diff options
Diffstat (limited to 'old/53393-8.txt')
| -rw-r--r-- | old/53393-8.txt | 3760 |
1 files changed, 0 insertions, 3760 deletions
diff --git a/old/53393-8.txt b/old/53393-8.txt deleted file mode 100644 index 67935b7..0000000 --- a/old/53393-8.txt +++ /dev/null @@ -1,3760 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Natuurkunde in de Huiskamer, by Tom Tit - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Natuurkunde in de Huiskamer - ongeveer 100 proeven met huishoudelijke voorwerpen. - -Author: Tom Tit - -Translator: D. H. Cocheret. - -Release Date: October 28, 2016 [EBook #53393] - -Language: Dutch - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NATUURKUNDE IN DE HUISKAMER *** - - - - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg. - - - - - - - - - - NATUURKUNDE IN DE HUISKAMER, - - ONGEVEER 100 PROEVEN MET HUISHOUDELIJKE VOORWERPEN. - - - Uit het Fransch in het Nederlandsch bewerkt - - DOOR - - D. H. COCHERET. - - - - (Derde Druk.) - - - Rotterdam, - NIJGH & VAN DITMAR. - - - - - - - - - - Aan mijn zoon Jan. - - - - - - - - -Lieve Jan, - -Onder de proeven, welke in dit boek medegedeeld worden, zijn er eenige -slechts eenvoudige spelletjes tot vermaak van ouders en kinderen, -wanneer zij des avonds gezellig in de huiskamer om de tafel zitten. - -Andere daarentegen, welke een meer wetenschappelijk karakter dragen, -zijn bestemd om den lezer in te leiden in de studie der physica, die -wondervolle wetenschap, waaraan wij de ontdekking van de stoomkracht, -van telephoon en phonograaf te danken hebben, en die ons, misschien -reeds morgen, met nieuwe wonderen verrast. - -Al deze proeven, de meer ingewikkelde zoowel als de eenvoudige, kunnen -verricht worden zonder eenig natuurkundig instrument en dientengevolge -zonder de minste onkosten; ons eigengemaakt natuurkundig kabinet -bevat, zooals ge weet, slechts keukengereedschap, kurken, lucifers, -enz., m. a. w. zaken, welke iedereen bij de hand heeft. - -Ik hoop, dat het werkje, dat ik u hierbij opdraag, bij u de herinnering -levendig houde aan de gelukkige uren, welke wij te zamen gesleten -hebben met het verrichten dier proeven en het gereed maken van de -toestellen, welke in Natuurkunde in de Huiskamer beschreven worden. - - -Uw Vader, - -ARTHUR GOOD. -(Tom Tit). - -Parijs, 1 Januari 1890. - - - - - - - - -VOORBERICHT. - - -Natuurkunde in de Huiskamer is eene Nederlandsche bewerking van -eene reeks eenvoudige proeven met huishoudelijke voorwerpen, welke -onder den titel van Science Amusante achtereenvolgens in het blad -l'Illustration beschreven werden. - -In enkele stukjes heeft de bewerker eene opmerking ingelast of eene -wijziging aangebracht, waar hij meende, dat daardoor de duidelijkheid -eener beschrijving of de juistheid eener verklaring werd bevorderd. - -Moge het werkje beantwoorden aan het dubbele doel waarmede het werd -samengesteld: "leeren en vermaken." - - -D. H. C. - -Rotterdam, Sept. '90. - - - - -Voorbericht voor den tweeden druk. - -De bewerker eindigt bovenstaand voorbericht met den wensch, dat -het werkje moge beantwoorden aan het dubbele doel, waarmede het is -saamgesteld. Met genoegen kunnen wij melden, dat die wensch volkomen -is bevredigd, daar reeds nu een tweede druk noodig is geworden. - - -De Uitgevers. - -Rotterdam, Februari '91. - - - - -Hoogst aangenaam is het ons, zoo kort na de verschijning van den -tweeden, den derden druk in 't licht te geven. - - -De Uitgevers. - -Rotterdam, September '92. - - - - - - - - -EEN BORD OP EENE NAALD. - - -Iedereen heeft wel eens gezien, dat goochelaars borden, schotels -en ander keukengereedschap op de punt van een stok lieten draaien; -gewoonlijk zijn die voorwerpen van hout of metaal, en het evenwicht, -dat alleen een gevolg is van de z. g. middelpuntvliedende kracht, -houdt op te bestaan, zoodra de draaiende beweging niet snel genoeg -meer is om de uitwerking van de zwaartekracht te overwinnen. - -Hier is echter een middel om een bord op de punt van eene naald in -standvastig evenwicht te doen blijven, ja zelfs, het eene draaiende -beweging op die fijne spil mede te deelen. - -Snijd twee kurken in de lengte middendoor, en steek in ieder der vier -stukken aan een der uiteinden van de doorsnede eene vork, zóó dat -het vlak van doorsnede en de vork een hoek vormen, die een weinig -kleiner dan een rechte is, leg nu de kurken op gelijke afstanden -van elkander met de platte kanten op den rand van het bord, en zorg -daarbij dat de tanden der vorken tegen het bord steunen, zoodat deze -niet kunnen schommelen. - -Dit geheele samenstel kunt ge nu laten balanceeren op de punt van -eene naald, welker oog ge in eene gewone kurk gestoken hebt; met -een weinig voorzichtigheid (het bord mag natuurlijk niet glijden) -kunt ge aan het bord eene ronddraaiende beweging mededeelen, welke -zeer lang kan voortduren, daar de wrijving tusschen de onderzijde -van het bord en de naald uiterst gering is. - - - - - - -EEN POTLOOD OP DE PUNT TE LATEN STAAN. - - -Onze teekening geeft zonder verdere verklaring de oplossing van -dit vraagstuk. - -Men behoeft slechts het lemmet van een zakmes in het potlood te steken, -niet ver van de punt; het evenwicht wordt verkregen door het mes wat -meer of minder te openen. - -Het geheel blijft in evenwicht volgens de wetten der physica: het -zwaartepunt van het systeem ligt onder het steunpunt (vinger, rand van -de tafel, enz.); het evenwicht is dus standvastig (stabiel evenwicht). - -Door de opening van het mes te veranderen kan men het potlood eene -verschillende, willekeurige helling geven en als het zwaartepunt -in het verlengde van de as van het potlood ligt, staat dit laatste -volkomen loodrecht. - - - - - - -EEN EI OP EENE FLESCH. - - -Steek twee even zware vorken ter weerszijden in eene kurk; hol deze -aan de onderzijde een weinig uit, zoodat ze nauwkeurig op een der -punten van het ei past, zet de andere punt op den rand van den hals -eener flesch, waarbij ge het ei goed rechtstandig moet houden; na -eenig probeeren zult ge voelen, dat het geheel in evenwicht is ten -gevolge van de verlaging van het zwaartepunt. - - - - - - -EIGENAARDIGE MANIER OM EENE PEER DOOR TE SNIJDEN. - - -Wij hangen eene peer zoo hoog mogelijk aan het plafond of de zoldering -op. Branden wij daarop den draad door, waaraan zij hangt, dan valt -de peer. Hoe zullen wij het nu aanleggen om een mes zóó te plaatsen, -dat, de peer, daarop vallende, juist in tweeën gesneden wordt? - -Een schietlood hebben wij daarvoor niet noodig; het is voldoende de -peer, als zij goed stil hangt, in een glas water te dompelen en dit -dan dadelijk weer weg te halen; enkele druppels zullen van de peer -afvallen en op één zelfde punt van de tafel of den vloer neerkomen, -bij welk punt wij nauwkeurig een merk moeten plaatsen. - -Deze voorbereidende maatregelen moeten natuurlijk in het geheim -genomen zijn, zoodat de omstanders zonder iets van den kunstgreep -met de waterdruppels te weten, de peer hangende moeten vinden. - -Op het verlangde oogenblik plaatst ge het mes op de gemerkte plek, -of liever op eene voldoende hoogte daarboven en nu moet de peer bij -het vallen op het mes noodwendig doorgesneden worden. - -Zooals de teekening u doet zien, kunt ge de proef ook voor twee messen -inrichten, die kruiselings boven elkaar gesteld zijn; het juiste punt, -waar de messen elkaar moeten kruisen, moet ge door proefneming bepalen, -waartoe ge meerdere druppels van de peer moet laten vallen. De peer -zal dan in vier stukken gesneden worden, welke ge kunt opvangen in -eene schaal, die onder de messen geplaatst is. - - - - - - -EENE SPELD MET EENE NAALD TE DOORBOREN. - - -Steek de speld in een der cirkelvlakken van eene kurk en ter -weerszijden in het gebogen vlak twee even zware zakmessen. (Als de -messen niet even zwaar zijn, opent men ze niet even ver.) Leg den kop -van de speld op den top van uw vinger, en verplaats de messen zóó lang -tot de speld horizontaal ligt. Plaats haar dan op de punt van eene -naald, waarvan het oog in eene kurk op eene flesch gestoken is. Als -ge tegen de kurk blaast, waarin de messen zitten, zal het geheele -samenstel op de punt van de naald draaien. Bovendien, daar de naald -harder is dan de speld, welke van koper is, zal zij na eenigen tijd -eene kleine holte in die speld maken, en als de proef lang genoeg -wordt voortgezet, haar zelfs geheel doorboren. - - - - - - -DE SCHRIK DER HUISMOEDERS. - - -Ik stel u voor een theekopje op de punt van een tafelmes te zetten. Wat -ge daarvoor noodig hebt, is zeer weinig en gemakkelijk te krijgen, -als ge aan tafel zit: eene kurk, eene vork, en... wat handigheid; -anders niets! - -Klem de kurk in het oor van een theekopje, wel stevig genoeg, dat zij -goed vast blijft zitten, maar niet zoo hard, dat het kopje doof wordt. - -Steek de vork in de kurk over het oor heen met twee tanden aan elke -zijde, en zorg dat de steel van de vork min of meer onder het kopje -komt. - -Daar het zwaartepunt nu verlaagd is, kunt ge het kopje op de punt van -een mes zetten en door heen en weer schuiven de juiste plaats zoeken, -waarop het in evenwicht kan blijven. Daar de onderzijde van het kopje -waarschijnlijk verglaasd is, moet ge zooveel mogelijk zorgen, dat -de hand, waarmede ge het mes vasthoudt, niet trilt, daar anders het -kopje zeer licht van het mes afglijdt; begin maar met de rechterhand -bij den steel van de vork te houden, opdat ge hem snel kunt grijpen, -als het kopje valt. - -Nog een laatsten vriendenraad wil ik u geven: drink uw kopje leeg, -voordat ge de proef doet, anders mocht ge eens niets krijgen. - - - - - - -HOE MEN EENE NAALD DOOR EEN CENT KAN STEKEN. - - -Eene naald door een cent te steken, schijnt op het eerste gezicht -iets onmogelijks. En toch is niets eenvoudiger. - -Men behoeft de naald slechts in eene kurk te steken, zóó, dat de punt -iets uitsteekt en het oog, zoo dit aan de andere zijde mocht uitsteken, -met eene nijptang af te knippen. - -Leg nu den cent met de kurk daarop, zooals in de teekening wordt -aangewezen, of eenvoudig op eene plank van zacht hout, en sla dan -flink met een hamer op de kurk. - -De naald, die in geen enkele richting kan buigen, aangezien de kurk, -welke haar omklemt, dit belet, zal den cent of een ander muntstuk -van dezelfde dikte met het meeste gemak doorboren, daar het staal, -waarvan de naald gemaakt is, gelijk wij weten, harder is dan het -brons van den cent. - - - - - - -EVENWICHT VAN EEN POLLEPEL. - -EERSTE STAND. - - -De pollepel, welke in iedere keuken te binden is, zal ons in staat -stellen een aantal proeven uit te voeren, waarbij het evenwicht moet -verkregen worden door niet alleen het zwaartepunt te verlagen, maar -tevens door het meer naar het ophangpunt te verplaatsen. - -Zet een knipmes, half geopend, volgens de aanwijzing op de teekening, -op den rand eener tafel, hang den pollepel over den hoek, welken het -heft en het lemmet van het mes met elkaar vormen, met de binnenzijde -van den lepel naar de tafel gekeerd, en laat nu het geheel los: mes -en lepel zullen na eenig heen en weer schommelen tot rust komen; het -zwaartepunt ligt dan loodrecht onder het steunpunt, er is standvastig -evenwicht. Als ge zand in den lepel doet, zal het mes, in plaats van -te vallen, zich oprichten, daar het zwaartepunt door het zand weer -achter den rand der tafel gebracht werd. - - - - - - -EVENWICHT VAN EEN POLLEPEL. - -TWEEDE STAND. - - -Hier wordt de lepel vastgehaakt aan het begin van het lemmet; men moet -zorgen, den haak zoo te bevestigen, dat de lepel niet kan glijden -en hij met den steel in loodrechte richting een hoek van ongeveer -45° maakt. - -Het evenwicht wordt hier verkregen, door het uiteinde van het heft te -plaatsen op den rand van eene tafel, den vinger of den rand van een -glas, dat voor eene grootere vastheid van stand met water gevuld is. - -De proef schijnt onmogelijk; beproef haar en ge zult verbaasd staan -over de gemakkelijkheid, waarmede gij haar kunt doen. - - - - - - -EVENWICHT VAN EEN BORD. - - -Met den pollepel, den nederigen schepter der keukenmeid, hebben wij -twee merkwaardige proeven verricht, welke in tegenspraak schijnen met -de wetten der zwaartekracht. Als wij de schuimspaan er bij nemen, -zullen wij in staat zijn, den rand van een omgekeerd bord op den -rand van een glas of den hals eener karaf te leggen, waarop het in -den toestand van standvastig evenwicht zal blijven liggen. - -Haak den lepel aan den rand van het bord en klem door middel van -eene schijf kurk den haak van den lepel tegen het bord, zoodat de -lepel rechts noch links kan schuiven. Leg het bord met de linkerhand -op de karaf, haak de schuimspaan met de rechter aan den lepel, en -na eenig heen- en weerschuiven zal het u gelukken, het bord in den -evenwichtstoestand te brengen. - - - - - - -DE FLESCH KOORDDANSERES. - - -Hoe zult gij eene flesch laten zweven op een door de kamer gespannen -touw? De teekening zegt u, dat ge slechts den haak van eene parapluie -in den hals der flesch hebt te steken. Om het afglijden te voorkomen, -kunt ge het touwtje waarop de flesch moet liggen, met krijt bestrijken, -evenals de koorddansers de zolen van hun schoeisel insmeren. - -De figuur aan den rechterkant toont ons, hoe men, zonder haar te -schudden, eene flesch fijnen wijn zou kunnen afschenken. Men zou dan -slechts de parapluie moeten vervangen door een pollepel, de flesch -op eene breede strook linnen leggen en haar langzamerhand en zonder -schokken laten overhellen, door in een vat, dat onder aan den lepel -wordt gehangen, druppelsgewijze water te gieten. - -Ik behoef u niet te zeggen, dat deze aanwijzing slechts theoretisch -is: doe de proef met eene flesch gewonen wijn, van ouden wijn zou -het zonde zijn! - - - - - - -DE POTLOODEN IN EVENWICHT. - - -Deze proef, bepaaldelijk aan H.H. scholieren opgedragen, heeft -ten doel, twee potlooden in de ruimte te laten zweven: het eene -horizontaal, met de punt op eene naald rustende of aan een draad -hangende; het andere loodrecht staande op het eerste. - -Onze lezers zijn reeds zoo vertrouwd geraakt met proeven omtrent -evenwichtstoestanden, dat het niet noodig zal zijn, deze in het -breede te beschrijven: de beide even zware messen, welke het potlood -horizontaal houden, herinneren ons de vroeger vermelde proef van -de doorboorde speld; ook het evenwicht van het andere potlood, dat -door twee penhouders in loodrechten stand wordt gehouden, is eene -welbekende proef. Maar de verbinding van beide proeven kwam ons -merkwaardig genoeg voor om hier vermeld te worden. - -Hebben onze jonge lezers de voorwerpen zorgvuldig gesteld, dan kunnen -ze het geheel om het ophangpunt laten draaien; zij zullen zien dat -de wentelende beweging, eens begonnen, vrij lang kan voortduren. - - - - - - -EVENWICHT VAN TANG EN ASCHSCHOP. - - -Als de winter ons naar het hoekje van den haard jaagt, zullen wij -daar na den maaltijd nieuwe stof vinden voor onderhoudende proeven. - -De volgende is zeer eenvoudig: tang en aschschop is alles wat wij -noodig hebben. Leg het platte deel van de aschschop op den vloer, -zoodat de steel schuin staat ten opzichte van den vloer, en stel daarop -aan iemand uit het gezelschap voor, de aschschop in dien stand te doen -blijven, zonder eenig ander hulpmiddel dan de tang. Onze teekening -wijst u onmiddellijk de wijze van handelen aan. - -Het is voldoende een der bladen van de tang op het blad van de -aschschop te plaatsen en het andere achter den steel vast te zetten; -na eenig verschuiven vindt men den evenwichtstoestand. - -Wenschelijk is het eene tang en aschschop te kiezen, waarvan de steel -in een flinken knop eindigt, zoodat de voorwerpen eene voldoende -zwaarte hebben om de proef te doen slagen. - -Zijn de bladen van de tang van onderen te rond, dan moet ge er een -klein gedeelte van vlak vijlen, waarop de tang gemakkelijk kan staan -zonder gevaar van om te vallen. - - - - - - -DE DUIKERKLOK. - - -Als wij een bierglas omgekeerd in het water dompelen, zien wij dat -het water in het glas veel lager staat dan er omheen. Dit zeer bekende -verschijnsel stelt ons in staat, op alleraardigste wijze te laten zien, -hoe de duikerklok werkt, waarin de werklieden onder den waterspiegel -vrijelijk kunnen ademen en arbeiden. - -Wanneer ge de proef inricht, zooals wij u zullen aanwijzen, kunnen -al de toeschouwers haar goed zien. Voor waterbak kunt ge eene -omgekeerde kaasstolp nemen, die ge met den knop in eene inmaakflesch -zet. Zoodoende zult ge een doorzichtig vat hebben, waar doorheen men -alles kan zien, wat binnenin plaats heeft. Dompelt ge nu een glas -in deze met water gevulde klok, dan kunt ge duidelijk waarnemen, -dat het water in het glas lager staat dan in de klok. - -Met dit feit bekend, kunt ge nu voorstellen een klontje suiker onder -water te dompelen zonder het nat te maken. Gij behoeft dan slechts -de suiker op eene groote, platte kurk te leggen en het glas er -overheen te stulpen; druk het glas goed rechtstandig naar beneden, -om te beletten dat de kurk kantelt, en houd het glas onder in het -vat zoo lang ge wilt. - -Als ge daarna het glas, dus natuurlijk ook de suiker met de kurk, -weder omhoog haalt, zal het klontje volkomen droog voor den dag komen, -daar de lucht in het glas het water belet