tot nog toe is er niets bijzonders te zien geweest, want het is -niet moeilijk, de beide armen tegelijk op te heffen. Maar de zaak wordt -anders, als ge het been voor den spiegel optilt; want daar de spiegel -een tweede been zal te zien geven, dat te gelijker tijd opgetild wordt, -zal het schijnen alsof ge beide beenen te gelijk optrekt, en uw lichaam -zonder vast steunpunt in de ruimte zweeft, niet ongelijk aan een -trekpop, waarbij men aan het draadje trekt. <span class= -"pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105" name="pb105">105</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np49" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p105.jpg" alt= -"Het oog op den rug." width="634" height="469"></div> -<h2 class="main">Het oog op den rug.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">“<i>Mijne Heeren, ik zal niet langer -misbruik maken van uwe aandacht; het werktuig, dat gewis uwe -hooggewaardeerde goedkeuring zal wegdragen, is het allernieuwste wonder -op het gebied der optica; het is de</i> postoscoop, <i>of toestel -om</i> achter zich te zien: <i>vandaar de naam</i> “oog op den -rug,” <i>zooals sommigen liever zeggen</i>.</p> -<p class="par"><i>Ik zal u niet vermoeien met de beschrijving van het -mechanisme en de inrichting van mijn instrument, maar ik zal er eenige -proeven mede doen, om u te laten zien, hoe voortreffelijk het werkt. -Zonder mij om te keeren zal ik u zeggen, wat er achter mij <span class= -"pagenum">[<a id="pb106" href="#pb106" name= -"pb106">106</a>]</span>gebeurt. Ik begin:—Daar gaat een heer met -een parapluie over het trottoir;—nu zie ik twee politieagenten -achter een huurrijtuig;—nu weer eene dikke juffrouw met een -zwarten zak in de hand</i>...</p> -<p class="par">“<i>Het is haast niet te gelooven, Mijne Heeren, -dat ge voor één stuiver het zoo heerlijk gezichtsvermogen -kunt versterken met een derde oog, dat u in staat stelt achter u te -zien, zonder dat men het bemerkt! Als er nog liefhebbers zijn, de prijs -is, zooals ik u gezegd heb, maar één stuiver of vijf -centen.</i>”</p> -<p class="par">Ge bezwijkt voor het redenaarstalent van den schorren, -niet al te zindelijken industrieel, die u voor een stuiver het kostbare -werktuig schenkt, en ge bemerkt, dat het niets anders is, dan een klein -kartonnen doosje, aan een der einden open, en met een gat in een der -zijwanden, en waarin een rechtopstaand spiegeltje volgens de diagonaal -van het doosje geplaatst is.</p> -<p class="par">De waarde van het geheel is nog geen cent; maar... -iedereen moet leven!</p> -<p class="par">Dat neemt niet weg, dat het denkbeeld om achter zich te -zien met behulp van een spiegel, die onder een hoek van 45° staat, -niet onaardig is; mochten er daarom onder onze lezers sommigen zijn, -die, zonder zich met den marktschreeuwer in te laten, het toestelletje -wenschen te bezitten, dan kunnen ze het zelf maken naar de teekening op -onze afbeelding, waar het in natuurlijke grootte is voorgesteld. -<span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107" name= -"pb107">107</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np50" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p107.jpg" alt= -"Nieuwe Chineesche schimmen." width="532" height="414"></div> -<h2 class="main">Nieuwe Chineesche schimmen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Het volgende eenvoudige middel stelt u in staat, -Chineesche schimmen te vertoonen, terwijl de vertooner en de -uitgeknipte figuren <i>achter</i> de toeschouwers blijven, hetgeen -somtijds gewenscht kan zijn. Zet eene kaars op de tafel, en bevestig -tegenover de kaars een vel wit papier tegen den muur. Plaats een -ondoorschijnend voorwerp, bijv. een groot boek, tusschen het licht en -het scherm. Hoe kunt ge nu de schimmen op het scherm werpen? Eenvoudig -met een spiegel, welke ter zijde van de kaars staat, op de wijze als de -teekening aanwijst. Door de weerkaatsing van het licht in den spiegel -wordt er op den muur een vierkant of rond lichtveld gevormd. -<span class="pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108" name= -"pb108">108</a>]</span></p> -<p class="par">Hebt ge nu het scherm behoorlijk tegen den muur -bevestigd en beweegt ge uwe kartonnen poppen tusschen de kaars en den -spiegel, dan ziet ge dadelijk fantastische schimmen verschijnen, zonder -dat de toeschouwer, als hij niet ingelicht is, kan vermoeden waar zij -vandaan komen. <span class="pagenum">[<a id="pb109" href="#pb109" name= -"pb109">109</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np51" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p109.jpg" alt="De levende schim." -width="662" height="437"></div> -<h2 class="main">De levende schim.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Hoewel de volgende proef niet moeielijk is, zullen -de lezers haar beter begrijpen, als zij de moeite willen nemen om haar -werkelijk uit te voeren, in plaats van zich tevreden te stellen met het -lezen der beschrijving. Als ge tusschen een licht en den muur gaat -staan, teekent zich uwe schaduw op dien muur af; deze geeft echter -slechts den omtrek van het lichaam, terwijl van oogen, neus en mond -niets te zien is.</p> -<p class="par">Nu wil ik u een zeer eenvoudig middel aan de hand doen, -om in de schaduw van uw hoofd twee oogen, een neus en een mond aan te -brengen.</p> -<p class="par">Plaats u daartoe in een hoek van de kamer en -<span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110" name= -"pb110">110</a>]</span>bij een muur, waartegen een spiegel hangt. De -persoon, die het licht achter u vasthoudt, moet dit zoo lang op en -neer, en voor- of achteruit bewegen, totdat de weerkaatsing van het -licht in den spiegel op dezelfde plaats op den muur valt, waar zich de -schaduw van uw hoofd bevindt; naar den vorm van den spiegel zal dit -teruggekaatste licht eene ronde of rechthoekige lichtvlek ter plaatse -van de schaduw vormen.</p> -<p class="par">Maar als ge den spiegel met een dik papier bedekt, -waarin ge volgens onze teekening oogen, neus en mond geknipt hebt, zal -de spiegel alleen op die plaatsen licht terugkaatsen, waar het papier -is uitgeknipt, zoodat zij zich als lichte plekken in de schaduw van uw -hoofd zullen afteekenen, zooals de teekening u doet zien. <span class= -"pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111" name="pb111">111</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np52" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p111.jpg" alt= -"De lepel als holle spiegel." width="391" height="710"></div> -<h2 class="main">De lepel als holle spiegel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wilt ge bij een keelaandoening den mond van uw -kind sterk verlichten? Op de volgende wijze kunt ge altijd over een -zeer sterk licht beschikken. <span class="pagenum">[<a id="pb112" href= -"#pb112" name="pb112">112</a>]</span>Als ge een lepel tegen een kaars -houdt, met de holle zijde naar de vlam gekeerd, dan hebt ge een -uitmuntenden reflector, die de lichtstralen concentreert en u in staat -stelt, de keelholte, welke ge wilt onderzoeken, voldoende te -verlichten.</p> -<p class="par">Een zilveren lepel zal u bovendien gelegenheid geven, de -merkwaardige eigenschappen der gebogen spiegels te bestudeeren. Als ge -de holle zijde naar u toekeert, zult ge u het onderst boven zien in -dien <i>hollen spiegel</i>; keer den lepel om en zie tegen het bolle -oppervlak, dat een <i>bollen spiegel</i> vormt en u een uitgerekt, min -of meer rechtopstaand potsierlijk beeld zal te aanschouwen geven; als -ge uw gelaat allengs dichter bij den lepel brengt, zult ge uwen neus -vermakelijke afmetingen zien verkrijgen. <span class="pagenum">[<a id= -"pb113" href="#pb113" name="pb113">113</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np53" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p113.jpg" alt= -"Een muntstuk op te pompen." width="473" height="548"></div> -<h2 class="main">Een muntstuk op te pompen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wanneer we naar een voorwerp zien, dat zich in het -water bevindt, dan schijnt dit, gelijk wij weten, ten gevolge van de -straalbreking hooger te liggen, dan het in werkelijkheid doet. Daarom -schijnt een stok, die gedeeltelijk in het water gedompeld wordt, -gebroken.</p> -<p class="par">De volgende proef berust op dit grondbeginsel:</p> -<p class="par">Leg op den bodem van een kom vol water een <span class= -"pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114" name= -"pb114">114</a>]</span>muntstuk en verzoek iemand zoo ver te bukken, -totdat zijn oog, de rand van de kom en de naar hem toegekeerde rand van -het muntstuk in eene rechte lijn liggen. Op dat oogenblik ziet hij niet -het voorwerp zelf, maar het beeld, dat door de breking van het licht -voortgebracht wordt.</p> -<p class="par">Als de waarnemer nu niet van plaats verandert, kunt ge -hem zeggen, dat ge in staat zijt het stuk geld weg te pompen. Daartoe -is het voldoende, het water uit de kom te verwijderen, hetzij door het -op te zuigen met een buisje of het weg te pompen met een spuitje. Als -het water verwijderd is, zal de waarnemer het muntstuk niet meer zien, -daar het door den rand van de kom aan het oog onttrokken wordt. Giet de -vloeistof weer in de kom en het geldstuk wordt op nieuw zichtbaar. -<span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115" name= -"pb115">115</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np54" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p115.jpg" alt= -"De complementaire kleuren." width="690" height="399"></div> -<h2 class="main">De complementaire kleuren.</h2> -<div id="xd23e1273" class="div2 preface"><span class= -"pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<h3 class="main">I. <span class="sc">Het groene duiveltje.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Plaats twee kaarsen voor een wit scherm, en zet -een ondoorschijnend voorwerp, bijv. een duiveltje van karton, tusschen -het scherm en de kaarsen, waardoor zich natuurlijk twee schaduwen op -het scherm zullen vertoonen. Als ge nu voor de rechterkaars een stuk -rood glas, of nog eenvoudiger, een drinkglas met water en wijn houdt, -op de wijze als op de teekening, zult ge zien, dat de rechter schim -rood gekleurd is, terwijl de linker verdwenen is; als ge echter goed -kijkt, dan bemerkt ge, dat deze laatste vervangen is door een -duiveltje, dat bleekgroen is: de complementaire kleur van het roode -licht dat het scherm beschijnt. <span class="pagenum">[<a id="pb116" -href="#pb116" name="pb116">116</a>]</span>Vervang het roode vocht door -bier, en het duiveltje zal u violet schijnen, daar dit de -complementaire kleur van geel is; als ge het glas vult met water, dat -zwak blauw is gekleurd door middel van een weinig blauwsel, dan zal het -duiveltje oranje schijnen.</p> -<p class="par">Als we de proef omkeeren, en het glas dus vullen met -absinth, met zeer verdunden violetten inkt of curaçao, zal het -linker duiveltje achtereenvolgens rood, geel en blauw schijnen.</p> -<p class="par">Het rechter duiveltje zal altijd dezelfde kleur hebben -als de vloeistof in het glas.</p> -</div> -</div> -<div id="xd23e1286" class="div2 preface"><span class= -"pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<h3 class="main">II. <span class="sc">De driekleurige ster.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem een stuk karton en vouw het in tweeën. -Knip uit de eene helft eene staande ster met vier stralen, en uit de -andere helft op dezelfde hoogte eene tweede ster, die volkomen gelijk -is aan de eerste, maar welker diagonalen met die der andere hoeken van -45° maken. Zet het uitgeknipte karton volgens de teekening op eene -tafel, waarop twee brandende kaarsen van dezelfde hoogte staan en hang -daartegenover een wit scherm tegen den muur.</p> -<p class="par">In de schaduw, welke het stuk karton op het scherm -werpt, zal het licht der kaarsen de twee uitgeknipte sterren -afteekenen, en nu moet het karton zoo ver omgebogen worden, dat beide -sterren <span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117" name= -"pb117">117</a>]</span>tot één lichtbeeld vereenigd -worden, waardoor natuurlijk eene achtstralige ster ontstaat.</p> -<p class="par">Als ge nu een der openingen van het karton met een stuk -gekleurd glas bedekt, groen bijv., zal er eene driekleurige ster -ontstaan; de buitenste spitsen om de andere rood en groen, en in het -midden eene witte achthoekige ster.