heeft, met de suiker in -aanraking te komen. - - - - - - -DE FRANSCHE VLAG. - - -Het is algemeen bekend, dat als men voorzichtig wijn op water giet, -de wijn bovendrijft; dit verschijnsel is te algemeen bekend, om er -lang bij stil te staan; maar ditmaal willen we in een glas den wijn -onder en het water boven hebben, zonder dat beide vloeistoffen zich -met elkander vermengen. Daartoe maakt men gebruik van het verschil -in dichtheid van water, naarmate het warm of koud is. - -Doe kokend water in een glas, [1] zet er een trechter in, die tot op -den bodem reikt (fig. 1) en giet er nu wijn in, welken gij met ijs -zooveel mogelijk afgekoeld hebt. - -Als ge voorzichtig te werk gaat, zult ge zien, dat de wijn op den -bodem van het glas eene duidelijk afgescheiden laag vormt. Verwijder -nu voorzichtig den trechter, maak eene blauwe vloeistof, die lichter -is dan water,--bijv. wijngeest met een weinig inkt, en giet haar op het -water. (fig. 2.) Zoo zult ge de Fransche vlag verkregen hebben. Als ge -nu een licht voor het glas plaatst, kunt ge de drie kleuren daarachter -op een muur vertoonen. - -Bij deze illuminatie krijgt ge nog vuurwerk op den koop toe. Als ge -n.l. het water in het glas koud laat worden, of ge ter bespoediging -het glas in een bak met koud water plaatst, zult ge den wijn door -het water zien opstijgen als fijne straaltjes, die op vuurpijlen -gelijken (fig. 3); de verschillende vloeistoffen zullen zich met -elkander vereenigen en de nederdalende blauwe stralen, met de omhoog -stijgende roode vermengd, zullen u het schouwspel aanbieden van een -vuurwerk in een glas water. - - - - - - -HET OKSHOOFD EN DE FLESCH. - - -Men geeft u een okshoofd met wijn en eene flesch, en men stelt u de -vraag, hoe ge de flesch zult vullen uit het spongat, zonder ander -hulpmiddel dan de flesch zelve. - -Ziehier de oplossing: Als het okshoofd goed vol wijn is, vult ge de -flesch met water; hierop sluit ge den hals met den vinger en dompelt -dien in het spongat, terwijl ge de flesch het onderst boven keert; -hierop neemt ge den vinger van den hals en laat de flesch eenigen -tijd zoo staan, (zie de teekening); ge zult dan zien, dat de wijn, -die lichter is dan het water, langzamerhand dit laatste in de flesch -vervangt, zoodat ten slotte de flesch vol zuiveren wijn is, terwijl -het water zich in het okshoofd heeft begeven. - - - - - - -UITBARSTING VAN DEN VESUVIUS. - - -Vul een klein fleschje met rooden wijn, sluit het met eene kurk, -waarin van boven naar beneden een fijn gaatje geboord is en plaats -het nu in een kom of een groot glas met water. Wij weten, dat door -het verschil in dichtheid der beide vloeistoffen, het water in het -fleschje zal dringen en er den wijn uitdrijven, die in een fijn -straaltje zal opstijgen en zich aan de oppervlakte uitspreiden. - -Aan die bekende proef kunt ge iets schilderachtigs geven: van pleister -of van aarde maakt ge een bergje op den bodem van het glas. - -Hierin verbergt ge het fleschje, terwijl ge zorg draagt in den top van -den berg eene opening te laten om het straaltje wijn door te laten: -dit is de krater. - -Als ge het water in beweging brengt, zal de opstijgende kolom den -roodachtigen rook van een vulkaan verbeelden, die door den wind heen -en weer bewogen wordt, en ge zult den toeschouwers eene vrij juiste -nabootsing van eene uitbarsting van den Vesuvius vertoond hebben. - - - - - - -HET WATER IN WIJN VERANDERD. - - -Hoewel hier van geen wonder sprake is, mag de volgende proef wel -interessant genoemd worden. - -Neem twee even wijde glazen, welke ik duidelijkshalve A en B zal -noemen, en dompel ze in een emmer water. Als ze vol zijn, keer dan het -glas B onder water het onderst boven en plaats het met den rand juist -op A. Haal nu de beide glazen in dien stand uit het water, houd ze goed -rechtstandig, laat ze afdruipen en veeg ze af. Ge zult dan opmerken, -dat B vol water blijft, zelfs als ge den rand een weinig verschuift, -zoodat er tusschen B en A eene kleine tusschenruimte ontstaat, waarvan -we zoo aanstonds het nut zullen zien. Als ge nu nog op den voet van B -een kleiner glas C met rooden wijn plaatst, kunt ge aannemen, onder -het oog der toeschouwers, en zelfs zonder den welbekenden doek der -goochelaars, den wijn uit C in B over te brengen, zonder dat er een -druppel in A komt, en dat wel zonder een der glazen aan te raken. - -De proef blijkt tweeledig te zijn: 1o de wijn moet het glas C verlaten, -en 2o in het omgekeerde glas B komen. Een draad tapisserie wol hangt -met een boog in het glas C en met de beide einden over den rand; -zoo doet hij door de capillariteit uitstekend dienst als hevel, -en aan ieder einde vertoont zich dan ook weldra een druppel, die, -allengs grooter wordende, eindelijk op den voet van B valt, om ten -slotte langs dit glas naar de op elkaar geplaatste randen der beide -groote glazen te vloeien. - -Als de wijn hier gekomen is, stroomt hij niet verder onder de werking -der zwaartekracht naar omlaag, maar wordt, vreemd genoeg, tusschen -de beide randen opgezogen. - -Dit verschijnsel is een gevolg van de capillariteit en herinnert aan -de proef met eene vloeistof, welke opstijgt tusschen twee dicht bij -elkaar geplaatste glazen platen of in een zeer nauw buisje. Als de -wijn eenmaal tusschen den rand der glazen is binnengedrongen, zullen -wij zien, dat hij zich in fijne straaltjes naar het bovendeel van het -glas B begeeft, waar het water eene steeds donkerder wordende roode -kleur aanneemt, welke naar den onderrand toe lichter en lichter wordt. - -Als de proef lang genoeg wordt voortgezet, waartoe men niets anders -behoeft te doen, dan de geheele inrichting rustig te laten staan, -zal ten slotte het water in A nog steeds helder zijn, terwijl B eene -roode vloeistof bevat, en C geheel ledig is. - - - - - - -DE DUIVEL IN DE CHAMPAGNEFLESCH. - - -Aan het einde van een vroolijk feestmaal, als de champagne in de -glazen parelt, en de vreugde en de wijn de gemoederen hebben opgewekt, -moet ge uwen gasten eens voorstellen den duivel op te roepen, en dat -wel zonder de tooverformules der geestenbezweerders en toovenaars -der middeleeuwen: de volgende eenvoudige aanwijzingen zijn daartoe -voldoende. - -Snijd van het bristolpapier van een der menu's een strookje af ter -breedte van omstreeks 2 cM., waaraan ge aan een der uiteinden een -rechthoekig stukje moet laten zitten, om een min of meer artistiek -duiveltje uit te snijden. Prik die strook met eene speld tegen de kurk -van eene flesch. Hierdoor hebt ge een hefboom verkregen, waarvan de -arm, waarop het duiveltje staat, de langste moet zijn. - -Neem nu van een dessertschaaltje eene rozijn, die goed droog is, -hang haar met een draadje aan het uiteinde van den anderen arm des -hefbooms en laat haar op den bodem van uw glas champagne vallen. De -draad moet zoo lang zijn, dat de hefboom nu horizontaal staat. - -Zet voor de geheele inrichting een paar flesschen en hang daar -een servet over, zoodat alleen het duiveltje zichtbaar is, en de -toeschouwers niet zien kunnen hoe eenvoudig de zaak is. - -De bellen koolzuurgas, die zich uit den champagne ontwikkelen, -hechten zich aan de rozijn, welke daardoor lichter wordt en na eenige -seconden tot aan het oppervlak der vloeistof wordt opgestuwd. Daar de -draad niet meer gespannen is, zal de hefboom door het gewicht van het -poppetje overhellen, en de duivel verdwijnt achter het servet. Deze -mag dus niet grooter zijn dan de hoogte van den wijn in het glas. Is -de rozijn aan de oppervlakte gekomen, dan barsten de koolzuurbellen, -en daar zij nu niet meer door die broze drijvers gedragen wordt, -zinkt ze weder in den wijn, trekt aan het draadje en de duivel komt -weer te voorschijn. Dit rijzen en dalen van de rozijn duurt meer dan -tien minuten, onverschillig of men zich van champagne, dan wel van -Victoria-, Selzer- of kunstmineraalwater bedient. - -Zijn sommige onzer proeven misschien wat moeielijk, bij deze zullen -onze lezers daaromtrent niet te klagen hebben, en de kleintjes, aan -wie deze proef is opgedragen, zullen zeker van pret "kiekeboe!" roepen. - - - - - - -DE GEDRESSEERDE VISCH. - - -Maak aan de beide einden een gaatje in een ei, blaas het door de eene -opening leeg en maak een der gaatjes met een weinig was dicht. Zijt -ge een liefhebber van rauwe eieren, dan is één gaatje voldoende en -kunt ge het ei uitzuigen. Teeken nu met een zacht, zwart potlood twee -oogen op de eierschaal volgens de teekening. - -Maak verder een zakje van twee stukjes rood flanel volgens de -stippellijn van onze teekening aaneengenaaid, doe er als ballast wat -hagelkorrels in, en schuif het ei er half in met de opening in den -zak. Plak den rand van den zak met rood zegellak op de eierschaal en -de visch is gereed. - -De stukken flanel kunnen volgens de teekening geknipt worden, maar -ge kunt door den vorm en het aantal vinnen te wijzigen, uw visch een -meer of minder zonderlinge gedaante geven. - -Hoe de vorm ook zij, de visch zal een uitstekende Cartesiaansche -duiker zijn, welken ge kunt laten rijzen of zinken in een hoog, -met water gevuld glas, waarover ge een vlies van caoutchouc of een -andere geen vocht doorlatende stof hebt gebonden. - -Gij moet zooveel ballast in den visch doen, dat hij nog drijft, -maar door een zeer lichten stoot met de hand naar den bodem zinkt. - -Als ge nu de hand op het vlies legt en zachtjes op het water drukt, -zal het water door het gaatje in het ei dringen; waardoor de visch -zwaarder wordt en zinkt. Houdt de drukking met de hand op, dan zal -de lucht, die door het binnengedrongen water werd samengeperst, zich -weer uitzetten en het water uitdrijven; daar de visch nu lichter is -geworden, zal hij weer naar boven komen en uwe bevelen schijnen op -te volgen, mits de bewegingen van uwe hand bij het drukken voor de -toeschouwers niet merkbaar zijn. - - - - - - -EEN ZONDERLINGE BLAKER. - - -Men zal moeten bekennen, dat een glas water wel de zonderlingste -blaker is, dien men kan bedenken; gij zult echter zien, dat hij niet -slechter is dan een andere. - -Bezwaar een eind stearinekaars, door er van onderen een spijker in -te steken van zoodanig gewicht, dat de kaars juist tot den bovenkant -inzinkt; de pit mag echter niet nat worden. - -Als ge nu de kaars aansteekt, zal zij blijven branden, in weerwil -van de voor haar zeer gevaarlijke omgeving. - -Dit schijnt op het eerste gezicht buitengewoon; maar als men even -nadenkt begrijpt men wat er moet gebeuren. - -Door de verbranding wordt de kaars weliswaar korter, en schijnt de -pit met het water in aanraking te moeten komen, maar daarentegen -neemt het gewicht van de kaars daarbij af, waardoor zij stijgt. - -Daar bovendien de stearine aan de buitenzijde door de vloeistof wordt -afgekoeld, zal zij langzamer smelten dan in de lucht, de kaars zal -van boven voortdurend holler worden, zoodat de vlam zich een soort -van putje graaft, dat terzijde van de teekening is afgebeeld. - -Deze uitholling werkt klaarblijkelijk mede tot het lichter worden -van de kaars; en de pit zal, zooals te vermoeden was, tot het einde -opbranden. - -De practische zijde van deze proef is, dat de hoogte van de vlam van -onze kaars even onveranderlijk is als die van den vloeistofspiegel -en men aldus een lichtend punt van standvastige hoogte verkrijgt; -dit kan van belang zijn bij photometrische proeven, welke ten doel -hebben de lichtsterkte van verschillende vlammen te meten. - - - - - - -MET EEN BEZEMSTEEL EEN BRIEF TE WEGEN. - - -Om lichte voorwerpen te wegen, brieven bijv., heeft men eene vrij -gevoelige balans noodig; als zoodanig bevelen wij onzen lezers onzen -brievenweger aan, die van een bezemsteel gemaakt kan worden. - -Zaag van een bezemsteel een stuk af ter lengte van ongeveer 30 cM. en -bezwaar dit van onderen zoodanig, dat er, als het in water gedompeld -wordt, een stuk van ongeveer 10 cM. hoogte boven den waterspiegel -uitsteekt, en het zuiver rechtstandig drijft. - -(Kies vooral een droog stuk hout en verf het, ook van onderen, voor -ge begint.) Spijker er nu met een klein nageltje een schaaltje op -in den vorm van een visitekaartje, en uw brievenweger is gereed. Om -er de graadverdeeling op aan te brengen, legt ge op het schaaltje -achtereenvolgens 2, 4, 6, enz. bronzen centen, waardoor het werktuig -regelmatig dieper zal zinken en plaatst ge potloodstreepjes bij de -opeenvolgende punten van inzinking. - -Daar 2 nieuwe centen 5 G. wegen, wijst de inzinking tot het 1e, 2e, -3e streepje enz., eene belasting aan van 5, 10, 15 G., enz. - -Legt ge nu den brief, welken ge wenscht te wegen, op het schaaltje, -na de centen weggenomen te hebben, en het werktuig zinkt niet tot het -3e streepje in, dan weegt de brief geen 15 G., en een postzegel van -5 cts. is voor de frankeering voldoende; komt het 3e streepje onder -den waterspiegel dan moet het port verdubbeld worden. - - - - - - -DE ZEEPBELLEN EN HET KOOLZUURGAS. - - -In de eerste plaats zal ik u vertellen, op welke wijze iedereen -koolzuurgas kan bereiden. - -Neem een wijd en diep glas, bijv. een groot bierglas, houd daarin de -pijp van eene spuitwaterflesch, en spuit een weinig mineraalwater met -kort afgebroken straaltjes in het glas. Hieruit zal zich koolzuurgas -ontwikkelen, dat door zijne groote dichtheid (1 1/2 maal zoo zwaar -als de dampkringslucht), deze uit het glas drijft. - -Zuig nu met een strootje het spuitwater uit het glas, maar zorg -daarbij, dat het strootje tot op den bodem van het glas reikt, en -er bovendien nog omstreeks 1 cM. water in het glas blijft. Herhaal -dit inspuiten en uitzuigen van water, totdat het glas geheel met -koolzuurgas gevuld is. Zien kunt ge dit niet, daar dit gas even -onzichtbaar is als de lucht; als ge echter een brandenden lucifer -in het glas steekt en deze dan dadelijk uitgaat, kunt ge zeker zijn, -dat het glas vol koolzuur is. - -Dek nu het glas met een theeschoteltje om de diffusie van het gas in -de lucht te beletten, en alles is gereed voor de volgende proeven met -zeepbellen: 1o. Bereid de vloeistof, waarvan wij de samenstelling in -het opstel: Gedaanteverwisselingen van een zeepbel (bladz. 88) opgeven -en blaas met een in vieren gespleten strootje (in de teekening ligt -het op het vat met vloeistof) eene zeepbel. Deze moet ge nu in het met -koolzuurgas gevulde glas B laten vallen. Zoodra zij op de gaslaag komt, -zult ge haar uit het glas zien omhoogspringen onder de werking van -eene opstuwende kracht, die grooter is dan haar eigen gewicht; eene -andere bel daarentegen, in het niet met gas gevulde glas A gedaan, -zinkt daarin naar den bodem en spat daar uiteen. - -2o. Als ge de bel behoedzaam op de gaslaag plaatst, zult ge een zeer -merkwaardig verschijnsel waarnemen: de bel zwelt op, wordt zwaarder en -zinkt in het glas, steeds in omvang toenemende, zooals men in C ziet, -om eindelijk tegen de opstaande wanden stuk te stooten. - -Dit wordt hierdoor veroorzaakt, dat het koolzuurgas door endosmose -de bel binnendringt, waardoor het gewicht en de omvang van de bel, -die oorspronkelijk met lucht gevuld was, vermeerderd worden. - -Als ge de glycerine-vloeistof (vloeistof van Plateau) niet kunt -krijgen, moet ge u met goed gewoon zeepwater tevreden stellen. - - - - - - -DE SCHORPIOEN VAN KAMFER. - - -Plaats op de oppervlakte van het water in eene schaal stukjes kamfer -van verschillende grootte in den vorm van het een of ander dier, een -schorpioen bijv. Na eenigen tijd begint het dier zich in de vloeistof -te bewegen; ge ziet het met de pooten trekken, alsof het beproefde -te zwemmen, en den staart krommen. - -Deze aardige proef is zeer eenvoudig en weinig kostbaar, daar men in -iedere huishouding kamfer bij de hand heeft; niettegenstaande deze -schijnbare eenvoudigheid, kan zij ons stof leveren voor eenige zeer -belangwekkende opmerkingen: - -1o. Onze schorpioen drijft op het water, maar dompelt daarbij haast -geheel onder; dit bewijst ons, dat de dichtheid van kamfer geringer -is dan die van water, maar er slechts zeer weinig van verschilt; -het soortgelijk gewicht is dan ook 0.995. - -2o. Het dier lost niet op: kamfer is dus onoplosbaar in water; hadden -wij het daarentegen in alcohol geplaatst, dan zouden wij bespeurd -hebben, dat alcohol de kamfer oplost. - -3o. De losse stukken, waaruit onze schorpioen bestaat, blijven -aaneenliggen juist zooals ze gelegd werden en schijnen aan elkaar te -kleven: ze blijven verbonden door de kracht, welke men cohaesie noemt. - -4o. Ten slotte: dat de schorpioen de zonderlinge bewegingen maakt, -waarvan wij zooeven spraken, wordt veroorzaakt door de welbekende -eigenschap van kamfer, dat zij in beweging geraakt op het water, -waarop zij drijft. Wij weten inderdaad, dat een stukje kamfer, op een -wateroppervlak geplaatst, na eenige oogenblikken eene voortgaande en -draaiende beweging zal verkrijgen; deze bewegingen ontstaan, volgens -sommigen door eene terugwerkende kracht, door de ontwikkeling van -kamferdampen ontstaan, volgens anderen door eene geheimzinnige kracht, -spanning aan de vloeistofoppervlakte geheeten. - - - - - - -HET WATERRAD VAN STROOHALMEN. - - -Maak in den bodem van eene groote uitgeholde kurk een gaatje, en -bevestig daarin een halm van roggestroo ter lengte van omstreeks 40 cM. - -Aan het andere einde van dien stroohalm, in A (zie de afbeelding rechts -op de teekening), maakt ge met lak een dwarsstrootje vast, waarin -op het midden een gaatje is gemaakt, om beide buizen met elkander in -verbinding te stellen. Sluit de dwarsbuis aan de einden met lak en maak -daarin, dicht bij de beide uiteinden aan twee tegenovergestelde zijden -een gaatje, waartegen ge een paar strootjes van omstreeks 2 cM. lengte -met een weinig lak bevestigt; deze dienen voor uitstroomingsbuizen. Zij -moeten schuin afgesneden worden, om de uitstrooming van de lucht en -dientengevolge de afvloeiing van de vloeistof te bevorderen. - -Verbind de kurk met drie draadjes aan een metalen schijfje, bijv. een -knoop, hang dezen aan een draad op, die door het middelste gaatje van -den knoop gaat, en vul de kurk nu met water of houd ze onder een dun -waterstraaltje: het water zal door de uitstroomingsbuizen wegvloeien, -en daar de openingen hiervan naar tegenovergestelde zijden gericht -zijn, zal de geheele toestel met groote snelheid in de richting der -pijltjes gaan draaien; dit wordt veroorzaakt door de drukking (reactie) -van het water tegen die deelen der zijwanden van de horizontale buis, -welke tegenover de uitstroomingsopeningen liggen. Het geheele werktuig -draagt in de natuurkundige leerboeken den naam van Waterrad van Segner. - -Daar de verbinding der buizen door middel van lak vrij lastig is, -kunt ge hiertoe ook drie kleine kurken gebruiken, zooals de doorsneden -op het midden van onze teekening aanwijzen. - -In de middelste kurk boort ge twee gaten, die rechthoekig op elkaar -staan (zie fig. A'), en steekt daarin de vertikale buis en twee -dwarshalmen. Twee kleinere kurken (zie fig. B') bevestigen de -uitstroomingsbuizen aan de dwarshalmen. - -Als stroo ons niet sterk genoeg toeschijnt, kunnen wij het vervangen -door eene dunne koperen buis, bijv. eene gordijnroede. Het uiteinde van -de buis, dat in de kurk gestoken is, wordt gedeeltelijk weggesneden -en het overblijvende omgebogen als in C'; dit wordt opgehangen aan -een ijzerdraad, om welken de toestel kan draaien. - -In plaats van twee, kunt ge ook vier dwarsbuizen aanbrengen, en -ze een weinig ombuigen, zooals de teekening aanwijst, waardoor de -afzonderlijke uitstroomingsbuizen onnoodig worden. - -Hang den aldus gewijzigden toestel boven de tafel, na het licht -uitgedaan te hebben; giet wat warme rum in het kurken bekertje en -steek de uitstroomende straaltjes vocht aan, dat als een vuurregen -zal neerdalen op den pudding of de omelet welke er onder staat; gij -zult eens zien, hoe verrast uwe gasten zullen zijn bij het zien van -dit vreemde vuurwerk. - - - - - - -DE DRAAIENDE HEVEL. - - -Loodrecht door het midden van eene groote kurk gaat een stroohalm; -deze draagt een liggenden halm van dezelfde dikte; de beide hangende -halmen zijn dunner, evenals de beide uitstroomingsbuisjes, welker -openingen weder naar tegenovergestelde zijden moeten gericht zijn -(zie de teekening). De verbinding der deelen geschiedt op dezelfde -wijze als bij den vorigen toestel, met lak of met kurken. - -De uiteinden van de horizontale buis en de hangende buizen moeten -weder met lak of was afgesloten worden. - -De aldus ingerichte toestel is, naar wij gelooven, iets nieuws op -wetenschappelijk gebied: waterrad en hevel in één werktuig vereenigd. - -De kurk wordt nu in een glas water geplaatst, zoodat het ondereinde -van den middelsten stroohalm onder water uitkomt; twee personen zuigen -tegelijk aan de beide uitstroomingsbuizen, en zoodra de uitstrooming -begint, gaat de geheele toestel draaien; tegelijkertijd wordt het -glas geledigd, totdat de horizontale halm zoo ver gedaald is, dat -hij op den rand van het glas komt te liggen. - -Als men zorgt voor een onafgebroken toevoer van water, en deze zoodanig -geregeld wordt, dat de waterspiegel in het glas even hoog blijft, -dan werkt de toestel steeds door. - -Misschien kan dit denkbeeld groote diensten bewijzen aan -water-werktuigkundigen, om waterkracht nuttig aan te wenden zonder -hulp van werktuigen. - -In plaats van het broze stroo, kan men zeer dunne koperen buisjes -gebruiken, die omgebogen en in een kurk gestoken worden, volgens de -afbeelding aan den rechterkant op onze teekening. - -Bij deze inrichting kan men zooveel buisjes gebruiken als men wil, -en kan dezelfde persoon ze één voor één in werking brengen. - -Gebruikt ge stroo, dan moeten de uitstroomingsbuizen weder -schuin afgesneden worden; bij koperen buisjes worden, de -uitstroomingsopeningen een weinig dicht geknepen, om het water minder -snel te laten afvloeien. - - - - - - -DE STOOMBOOT. - - -Een scheepje van karton zullen wij laten varen, door er eene stoomboot -van te maken met behulp van twee eierschalen. - -Uw werk als scheepsbouwmeester is niet moeielijk: gij snijdt de -deelen van het schip uit tamelijk dik karton, en plakt ze met lak -goed waterdicht aaneen. - -De scheepsboorden maakt ge van spelden en zwart garen, en aan den -achtersteven bevestigt ge een roer, dat om eene speld moet kunnen -draaien en met twee draden van ongelijke lengte aan de boorden kan -verbonden worden; hierdoor kan het roer schuin gezet worden, als uwe -zee de bescheiden afmetingen heeft van een bak met water, waarin de -boot in de rondte moet varen. - -Twee ijzerdraden, volgens onze teekening gebogen, en beide rustende -in twee insnijdingen in den romp, dragen eene ledige eierschaal. Het -ei moet door zuigen geledigd zijn, daar er slechts, één gaatje in de -schaal mag wezen. - -Vul nu de eierschaal zoo ver met water, dat, als het ei horizontaal -ligt, de waterspiegel een weinig onder het gaatje blijft. Nu is de -ketel gereed, wij leggen hem op de beide ijzerdraden met de opening -naar achteren; deze moet boven het scheepsboord liggen. - -Als vuurhaard zetten we daaronder een halven eierdop op een ring van -kurk, die met lak op den bodem van de boot bevestigd is; in den dop -doen wij een vlokje watten, goed met wijngeest gedrenkt. - -Eenige seconden nadat de wijngeest is aangestoken, begint het -water te koken, en er komt een stoomstraaltje uit het gaatje in -de eierschaal. Door de reactie van dien stoomstraal tegen de lucht -zal het scheepje zich vooruit bewegen; ge hebt aldus een stoomschip -verkregen, dat zonder machine, raderen noch schroef kan varen. - - - - - - -HET KANONSCHOT. - - -Wilt ge aan tafel de ontroering gevoelen, die door een kanonschot wordt -teweeggebracht, het gebulder vernemen, dat zenuwachtige menschen doet -schrikken, de bom met bliksemsnelheid zien voortvliegen, en ten slotte -het verschijnsel van den terugsprong van een stuk geschut waarnemen? - -Zeg gerust "ja!", want de proef, welke ik u zal voorstellen te doen, -is zoo onschuldig mogelijk, gelijk ge dadelijk zien zult. - -Neem eene ledige flesch van dik glas (eene champagneflesch is -uitstekend), en vul haar voor een derde met water, waarin ge een -weinig dubbel-koolzure soda (het welbekende zuiveringszout) oplost. - -Maak vervolgens van eene speelkaart een buisje, sluit een der einden -daarvan met een prop vloeipapier en doe er een weinig fijn gestampt -wijnsteenzuur in. - -Hang nu uwe gereedgemaakte kardoes met behulp van eene speld en een -draadje onder aan de kurk van de flesch (deze moet voorloopig blijven -staan), en zet nu de kurk zoo vast mogelijk op de flesch, na de lengte -van den draad zoodanig geregeld te hebben, dat het ondereinde van de -buis niet aan de vloeistof in de flesch raakt. - -Nu is het kanon geladen, en hebben wij het nog maar af te -vuren. Daartoe behoeven we niets anders te doen dan de flesch -horizontaal op twee potlooden te leggen, welke evenwijdig aan elkaar -op tafel liggen en de affuit voorstellen. - -De vloeistof dringt in de buis, lost het wijnsteenzuur op, en het -koolzuurgas, dat plotseling ontwikkeld wordt, drijft de kurk met een -geweldigen slag uit de flesch; deze rolt door de reactie op de twee -potlooden achteruit, en bootst zoodoende den terugsprong van een stuk -geschut volkomen na. - - - - - - -EEN PAPIEREN VISCH OP HET WATERVLAK TE LATEN ZWEMMEN. - - -Knip van gewoon papier een visch, zooals op de teekening op de ware -grootte is voorgesteld, maak in het midden eene cirkelvormige opening -a, die door een nauw kanaal ab in den staart moet uitmonden, giet water -in een langwerpigen bak en leg den visch daarop; de onderzijde moet -geheel met het water in aanraking zijn, de bovenkant echter volkomen -droog blijven. - -Neem nu aan, het dier te laten bewegen, zonder het aan te raken, noch -er op te blazen. Dit kunt ge op de volgende wijze bewerkstelligen: giet -voorzichtig een grooten druppel olie in de opening a; deze olie zal -zich over de oppervlakte van het water trachten te verspreiden, doch -dit is slechts mogelijk als zij door het kanaal ab wegvloeit. Door -de reactie, waarvan wij reeds voorbeelden gaven, zal de visch -voortgestuwd worden in eene richting, tegenovergesteld aan die van -de uitstroomende olie, dus vooruit, en de beweging zal lang genoeg -duren om de toeschouwers in de gelegenheid te stellen, met verbazing -de beweging van een eenvoudig stuk papier aan de oppervlakte van het -water gade te slaan, zonder te kunnen begrijpen, hoe dit mogelijk is, -indien zij niet van te voren ingelicht zijn. - - - - - - -DE TOOVERFIGUREN. - - -Teeken op een vierkant stukje gewoon wit papier of postpapier met -een in water gedoopt potlood eene willekeurige meetkunstige figuur: -een vierkant, een rechthoek, een driehoek, een veelhoek, enz. - -Laat het stuk papier in een bak met water drijven, met de teekening -boven (de onderzijde van het papier moet op alle punten met het -water in aanraking zijn), en bedek de teekening met water; als ge een -weinig voorzichtig zijt, is dit vrij gemakkelijk, daar de vochtige -omtrek van de figuur (een driehoek bijv.) het water belet buiten de -getrokken lijnen te vloeien. - -Neem nu eene speld, en steek de punt daarvan op een willekeurig punt -van den driehoek in het water, maar zonder het papier aan te raken; -gij zult dan terstond het papier zich in een bepaalde richting zien -bewegen, totdat het middelpunt van figuur A (zwaartepunt) van den -driehoek juist onder de punt van de speld ligt. - -Het is gemakkelijk het punt A vooraf te bepalen (het is het snijpunt -van twee lijnen, die uit twee hoeken naar het midden der overstaande -zijden getrokken worden), zoodat ge u kunt overtuigen, dat het papier -zich in de richting van het pijltje beweegt, totdat A zich onder de -punt der speld bevindt. Op dat oogenblik houdt de beweging van het -papier op. - -Herhaal de proef met een rechthoek of een vierkant; het punt dat -zich onder de punt der speld bevindt, als de beweging van het papier -ophoudt, zal het snijpunt der beide diagonalen zijn. - -Hebt ge op het papiertje een kaartje van Frankrijk geteekend en dit -met water bedekt, dan zal u blijken, dat de plek, welke onder de -speld komt te liggen overeenkomt met de plaats, waar ge op de kaart -de stad Bourges vindt. Dit is voorzeker eene merkwaardige wijze om -aan te toonen, dat de stad Bourges het middelpunt van Frankrijk is. - -Doe dezelfde proef ook eens met een klein kaartje van Nederland, -misschien verneem ik dan wel eens bij gelegenheid van u, waar het -middelpunt van Nederland is. - -(Daar de Zuiderzee en de Wadden ook tot het gebied van Nederland -behooren, moeten de oppervlakten hiervan ook met water bedekt worden). - - - - - - -DE KRACHT VAN DEN ADEM. - - -Als ge een papieren zak opblaast en hem daarna, door er een slag met de -vlakke hand op te geven, laat barsten, om den welbekenden knal teweeg -te brengen, hebt ge u dan wel eens afgevraagd, hoeveel kracht uw adem -had? Gij weet, dat die kracht kan gemeten worden met een werktuig, -dat spirometer heet, en wel op kermissen te zien is. Ik stel u voor, -den spirometer eenvoudig door een papieren zak te vervangen. - -De zak moet vrij lang, nauw, en van stevig papier zijn. Leg hem plat -op de tafel, dicht aan den rand, met de opening naar u toe, zet er al -meer en meer belasting op, en ge zult verbaasd staan over het gewicht, -dat uw adem aldus kan opheffen. - -Een paar zware woordenboeken om te blazen, die van Kramer's bijv., -zal blijken slechts een spel voor u te zijn. - - - - - - -DE WEERBARSTIGE KURK. - - -Neem eene kurk, waarvan de middellijn kleiner is dan de wijdte van den -hals eener gewone flesch, bijv. eene kurk van een medicijnfleschje, -steek haar in den hals en verzoek dan iemand haar in de flesch te -blazen. Dat schijnt heel gemakkelijk, en men blaast uit alle macht -tegen de kleine kurk; maar deze, in plaats van de flesch in te -gaan, springt er met des te meer snelheid uit, naarmate men harder -geblazen heeft; men beproeft het nog eens met zachtjes blazen, -maar met denzelfden uitslag: de kurk komt halsstarrig naar buiten, -in plaats van in de flesch te gaan. - -Dit verschijnsel, dat de belangstelling van alle toeschouwers wekt -en zeer vermakelijk is, laat zich aldus verklaren: Als ge op de -kurk blaast, dringt er tegelijk eene zekere hoeveelheid lucht de -flesch binnen en wordt daarin in die mate verdicht, dat zij door -haar vermeerderde spanning de kurk krachtig naar buiten drijft. Hebt -ge aan uw verzoek een weddenschap verbonden, dan zult ge die zeker -winnen, tenzij uw tegenpartij, wat ik voor hem hoop, Natuurkunde in -de Huiskamer gelezen heeft; want in dat geval zal hij, niet op ééne, -doch op twee wijzen in staat zijn, de overwinning te behalen op de -weerbarstige kurk: - -1o. Daar men door blazen de lucht in de flesch verdicht, en de kurk -dus naar buiten gejaagd wordt, kunt ge beproeven, of ge niet beter -zult slagen, door het tegendeel te doen, d. w. z. door de lucht uit -de flesch op te zuigen, waardoor de buitenlucht, zoodra ge uw mond -van den hals hebt weggenomen, door de verminderde spanning van de -verdunde lucht in de flesch naar binnen stroomt en de kurk medevoert, -die tegen den bodem van de flesch aanvliegt; - -2o. De lucht verdunning kan ook verkregen worden door de flesch boven -eene lamp of bij het vuur te verwarmen; een koude luchtstroom in de -flesch geblazen zal de kurk dan naar binnen drijven. - -Welke handelwijze ge ook volgt, ge moet altijd zorgen, dat de flesch -van binnen goed droog is; en iederen keer als de flesch door het -blazen beslagen is, waardoor het glijden van de kurk langs de wanden -belemmerd wordt, moet de hals uitgeveegd worden. - - - - - - -EEN KWARTJE ONDER EEN RIJKSDAALDER VANDAAN TE BLAZEN. - - -Neem een kegelvormig wijnglas; de middellijn van den rand moet een -weinig grooter zijn dan die van een rijksdaalder: leg onderin een -kwartje of een dubbeltje, en den rijksdaalder, die maar zeer weinig in -het glas mag zakken, als een soort van deksel horizontaal er overheen. - -Nu kunt ge aannemen, dat ge, zonder het glas of den rijksdaalder aan -te raken, het kwartje uit het glas kunt krijgen. - -Ge behoeft dan slechts zeer krachtig en snel aan den omtrek op -den rijksdaalder te blazen: deze kantelt om zijne middellijn en -gaat loodrecht staan, en te gelijker tijd zal de lucht, die door uw -blazen onder het kwartje verdicht werd, dit laatste uit het glas doen -springen; de rijksdaalder herneemt daarna zijn horizontalen stand. - -De proef gelukt ook met een klein maderaglas of een eierdopje: maar -met een kegelvormig glas toch beter. - - - - - - -DE VLIEGENDE VLINDER. - - -Giet eene flesch met wijde opening half vol water, zet dan met behulp -van eene doorboorde kurk een blikken, of nog beter een glazen trechter -goed luchtdicht in den hals, (de trechter mag niet tot in het water -reiken) en werp nu een weinig dubbel-koolzure soda en wijnsteenzuur -(beide in poedervorm) door den pijp van den trechter in het water. - -Ten gevolge van de ontwikkeling van het koolzuurgas zal zich eene -hevige opbruising vertoonen, en daar er zich meer en meer koolzuurgas -ontwikkelt, zal het door de pijp van den trechter uit de flesch -komen. Maar als ge twee of drie balletjes van vlierpit of zelfs van -kurk, zóó groot dat ze niet in de pijp dringen, in den trechter -geplaatst hebt, kan het gas slechts bij tussenpoozen ontsnappen, -daar een der balletjes altijd door zijn eigen gewicht op de opening -van den trechter valt en deze afsluit, totdat het gas in de flesch -spanning genoeg heeft gekregen om het balletje op te lichten. Op -dat oogenblik vermindert de spanning, daar een gedeelte van het -gas ontsnapt, en een der balletjes valt weder op de opening. Dit -verschijnsel gaat voort, zoolang de gasontwikkeling duurt, en als ge -de balletjes gekleurd hebt, zult ge zien dat die dans van levenlooze -voorwerpen zeer eigenaardig is. - -Ge kunt de proef zelfs zeer smaakvol inrichten door een der balletjes -midden op een stukje sigarettenpapier te plakken, dat ge als de -vleugels van een vlinder hebt uitgeknipt en gekleurd. Gij ziet dan -den vlinder in den trechter rondfladderen en zich van tijd tot tijd op -den rand nederzetten, evenals een levende vlinder op eene bloem doet. - - - - - - -DE MIDDELPUNTVLIEDENDE KRACHT. - - -Ge zult allen wel eens in een circus gezien hebben, dat iemand -een glas water in een hoepel zette en dezen met eene verbazende -snelheid liet draaien, zonder dat er een druppel water uit het -glas viel; iedereen weet dat dit verschijnsel een gevolg is