</p> -<p class="par"></p> -<div class="figure xd23e1300width"><img src="images/p117.jpg" alt="" -width="492" height="622"></div> -<p class="par"><span class="pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118" name= -"pb118">118</a>]</span></p> -<p class="par">Het gekleurde glas kan, zooals men op de teekening ziet, -vervangen worden door een drinkglas met verschillende gekleurde -vloeistoffen, en de spitsen zullen dan om de andere de kleur van de -vloeistof en de complementaire kleur daarvan vertoonen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119" name="pb119">119</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="np55" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p119.jpg" alt= -"De draaiende Speld." width="416" height="646"></div> -<h2 class="main">De draaiende Speld.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem een draadje elastiek uit een bottine en steek -er eene omgebogen speld door, zooals de figuur aanwijst.</p> -<p class="par">Houd nu het draadje elastiek rechtstandig tusschen duim -en vinger van beide handen, laat het <span class="pagenum">[<a id= -"pb120" href="#pb120" name="pb120">120</a>]</span>daar tusschen -wentelen en rek nu het elastiek uit; daardoor zal het met zulk eene -snelheid gaan draaien, dat de gebogen speld zich als het een of ander -glazen voorwerp vertoont. Dit gezichtsbedrog is des te volkomener, -naarmate de speld sterker verlicht is; ook moet zij goed tegen een -donkeren achtergrond uitkomen.</p> -<p class="par">In onze teekening heeft men zich den proefnemer in eene -donkere kamer gedacht, waarin een bundel zonnestralen door eene opening -in een vensterluik op de speld valt.<a class="noteref" id= -"xd23e1317src" href="#xd23e1317" name="xd23e1317src">1</a></p> -<p class="par">Als men een weinig handig is, kan men met eene speld -allerlei dingen namaken: eene kaasstolp, eene goudvischkom, eene -bloemvaas, een wijnglas, enz.</p> -<p class="par">Om te beletten dat de speld in sommige gevallen ten -gevolge van de middelpuntvliedende kracht een horizontalen stand zou -aannemen, moet men haar uiteinde met een dun draadje aan den -elastiekdraad verbinden, wat aan de uitwerking volstrekt geen schade -doet. <span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121" name= -"pb121">121</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<p class="par footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= -"xd23e1317" href="#xd23e1317src" name="xd23e1317">1</a></span> In de -teekening is de gang der zonnestralen niet juist voorgesteld: deze -divergeeren niet, maar vormen een evenwijdigen bundel. De opening -waardoor de stralen binnendringen, moest dus even groot genomen zijn -als het te verlichten voorwerp. <a class="fnarrow" href= -"#xd23e1317src">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -<div id="np56" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p121.jpg" alt="Optische Illusie." -width="480" height="477"></div> -<h2 class="main">Optische Illusie.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem drie strooken wit papier van dezelfde lengte, -maar waarvan één slechts half zoo breed moet zijn als de -beide andere. Leg de beide even breede strooken in den vorm van eene -<img src="images/letter-x-sideways.png" alt="x op zijn kant" width="32" -height="25">, en de dunste in het snijpunt rechtstandig daarboven: de -laatste zal langer schijnen dan de beide andere, en ge zult den -toeschouwers met den passer moeten bewijzen, dat de drie strooken -volmaakt even lang zijn, voor zij het gelooven.</p> -<p class="par">Dit gezichtsbedrog, reeds zeer merkbaar bij het -beschouwen van onze teekening, zal nog sterker <span class= -"pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122" name= -"pb122">122</a>]</span>zijn, als men stukken wit papier op zwart papier -of laken legt.</p> -<p class="par">Als ge nu de drie strooken in den vorm van eene -<img src="images/letter-h.png" alt="H" width="17" height="19"> legt, -met de dunne als horizontale streep, en ge laat deze laatste een weinig -draaien, zoodat zij dwars komt te liggen, dan zal zij u minder lang -voorkomen dan de beide evenlange verticale strooken.</p> -<p class="par">Zoo kan dus door eene optische illusie eene strook -papier, die even lang is als twee andere, u langer of korter -toeschijnen, ten gevolge van den stand, waarin zij geplaatst is ten -opzichte van die beide andere. <span class="pagenum">[<a id="pb123" -href="#pb123" name="pb123">123</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np57" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p123.jpg" alt= -"Tweede optische Illusie." width="540" height="416"></div> -<h2 class="main">Tweede optische Illusie.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Snijd uit een visitekaartje een soort van rooster, -zooals de teekening aangeeft, maak ook een volkomen recht en dun -strookje papier, steek dit met een speld aan een der hoeken van het -visitekaartje vast, en laat het nu achter den rooster om die speld als -as draaien.</p> -<p class="par">Als de bewegelijke strook bijna rechtstandig op de -staven van den rooster staat, schijnt zij wel door twee rechte lijnen -begrensd, maar hoe schuiner zij geplaatst wordt ten opzichte van de -staven, des te meer schijnt zij te bestaan uit afzonderlijke deelen, -welke niet meer in elkanders verlengde vallen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb124" href="#pb124" name="pb124">124</a>]</span></p> -<p class="par">Het verschijnsel is vooral sprekend bij den meest -linkschen stand der strook op onze teekening, en alleen door eene -liniaal langs de beide lijnen te leggen, welke haar begrenzen, kunt ge -de optische illusie opheffen en u overtuigen, dat die beide lijnen -volkomen recht zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125" -name="pb125">125</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np58" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p125.jpg" alt= -"De gebroken Spiegel." width="701" height="465"></div> -<h2 class="main">De gebroken Spiegel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">De schilders zijn gereed met het vertrek, dat zij -in orde moesten maken, maar voordat zij heengaan, willen zij eerst de -meid, die moest komen zien, of alles klaar is, nog eens beetnemen met -de bekende grap van een “gebroken spiegel.”</p> -<p class="par">Gij kunt begrijpen, hoe de arme meid schrikt, als zij -een of meer barsten bemerkt in den hoek van den grooten spiegel in de -zaal. Wat zal mevrouw wel zeggen?</p> -<p class="par">En daar staan die ruwe schilders, die nergens om geven, -dan nog bij te schudden van het lachen.</p> -<p class="par">Nu zij genoeg pret gehad hebben van hunne <span class= -"pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126" name= -"pb126">126</a>]</span>grap, zeggen ze, dat ze het ongeluk wel -herstellen zullen, en om de ontzetting van hun slachtoffer niet nog -langer te laten voortduren, gaat een van hen met een vochtigen doek -over de barsten heen. O, wonder! de vochtige vaatdoek heeft de barsten -doen verdwijnen, en Marie kan hare oogen niet gelooven. Ze begrijpt er -niemendal van!</p> -<p class="par">En toch, waarde lezer, is de zaak zeer eenvoudig en als -ge op uwe beurt iemand bij u aan huis wilt beetnemen, hebt ge slechts -met een dun stukje zeep (bij voorkeur donkere) op den spiegel, die -gebroken moet schijnen, fijne lijnen te halen, om de barsten voor te -stellen; door de terugkaatsing in den spiegel zullen deze, tengevolge -van de dikte van het glas, breeder schijnen en op ware scheuren -gelijken; met een weinig water zijn ze gemakkelijk weg te wasschen. -<span class="pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127" name= -"pb127">127</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np59" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p127.jpg" alt="De Koorddansers." -width="518" height="400"></div> -<h2 class="main">De Koorddansers.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wij weten, dat, als wij eene naald op een bord -overeind zetten en daarboven een magneet houden op een bepaalden -afstand, welke afhangt van de kracht van den magneet, wij de naald -kunnen loslaten, zonder dat ze omvalt; dit verschijnsel is een gevolg -van de magnetische aantrekking, welke op afstand werkt. Bovendien zal -de naald voortdurend in eene trillende beweging zijn, waarvan we -gebruik zullen maken om ons een stuk speelgoed te verschaffen, dat niet -moeilijk te vervaardigen is.</p> -<p class="par">Van een ouden wand-almanak maken we het voorstuk van een -tooneeltje, met een rechthoekige opening in het midden; een tweede -wand-almanak wordt het achterdoek, en beide worden verbonden -<span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128" name= -"pb128">128</a>]</span>door kurken, welke met spelden aan het karton -worden vastgestoken.</p> -<p class="par">Aan de achterzijde van het voorstuk, bovenaan in het -midden, bevestigen wij een magneet, die natuurlijk voor de toeschouwers -onzichtbaar is.</p> -<p class="par">Onder den magneet spannen wij een ijzerdraad, om daarop -eene gewone naainaald met de punt naar beneden te zetten. Door -proefneming wordt de afstand tusschen magneet en ijzerdraad zoodanig -geregeld, dat de naald, zonder door den magneet aangetrokken te worden, -door de werking van dezen op den draad blijft overeind staan.</p> -<p class="par">Nu knippen wij een poppetje van stevig papier, dat bijv. -eene koorddanseres voorstelt op één voet, en zoo groot -als de lengte der naald; deze wordt zoodanig met twee druppeltjes lak -tegen het poppetje geplakt, dat de punt der naald samenvalt met de -teenen van de danseres. Als ze nu onder een der beenen van den magneet -op den draad geplaatst wordt, zal zo in evenwicht blijven, en daarbij -zeer vermakelijke trillingen ten uitvoer brengen, die tamelijk goed -gelijken op de bewegingen der koorddansers. Daar de magneet twee beenen -heeft, kunt ge zeer goed twee poppetjes op den draad zetten.</p> -<p class="par">Van een lucifer en twee strootjes kunt ge een klein -trapèze maken ter vervanging van den ijzerdraad; als ge de -dansers daarop gezet hebt, kunt ge ze laten schommelen, zonder dat ze -vallen, daar de naald altijd op ongeveer denzelfden afstand van den -magneet blijft. <span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129" -name="pb129">129</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np60" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p129.jpg" alt= -"Het geëlectriseerde papier." width="527" height="407"></div> -<h2 class="main">Het geëlectriseerde papier.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wrijf bij droog weder een licht stuk papier met -een borstel of met de hand; het zal weldra geëlectriseerd zijn, en -aan uwe hand, uw gelaat of uw kiel blijven kleven, alsof ge het met -stijfsel of lijm bestreken hadt.</p> -<p class="par">Maak evenzoo een stuk stevig papier electrisch, bijv. -eene briefkaart, en ge zult zien dat het papier, evenals lak, glas, -zwavel of hars, lichte voorwerpjes (stukjes kurk, vlierpit, enz.) kan -aantrekken.</p> -<p class="par">Leg eene rotting horizontaal op de leuning van een -stoel, en ge zijt in staat haar te laten vallen, zonder haar aan te -raken, er op te blazen of aan den stoel te raken. <span class= -"pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130" name="pb130">130</a>]</span></p> -<p class="par">Het is voldoende de briefkaart goed bij het vuur te -drogen, haar sterk op eene mouw te wrijven en bij een der uiteinden van -de rotting te brengen; deze zal het geëlectriseerde papier volgen, -als het ijzer den magneet, waardoor het evenwicht van de rotting -verbroken wordt, en zij moet vallen.</p> -<p class="par">In plaats van eene rotting, kunt ge een hengelriet of -een raagbol op de leuning van den stoel laten balanceeren; door de -grootere lengte van deze voorwerpen, welke evenzeer het -geëlectriseerde papier volgen, zal de proef gemakkelijk zichtbaar -zijn voor iedereen. <span class="pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131" -name="pb131">131</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np61" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p131.jpg" alt= -"Een lampeglas in eene electriseermachine te veranderen." width="651" -height="414"></div> -<h2 class="main">Een lampeglas in eene electriseermachine te -veranderen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem een lampeglas en plak er in het midden een -ring van zilverpapier of van bladtin omheen. Plak ook eene smalle -strook van dezelfde stof van een der uiteinden van het glas tot op -omstreeks 1 cM<span class="corr" id="xd23e1412" title= -"Niet in bron">.