van de -z. g. middelpuntvliedende kracht. - -Dezelfde proef kan evengoed gedaan worden met het glas alleen, zonder -eenig hulpmiddel. Als het glas vóór u op tafel staat, moet ge het dus -met de hand opnemen, het met uitgestoken arm een geheelen cirkel door -de lucht laten beschrijven en het daarna weder op tafel plaatsen, -zonder er een druppel uit gemorst te hebben. - -De geheele kunst bestaat hierin, dat ge het glas goed vasthoudt: -in plaats van het aan te vatten alsof ge gingt drinken, neemt ge het -zóó met de hand op, dat de handpalm naar buiten gekeerd is (zie de -afbeelding rechts); zwaai den arm stoutweg door de lucht in de richting -van de pijltjes op de teekening, niet te snel en zonder schokken; als -het glas eene geheele omzwaaiing heeft volbracht, bevinden de hand en -het glas zich in den stand, als links is afgebeeld; in dien stand zet -ge het glas weer op tafel. Na een weinig oefening zijt ge in staat, de -proef met een glas wijn te doen; maar begin veiligheidshalve met water: -het tafellaken en uwe dischgenooten kunnen daar slechts bij winnen. - - - - - - -HET DANSENDE EI. - - -Leg het ei (hard gekookt en niet rauw) op eene gladde plank en deel -aan die plank eene cirkelvormige horizontale beweging mede, die steeds -sneller en sneller wordt. Het ei, dat midden op de plank ligt, neemt -die beweging over en begint met toenemende snelheid om zijne as te -draaien, totdat het eindelijk rechtop staat, volkomen als een tol. - -Bij alle proeven, die betrekking hebben op evenwichtstoestanden, -waarbij eieren gebruikt worden, wordt het welslagen bevorderd, door -het ei gedurende het koken overeind te houden. De luchtholte komt -daardoor symmetrisch ten opzichte van de groote as te liggen en het -evenwicht zal dan gemakkelijker te verkrijgen zijn. - -De aangeduide handelwijze eischt, behalve kracht en handigheid, -een zekeren tijd van oefening. Hun, die zoolang niet wachten willen, -wil ik een korteren weg wijzen: - -Leg de plank op de tafel, zóó dat zij een weinig over den rand -uitsteekt en dus snel opgenomen kan worden. - -Plaats het ei middenop en breng het, met den duim der linker- en den -wijsvinger der rechterhand tegen de beide punten, in eene krachtige -draaiende beweging. - -Het gaat dan dadelijk op de punt staan en als ge nu vlug de plank -opneemt, behoeft ge slechts de draaiende beweging van het ei te -onderhouden, wat overigens zeer gemakkelijk is. - - - - - - -DE DAMPKRINGSDRUKKING. - - -Onze teekening gelijkt veel op de strooibiljetten van fabrikanten van -kitlijm om glas en porcelein te repareeren; wij hebben echter geen lijm -noodig, om de afgebeelde borden, glazen en flesschen aan elkaar te doen -kleven. Wij zullen eenvoudig van de dampkringsdrukking gebruik maken, -en de verschillende proeven, welke wij zullen opgeven, zijn slechts -wijzigingen van de classieke proef met de Maagdeburger halve bollen. - -Daar wij geene luchtpomp te onzer beschikking hebben, is de verdunning -der lucht, welke wij verkrijgen kunnen, niet zeer aanzienlijk; -voor de verschillende gevallen, welke wij zullen beschouwen, is zij -echter voldoende. - -Het glas en het bord. Hang een glas het onderst boven aan de zoldering -en houd er een brandend stuk papier onder; de lucht in het glas zal -dan door de verwarming uitzetten en ijler worden; houdt men nu vóór -de afkoeling een bord stevig tegen het glas, dan zal dit er door -de dampkringsdrukking stevig tegen gedrukt worden, als de lucht in -het glas weder afgekoeld is, en daardoor minder spanning gekregen -heeft. Om het indringen van lucht in het glas te voorkomen, moet ge -aan den rand van het glas een weinig kaarsvet smeren. - -Het bord en de flesch. Daar de oppervlakte der doorsnede van den hals -eener flesch niet groot is, slaagt deze proef niet zeer gemakkelijk: -zij kan echter gelukken, als men de lucht zoo volkomen mogelijk uit de -flesch verwijdert; houd daartoe den hals der flesch boven een ketel -kokend water: is de lucht in de flesch door den waterdamp verdreven, -dan drukt ge haar, na den rand van den hals van kaarsvet voorzien -te hebben, tegen het bord; na de afkoeling van den waterdamp en -de dientengevolge ontstane vermindering van spanning in de flesch, -blijft deze aan het bord hangen. - -De twee aan elkaar klevende flesschen. Twee flesschen met de bodems -tegen elkaar, of eene flesch met den bodem tegen een bord gedrukt, -zijn proeven welke gemakkelijker slagen; houd de bodems slechts boven -den ketel kokend water en handel verder als bij de vorige proeven. - -Het is hier de plaats niet, om in uitvoerige berekeningen te treden; -het zal voldoende zijn, met een enkel voorbeeld aan te toonen, dat -in deze proeven niets bevreemdends ligt. - -Immers, wij weten, dat tengevolge van het gewicht der lucht (evenwicht -makende met de kwikkolom van 76 cM. in den barometer), de door den -dampkring uitgeoefende drukking 1,033 KG. per cM2. bedraagt. Wanneer -dus de holte in den bodem eener flesch volkomen luchtledig was gemaakt, -zou die bodem (als de oppervlakte daarvan op 30 cM2. gesteld wordt) -een gewicht van 30 KG. kunnen dragen. - - - - - - -EENE GEVAARLIJKE SLINGERPROEF. - - -Wij weten, dat als wij een wijnglas geheel met water vullen en er -een stuk stevig papier overheen dekken, om het indringen van lucht te -verhinderen, het papier door de dampkringsdrukking zich zoo krachtig -tegen den rand van het glas hecht, dat wij het snel het onderst boven -kunnen keeren zonder dat er een druppel uit wegloopt. - -Deze proef kan aldus gewijzigd worden: Steek een draad door het -midden van het karton, waarmede ge het glas wilt bedekken, leg er een -knoop in, opdat de draad niet kan terugschieten en maak de opening -in het karton met een weinig was dicht, om elk indringen van lucht -te voorkomen. - -Hang het glas door middel van dien draad aan een haak in de zoldering, -en ge hebt op deze wijze een slinger, welken ge vrij sterk kunt laten -schommelen, zonder dat het glas valt. Niet alleen kan men een klein -glas gedurende een geheelen dag zoo laten slingeren, maar de proef -gelukt zelfs met een groot glas, met water en kopergeld gevuld. - -De proefnemer zal wel doen, met wat kaarsvet aan den rand van het -glas te doen, om de aankleving aan het karton te vermeerderen... en -vooral de proef eerst met een onbreekbaar glas te verrichten. - - - - - - -EEN GLAS MET DE VLAKKE HAND OPNEMEN. - - -Hoe kan men een bijna geheel met water gevuld glas opnemen, enkel -door het aan de vlakke hand te laten kleven? - -Ge begrijpt reeds, dat dit verschijnsel het gevolg moet zijn van eene -verdunning der lucht onder de hand, en ge zoudt gaarne vernemen hoe -die verdunning verkregen kan worden. - -Het middel is allereenvoudigst: Zet het glas op de tafel, leg de -palm der hand op de opening, en buig de vier vingers rechthoekig naar -beneden, zooals de onderste figuur van onze teekening aanwijst. Als ge -nu de vingers plotseling uitstrekt, terwijl ge de handpalm voortdurend -flink op den rand van het glas laat rusten, zal de lucht onder de hand -voldoende verdund zijn om de dampkringsdrukking in staat te stellen de -uitwerking van de zwaartekracht te overwinnen, en het glas water zal -aan de hand blijven hangen, evenals het kopglas, dat de heelmeester -bij eene aderlating gebruikt. - - - - - - -DE SPIJKER IN DE FLESCH. - - -Reeds meermalen hebben wij ons vermaakt met flesschen; ook ditmaal -stel ik u weder voor eene flesch te nemen, die met water te vullen, -haar goed luchtdicht af te sluiten, liefst te lakken, en er dan een -spijker in te steken, zoo lang als een vinger, en dat zonder er de -kurk uit te halen! - -Als ik u heb medegedeeld, van welken kleinen kunstgreep ge u moet -bedienen, zal het zien van de proef u geen genoegen meer verschaffen; -maar zijne vrienden, die het geheim niet kennen, eens beet te nemen, -is voor een keer ook niet onaardig. - -Neem eene flesch van donker glas en met eene groote ziel; maak midden -daarin een rond gat, in het geheim natuurlijk, en wel op de volgende -wijze: Ge houdt de flesch het onderst boven en laat van eene tamelijke -hoogte een rond vijltje, rattestaart geheeten, in de uitholling -van de ziel vallen. Op deze wijze zult ge vrij spoedig een meer of -minder regelmatig gaatje in de flesch kunnen maken. Door de kanten -af te vijlen, kunt ge het zuiver afronden en het zoo wijd maken, -dat de bedoelde spijker er door kan. - -Gij zult u misschien afvragen, waarin bij deze proef de moeilijkheid -bestaat: een gat in eene flesch maken en daar een spijker doorheen -steken, dat is wel wat kinderachtig eenvoudig; in hoeverre heeft deze -proef iets wetenschappelijks?--Ik behoef u slechts in herinnering te -brengen, dat de flesch niet ledig is, maar gekurkt en vol water op -tafel komt. Om de flesch gemakkelijk gevuld te krijgen, moeten wij -beginnen met de opening in den bodem te sluiten, waarop we de flesch -op de gewone wijze vullen: als we haar nu zorgvuldig met eene kurk -gesloten hebben, kunnen wij het gaatje in den bodem weder open maken, -zonder dat er een druppel uit de flesch vloeit, daar er geen enkele -bel lucht in is. Maar als men ons de flesch met water op de tafel ziet -zetten, zal niemand der toeschouwers op de gedachte komen, dat er een -gat in den bodem is; als wij nu de flesch met de rechterhand bij den -hals opnemen en den bodem op de linkerhand plaatsen, waarin zich de -spijker bevindt, zal het ons gemakkelijk zijn, deze door het gaatje -in de flesch te laten glijden; om te laten zien dat de spijker zich -inderdaad in de flesch bevindt, kan men haar heen en weer schudden. De -donkere kleur van het glas zal de misleiding volkomen maken. Het is -goed, den kop van den spijker wat af te vijlen, zoodat het gat niet -zoo groot gemaakt behoeft te worden; anders zouden er gemakkelijk -eenige luchtbellen kunnen binnendringen, waardoor een weinig water -uit de flesch zou loopen. - - - - - - -EEN VOL GLAS TE LEDIGEN IN EEN VOLLE FLESCH. - - -Ik geef u een glas en eene flesch, beide vol water, en ik verzoek u, -het glas te ledigen met behulp van die flesch, en dat zonder haar -zelve te ledigen. - -Dat vraagstuk schijnt zeer ingewikkeld, niet waar? Gij zult zien, -dat de oplossing toch zeer eenvoudig is. - -Steek door een tweemaal doorboorde kurk twee stroohalmen, die -nauwkeurig in de openingen passen; de eene halm moet zoolang zijn -als de diepte van het glas, de andere tweemaal zoo lang. Sluit de -eene opening van het korte strootje met een stukje broodkruim of -een balletje was, en steek daarna de kurk zoo diep in de flesch, -tot het water uit het lange strootje vloeit. - -Als men nu het glas wil ledigen, heeft men slechts de flesch om te -keeren, en het korte strootje tot op den bodem in het glas water te -dompelen (zie de afbeelding); als men dit nu kort bij het dichtgemaakte -uiteinde afknipt, vloeit het water terstond door den grooten stroohalm -weg, totdat het glas geheel ledig is, terwijl de flesch steeds vol -is gebleven. - -Dit verschijnsel laat zich aldus verklaren: de beide stroohalmen -vormen de beide beenen van een hevel, die onmiddellijk werkt, daar de -beenen met vloeistof gevuld zijn. Om de werking van den hevel zelf -te begrijpen, behoeft men slechts op te merken, dat de luchtdruk, -op den vloeistofspiegel uitgeoefend, het water in het korte been -omhoog drukt; wel wordt aan het ondereinde van het lange been door -den dampkring een tegendruk uitgeoefend, maar, daar de vochtkolom, -welker gewicht de drukking van den dampkring tegenwerkt, aan die zijde -grooter is dan die in het korte been, zal de tegendruk geringer zijn, -dan de druk waardoor het water in het korte been wordt opgedreven: -de vloeistof moet dus uit het lange been wegvloeien. - -Ge begrijpt nu ook, hoe men, door den langen stroohalm nog langer te -nemen, de uitstroomingssnelheid kan vergrooten. - - - - - - -GEDAANTEVERWISSELINGEN VAN EEN ZEEPBEL. - - -Maak eene sterke zeepoplossing van Marseillaansche zeep (Spaansche of -Bristolzeep), en lauw water (van omstreeks 15° C.); giet dit zeepwater -door een doek, om de niet opgeloste zeepdeeltjes tegen te houden, -en voeg er zuivere glycerine bij, 2 deelen glycerine op 3 deelen -zeepwater. Roer dit mengsel goed dooreen en laat de vloeistof rustig -slaan, totdat zich aan de oppervlakte eene witachtige korst gevormd -heeft. Neem die korst weg, schenk de heldere vloeistof in eene flesch -over, welke ge moet kurken, en waarin de vloeistof een onbepaalden -tijd bewaard kan worden zonder te bederven. - -Hieronder volgen eenige zeer eenvoudige proeven, welke ge met de -aldus toebereide vloeistof kunt verrichten. - -Voor het blazen van een bel kunt ge gebruik maken van een aarden pijp, -of van een stroohalm, die aan het uiteinde in vieren gespleten is -en waarvan het gespleten gedeelte rechthoekig omgebogen is, zooals -op de teekening is aangewezen. Eene buis van papier, ter dikte van -een vinger, en op dezelfde wijze gespleten als de stroohalm, is ook -goed. Somtijds zelfs kunt ge daarmede bellen verkrijgen, zoo groot -als uw hoofd en met de schitterendste kleuren gesierd. - -Maak nu van dik ijzerdraad een ring van omstreeks 7 cM. middellijn -op drie pootjes; als ge dezen met de vloeistof bevochtigd hebt, zal -eene zeepbel welke ge er bij brengt, den stroohalm loslaten en zich -aan het ijzerdraad hechten, waarop zij vrij lang kan blijven staan -zonder te barsten, althans wanneer ze tegen tocht beschut is. - -Neem nu een tweeden ring van ijzerdraad, aan een verticalen steel -bevestigd en van dezelfde grootte als de eerste; als ge dien ring, -ook weer bevochtigd, op de bel legt, kleeft deze er zoo sterk aan -vast, dat ze, bij het omhoog trekken van den bovensten ring in een -lichaam verandert, dat meer en meer tot de gedaante van een rechten -of scheeven cilinder nadert, naarmate de bovenste ring al of niet -recht boven den ondersten ligt. - -De cilinder wordt weder een bol, als ge de hand naar beneden -beweegt, en het is een zeer merkwaardig schouwspel, de zeepbel twee -verschillende meetkunstige vormen te zien aannemen, alsof ze uit eene -smeedbare stof bestond. - -Voor verdere proeven moet ge een kubus van ijzerdraad hebben, waarvan -de ribben 7 cM. lang zijn, en welke aan een ijzerdraad hangt, zooals -onze figuren aanwijzen. Het ijzerdraad moet een weinig roestig, -en dus wat ruw van oppervlak zijn. - -Dompel nu dezen kubus in de glycerine-vloeistof; als ge hem er -voorzichtig weder uithaalt, wacht u eene verrassing; in het midden -ziet ge een zeer dun, vierkant vlies van vloeistof, waarvan iedere -zijde met de overeenkomstige zijde van den kubus verbonden is door -middel van een vlies van zeepwater, zooals de kubus rechts bovenaan -op onze teekening aanwijst. Dompelt ge nu alleen het ondervlak -van den kubus in de vloeistof, dan is de figuur veranderd: binnen -in den kubus van ijzerdraad heeft zich een kleinen kubus gevormd, -welks wanden uit zeepwater bestaan, en waarvan de ribben door platte -vlakken van zeepwater aan de ribben van den grooten kubus verbonden -zijn: deze vlakken vormen met die van den kleinen kubus zes volkomen -regelmatige afgeknotte pyramiden; het geheel vertoont weer, als bij de -zeepbellen, alle kleuren van den regenboog. Verbreek nu met een stuk -vloeipapier een der vlakken van den kleinen kubus en de eerste figuur, -waarin de binnenste kubus tot een enkel vierkant is teruggebracht, -komt terstond weder te voorschijn. - - - - - - -HET VUURVASTE GAREN. - - -Leg een draad in sterke pekel, laat hem drogen, en herhaal dit twee -of drie maal. Als ge deze bewerking vooraf verricht hebt, kunt ge -den draad gerust aan de toeschouwers laten zien, daar hij er geheel -als een gewone draad uitziet. - -Hang er een ring aan, die zoo licht mogelijk moet zijn, en steek den -draad aan, die geheel zal wegbranden; de toeschouwers zullen dan tot -hunne verbazing zien, dat de ring aan de asch blijft hangen. Inderdaad -zijn wel de vezels, waaruit de draad bestond, verbrand, maar er blijft -een draad van zout over, die sterk genoeg is om den ring te dragen, -als er geen tocht is. - -Deze proef kan aldus gewijzigd worden: - -Maak een soort van hangmat van een rechthoekig stukje neteldoek, -waaraan ge aan de vier punten een draadje hebt gebonden, drenk de -draden, en het neteldoek weer eenige keeren met pekel en laat alles -drogen. - -Hang nu de hangmat op, zooals de figuur aanwijst, en leg er eene -ledige eierschaal in. - -Steek de hangmat aan, zij zal even als de draden verbranden, en als -de proef goed voorbereid is, zal het ei tot groote verbazing der -omstanders blijven hangen. - - - - - - -DE HAND IN HET WATER TE STEKEN, ZONDER DAT ZIJ NAT WORDT. - - -Werp een ring of een geldstuk in een kom met water, en neem aan, -het voorwerp uit het water te halen, zonder de hand nat te maken. - -Daartoe behoeft ge slechts de oppervlakte van de vloeistof te -bestrooien met een poeder, waaraan het water niet blijft kleven en -dat dus niet nat wordt. Het lycopodiumpoeder, dat in alle apotheken -te krijgen is, bezit die eigenschap. - -Strooi dus een weinig van dat poeder op het water, dompel de hand -gerust in de vloeistof en haal den ring er uit; de toeschouwers zullen -zich kunnen overtuigen, dat uwe hand volkomen droog gebleven is. - -Het lycopodiumpoeder heeft in den waren zin des woords uwe hand bekleed -met een handschoen, waarop het water geen vat heeft, evenmin als op -de veeren van de eenden, die we herhaaldelijk zien onderduiken en -toch volkomen droog blijven, tengevolge van de vetdeelen, waarmede -de veeren bedekt zijn. - -Mochten sommigen uwer de proef nog verder willen voortzetten, dan -kunnen zij daartoe steeds warmer water nemen, en zich overtuigen dat -het met behulp van het lycopodiumpoeder mogelijk is, een voorwerp -uit een ketel met bijna kokend water te halen; het gevoel van warmte -wordt niet weggenomen, maar de weefsels worden niet aangedaan, en er -ontstaat dus geen brandwond. - -De kennis van deze bijzonderheid zou in de middeleeuwen zeer te -stade zijn gekomen aan de slachtoffers van de zoogenaamde ordaliën -of godsoordeelen, als zij aan de proef met kokend water onderworpen -werden. - - - - - - -HOE MEN SPELDEN EN NAALDEN KAN LATEN DRIJVEN. - - -Werp een druppel water op een stuk glas, hij zal er zich op uitbreiden; -breng er een kwikdruppel op, deze zal den bolvorm behouden: water -bevochtigt glas, kwik niet. - -Neem nu eene droge speld; dit is een lichaam dat door water bevochtigd -wordt, maar minder gemakkelijk dan glas; onderstel nu, dat ge er -in geslaagd zijt, haar zoo voorzichtig op het water te plaatsen, -dat zij hierdoor niet bevochtigd wordt; gij zult dan zien, dat het -water ter weerszijden van de speld bol gaat staan; daar zij nu een -voldoend volume water verplaatst, zal zij evenals een lucifer op de -vloeistof drijven. - -Met eene naald gelukt de proef ook; en ge behoeft niet te denken, -dat de spelden en naalden zeer fijn moeten zijn; met de noodige -voorzorgen kunt ge zelfs eene bakerspeld of eene stopnaald laten -drijven. Ik zal u daarom zeggen, hoe men de speld zoo zachtjes op -het water kan leggen, dat zij niet nat wordt. - -Vooreerst kunt ge de speld of de naald op de oppervlakte der vloeistof -laten zakken met behulp van twee lussen van garen, welke ge voorzichtig -verwijdert, als de speld drijft. - -Maar dit eischt eenige behoedzaamheid, daar anders de lussen bij het -wegtrekken de speld aanraken. - -Ge kunt ook de speld bij de punt aanvatten en haar behendig op het -water neerleggen; ge moogt haar dan pas loslaten als zij met haar -beeld samenvalt. - -Deze handelwijze, ik herhaal het, eischt eene zeer vaste -hand. Eenvoudiger is het, de speld op eene vork te leggen, welke men -daarop in het water dompelt, en voorzichtig in loodrechten stand -omhoog haalt. Dit middel is wel practischer dan de beide vorige, -maar eischt toch nog eenige oefening. - -Om te besluiten, wil ik nog een uiterst eenvoudig middel mededeelen, -waardoor het zelfs een kind gelukt, deze proef met goeden uitslag -te verrichten. - -Leg een blaadje cigarettenpapier op het water en de speld daarop; -als het papier allengs met vocht doortrokken is, zinkt het en -de speld zal zonder eenig bezwaar drijven. Men kan het papiertje -voorzichtig verwijderen, om het gebruikte kunstje voor de toeschouwers -te verbergen. - -Door dezen kunstgreep kan men zelfs een dubbeltje op het water laten -drijven. - - - - - - -HET GOEDKOOPE KOMPAS. - - -Maak eene naald magnetisch, door de punt langs een magneet te strijken -en leg haar op een der bovengemelde wijzen op het water. - -Gij hebt dan een uitstekend kompas, daar de magnetisch gemaakte punt -het Noorden aanwijst. - -Dit kompas, dat niet duur is, zal ons bij eene volgende proef te -pas komen. - - - - - - -DE TWEE PANTSERSCHEPEN. - - -Ge kunt in het klein, in een glas water, de aanvaring van twee -pantserschepen voorstellen met twee spelden, waardoor elke gedachte -aan magneten vervalt. - -Laat twee in plaats van eene speld drijven, en verwijder ze zoo ver -mogelijk van elkaar, door er tegen te blazen. - -Als het water in rust is gekomen, zult ge zien, dat zij elkaar eerst -langzaam, daarna steeds sneller naderen; eindelijk zullen zij woedend -op elkaar losstormen en boord aan boord gaan liggen, als zij tenminste -door de hevigheid van den schok niet gezonken zijn. - -Dit is weder een capillair verschijnsel: de beide drijvende lichamen -trekken elkaar aan, omdat beide bevochtigd worden; hetzelfde zou -plaats hebben met twee balletjes van kurk, daar wij bij water en kurk -ook aankleving waarnemen; maar als wij een van beide met lampzwart -bedekken, dat door water niet nat gemaakt wordt, zouden we zien, -dat ze elkaar afstooten. - - - - - - -DE BEWEGING DER AARDE. - - -Als ge zacht gekookte eieren eet, verzuim dan niet de volgende proef -te nemen, die altijd gelukt en zeer vermakelijk is. - -Maak den rand van uw bord een weinig nat, teeken met wat dooier -(ge ziet de verf is dicht bij de hand) eene zon met gouden stralen -op uw bord, en nu kunt ge met eene halve eierschaal aan een kind de -dubbele wenteling der aarde om haar eigen as en om de zon duidelijk -maken. Plaats daartoe de eierschaal op den rand van het bord; als ge -hieraan met eene lichte handbeweging eene behoorlijke helling geeft, -zal de schaal snel om haar eigen as gaan wentelen, terwijl zij zich -tevens langs den rand van het bord verplaatst. - -De geringe aankleving, welke wordt teweeggebracht door het water op -den rand van het bord, is voldoende om te beletten, dat de schaal -door de middelpuntvliedende kracht van den rand afzwaait. - - - - - - -HOE MEN KURKEN RECHTSTANDIG KAN LATEN DRIJVEN. - - -Een kom of bak met water en zeven kurken is alles, wat wij noodig -hebben om de proef te verrichten, waarvan de titel spreekt; ik hoop, -dat onze lezers haar daarom niet minder interessant zullen vinden. - -Iedereen weet, dat eene gewone cilindrische flesschekurk niet -rechtstandig kan drijven, maar altijd omvalt, zoodat hare as -horizontaal ligt; dit komt, omdat de hoogte grooter is dan de -middellijn; hoe moeten wij het nu aanleggen om kurken rechtstandig -te laten drijven? - -Zet eene kurk overeind op de tafel, en de zes andere in denzelfden -stand er omheen; neem ze alle tegelijk met ééne hand op en dompel ze -eenige malen geheel in het water, totdat de kurken volkomen bevochtigd -zijn; trek ze nu gedeeltelijk uit het water en laat ze los. - -Het water dat door de capillariteit tusschen de natte kurken wordt -vastgehouden, verbindt deze tot één geheel, en hoewel iedere kurk -op zich zelve in den toestand van onstandvastig evenwicht verkeert, -zal het geheele vlot, dat op de aangeduide wijze ontstaan is, in -standvastig evenwicht zijn, daar de breedte hiervan grooter is dan de -hoogte der kurken. Dit spel, waarbij de samenhang door een capillair -verschijnsel wordt verkregen, bewijst ons een keer te meer de waarheid -van de oude spreuk: "Eendracht maakt macht." - - - - - - -DE TREKPOP IN DEN SPIEGEL. - - -Het volgende spel eischt hoegenaamd geen toebereidselen en is binnen -ieders bereik, die eene kast met een spiegeldeur te zijner beschikking -heeft, of een spiegel van voldoende grootte, welken men dan op den -grond moet zetten. - -Plaats u ter zijde van de kast of den spiegel, zooals de teekening -aanwijst, dus zóó, dat de eene helft van het lichaam voor den spiegel -uitsteekt, terwijl de andere er door aan het gezicht onttrokken -wordt. Iemand, die op zekeren afstand tegenover u staat, zal u -schijnbaar geheel zien, daar de zichtbare helft van uw lichaam in den -spiegel weerkaatst wordt. Als ge den zichtbaren arm opheft, ziet de -toeschouwer in den spiegel nog een arm opheffen, symmetrisch met den -eersten, zoodat het schijnt, alsof ge beide armen opheft. Tot nog toe -is er niets bijzonders te zien geweest, want het is niet moeilijk, -de beide armen tegelijk op te heffen. Maar de zaak wordt anders, als -ge het been voor den spiegel optilt; want daar de spiegel een tweede -been zal te zien geven, dat te gelijker tijd opgetild wordt, zal het -schijnen alsof ge beide beenen te gelijk optrekt, en uw lichaam zonder -vast steunpunt in de ruimte zweeft, niet ongelijk aan een trekpop, -waarbij men aan het draadje trekt. - - - - - - -HET OOG OP DEN RUG. - - -"Mijne Heeren, ik zal niet langer misbruik maken van uwe aandacht; het -werktuig, dat gewis uwe hooggewaardeerde goedkeuring zal wegdragen, -is het allernieuwste wonder op het gebied der optica; het is de -postoscoop, of toestel om achter zich te zien: vandaar de naam "oog -op den rug," zooals sommigen liever zeggen. - -Ik zal u niet vermoeien met de beschrijving van het mechanisme en de -inrichting van mijn instrument, maar ik zal er eenige proeven mede -doen, om u te laten zien, hoe voortreffelijk het werkt. Zonder mij om -te keeren zal ik u zeggen, wat er achter mij gebeurt. Ik begin:--Daar -gaat een heer met een parapluie over het trottoir;--nu zie ik twee -politieagenten achter een huurrijtuig;--nu weer eene dikke juffrouw -met een zwarten zak in de hand... - -"Het is haast niet te gelooven, Mijne Heeren, dat ge voor één stuiver -het zoo heerlijk gezichtsvermogen kunt versterken met een derde oog, -dat u in staat stelt achter u te zien, zonder dat men het bemerkt! Als -er nog liefhebbers zijn, de prijs is, zooals ik u gezegd heb, maar -één stuiver of vijf centen." - -Ge bezwijkt voor het redenaarstalent van den schorren, niet al -te zindelijken industrieel, die u voor een stuiver het kostbare -werktuig schenkt, en ge bemerkt, dat het niets anders is, dan een -klein kartonnen doosje, aan een der einden open, en met een gat in -een der zijwanden, en waarin een rechtopstaand spiegeltje volgens de -diagonaal van het doosje geplaatst is. - -De waarde van het geheel is nog geen cent; maar... iedereen moet leven! - -Dat neemt niet weg, dat het denkbeeld om achter zich te zien met behulp -van een spiegel, die onder een hoek van 45° staat, niet onaardig is; -mochten er daarom onder onze lezers sommigen zijn, die, zonder zich met -den marktschreeuwer in te laten, het toestelletje wenschen te bezitten, -dan kunnen ze het zelf maken naar de teekening op onze afbeelding, -waar het in natuurlijke grootte is voorgesteld. - - - - - - -NIEUWE CHINEESCHE SCHIMMEN. - - -Het volgende eenvoudige middel stelt u in staat, Chineesche schimmen -te vertoonen, terwijl de vertooner en de uitgeknipte figuren achter de -toeschouwers blijven, hetgeen somtijds gewenscht kan zijn. Zet eene -kaars op de tafel, en bevestig tegenover de kaars een vel wit papier -tegen den muur. Plaats een ondoorschijnend voorwerp, bijv. een groot -boek, tusschen het licht en het scherm. Hoe kunt ge nu de schimmen -op het scherm werpen? Eenvoudig met een spiegel, welke ter zijde -van de kaars staat, op de wijze als de teekening aanwijst. Door de -weerkaatsing van het licht in den spiegel wordt er op den muur een -vierkant of rond lichtveld gevormd. - -Hebt ge nu het scherm behoorlijk tegen den muur bevestigd en beweegt -ge uwe kartonnen poppen tusschen de kaars en den spiegel, dan ziet ge -dadelijk fantastische schimmen verschijnen, zonder dat de toeschouwer, -als hij niet ingelicht is, kan vermoeden waar zij vandaan komen. - - - - - - -DE LEVENDE SCHIM. - - -Hoewel de volgende proef niet moeielijk is, zullen de lezers haar -beter begrijpen, als zij de moeite willen nemen om haar werkelijk uit -te voeren, in plaats van zich tevreden te stellen met het lezen der -beschrijving. Als ge tusschen een licht en den muur gaat staan, teekent -zich uwe schaduw op dien muur af; deze geeft echter slechts den omtrek -van het lichaam, terwijl van oogen, neus en mond niets te zien is. - -Nu wil ik u een zeer eenvoudig middel aan de hand doen, om in de -schaduw van uw hoofd twee oogen, een neus en een mond aan te brengen. - -Plaats u daartoe in een hoek van de kamer en bij een muur, waartegen -een spiegel hangt. De persoon, die het licht achter u vasthoudt, -moet dit zoo lang op en neer, en voor- of achteruit bewegen, totdat -de weerkaatsing van het licht in den spiegel op dezelfde plaats op -den muur valt, waar zich de schaduw van uw hoofd bevindt; naar den -vorm van den spiegel zal dit teruggekaatste licht eene ronde of -rechthoekige lichtvlek ter plaatse van de schaduw vormen. - -Maar als ge den spiegel met een dik papier bedekt, waarin ge volgens -onze teekening oogen, neus en mond geknipt hebt, zal de spiegel alleen -op die plaatsen licht terugkaatsen, waar het papier is uitgeknipt, -zoodat zij zich als lichte plekken in de schaduw van uw hoofd zullen -afteekenen, zooals de teekening u doet zien. - - - - - - -DE LEPEL ALS HOLLE SPIEGEL. - - -Wilt ge bij een keelaandoening den mond van uw kind sterk -verlichten? Op de volgende wijze kunt ge altijd over een zeer sterk -licht beschikken. Als ge een lepel tegen een kaars houdt, met de holle -zijde naar de vlam gekeerd, dan hebt ge een uitmuntenden reflector, -die de lichtstralen concentreert en u in staat stelt, de keelholte, -welke ge wilt onderzoeken, voldoende te verlichten. - -Een zilveren lepel zal u bovendien gelegenheid geven, de merkwaardige -eigenschappen der gebogen spiegels te bestudeeren. Als ge de holle -zijde naar u toekeert, zult ge u het onderst boven zien in dien hollen -spiegel; keer den lepel om en zie tegen het bolle oppervlak, dat een -bollen spiegel vormt en u een uitgerekt, min of meer rechtopstaand -potsierlijk beeld zal te aanschouwen geven; als ge uw gelaat allengs -dichter bij den lepel brengt, zult ge uwen neus vermakelijke afmetingen -zien verkrijgen. - - - - - - -EEN MUNTSTUK OP TE POMPEN. - - -Wanneer we naar een voorwerp zien, dat zich in het water bevindt, -dan schijnt dit, gelijk wij weten, ten gevolge van de straalbreking -hooger te liggen, dan het in werkelijkheid doet. Daarom schijnt een -stok, die gedeeltelijk in het water gedompeld wordt, gebroken. - -De volgende proef berust op dit grondbeginsel: - -Leg op den bodem van een kom vol water een muntstuk en verzoek iemand -zoo ver te bukken, totdat zijn oog, de rand van de kom en de naar hem -toegekeerde rand van het muntstuk in eene rechte lijn liggen. Op dat -oogenblik ziet hij niet het voorwerp zelf, maar het beeld, dat door -de breking van het licht voortgebracht wordt. - -Als de waarnemer nu niet van plaats verandert, kunt ge hem zeggen, -dat ge in staat zijt het stuk geld weg te pompen. Daartoe is het -voldoende, het water uit de kom te verwijderen, hetzij door het op te -zuigen met een buisje of het weg te pompen met een spuitje. Als het -water verwijderd is, zal de waarnemer het muntstuk niet meer zien, -daar het door den rand van de kom aan het oog onttrokken wordt. Giet -de vloeistof weer in de kom en het geldstuk wordt op nieuw zichtbaar. - - - - - - -DE COMPLEMENTAIRE KLEUREN. - - -I. HET GROENE DUIVELTJE. - -Plaats twee kaarsen voor een wit scherm, en zet een ondoorschijnend -voorwerp, bijv. een duiveltje van karton, tusschen het scherm en de -kaarsen, waardoor zich natuurlijk twee schaduwen op het scherm zullen -vertoonen. Als ge nu voor de rechterkaars een stuk rood glas, of nog -eenvoudiger, een drinkglas met water en wijn houdt, op de wijze als -op de teekening, zult ge zien, dat de rechter schim rood gekleurd -is, terwijl de linker verdwenen is; als ge echter goed kijkt, dan -bemerkt ge, dat deze laatste vervangen is door een duiveltje, dat -bleekgroen is: de complementaire kleur van het roode licht dat het -scherm beschijnt. Vervang het roode vocht door bier, en het duiveltje -zal u violet schijnen, daar dit de complementaire kleur van geel is; -als ge het glas vult met water, dat zwak blauw is gekleurd door middel -van een weinig blauwsel, dan zal het duiveltje oranje schijnen. - -Als we de proef omkeeren, en het glas dus vullen met absinth, met -zeer verdunden violetten inkt of curaçao, zal het linker duiveltje -achtereenvolgens rood, geel en blauw schijnen. - -Het rechter duiveltje zal altijd dezelfde kleur hebben als de vloeistof -in het glas. - - - -II. DE DRIEKLEURIGE STER. - -Neem een stuk karton en vouw het in tweeën. Knip uit de eene helft -eene staande ster met vier stralen, en uit de andere helft op dezelfde -hoogte eene tweede ster, die volkomen gelijk is aan de eerste, maar -welker diagonalen met die der andere hoeken van 45° maken. Zet het -uitgeknipte karton volgens de teekening op eene tafel, waarop twee -brandende kaarsen van dezelfde hoogte staan en hang daartegenover -een wit scherm tegen den muur. - -In de schaduw, welke het stuk karton op het scherm werpt, zal het licht -der kaarsen de twee uitgeknipte sterren afteekenen, en nu moet het -karton zoo ver omgebogen worden, dat beide sterren tot één lichtbeeld -vereenigd worden, waardoor natuurlijk eene achtstralige ster ontstaat. - -Als ge nu een der openingen van het karton met een stuk gekleurd -glas bedekt, groen bijv., zal er eene driekleurige ster ontstaan; -de buitenste spitsen om de andere rood en groen, en in het midden -eene witte achthoekige ster. - -Het gekleurde glas kan, zooals men op de teekening ziet, vervangen -worden door een drinkglas met verschillende gekleurde vloeistoffen, -en de spitsen zullen dan om de andere de kleur van de vloeistof en -de complementaire kleur daarvan vertoonen. - - - - - - -DE DRAAIENDE SPELD. - - -Neem een draadje elastiek uit een bottine en steek er eene omgebogen -speld door, zooals de figuur aanwijst. - -Houd nu het draadje elastiek rechtstandig tusschen duim en vinger van -beide handen, laat het daar tusschen wentelen en rek nu het elastiek -uit; daardoor zal het met zulk