</span> van den ring. Bind nu een zijden doek om een -lampeschuier en wrijf daarmede flink het lampeglas van binnen, waarbij -ge zorg moet dragen, het zilverpapier niet aan te raken. Als ge de -proef in het donker verricht, zult ge tot uwe groote verbazing, telkens -als ge den schuier uit het glas haalt, eene prachtige vonk tusschen de -twee stukken zilverpapier of bladtin zien overspringen, <span class= -"pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132" name= -"pb132">132</a>]</span>waardoor bewezen wordt, dat het glas door -wrijven electrisch geworden is.</p> -<p class="par">Met deze zeer eenvoudige electriseermachine kunt ge de -meeste proeven met electriciteit doen, welke men gewoonlijk in -physische kabinetten verricht, o. a. de volgende: hang over den ring -van bladtin een koper- of ijzerdraad, en bevestig aan het ondereinde -daarvan een aantal strookjes dun papier, bijv. van blaadjes -cigarettenpapier, welke gij overlangs in drieën gesneden hebt.</p> -<p class="par">Wrijf nu het lampeglas weder van binnen, maar steek den -schuier met den zijden doek nu van de andere zijde als bij de vorige -proef in het glas, de ring van bladtin wordt geladen, de electriciteit -deelt zich door middel van den draad aan de papierstrooken mede, en ge -zult deze zich van elkaâr zien verwijderen.</p> -<p class="par">Op deze wijze toont ge aan:</p> -<p class="par">1<sup>o</sup>. dat slechte geleiders, zooals glas, door -wrijving electrisch worden;</p> -<p class="par">2<sup>o</sup>. dat goede geleiders (zilverpapier en -metaaldraad) de electriciteit van een geëlectriseerd lichaam (het -glas) naar een ander overbrengen (de papierstrooken);</p> -<p class="par">3<sup>o</sup>. dat lichamen, met dezelfde electriciteit -geladen, elkaâr afstooten.</p> -<p class="par">Houd wel in het oog, dat vochtigheid de proeven met -electriciteit doet mislukken: als ge den schuier, den zijden doek en -het lampeglas goed bij het vuur gedroogd hebt, en met mooi, droog weer -werkt, sta ik voor het welslagen der proeven in. <span class= -"pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133" name="pb133">133</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np62" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p133.jpg" alt= -"Grondproef van het electro-magnetisme." width="523" height= -"410"></div> -<h2 class="main">Grondproef van het electro-magnetisme.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">In alle physische kabinetten herhaalt men met vrij -kostbare werktuigen de beroemde proef van den Deenschen natuurkundige -Oersted, waardoor aangetoond wordt, dat eene magneetnaald van haren -evenwichtstoestand afwijkt, als men er een geleiddraad bijbrengt, -waardoor een electrische stroom gaat. Deze proef is allerbelangrijkst, -daar zij het uitgangspunt geweest is tot de uitvinding van de -electrische telegraphie.</p> -<p class="par">Ik zal u in de gelegenheid stellen, dezelfde proef te -doen: de daartoe noodige toestellen kunt ge spoedig en zonder eenige -kosten zelf maken.</p> -<p class="par">Wij hebben noodig: een groot glas met water, een wijd -champagne-glas of een kom half vol water, <span class="pagenum">[<a id= -"pb134" href="#pb134" name="pb134">134</a>]</span>waarin een flinke -handvol keukenzout is opgelost, een theelepeltje, eene vork, wat -stukjes coke ter grootte van kersesteenen, eene naainaald, een -magneetje en eindelijk eene strook zink van omstreeks 20 cM<span class= -"corr" id="xd23e1452" title="Niet in bron">.</span> lengte en 2 -cM<span class="corr" id="xd23e1455" title="Niet in bron">.</span> -breedte.</p> -<p class="par">Wij beginnen met eene magneetnaald te maken (zie -“Het goedkoope kompas” op bladz. 97), of gebruiken dezelfde -naald, welke bij die proef reeds dienst deed; wij laten haar op het -water in het groote glas drijven door haar met wat vet te besmeren, of -wij steken haar op een stuk papier in den vorm van een dier of van een -poppetje. Wij weten dat een der uiteinden van de naald zich nu terstond -naar het Noorden zal richten.</p> -<p class="par">Nu moeten wij den geleiddraad aanbrengen; gaat de -galvanische stroom hier doorheen, dan wijkt de magneetnaald af. Dien -geleiddraad vinden wij in het theelepeltje, dat wij op het glas leggen -boven de magneetnaald en in dezelfde richting als deze heeft, als ze in -rust is. Gij ziet, dat dit alles zeer <span class="corr" id="xd23e1462" -title="Bron: eenvondig">eenvoudig</span> is.</p> -<p class="par">Ten slotte zullen wij het galvanisch element -samenstellen. Wij beginnen met de stukjes coke in een lapje te doen en -tot een pakje te binden, waarin wij den steel van de vork steken. In de -zoutoplossing gedompeld, zal deze inrichting de positieve pool van het -element uitmaken.</p> -<p class="par">Wij zetten verder den zinkreep met het eene uiteinde -eveneens in de zoutoplossing, zonder dat het zink en de coke elkaar -aanraken, en verkrijgen zoo de negatieve pool.</p> -<p class="par">Nu leggen wij de tanden der vork en het andere uiteinde -van den zinkreep op de beide einden van het lepeltje, en terstond -openbaart zich de aanwezigheid van den electrischen stroom door de -afwijking <span class="pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135" name= -"pb135">135</a>]</span>van de naald. Zoodra de zinkreep uit de -zoutoplossing genomen wordt, herneemt de naald haar vorigen stand.</p> -<p class="par">Als het hoofd van het poppetje in de teekening naar het -N. gericht is, en al de samenstellende deelen in dezelfde orde zijn -geplaatst als op het plaatje, zal het poppetje met het hoofd naar links -afwijken. <span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136" name= -"pb136">136</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np63" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p136.jpg" alt= -"De Tantaluskwelling." width="697" height="332"></div> -<h2 class="main">De Tantaluskwelling.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Leg een keukenstoel op den grond, volgens de -aanwijzing van bovenstaande teekening, zoodat, als de voorpooten op den -grond rusten, de achterpooten en de rugleuning in hetzelfde horizontale -vlak liggen.</p> -<p class="par">Verzoek nu iemand op de sport der achterzijde te -knielen, en met den mond een klontje suiker op te nemen, dat aan het -uiteinde van de rugleuning ligt.</p> -<p class="par">Oogenschijnlijk is dit zeer gemakkelijk, maar als de -proefnemer niet zorgt, dat hij zoodanig nederhurkt, dat het zwaartepunt -van zijn lichaam achter de zitting van den stoel blijft, zal de stoel -stellig naar voren kantelen, en, als een andere Tantalus, zal hij het -klontje zijn mond zien ontvluchten op hetzelfde oogenblik, dat hij -dacht het te grijpen. <span class="pagenum">[<a id="pb137" href= -"#pb137" name="pb137">137</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np64" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p137.jpg" alt= -"Eene lastige manier om eene kaars aan te steken." width="647" height= -"409"></div> -<h2 class="main">Eene lastige manier om eene kaars aan te steken.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Bij de vorige proef, welke wij Tantaluskwelling -genoemd hebben, was het moeilijk het evenwicht te bewaren in de -richting van de lengte des lichaams, en we zagen den niet geoefenden -proefnemer dan ook met den stoel voorover kantelen.</p> -<p class="par">Bij onderstaand spel kunt ge integendeel op zijde -vallen, rechts of links naar keuze.</p> -<p class="par">De proef is als volgt:</p> -<p class="par">Twee personen knielen tegenover elkander met eene kaars -op een blaker of kandelaar in de linkerhand. Wanneer zij nu den -rechtervoet met de rechterhand optillen, moeten zij zich op de -linkerknie in evenwicht houden. De eene liefhebber, <span class= -"pagenum">[<a id="pb138" href="#pb138" name= -"pb138">138</a>]</span>wiens kaars niet brandt, moet haar aansteken aan -die van den ander.</p> -<p class="par">Gij ziet dat de zaak niet ingewikkeld is, en toch kunt -ge u niet begrijpen, hoe dikwijls ge de proefnemers zult zien omvallen, -alvorens het aansteken gelukt is. Deze nieuwe cotillonfiguur kan bij -die van den stoel gevoegd worden; gij zult er wel voor zorgen, dat ge -eene krant op den vloer legt uit vrees voor vetvlekken; andere zoudt ge -het misschien met de vrouw des huizes te kwaad krijgen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139" name="pb139">139</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np65" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p139.jpg" alt= -"Met het hoofd tegen den muur." width="412" height="519"></div> -<h2 class="main">Met het hoofd tegen den muur.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Zet eene taboeret op den vloer tegen den muur, -plaats u dan met het gelaat naar den muur op een afstand, die gelijk is -aan het dubbele van de breedte van de taboeret, buig u voorover, vat de -taboeret met beide handen aan en druk het hoofd tegen den muur. Til dan -de taboeret op, en ga zonder rukken weer overeind staan... of probeer -dit tenminste. Doe deze vermakelijke proef niet op een gladden vloer, -maar op een <span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140" name= -"pb140">140</a>]</span>tapijt, om de gevolgen van een mogelijken val -minder onplezierig te maken.</p> -<p class="par">Door de verplaatsing van het zwaartepunt van ons -lichaam, is het ons bijna onmogelijk weder overeind te komen, tenzij -wij de taboeret weder neerzetten, om het steunpunt te verkrijgen dat we -behoeven. <span class="pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141" name= -"pb141">141</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np66" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p141.jpg" alt="De bezemsteel." -width="304" height="394"></div> -<h2 class="main">De bezemsteel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Geef aan iemand, die onze teekening niet gezien -heeft, een bezemsteel of een langen stok; verzoek hem, een der -uiteinden daarvan op den vloer en tegen den muur te zetten en dan -geheel onder den stok door te gaan, en wel onder het gedeelte dat -begrepen is tusschen zijne handen en den vloer. Iemand, die dezen toer -niet kent, zal zich met het gelaat naar den muur wenden en -onvermijdelijk vallen bij zijne pogingen, om onder den stok door te -komen. Als de proefnemer zich evenwel met den rug naar den muur heeft -gekeerd en zich zoodanig heeft geplaatst, dat zijne beide voeten en het -uiteinde van den stok een gelijkbeenigen <span class="pagenum">[<a id= -"pb142" href="#pb142" name="pb142">142</a>]</span>driehoek vormen, is -de zaak zeer gemakkelijk. Inderdaad, als hij onder den stok is -doorgegaan, zal hij zich aan den anderen kant weder oprichten en -dáár een even vasten stand hebben als eerst.</p> -<div class="figure xd23e1520width"><img src="images/p142.jpg" alt="" -width="377" height="390"></div> -<p class="par"><span class="pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143" name= -"pb143">143</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np67" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p143.jpg" alt= -"Het kunstje met de drie lucifers." width="548" height="416"></div> -<h2 class="main">Het kunstje met de drie lucifers.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als ge met eenige vrienden gedineerd hebt, en de -sigaren worden opgestoken, hebt ge eene geschikte gelegenheid om de -gasten uit te noodigen, hunne krachten te beproeven aan het -<i>vraagstuk van de drie lucifers</i>.</p> -<p class="par">Splijt een lucifer aan het uiteinde, snijd een tweeden -lucifer schuin af, en steek hem met dit beitelvormige uiteinde in de -spleet van den eersten, zoodanig dat de beide lucifers een scherpen -hoek vormen. Zet ze dan op de tafel met het hoekpunt naar boven en -plaats er een derden lucifer tegen, om de andere te steunen, zooals de -figuur aanwijst.</p> -<p class="par">Na deze toebereidselen geeft ge aan een der <span class= -"pagenum">[<a id="pb144" href="#pb144" name= -"pb144">144</a>]</span>aanwezigen een vierden lucifer, en verzoekt hem -hiermede de drie andere van de tafel te lichten.</p> -<p class="par">De oplossing van het vraagstuk wordt door de teekening -gegeven; het is voldoende den vierden lucifer zacht tegen de beide -eerste te drukken, waardoor de derde neervalt op de lucifer, welken men -in de hand heeft en daarop de hand een weinig te laten dalen, waardoor -het uiteinde van den derden lucifer zich in den hoek kan plaatsen, -welke door de beide eerste gevormd wordt: beweegt men nu den vierden -lucifer omhoog, dan hangen de drie andere lucifers er aan beide zijden -overheen.