eene snelheid gaan draaien, dat de -gebogen speld zich als het een of ander glazen voorwerp vertoont. Dit -gezichtsbedrog is des te volkomener, naarmate de speld sterker verlicht -is; ook moet zij goed tegen een donkeren achtergrond uitkomen. - -In onze teekening heeft men zich den proefnemer in eene donkere -kamer gedacht, waarin een bundel zonnestralen door eene opening in -een vensterluik op de speld valt. [2] - -Als men een weinig handig is, kan men met eene speld allerlei dingen -namaken: eene kaasstolp, eene goudvischkom, eene bloemvaas, een -wijnglas, enz. - -Om te beletten dat de speld in sommige gevallen ten gevolge van de -middelpuntvliedende kracht een horizontalen stand zou aannemen, moet -men haar uiteinde met een dun draadje aan den elastiekdraad verbinden, -wat aan de uitwerking volstrekt geen schade doet. - - - - - - -OPTISCHE ILLUSIE. - - -Neem drie strooken wit papier van dezelfde lengte, maar waarvan -één slechts half zoo breed moet zijn als de beide andere. Leg de -beide even breede strooken in den vorm van eene x op zijn kant, -en de dunste in het snijpunt rechtstandig daarboven: de laatste zal -langer schijnen dan de beide andere, en ge zult den toeschouwers met -den passer moeten bewijzen, dat de drie strooken volmaakt even lang -zijn, voor zij het gelooven. - -Dit gezichtsbedrog, reeds zeer merkbaar bij het beschouwen van onze -teekening, zal nog sterker zijn, als men stukken wit papier op zwart -papier of laken legt. - -Als ge nu de drie strooken in den vorm van eene H legt, met de dunne -als horizontale streep, en ge laat deze laatste een weinig draaien, -zoodat zij dwars komt te liggen, dan zal zij u minder lang voorkomen -dan de beide evenlange verticale strooken. - -Zoo kan dus door eene optische illusie eene strook papier, die even -lang is als twee andere, u langer of korter toeschijnen, ten gevolge -van den stand, waarin zij geplaatst is ten opzichte van die beide -andere. - - - - - - -TWEEDE OPTISCHE ILLUSIE. - - -Snijd uit een visitekaartje een soort van rooster, zooals de teekening -aangeeft, maak ook een volkomen recht en dun strookje papier, steek -dit met een speld aan een der hoeken van het visitekaartje vast, -en laat het nu achter den rooster om die speld als as draaien. - -Als de bewegelijke strook bijna rechtstandig op de staven van den -rooster staat, schijnt zij wel door twee rechte lijnen begrensd, -maar hoe schuiner zij geplaatst wordt ten opzichte van de staven, -des te meer schijnt zij te bestaan uit afzonderlijke deelen, welke -niet meer in elkanders verlengde vallen. - -Het verschijnsel is vooral sprekend bij den meest linkschen stand der -strook op onze teekening, en alleen door eene liniaal langs de beide -lijnen te leggen, welke haar begrenzen, kunt ge de optische illusie -opheffen en u overtuigen, dat die beide lijnen volkomen recht zijn. - - - - - - -DE GEBROKEN SPIEGEL. - - -De schilders zijn gereed met het vertrek, dat zij in orde moesten -maken, maar voordat zij heengaan, willen zij eerst de meid, die moest -komen zien, of alles klaar is, nog eens beetnemen met de bekende grap -van een "gebroken spiegel." - -Gij kunt begrijpen, hoe de arme meid schrikt, als zij een of meer -barsten bemerkt in den hoek van den grooten spiegel in de zaal. Wat -zal mevrouw wel zeggen? - -En daar staan die ruwe schilders, die nergens om geven, dan nog bij -te schudden van het lachen. - -Nu zij genoeg pret gehad hebben van hunne grap, zeggen ze, dat ze het -ongeluk wel herstellen zullen, en om de ontzetting van hun slachtoffer -niet nog langer te laten voortduren, gaat een van hen met een vochtigen -doek over de barsten heen. O, wonder! de vochtige vaatdoek heeft de -barsten doen verdwijnen, en Marie kan hare oogen niet gelooven. Ze -begrijpt er niemendal van! - -En toch, waarde lezer, is de zaak zeer eenvoudig en als ge op uwe -beurt iemand bij u aan huis wilt beetnemen, hebt ge slechts met een -dun stukje zeep (bij voorkeur donkere) op den spiegel, die gebroken -moet schijnen, fijne lijnen te halen, om de barsten voor te stellen; -door de terugkaatsing in den spiegel zullen deze, tengevolge van de -dikte van het glas, breeder schijnen en op ware scheuren gelijken; -met een weinig water zijn ze gemakkelijk weg te wasschen. - - - - - - -DE KOORDDANSERS. - - -Wij weten, dat, als wij eene naald op een bord overeind zetten en -daarboven een magneet houden op een bepaalden afstand, welke afhangt -van de kracht van den magneet, wij de naald kunnen loslaten, zonder -dat ze omvalt; dit verschijnsel is een gevolg van de magnetische -aantrekking, welke op afstand werkt. Bovendien zal de naald voortdurend -in eene trillende beweging zijn, waarvan we gebruik zullen maken -om ons een stuk speelgoed te verschaffen, dat niet moeilijk te -vervaardigen is. - -Van een ouden wand-almanak maken we het voorstuk van een tooneeltje, -met een rechthoekige opening in het midden; een tweede wand-almanak -wordt het achterdoek, en beide worden verbonden door kurken, welke -met spelden aan het karton worden vastgestoken. - -Aan de achterzijde van het voorstuk, bovenaan in het midden, bevestigen -wij een magneet, die natuurlijk voor de toeschouwers onzichtbaar is. - -Onder den magneet spannen wij een ijzerdraad, om daarop eene gewone -naainaald met de punt naar beneden te zetten. Door proefneming -wordt de afstand tusschen magneet en ijzerdraad zoodanig geregeld, -dat de naald, zonder door den magneet aangetrokken te worden, door -de werking van dezen op den draad blijft overeind staan. - -Nu knippen wij een poppetje van stevig papier, dat bijv. eene -koorddanseres voorstelt op één voet, en zoo groot als de lengte -der naald; deze wordt zoodanig met twee druppeltjes lak tegen het -poppetje geplakt, dat de punt der naald samenvalt met de teenen van -de danseres. Als ze nu onder een der beenen van den magneet op den -draad geplaatst wordt, zal zo in evenwicht blijven, en daarbij zeer -vermakelijke trillingen ten uitvoer brengen, die tamelijk goed gelijken -op de bewegingen der koorddansers. Daar de magneet twee beenen heeft, -kunt ge zeer goed twee poppetjes op den draad zetten. - -Van een lucifer en twee strootjes kunt ge een klein trapèze maken ter -vervanging van den ijzerdraad; als ge de dansers daarop gezet hebt, -kunt ge ze laten schommelen, zonder dat ze vallen, daar de naald -altijd op ongeveer denzelfden afstand van den magneet blijft. - - - - - - -HET GEËLECTRISEERDE PAPIER. - - -Wrijf bij droog weder een licht stuk papier met een borstel of met -de hand; het zal weldra geëlectriseerd zijn, en aan uwe hand, uw -gelaat of uw kiel blijven kleven, alsof ge het met stijfsel of lijm -bestreken hadt. - -Maak evenzoo een stuk stevig papier electrisch, bijv. eene briefkaart, -en ge zult zien dat het papier, evenals lak, glas, zwavel of hars, -lichte voorwerpjes (stukjes kurk, vlierpit, enz.) kan aantrekken. - -Leg eene rotting horizontaal op de leuning van een stoel, en ge zijt -in staat haar te laten vallen, zonder haar aan te raken, er op te -blazen of aan den stoel te raken. - -Het is voldoende de briefkaart goed bij het vuur te drogen, haar sterk -op eene mouw te wrijven en bij een der uiteinden van de rotting te -brengen; deze zal het geëlectriseerde papier volgen, als het ijzer -den magneet, waardoor het evenwicht van de rotting verbroken wordt, -en zij moet vallen. - -In plaats van eene rotting, kunt ge een hengelriet of een raagbol op -de leuning van den stoel laten balanceeren; door de grootere lengte -van deze voorwerpen, welke evenzeer het geëlectriseerde papier volgen, -zal de proef gemakkelijk zichtbaar zijn voor iedereen. - - - - - - -EEN LAMPEGLAS IN EENE ELECTRISEERMACHINE TE VERANDEREN. - - -Neem een lampeglas en plak er in het midden een ring van zilverpapier -of van bladtin omheen. Plak ook eene smalle strook van dezelfde stof -van een der uiteinden van het glas tot op omstreeks 1 cM. van den -ring. Bind nu een zijden doek om een lampeschuier en wrijf daarmede -flink het lampeglas van binnen, waarbij ge zorg moet dragen, het -zilverpapier niet aan te raken. Als ge de proef in het donker verricht, -zult ge tot uwe groote verbazing, telkens als ge den schuier uit het -glas haalt, eene prachtige vonk tusschen de twee stukken zilverpapier -of bladtin zien overspringen, waardoor bewezen wordt, dat het glas -door wrijven electrisch geworden is. - -Met deze zeer eenvoudige electriseermachine kunt ge de meeste proeven -met electriciteit doen, welke men gewoonlijk in physische kabinetten -verricht, o. a. de volgende: hang over den ring van bladtin een -koper- of ijzerdraad, en bevestig aan het ondereinde daarvan een -aantal strookjes dun papier, bijv. van blaadjes cigarettenpapier, -welke gij overlangs in drieën gesneden hebt. - -Wrijf nu het lampeglas weder van binnen, maar steek den schuier met -den zijden doek nu van de andere zijde als bij de vorige proef in het -glas, de ring van bladtin wordt geladen, de electriciteit deelt zich -door middel van den draad aan de papierstrooken mede, en ge zult deze -zich van elkaâr zien verwijderen. - -Op deze wijze toont ge aan: - -1o. dat slechte geleiders, zooals glas, door wrijving electrisch -worden; - -2o. dat goede geleiders (zilverpapier en metaaldraad) de electriciteit -van een geëlectriseerd lichaam (het glas) naar een ander overbrengen -(de papierstrooken); - -3o. dat lichamen, met dezelfde electriciteit geladen, elkaâr afstooten. - -Houd wel in het oog, dat vochtigheid de proeven met electriciteit doet -mislukken: als ge den schuier, den zijden doek en het lampeglas goed -bij het vuur gedroogd hebt, en met mooi, droog weer werkt, sta ik -voor het welslagen der proeven in. - - - - - - -GRONDPROEF VAN HET ELECTRO-MAGNETISME. - - -In alle physische kabinetten herhaalt men met vrij kostbare werktuigen -de beroemde proef van den Deenschen natuurkundige Oersted, waardoor -aangetoond wordt, dat eene magneetnaald van haren evenwichtstoestand -afwijkt, als men er een geleiddraad bijbrengt, waardoor een electrische -stroom gaat. Deze proef is allerbelangrijkst, daar zij het uitgangspunt -geweest is tot de uitvinding van de electrische telegraphie. - -Ik zal u in de gelegenheid stellen, dezelfde proef te doen: de daartoe -noodige toestellen kunt ge spoedig en zonder eenige kosten zelf maken. - -Wij hebben noodig: een groot glas met water, een wijd champagne-glas -of een kom half vol water, waarin een flinke handvol keukenzout is -opgelost, een theelepeltje, eene vork, wat stukjes coke ter grootte -van kersesteenen, eene naainaald, een magneetje en eindelijk eene -strook zink van omstreeks 20 cM. lengte en 2 cM. breedte. - -Wij beginnen met eene magneetnaald te maken (zie "Het goedkoope kompas" -op bladz. 97), of gebruiken dezelfde naald, welke bij die proef reeds -dienst deed; wij laten haar op het water in het groote glas drijven -door haar met wat vet te besmeren, of wij steken haar op een stuk -papier in den vorm van een dier of van een poppetje. Wij weten dat -een der uiteinden van de naald zich nu terstond naar het Noorden -zal richten. - -Nu moeten wij den geleiddraad aanbrengen; gaat de galvanische -stroom hier doorheen, dan wijkt de magneetnaald af. Dien geleiddraad -vinden wij in het theelepeltje, dat wij op het glas leggen boven de -magneetnaald en in dezelfde richting als deze heeft, als ze in rust -is. Gij ziet, dat dit alles zeer eenvoudig is. - -Ten slotte zullen wij het galvanisch element samenstellen. Wij beginnen -met de stukjes coke in een lapje te doen en tot een pakje te binden, -waarin wij den steel van de vork steken. In de zoutoplossing gedompeld, -zal deze inrichting de positieve pool van het element uitmaken. - -Wij zetten verder den zinkreep met het eene uiteinde eveneens in -de zoutoplossing, zonder dat het zink en de coke elkaar aanraken, -en verkrijgen zoo de negatieve pool. - -Nu leggen wij de tanden der vork en het andere uiteinde van den -zinkreep op de beide einden van het lepeltje, en terstond openbaart -zich de aanwezigheid van den electrischen stroom door de afwijking -van de naald. Zoodra de zinkreep uit de zoutoplossing genomen wordt, -herneemt de naald haar vorigen stand. - -Als het hoofd van het poppetje in de teekening naar het N. gericht -is, en al de samenstellende deelen in dezelfde orde zijn geplaatst -als op het plaatje, zal het poppetje met het hoofd naar links afwijken. - - - - - - -DE TANTALUSKWELLING. - - -Leg een keukenstoel op den grond, volgens de aanwijzing van -bovenstaande teekening, zoodat, als de voorpooten op den grond rusten, -de achterpooten en de rugleuning in hetzelfde horizontale vlak liggen. - -Verzoek nu iemand op de sport der achterzijde te knielen, en met -den mond een klontje suiker op te nemen, dat aan het uiteinde van de -rugleuning ligt. - -Oogenschijnlijk is dit zeer gemakkelijk, maar als de proefnemer niet -zorgt, dat hij zoodanig nederhurkt, dat het zwaartepunt van zijn -lichaam achter de zitting van den stoel blijft, zal de stoel stellig -naar voren kantelen, en, als een andere Tantalus, zal hij het klontje -zijn mond zien ontvluchten op hetzelfde oogenblik, dat hij dacht het -te grijpen. - - - - - - -EENE LASTIGE MANIER OM EENE KAARS AAN TE STEKEN. - - -Bij de vorige proef, welke wij Tantaluskwelling genoemd hebben, was -het moeilijk het evenwicht te bewaren in de richting van de lengte -des lichaams, en we zagen den niet geoefenden proefnemer dan ook met -den stoel voorover kantelen. - -Bij onderstaand spel kunt ge integendeel op zijde vallen, rechts of -links naar keuze. - -De proef is als volgt: - -Twee personen knielen tegenover elkander met eene kaars op een blaker -of kandelaar in de linkerhand. Wanneer zij nu den rechtervoet met de -rechterhand optillen, moeten zij zich op de linkerknie in evenwicht -houden. De eene liefhebber, wiens kaars niet brandt, moet haar -aansteken aan die van den ander. - -Gij ziet dat de zaak niet ingewikkeld is, en toch kunt ge u niet -begrijpen, hoe dikwijls ge de proefnemers zult zien omvallen, alvorens -het aansteken gelukt is. Deze nieuwe cotillonfiguur kan bij die van -den stoel gevoegd worden; gij zult er wel voor zorgen, dat ge eene -krant op den vloer legt uit vrees voor vetvlekken; andere zoudt ge -het misschien met de vrouw des huizes te kwaad krijgen. - - - - - - -MET HET HOOFD TEGEN DEN MUUR. - - -Zet eene taboeret op den vloer tegen den muur, plaats u dan met het -gelaat naar den muur op een afstand, die gelijk is aan het dubbele van -de breedte van de taboeret, buig u voorover, vat de taboeret met beide -handen aan en druk het hoofd tegen den muur. Til dan de taboeret op, en -ga zonder rukken weer overeind staan... of probeer dit tenminste. Doe -deze vermakelijke proef niet op een gladden vloer, maar op een tapijt, -om de gevolgen van een mogelijken val minder onplezierig te maken. - -Door de verplaatsing van het zwaartepunt van ons lichaam, is het -ons bijna onmogelijk weder overeind te komen, tenzij wij de taboeret -weder neerzetten, om het steunpunt te verkrijgen dat we behoeven. - - - - - - -DE BEZEMSTEEL. - - -Geef aan iemand, die onze teekening niet gezien heeft, een bezemsteel -of een langen stok; verzoek hem, een der uiteinden daarvan op den vloer -en tegen den muur te zetten en dan geheel onder den stok door te gaan, -en wel onder het gedeelte dat begrepen is tusschen zijne handen en -den vloer. Iemand, die dezen toer niet kent, zal zich met het gelaat -naar den muur wenden en onvermijdelijk vallen bij zijne pogingen, -om onder den stok door te komen. Als de proefnemer zich evenwel met -den rug naar den muur heeft gekeerd en zich zoodanig heeft geplaatst, -dat zijne beide voeten en het uiteinde van den stok een gelijkbeenigen -driehoek vormen, is de zaak zeer gemakkelijk. Inderdaad, als hij -onder den stok is doorgegaan, zal hij zich aan den anderen kant weder -oprichten en dáár een even vasten stand hebben als eerst. - - - - - - -HET KUNSTJE MET DE DRIE LUCIFERS. - - -Als ge met eenige vrienden gedineerd hebt, en de sigaren worden -opgestoken, hebt ge eene geschikte gelegenheid om de gasten uit te -noodigen, hunne krachten te beproeven aan het vraagstuk van de drie -lucifers. - -Splijt een lucifer aan het uiteinde, snijd een tweeden lucifer schuin -af, en steek hem met dit beitelvormige uiteinde in de spleet van den -eersten, zoodanig dat de beide lucifers een scherpen hoek vormen. Zet -ze dan op de tafel met het hoekpunt naar boven en plaats er een derden -lucifer tegen, om de andere te steunen, zooals de figuur aanwijst. - -Na deze toebereidselen geeft ge aan een der aanwezigen een vierden -lucifer, en verzoekt hem hiermede de drie andere van de tafel te -lichten. - -De oplossing van het vraagstuk wordt door de teekening gegeven; het is -voldoende den vierden lucifer zacht tegen de beide eerste te drukken, -waardoor de derde neervalt op de lucifer, welken men in de hand heeft -en daarop de hand een weinig te laten dalen, waardoor het uiteinde -van den derden lucifer zich in den hoek kan plaatsen, welke door de -beide eerste gevormd wordt: beweegt men nu den vierden lucifer omhoog, -dan hangen de drie andere lucifers er aan beide zijden overheen. - -Het kunstje is zeer eenvoudig... voor hen, die het kennen, en ik -heb er meer dan een uitstekend architect en meer dan een bekwaam -werktuigkundige het geduld bij zien verliezen. - - - - - - -DE STROOHALMEN. - - -Men geeft u vijf stroohalmen van dezelfde lengte (omstreeks 10 cM.), -en men verzoekt u ze te gelijk van de tafel op te lichten, maar ge -moogt slechts één stroohalm vasthouden en nog wel aan het uiteinde. Hoe -zult ge dat aanleggen? - -De teekening geeft het antwoord: gij ziet terstond, op welke -eenvoudige wijze de halmen verbonden zijn. Het geldstuk is niet strikt -noodzakelijk, maar het vergemakkelijkt de samenstelling van het geheel, -daar het 't glijden der strootjes belet. - -Geef het kunstje op aan iemand, die het niet heeft zien uitvoeren, -en gij zult eens zien hoelang het duurt, voor hij de oplossing -gevonden heeft. - -Zulke kunstjes, waarbij het op samenvoegen of verbinden aankomt, -hebben iets wetenschappelijks, waarin het verstand eene zekere -voldoening vindt, terwijl tevens de hand geoefend wordt. - - - - - - -DE BRUG VAN LUCIFERS. - - -Op de volgende wijze kunt ge met eene sierlijke houtconstructie van -lucifers eene ruimte overbruggen, die minstens twee maal zoo lang is -als de lengte van een lucifer. - -Met groote, vierkante lucifers kunt ge bovenstaande zeer eenvoudige -brug maken, maar ge moet daarbij nauwkeurig den gang volgen, zooals -die wordt aangewezen met behulp van de bijgevoegde afbeeldingen (zie -de volgende bladzijde); de bovenste in opstand, de tweede in projectie. - -Leg lucifer 1 op de tafel, daarna 2 en 3 met de einden daarop, en dan -4 overdwars op deze twee; til met duim en wijsvinger van de linkerhand -1 op, en steek 5 en 6 onder 1 door, zoodat zij op 4 komen te liggen -5 het geheel vormt nu reeds een kleinen boog op de tafel. Plaats -7 overdwars op 5 en 6, 8 onder de beide andere einden van 5 en 6, -en licht 8 weer voorzichtig op, om er 9 en 10 onderdoor te schuiven -en met hun linker uiteinde op 7 te laten rusten. - -Door op dezelfde wijze voort te gaan, kunt de brug zoo groot maken -als ge verkiest. - - - - - - -VIJFTIEN LUCIFERS MET ÉÉN ENKELEN OP TE NEMEN. - - -Leg op een lucifer, welken wij A zullen noemen, veertien andere B, -beurtelings links en rechts van A, met de koppen naar boven, zooals -op het onderste deel van de gravure wordt aangewezen. - -Neemt ge nu A bij een der uiteinden op, dan is het duidelijk, -dat de veertien lucifers er afvallen. Om dit te beletten, legt ge -een laatsten lucifer C bovenop de lucifers B, op de plaats waar zij -elkander kruisen, dus recht boven A. Nu kunt ge A opnemen; de lucifers -B nemen een schuinen stand aan en klemmen door hun eigen gewicht den -lucifer C tusschen hunne boveneinden vast. In dezen stand kunt ge de -lucifers zoolang laten hangen, als ge verkiest, niet ongelijk aan de -vouwstoelen, in den vorm van eene X, die veel als tuinstoelen of op -stoombooten aangetroffen worden. - -Gebruik voor dit spel bij voorkeur lange keukenlucifers, hoewel -Zweedsche desnoods ook gebruikt kunnen worden. - - - - - - -DE EIFFELTOREN. - - -Als ge het vervelend vindt, in uw eentje een partij dam of triktrak -te spelen, terwijl uw partner zich laat wachten, kunt ge uwe krachten -beproeven aan het volgende bouwwerk, dat u niet alleen bezig houdt, -maar te gelijker tijd uw geduld en uwe vaardigheid oefent. De kunst is, -al de schijven op vier losse, overeindstaande schijven te stapelen, -zooals de figuur aanwijst. - -De oplossing van het vraagstuk eischt eene reeks van vernuftige -en zelfs eenigszins ingewikkelde kunstgrepen; indien dus iemand er -zijne krachten aan wil beproeven, zal hij wel doen, met de schijven -in de hand onze verklaring te volgen, die hem anders zeer vervelend -zal schijnen. - -Leg eene centrale schijf A plat op de tafel en zet in het verlengde -van twee elkaar loodrecht snijdende middellijnen de schijven 1, 2, -3, 4, waarop het geheele gebouw moet rusten, daar loodrecht omheen. - -Om hare aanraking met den bovenkant van A te verzekeren, moet ge ze -voorloopig vastzetten met de vier schijven B, C, D en E, welke plat -op de tafel gelegd worden (zie de projectie aan de linkerzijde.) - -Leg nu eene schijf K horizontaal op de randen der schijven 1, 2, 3 -en 4; haar bovenvlak zal liggen in het raakvlak aan die vier schijven -(zie den opstand links bovenaan op de teekening.) - -Plaats nu vier schijven zoodanig, dat hare middelpunten respectievelijk -boven de middelpunten der schijven 1, 2, 3 en 4 komen te liggen. Zoo -ontstaat de eerste horizontale laag. Om de tweede laag te verkrijgen, -legt ge vier andere schijven horizontaal op, en afwisselend met de -eerste vier. d. w. z. zoodanig dat de middelpunten van de schijven der -tweede laag boven de openingen liggen, welke er tusschen de schijven -der eerste laag overblijven. - -Bouw op dezelfde wijze vijf of meer afwisselende lagen, bijv. met de -witte schijven in de evene en de zwarte in de onevene lagen, zoodat -al de schijven van dezelfde kleur loodrecht boven elkander liggen. - -Als ge nauwkeurig naar onze aanwijzingen gewerkt hebt, heeft zich -tot dusver geene bijzondere moeilijkheid voorgedaan. - -Maar nu begint het werk wat meer voorzichtigheid te eischen. Immers, -wij moeten niet alleen de schijven B, C, D en E wegnemen, waarmede -wij de vier staande schijven hebben tegengehouden, die alleen het -gebouw moeten dragen, maar wij moeten bovendien de beide schijven A -en K bevrijden, welke door de schijven 1, 2, 3 en 4 ingesloten worden. - -Eerst ontdoen wij ons van de schijven B, C, D en E, vormen daarvan -eene nieuwe horizontale laag en gaan ons nu met de bevrijding der -beide gevangenen bezighouden. - -In de projectie ziet ge de cijfers 5 en 6 naast twee gestippelde -evenwijdige lijnen staan: die lijnen stellen den schuinen stand voor, -welken men voorloopig aan de schijven 2 en 3 moet geven, door ze -voorzichtig met den vinger te laten draaien. - -De schijf K, die nu niet meer ondersteund wordt, valt op A en beide -kunnen nu naar buiten geschoven worden door de opening, welke wij -tusschen 2 en 3 gemaakt hebben. A en K worden in het midden op de -bovenste laag geplaatst, de beide schijven 2 en 3 weder recht gezet, -en de beide in elkaar gestoken bekers van het triktrakspel, met de -dobbelsteenen er op, kronen het geheel. - -Ik hoop dat een zeer groot aantal lezers er in slaagt, het beschreven -bouwwerk tot stand te brengen, welks rollende fondamenten van hem -die het onderneemt, een weinig handigheid eischen. - - - - - - -DE OMGEBOGEN LUCIFER. - - -Vouw een gewonen lucifer in tweeën, waardoor hij gedeeltelijk -breekt, zoodat de beide deelen slechts door eenige houtvezels -samenhangen. Aldus omgebogen legt ge den lucifer op den hals eener -flesch, met een kwartje of een cent er op. - -Vraag nu of iemand kans ziet, het geldstuk in de flesch te laten -vallen, maar zonder het aan te raken, evenmin als de flesch of den -lucifer. Ge zult zien, dat men lang naar de oplossing zal zoeken, -zonder die te vinden, ofschoon ze toch zeer eenvoudig is: doop uw -vinger in een glas met water en laat er dan een paar druppels van -afvallen op het hoekpunt van den hoek, welken de beide deelen van den -lucifer met elkaar maken; spoedig zult ge zien dat de beenen zich -langzamerhand uit elkaar buigen, daar de houtvezels door het vocht -zwellen; nu ondersteunen zij het geldstuk niet meer, en dit valt in -de flesch. - -Erg moeilijk is het niet, vindt ge wel? - - - - - - -DE HELSCHE MACHINE. - - -Zoek vijf lange, gave houten tandenstokers uit. Leg er twee in den -vorm van eene X op de tafel, een derde over het midden daarvan, -en de beide andere rechthoekig op de uiteinden van den middelsten -en onder de beenen van de X. Het middelste houtje is dus een weinig -gebogen, en door zijne veerkracht worden de beide dwarshoutjes sterk -genoeg tegen de beenen van de X gedrukt, om te maken dat het geheel -in den verlangden vorm blijft. Het is gemakkelijk, als men bij het -samenstellen van dezen toestel een helper heeft. - -Nu kunt ge in modernen trant het bekende betooveringstooneel uit -de middeleeuwen nabootsen, waarbij een wassen pop, die iemand moest -voorstellen, wien men kwaad toewenschte, werd gestoken, gebroken of -verbrand, door welke handelwijze men meende zijn vijand hetzelfde -lot te berokkenen. - -Bij ons slachtoffer zullen wij voor romp eene kurk en voor ledematen -lucifers nemen; aan het hoofd, van broodkruim, kunt ge, zooveel uw -talent toelaat, de trekken geven van dengeen, aan wien ge het meest -een hekel hebt en dien ge gaarne kwijt zoudt willen zijn. (Onze -teekening stelt een duiveltje voor, om alle kwetsende personaliteit -te vermijden.) - -Plaats nu den geheelen toestel op den hals eener flesch of den voet -van een omgekeerd glas; zet uw vijand schrijlings op het uiteinde -van het middelste houtje, en steek de lont... ik wil zeggen: steek -een der hoeken van de helsche machine aan, volgens figuur 1. - -Figuur 2 toont u de uitwerking van de uitbarsting, welke terstond -volgt: als het vuur het uiteinde van een der houtjes verteerd heeft, -springt alles uiteen en het middelste houtje, dat als een veer -gespannen was, ontspant zich plotseling, en slingert de verminkte -overblijfselen van uw vijand in de lucht. - - - - - - -EEN GELDSTUK OP DE PUNT VAN EENE SPELD TE LATEN DRAAIEN. - - -Buig eene haarspeld zooals op de teekening (aan de rechterzijde) -wordt aangewezen; plaats een 2 1/2 centstuk horizontaal in den haak -rechts, hang in het haakje aan de andere zijde een ring van voldoende -zwaarte, of twee ringen als het noodig is; op deze wijze hebt ge een -systeem verkregen, dat in evenwicht kan blijven; ge plaatst den rand -van het geldstuk op de eene of andere punt, eene groote speld bijv., -en ge blaast tegen den ring; daardoor zal het geheele samenstel eene -draaiende beweging verkrijgen, zonder dat het evenwicht verbroken -wordt. - -Als ge het geldstuk op eene goed geharde stalen naald laat draaien, -zult ge bemerken, dat het geldstuk ten laatste doorboord wordt; -ge kunt dus het vraagstuk ook aldus stellen: - -Een geldstuk met een naald te doorboren, door er tegen te blazen. - - - - - - -DE BETOOVERDE WERPSPIES. - - -Neem eene naainaald van middelmatige grootte en waarvan de punt goed -scherp is; plaats u op omstreeks drie passen van een houten beschot, -neem de naald tusschen duim en wijsvinger en beproef dan met een -krachtigen worp, de naald in het hout te drijven. Al zijt ge nog zoo -behendig, gij zult er ondanks herhaalde pogingen niet in slagen. - -Steek nu een eindje garen door het oog van de naald en bij iederen -worp zult ge er in slagen uwe werpspies in het hout te planten, -dat ge u als wit hebt gekozen. - -Het lichte eindje draad, dat ge aan de naald hebt toegevoegd, maakt -deze tot een waren pijl, en is oorzaak, dat de punt door de kracht -van den worp het voorwerp, waartegen zij gericht is, loodrecht treft, -hetgeen ten gevolge heeft, dat zij er indringt. - -Deze uitslag wekt altijd de verbazing der toeschouwers, die niet -in gebreke blijven, u hun compliment te maken over uwe buitengewone -kunstvaardigheid. - -De natuurkundige Comus, welke deze proef bedacht, wist op eene -vernuftige wijze den aangewenden kunstgreep te verbergen. - -Hij legde den toeschouwers draden van verschillende kleuren voor -om er een uit te kiezen, welken hij moest gebruiken, opdat men zich -zou kunnen overtuigen, zooals hij zeide, dat het inderdaad dezelfde -naald was, welke men in het beschot terugvond. De draad, waarin in -werkelijkheid het geheele geheim van den toer zat, scheen dus slechts -een middel van contrôle te zijn, om alle bedrog te voorkomen. - -Deze proef herinnert aan de pen met papieren vleugels, welke aan den -hoek van onze teekening is afgebeeld, en die menig scholier strafwerk -berokkend heeft, die zich liever bezighield met balistische proeven -dan met zijn schoolwerk. - - - - - - -HOE EEN LAMPEGLAS EENE CIGARET KAN ROOKEN. - - -Sluit een lampeglas aan een der einden luchtdicht met eene groote kurk, -waarin ge twee gaten geboord hebt; in het eene, dat rechtstandig door -het midden van de kurk gaat, moet de cigaret precies sluiten; het -andere, dat nauwer is, staat schuin ten opzichte van de as der kurk. - -Uit een ouden handschoen knipt ge twee ronde stukjes, en maakt daarvan -twee kleppen; zij moeten natuurlijk een weinig grooter zijn dan de -gaten in de kurk, om ze daarop met eene speld te kunnen vaststeken, -het eene tegen de opening van het nauwe kanaal aan de buitenzijde, -dus boven op de kurk, en het tweede aan de onderzijde daarvan tegen -de opening van het kanaal, waarin de cigaret gestoken is. Het is -duidelijk, dat door de eerste klep de rook kan ontsnappen, en het -binnendringen van de buitenlucht belet wordt, terwijl door de tweede -de rook van de cigaret wel in het lampeglas kan treden, maar niet -weder door dezelfde opening het glas kan verlaten. - -Als de toestel gereed is, duwen wij het glas tot aan de kurk in het -water, zetten de cigaret in hare opening en steken haar aan; het -lampeglas zal nu zoo goed zijn haar voor ons op te rooken! Als we het -glas omhoog trekken, zal de lucht onder de kurk verdund worden; de -buitenlucht stroomt nu door de cigaret heen het glas binnen, waardoor -de verbranding bevorderd en tevens de rook in het glas gedreven wordt: -het lampeglas trekt! De rook wordt niet tegengehouden door de klep van -het vertikale kanaal, die openstaat, terwijl de klep op het schuine -kanaal door haar eigen gewicht gesloten blijft. - -Duwen we het lampeglas naar beneden, dan zal de lucht, die wij -samendrukken, de onderste klep sluiten en die van het schuine kanaal -openen, waaruit nu eene witte rookwolk omhoog stijgt, om zich weldra -in kringetjes te verspreiden. - - - - - - -DE DRIE GLAZEN. - - -De eigenaardige stand der beide zijdelingsche glazen ten opzichte -van het derde wordt verkregen met behulp van twee stokjes, bijv. twee -stelen van penhouders. - -Wij kiezen glazen van den afgebeelden vorm en zetten er één van op -de tafel. - -Wij steken een stokje in het tweede glas, en verplaatsen het steunpunt -van het eene uiteinde daarvan tegen den binnenwand van het glas -zóó lang, totdat wij voelen, dat het glas horizontaal blijft staan, -zonder dat wij het behoeven vast te houden. - -Hierop plaatsen wij het stokje met het uiteinde dat wij in de hand -hebben, in het overeindstaande glas en laten het hierin wat meer of -minder hellen, totdat wij voelen dat het blijft zitten. - -Wij moeten natuurlijk het eerste glas bij den voet vasthouden, daar -het anders door het overwicht van het tweede zou omvallen. - -Door nu een tweede stokje in het onderste glas te plaatsen en daarop -een derde glas te hangen, herstellen wij het evenwicht, en kunnen -wij het geheel aan zich zelf overlaten. - -Iedereen kan dezen toer verrichten; met veel handigheid zou het -zelfs niet onmogelijk zijn, op dezelfde wijze, drie glazen op drie -behoorlijk geplaatste stokjes in evenwicht te houden. - - - - - - -EEN GEÏMPROVISEERDE STANDAARD. - - -Wij hebben oogenblikkelijk een voetstuk of standaard noodig ten gerieve -van de meid, die zich de vingers brandt, terwijl zij de soepterrine -vasthoudt; er is dus geen tijd te verliezen. - -Neem uw eigen vork en die van uw rechter en linker tafelbuurman; -steek ze in uw servetring met de stelen op de tafel, zoodanig dat de -uiteinden in de hoekpunten van een gelijkzijdigen driehoek liggen; -zet een bord op de tanden, en de meid kan er gerust haar brandend -heeten last op plaatsen. - -Al is onze standaard zoo maar in een oogenblik gemaakt, hij is er -niet minder sierlijk om; de vorken, aldus bijeengevoegd, doen denken -aan eene artistieke vruchtenschaal. - - - - - - -EEN TOUW ALS WEEGTOESTEL. - - -Op de volgende wijze kunt ge van een stuk touw, van willekeurige dikte, -eene uitstekende balans maken. - -Sla twee spijkers op een meter afstands van elkaar in den zijkant van -eene horizontale plank. Neem een touw van 1.5 M. lengte, leg hierin -in het midden een flinken goed zichtbaren knoop; en maak het met -de beide uiteinden aan de spijkers vast. Van een stevigen in tweeën -gesneden wandalmanak maakt ge de schalen, welke ge met vier touwtjes -aan het groote touw vastmaakt, ter weerszijden, op 25 cM. afstands, -van den knoop. - -Het middelste deel van het touw met den knoop, dat dus 50 cM. lang is, -zal dan een horizontalen stand aannemen. - -Plaats een stevig papier achter dat horizontale deel, en merk de -plaats, waar de knoop zich bevindt, als uwe balans in rust is, met -een pijltje. Legt ge nu het een of ander, een kuiken bijv., op de -eene schaal, dan is het evenwicht verbroken, en het middelste deel -van het touw neemt een meer of minder schuinen stand aan, waardoor -de knoop zich niet meer recht vóór het pijltje bevindt, dat tot merk -dient. Door gewone gewichten in de andere schaal te plaatsen, kunt ge -den knoop weder op de oorspronkelijke plaats terug brengen; wanneer -aldus het evenwicht hersteld is en de knoop zich dus weder volkomen -nauwkeurig vóór het pijltje bevindt, wijst de som der gewichten, -welke gij in de schaal hebt geplaatst, het gewicht van het kuiken aan. - -Deze balans wordt gemaakt van bindtouw, stevig koord of zelfs van -een ketting, naarmate het te wegen voorwerp minder of meer zwaar is; -zij is zeer gevoelig en in voldoende mate juist voor het wegen van -huishoudelijke