</p> -<p class="par">Het kunstje is zeer eenvoudig... voor hen, die het -kennen, en ik heb er meer dan een uitstekend architect en meer dan een -bekwaam werktuigkundige het geduld bij zien verliezen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145" name="pb145">145</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np68" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p145.jpg" alt="De Stroohalmen." -width="703" height="411"></div> -<h2 class="main">De Stroohalmen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Men geeft u vijf stroohalmen van dezelfde lengte -(omstreeks 10 cM<span class="corr" id="xd23e1547" title= -"Niet in bron">.</span>), en men verzoekt u ze te gelijk van de tafel -op te lichten, maar ge moogt slechts één stroohalm -vasthouden en nog wel aan het uiteinde. Hoe zult ge dat aanleggen?</p> -<p class="par">De teekening geeft het antwoord: gij ziet terstond, op -welke eenvoudige wijze de halmen verbonden zijn. Het geldstuk is niet -strikt noodzakelijk, maar het vergemakkelijkt de samenstelling van het -geheel, daar het ’t glijden der strootjes belet.</p> -<p class="par">Geef het kunstje op aan iemand, die het niet heeft zien -uitvoeren, en gij zult eens zien hoelang het duurt, voor hij de -oplossing gevonden heeft. <span class="pagenum">[<a id="pb146" href= -"#pb146" name="pb146">146</a>]</span></p> -<p class="par">Zulke kunstjes, waarbij het op samenvoegen of verbinden -aankomt, hebben iets wetenschappelijks, waarin het verstand eene zekere -voldoening vindt, terwijl tevens de hand geoefend wordt. <span class= -"pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147" name="pb147">147</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np69" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p147.jpg" alt= -"De brug van lucifers." width="596" height="380"></div> -<h2 class="main">De brug van lucifers.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Op de volgende wijze kunt ge met eene sierlijke -houtconstructie van lucifers eene ruimte overbruggen, die minstens twee -maal zoo lang is als de lengte van een lucifer.</p> -<p class="par">Met groote, vierkante lucifers kunt ge bovenstaande zeer -eenvoudige brug maken, maar ge moet daarbij nauwkeurig den gang volgen, -zooals die wordt aangewezen met behulp van de bijgevoegde afbeeldingen -(zie de volgende bladzijde); de bovenste in opstand, de tweede in -projectie.</p> -<p class="par">Leg lucifer 1 op de tafel, daarna 2 en 3 met de einden -daarop, en dan 4 overdwars op deze twee; til met duim en wijsvinger van -de linkerhand 1 op, en steek 5 en 6 onder 1 door, zoodat zij op 4 komen -te liggen 5 het geheel vormt nu reeds <span class="pagenum">[<a id= -"pb148" href="#pb148" name="pb148">148</a>]</span>een kleinen boog op -de tafel. Plaats 7 overdwars op 5 en 6, 8 onder de beide andere einden -van 5 en 6, en licht 8 weer voorzichtig op, om er 9 en 10 onderdoor te -schuiven en met hun linker uiteinde op 7 te laten rusten.</p> -<p class="par"></p> -<div class="figure xd23e1570width"><img src="images/p148.jpg" alt="" -width="286" height="283"></div> -<p class="par"></p> -<p class="par">Door op dezelfde wijze voort te gaan, kunt de brug zoo -groot maken als ge verkiest. <span class="pagenum">[<a id="pb149" href= -"#pb149" name="pb149">149</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np70" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p149.jpg" alt= -"Vijftien lucifers met één enkelen op te nemen." width= -"532" height="414"></div> -<h2 class="main">Vijftien lucifers met één enkelen op te -nemen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Leg op een lucifer, welken wij A zullen noemen, -veertien andere B, beurtelings links en rechts van A, met de koppen -naar boven, zooals op het onderste deel van de gravure wordt -aangewezen.</p> -<p class="par">Neemt ge nu A bij een der uiteinden op, dan is het -duidelijk, dat de veertien lucifers er afvallen. Om dit te beletten, -legt ge een laatsten lucifer C bovenop de lucifers B, op de plaats waar -zij elkander kruisen, dus recht boven A. Nu kunt ge A opnemen; de -lucifers B nemen een schuinen stand aan en klemmen door hun eigen -gewicht den lucifer C tusschen hunne boveneinden vast. In dezen stand -kunt ge de lucifers zoolang laten hangen, als ge verkiest, niet -ongelijk aan de <span class="pagenum">[<a id="pb150" href="#pb150" -name="pb150">150</a>]</span>vouwstoelen, in den vorm van eene X, die -veel als tuinstoelen of op stoombooten aangetroffen worden.</p> -<p class="par">Gebruik voor dit spel bij voorkeur lange keukenlucifers, -hoewel Zweedsche desnoods ook gebruikt kunnen worden. <span class= -"pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151" name="pb151">151</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np71" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p151.jpg" alt="De Eiffeltoren." -width="447" height="629"></div> -<h2 class="main">De Eiffeltoren.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als ge het vervelend vindt, in uw eentje een -partij dam of triktrak te spelen, terwijl uw partner zich laat wachten, -kunt ge uwe krachten beproeven aan het volgende bouwwerk, dat u niet -alleen bezig houdt, maar te gelijker tijd uw geduld en uwe vaardigheid -oefent. De kunst is, al de <span class="pagenum">[<a id="pb152" href= -"#pb152" name="pb152">152</a>]</span>schijven op vier losse, -overeindstaande schijven te stapelen, zooals de figuur aanwijst.</p> -<p class="par">De oplossing van het vraagstuk eischt eene reeks van -vernuftige en zelfs eenigszins ingewikkelde kunstgrepen; indien dus -iemand er zijne krachten aan wil beproeven, zal hij wel doen, met de -schijven in de hand onze verklaring te volgen, die hem anders zeer -vervelend zal schijnen.</p> -<p class="par">Leg eene centrale schijf A plat op de tafel en zet in -het verlengde van twee elkaar loodrecht snijdende middellijnen de -schijven 1, 2, 3, 4, waarop het geheele gebouw moet rusten, daar -loodrecht omheen.</p> -<p class="par">Om hare aanraking met den bovenkant van A te verzekeren, -moet ge ze voorloopig vastzetten met de vier schijven B, C, D en E, -welke plat op de tafel gelegd worden (zie de projectie aan de -linkerzijde.)</p> -<p class="par">Leg nu eene schijf K horizontaal op de randen der -schijven 1, 2, 3 en 4; haar bovenvlak zal liggen in het raakvlak aan -die vier schijven (zie den opstand links bovenaan op de teekening.)</p> -<p class="par">Plaats nu vier schijven zoodanig, dat hare middelpunten -respectievelijk boven de middelpunten der schijven 1, 2, 3 en 4 komen -te liggen. Zoo ontstaat de eerste horizontale laag. Om de tweede laag -te verkrijgen, legt ge vier andere schijven horizontaal op, en -afwisselend met de eerste vier. d. w. z. zoodanig dat de middelpunten -van de schijven der tweede laag boven de openingen liggen, welke er -tusschen de schijven der eerste laag overblijven.</p> -<p class="par">Bouw op dezelfde wijze vijf of meer afwisselende lagen, -bijv. met de witte schijven in de evene en <span class= -"pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153" name="pb153">153</a>]</span>de -zwarte in de onevene lagen, zoodat al de schijven van dezelfde kleur -loodrecht boven elkander liggen.</p> -<p class="par">Als ge nauwkeurig naar onze aanwijzingen gewerkt hebt, -heeft zich tot dusver geene bijzondere moeilijkheid voorgedaan.</p> -<p class="par">Maar nu begint het werk wat meer voorzichtigheid te -eischen. Immers, wij moeten niet alleen de schijven B, C, D en E -wegnemen, waarmede wij de vier staande schijven hebben tegengehouden, -die alleen het gebouw moeten dragen, maar wij moeten bovendien de beide -schijven A en K bevrijden, welke door de schijven 1, 2, 3 en 4 -ingesloten worden.</p> -<p class="par">Eerst ontdoen wij ons van de schijven B, C, D en E, -vormen daarvan eene nieuwe horizontale laag en gaan ons nu met de -bevrijding der beide gevangenen bezighouden.</p> -<p class="par">In de projectie ziet ge de cijfers 5 en 6 naast twee -gestippelde evenwijdige lijnen staan: die lijnen stellen den schuinen -stand voor, welken men voorloopig aan de schijven 2 en 3 moet geven, -door ze voorzichtig met den vinger te laten draaien.</p> -<p class="par">De schijf K, die nu niet meer ondersteund wordt, valt op -A en beide kunnen nu naar buiten geschoven worden door de opening, -welke wij tusschen 2 en 3 gemaakt hebben. A<a id="xd23e1619" name= -"xd23e1619"></a> en K worden in het midden op de bovenste laag -geplaatst, de beide schijven 2 en 3 weder recht gezet, en de beide in -elkaar gestoken bekers van het triktrakspel, met de dobbelsteenen er -op, kronen het geheel.</p> -<p class="par">Ik hoop dat een zeer groot aantal lezers er in slaagt, -het beschreven bouwwerk tot stand te brengen, welks rollende -fondamenten van hem die het onderneemt, een weinig handigheid eischen. -<span class="pagenum">[<a id="pb154" href="#pb154" name= -"pb154">154</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np72" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p154.jpg" alt= -"De omgebogen lucifer." width="443" height="545"></div> -<h2 class="main">De omgebogen lucifer.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Vouw een gewonen lucifer in tweeën, waardoor -hij gedeeltelijk breekt, zoodat de beide deelen slechts door eenige -houtvezels samenhangen. Aldus omgebogen legt ge den lucifer op den hals -eener flesch, met een kwartje of een cent er op.</p> -<p class="par">Vraag nu of iemand kans ziet, het geldstuk in de flesch -te laten vallen, maar zonder het aan te raken, evenmin als de flesch of -den lucifer. Ge zult zien, dat men lang naar de oplossing zal -<span class="pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155" name= -"pb155">155</a>]</span>zoeken, zonder die te vinden, ofschoon ze toch -zeer eenvoudig is: doop uw vinger in een glas met water en laat er dan -een paar druppels van afvallen op het hoekpunt van den hoek, welken de -beide deelen van den lucifer met elkaar maken; spoedig zult ge zien dat -de beenen zich langzamerhand uit elkaar buigen, daar de houtvezels door -het vocht zwellen; nu ondersteunen zij het geldstuk niet meer, en dit -valt in de flesch.</p> -<p class="par">Erg moeilijk is het niet, vindt ge wel? <span class= -"pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156" name="pb156">156</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np73" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure xd23e1640width"><img src="images/p156.jpg" alt= -"De toebereidselen." width="396" height="371"> -<p class="figureHead">De toebereidselen.</p> -</div> -<h2 class="main">De helsche machine.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par">Zoek vijf lange, gave houten tandenstokers uit. Leg er -twee in den vorm van eene X op de tafel, een derde over het midden -daarvan, en de beide andere rechthoekig <i>op</i> de uiteinden van den -middelsten en <i>onder</i> de beenen van de X. Het middelste houtje is -dus een weinig gebogen, en door zijne veerkracht worden de beide -dwarshoutjes sterk genoeg tegen de beenen van de X gedrukt, om te maken -dat het geheel in den verlangden vorm blijft. Het is gemakkelijk, als -men bij het samenstellen van dezen toestel een helper heeft.</p> -<p class="par">Nu kunt ge in modernen trant het bekende -betooveringstooneel uit de middeleeuwen nabootsen, waarbij een wassen -pop, die iemand moest voorstellen, <span class="pagenum">[<a id="pb157" -href="#pb157" name="pb157">157</a>]</span>wien men kwaad toewenschte, -werd gestoken, gebroken of <span class="corr" id="xd23e1656" title= -"Bron: verband">verbrand</span>, door welke handelwijze men meende zijn -vijand hetzelfde lot te berokkenen.</p> -<div class="figure xd23e1659width"><img src="images/p157.jpg" alt= -"De uitwerking." width="395" height="371"> -<p class="figureHead">De uitwerking.</p> -</div> -<p class="par"></p> -<p class="par">Bij ons slachtoffer zullen wij voor romp eene kurk en -voor ledematen lucifers nemen; aan het hoofd, van broodkruim, kunt ge, -zooveel uw talent toelaat, de trekken geven van dengeen, aan wien ge -het meest een hekel hebt en dien ge gaarne kwijt zoudt willen zijn. -(Onze teekening <span class="corr" id="xd23e1665" title= -"Bron: stel">stelt</span> een duiveltje voor, om alle kwetsende -personaliteit te vermijden.)</p> -<p class="par">Plaats nu den geheelen toestel op den hals eener flesch -of den voet van een omgekeerd glas; zet uw vijand schrijlings op het -uiteinde van het middelste houtje, en steek de lont... ik wil zeggen: -<span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158" name= -"pb158">158</a>]</span>steek een der hoeken van de helsche machine aan, -volgens figuur 1.</p> -<p class="par">Figuur 2 toont u de uitwerking van de uitbarsting, welke -terstond volgt: als het vuur het uiteinde van een der houtjes verteerd -heeft, springt alles uiteen en het middelste houtje, dat als een veer -gespannen was, ontspant zich plotseling, en slingert de verminkte -overblijfselen van uw vijand in de lucht. <span class="pagenum">[<a id= -"pb159" href="#pb159" name="pb159">159</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np74" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p159.jpg" alt= -"Een geldstuk op de punt van eene speld te laten draaien." width="377" -height="624"></div> -<h2 class="main">Een geldstuk op de punt van eene speld te laten -draaien.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Buig eene haarspeld zooals op de teekening (aan de -rechterzijde) wordt aangewezen; plaats een 2½ centstuk -horizontaal in den haak rechts, hang in het haakje aan de andere zijde -een ring van voldoende zwaarte, of twee ringen als het noodig -<span class="pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160" name= -"pb160">160</a>]</span>is; op deze wijze hebt ge een systeem verkregen, -dat in evenwicht kan blijven; ge plaatst den rand van het geldstuk op -de eene of andere punt, eene groote speld bijv., en ge blaast tegen den -ring; daardoor zal het geheele samenstel eene draaiende beweging -verkrijgen, zonder dat het evenwicht verbroken wordt.</p> -<p class="par">Als ge het geldstuk op eene goed geharde stalen naald -laat draaien, zult ge bemerken, dat het geldstuk ten laatste doorboord -wordt; ge kunt dus het vraagstuk ook aldus stellen:</p> -<p class="par">Een geldstuk met een naald te doorboren, door er tegen -te blazen. <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161" name= -"pb161">161</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np75" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p161.jpg" alt= -"De betooverde werpspies." width="582" height="496"></div> -<h2 class="main">De betooverde werpspies.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem eene naainaald van middelmatige grootte en -waarvan de punt goed scherp is; plaats u op omstreeks drie passen van -een houten beschot, neem de naald tusschen duim en wijsvinger en -beproef dan met een krachtigen worp, de naald in het hout te drijven. -Al zijt ge nog zoo behendig, gij zult er ondanks herhaalde pogingen -niet in slagen.</p> -<p class="par">Steek nu een eindje garen door het oog van de naald en -bij iederen worp zult ge er in slagen uwe werpspies in het hout te -planten, dat ge u als wit hebt gekozen. <span class="pagenum">[<a id= -"pb162" href="#pb162" name="pb162">162</a>]</span></p> -<p class="par">Het lichte eindje draad, dat ge aan de naald hebt -toegevoegd, maakt deze tot een waren pijl, en is oorzaak, dat de punt -door de kracht van den worp het voorwerp, waartegen zij gericht is, -loodrecht treft, hetgeen ten gevolge heeft, dat zij er indringt.</p> -<p class="par">Deze uitslag wekt altijd de verbazing der toeschouwers, -die niet in gebreke blijven, u hun compliment te maken over uwe -buitengewone kunstvaardigheid.</p> -<p class="par">De natuurkundige Comus, welke deze proef bedacht, wist -op eene vernuftige wijze den aangewenden kunstgreep te verbergen.</p> -<p class="par">Hij legde den toeschouwers draden van verschillende -kleuren voor om er een uit te kiezen, welken hij moest gebruiken, opdat -men zich zou kunnen overtuigen, zooals hij zeide, dat het inderdaad -dezelfde naald was, welke men in het beschot terugvond. De draad, -waarin in werkelijkheid het geheele geheim van den toer zat, scheen dus -slechts een middel van contrôle te zijn, om alle bedrog te -voorkomen.</p> -<p class="par">Deze proef herinnert aan de pen met papieren vleugels, -welke aan den hoek van onze teekening is afgebeeld, en die menig -scholier strafwerk berokkend heeft, die zich liever bezighield met -balistische proeven dan met zijn schoolwerk. <span class= -"pagenum">[<a id="pb163" href="#pb163" name="pb163">163</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np76" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p163.jpg" alt= -"Hoe een lampeglas eene cigaret kan rooken." width="405" height= -"524"></div> -<h2 class="main">Hoe een lampeglas eene cigaret kan rooken.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Sluit een lampeglas aan een der einden luchtdicht -met eene groote kurk, waarin ge twee gaten geboord hebt; in het eene, -dat rechtstandig door het midden van de kurk gaat, moet de cigaret -precies sluiten; het andere, dat nauwer is, staat schuin ten opzichte -van de as der kurk.</p> -<p class="par">Uit een ouden handschoen knipt ge twee ronde stukjes, en -maakt daarvan twee kleppen; zij moeten natuurlijk een weinig grooter -zijn dan de gaten in de kurk, om ze daarop met eene speld te kunnen -<span class="pagenum">[<a id="pb164" href="#pb164" name= -"pb164">164</a>]</span>vaststeken, het eene tegen de opening van het -nauwe kanaal aan de buitenzijde, dus boven op de kurk, en het tweede -aan de onderzijde daarvan tegen de opening van het kanaal, waarin de -cigaret gestoken is. Het is duidelijk, dat door de eerste klep de rook -kan ontsnappen, en het binnendringen van de buitenlucht belet wordt, -terwijl door de tweede de rook van de cigaret wel in het lampeglas kan -treden, maar niet weder door dezelfde opening het glas kan -verlaten.</p> -<p class="par">Als de toestel gereed is, duwen wij het glas tot aan de -kurk in het water, zetten de cigaret in hare opening en steken haar -aan; het lampeglas zal nu zoo goed zijn haar voor ons op te rooken! Als -we het glas omhoog trekken, zal de lucht onder de kurk verdund worden; -de buitenlucht stroomt nu door de cigaret heen het glas binnen, -waardoor de verbranding bevorderd en tevens de rook in het glas -gedreven wordt: het lampeglas <i>trekt</i>! De rook wordt niet -tegengehouden door de klep van het vertikale kanaal, die openstaat, -terwijl de klep op het schuine kanaal door haar eigen gewicht gesloten -blijft.</p> -<p class="par">Duwen we het lampeglas naar beneden, dan zal de lucht, -die wij samendrukken, de onderste klep sluiten en die van het schuine -kanaal openen, waaruit nu eene witte rookwolk omhoog stijgt, om zich -weldra in kringetjes te verspreiden. <span class="pagenum">[<a id= -"pb165" href="#pb165" name="pb165">165</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np77" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p165.jpg" alt="De drie glazen." -width="651" height="416"></div> -<h2 class="main">De drie glazen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">De eigenaardige stand der beide zijdelingsche -glazen ten opzichte van het derde wordt verkregen met behulp van twee -stokjes, bijv. twee stelen van penhouders.</p> -<p class="par">Wij kiezen glazen van den afgebeelden vorm en zetten er -één van op de tafel.</p> -<p class="par">Wij steken een stokje in het tweede glas, en verplaatsen -het steunpunt van het eene uiteinde daarvan tegen den binnenwand van -het glas zóó lang, totdat wij voelen, dat het glas -horizontaal blijft staan, zonder dat wij het behoeven vast te -houden.</p> -<p class="par">Hierop plaatsen wij het stokje met het uiteinde dat wij -in de hand hebben, in het overeindstaande <span class="pagenum">[<a id= -"pb166" href="#pb166" name="pb166">166</a>]</span>glas en laten het -hierin wat meer of minder hellen, totdat wij voelen dat het blijft -zitten.</p> -<p class="par">Wij moeten natuurlijk het eerste glas bij den voet -vasthouden, daar het anders door het overwicht van het tweede zou -omvallen.</p> -<p class="par">Door nu een tweede stokje in het onderste glas te -plaatsen en daarop een derde glas te hangen, herstellen wij het -evenwicht, en kunnen wij het geheel aan zich zelf overlaten.</p> -<p class="par">Iedereen kan dezen toer verrichten; met veel handigheid -zou het zelfs niet onmogelijk zijn, op dezelfde wijze, drie glazen op -drie behoorlijk geplaatste stokjes in evenwicht te houden. <span class= -"pagenum">[<a id="pb167" href="#pb167" name="pb167">167</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np78" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p167.jpg" alt= -"Een geïmproviseerde standaard." width="590" height="416"></div> -<h2 class="main">Een geïmproviseerde standaard.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Wij hebben oogenblikkelijk een voetstuk of -standaard noodig ten gerieve van de meid, die zich de vingers brandt, -terwijl zij de soepterrine vasthoudt; er is dus geen tijd te -verliezen.</p> -<p class="par">Neem uw eigen vork en die van uw rechter en linker -tafelbuurman; steek ze in uw servetring met de stelen op de tafel, -zoodanig dat de uiteinden in de hoekpunten van een gelijkzijdigen -driehoek liggen; zet een bord op de tanden, en de meid kan er gerust -haar brandend heeten last op plaatsen.</p> -<p class="par">Al is onze standaard zoo maar in een oogenblik gemaakt, -hij is er niet minder sierlijk om; de vorken, aldus bijeengevoegd, doen -denken aan eene artistieke vruchtenschaal. <span class= -"pagenum">[<a id="pb168" href="#pb168" name="pb168">168</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np79" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p168.jpg" alt= -"Een touw als weegtoestel." width="410" height="520"></div> -<h2 class="main">Een touw als weegtoestel.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Op de volgende wijze kunt ge van een stuk touw, -van willekeurige dikte, eene uitstekende balans maken.</p> -<p class="par">Sla twee spijkers op een meter afstands van elkaar in -den zijkant van eene horizontale plank. Neem een touw van 1.5 -M<span class="corr" id="xd23e1761" title="Niet in bron">.</span> -lengte, leg hierin in het midden een flinken goed zichtbaren knoop; en -maak het met de beide uiteinden aan de spijkers vast. Van een stevigen -in tweeën gesneden wandalmanak maakt ge de schalen, welke ge met -vier <span class="pagenum">[<a id="pb169" href="#pb169" name= -"pb169">169</a>]</span>touwtjes aan het groote touw vastmaakt, ter -weerszijden, op 25 cM<span class="corr" id="xd23e1766" title= -"Niet in bron">.</span> afstands, van den knoop.</p> -<p class="par">Het middelste deel van het touw met den knoop, dat dus -50 cM<span class="corr" id="xd23e1771" title="Niet in bron">.</span> -lang is, zal dan een horizontalen stand aannemen.</p> -<p class="par">Plaats een stevig papier achter dat horizontale deel, en -merk de plaats, waar de knoop zich bevindt, als uwe balans in rust is, -met een pijltje. Legt ge nu het een of ander, een kuiken bijv., op de -eene schaal, dan is het evenwicht verbroken, en het middelste deel van -het touw neemt een meer of minder schuinen stand aan, waardoor de knoop -zich niet meer recht vóór het pijltje bevindt, dat tot -merk dient. Door gewone gewichten in de andere schaal te plaatsen, kunt -ge den knoop weder op de oorspronkelijke plaats terug brengen; wanneer -aldus het evenwicht hersteld is en de knoop zich dus weder volkomen -nauwkeurig vóór het pijltje bevindt, wijst de som der -gewichten, welke gij in de schaal hebt geplaatst, het gewicht van het -kuiken aan.</p> -<p class="par">Deze balans wordt gemaakt van bindtouw, stevig koord of -zelfs van een ketting, naarmate het te wegen voorwerp minder of meer -zwaar is; zij is zeer gevoelig en in voldoende mate juist voor het -wegen van huishoudelijke behoeften. <span class="pagenum">[<a id= -"pb170" href="#pb170" name="pb170">170</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np80" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p170.jpg" alt="De unster." width= -"557" height="414"></div> -<h2 class="main">De unster.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Met de hierboven afgebeelde balans voor -keukengebruik kunt ge zonder gewicht wegen, door middel van een -pollepel, die tegelijk het juk en de schaal uitmaakt en eene -schuimspaan, die het verschuifbare gewicht vervangt.</p> -<p class="par">Eene ijzeren vork rust met twee tanden op twee naalden, -welke loodrecht in de kurk van eene flesch zijn gestoken; het andere -einde van de vork is met een stuk kurk in den haak van den pollepel -vastgeklemd. De schuimspaan wordt met den haak over den steel van den -pollepel gehangen, en men schuift haar daarover heen en weer, totdat de -steel horizontaal staat, als het geheele toestel in rust is; hiertoe -kan men zich bedienen van eene <span class="pagenum">[<a id="pb171" -href="#pb171" name="pb171">171</a>]</span>horizontale lijn, welke men -achter het toestel op den muur getrokken heeft.</p> -<p class="par">De plaats, waar nu de schuimspaan den steel van den -pollepel aanraakt, merkt men met inkt en zet daarbij het cijfer 0. -Daarop plaatst men midden in den lepel een gewicht van een 1 KG en -schuift de schuimspaan achteruit totdat het evenwicht hersteld is. Hier -plaatst men op de bovenzijde van den steel weer een merk, zet daarbij 1 -KG, en verdeelt den afstand tusschen 0 en 1 in 10 gelijke deelen, welke -ieder met een gewicht van 100 G overeenkomen.</p> -<p class="par">Om het merk voor 2 KG te verkrijgen plaatst men 2 KG in -den lepel en handelt verder als voren, m. d. v. dat de ruimte tusschen -1 en 2 ook weder in 10 deelen verdeeld wordt.</p> -<p class="par">Door middel van deze graadverdeeling zal de keukenmeid -met deze unster haar boter of suiker kunnen afwegen.</p> -<p class="par">Als goudschaaltje durf ik deze inrichting niet -aanbevelen, maar voor keukengebruik kan zij, bij gebrek aan eene andere -balans, misschien eenige diensten bewijzen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172" name="pb172">172</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np81" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p172.jpg" alt= -"Een eenvoudig waterpas." width="539" height="414"></div> -<h2 class="main">Een eenvoudig waterpas.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Het luchtbelwaterpas is een vrij kostbaar en teer -werktuig; bovendien moet men leeren het te gebruiken, daar het slechts -in eene enkele richting den stand van een voorwerp aangeeft.</p> -<p class="par">Het werktuig, dat u evenwel hier wordt aangeboden, kan -ieder gebruiken, daar het waterpas er in iedere richting door wordt -aangegeven; bovendien kan ieder het zelf maken en regelen.</p> -<p class="par">Steek eene speld door eene kurk; bind een draad aan den -kop der speld, laat de kurk in eene ledige flesch vallen en maak het -vrije uiteinde van den draad met wat boen- of wrijfwas aan den bodem -der flesch vast. Giet nu zooveel water in de flesch, dat de kurk drijft -en de draad behoorlijk gespannen is (deze moet dus korter zijn -<span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173" name= -"pb173">173</a>]</span>dan de hoogte van de flesch); de punt der speld -zal dan boven het water uitsteken en als het water in rust is, een -vasten stand aannemen. (De speld behoeft niet vertikaal te staan). -Sluit nu de flesch met eene kurk, waarin ge eene lange speld gestoken -hebt, en regel den stand van de kurk zoodanig, dat, als de flesch op -een marmeren schoorsteenmantel staat, die gewoonlijk vrij wel -horizontaal is, de punt van den drijver en die van den vasten stop -juist tegenover elkander komen. Nu lakt ge den stop op de flesch vast, -om eene mogelijke verplaatsing van de daarin gestoken speld te -voorkomen.</p> -<p class="par">Wilt ge nu een meubelstuk of eene boekenplank zuiver -horizontaal stellen, dan hebt ge er slechts uwe flesch op te zetten; -als de stand van het voorwerp niet in alle richtingen waterpas is, zal -de punt van den drijver meer of minder verwijderd zijn van de punt der -vaste speld, waar omheen de eerste een cirkel zal beschrijven. Ge moet -dan zoo lang iets onder het meubelstuk schuiven, totdat de beide punten -boven elkander komen te liggen. Dan staat het ten minste niet minder -waterpas dan het blad van den schoorsteenmantel, hetgeen voor de -praktijk voldoende is. <span class="pagenum">[<a id="pb174" href= -"#pb174" name="pb174">174</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np82" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p174.jpg" alt= -"Een waterpas van karton." width="526" height="439"></div> -<h2 class="main">Een waterpas van karton.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Neem twee zuiver rechthoekige stukken karton, van -dezelfde lengte (omstreeks 20 cM), maar van verschillende breedte, stel -10 en 6 cM. Maak in beide een gaatje in het midden van de lengte en 4 -of 5 mM van den bovenkant; steek eene speld door het groote karton en -bevestig die, door er van achteren een paar stukjes karton tegen te -plakken, zooals de teekening aanwijst. Vergroot het gaatje in het -kleine stuk karton, dat bewegelijk moet zijn, tot een vertikaal -sleufje, en hang nu het kleine karton op de punt van de speld, op -eenigen afstand van het groote, waartegen het niet mag wrijven. Plaats -dit werktuigje op een marmeren schoorsteenmantel en hang het -bewegelijke <span class="pagenum">[<a id="pb175" href="#pb175" name= -"pb175">175</a>]</span>karton eens andersom, om te zien of het ten -opzichte van het achterste denzelfden stand behoudt, namelijk zoodanig, -dat de bovenkanten van beide stukken karton evenwijdig blijven; hetgeen -men verkrijgt door zoo noodig een klein randje van het kleinste stuk -weg te snijden.</p> -<p class="par">Wilt ge nu een meubelstuk met dit toestelletje waterpas -plaatsen, dan plaatst ge daarop het vaste stuk karton; steekt het -bewegelijke stuk nu rechts of links daarboven uit, dan helt het -meubelstuk en ge laat het zoo lang rijzen of dalen tot de bovenkanten -der stukken karton weder evenwijdig zijn. <span class="pagenum">[<a id= -"pb176" href="#pb176" name="pb176">176</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np83" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p176.jpg" alt="De Robinsonpen." -width="527" height="416"></div> -<h2 class="main">De Robinsonpen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Een slimmerd had in verscheidene kranten de -volgende advertentie laten plaatsen:</p> -<div class="figure xd23e1826width"><img src="images/p176-2.png" alt="" -width="448" height="160"></div> -<p class="par"></p> -<p class="par">Het regende brieven aan het opgegeven adres, en ieder, -die een gulden geofferd had, ontving per omgaande het volgende, -merkwaardig laconieke antwoord:</p> -<div class="blockquote">“<i>Neem een potlood!</i>”</div> -<p class="par"><span class="pagenum">[<a id="pb177" href="#pb177" name= -"pb177">177</a>]</span></p> -<p class="par">Als ik mijne lezers beloof, hun een middel aan te wijzen -om zonder pen te schrijven, ben ik niet van zins bovenvermelden leuken -grappenmaker na te doen, maar hun eene geheel nieuwe soort van pen aan -te bieden, welke alle mogelijke hoedanigheden bezit, die men van eene -pen kan verlangen, zooals ge dadelijk zult zien; zelfs de deugd van -zeer goedkoop te zijn, daar ze letterlijk niets kost: moeder natuur -stelt ze bijna over de geheele aarde te onzer beschikking. Zoek haar -niet in het delfstoffenrijk, dat ons de stalen pennen verschaft, noch -in het dierenrijk, waaraan wij de veeren pen te danken hebben, die -tegenwoordig bijna geheel verdwenen is, tot groot leedwezen van eenige -getrouwe vereerders; de pen welke ik u aanbied, behoort tot het -plantenrijk en kan, zonder dat zij eenige bewerking behoeft te -ondergaan, gebruikt worden, zóó als zij wordt -voortgebracht door den boom, waaraan zij groeit.</p> -<p class="par">De pen, die wij, als ge het goed vindt <i>de -Robinsonpen</i> zullen noemen, bestaat uit niets anders dan uit twee -blaadjes van den gewonen den (<i lang="la">Pinus sylvestris</i>) of van -den zeeden (<i lang="la">P. maritima</i>).</p> -<p class="par">De fraaie donkergroene bladeren van den pijnboom of den -worden naar hun langen, smallen vorm <i>naalden</i> genoemd, welke naam -bovendien hierom zoo gepast is, dat iedere naald in eene scherpe punt -eindigt,</p> -<p class="par">Als ge een dennetak wat nauwkeuriger bekijkt, zult ge -bemerken, dat deze naalden paarsgewijze in eene zelfde scheede zitten, -en als men ze tegen elkaar drukt, ziet men, dat de beide scherpe -punten, waarvan ik zoo even sprak, volkomen tegen elkaar sluiten, omdat -zij juist even lang zijn. Ten slotte zult ge zien, dat iedere naald -eene overlangsche <span class="pagenum">[<a id="pb178" href="#pb178" -name="pb178">178</a>]</span>groeve heeft, zoodat, als men twee naalden -uit dezelfde scheede met de randen tegen elkaar plaatst, daar binnen, -over de geheele lengte der naalden, eene cylindervormige holte -ontstaat.</p> -<p class="par">Op de volgende wijze kan men zich die verschillende -opmerkingen ten nutte maken bij de vervaardiging van de -<i>Robinsonpen</i>.</p> -<p class="par">Verwijder van een dennetak eene scheede met twee -naalden, bij No 1 van onze teekening afgebeeld; bind de naalden samen -met een dun draadje, dicht bij de puntige uiteinden, zooals men bij No -2 ziet, en uwe pen met twee fijne en even lange punten is gereed om -alles te schrijven, wat ge verlangt. Als penhouder gebruikt ge een -vliertakje, waarin ge de pen steekt, zorg dragende de punten slechts 1 -cM te laten uitsteken; nog beter kunt ge een pijpesteel gebruiken, -zooals No 3 van onze teekening aanwijst. De verdikking van de scheede -belet het verschuiven van de pen in onzen eigengemaakten penhouder. -Steek nu uwe pen in den inkt, en laat haar, juist andersom als bij -gewone pennen, eenigen tijd daarin staan, ten gevolge van de -capillariteit zal de inkt opstijgen in de buis, welke door de -samenvoeging der beide naalden ontstaan is, en uwe pen zal ten slotte -genoeg gevuld zijn, om er 20 of 25 regels mee achter elkaar te -schrijven.</p> -<p class="par">De pen, welke ik u heb leeren maken, is fijn, slap, -oxydeert niet en kan voor allerlei schrift gebruikt worden; neer- en -ophalen, gothisch of engelsch, rond- of basterdschrift hebben geen -geheimen voor haar. <span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179" -name="pb179">179</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np84" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p179.jpg" alt= -"Hoe men hazelnoten kan aanrijgen." width="557" height="341"></div> -<h2 class="main">Hoe men hazelnoten kan aanrijgen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Tusschen de bruine schil van de hazelnoot en den -dop bevinden zich een aantal fijne kanalen, welke men kan waarnemen, -als men eene hazelnoot volgens de lengte opensplijt.</p> -<p class="par">Een der uiteinden van die kanalen komt uit bij de punt -van de hazelnoot, het andere bij den omtrek van het grijze -gedeelte.</p> -<p class="par">Als men daar luchtig met een mes overheen schrapt, komen -de openingen van die kanalen bloot, en men kan er dan gemakkelijk een -fijn hoofdhaar doorheen steken.</p> -<p class="par">Zoo kan men door eene hazelnoot 35 haren steken, welke -door de 35 kanalen gaan; om de haren er door te krijgen, moet men ze -luchtig met den vinger voortschuiven, als men ziet, dat ze zich met het -uiteinde in de opening bevinden.</p> -<p class="par">Een enkel haar is sterk genoeg om aldus een <span class= -"pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180" name= -"pb180">180</a>]</span>aantal hazelnoten te dragen, die dan een snoer -vormen, dat zeer ongemeen is.</p> -<p class="par">Wil men slagen, dan moet men hazelnoten gebruiken, die -goed droog zijn. Daar men bovendien bij de haren van <i>de vleug</i> -kan <span class="corr" id="xd23e1889" title= -"Bron: speken">spreken</span>, aangezien zij uit een aantal vezeltjes -bestaan, die naar het einde gericht zijn, moet men zorgen, dat ze -altijd met het wortelgedeelte ingestoken worden.</p> -<p class="par">Wij dragen dit aardige spel op aan onze lezeressen, wier -fijne en zijdeachtige haren hierbij onmisbaar zijn. <span class= -"pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181" name="pb181">181</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np85" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p181.jpg" alt="De betooverde bal." -width="358" height="559"></div> -<h2 class="main">De betooverde bal.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">De betooverde bal, door Robert-Houdin uitgevonden, -kwam mij door de hazelnoten weder voor den geest. Gij zult zoo dadelijk -zien waarom. In dien bal, welke als speelgoed verkocht werd, was -volgens de middellijn een wijd gat geboord, zoodat hij gemakkelijk kon -glijden langs een koord, dat er doorheen gestoken was.</p> -<p class="par">Maar als iemand, die het geheim kende, de beide -<span class="pagenum">[<a id="pb182" href="#pb182" name= -"pb182">182</a>]</span>einden van het koord vasthield, gebeurde er iets -anders: in plaats van te vallen, gleed de bal langzaam langs het koord -naar beneden en stond zelfs op kommando stil, om zijne neerdalende -beweging slechts dan voort te zetten, als men dit veroorloofde.</p> -<p class="par">Deze toer, welke Robert-Houdin met een bal van -reusachtige afmetingen deed, had altijd de nieuwsgierigheid in hooge -mate geprikkeld. Hoe ging dat?</p> -<p class="par">De teekening geeft voor mij het antwoord: behalve het -wijde gat, dat door het middelpunt gaat, had men van binnen in den bal -een gebogen kanaal gemaakt, dat aan de beide uiteinden in het wijde -kanaal uitkwam.</p> -<p class="par">Het geheele geheim bestond nu hierin, dat men deed, -alsof men het koord door het middelste gat stak, maar men zorgde wel -dat het door het gebogen kanaal ging; het kwam dan aan de andere zijde -weer te voorschijn, alsof het recht door den bal was heengegaan. Nu -behoefde men het koord slechts meer of minder strak te trekken om den -bal naar willekeur te laten stilstaan of langzaam te laten -neerglijden.</p> -<p class="par">Op dit beginsel berusten tal van reddingstoestellen bij -brand.</p> -<p class="par">Maar wat heeft dit met de hazelnoot te maken? zult ge -zeggen. Wel! met de hazelnoot kan men dezelfde proef doen: het gebogen -kanaal is hier immers ook aanwezig, en men behoeft slechts meer of -minder aan het haar te trekken, om de noot naar uw begeeren meer of -minder snel te laten afglijden, of op formeel bevel zelfs geheel te -laten stilstaan. <span class="pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183" -name="pb183">183</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np86" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p183.jpg" alt="Het odeurspuitje." -width="533" height="410"></div> -<h2 class="main">Het odeurspuitje.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Met dit toestelletje, dat zeer goedkoop is, daar -het niets kost, noch aan grondstof noch aan arbeidsloon, kunnen -teekenaars hun kleefmiddel opbrengen, huismoeders met eene -antiseptische vloeistof tot de kleinste hoekjes en gaatjes -desinfecteeren en jonge dames de lucht in hare vertrekken parfumeeren, -door er damp van reukwater in te blazen.</p> -<p class="par">In eene kurk, waaruit een vierde deel volgens de -teekening is weggesneden, steekt men twee penneschachten, -zóó dat zij onderling een rechten hoek vormen en met de -uiteinden tegen elkaar komen, en het werktuig is gereed. <span class= -"pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184" name="pb184">184</a>]</span></p> -<p class="par">Plaats de eene buis vertikaal in een fleschje met -opopanax, blaas in de horizontale buis en ge verkrijgt eene welriekende -wolk, zoo goed als met de meest samengestelde toestellen. <span class= -"pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185" name="pb185">185</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np87" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p185.jpg" alt= -"Eene nieuwe wijze om eene kaars uit te blazen en weer aan te steken." -width="539" height="535"></div> -<h2 class="main">Eene nieuwe wijze om eene kaars uit te blazen en weer -aan te steken.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Knip van dun karton een paar poppetjes, die een -penneschachtje voor den mond houden, waarin ze schijnen te blazen.</p> -<p class="par">Vul de penneschachten met zand, maar laat een gedeelte -open aan het van den mond afgekeerde einde.</p> -<p class="par">Doe in de eene opening een weinig jachtkruit en in de -andere een klein stukje phosphorus.</p> -<p class="par">Als de poppetjes vooraf op deze wijze zijn gereed -<span class="pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186" name= -"pb186">186</a>]</span>gemaakt, laat ge eene brandende kaars brengen, -en deelt mede dat het eene poppetje op uw verzoek de kaars zal -uitblazen, terwijl de andere haar weer zal aansteken.</p> -<p class="par">Zoodra ge het buisje met kruit bij de vlam brengt, zal -dit ontbranden en eene ontploffing in miniatuur teweegbrengen, welke -echter voldoende is, om de kaars uit te blazen en de rook naar het -poppetje te jagen, dat ge in de andere hand houdt. Deze rook is warm -genoeg om het stukje phosphorus aan te steken, en als ge het buisje, -dat het bevat, op behoorlijken afstand van de pit houdt, gaat de kaars -weer aan.</p> -<p class="par">Het is niet gewenscht, dat ongeoefende handen deze proef -voorbereiden, daar met buskruit en phosphorus voorzichtig moet omgegaan -worden. <span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187" name= -"pb187">187</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np88" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p187.jpg" alt= -"De kunst om door eene speelkaart heen te gaan." width="535" height= -"416"></div> -<h2 class="main">De kunst om door eene speelkaart heen te gaan.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Als er op een gezellig avondje onder vrienden -verschillende kunstjes met de kaart gedaan zijn, en men raakt zachtjes -aan uitgepraat, moet ge eens vragen of iemand kans ziet, dwars door -eene speelkaart heen te gaan.</p> -<p class="par">Men zal u antwoorden, dat dit niet moeilijk is, als de -kaart maar groot genoeg is; als ge echter meedeelt, dat er sprake is -van eene gewone speelkaart, wordt de vraag lastiger. Om het gezelschap -dan ook niet lang te laten zoeken, neemt ge eene speelkaart, en maakt -er in de lengte eene snede in tot dicht bij den rand, (zie fig. 1). Nu -vouwt ge de kaart volgens die snede dubbel, en maakt er de sneden in, -welke door fig. 2 worden aangewezen. <span class="pagenum">[<a id= -"pb188" href="#pb188" name="pb188">188</a>]</span></p> -<p class="par">Als ge nu de kaart weer openvouwt en aan de randen -uittrekt, zult ge zien dat ze verandert in eene lange, rekbare strook, -welke bestaat uit kleine reepen, die onderling meer of minder scherpe -hoeken vormen, naarmate de kaart meer of minder uitgerekt wordt, en -waar ge, zooals de teekening u doet zien, gemakkelijk doorheen kunt. -<span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189" name= -"pb189">189</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="np89" class="div1 chapter"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/p189.jpg" alt= -"De onbewuste bewegingen." width="523" height="409"></div> -<h2 class="main">De onbewuste bewegingen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Kies iemand uit het gezelschap, die volstrekt niet -aan tafeldans, klopgeesten en dergelijke gelooft; verzoek hem een mes -in de hand te nemen en haar dan flink op de tafel te laten rusten.</p> -<p class="par">Splijt een lucifer aan het ondereinde; snijd een anderen -lucifer schuin af, en steek ze dan zoo in elkander, dat zij te zamen -een V vormen met zeer scherpen hoek. Zet deze twee lucifers schrijlings -op het lemmet van het mes en druk den ongeloovigen proefnemer goed op -het hart, het mes horizontaal te houden, en zijne hand zoo te plaatsen, -dat de koppen der lucifers voortdurend even de tafel aanraken.</p> -<p class="par">Tot groote verbazing van de omstanders en den -<span class="pagenum">[<a id="pb190" href="#pb190" name= -"pb190">190</a>]</span>proefnemer ziet men de lucifers zich langs het -lemmet voortbewegen. Dit wordt veroorzaakt door de onbewuste bewegingen -van den persoon, die het mes vasthoudt, welke onzichtbaar zijn zoowel -voor hem als voor het publiek.</p> -<p class="par">Om de proef nog aardiger te maken, kan men de lucifers -in het midden breken: zij stellen dan de beenen van een ruiter voor, -wiens bovenlijf, dat men van een visitekaartje geknipt heeft, in eene -spleet gestoken wordt, welke men in de punt van de V gemaakt heeft.</p> -<p class="trailer xd23e1969">EINDE</p> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div class="div1 cover"><span class="pagenum">[<a href= -"#toc">Inhoud</a>]</span> -<div class="divBody"> -<p class="par first"></p> -<div class="figure xd23e1974width"><img src="images/spine.jpg" alt= -"Oorspronkelijke rug." width="92" height="720"></div> -<p class="par"></p> -<p class="par"> </p> -<p class="par"></p> -<div class="figure xd23e1981width"><img src="images/back.jpg" alt= -"Oorspronkelijke achterkant." width="530" height="720"></div> -<p class="par"></p> -</div> -</div> -<div class="div1" id="toc"> -<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2> -<table> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href= -"#preface">VOORBERICHT.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#preface">V</a></td> -</tr> -<tr> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="6"><a href="#preface2">Voorbericht -voor den tweeden druk.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#preface2">V</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np1">Een bord op eene -naald.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np1">1</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np2">Een potlood op de -punt te laten staan.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np2">3</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np3">Een ei op eene -flesch.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np3">5</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np4">Eigenaardige manier -om eene peer door te snijden.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np4">6</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np5">Eene speld met eene -naald te doorboren.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np5">8</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np6">De schrik der -huismoeders.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np6">10</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np7">Hoe men eene naald -door een cent kan steken.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np7">12</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np8">Evenwicht van een -pollepel. EERSTE STAND.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np8">14</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np9">Evenwicht van een -pollepel. TWEEDE STAND.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np9">16</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np10">Evenwicht van een -bord.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np10">18</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np11">De flesch -koorddanseres.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np11">20</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np12">De potlooden in -evenwicht.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np12">22</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np13">Evenwicht van tang -en aschschop.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np13">24</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np14">De -duikerklok.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np14">26</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np15">De Fransche -vlag.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np15">28</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np16">Het okshoofd en de -flesch.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np16">30</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np17">Uitbarsting van den -Vesuvius.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np17">32</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np18">Het water in wijn -veranderd.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np18">34</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np19">De duivel in de -champagneflesch.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np19">37</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np20">De gedresseerde -visch.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np20">40</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np21">Een zonderlinge -blaker.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np21">42</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np22">Met een bezemsteel -een brief te wegen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np22">44</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np23">De zeepbellen en -het koolzuurgas.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np23">46</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np24">De schorpioen van -kamfer.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np24">49</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np25">Het waterrad van -stroohalmen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np25">51</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np26">De draaiende -hevel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np26">54</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np27">De -Stoomboot.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np27">56</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np28">Het -kanonschot.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np28">58</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np29">Een papieren visch -op het watervlak te laten zwemmen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np29">60</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np30">De -tooverfiguren.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np30">62</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np31">De kracht van den -adem.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np31">64</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np32">De weerbarstige -kurk.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np32">66</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np33">Een kwartje onder -een rijksdaalder vandaan te blazen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np33">68</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np34">De vliegende -vlinder.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np34">70</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np35">De -middelpuntvliedende kracht.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np35">72</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np36">Het dansende -ei.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np36">74</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np37">De -dampkringsdrukking.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np37">76</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np38">Eene gevaarlijke -slingerproef.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np38">79</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np39">Een glas met de -vlakke hand opnemen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np39">81</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np40">De spijker in de -flesch.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np40">83</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np41">Een vol glas te -ledigen in een volle flesch.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np41">86</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href= -"#np42">Gedaanteverwisselingen van een zeepbel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np42">88</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np43">Het vuurvaste -garen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np43">91</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np44">De hand in het -water te steken, zonder dat zij nat wordt.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np44">93</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np45">Hoe men spelden en -naalden kan laten drijven.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np45">95</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np45a">Het goedkoope -kompas.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np45a">97</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np45b">De twee -pantserschepen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np45b">97</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np46">De beweging der -aarde.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np46">99</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np47">Hoe men kurken -rechtstandig kan laten drijven.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np47">101</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np48">De trekpop in den -spiegel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np48">103</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np49">Het oog op den -rug.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np49">105</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np50">Nieuwe Chineesche -schimmen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np50">107</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np51">De levende -schim.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np51">109</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np52">De lepel als holle -spiegel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np52">111</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np53">Een muntstuk op te -pompen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np53">113</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np54">De complementaire -kleuren.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np54">115</a></td> -</tr> -<tr> -<td></td> -<td class="tocDivNum">I.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="6"><a href="#xd23e1273">I. -<span class="sc">Het groene duiveltje.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href= -"#xd23e1273">115</a></td> -</tr> -<tr> -<td></td> -<td class="tocDivNum">II.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="6"><a href="#xd23e1286">II. -<span class="sc">De driekleurige ster.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href= -"#xd23e1286">116</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np55">De draaiende -Speld.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np55">119</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np56">Optische -Illusie.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np56">121</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np57">Tweede optische -Illusie.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np57">123</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np58">De gebroken -Spiegel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np58">125</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np59">De -Koorddansers.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np59">127</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np60">Het -geëlectriseerde papier.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np60">129</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np61">Een lampeglas in -eene electriseermachine te veranderen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np61">131</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np62">Grondproef van het -electro-magnetisme.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np62">133</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np63">De -Tantaluskwelling.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np63">136</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np64">Eene lastige manier -om eene kaars aan te steken.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np64">137</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np65">Met het hoofd tegen -den muur.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np65">139</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np66">De -bezemsteel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np66">141</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np67">Het kunstje met de -drie lucifers.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np67">143</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np68">De -Stroohalmen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np68">145</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np69">De brug van -lucifers.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np69">147</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np70">Vijftien lucifers -met één enkelen op te nemen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np70">149</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np71">De -Eiffeltoren.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np71">151</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np72">De omgebogen -lucifer.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np72">154</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np73">De helsche -machine.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np73">156</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np74">Een geldstuk op de -punt van eene speld te laten draaien.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np74">159</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np75">De betooverde -werpspies.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np75">161</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np76">Hoe een lampeglas -eene cigaret kan rooken.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np76">163</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np77">De drie -glazen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np77">165</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np78">Een -geïmproviseerde standaard.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np78">167</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np79">Een touw als -weegtoestel.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np79">168</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np80">De unster.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np80">170</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np81">Een eenvoudig -waterpas.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np81">172</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np82">Een waterpas van -karton.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np82">174</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np83">De -Robinsonpen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np83">176</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np84">Hoe men hazelnoten -kan aanrijgen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np84">179</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np85">De betooverde -bal.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np85">181</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np86">Het -odeurspuitje.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np86">183</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np87">Eene nieuwe wijze -om eene kaars uit te blazen en weer aan te steken.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np87">185</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np88">De kunst om door -eene speelkaart heen te gaan.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np88">187</a></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#np89">De onbewuste -bewegingen.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#np89">189</a></td> -</tr> -</table> -</div> -<div class="transcribernote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="par first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen -overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het -kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de -<a class="seclink xd23e46" title="Externe link" href= -"https://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg -Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd23e46" -title="Externe link" href= -"https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> -<p class="par">Dit eBoek is geproduceerd door het on-line -gedistribueerd correctieteam op <a class="exlink xd23e46" title= -"Externe link" href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="par first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke -schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn -stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn -verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het -einde van dit boek.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2016-10-27 Begonnen.</li> -</ul> -<h3 class="main">Externe Referenties</h3> -<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn -dat deze links voor u niet werken.</p> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctiontable" summary= -"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e192">III</a></td> -<td class="width40 bottom">GOOT</td> -<td class="width40 bottom">GOOD</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e728">57</a></td> -<td class="width40 bottom">insnijdigen</td> -<td class="width40 bottom">insnijdingen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1037">89</a>, -<a class="pageref" href="#xd23e1412">131</a>, <a class="pageref" href= -"#xd23e1452">134</a>, <a class="pageref" href="#xd23e1455">134</a>, -<a class="pageref" href="#xd23e1547">145</a>, <a class="pageref" href= -"#xd23e1761">168</a>, <a class="pageref" href="#xd23e1766">169</a>, -<a class="pageref" href="#xd23e1771">169</a></td> -<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1131">97</a></td> -<td class="width40 bottom">zoover</td> -<td class="width40 bottom">zoo ver</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1462">134</a></td> -<td class="width40 bottom">eenvondig</td> -<td class="width40 bottom">eenvoudig</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1619">153</a></td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1656">157</a></td> -<td class="width40 bottom">verband</td> -<td class="width40 bottom">verbrand</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1665">157</a></td> -<td class="width40 bottom">stel</td> -<td class="width40 bottom">stelt</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd23e1889">180</a></td> -<td class="width40 bottom">speken</td> -<td class="width40 bottom">spreken</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Natuurkunde in de Huiskamer, by Tom Tit - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NATUURKUNDE IN DE HUISKAMER *** - -***** This file should be named 53393-h.htm or 53393-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/3/3/9/53393/ - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg. - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> |