behoeften. - - - - - - -DE UNSTER. - - -Met de hierboven afgebeelde balans voor keukengebruik kunt ge zonder -gewicht wegen, door middel van een pollepel, die tegelijk het juk -en de schaal uitmaakt en eene schuimspaan, die het verschuifbare -gewicht vervangt. - -Eene ijzeren vork rust met twee tanden op twee naalden, welke -loodrecht in de kurk van eene flesch zijn gestoken; het andere -einde van de vork is met een stuk kurk in den haak van den pollepel -vastgeklemd. De schuimspaan wordt met den haak over den steel van -den pollepel gehangen, en men schuift haar daarover heen en weer, -totdat de steel horizontaal staat, als het geheele toestel in rust -is; hiertoe kan men zich bedienen van eene horizontale lijn, welke -men achter het toestel op den muur getrokken heeft. - -De plaats, waar nu de schuimspaan den steel van den pollepel aanraakt, -merkt men met inkt en zet daarbij het cijfer 0. Daarop plaatst men -midden in den lepel een gewicht van een 1 KG en schuift de schuimspaan -achteruit totdat het evenwicht hersteld is. Hier plaatst men op de -bovenzijde van den steel weer een merk, zet daarbij 1 KG, en verdeelt -den afstand tusschen 0 en 1 in 10 gelijke deelen, welke ieder met -een gewicht van 100 G overeenkomen. - -Om het merk voor 2 KG te verkrijgen plaatst men 2 KG in den lepel en -handelt verder als voren, m. d. v. dat de ruimte tusschen 1 en 2 ook -weder in 10 deelen verdeeld wordt. - -Door middel van deze graadverdeeling zal de keukenmeid met deze unster -haar boter of suiker kunnen afwegen. - -Als goudschaaltje durf ik deze inrichting niet aanbevelen, maar voor -keukengebruik kan zij, bij gebrek aan eene andere balans, misschien -eenige diensten bewijzen. - - - - - - -EEN EENVOUDIG WATERPAS. - - -Het luchtbelwaterpas is een vrij kostbaar en teer werktuig; bovendien -moet men leeren het te gebruiken, daar het slechts in eene enkele -richting den stand van een voorwerp aangeeft. - -Het werktuig, dat u evenwel hier wordt aangeboden, kan ieder gebruiken, -daar het waterpas er in iedere richting door wordt aangegeven; -bovendien kan ieder het zelf maken en regelen. - -Steek eene speld door eene kurk; bind een draad aan den kop der speld, -laat de kurk in eene ledige flesch vallen en maak het vrije uiteinde -van den draad met wat boen- of wrijfwas aan den bodem der flesch -vast. Giet nu zooveel water in de flesch, dat de kurk drijft en de -draad behoorlijk gespannen is (deze moet dus korter zijn dan de hoogte -van de flesch); de punt der speld zal dan boven het water uitsteken -en als het water in rust is, een vasten stand aannemen. (De speld -behoeft niet vertikaal te staan). Sluit nu de flesch met eene kurk, -waarin ge eene lange speld gestoken hebt, en regel den stand van de -kurk zoodanig, dat, als de flesch op een marmeren schoorsteenmantel -staat, die gewoonlijk vrij wel horizontaal is, de punt van den drijver -en die van den vasten stop juist tegenover elkander komen. Nu lakt -ge den stop op de flesch vast, om eene mogelijke verplaatsing van de -daarin gestoken speld te voorkomen. - -Wilt ge nu een meubelstuk of eene boekenplank zuiver horizontaal -stellen, dan hebt ge er slechts uwe flesch op te zetten; als de stand -van het voorwerp niet in alle richtingen waterpas is, zal de punt -van den drijver meer of minder verwijderd zijn van de punt der vaste -speld, waar omheen de eerste een cirkel zal beschrijven. Ge moet dan -zoo lang iets onder het meubelstuk schuiven, totdat de beide punten -boven elkander komen te liggen. Dan staat het ten minste niet minder -waterpas dan het blad van den schoorsteenmantel, hetgeen voor de -praktijk voldoende is. - - - - - - -EEN WATERPAS VAN KARTON. - - -Neem twee zuiver rechthoekige stukken karton, van dezelfde lengte -(omstreeks 20 cM), maar van verschillende breedte, stel 10 en 6 -cM. Maak in beide een gaatje in het midden van de lengte en 4 of 5 mM -van den bovenkant; steek eene speld door het groote karton en bevestig -die, door er van achteren een paar stukjes karton tegen te plakken, -zooals de teekening aanwijst. Vergroot het gaatje in het kleine stuk -karton, dat bewegelijk moet zijn, tot een vertikaal sleufje, en hang -nu het kleine karton op de punt van de speld, op eenigen afstand van -het groote, waartegen het niet mag wrijven. Plaats dit werktuigje op -een marmeren schoorsteenmantel en hang het bewegelijke karton eens -andersom, om te zien of het ten opzichte van het achterste denzelfden -stand behoudt, namelijk zoodanig, dat de bovenkanten van beide stukken -karton evenwijdig blijven; hetgeen men verkrijgt door zoo noodig een -klein randje van het kleinste stuk weg te snijden. - -Wilt ge nu een meubelstuk met dit toestelletje waterpas plaatsen, -dan plaatst ge daarop het vaste stuk karton; steekt het bewegelijke -stuk nu rechts of links daarboven uit, dan helt het meubelstuk en -ge laat het zoo lang rijzen of dalen tot de bovenkanten der stukken -karton weder evenwijdig zijn. - - - - - - -DE ROBINSONPEN. - - -Een slimmerd had in verscheidene kranten de volgende advertentie -laten plaatsen: - - - +---------------------------------------------+ - | Tegen betaling van 1 gulden | - | | - | doe ik mededeeling van een middel, | - | | - | om zonder pen noch inkt te schrijven. | - | | - | Brieven enz... | - +---------------------------------------------+ - - -Het regende brieven aan het opgegeven adres, en ieder, die een gulden -geofferd had, ontving per omgaande het volgende, merkwaardig laconieke -antwoord: - - - "Neem een potlood!" - - -Als ik mijne lezers beloof, hun een middel aan te wijzen om zonder pen -te schrijven, ben ik niet van zins bovenvermelden leuken grappenmaker -na te doen, maar hun eene geheel nieuwe soort van pen aan te bieden, -welke alle mogelijke hoedanigheden bezit, die men van eene pen -kan verlangen, zooals ge dadelijk zult zien; zelfs de deugd van -zeer goedkoop te zijn, daar ze letterlijk niets kost: moeder natuur -stelt ze bijna over de geheele aarde te onzer beschikking. Zoek haar -niet in het delfstoffenrijk, dat ons de stalen pennen verschaft, -noch in het dierenrijk, waaraan wij de veeren pen te danken hebben, -die tegenwoordig bijna geheel verdwenen is, tot groot leedwezen van -eenige getrouwe vereerders; de pen welke ik u aanbied, behoort tot -het plantenrijk en kan, zonder dat zij eenige bewerking behoeft te -ondergaan, gebruikt worden, zóó als zij wordt voortgebracht door den -boom, waaraan zij groeit. - -De pen, die wij, als ge het goed vindt de Robinsonpen zullen noemen, -bestaat uit niets anders dan uit twee blaadjes van den gewonen den -(Pinus sylvestris) of van den zeeden (P. maritima). - -De fraaie donkergroene bladeren van den pijnboom of den worden naar -hun langen, smallen vorm naalden genoemd, welke naam bovendien hierom -zoo gepast is, dat iedere naald in eene scherpe punt eindigt, - -Als ge een dennetak wat nauwkeuriger bekijkt, zult ge bemerken, -dat deze naalden paarsgewijze in eene zelfde scheede zitten, en als -men ze tegen elkaar drukt, ziet men, dat de beide scherpe punten, -waarvan ik zoo even sprak, volkomen tegen elkaar sluiten, omdat zij -juist even lang zijn. Ten slotte zult ge zien, dat iedere naald eene -overlangsche groeve heeft, zoodat, als men twee naalden uit dezelfde -scheede met de randen tegen elkaar plaatst, daar binnen, over de -geheele lengte der naalden, eene cylindervormige holte ontstaat. - -Op de volgende wijze kan men zich die verschillende opmerkingen ten -nutte maken bij de vervaardiging van de Robinsonpen. - -Verwijder van een dennetak eene scheede met twee naalden, bij No -1 van onze teekening afgebeeld; bind de naalden samen met een dun -draadje, dicht bij de puntige uiteinden, zooals men bij No 2 ziet, -en uwe pen met twee fijne en even lange punten is gereed om alles te -schrijven, wat ge verlangt. Als penhouder gebruikt ge een vliertakje, -waarin ge de pen steekt, zorg dragende de punten slechts 1 cM te -laten uitsteken; nog beter kunt ge een pijpesteel gebruiken, zooals -No 3 van onze teekening aanwijst. De verdikking van de scheede belet -het verschuiven van de pen in onzen eigengemaakten penhouder. Steek -nu uwe pen in den inkt, en laat haar, juist andersom als bij gewone -pennen, eenigen tijd daarin staan, ten gevolge van de capillariteit -zal de inkt opstijgen in de buis, welke door de samenvoeging der beide -naalden ontstaan is, en uwe pen zal ten slotte genoeg gevuld zijn, -om er 20 of 25 regels mee achter elkaar te schrijven. - -De pen, welke ik u heb leeren maken, is fijn, slap, oxydeert niet en -kan voor allerlei schrift gebruikt worden; neer- en ophalen, gothisch -of engelsch, rond- of basterdschrift hebben geen geheimen voor haar. - - - - - - -HOE MEN HAZELNOTEN KAN AANRIJGEN. - - -Tusschen de bruine schil van de hazelnoot en den dop bevinden zich een -aantal fijne kanalen, welke men kan waarnemen, als men eene hazelnoot -volgens de lengte opensplijt. - -Een der uiteinden van die kanalen komt uit bij de punt van de -hazelnoot, het andere bij den omtrek van het grijze gedeelte. - -Als men daar luchtig met een mes overheen schrapt, komen de openingen -van die kanalen bloot, en men kan er dan gemakkelijk een fijn hoofdhaar -doorheen steken. - -Zoo kan men door eene hazelnoot 35 haren steken, welke door de 35 -kanalen gaan; om de haren er door te krijgen, moet men ze luchtig met -den vinger voortschuiven, als men ziet, dat ze zich met het uiteinde -in de opening bevinden. - -Een enkel haar is sterk genoeg om aldus een aantal hazelnoten te -dragen, die dan een snoer vormen, dat zeer ongemeen is. - -Wil men slagen, dan moet men hazelnoten gebruiken, die goed droog -zijn. Daar men bovendien bij de haren van de vleug kan spreken, -aangezien zij uit een aantal vezeltjes bestaan, die naar het einde -gericht zijn, moet men zorgen, dat ze altijd met het wortelgedeelte -ingestoken worden. - -Wij dragen dit aardige spel op aan onze lezeressen, wier fijne en -zijdeachtige haren hierbij onmisbaar zijn. - - - - - - -DE BETOOVERDE BAL. - - -De betooverde bal, door Robert-Houdin uitgevonden, kwam mij door de -hazelnoten weder voor den geest. Gij zult zoo dadelijk zien waarom. In -dien bal, welke als speelgoed verkocht werd, was volgens de middellijn -een wijd gat geboord, zoodat hij gemakkelijk kon glijden langs een -koord, dat er doorheen gestoken was. - -Maar als iemand, die het geheim kende, de beide einden van het koord -vasthield, gebeurde er iets anders: in plaats van te vallen, gleed de -bal langzaam langs het koord naar beneden en stond zelfs op kommando -stil, om zijne neerdalende beweging slechts dan voort te zetten, -als men dit veroorloofde. - -Deze toer, welke Robert-Houdin met een bal van reusachtige afmetingen -deed, had altijd de nieuwsgierigheid in hooge mate geprikkeld. Hoe -ging dat? - -De teekening geeft voor mij het antwoord: behalve het wijde gat, dat -door het middelpunt gaat, had men van binnen in den bal een gebogen -kanaal gemaakt, dat aan de beide uiteinden in het wijde kanaal uitkwam. - -Het geheele geheim bestond nu hierin, dat men deed, alsof men het -koord door het middelste gat stak, maar men zorgde wel dat het door -het gebogen kanaal ging; het kwam dan aan de andere zijde weer te -voorschijn, alsof het recht door den bal was heengegaan. Nu behoefde -men het koord slechts meer of minder strak te trekken om den bal naar -willekeur te laten stilstaan of langzaam te laten neerglijden. - -Op dit beginsel berusten tal van reddingstoestellen bij brand. - -Maar wat heeft dit met de hazelnoot te maken? zult ge zeggen. Wel! met -de hazelnoot kan men dezelfde proef doen: het gebogen kanaal is hier -immers ook aanwezig, en men behoeft slechts meer of minder aan het -haar te trekken, om de noot naar uw begeeren meer of minder snel te -laten afglijden, of op formeel bevel zelfs geheel te laten stilstaan. - - - - - - -HET ODEURSPUITJE. - - -Met dit toestelletje, dat zeer goedkoop is, daar het niets kost, noch -aan grondstof noch aan arbeidsloon, kunnen teekenaars hun kleefmiddel -opbrengen, huismoeders met eene antiseptische vloeistof tot de kleinste -hoekjes en gaatjes desinfecteeren en jonge dames de lucht in hare -vertrekken parfumeeren, door er damp van reukwater in te blazen. - -In eene kurk, waaruit een vierde deel volgens de teekening is -weggesneden, steekt men twee penneschachten, zóó dat zij onderling -een rechten hoek vormen en met de uiteinden tegen elkaar komen, -en het werktuig is gereed. - -Plaats de eene buis vertikaal in een fleschje met opopanax, blaas in -de horizontale buis en ge verkrijgt eene welriekende wolk, zoo goed -als met de meest samengestelde toestellen. - - - - - - -EENE NIEUWE WIJZE OM EENE KAARS UIT TE BLAZEN EN WEER AAN TE STEKEN. - - -Knip van dun karton een paar poppetjes, die een penneschachtje voor -den mond houden, waarin ze schijnen te blazen. - -Vul de penneschachten met zand, maar laat een gedeelte open aan het -van den mond afgekeerde einde. - -Doe in de eene opening een weinig jachtkruit en in de andere een -klein stukje phosphorus. - -Als de poppetjes vooraf op deze wijze zijn gereed gemaakt, laat ge -eene brandende kaars brengen, en deelt mede dat het eene poppetje -op uw verzoek de kaars zal uitblazen, terwijl de andere haar weer -zal aansteken. - -Zoodra ge het buisje met kruit bij de vlam brengt, zal dit ontbranden -en eene ontploffing in miniatuur teweegbrengen, welke echter voldoende -is, om de kaars uit te blazen en de rook naar het poppetje te jagen, -dat ge in de andere hand houdt. Deze rook is warm genoeg om het -stukje phosphorus aan te steken, en als ge het buisje, dat het bevat, -op behoorlijken afstand van de pit houdt, gaat de kaars weer aan. - -Het is niet gewenscht, dat ongeoefende handen deze proef voorbereiden, -daar met buskruit en phosphorus voorzichtig moet omgegaan worden. - - - - - - -DE KUNST OM DOOR EENE SPEELKAART HEEN TE GAAN. - - -Als er op een gezellig avondje onder vrienden verschillende kunstjes -met de kaart gedaan zijn, en men raakt zachtjes aan uitgepraat, moet -ge eens vragen of iemand kans ziet, dwars door eene speelkaart heen -te gaan. - -Men zal u antwoorden, dat dit niet moeilijk is, als de kaart maar -groot genoeg is; als ge echter meedeelt, dat er sprake is van eene -gewone speelkaart, wordt de vraag lastiger. Om het gezelschap dan -ook niet lang te laten zoeken, neemt ge eene speelkaart, en maakt er -in de lengte eene snede in tot dicht bij den rand, (zie fig. 1). Nu -vouwt ge de kaart volgens die snede dubbel, en maakt er de sneden in, -welke door fig. 2 worden aangewezen. - -Als ge nu de kaart weer openvouwt en aan de randen uittrekt, zult ge -zien dat ze verandert in eene lange, rekbare strook, welke bestaat -uit kleine reepen, die onderling meer of minder scherpe hoeken vormen, -naarmate de kaart meer of minder uitgerekt wordt, en waar ge, zooals -de teekening u doet zien, gemakkelijk doorheen kunt. - - - - - - -DE ONBEWUSTE BEWEGINGEN. - - -Kies iemand uit het gezelschap, die volstrekt niet aan tafeldans, -klopgeesten en dergelijke gelooft; verzoek hem een mes in de hand te -nemen en haar dan flink op de tafel te laten rusten. - -Splijt een lucifer aan het ondereinde; snijd een anderen lucifer -schuin af, en steek ze dan zoo in elkander, dat zij te zamen een V -vormen met zeer scherpen hoek. Zet deze twee lucifers schrijlings op -het lemmet van het mes en druk den ongeloovigen proefnemer goed op het -hart, het mes horizontaal te houden, en zijne hand zoo te plaatsen, -dat de koppen der lucifers voortdurend even de tafel aanraken. - -Tot groote verbazing van de omstanders en den proefnemer ziet men de -lucifers zich langs het lemmet voortbewegen. Dit wordt veroorzaakt -door de onbewuste bewegingen van den persoon, die het mes vasthoudt, -welke onzichtbaar zijn zoowel voor hem als voor het publiek. - -Om de proef nog aardiger te maken, kan men de lucifers in het midden -breken: zij stellen dan de beenen van een ruiter voor, wiens bovenlijf, -dat men van een visitekaartje geknipt heeft, in eene spleet gestoken -wordt, welke men in de punt van de V gemaakt heeft. - - - - EINDE - - - - - - - - -AANTEEKENINGEN - - -[1] Als ge niet wilt dat het glas springt, moet ge het glas vooruit -voorzichtig verwarmen door er een zeer klein scheutje heet water -in te gieten en dit dadelijk door het geheele glas te laten loopen, -vervolgens wat meer totdat ook de buitenzijde van het glas en vooral -ook de onderkant van den bodem goed heet is; dit water giet ge er nu -uit en het nieuwe kokende water er in. Een beker van hardglas of voor -scheikundig gebruik is natuurlijk gemakkelijker. - -[2] In de teekening is de gang der zonnestralen niet juist voorgesteld: -deze divergeeren niet, maar vormen een evenwijdigen bundel. De opening -waardoor de stralen binnendringen, moest dus even groot genomen zijn -als het te verlichten voorwerp. - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Natuurkunde in de Huiskamer, by Tom Tit - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NATUURKUNDE IN DE HUISKAMER *** - -***** This file should be named 53393-8.txt or 53393-8.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/3/3/9/53393/ - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg. - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |