diff options
Diffstat (limited to 'old/53315-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/53315-0.txt | 3199 |
1 files changed, 0 insertions, 3199 deletions
diff --git a/old/53315-0.txt b/old/53315-0.txt deleted file mode 100644 index 832944d..0000000 --- a/old/53315-0.txt +++ /dev/null @@ -1,3199 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Hesiodi Carmina, by Hesiod - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Hesiodi Carmina - -Author: Hesiod - -Editor: Ambroise Firmin Didot - -Release Date: October 18, 2016 [EBook #53315] - -Language: Latin - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HESIODI CARMINA *** - - - - -Produced by Carolus Raeticus - - - - - HESIODI CARMINA. - - - - - PARISIIS, - - EDITORE AMBROSIO FIRMIN DIDOT, - - INSTITUTI REGII FRANCIÆ TYPOGRAPHO, - - VIA JACOB, 56. - - - - M DCCC XLI. - - - ----------------------- - - - - - Transcriber's Note: - -For the creation of this e-book the following text has been used: - -"Hesiodi Carmina. Graece et Latine cum Indicibus Nominum et Rerum" - (Parisiis, Editore Ambrosio Firmin Didot, 1841) for the extract - from the _Præfatio_ and the Latin text. - -All changes applied by the Transcriber to the Latin text are explained -in the footnotes marked as "[TR1]", "[TR2]", etc. Footnotes not marked -by a preceding "TR" belong to the original text. - -Excerpt from the _Præfatio:_ - - Gœttlingianus HESIODI textus quinquaginta emendationes in Theogonia, - viginti quinque in Scuto Herculis a nobis receptas egregiæ Hermanni - recensioni debet. Quum de prisca Theogoniæ forma hodiernæque origine - nihil constet,[1] versus longioresve locos transponere, quomodo - Hermannus hic illic faciendum docet, ausi non sumus, sed satis habuimus - uncis includere, quæ, quo loco hodie leguntur, carminis tenorem - interrumpunt, sive dispositionis hodierna antiquioris, sive variarum - recensionum, sive interpolationum vestigia sint. Quod ad Scutum - attinet, lectores ad egregiam Hermanni disputationem de triplici huius - poematis recensione remittamus oportet. Carminis enim intellectui - commodoque legentium male consultum fuisset, si nulla addita - adnotatione textum dispositioni a viro doctissimo propositæ adaptare - voluissemus.[2] De tertii, quod superest, poematis Hesiodei natura - Lehrsius frater dilectus _Quæstionum epicarum_ a. 1837 editarum - dissertatione tertia novam exposuit sententiam, quæ, quamvis minus - probata a nonnullis, maxime tamen idoneum harum rerum iudicem nacta est - defensorem.[3] In nostra editione singulas facile agnosces sententias, - quas Lehrsius non nisi propter verborum quorundam similitudinem - interpositas cum reliquo carmine vix cohærere demonstrat. Quæ idem - interpolata esse iudicat, uncis inclusimus; quæ e variis recensionibus - manasse vult, indicare non licuit. Multas lectiones in recensione - textus Gœttlingiani ab Hermanno commendatas in nostrum Operum et Dierum - textum nova hac ratione dispositum introduci non potuisse apparet. - - [...] - - In _interpretationibus latinis,_ quas nostris poetis addidimus, - elegantiam frustra quæres, quum græca, quantum fieri potuit, ad verbum - reddere statuerimus, quo consilio in Hesiodo magis etiam stetimus quam - in reliquis auctoribus. Priorum versionum, quæ earum natura erat, modo - plura, modo pauciora, interdum nulla reperies vestigia. Tzetzen etiam - interpretatione donavimus, non quo operæ pretium esse putaremus, hunc - laborem in poetillam impendere, sed ut æquabilitatis legem editioni - nostræ præscriptam observemus. - - [...] - - Iam lectores harum rerum periti operam nostram benigne iudicent, - reliqui iudicio abstineant velimus, valere iubemus omnes. - - Parisiis, Kalendis Decembribus a. MDCCCXXXIX. - - -[1] Mützellius, quem in his studiis totum esse viri docti non -ignorant, in recensione libelli, in quo Sœtbeerus quidam sua -Gruppiique somnia de primigenia Theogoniæ specie publici juris -fecit (Zimmerm. ephemm. a. 1838, num. 10 sqq.), philologiæ -hodiernæ vires difficultati hujus quæstionis pares esse negat. -[2] Versum 144, qualem in una trium illarum recensionum fuisse -Hermannus vult, textui suo loco subiunximus. -[3] Hermannum, qui in Jahnii annalibus philologiæ hunc librum -atque illam præsertim dissertationem iudicavit. Aliud de eadem -dissertatione iudicium in Zimmermanni ephemm. (a. 1836, pag. 1006 -sqq.) sub calce recensionis, quam Iulius Cæsar de illo Sœtbeeri -opusculo scripsit, nos legere meminimus. - - - ----------------------- - - - Table of Contents. - -Theogonia. - -Scutum Herculis. - -Opera et Dies. - - - ----------------------- - - - THEOGONIA. - - 1 A Musis Heliconiadibus incipiamus canere, - quæ Heliconis habitant montem magnumque divinumque, - atque circa fontem nigrum pedibus teneris - saltant, et aram præpotentis Saturnii, - 5 atque ablutæ tenerum corpus aqua Permessi, - aut Hippocrenes, aut Olmii sacri, - summo in-Helicone choreas ducebant - pulchras, amabiles; tripudiabant vero pedibus: - Inde concitatæ, velatæ aere multo, - 10 noctu incedebant, perpulchram vocem emittentes, - celebrantes Jovemque ægida-tenentem et venerandam Junonem - argivam, aureis calceamentis incedentem: - filiamque ægida-tenentis Jovis, cæruleis-oculis Minervam, - Phœbumque Apollinem et Dianam sagittis-gaudentem, - 15 atque Neptunum terram-continentem, terram-moventem, - et Themin venerandam, et pætis-oculis Venerem, - Hebenque aurea-corona, formosamque Dionen, - [Auroramque, Solemque magnum, splendidamque Lunam,] - Latonamque, Japetumque et Saturnum versipellem, - 20 Terramque, Oceanumque vastum et Noctem atram, - aliorumqe immortialium sacrum genus semper existentium: - quæ olim Hesiodum pulchrum docuerunt carmen, - agnos pascentem Helicone sub divino. - Hoc autem me primum Deæ sermone compellarunt, - 25 Musæ Olympiades, filiæ Jovis ægida-tenentis: - - Pastores agrestes, mala probra, ventres solum, - scimus falsa multa dicere veris similia: - scimus autem, quando voluerimus, vera loqui. - - Sic dixerunt filiæ Jovis magni veridicæ, - 30 et mihi sceptrum dederunt, lauri perviridis ramum, - ut-decerperem, mirandum. Inspirarunt autem mihi vocem - divinam, ut canerem futuraque præteritaque. - Et me jubebant celebrare beatorum genus sempiternorum, - se vero ipsas primo et postremo semper canere. - 35 Sed quo mihi hæc circa quercum aut circa petram? - - O tu, a Musis ordiamur, quæ Jovi patri - canendo oblectant magnum animum in Olympo, - memorantes præsentiaque futuraque præteritaque, - voce concinentes. Earum vero indefessa fluit vox - 40 ab ore suavis. Ridet autem domus patris - Jovis valde-tonantis, Dearum voce liliacea - dispersa. Resonat vero vertex nivosi Olympi, - domusque immortalium. Hæ vero immortalem vocem emittentes, - deorum genus venerandorum primo celebrant cantilena - 45 ab exordio, quos Tellus et Cœlum latum genuerunt, - quique ex his prognati-sunt Dii, datores bonorum. - Secundo etiam Jovem, Deorum patrem atque etiam hominum, - Incipientesque celebrant Deæ finiuntque carmine _celebrare,_ - quam præstantissimus sit Deorum imperioque maximus. - 50 Porro autem hominumque genus fortiumque gigantum - celebrantes oblectant Jovis mentem in Olympo - Musæ Olympiades, filiæ Jovis ægida-habentis: - quas in Pieria Saturnio peperit patri mista - Mnemosyne, arvis Eleutheris imperans, - 55 oblivionemque malorum solatiumque curarum. - Novem enim cum-ea noctes mistus-est prudens Jupiter, - seorsim ab immortalibus, sacrum lectum conscendens. - Sed cum jam annus esset, circumvolverentur vero tempestates, - mensibus exactis, diesque multi transacti essent, - 60 ipsa peperit novem filias concordes, quibus carmen - curæ-est, in pectoribus securum animum habentibus, - [paululum a summo vertice nivosi Olympi, - ubi ipsis splendidique chori et ædes pulchræ. - Juxta vero eas Gratiæque et Cupido domos habitant,] - 65 in conviviis: amabilem autem per os vocem emittentes, - canunt omniumque leges et mores venerandos - immortalium celebrant, amabilem vocem emittentes. - Illæ tum ibant ad Olympum exsultantes voce pulchra, - immortali cantilena: circum vero resonabat terra atra - 70 canentibus: jucundus vero a pedibus strepitus excitabatur, - euntium patrem ad suum. Is autem in cœlo regnat, - ipse habens tonitru atque ardens fulmen, - vi superato patre Saturno. Bene autem singula - immortalibus disposuit simul, et ordinavit honores. - - 75 Hæc sane Musæ canebant, cœlestes domos incolentes: - Novem filiæ magno e Jove prognatæ: - Clioque Euterpeque Thaliaque Melpomeneque, - Terpsichoreque Eratoque, Polymniaque Uraniaque, - Calliopeque: hæc autem præstantissima est omnium. - 80 Hæc enim et reges venerandos comitatur. - Quemcunque honorarunt Jovis filiæ magni, - nascentemque adspexerunt a-Jove-nutritorum regum, - huic quidem super linguam dulcem fundunt rorem, - hujus vero verba ex ore fluunt suavia: at sane populi - 85 omnes ipsum respiciunt, reddentem jus - rectis judiciis. Hic autem secure concionabundus - statim etiam magnam contentionem scite dirimebat. - Propterea enim reges prudentes _sunt,_ ut populis - læsis in-foro integras res restituant - 90 facile, mollibus alloquentes verbis. - Incedentem vero per urbem, tanquam Deum, venerantur - reverentia blanda: eminet vero inter congregatos. - Taleque Musarum sanctum munus hominibus. - A Musis enim et eminus-feriente Apolline - 95 viri cantores sunt super terram et citharœdi, - ex Jove vero reges. Ille vero beatus, quemcunque Musæ - amant: suavis ei ab ore fluit vox. - Si quis enim vel luctum habens recens-afflicto animo - tristetur, animo dolens, sed cantor - 100 Musarum famulus gloriam priscorum hominum - celebraverit beatosque Deos, qui Olympum incolunt; - statim hic sollicitudinem obliviscitur, nec quicquam dolorum - meminit: cito vere deflexerunt _eos_ dona Dearum. - - Salvete, natæ Jovis, date vero amabilem cantilenam. - 105 [Celebrate autem immortalium sacrum genus, semper - exsistentium, - qui tellure prognati sunt et cœlo stellato, - nocteque caliginosa, quosque salsus nutrivit pontus.] - Dicite autem, quomodo primum Dii et terra facti-sint - et flumina et pontus immensus, æstu furens, - 110 astraque fulgentia et cœlum latum superne: - et qui ex his nati sunt Dii, datores bonorum, - utque opes diviserint et quomodo honores distinxerint, - atque etiam quomodo primum multicavum tenuerint Olympum: - hæc mihi dicite, Musæ, celestes domos inhabitantes, - 115 ab initio, et dicite quidnam primum fuerit illorum. - - Igitur primum quidem Chaos fuit, ac deinde - Tellus lato-pectore, omnium sedes tuta semper - [immortalium, qui tenent juga nivosi Olympi,] - Tartaraque tenebricosa in-recessu terræ spatiosæ: - 120 atque Amor, qui pulcherrimus inter immortales Deos, - solvens-curas omniumque Deorum omniumque hominum, - domat in pectoribus animum et prudens consilium. - Ex Chao vero Erebusque nigraque Nox editi-sunt. - Ex Nocte porro Ætherque et Dies prognati-sunt: - 125 quos peperit, ubi-conceperat, Erebo concubitu mista. - Tellus vero primum quidem genuit æqualem sibi - Cœlum stellatum, ut ipsam totam circumtegat, - ut esset beatis Diis sedes tuta semper. - Genuit vero Montes altos, Dearum grata domicilia - 130 Nympharum, quæ habitant per montes saltuosos. - Atque etiam infrugiferum pelagus peperit æstu furens, - Pontum, absque amore suavi: sed deinde - Cœlo concumbens, peperit Oceanum profundis-vorticibus, - Cœumque Criumque, Hyperionemque Japetumque, - 135 Theamque Rheamque, Theminque Mnemosynenque, - Phœbenque aurea-corona, Tethynque amabilem. - Hos vero post natu-minimus natus-est Saturnus versutus, - sævissimus inter-liberos: floridum autem oderat parentem. - Vero etiam genuit Cyclopes superbum cor habentes, - 140 Brontenque Steropenque et Argen forti-animo, - qui Jovi et tonitru dederunt et fabricarunt fulmen. - Hi autem sane cæterum quidem Diis similes erant, - unus vero oculus media positus-erat in-fronte. - [Hi vero ex immortalibus mortales evaserunt loquentes: - Cyclopes vero nomen erat impositum, eo quod ipsorum - 145 orbiculatus oculus unus inerat fronti:] - roburque ac vires et variæ-artes erant in operibus. - Alii vero etiam e Tellureque et Cœlo prognati-sunt - tres filii magnique et prævalidi, nefandi, - Cottusque Briareusque Gyasque, superba proles. - 150 Quorum centum quidem manus ab humeris prorumpebant - inaccessæ, capita vero unicuique quinquaginta - ex humeris prognata-erant super robustos artus. - Robur autem inaccessum, validum, ingenti in statura. - Quotquot enim Tellureque et Cœlo procreati-sunt, - 155 potentissimi _sunt_ filiorum, a-suo vero infestabantur parente - ab initio. Et horum quidem ut quisque primum nascebatur, - omnes occultabat, et in lucem non emittebat, - Terræ in latebris malo autem oblectabatur opere - Cœlus, ipsa vero intus ingemiscebat Terra vasta, - 160 referta: dolosam veor mala excogitavit artem. - Statim vero procreans genus cani ferri - fabricavit magnam falcem et edixit liberis caris. - Dixit autem animum-addens, suo mœrens corde: - - Filii mei et patris nefarii, si volueritis - 165 parere, patris malam ulciscemur contumeliam - vestri. Prior enim indigna machinatus-est opera. - - Sic dixit: illos vero sane omnes invasit metus, neque - quisque eorum - locutus-est. Confirmato-animo tamen magnus Saturnus versutus - rursus verbis compellavit matrem venerandam: - - 170 Mater, ego hoc certe in-me-recipiens peragam - facinus, quoniam patrem detestabilem nihil curo - nostrum. Prior enim indigna machinatus-est opera. - - Sic dixit: gavisa-est autem valde animo Tellus ingens. - Collocavit autem ipsum celans in-insidiis: indidit vero manui - 175 harpen asperis-dentibus: dolum autem suppeditavit omnem. - Venit autem Noctem inducens magnus Cœlus: circum vero Telluri - cupiens amoris incumbebat, et sane extensus-est - undique: ex insidiis autem filius petiit manu - sinistra, dextra vero immanem cepit harpen, - 180 longam, asperis-dentibus, suique genitalia patris - festinanter demessuit, retro autem jecit ut-ferrentur - pone. Illa quidem non incassum effugerunt manu: - quotquot enim guttæ proruperunt cruentæ, - omnes suscepit Terra: inversis autem annis, - 185 produxit Erinnyasque validas magnosque Gigantes - armis nitentes, longas hastas manibus tenentes: - Nymphasque, quas Melias vocant super immensam terram. - Genitalia autem ut prius resecta ferro - projecerat ex Epiro in pontum undosum, - 190 sic ferebantur per pelagus longo tempore: circumcirca vero - alba - spuma ab immortali corpore oriebatur: in ea autem puella - innutrita est: primum vero ad-Cythera divina - vehebatur, inde tum circumfluam pervenit ad-Cyprum. - Prodiit vero veneranda formosa Dea, circum vero herba - 195 pedibus sub mollibus crescebat: ipsam autem Aphroditen - spumigenamque Deam et pulchre-coronatam Cytheream - nominant Diique et homines, quia in spuma - nutrita-fuit: at Cytheream, quod appulit Cythera: - Cyprigenam vero, quod nata-est undosa in Cypro: - 200 atque amantem-genitalia, quod e genitalibus emersit. - Hanc vero Amor comitatus-est, et Cupido sequebatur pulcher, - natam primum Deorumque ad cœtum euntem. - Hunc vero ab initio honorem habet, atque sortita-est - sortem inter homines et immortales Deos, - 205 virgineasque confabulationes risusque fallaciasque - oblectationemque suavem amoremque blanditiamque. - - Illos vero pater Titanas cognomento vocabat, - filios objurgans magnus Cœlus, quos genuit ipse. - Dictitabat autem _eos_ tendentes-_manus_ protervia magnum - patrasse - 210 facinus, cujus deinceps ultio in-posterum futura-sit. - - Nox vero peperit odiosumque Fatum et Parcam atram, - et Mortem: peperit vero Somnum: peperit vero agmen Somniorum: - nemini concumbens Dea peperit Nox obscura. - Deinde etiam Momum et Ærumnam dolore-plenam, - 215 Hesperidesque, quibus mala trans inclytum Oceanum - aurea pulchra curæ-sunt, ferentesque arbores fructum: - [et Parcas et fatales-Deas genuit inexorabiles, - Clothoque Lachesinque et Atropon, quæ mortalibus - nascentibus dant habendum bonumque malumque, - 220 et quæ hominumque Deorumque delicta persequuntur, - neque unquam deponunt Deæ vehementem iram, - priusquam ab illo sumserint gravem pœnam, quisquis peccarit.] - Peperit autem et Nemesin, cladem mortalibus hominibus, - Nox perniciosa; post hanc vero Fraudem enixa-est et Concubitum - 225 Seniumque perniciosum, et Contentionem peperit pertinacem. - - At Contentio odiosa peperit quidem Laborem molestum, - Oblivionemque Famemque et Dolores lacrimabiles, - Pugnasque Cædesque Prœliaque Stragesque virorum, - Jurgiaque mendacesque Sermones Disceptationesque, - 230 legum-contemtum Noxamque, familiares inter-se, - Jusjurandumque, quod sane plurimum terrestres homines - lædit, quando quispiam volens perjurium juraverit. - - Nereum vero veracem et ingenuum genuit Pontus, - maximum-natu filiorum: sed vocant senem, - 235 eo quod verusque et placidus: nec legum - obliviscitur, sed justa et moderata judicia novit; - rursum vero etiam Thaumantem magnum et fortem Phorcyn, - Terræ commistus, et Ceto formosis-genis - Eurybiamque, adamantis in pectore animum habentem. - - 240 Ex-Nereo autem prognatæ sunt peramabiles filiæ Dearum - Ponto in infructuoso, et e-Doride pulcra, - filia[TR1] Oceani, ultimi fluvii, - Protoque Eucrateque, Saoque Amphitriteque, - Eudoraque Thetisque, Galeneque Glauceque, - 245 Cymothoë, Spioque, Toëque Haliaque amabilis - et Melita gratiosa et Eulimene et Agave, - Pasitheaque Eratoque, et Eunice roseis-brachiis, - Dotoque Protoque, Pherusaque Dynameneque, - Nesæaque et Actæa et Protomedia, - 250 Doris et Panopia et formosa Galatea, - Hippothoëque amabalis et Hipponoë roseis-brachiis, - Cymodoceque, quæ fluctus in obscuro ponto - flatusque divinorum ventorum una-cum Cymatolege - facile mitigat et _cum_ Amphitrite pulcris-talis, - 255 Cymoque, Ejoneque, pulchreque-coronata Halimede, - Glauconomeque hilaris et Pontoporia, - Liagoreque et Evagore et Laomedia, - Polynomeque et Autonoë et Lysianasse - Evarneque, indole grata et specie inculpata, - 260 et Psamathe, decora corpore, divaque Menippe, - Nesoque Eupompeque, Themistoque Pronoëque, - Nemertesque, quæ patris habet mentem immortalis. - Hæ quidem ex-Nereo inculpato procreatæ-sunt - filiæ quinquaginta, inculpata opera callentes. - - 265 Thaumas vero Oceani profundiflui filiam - duxit Electram: hæc autem celerem peperit Irim, - pulchricomasque Harpyias, Aëlloque Ocypetenque, - quæ sane ventorum flamina et aves una comitantur - pernicibus alis: similes-tempori enim volitant. - - 270 Phorco vero dein Ceto Græas peperit formosas - a partu canas, quas inde Græas vocant - immortalesque Dii humique incedentes homines, - Perphredoque pulchro-peplo, Enyoque croceo-peplo, - Gorgonesque, quæ habitant trans celebrem Oceanum, - 275 in-extrema-parte ad noctem, ubi Hesperides argutæ, - Sthenoque Euryaleque Medusaque gravia perpessa. - Illa quidem erat mortalis, hæ autem immortales et senii - expertes - duæ: cum una vero concubuit cærulea-cæsarie Neptunus - in molli prato et floribus vernis. - 280 Ejus autem quum jam Perseus caput amputasset, - exsiluit Chrysaorque magnus et Pegasus equus. - Huic quidem cognomen erat, quoniam Oceani apud fontes - natus-erat, ille vero ensem aureum tenebat manibus suis. - Et-ille quidem cum-avolasset, relicta terra matre pecorum, - 285 pervenit ad immortales: Jovis vero in domo habitat, - tonitruque fulgurque ferens Jovi prudenti. - - Chrysaor autem genuit tricipitem Geryonem, - mistus Calliroæ filiæ nobilis Oceani. - Illum quidem armis-exuit vis Herculea, - 290 boves apud flexipedes circumflua in Erythia: - die illo, ubi boves egit latas-frontes-habentes - Tirynthia in sacram, trajecto Oceano - Orthroque interfecto et bubulco Eurytione, - stabulo in obscuro, trans inclytum Oceanum. - - 295 Ipsam autem peperit aliud monstrum, intractabile, nihil - simile, - mortalibus hominibus neque immortalibus Diis, - specu in concavo, divinam infracto-animo Echidnam: - dimidam quidem nympham nigris-oculis, pulcris-genis, - dimidiam contra ingentem serpentem, horrendumque magnumque, - 300 [varium, crudivorum, divinæ sub cavernis terræ. - Illic vero ei specus est in-imo cava sub petra, - procul ab immortalibusque Diis mortalibusque hominibus: - ibi sane ei destinarunt Dii inclytas domos incolere.] - At coercebatur apud Arimos sub terra misera Echidna, - 305 immortalis nympha et senii-expers diebus omnibus. - - Huic vero Typhaonem aiunt mistum-esse concubitu, - vehementemque violentumque ventum, nigris-oculis puellæ: - ea vero gravida-facta peperit truces liberos: - Orthrum quidem primo canem peperit Geryoni. - 310 Secundo iterum edidit-partu intractabilem, haud effabilem - Cerberum, crudivorum, Plutonis canem ænea-voce, - quinquaginta-capitum, impudentemque fortemque. - Tertio Hydram rursus genuit perniciosa scientem, - Lernæam, quam enutrivit Dea albis-ulnis Juno, - 315 implacabiliter irascens robori Herculeo. - Atque eam quidem Jovis filius occidit sævo ferro - Amphitryoniades cum bellicoso Jolao, - Hercules, ex-consiliis Mineræ prædatricis. - Illa vero Chimæram peperit, spirantem inexpugnabilem ignem, - 320 trucemque magnamque, perniciemque validamque. - Hujus autem erant tria capita: unum quidem terribilis leonis, - alterum capellæ, tertium vero serpentis, robusti draconis. - [Ante leo, pone vero draco, in-medio autem capra, - horrende efflans ignis vim ardentis.] - 325 hanc quidem Pegasus occidit et strenuus Bellerophontes. - At ea sane Sphingem perniciosam peperit, Cadmeis perniciem, - ab-Orthro compressa, Nemeaeumque leonem, - quem sane Juno cum-enutravisset, Jovis veneranda uxor, - in arvis collocavit Nemeæ, cladem hominibus. - 330 ibi sane hic commorans damno-afficiebat genera hominum, - dominans Treto Nemeæ _monte_ atque Apesanti: - sed ipsum vis domuit roboris Herculei. - - Ceto vero minimum-natu cum-Phorcyne concubitu mista - peperit sævum serpentem, qui obscuræ in-latibulis terræ - 335 finibus in amplis aurea mala custodit. - - Hæc quidem Cetus et Phorcynis soboles est. - - - - - ----------------------- - - Tethys autem Oceano Flumina peperit vorticosa, - Nilumque Alpheumque et Eridanum profundis-vorticibus, - Strymonem, Mæandrumque et Istrum pulchrifluum, - 340 Phasinque Rhesumque, Acheloum argenteis-vorticibus - Nessumque, Rhodiumque Haliacmonemque, Heptaporumque - Granicumque et Æsepum, divumque Simoënta, - Peneumque et Hermum, amœneque-fluentem Caïcum, - Sangariumque magnum, Ladonemque Partheniumque, - 345 Evenumque et Ardescum, divumque Scamandrum. - - Peperit autem filiarum sacrum genus, quæ per terram - viros tondent, cum Apolline rege, - et Fluminibus: hanc vero a Jove sortem habent, - Pithoque Admeteque, Jantheque Electraque, - 350 Dorisque Prymnoque et Urania Deæ-similis, - Hippoque Clymeneque, Rhodiaque Calliroëque, - Zeuxoque Clytieque, Idyiaque Pasithoëque, - Plexaureque Galaxaureque, amabilisque Dione - Melobosisque, Thoëque et formosa Polydora, - 355 Cerceïsque indole amabilis, Plutoque magnis-oculis, - Perseisque Janiraque, Acasteque Xantheque, - Petraeaque amabilis, Menestoque Europaque, - Metisque Eurynomeque, Telestoque croceo-peplo - Chyreisque, Asiaque et amabilis Calypso, - 360 Eudoreque, Tycheque et Amphiro Ocyroëque, - et Styx, quæ sane ipsarum excellentissima est omnium. - Hæ vero Oceano et Thetye prognatæ-sunt, - majores-natu filiæ. Multæ quidem sunt et aliæ. - Ter mille enim sunt teneris-malleolis Oceanitides, - 365 quæ sane multum-dispersæ terram et profunditates lacus - undique pariter obeunt, Dearum splendida proles. - Tot vero etiam alii fluvii cum-strepitu fluentes, - filii Oceani, quos peperit veneranda Tethys: - quorum nomina difficile _est_ omnium mortalem virum proloqui, - 370 sed singuli noverunt, quicumque circum-habitant. - - Thia autem Solemque magnum lucidamque Lunam - Auroramque, quæ omnibus terrestribus lumen-præbet - immortalibusque Diis, qui cœlum latum tenent, - peperit, compressa Hyperionis in concubitu. - - 375 Crio autem Eurybia peperit in concubitu mista, - Astræumque magnum Pallantemque diva Dearum,[TR2] - Persenque, qui omni eminebat peritia. - - Astræo vero Aurora ventos peperit validos, - Argesten, Zephyrum, Boreamque velocem-viatorem - 380 et Notum, in concubitu Dea cum-Deo congressa. - Post hos vero Aurora stellam peperit Luciferum mane-genita, - astraque fulgentia, quibus cœlum cinctum-est. - - Styx vero peperit Oceani filia, Pallanti mista, - Zelum et Nicen pulcris-malleolis, in ædibus; - 385 et Robur atque Vim, præclaros peperit filios, - quorum non est seorsim a-Jove domus, neque ulla sedes, - nec via, quin illis Deus præeat, - sed semper prope Jovem graviter-tonantem sedent. - Sic enim consuluit Styx, incorruptibilis Oceanitis, - 390 die illo, quando omnes Olympius fulgurator - immortales vocavit Deos ad latum Olympum: - dixit autem, quisquis una secum Deorum, contra-Titanas pugnet, - nulli _se_ ademturum præmia, sed honorem quemque - habiturum, quem antea inter immortales Deos. - 395 Illum vero dixit, qui honoris-expers _fuerit_ sub Saturno et - immunis, - ad honores ac præmia _se_ provecturum, ut æquum est. - Venit autem sane prima Styx incorruptibilis in-Olympum - cum suis filiis sui per consilia patris. - Eam vero Jupiter honoravit, eximiaque dona dedit. - 400 Ipsam enim quidem constituit, Deorum magnum ut-sit - jusjurandum, - filii autem diebus omnibus sui inquilini ut-sint. - Similiter vero omnibus continuo, sicuti pollicitus-erat, - perfecit: ipse autem prævalet atque imperat. - - Phœbe vero etiam Cœi perjucundum venit ad torum; - 405 gravida-facta autem deinde Dea Dei in concubitu, - Latonam cæruleo-peplo peperit, blandam semper, - mitem hominibus atque immortalibus Diis, - [blandam ab initio, suavissimam in Olympo.] - Peperit vero Asteriam claram, quam olim Perses - 410 duxit in amplam domum, sua ut-vocaretur uxor. - - - ----------------------- - - - [Illa autem gravida-facta Hecaten peperit, quam præ omnibus - Jupiter Saturnius honoravit: dedit vero ei splendida dona, - potestatem ut-habeat terræque et infructuosi maris. - Ea autem etiam stellato sub cœlo sortita-est honorem, - 415 immortalibusque Diis honorata est maxime. - [Etenim nunc, quando alicubi aliquis terrestrium hominum - faciens sacra pulchra secundum ritum expiat, - invocat Hecaten: ingensque eum sequitur honor - facillime, cui benevola certe Dea suscipit preces: - 420 atque illi divitias largitur, quoniam facultas sane _ei_ - adest.] - Quotquot enim Terra Cœloque prognati-sunt - et honorem sorte-acceperunt, illorum habet sortem omnium, - neque quidquam ei Saturnius per-vim-ademit, neque abstulit, - quæcumque sortita-est Titanas inter priores Deos, - 425 sed habet, sicut primum ab initio facta-est distributio. - Nec, quia unigenita _est_, minus Dea sortita-est honoris, - [et potestatem in terraque et cœlo atque _in_ mari:] - sed insuper etiam multo plus, quoniam Jupiter honorat eam. - Cui vero vult, magnifice præsto-est atque _eum_ juvat: - 430 inque concione inter-homines eminet, quem voluerit: - quando autem ad bellum exitiosum armantur - viri, tum Dea adest, quibus voluerit, - victoriam benevole ut-præbeat et laudem porrigat: - inque judicio reges apud venerandos sedet: - 435 eximia vero etiam, quando viri in-certamine colluctantur, - ibi dea et his præsto-est atque _eos_ juvat. - Qui-vicerit vero virtute et robore, pulcrum præmium - facile fert, gaudensque parentibus gloriam parat. - Bona autem equitibus adesse, quibus voluerit: - 440 et his qui cæruleum _mare_ trajectu-difficile exercent: - vota-faciunt vero Hecatæ, et valde-sonanti Neptuno. - Facile etiam prædam inclyta Dea dedit copiosam; - facile autem abstulit apparentem, volens animo. - Bona item in stabulis cum Mercurio pecus ad-augendum; - 445 armentaque-boum gregesque magnos caprarum, - gregesque lanigerarum ovium, animo certe volens, - ex paucis copiosos-reddit et ex multis pauciores reddit. - Ita sane etiam unigenita ex matre (exsistens) - omnes inter immortales honorata-est muneribus. - 450 Fecit autem eam Saturnius altricem-juvenum, qui post eam - oculis adspexerunt lumen multa-contuentis Auroræ. - Sic ab initio nutrix puerorum _est_: hi igitur _sunt_ honores. - - - ----------------------- - - - Rhea autem compressa a-Saturno peperit illustres liberos, - Vestam, Cererem, et Junonem aureis-calceamentis, - 455 fortemque Plutonem, qui sub terra domos incolit, - immite cor habens, et valde-sonantem Neptunum, - Jovemque sapientem, Deorum patrem atque etiam hominum, - cujus etiam a tonitru concutitur lata terra. - Et illos quidem deglutiebat Saturnus magnus, quicumque - 460 utero ex sacro matris ad genua venerat, - hæc agitans, ne quis clarorum Cœli-filiorum - alius inter immortales haberet regium decus. - Adierat enim ex-Terraque et Cœlo stelligero, - quod sibi fatale-esset suo a filio domari, - 465 quamvis robusto (exsistenti), Jovis magni per consilia: - ideoque hic non vanam-speculationem habuit, sed insidias- - struens - filios suos devorabat: Rheam autem tenebat luctus gravis. - Sed quando jam Jovem erat Deorum patrem atque etiam virorum - paritura, tum tandem caris supplicabat parentibus - 470 suis, Terræque et Cœlo stellato, - consilium ut-conferrent, quo-pacto clam pareret - filium carum, ulcisceretur vero furias patris sui - contra-filios, quos devoraverat ingens Saturnus versutus. - Illi vero filiæ dilectæ bene quidem auscultarunt atque morem- - gesserunt, - 475 et ei commemorarunt, quæcumque constitutum-esset fieri - circa Saturnum regem et filium magnanimum. - Miserunt autem in Lyctum, Cretæ in pinguem tractum - cum minimum-natu filiorum esset paritura, - Jovem magnum: hunc quidem sibi suscepit Terra vasta - 480 Creta in lata educandum enutriendumque. - [Tum eum pervenit ferens celerem per noctem nigram, - primum ad Lyctum: abscondit autem ipsum manibus prehensum - antro in excelso, divinæ sub latebris terræ, - Ægeo in monte, denso, silvoso.] - 485 Illi autem fasciis-involutum magnum lapidem in-manus-dedit - Cœli-filio, præpotenti, Deorum priori regi: - quem tum arreptum manibus suam condidit in-alvum - miser, nec cogitavit animo, quod sibi in-posterum - pro lapide suus filius invictus et securus - 490 superesset, qui ipsum mox esset vi et manibus domitum - honore expulsurus, ipse vero inter immortales regnaturus. - - Celeriter autem deinde robur et splendida membra - crescebant illius regis: inversis vero annis, - Terræ consilio astuto circumventus, - 495 suam sobolem iterum emisit magnus Saturnus versutus, - victus artibus vique filii sui. - Primum vero evomuit lapidem, ultimo devoratum: - hunc quidem Jupiter defixit in terram spatiosam - Pytho in divina, sub amfractibus Parnassi, - 500 monumentum ut-sit in posterum, miraculum mortalibus hominibus. - - Solvit vero patruos perniciosis a vinculis - Cœligenos, quos vinxerat pater ex-amentia: - qui ipsi retulerunt gratiam beneficiorum, - dederuntque tonitru atque candens fulmen - 505 et fulgur: antea vero immanis Terra _ea_ occultaverat: - quibus confisus, mortalibus et immortalibus imperat. - - Puellam vero Japetus pulcris-malleolis Oceanidem - duxit Clymenen et eundem lectum conscendit. - Ipsa vero ei Atlantem magnanimum peperit filium: - 510 peperit præterea præclarum Menœtium atque Prometheum - varium, versutum, amentemque Epimetheum, - qui noxa ab-initio fuit hominibus inventoribus: - primus enim sane Jovis fictam suscepit mulierem - virginem. Flagitiosum vero Menœtium late-videns Jupiter - 515 in Erebum demisit feriens ardente fulmine, - propter improbitatemque et fortitudinem insolentem. - Atlas vero cœlum latum sustinet dura ex necessitate, - finibus in terræ, e-regione Hesperidum argutarum, - stans, capiteque et indefessis manibus. - 520 Hanc enim ipsi sortem destinavit prudens Jupiter. - Ligavit vero indissolubilibus-compedibus Promethea versutum, - vinculis duris mediam in columnam affigens. - Et ei aquilam immisit expansis-alis: at hæc hepar - comedebat immortale; id autem crescebat tantum ubique - 525 noctu, quantum toto die edisset extentis-alis avis. - Hanc quidem sane Alcmenæ formosis-malleolis fortis filius - Hercules occidit, malam vero pestem profligavit - ab-Japetionida, et liberavit _eum_ ab ægritudine: - non invito Jove Olympio in-alto-imperante, - 530 quo Herculis Thebis-geniti gloria esset - major etiam quam antea super terram multos-pascentem. - His igitur is venerabundus honorabat præclarum filium: - quamvis iratus remisit iram, quam prius habuerat, - eo-quod certasset consilio _cum_ præpotente Saturnio. - 535 Etenim quando disceptabant _inter se_ Dii mortalesque homines - Meconæ, ibi tum magnum bovem volente animo - divisum proposuit, Jovis mentem fallens. - Hic enim carnesque et intestina cum pingui adipe - in pelle deposuit, tegens ventre bubulo; - 540 illic rursum ossa alba bovis dolosa arte - rite-disponens deposuit, tegens candida arvina. - Jam tum ipsum allocutus-est pater hominumque Deorumque: - - Japetionida, omnium illustrissime regum, - o amice, quam inique partitus-es portiones! - - 545 Sic dixit _eum_ carpens Jupiter perpetua consilia sciens. - Hunc vero vicissim allocutus-est Prometheus vafer, - leniter arridens; dolosæ autem non obliviscebatur artis: - - Jupiter gloriosissime, maxime Deorum sempiternorum, - harum elige utram tibi in pectoribus animus suadet. - - 550 Dixit igitur dolosa-cogitans. Jupiter autem æterna consilia - sciens[TR3] - cognovit certe nec ignoravit dolum: mala autem spectabat animo - hominibus mortalibus, quæ etiam perficienda erant. - Manibus vero hic utrisque sustulit album adipem. - [Irascebatur autem mente: ira vero ejus circumvenit animum, - 555 ut vidit ossa alba bovis _disposita_ dolosa arte.] - Ex illo vero _tempore_ immortalibus super terram genera - hominum - adolent ossa alba odoratis in aris. - Hunc autem valde indignatus allocutus-est nubicogus Jupiter: - - Japetionida super omnibus _rebus_ consilia sciens, - 560 o amice, nondum sane dolosæ oblitus-es artis. - - Sic dixit irascens Jupiter æterna consilia sciens: - ex illo _tempore_ sane deinceps, doli memor semper, - non dabat miseris ignis vim insatiabilis - mortalibus hominibus, qui super terram habitant. - 565 Sed ipsum decepit egregius filius Japeti, - furatus indomiti ignis eminus-apparentem splendorem - in concava ferula: momordit vero sane intus-in animo - Jovem in-alto-tonantem, et ad-iram commovit eum carum cor, - ubi vidit inter-homines ignis procul-apparentem splendorem. - 570 Protinus autem pro igne struxit malum hominibus. - E-terra enim conformavit perceleber Vulcanus - virginis pudicæ simulacrum Saturnii per consilia. - Cinxit vero et adornavit Dea lucidis-oculis Minerva - candida veste: capiti vero calyptram - 575 artificiosam manibus imposuit, mirum visu: - [circum vero ei serta, recens-florentis floribus herbæ - amœna, imposuit capiti Pallas Minerva:] - circum vero ei coronam auream caput posuit, - quam ipse fecerat inclytus Vulcanus, - 580 elaborans manibus, gratificans Jovi patri. - In hac autem artificiosa multa cælata-erant, mira visu, - belluæ, quales continens multas alit atque mare. - Harum ille multas in-ea-posuit, (gratia vero resplendebat - magna,) - mirabiles, animantibus similes vocalibus. - - 585 At postquam effecit pulchrum malum pro bono, - eduxit, ubi alii erant Dii atque homines, - ornatu gestientem _Palladis_ splendidis-oculis, forti-patre- - prognatæ. - Admiratio autem cepit immortalesque Deos mortalesque homines, - ubi viderunt dolum exitiosum, inexplicabilem hominibus. - - 590 [Ex illa enim genus est mulierum, - Illius enim perniciosum est genus et gens mulierum - feminearum.] - clades ingens, quæ mortales inter homines habitant, - perniciosæ paupertatis non comites, sed luxus. - Veluti vero cum in alveariis tectis apes - 595 fucos pascunt, malorum participes operum; - illæque quidem _per_ totum diem ad solem occidentem - [diurnæ] laborant, figuntque favos albos, - hi vero intus permanentes coopertis in alveariis, - alienum laborem suum in ventrem metunt: - 600 ita vero similiter viris rem-malam mortalibus mulieres - Jupiter altitonans dedit, participes operum - molestorum: alterum autem præbuit malum pro bono: - qui nuptias refugiens et anxia opera mulierum, - non uxorem-ducere velit, gravemque attigerit senectutem, - 605 ob-inopiam senectutem-foventis, is autem non victus indigens - vivit, mortui tamen possessionem _inter se_ dividunt - remoti-cognati. Cui vero contra nuptiarum conditio contigerit, - pudicam autem habuerit conjugem, firmam in-mente, - huic tamen etiam post hominum-memoriam malum cum-bono certat, - 610 ut-adsit: qui vero adeptus-fuerit noxium genus _mulierum,_ - vivit in pectore gestans perpetuum mœrorem - animo et cordi, et immedicabile malum est. - - Adeo non licet Jovis fallere consilium neque effugere. - Neque enim Japetionides innocens Prometheus - 615 illius evitavit gravem iram, sed per necessitatem _eum,_ - quamvis multiscium (exsistentem), magnum vinculum coercet. - - Briareo vero ubi primum pater iratus-erat animo - Cottoque atque Gyæ, ligavit forti vinculo, - fortitudinem immanem admirans atque etiam formam - 620 et magnitudinem: collocavit autem _eos_ sub terram latam: - ibi illi dolores habentes sub terra habitantes, - sedent in extrema-plaga, magnæ in finibus terræ, - usque valde, mœrentes, corde magnum luctum habentes; - sed ipsos Saturniusque et immortales Dii alii, - 625 quos peperit pulchricoma Rhea Saturni in amore, - Terræ consiliis reduxerunt in lucem iterum: - ipsa enim eis cuncta longius recensuit, - cum illis victoriamque et splendidam gloriam _eos_ accepturos- - esse. - Diu enim pugnarunt, laborem animum-cruciantem habentes, - 630 Titanesque Dii et quotquot e-Saturno nati-sunt, - contra sese-invicem per validas pugnas: - hi quidem ab alta Othry, Titanes gloriosi, - illi vero sane ab Olympo, Dii datores bonorum: - quos peperit pulchricoma Rhea Saturno concumbens; - 635 illi igitur tum inter-se pugnam animum-excruciantem habentes, - continenter pugnabant decem totos annos. - Neque ullus erat contentionis gravis exitus neque finis - alterutris; æqualiter autem finis extendebatur belli. - Sed quando jam illis præbuit congruentia omnia, - 640 nectarque ambriosamque, quibus Dii ipsi vescuntur, - [omnium in pectoribus augebatur animus generosus. - Ubi vero nectar gustarunt et ambrosiam amabilem,] - jam tum ipsos _sic_ affatus-est pater hominumque Deorumque: - - Audite me, Terræque et Cœli inclyti liberi, - 645 ut dicam quæ me animus in pectore jubet. - Jam enim admodum diu adversi nobis-invicem - victoriæ et imperii gratia pugnavimus dies omnes, - Titanesque Dii et quotquot e-Saturno nati-sumus. - Vos vero magnamque vim et manus invictas - 650 ostendite Titanibus contrarii in pugna tristi, - memores amicitiæ placidæ, quam-multa perpessi - ad lucem redieritis, molesto a vinculo, - nostra per consilia, e caligine obscura. - - Sic dixit: hunc vero rursum excepit Cottus egregius: - 655 venerande, non ignota loqueris: sed et ipsi - scimus, quod tibi excellat quidem mens, excellat autem - intellectus, - depulsor vero immortalibus damni sis horrendi. - Retro vero acerbis a vinculis, - tua providentia e caligine tenebrosa - 660 venimus, Saturni fili rex, insperata passi. - Ideo et nunc intentoque animo et prudenti consilio - vindicabimus imperium vestrum in gravi conflictu, - pugnantes cum-Titanibus in acribus præliis. - - Sic dixit: collaudarunt vero Dii, datores bonorum, - 665 sermone audito: bellumque cupiebat animus - magis etiam quam antea: pugnam vero lugubrem ciebant - omnes, feminæque et mares, die illo, - [Titanesque Dii et quotquot Saturno prognati-sunt,] - quosque Jupiter ex-Erebo sub terra misit ad lucem, - 670 acresque fortesque, vires immensas habentes. - Horum centum quidem manus ab humeris erumpebant - omnibus simul, capita vero unicuique quinquaginta - ex humeris enata-erant in robustis artubus. - Hi cum Titanibus oppositi-fuere in pugna luctuosa, - 675 rupes ingentes validis in manibus gestantes - [Titanes vero ab-altera-parte confirmabant phalanges] - alacriter, manuumque viriumque simul opus ostentabant - utrique; horrende vero insonuit pontus immensus, - terra autem valde stridebat, ingemiscebat vero cœlum latum - 680 quassatum, penitusque concutiebatur amplus Olympus - ab impetu immortalium, concussio vero pervenit gravis - _ad_ Tartarum tenebricosum, pedumque acris fragor, - immodici tumultus ictuumque fortium: - ita igitur in sese-mutuo jaciebant tela lamentabilia. - 685 Vox autem utrorumque pervenit _ad_ cœlum stellatum - adhortantium: at illi congrediebantur magno _cum_ clamore. - Neque sane amplius Jupiter cohibebat suum robur, sed jam - ipsius - statim quidem robore implebatur animus, atque etiam omnem - ostendebat vim: simul vero sane a cœlo atque ab Olympo - 690 fulgurans incedebat continuo: fulmina autem - confertim una-cum tonitruque et fulgure volabant - manu a robusta, sacram flammam circumvolventia, - crebra; circum vero terra alma reboabat - ardens, crepitabatque undique igne valde immensa silva. - 695 Fervebatque terra tota, et Oceani fluenta, - pontusque immensus: illos autem circumdedit calidus vapor - Titanes terrestres; flamma vero _ad_ aërem divinum pervenit - ingens: oculos vero visu-privabat quantumvis fortium - splendor radians fulminisque fulgurisque. - 700 Incendium autem ingens corripuit chaos: videbatur vero coram - oculis adspicienti atque auribus vocem audienti - eodem-modo, ac si terra et cœlum latum superne - miscebantur: talis enim maximus strepitus excitabatur - illius quidem dirutæ, hujus autem ex-alto proruentis. - 705 Tantus fragor erat Deorum certamine confligentium. - Simul vero venti motumque pulveremque una cum-strepitu- - excitabant - tonitruque fulgurque et ardens fulmen, - tela Jovis magni, ferebantque fremitum clamoremque - in medium utrorumque: strepitus igitur intolerabilis - excitabatur - 710 horrendi certaminis; robur autem apparebat operum. - Inclinata vero est pugna: prius autem sibi-mutuo imminentes, - constanter pugnabant in forti prælio. - Illi vero sane inter primos pugnam acrem ciebant, - Cottusque Briareusque Gyasque insatiabilis belli. - 715 Hi igitur trecentas petras robustis e manibus - mittebant frequentes, obumbrarunt autem jaculis - Titanas, atque hos quidem sub terram late-patentem - miserunt et vinculis molestis alligarunt, - cum-vicissent manibus superbi licet essent, - 720 tantum infra sub terram, quantum cœlum distat a terra: - par enim _spatium_ a terra ad Tartarum caliginosum. - Novem enim noctesque et dies ærea incus - cœlitus delabens decimo _die_ ad terram perveniret: - novem vero rursus noctesque et dies ærea incus - 725 ex terra descendens decimo _die_ ad Tartarum perveniret. - Quem circa æreum septum ductum-est: circum vero ipsum nox - tripliciter fusa-est circa collum: sed superne - terræ radices sunt et infructuosi maris: - illic Dii Titanes sub caligine tenebrosa - 730 absconditi-sunt consiliis Jovis nubicogi. - [loco in putrido, _ubi_ vastæ ultima _loca sunt_ terræ.] - His non exeundum est, portas enim imposuit Neptunus - æreas, murusque circuit utrimque. - Illic Gyas Cottusque et Briareus magnanimus - 735 habitant, custodes fidi Jovis ægida-tenentis. - - - ----------------------- - - - Ibi vero terræ tenebricosæ et Tartari caliginosi - pontique infructuosi et cœli stelligeri - ex-ordine omnium fontes et fines sunt, - molesti, squalidi, quos oderunt Dii quidem, - 740 hiatus ingens, nec _quisquam_ toto integro anno - solum attingeret, ubi primum portas intra venisset. - Sed sane huc et illuc ferret antea procella procellæ - [molesta: horrendum vero etiam immortalibus Diis - hoc monstrum: et noctis obscuræ domus horrenda - 745 stat, nubibus obtecta nigris.] - - Has ante _portas_ Japeti filius sustinet cœlum latum - stans, capiteque et indefessis manibus, - firmiter, ubi Noxque et Dies prope euntes - sese-mutuo compellabant, alternis-subeuntes magnum limen - 750 æreum: hæc quidem intus itura-est, illa vero foras - egreditur, neque unquam utrasque domus intus cohibet; - sed semper altera saltem extra domum (existens) - super terram versatur; altera rursum intra domum (existens) - exspectat sui tempus itineris, donec veniat. - 755 [Hæc quidem terrestribus lumen multa-cernens habens, - illa vero Somnum in manibus, fratrem Mortis, - Nox noxia, nube tecta caliginosa.] - - Ibi autem Noctis filii obscuræ domus habent, - Somnus et Mors, graves Dii: neque unquam eos - 760 Sol lucidus intuetur radiis, - cœlum scandens, nec cœlitus descendens. - Horum alter quidem terramque et lata dorsa maris - quietus percurrit et placidus hominibus; - alterius vero ferreum quidem cor, aheneum vero ei pectus - 765 crudele in præcordiis: tenet autem quem primum arripuerit - hominum: hostis vero etiam immortalibus Diis. - - Illic dei inferi in-anteriore-parte ædes resonantes, - fortisque Plutonis et terribilis Proserpinæ, - stant: horrendus autem canis foris custodit, - 770 sævus, artemque malam habet: introeuntibus quidem - adulatur pariter caudaque et auribus ambabus; - exire vero non iterum permittit retro, sed observans - devorat, quemcunque prenderit extra portas euntem - [fortisque Plutonis et terribilis Proserpinæ.] - - 775 Ibidem vero habitat abominanda dea immortalibus, - horrenda Styx, filia reciprocantis Oceani - maxima-natu. Seorsum vero a diis inclytas ædes incolit - ingentibus saxis supertectas: circum autem quaque - columnis argenteis ad cœlum firmatæ-sunt. - 780 Raro vero Thaumantis filia, pedibus velox Iris, - nuntii _causa_ versatur super lata dorsa maris, - quando lis et contentio inter Deos exorta-fuerit, - et sane quisquis mentiatur cœlestes domos tenentium: - Jupiter vero Irim misit Deorum magnum jusjurandum ut-ferat - 785 e-longinquo in aureo vase, multum-celebratam aquam, - frigidam, quæ e petra destillat excelsa, - alta: multum vero etiam subtus terram spatiosam - e sacro flumine fluit per noctem nigram - Oceani cornu: decima vero pars secreta-est. - 790 Novem quidem circa terramque et lata dorsa maris - vorticibus argenteis volvens in mare cadit; - illa vero una e saxo profluit, magnum damnum Diis. - Quisquis perjurium libans juraverit - immortalium, qui tenent verticem nivosi Olympi, - 795 jacet spiritus-expers integrum per annum, - neque unqum ambrosiæ et nectaris accedit propius - cibum, sed jacet non-respirans et mutus - stratis in lectis, malus autem sopor _eum_ obtegit. - Sed postquam morbo defunctus-est magnum per annum, - 800 alia ex alia excipit molestior ærumna. - Novennio autem a Diis separatur æternis, - neque unquam ad concilium miscetur neque ad epulas, - novem totis annis: decimo vero miscetur iterum - cœtibus immortalium, qui cœlestes domos incolunt. - 805 Tale itaque jusjurandum constituerunt Dii Stygis perennem - aquam, - priscam, quæ fluit valde-asperum per locum. - - [Ibi autem terræ caliginosæ et Tartari obscuri - pontique infructuosi et cœli stellati, - ex-ordine omnium fontes et fines sunt, - 810 molesti, squalidi, quos oderunt Dii ipsi. - Illic autem splendidæque portæ et aureum limen - immotum, radicibus longis compactum, - sua-sponte-natum: ante-illud vero deos extra omnes - Titanes habitant, ultra Chaos caliginosum. - 815 Ceterum valde-crepantis Jovis inclyti auxiliarii - domus incolunt in Oceani fundamentis, - Cottusque atque Gyas. Briareum quippe fortem (existentem) - generum suum fecit graviter-fremens Neptunus; - dedit autem Cymopoliam in-matrimonium-ducendam, filiam suam.] - - - ----------------------- - - - 820 Ast ubi Titanes e Cœlo expulerat Jupiter, - minimum-natu peperit filium Typhoëum Terra ingens - Tartari in concubitu per auream Venerem. - Cujus manus quidem sunt ob robur laboribus aptæ - et pedes indefessi robusti Dei: ex humeris vero ei - 825 erant centum capita serpentis, horrendi draconis, - lingus nigris lambentia; hujus autem in oculorum - admirandis capitibus sub superciliis ignis micabat: - [omnibus autem ex capitibus ignis flagrabat cernentis,] - voces autem in omnibus erant horrendis capitibus, - 830 omnigenum sonitum emittentes, ineffabilem. Interdum enim - quidem - sonabant, ut Diis intelligendum-esset, interdum vero etiam - tauri valde-mugientis, robore indomiti, vocem ferocis, - interdum vero etiam leonis sævum animum habentis, - interdum vero etiam catulis similia, mira auditu, - 835 interdum vero stridebat, resonabant autem montes alti. - Et sane evenisset res inevitabilis die illo, - et hic mortalibus et immortalibus imperasset, - nisi sane bene intellexisset pater hominumque Deorumque. - Graviter autem intonuit atque fortiter, circum vero terra - 840 horrende edidit-fragorem et cœlum latum superne, - pontusque Oceanique fluctus et tartara terræ. - Pedibus vero sub immortalibus magnus contremuit Olympus, - insurgente rege: ingemiscebat autem tellus. - Ardor vero ab utroque occupabat cæruleum pontum - 845 tonitruque fulgurisque, ignisque ab illo monstro,[TR4] - [flammisque ventisque fulmineque ardenti:] - fervebat autem terra omnis et cœlum atque mare: - furebant vero sane circum littora undique fluctus magni - ab impetu Deorum, concussioque non-sedanda oriebatur: - 850 expavit Pluto, inferis mortuis imperans, - Titanesque sub-tartarum circa Saturnum (exsistentes), - [_ob_ inexstinguibilem fremitum et gravem conflictum.] - Jupiter vero postquam jam incitavit suum robur sumpsitque - arma, - tonitruque fulgurque et corscans fulmen, - 855 percussit ab Olympo insiliens: circum vero omnia - combussit ingentia capita sævi monstri. - Ast ubi jam hoc vicit ictibus percutiens, - _id_ cecidit mutilatum, ingemiscebat autem terra vasta: - flamma vero fulminato prosiliebat a-rege - 860 montis in saltibus opacis, asperis, - percusso: multaque vasta ardebat terra - vapore ingenti et liquescebat velut stannum - per artem juvenum, inque bene-forato catino - calefactum, vel ferrum, quod solidissimum est, - 865 [montis in saltibus victum igne flammeo, - liquescit in terra divina, sub Vulcani manibus.] - Sic igitur liquescebat terra jubare ignis ardentis. - Abjecit autem illum animo mœstus in Tartarum vastum. - - Ex Typhoëo autem est ventorum vis humide flantium, - 870 excepto Noto Boreaque, et Argeste Zephyroque. - Qui quidem ex Diis _sunt natum_ genus, hominibus magna - utilitas. - Alii vero sine-usu venti inspirant mare. - Hi sane incidentes in obscurum pontum, - clades magna hominibus, gravi sæviunt turbine; - 875 alibi autem alii flant, dissipantque naves, - nautasque perdunt: mali autem non est remedium - viris, qui illis occurrerint in ponto: - illi rursum etiam per terram immensam, floridam, - opera jucunda corrumpunt humi-prognatorum hominum, - 880 replentes pulvereque et molesto tumultu. - - - ----------------------- - - - Sed postquam sane laborem beati Dii perfecerunt, - cum-Titanibus autem honorum _causa_ certarunt vi, - jam tum jubebant regnare atque imperare, - Terræ ex-consilio, Olympium late-cernentem Jovem - 885 immortalibus. Hic vero ipsis bene distribuit honores. - - Jupiter autem Deorum rex primam uxorem duxit Metidem, - plurimum ex-Diis edoctam atque mortalibus hominibus. - Sed cum jam esset Deam splendidis-oculis Minervam - paritura, tum jam dolose animo decepto - 890 blandis sermonibus, in suam condidit alvum _Jupiter,_ - Telluris consiliis et Cœli stellati. - Sic enim ei suaserunt, ne regium honorem - alius haberet Jovis loco Deorum sempiternorum. - Ex hac enim in-fatis-erat prudentes liberos nasci: - 895 primam quidem virginem splendidis-oculis Tritonidem - par habentem patri robur et prudens consilium: - sed deinde sane filium Deorum regem et virorum - erat paritura, superbum animum habentem: - sed sane illam Jupiter ante in suum condidit ventrem, - 900 ut sibi indicaret Dea bonumque malumque. - - Postea duxit splendidam Themidem, quæ peperit Horas, - Eunomiamque Dicenque et Irenen florentem, - quæ opera curant mortalium hominum; - Parcasque, quibus maximum honorem dedit prudens Jupiter, - 905 Clothoque Lachesinque et Atropon, quæ dant - mortalibus hominibus habendum bonumque malumque. - - Tres vero ei Eurynome Gratias peperit pulcris-genis, - Oceani filia, peroptabilem formam habens, - Aglajamque et Euphrosynen Thaliamque amabilem: - 910 harum etiam e palpebris amor destillabat specantium - solvens-membra: jucundum vero sub superciliis spectant. - - Ceterum hic Cereris multorum-altricis ad lectum venit, - quæ peperit Proserpinam candidis-ulnis, quam Pluto - rapuit sua a matre; dedit autem sapiens Jupiter. - - 915 Mnemosynen vero deinceps amavit pulchricomam, - ex qua ipsi Musæ aureis-diadematis natæ-sunt - novem, quibus placent convivia, et oblectatio cantus. - - Latona autem Apollinem et Dianam sagittis-gaudentem, - suavissimam prolem præ omnibus Cœlitibus, - 920 peperit sane, ægida-tenenti Jovi concubitu mista. - - Postremam vero Junonem floridam duxit uxorem. - Hæc autem Heben et Martem et Lucinam peperit, - mista in concubitu Deorum regi et hominum; - ipse vero ex capite splendidis-oculis Tritonidem, - 925 acrem, tumultus-excitantem, ducem-exercitus, indomitam, - venerandam, cui clamoresque placuerunt bellaque pugnæque. - - Juno autem Vulcanum inclytum, concubitu non mista, - peperit, (ac succensuit et contendit _cum_ suo marito,) - præ omnibus artibus ornatum Cœlitibus. - - 930 Ex Amphitrite autem et valde-resonante Neptuno - Trito late-potens natus-est magnus, qui maris - fundum tenens apud matrem caram et patrem regem - incolit aureas ædes, sævus Deus. Sed Marti - clypeos-dissecanti Cytherea Terrorem et Pavorem peperit - 935 sævos, qui virorum densas turbant phalanges - in bello horrido cum Marte urbes-devastanti, - Harmoniamque, quam Cadmus magnanimus duxit uxorem. - - Jovi vero Atlantis Maja peperit gloriosum Mercurium, - præconem Deorum, sacrum lectum conscendens. - 940 Cadmea vero ei Semele peperit clarum filium, - mixta in concubitu, Bacchum multum-hilarantem, - immortalem mortalis: nunc vero ambo Dii sunt. - Alcmene vero peperit vim Herculeam, - mixta in concubitu Jovi nubes-cogenti. - - 945 Aglajam vero Vulcanus, percelebris utrimque-claudus, - minimam-natu Gratiarum floridam duxit uxorem. - Aureo-crine autem Bacchus flavam Ariadnen, - filiam Minois, floridam fecit conjugem. - Hanc vero ei immortalem expertemque-senii fecit Saturnius. - 950 Heben autem Alcmenæ pulcris-talis fortis filius, - vis Herculis, peractis luctuosis certaminibus, - filiam Jovis magni et Junonis aureis-calceamentis, - pudicam duxit uxorem in Olympo nivoso: - felix, qui magno facinore inter Deos confecto, - 955 habitat illæsus et expers-senii omnibus diebus. - - Soli autem indefesso peperit inclyta Oceanis - Perseis Circenque et Æëtem regem. - Æëtes autem filius mortales-illuminantis Solis - filiam Oceani, extremi fluvii, - 960 duxit Deorum ex-consiliis, Idyiam pulcris-genis. - Hæc autem ei Medeam pulcris-talis in concubitu - peperit subacta per auream Venerem. - - Vos quidem nunc valete, Olympias domos tenentes, - [insulæque continentesque-terræ et salsu intus pontus.] - 965 Nunc autem Dearum genus cantate, blandiloquæ - Musæ Olympiades, filiæ Jovis ægida-tenentis, - quæcunque quidem mortales apud viros cubantes - immortales pepererunt Diis similes liberos. - - Ceres quidem Plutum peperit, diva Dearum, - 970 Jasio heroï mista jucundo amore - novali in ter-proscisso, Cretæ in pingui tractu, - egregium, qui vadit super terramque et lata dorsa maris - omnibus (_ut prosit_): occurrenti vero et cujus ad manus - venerit, - illum locupletem reddidit, multasque ei præbuit fortunas. - - 975 Cadmo autem Harmonia, filia aureæ Veneris, - Ino et Semelen et Agaven pulcris-genis, - Autonoënque, quam duxit Aristæus densa-cæsarie, - peperit et Polydorum pulchre-cinctis (in) Thebis. - - [Filia vero Oceani, Chrysaori magnanimo - 980 mixta in concubitu aureæ Veneris, - Calliroë, peperit filium mortalium robustissimum omnium, - Geryonem, quem interfecit vis Herculea - boves propter flexipedes circumflua in Erythea.] - Tithono vero Aurora peperit Memnona ære-armatum, - 985 Æthiopum regem, et Hemationem regem. - Verum Cephalo sevit inclytum filium, - fortem Phaëthontem, Diis similem virum: - Hunc sane juvenem, tenerum florem habentem gloriosæ - pubertatis, - puerum juvenilia cogitantem amans-risum Venus - 990 aufugit quum-abripuisset, et ipsum sacris in templis - templi-custodem nocturnum fecit, dæmonem divinum. - - Filiam vero Æëtæ a Jove-nutriti regis - Æsonides, voluntate Deorum æternorum, - abduxit ab Æëta, peractis luctuosis certaminibus, - 995 quæ multa imperabat magnus rex superbus, - injurius Pelias et impius, fortium-facinorum-patrator. - His peractis ad Jolcum rediit, multa perpessus, - veloci in nave vehens pætis-oculis puellam, - Æsonides, et ipsam floridam fecit uxorem. - 1000 Et hæc quidem subacta ab Jasone, pastore populorum, - Medeum peperit filium, quem in-montibus educabat Chiron - Philyrides: magni vero Jovis voluntas perficiebatur. - - At Nerei filiæ, marini senis, - nimirum Phocum quidem Psamathe peperit, diva Dearum, - 1005 Æaci in amore per auream Venerem, - Peleo autem subacta Dea Thetis argenteis-pedibus - peperit Achillem prosternentem-viros, animo-leonino. - - Æneam vero peperit pulchre-coronata Cytherea - Anchisæ heroï mixta jucundo concubitu, - 1010 Idæ in verticibus multicavæ, silvosæ. - Circe vero, Solis filia, Hyperionis, - peperit Ulixis ærumnosi in amore - Agrium atque Latinum inculpatumque fortemque, - Telegonumque peperit per auream Venerem. - 1015 Hi vero sane valde procul in-recessu insularum sacrarum - omnibus Tyrrhenis valde-inclytis imperabant. - Nausithoum vero Ulixi Calypso, diva Dearum, - peperit Nausinoumque, mista ambili concubitu. - - [Hæ quidem, mortales apud viros cubantes, - 1020 immortales pepererunt Diis pares liberos. - Nunc vero feminarum genus cantate, suaviloquæ - Musæ Olympiades, filiæ Jovis ægida-tenentis.] - - -[1] "fiilia" -> "filia" -[2] "Dearum,]" -> "Dearum," -[3] In the original text line number 550 is one line below ("cognovit -certe..."). -[4] In the original text line number 845 is one line below ("flammisque -ventisque..."). - - - ----------------------- - - - SCUTUM HERCULIS. - - 1 Aut qualis, relicta domo ac patria terra, - venit Thebas secuta martium Amphitryonem - Alcmena, filia populorum-incitatoris Electryonis.[TR1] - Ea sane mulierum genus superabat feminearum - 5 Formaque proceritateque: prudentia quidem nulla _cum ea_ - certabat - earum, quas mortales mortalibus peperere concumbentes. - Ejus et a vertice palpebrisque a nigricantibus - tale _quiddam_ spirabat, quale etiam _ab_ aureæ Veneris. - Hæc vero etiam sic in animo suum colebat conjugem, - 10 quomodo numquam ulla coluit mulierum feminearum: - quamquam _ille_ ei patrem præstantem occiderat, vi domitum, - iratus propter boves: relicta autem idem patria terra - Thebas venit-supplicans scutatis Cadmeis. - Ibi is domum habitabat cum veneranda conjuge, - 15 seorsim absque concubitu desiderabili; neque-enim ei licebat - ante lectum conscendere pulchris-talis Electryonidis, - quam cædem ultus-esset fratrum magnanimorum - suæ conjugis validoque combussisset igne vicos - virorum heroum Taphiorum atque Teleboarum. - 20 Ita enim ipsi constitutum-erat, dii vero testes erant: - eorum ille verebatur iram, festinabat autem quam celerrime - exsequi magnum opus, quod ei divinitus fas erat. - Hunc autem una, cupidi bellique præliique, - Bœotii equorum-domitores, super clypeos (_robur_) spirantes, - 25 Locrique cominus-pugnantes et Phocenses magnanimi - sequebantur: ducebat autem eos egregius filius Alcæi, - glorians populis. At pater hominumque Deorumque - aliud consilium texebat in animo, ut Diis - hominibusque inventoribus damni depulsorem generaret. - 30 Pofectus-est autem ab Olympo dolum mente intus-struens, - desiderans concubitum pulchre-cinctæ mulieris, - nocturnus: celeriter autem venit _in_ Typhaonium, inde rursum - Phicium summum accessit prudens Jupiter. - Ubi sedens mente meditabatur divina opera: - 35 nam eadem quidem nocte teneris-talis Electryonidi - lecto et concubitu mistus-est, perfecitque sane desiderium; - eadem autem Amphitryo populorum-incitator, splendidus heros, - perfecto magno opere, rediit suam domum. - Neque is ad famulos et pastores agrestes - 40 festinabat ire anteaquam suæ conjugis conscendisset lectum. - Tale enim corde desiderium ceperat pastorem populorum. - Sicut autem quando vir voluptuose subterfugit malum - morbo ex gravi aut etiam validis ex vinculis; - ita sane tunc Amphitryo difficili labore exantlato, - 45 voluptuose lubenterque suam domum reversus-est. - Tota-nocte vero concubuit cum veneranda uxore, - se-oblectans muneribus aureæ Veneris. - Illa autem a-Deo compressa et viro longe optimo, - Thebis septem-portis geminos peperit pueros, - 50 non-amplius consentientes; fratres quamquam erant: - alterum quidem deteriorem, alterum autem contra longe - præstantiorem virum, - Validum ac fortem, vim Herculeam: - hunc quidem compressa a-nubilo Saturnio, - contra Iphicleum _ab_ hastarum-concussore Amphitryone, - 55 diversam sobolem: hunc quidem mortali viro mixta, - illum autem Jovi Saturnio, Deorum imperatori omnium. - - - ----------------------- - - - Is et Cycnum occidit, Martis-filium magnanimum. - Invenit enim in luco longe-jaculantis Apollinis - ipsum et patrem ejus, Martem, insatiabilem bello, - 60 armis fulgentes, ceu jubar ignis ardentis, - stantes in curru: terram autem pulsabant veloces equi, - ferientes ungulis; pulvisque circa ipsos fervebat, - excitatus compacto sub curru et pedibus equorum. - Currus autem fabrefactus et rotæ circum resonabant, - 65 equis festinantibus: gaudebat vero Cycnus egregius, - sperans _se_ Jovis filium bellicosum aurigamque - ferro interemturum-esse, et inclytis armis exuturum. - Sed ei vota non exaudivit Phœbus Apollo: - ipse enim illi concitavit vim Herculeam. - 70 Totus vero lucus et ara Apollinis Pagasæi - collucebat (a) sævi Dei armisque et ipso; - ignis autem instar oculis effulgebat. Quis illi - sustinuisset mortalis (exsistens) obviam ferri, - præter Herculem et præclarum Iolaum? - 75 illi enim magnaque vis et manus invictæ - ex humeris crescebant in robustis membris. - Is igitur tunc aurigam allocutus-est fortem Iolaum: - - Heros, o Iolae, mortalium longe carissime omnium, - utique aliquid magnum in immortales beatos, qui Olympum - tenent, - 80 deliquit Amphitrye, ubi bene-cinctas (ad) Thebas - abiit relicta Tiryntho, bene-condita urbe, - occiso Electryone boum causa latis-frontibus: - venitque ad Creontem et Heniochen longo-peplo, - qui eum comiter-exceperunt et grata omnia _ei_ præbuerunt, - 85 ut æquum est supplicibus, coluerunt autem ex-animo magis. - Vivebat vero exsultabundus cum formosa Electryonide, - sua conjuge: mox autem nos inverso anno - nati-sumus, neque statura similes, neque ingenio, - paterque tuus et ego. Ejus quidem mentem sustulit Jupiter, - 90 qui relictis suaque domo suisque parentibus, - abiit honoraturus nefarium Eurystheum, - temerarius: certo multum ingemiscebat postea - suæ culpæ, lugens: ea vero non revocabilis est. - Sed mihi Deus difficiles imperavit labores. - 95 O amice, sed tu cito arripe habenas purpureas - equorum celeripedum: magnamque _in_ mente fiduciam augens - recta dirige velocem currum et celeripedum robur equorum, - nihil veritus strepitum Martis homicidæ, - qui nunc crepitans furit-circum sacrum nemus - 100 Phœbi Apollinis, longe-jaculantis Regis: - enimvero quamvis validus (exsistens) satiatur bello. - - Hunc autem contra allocutus-est egregius Iolaus: - - Carissime, certo valde pater hominumque Deorumque - honorat tuum caput et taurinus Neptunus, - 105 qui Thebarum mœnia tenet tueturque civitatem: - sicut jam et hunc mortalem validumque magnumque - tuas in manus adducunt, ut gloriam eximiam auferas. - Sed age, indue arma Mavortia, ut celerrime - currus committentes, Martisque nostrumque, - 110 decertemus, quoniam non-sane intrepidum Jovis filium, - neque Iphiclidem perterrebit: sed ipsum puto - fugiturum duos filios inculpati Alcidæ, - qui jam ei prope sunt, cupientes belli - prælium conserere: quæ ipsis multo gratiora _sunt_ epulis. - - 115 Sic ait: arrisit autem vis Herculea, - animo oblectatus: admodum enim ipsi grata dixerat: - et eum excipiens verbis volucribus allocutus-est: - - Heros, o Iolae, Jovis-alumne, non-jam procul - pugna aspera. Tu vero quomodo antea fuisti bellicosus, - 120 ita et nunc magnum equum Arionem nigris-jubis - quoquoversum converte, et auxiliare, quomodo poteris. - - Sic locutus, ocreas orichalci splendidi, - Vulcani inclyta dona, circum tibias posuit; - deinde etiam thoracem pectori induit - 125 pulchrum, aureum, valde-artificiosum, quem ipsi dederat - Pallas Minerva, filia Jovis, ubi erat - primum luctuosa aggressurus certamina. - Posuit autem circa humeros exitii depulsorem ferrum - fortis vir: cavam autem circa pectora pharetram - 130 rejecit in-tergum: multæ vero intus _erant_ sagittæ - horrendæ, mortis vocem-eripientis datrices. - Ab-anteriori-parte quidem mortem habebant et lacrimis - madebant; - mediæ autem politæ _erant_, perlongæ, sed a-tergo - nigræ aquilæ contectæ pennis. - 135 Corripuit autem validam hastam acutam corusco ære: - capiti vero in robusto galeam fabrefactam posuit, - artificiosam, ferream, ad tempora aptatam, - quæ muniebat caput Herculis divini. - - Manibus quidem clypeum cepit undique-varium: nec quisquam - eum - 140 perrupisset jaciendo neque comminuisset, mirum visu. - Nam totus quidem circum gypso candidoque ebore - et electro lucidus erat, auroque fulgido - splendens; chalybis vero laminæ erant-ductæ. - [1] In medio autem draconis erat terror haudquaquam effabilis, - 145 retro oculis igne lucentibus spectans: - hujus etiam dentibus quidem repletum-erat os candide - dispositis, - sævis, inaccessis; supra terribilem autem frontem - sæva contentio volitabat, parans pugnam virorum, - tetra, quæ sane mentemque et præcordia eximebat viris, - 150 quicumque bellum adversus Jovis filium gererent. - Horum et animæ quidem _sub_ terram submerguntur ad-Orcum intro - ipsorum; ossa autem eorum, circum pelle putrefacta, - Sirio torrido, _in_ nigra putrescunt terra. - In _eo_ autem Propulsatioque Repulsioque factæ-erant; - 155 in _eo_ Tumultusque Nexque Homicidiumque ardebant. - In _eo_ Contentio Turbaque furebant, in _eo_ perniciosa Mors, - alium virum tenens recens-vulneratum, alium illæsum, - alium mortuum per pugnam trahebat pedibus. - Vestem autem habebat circum humeros cruentam sanguine virorum, - 160 sævum intuens clamoribusque vociferans. - In _eo_ autem serpentum capita sævorum erant, haudquaquam - effabilium, - duodecim, quæ perterrefaciebant super terram genera hominum, - quicumque bellum contra Jovis filium gererent; - eorum et dentium quidem crepitus erat, quoties pugnabat - 165 Amphitryoniades: hæc autem fulgurabant miranda opera: - punctorum vero instar apparebant conspicuæ sævis draconibus, - (_qui erant_) cærulei per terga, _quorum_ vero nigricabant - maxillæ. - In _eo_ autem suum greges agrestium erant atque leonum - sese adspicientium, irascientumque cupientiumque. - 170 Quorum etiam turmatim ordines incedebant; neque sane hi - neutri tremebant; horrebant tamen colla utrique. - Jam enim ipsis jacebat magnus leo, circum autem apri - duo, spoliati anima, deorsumque iis niger - cruor destillabat in-terra: ipsi autem , cervicibus dejectis, - 175 jacebant mortui sub terribilibus leonibus. - Hi vero etiam magis excitabantur, incensi ad-pugnandum, - utrique, agrestesque sues trucesque leones. - In _eo_ autem erat pugna Lapitharum bellatorum - Cæneumque circa regem Dryantemque Pirithoumque - 180 Hopleumque Exadiumque Phalerumque Prolochumque - Mopsumque Ampyciden, Titaresium, prolem Martis, - Theseumque Ægiden, similem immortalibus: - (_qui erant_) argentei, aurea circum coprus arma habentes. - Centauri autem ex-altera-parte adversi congregabantur - 185 circum magnum Petræum atque Asbolum augurem - Arctumque Huriumque, nigrisque-pilis Mimantem - et duos Peucidas, Perimedeum Dryalumque, - argentei, aureas abietes in manibus habentes. - Atque simul-impetu-facto tanquam (exsistentes) vivi - 190 lanceis atque abietibus cominus contendebant. - In _eo_ autem Martis terribilis celeripedes stabant equi - aurei, in _eo_ vero etiam ipse spoliator perniciosus Mars, - hastam in manibus habens, milites exhortans, - sanguine cruentus, quasi vivos spolians, - 195 currui insistens: juxta autem Pavorque Terrorque - stabant cupientes bellum subire virorum. - In _eo_ autem Jovis filia prædatrix Tritogenia, - ei similis quasique pugnam volens parare, - hastam habens in manibus atque auream galeam, - 200 ægidemque circum humeros: ingrediebatur autem prælium sævum. - In _eo_ autem erat immortalium sacer chorus; in medio vero - dulce citharizabat Jovis et Latonæ filius - aurea lyra: Deorum autem sedes, sanctus Olympus - [in _eo_ autem forum, circum vero opes immensæ fusæ-erant] - 205 immortalium in certamine: Deæ autem incipiebant cantum - Musæ Pierides, acute canentibus similes. - In _eo_ autem portus appulsu-facilis immensi maris - rotundus factus-erat purissimo _e_ stanno, - undanti similis: multi vero per medium ipsius - 210 delphines hac et illac ferebantur piscantes, - natantibus similes: duo autem flando-excitantes - argentei delphines natabant mutos pisces. - Sub his vero ærei trepidabant pisces: at in ripis - sedebat vir piscator observans; habebat autem manibus - 215 piscium rete, projecturo similis. - In _eo_ autem erat pulcricomæ Danaës filius, eques Perseus, - neque sane contingens clypeum pedibus, neque procul ab eo, - miraculum magnum dictu, quoniam nusquam nitebatur. - Ita enim hunc manibus fecerat inclytus Vulcanus - 220 aureum; circum autem pedes habebat alata talaria. - Et humeros quidem circum nigre-munitum ensem suspensum habebat - æreum e loro: ipse autem velut cogitatio volabat. - Totum vero tergum _ejus_ tenebat caput sævi monstri - Gorgonis: circum autem ipsum pera complectebatur, mirum visu, - 225 argentea, fimbriæque dependebant lucidæ - aureæ: terribilis autem circum tempora regis - posita-erat Orci galea, noctis caliginem gravem habens. - Ipse vero fugienti et formidanti similis - Perseus Danaides protendebatur. At post eum - 230 Gorgones inaccessæ neque effabiles ruebant, - cupientes apprehendere. In pallido autem chalybe - euntium resonabat clypeus magno strepitu - acutum et tinnulum: in zonis autem dracones - duo dependebant incurvantes capita. - 235 Lambebant vero illi, iraque acuebant dentes, - sævum tuentes. Supra sæva autem capita - Gorgonum agitabatur magnus terror: sed supra ipsas - viri pugnabant, bellica arma habentes, - hi quidem a sua civitate suisque parentibus - 240 pestem depellentes, illi autem devastare studentes. - Multi quidem jacebant, plures autem sustinentes pugnam - dimicabant: mulieres autem bene-constructis in turribus, - æreis, acute clamabant, lacerabantque genas, - vivis similes, opera inclyti Vulcani. - 245 Viri autem, qui seniores erant, et _quos_ senectus arripuerat, - conferti extra portas erant, sursumque Diis - manus tendebant beatis, pro suis liberis - metuentes: illi vero contra pugnam sustinebant: at post ipsos - Fatales-Deæ nigræ candidis crepantes dentibus, - 250 torvæ terribilesque, cruentæque inaccessæque - pugnam sustinebant de cadentibus. Omnes enim cupiebant - cruorem nigrum bibere: quem vero primum forte-ceperant - jacentem vel cadentem recens-saucium, ei quidem - injiciebat _una_ ungues magnos: anima vero ad Orcum - descendebat, - 255 Tartarum in frigidum. Illæ autem animum quum satiassent - sanguine humano, hunc _hominem_ quidem abjiciebant post- - tergum, - retro autem _in_ tumultum et stragem festinabant iterum - euntes. - Clotho et Lachesis iis adstabant; debilior quidem - Atropos nequaquam erat, magna Dea: sed sane hæc - 260 aliis quidem præstantiorque erat maximaque-natu. - Omnes circa unum virum pugnam acerbam committebant: - truculente vero se-mutuo adspiciebant oculis succensentes, - ungues vero manusque audaces conserebant. - Juxta autem Tristitia stabat fœdaque et misera, - 265 pallida, arida, fame oppressa, - rigidis-genibus: longi vero ungues manibus insidebant. - Hujus quidem ex naribus mucus manabat, ex genis autem - cruor destillabat in-terram: hæc vero immense dentes- - stringens, - stabat, multus autem pulvis inspersus-erat humeris, - 270 lacrymis madens. Juxta vero turrita urbs hominum: - aureæ autem eam tenebant superliminaribus adaptatæ - septem portæ: homines vero in voluptatibusque choreisque - oblectationem capiebant: nam alii quidem bene-rotali in rheda - ducebant viro uxorem, multusque hymenæus excitabatur: - 275 procul autem ab ardentibus facibus fulgor resplendebat - in manibus famularum: hæ vero venustate florentes - præibant: illos autem chori saltantes sequebantur. - Hæ quidem ad canoras fistulas emittebant cantum - ex teneris oribus, circumque eas frangebatur echo. - 280 Illi vero ad citharas ducebant chorum amabilem. - Inde rursum ex-alia-parte juvenes comissabantur ad tibiam, - alii quidem etiam ludentes inter saltationem et cantum, - alii vero etiam ridentes: sub tibicine autem singuli - procedebant: totam vero urbem voluptatesque choreæque - 285 festivitatesque tenebant. Alii autem rursus extra oppidum - tergis equorum conscensis currebant. Aratores vero - proscindebant terram divam, succinctisque tunicis - cincti-erant: sed erat profunda seges: alii quidem metebant - mucronibus acutis cauliculata folia, - 290 gravidas spicis, tamquam Cereris donum. - Alii autem (in) restibus ligabant et sternebant aream: - alii vero vindemiabant vinum, falces in manibus habentes: - alii vero etiam in qualos ferebant a vindemiatoribus - albos et nigros racemos magnis ex vineis, - 295 gravidis foliis et argenteis capreolis: - alii vero etiam in qualos ferebant. Juxtaque illos vinea - aurea erat, inclyta opera prudentis Vulcani, - agitata foliis et argenteis perticis, - [alii quidem etiam ludentes sub tibicine singuli] - 300 onerata uvis; nigritabant tamen ipsæ. - Alii quidem calcabant, alii autem hauriebant; alii autem - dimicabant - pugilandoque et luctando: alii vero celeripedes lepores - venabantur - viri venatores, et asperis-dentibus canes-duo ante _eos_, - cupientes capere, illi vero cupientes effugere: - 305 juxta ipsos autem equites habebant laborem, proque præmiis - certamen habebant et pugnam: bene-contextis vero in curribus - aurigæ stantes immittebant veloces equos, - habenas laxantes, illi autem crepitantes volabant - currus compacti, et modioli valde resonabant. - 310 Illi quidem igitur perpetuum habebant laborem, neque unquam - iis - victoria expedita-erat, sed anceps habebant certamen. - Illis autem etiam propositus-erat magnus tripus in stadio, - aureus, inclyta opera prudentis Vulcani. - Circa vero marginem manabat Oceanus, turgenti similis; - 315 totum autem amplectebatur clypeum artificiosissimum. At per - ipsum - cygni altivolantes magnum clangebant, qui sane multi - natabant in summa aqua, juxta autem pisces lasciviebant. - Mirum visu etiam Jovi gravitonanti, cujus per consilia - Vulcanus fecit clypeum magnum validumque - 320 aptans manibus. Hunc quidem Jovis fortis filius - vibrabat violenter: in equinum autem insiliit currum, - similis fulguri patris Jovis ægida-tenentis, - leviter ingrediens: huic autem auriga, fortis Iolaus, - bigis insistens regebat curvum currum. - 325 Prope autem his advenit Dea splendidis-oculis Minerva, - atque ipsos confirmans verbis volucribus allocuta-est: - - Salvete, Lyncei progenies longe inclyti: - nunc itaque Jupiter robur vobis dat beatis (_deis_) imperans, - Cycnumque interficiendi et inclyta arma despoliandi. - 330 Aliud autem tibi verbum dicam, multo fortissime hominum: - postquam enim Cycnum dulci vita spoliaveris, - illum quidem tum ibidem relinque et arma ejus: - ipse autem homicidam Martem accedentem observans, - ubi nudatum clypeo (_ab_) artificioso - 335 oculis videris, ibi vulnera acuto ferro: - retro autem te-recipe, quoniam non sane tibi in-fatis est - neque equos capere, neque inclyta arma illius. - - Sic locuta in currum adscendit diva Dearum, - victoriam immortalibus manibus et gloriam tenens, - 340 celeriter. Tunc jam igitur Jove-natus Iolaus - horrendum equos increpuit: hi autem ex adhortatione - raptim ferebant celerem currum pulverem-cientes per-campum. - Nam iis animum addiderat Dea splendidis-oculis Minerva, - ægide concussa: circum-ingemiscebat autem tellus. - 345 Illi autem simul procedebant, similes igni sive procellæ, - Cycnusque equum-domitor et Mars insatiabilis belli. - Horum equi quidem deinde obvii sibi-mutuo - acutum hinnivere, circaque eos resonabat echo. - Hunc prior alloquebatur vis Herculea: - - 350 Cycne ignave, cur jam nobis immittitis veloces equos, - viris, qui laboris et ærumnæ experti sumus? - agedum præterage currum bene-politum, atque e-via - cede prætergrediendo. Trachinem enim tendo - ad Ceycem regem: is enim potentiaque et reverentia - 355 Trachini præest: tu vero satis bene scis etiam ipse: - ejus enim uxorem-habes filiam Themistonoën nigris-oculis. - O ignave, non quidem enim tibi neque Mars mortis exitium - prohibebit, si jam nos congressi-fuerimus ad-pugnandum. - Jam quidem ipsum aio etiam alias periculum-fecisse - 360 hastæ nostræ, quando pro Pylo arenosa - adversus stetit mihi, pugnam insatiabiliter cupiens. - Ter quidem mea ab hasta percussus nixus-est terra, - vulnerato clypeo: quarto autem transadegi femur - omnibus viribus incumbens, magnumque clypeum peforavi: - 365 pronus autem in pulveribus humi cecidit hastæ impetu. - Ibi jam infamis inter immortales fuit, - manibus sub nostris relictis spoliis cruentis. - - Sic dixit: neque tamen Cycnus bene-hastatus volebat, - huic obtemperans, retinere trahentes-currum equos. - 370 Jam tunc a bene-compacto curru desilierunt celeriter in - terram, - filiusque Jovis magni et Enyalii regis. - Aurigæ autem propius egerunt pulcricomos equos: - illis autem sub irruentibus sonabat pedibus lata terra. - Ut autem quando ab alto vertice montis magni - 375 rupes desiliunt, super alias-aliæ vero cadunt, - multæque quercus alticomæ, multæque et piceæ, - populique radicibus-altis franguntur ab ipsis - raptim volventibus, donec in-campum perveniant: - ita illi in se-mutuo ruebant, magnum crepantes. - 380 Tota autem Myrmidonumque civitas celebrisque Iolcus, - Arneque atque Helice Antheaque herbosa - (sub) voce utriusque valde resonabant: ii autem _cum_ clamore - mirando congressi-sunt: valde autem intonuit prudens Jupiter, - deorsumque sane a cœlo guttas jecit sanguinolentas, - 385 signum ponens belli suo magnanimo filio. - Qualis autem in saltibus montis sævus adspectu - aper dentibus-exsertis meditatur animo pugnare - cum-viris venatoribus, acuitque candidum dentem - incurvatus, spuma autem circa os mandenti - 390 destillat, oculique ejus igni splendenti similes-sunt, - erectis autem in dorso horret setis circaque collum: - huic similis Jovis filius ab equino desiliit curru. - Quando autem viridi nigris-alis sonora cicada - ramo insidens æstatem hominibus canere - 395 incipit, cui potus et cibus fecundus ros _est,_ - atque per-totum-diem et matutina fundit vocem - æstu in gravissimo, quando cutem Sirius exsiccat: - (tum jam milio circum aristæ nascuntur, - quod æstate seminant, cum uvæ-acerbæ variegantur, - 400 qualia Bacchus dedit hominibus lætitiam et laborem;) - ea tempestate pugnabant, magnus autem tumultus excitabatur. - [Ut vero leones duo pro occiso cervo - sibi-mutuo irati in se-ipsos irruunt, - sævusque ipsis rugitus strepitusque exoritur dentium:] - 405 hi autem, sicut vultures incurvis-unguibus, repandis-rostris, - rupe in excelsa magnum clangentes dimicaverint - capræ montivagæ _gratia_ aut feræ cervæ, - pinguis, quam interfecit jaculans juvenis vir - sagitta e nervo, ipse autem aberrarit alibi - 410 loci ignarus (exsistens): at illi celeriter animadverunt, - rapideque pro ea pugnam acrem instituunt: - sic hi clamantes contra se-mutuo irruerunt. - Ibi sane Cycnus quidem potentis Jovis filium - occidere cupiens, clypeo adegit æream hastam, - 415 neque perrupit æs: defendebant enim dona Dei. - Amphitryoniades autem, vis Herculea, - inter galeamque et scutum hasta longa - cervicem nudatam celeriter infra mentum - percussit violenter; at ambos abscidit nervos - 420 homicida fraxinus: magnum enim robur inciderat viri. - Cecidit autem, veluti quum aliqua quercus, aut quum rupes - excelsa,[TR2] icta Jovis fumanti fulmine: - sic cecidit: circum ipsum autem resonabant arma variata ære. - Hunc quidem dein reliquit Jovis ærumnosus filius: - 425 ipse autem homicidam Martem accedentem observans, - sævum videns oculis, ut leo corpus _aliquod_ forte-nactus, - qui admodum avide pelle validis unguibus - dissecta quam celerrime dulcem animam abstulit: - ferocia autem sane hujus nigrum intumuit cor: - 430 splendidis-spectans vero oculis sævum costasque et humeros - cauda flagellans pedibus fodit, neque quisquam ipsum - sustinuit ex-adverso adspiciens prope ire, neque pugnare: - talis igitur Amphitryoniades insatiabilis belli - adversus stetit Marti in præcordiis audaciam augens, - 435 celeriter: is autem ipsi prope accessit mœsto corde; - utrique autem clamantes se-invicem invaserunt. - Ut autem, quando a magno rupes cacumine præcipitarit, - longe vero insiliendo volvitur, atque cum fragore - venit irruens, collis autem huic obvius-fuit - 440 altus: huic iam concucurrit; ibi _is_ eam retinet: - tanto ille quidem fremitu, gravans-currum perniciosus Mars, - vociferans irruit; ille autem prompte _eum_ excepit. - Ast Minerva, filia Jovis ægida-tenentis, - obviam venit Marti, tenebrosam ægidem habens: - 445 sæva autem torve intuens verbis volucribus allocuta-est: - - Mars, inhibe animos fortes et manus invictas. - Neque nim tibi fas est inclytis armis spoliare - Herculem occisum, Jovis magnanimum filium. - Sed age, desine pugna, neve adversus sta mihi. - - 450 Sic ait: sed non persuasit Martis magnanimi animo; - sed magnum crepans flammæ similia arma vibrans, - celeriter invasit vim Herculeam, - occidere cupiens: et igitur conjecit æratam hastam - vehementer, sui filii irascens gratia mortui, - 455 in clypeum magnum: at splendidis-oculis Minerva - hastæ impetum avertit, protendens-se a curru. - Acerbus autem Martem dolor cepit: extracto vero gladio acuto - irruit contra Herculem magnanimum: at hunc accedentem - Amphitryoniades, sævi insatiabilis belli, - 460 femore nudatum clypeo sub artificioso - vulneravit violenter: at valde carnem perscidit - hastâ jaculans, inque terram _eum_ prostravit mediam. - Huic autem Terror et Pavor bene-rotalem currum et equos - adegerunt celeriter propius, et a terra spatiosa - 465 in currum posuerunt artificiosissimum: celeriter autem deinde - equos flagellabant: venerunt vero _in_ magnum Olympum. - Filius autem Alcmenæ et gloriosus Iolaus, - Cycno detractis ab humeris armis pulcris - revertebantur: mox autem exinde _ad_ urbem Trachinis venerunt - 470 equis celeripedibus. At splendidis-oculis Minerva - pervenit _in_ Olympumque magnum et domos patris. - Cycnum autem contra Ceyx sepelivit et populus innumerus, - qui prope urbem habitabant inclyti regis - Anthen Myrmidonumque urbem celebremque Iolcum, - 475 Arnenque atque Helicen: multus autem congregabatur populus, - honorantes Ceycem, carum beatis Diis. - Illius vero sepulcrum et monumentum invisibile reddidit - Anaurus, - imbre hiemali inundans. Ita enim eum Apollo - Latonæ-filius jussit, quoniam (_Cycnus_), inclytas hecatombas - quicumque ageret Delphos, _eum_ vi spoliabat insidiatus. - - -[1] In medio autem e chalybe (_factus_) erat Timor, haudquaquam -effabilis, [_Vid. præfat._] - - - ----------------------- - - - OPERA ET DIES. - - 1 Musæ, ex Pierica carminibus celebrantes, - adeste, Jovem dicite, vestrum patrem canentes, - per quem mortales homines pariter obscurique clarique _sunt,_ - nobilesque ignobilesque, Jovis magni voluntate. - 5 Nam facile quidem extollit, facile vero elatum deprimit, - facileque præclarum minuit et obscurum auget, - facileque corrigit pravum et superbum attenuat - Jupiter altitonans, qui supremas ædes incolit. - Audi intuens auscultansque, juste autem rege judicia. - 10 Agedum, ego vero, Persa, vera dixerim. - - - ----------------------- - - - Non igitur unum erat Contentionum genus, sed super terram - sunt duo: alteram quidem probaverit prudens, - altera vero vituperanda; diversam autem mentem habent. - Nam hæc quidem bellumque malum et discordiam fovet, - 15 noxia: nemo hanc sane amat mortalis, sed necessario - immortalium consiliis Contentionem colunt molestam. - Alteram vero priorem quidem genuit nox obscura, - posuit vero eam Saturnius altithronus, in-æthere habitans, - terræque in radicibus et _inter_ homines, longe meliorem. - 20 Hæc quamvis inertem tamen ad opus excitat. - In alium enim quispiam intuens opere vacans - divitem, ipse festinat quidem arare atque plantare, - domumque bene instituere: æmulatur enim vicinum vicinus, - ad divitias contendentem: bona autem Contentio hæc hominibus. - 25 Et figulus figulo succenset et fabro faber, - et mendicus mendico invidet et cantor cantori. - - O Persa, tu vero hæc tuo repone-in animo: - neve tibi Contentio malis-gaudens ab opere animum abducat, - lites spectanti fori auditori (exsistenti). - 30 Tempus enim raro litiumque est forique, - cuicumque non victus domi in-annum repositus-est, - tempestivus, quem terra fert, Cereris munus. - - Hoc satiatus lites ac rixam moveas - de facultatibus alienis: tibi vero non-amplius secunda-vice - licebit - 35 sic facere: sed extemplo dirimamus litem - rectis judiciis, quæ ex Jove sunt optima. - Nam jam quidem patrimonium divisimus, aliaque multa - rapiens auferebas, valde adulans reges - donivoros, qui hoc jus volunt judicasse. - - 40 Stulti, neque sciunt quanto plus dimidium _sit_ toto, - neque quam in malvaque et asphodelo magna utilitas. - - Absconditum enim habent Dii victum hominibus. - Facile enim vel uno die acquisivisses, - ut tu in annum haberes, etiam otiosus (exsistens): - 45 statim gubernaculum quidem super fumo poneres, - opera boum vero cessarent et mulorum laboris-patientium. - Sed Jupiter abscondit iratus animo suo, - quod ipsum decepit Prometheus versutus. - Idcirco igitur hominibus machinatus-est molestias tristes. - - 50 Abscondit vero ignem: hunc quidem rursus egregius filius - Japeti - furatus-est hominibus-_dandum_ Jove a prudenti - in cava ferula, fallens Jovem fulmine-gaudentem. - Hunc autem indignatus affatus-est nubicogus Jupiter: - - Japetionide, præ omnibus consilia sciens, - 55 gaudes ignem furatus et meam mentem quod-deceperis, - tibique ipsi magnum exitium et posteris. - Ipsis vero pro igne dabo malum, quo omnes - oblectentur[TR1] (in) animo, suum malum amore-amplectentes. - - Sic ait: risitque pater hominumque Deorumque. - 60 Vulcanum vero jussit inclytum quam celerrime - terram aqua miscere, et hominis indere vocem - et robur, immortalibus vero Deabus facie assimilare - virginis pulcram speciem, peramabilem: at Minervam - opera docere, artificiose telam texere: - 65 et gratiam circumfundere capiti auream Venerem, - et desiderium grave, et membra-rodentes curas: - indere vero impudentem mentem et fallaces mores - Mercurium jussit nuntium Argicidam. - - Sic dixit: illi autem obtemperarunt Jovi Saturnio regi. - 70 Statim vero ex terra finxit inclytus Vulcanus - virgini verecundæ similem, Saturnii ex consiliis: - cinxit vero et ornavit Dea splendidis-oculis Minerva: - circum autem (huic) Charitesque Deæ et veneranda Suada - monilia aurea posuerunt corpori: circumque eam - 75 Horæ pulcricomæ coronarunt floribus vernis: - [omnem vero ejus corpori ornatum adaptavit Pallas Minerva.] - At ipsi in pectore nuntius Argicida - mendaciaque blandosque sermones et dolosos mores - condidit Jovis consilio graviter-tonantis; ac nomen - 80 imposuit Deorum præco; appellavit autem hanc mulierem - Pandoram, quia omnes Olympias domos habentes - donum donarunt, detrimentum hominibus inventoribus. - - At postquam dolum perniciosum inevitabilem absolvit, - ad Epimetheum misit pater inclytum Argicidam - 85 munus ferentem, Deorum celerem nuntium: neque Epimetheus - cogitavit, quod ipsi dixissit Prometheus, ne quando munus - acciperet a Jove Olympio, sed remitteret - retro, ne forte quidquam mali mortalibus eveniret. - Verum ille recepto-_eo_, cum jam malum haberet, sensit. - - 90 Prius enim quidem vivebant in terra genera hominum - procul absque malis et sine difficili labore, - morbisque molestis, qui hominibus mortem dederunt. - [Mox enim in miseria mortales consenescunt.] - Sed mulier manibus amphoræ magnum operculum cum-dimovisset, - 95 dispersit; hominibus autem paravit curas tristes. - Sola vero illic Spes in illæso domicilio - intus mansit dolii sub labris, neque foras - evolavit: prius enim injecit operculum dolii, - ægida-tenentis consiliis Jovis nubes-cogentis. - 100 Alia vero innumera mala inter homines vagantur. - Plena enim quidem terra _est_ malis, plenum vero mare: - morbi autem hominibus interdiu atque noctu - spontanei ventitant, mala mortalibus ferentes - tacite; nam vocem exemit prudens Jupiter. - 105 [Sic non usquam licet Jovis voluntatem evitare.] - - - ----------------------- - - - Si autem volueris, alium tibi ego sermonem summatim-faciam - belle ac scienter: tu vero menti infige tuæ: - [quomodo ex-eadem-origine nati-sunt Dii mortalesque homines. - - Aureum quidem primo genus loquentium hominum - 110 immortales fecerunt Olympias domos habentes. - Ii quidem sub Saturno erant, cum in cœlo regnaret: - sicut Dii autem vivebant securum animum habentes, - procul absque et laboribus et ærumna: neque misera - senectus aderat, semper vero pedibus ac manibus _sibi_ similes - 115 oblectabantur in conviviis mala extra omnia; - moriebantur autem tamquam somno obruti: bona vero omnia - illis erant; fructumque ferebat fertile arvum - sponte-sua multumque et copiosum: ii vero lubentes - quieti operibus fruebantur cum bonis multis. - 120 [abundantes pomis, cari beatis Diis.] - (120) Verum postquam hoc genus terra abscondit, - ii quidem dæmones sunt, Jovis magni ex consiliis, - boni, in-terra-versantes, custodes mortalium hominum: - qui sane custodiunt et justitiam et prava opera, - 125 aëre induti ubique oberrantes per terram, - (125) opum-datores: et hoc munus regium obtinebant. - - Secundum inde genus multo deterius postea - argenteum fecerunt Olympias domos habentes, - aureo neque forma simile, neque ingenio. - 130 Sed centum quidem puer annis apud matrem sedulam - (130) educabatur crescens valde rudis sua in domo: - sed quum pubuisset et pubertatis metam advenisset, - pauxillum vivebant ad tempus, dolores habentes - ob-stultitias: injuriam enim temerariam non poterant - 135 a-se-mutuo abstinere, neque immortales colere - (135) volebant, neque sacrificare beatorum sacris in aris, - uti fas est hominibus ex-more. Hos quidem deinde - Jupiter Saturnius abscondit iratus, quia honores - non dabant beatis Diis, qui Olympum habitant. - 140 At postquam et hoc genus terra occultavit, - (140) hi quidem subterranei beati mortales vocantur, - secundi; sed tamen honor etiam hos comitatur. - - Jupiter vero pater tertium aliud genus loquentium hominum - æneum fecit, omnino argenteo nihil simile, - 145 e fraxinis, violensque et robustum: quibus Martis - (145) opera curæ-erant luctuosa et injuriæ: neque ullum frumentum - edebant, sed adamantis habebant durum animum, - inaccessi: magna autem vis et manus invictæ - ex humeris nascebantur in validis membris. - 150 His autem erant ænea quidem arma, æneæ vero etiam domus; - (150) æreque operabantur: nigrum enim non erat ferrum. - Et hi quidem manibus sub suis domiti - abierunt in putridam domum horribilis Plutonis, - ignobiles: mors autem _eos_, terribiles quamvis (exsistentes), - 155 cepit atra, splendidumque liquerunt lumen solis. - - (155) Sed postquam et hoc genus terra operuit, - rursum etiam aliud quartum super terram multorum-altricem - Jupiter Saturnius fecit, justius et melius, - virorum heroum divinum genus, qui vocantur - 160 semidei priore ætate per immensam terram. - (160) Et hos quidem bellumque malum et pugna gravis, - alios quidem ab septiportes Thebas, Cadmea _in_ terra, - perdidit pugnantes propter oves Œdipodæ; - alios vero etiam in navibus trans magnam latitudinem maris - 165 ad Trojam ducens Helenæ gratia pulcricomæ. - (165) Ibi sane eos quidem mortis exitium occultavit: - iis autem seorsum ab-hominibus vitam et sedem tribuens - Jupiter Saturnius constituit pater ad fines terræ - procul ab immortalibus: horum Saturnus rex-est. - 170 Et ii quidem habitant securum animum habentes - in beatorum insulis, juxta Oceanum vorticosum, - (170) felices heroes, quibus mellitum fructum - ter quotannis florentem fert fecundus ager. - - Utinam non jam debuissem ego quintis interesse - 175 hominibus, sed aut prius mori, aut postea nasci! - Nunc enim jam genus est ferreum: neque unquam interdiu - (175) cessabunt a-labore et miseria, neque noctu, - corrupti: graves vero Dii dabunt curas. - Sed tamen et hisce admiscebuntur bona malis. - 180 Jupiter autem perdet etiam hoc genus loquentium hominum, - postquam nati cani-circum-tempora facti-fuerint. - (180) Neque pater liberis concordans, neque liberi _patri,_ - neque hospes hospiti, neque amicus amico, - neque frater carus erit, ut antehac certe. - 185 Celeriter vero senescentes dehonestabunt parentes; - incusabunt autem sane hos molestis alloquentes verbis, - (185) impii, neque Deorum vindictam scientes: neque hi - senibus parentibus educationis-præmia reddent, - violenti: alter autem alterius civitatem diripiet. - 190 Neque ulla pii gratia erit, neque justi, - neque boni; magis vero maleficium et injurium - (190) virum honorabunt: justitia autem in manibus, et pudor - non erit: lædetque malus meliorem virum, - verbis pravis alloquens, perjurium vero jurabit. - 195 Livor autem homines miseros omnes - maledicus, malis-gaudens comitabitur inviso-vultu. - - - ----------------------- - - - (195) Et tum jam ad cœlum a terra spatiosa, - candidis verstibus tectæ corpus pulcrum, - immortalium ad genus iverunt relictis hominibus - 200 Pietas et Nemesis: at relinquentur dolores graves - mortalibus hominibus; contra-malum vero non erit defensio. - - - ----------------------- - - - (200) Nunc vero fabulam regibus narrabo, sapientibus quamvis - ipsis. - Sic accipiter affatus-est lusciniam varii-gutturis, - admodum alte in nubibus ferens unguibus correptam: - 205 hæc vero misere, curvos fixa circum ungues, - lugebat: eam autem ille imperiose sermone allocutus-est: - - (205) Infelix, quid strepis? habet sane te multo fortior: - hac ibis, qua te equidem ducam, licet cantatricem - (exsistentem): - cœnam vero, si voluero, faciam, aut dimittam. - 210 Imprudens autem, quicumque voluerit cum potentioribus - contendere; - victoriaque privatur, præterque contumelias dolores patitur. - (210) Sic ait velociter-volans accipiter, latis-alis avis. - - O Persa, tu vero audi justitiam, neque injuriam fove: - injuria enim etiam mala misero _est_ homini; nec quidem dives - 215 facile ferre potest, gravaturque ab ea, - illapsus damnis: via vero aliter perveniendi - (215) melior ad justa: justitia autem injuriam superat - ad finem progressa: passus vero _damna_ stultus cognovit. - - Cito enim currit jusjurandum una-cum injustis judiciis. - 220 [At Justitiæ tumultus _est_ tractæ, quo viri duxerint - donivori, pravis autem sententiis deciderint jura.] - (220) Hæc vero sequitur deplorans urbemque et sedes populorum, - aerem induta, malum hominibus adferens, - qui ipsam expellunt, neque justam _partem_ distribuunt. - - 225 Qui vero jura peregrinis et civibus dant - recta, neque quidquam prætergrediuntur justum, - (225) his floret urbs, populique florent in ipsa: - pax vero per terram juvenum-altrix, neque umquam illis - molestum bellum decernit late-cernens Jupiter, - 230 neque umquam justos inter homines fames versatur, - neque damnum: in-conviviis autem cura-partis operibus - fruuntur. - (230) His quidem fert terra multum victum, in-montibus vero quercus - summa quidem fert glandes, media vero apes: - lanigeræ autem oves velleribus onustæ-sunt: - 235 pariunt vero mulieres similes liberos parentibus: - florent autem bonis perpetuo: neque in navibus - (235) iter-faciunt; fructum vero fert fecundus ager. - - Quibus autem injuriaque curæ-est mala pravaque opera, - iis vindictam Saturnius decernit late-cernens Jupiter. - - 240 Sæpe etiam universa urbs malo viro detrimentum-cepit, - quicumque peccat et iniqua machinatur. - (240) Illis autem cœlitus magnum importavit malum Saturnius, - famem simul et pestem: intereunt vero populi; - neque mulieres pariunt; minuuntur autem familiæ, - 245 Jovis consiliis Olympii: interdum vero etiam - aut eorum exercitum ingentem perdidit aut idem murum, - (245) aut naves in ponto Saturnius punit ipsorum. - - O reges, vos autem considerate etiam ipsi - hanc vindictam: prope enim inter homines versantes - 250 immortales observant, quotquot pravis judiciis - se-mutuo atterunt, Deorum vindictam non curantes. - (250) Ter enim decies-mille sunt in terra multorum-altrice - immortales Jovis custodes mortalium hominum: - hi igitur custodiunt et justitiam et prava opera, - 255 aëre induti, ubique oberrantes per terram. - Illa autem virgo est, Justitia, _ex_ Jove, procreata - (255) augustaque venerandaque Diis qui Olympum habent. - Et igitur, cum quis eam lædat impie spernens, - statim apud Jovem patrem considens Saturnium, - 260 refert hominum injustam mentem, ut luat - [populus peccata regum, qui perniciosa meditantes - (260) alio inflectunt jura prave dicentes.] - Hæc observantes reges, corrigite sententias, - donivori, pravorum vero judiciorum prorsus obliviscamini. - - 265 Sibi ipsa mala struit vir alii mala struens, - malumque consilium consulenti pessimum. - - (265) Omnia videns Jovis oculus et omnia animadvertens - etiam hæc, siquidem vult, inspicit: neque eum latet, - quale jam hoc quoque judicium urbs intus exerceat. - - 270 Nunc jam ego neque ipse inter homines justus - sim, nec meus filius: quoniam malum _est_ virum justum - (270) esse, siquidem majus jus injustior habebit. - [Sed hæc nondum spero perfecturum Jovem fulmine-gaudentem.] - - O Persa, tu vero hæc in animo repone tuo, - 275 et quidem justitiæ obtempera, violentiæ autem obliviscere - omnino. - Hanc enim hominibus legem imposuit Saturnius: - (275) piscibus quidem et feris et avibus volucribus, - ut devorent se-mutuo, quoniam non justitita est inter eos: - hominibus autem dedit justitiam, quæ multo optima - 280 est. Si enim quis velit justa profiteri - cognoscens, ei opes dat late-videns Jupiter: - (280) qui vero testimoniis volens perjurium jurans - mentietur, justitiamque impediens immedicabiliter læsus-sit, - ejus certe obscurior progenies posthac relicta-est: - 285 viri autem juste-jurantis progenies posthac præstantior. - - Tibi vero bona intelligens dicam, valde stulte Persa. - (285) Vitium quidem sane etiam cumulatim est capere - facile: plana quidem via _est,_ valde autem procul habitat. - Virtuti vero sudorem Dii anteposuerunt - 290 Immortales: longa vero et ardua via _est_ ad eam, - et aspera primum: ubi vero ad summum _aliquis_ venerit, - (290) facilis jam deinceps est, quamvis difficilis (exsistens). - - Ille quidem optimus est, qui per-se omnia intellexerit, - cogitans quæcumque dein et ad finem sint meliora. - 295 Bonus vero etiam ille, qui bene monenti paruerit. - Qui vero neque ipse sapit, neque alium audiens - (295) in animo reposuerit, ille contra inutilis vir _est._ - - At tu quidem nostri memor semper præcepti - operare, Persa, diva proles, ut te Fames - 300 oderit, amet autem pulcre-coronata Ceres - veneranda, victuque tuum impleat horreum. - (300) Fames enim semper ignavo comes _est_ viro. - - Huic vero Dii indignantur et homines, quicumque otiosus - vivit,[TR2] fucis aculeo-carentibus similis indole, - 305 qui apum laborem absumunt otiosi, - vorantes: tibi vero opera gratum esto decentia obire, - (305) ut tibi tempestivo victu impleantur horrea. - - Ex laboribus autem viri _evadunt_ pecorosique opulentique: - etiam laborans multo carior immortalibus - 310 eris atque hominibus: valde enim oderunt otiosos. - - Labor autem minime dedecus, ignavia autem dedecus _est._ - - (310) Quod si laboraveris, mox te æmulabitur otiosus - Ditescentem: divitias vero virtus et gloria comitatur. - - Fortuna autem qualis sis, laborare est melius.** - 315 si quidem ab alienis facultatibus stolidum animum - ad opus convertens curam-habeas victus, sicut te jubeo. - - (315) Pudor autem non bonus egenum hominem tenet, - pudor, qui homines valde lædit atque juvat. - - Pudor sane cum inopia, audacia vero cum opibus. - - 320 Opes autem non rapiendæ: divinitus-datæ multo meliores. - Si quis enim et manibus per-vim magnas opes ceperit, - (320) aut is lingua prædatus-fuerit, qualia multa - fiunt,[TR3] quam primum lucrum mentem deceperit - hominum, pudorem vero impdentia expulerit: - 325 facile autem illum obscurant Dii, minuuntur vero familiæ - viro tali; exiguumque ad tempus divitiæ comitantur. - - (325) Pariter vero, et qui supplicem et qui hospitem male - tractaverit; - quique fratris sui lectum adscenderit - secreti concubitus uxoris, scelerata patrans; - 330 quique cujuspiam imprudentia fraudat orphanos liberos; - quique parentem senem misero in senectutis limite - (330) increpuerit gravibus incessens verbis: - huic autem certo Jupiter ipse irascitur, ad extremum vero - operibus pro iniquis gravem exhibet talionem. - 335 Verum tu ab-his quidem omnino cohibe stultum animum. - - Pro facultate autem facito sacra immortalibus Diis - (335) caste et pure, nitida vero femora adoleto: - alias autem libationibus thuribusque placato, - et quando cubitum-is, et quum lux sacra venerit: - 340 ut tibi benevolum cor et animum habeant; - [ut aliorum emas agrum, non tuum alius.] - - (340) Amicum ad convivium vocato, inimicum vero relinque: - eum autem potissimum vocato, quicumque te prope habitat. - Quotiescumque enim tibi etiam domesticum aliud _quid_ accidat, - 345 vicini non-cincti accurrunt, cinguntur autem cognati. - - Damnum malus vicinus, quantum bonus magnum commodum. - (345) Nactus-est sane pretium, quicumque nactus est vicinum bonum. - Neque bos interierit, nisi vicinus malus sit. - - Recte quidem metiaris _mutuans_ a vicino, recte vero redde, - 350 eadem mensura, et amplius, si quidem possis: - ut indigens etiam in posterum æquum _eum_ invenias. - - (350) Ne mala lucra-captes: mala lucra æqualia damnis. - - Amantem ama, et succurrenti succurre: - et da ei-qui dederit, neve da ei-qui non dederit. - - 355 Datori quidem aliquis dedit, non-danti vero nemo dedit. - - Donatio bona, rapina vero mala, mortis datrix. - - (355) Quicumque enim quidem vir libens _dat,_ is etiam multum - dederit.* - gaudet dono et delectatur suo in animo. - Qui vero ipse ceperit impudentiæ obsecutus - 360 quamvis exiguum (exsistens), id tamen rigidat ejus animum. - - Siquidem enim et parvum ad parvum posueris, - (360) et frequenter istud feceris, mox magnum et hoc evaserit. - - Qui vero ad id-quod adest adjicit, is vitabit atram famem. - - Neque vero quod domi repositum _est_ hominem cruciat. - 365 Domi melius _est_ esse, quoniam damnosum, quod foris _est._ - - Bonum quidem de-præsenti capere, miseria vero animo, - (365) egere absente: quæ te meditari jubeo. - - Incipiente autem dolio et desinente saturare, - in-medio parce: sera vero in fundo parsimonia. - - 370 Merces autem viro amico constituta æqua esto. - Etiam cum-fratre ludens testem adhibeto: - (370) credulitas autem sane pariter ac diffidentia perdiderunt - homines. - - Ne vero mulier tibi animum nates-exornans decipiat, - blanda garriens, tuum inquirens domicilium. - 375 Qui enim mulieri confidit, confidit is furibus. - - Unicus vero filius sit, paternam domum - (375) qui-servet: ita enim opulentia crescet in ædibus. - - Senex autem moriaris, alterum filium relinquens. - - Facile vero et pluribus præbuerit Jupiter ingentes opes. - - 380 Major quidem plurium cura, major autem accessio. - [Tibi vero si opes mens appetit in animo tuo, - (380) sic facito, et operi super opus operare.] - - - ----------------------- - - - Pleiadibus Atlante-natis exorientibus, - incipe messem; arationem vero, occidentibus. - 385 Hæ autem sane noctesque et dies quadraginta - latent: rursum vero inverso anno - (385) apparent primum ubi-acuitur ferrum. - Hæc utique camporum est lex, _iis_que, qui mare - prope habitant _iis_que, qui valles flexuosas, - 390 a-mari fluctuante procul, pinguem regionem - incolunt: nudus serito, nudusque arato, - (390) nudusque metito, si quidem tempestiva omnia voles*** - opera tibi-parare Cereris, ut tibi singula - tempestiva crescant,ne quando interim egens - 395 mendices _ad_ alienas domos, et nihil efficias. - Sicut et nunc ad me venisti: ego vero tibi non amplius-dabo, - (395) neque admetiar: operare, stolide Persa, - operibus, quæ hominibus Dii destinarunt: - ne-quando cum liberis uxoreque animo dolens - 400 quæras victum per vicinos, hi vero negligant. - Bis quidem enim et ter forsitan consequeris: si vero amplius - molestus-tueris, - (400) rem quidem non facies, tu vero inania mula dices: - inutilis autem erit verborum copia. Sed te jubeo - cogitare debitorumque solutionem famisque evitationem. - - 405 Domum quidem primum, fœminamque bovemque aratorem, - [servam non nuptam, quæ et boves sequatur:] - (405) utensilia vero domi omnia apta parato: - ne tu quidem petas ab alio, is vero recuset, tuque careas, - tempus autem prætereat, minuaturque etiam opus. - - 410 Neve differas in crastinum inque perendinum: - non enim frustra-laborans[TR4] vir implet horreum, - (410) neque differens: studium vero opus auget. - Semper autem dilator-operum vir cum-damnis luctatur. - - Quum jam desinit vis acuti solis - 415 æstum sudoriferum, per-autumnum pluente - Jove præpotente, mutatur vero humana cutis* - (415) multo agilior: jam enim tunc Sirius stella - paulisper supra caput mortalium hominum - venit interdiu, magis autem nocte fruitur: - 420 tum minime-rosa (_vermibus_) est cæsa ferro - silva, folia autem[TR5] humi fundit, germinationeque desinit: - (420) tunc igitur lignari memento tempestiva opera. - Mortarium quidem tripetale seca, pistillum vero tricubitale, - axemque septempedalem: valde enim certe conveniens sic: - 425 si vero octopedalem, inde et malleum secueris. - Trium-palmorum vero rotam secato decem-palmorum plaustro. - (425) Multa curva ligna: ferto autem buram, cum inveneris - domum, in monte quærens vel in campo, - ilignam: hæc enim bobus ad-arandum firmissima est, - 430 si Minervæ famulus, dentali infigens, - clavis conjungens adaptaverit temoni. - (430) Bina vero facito aratra, fabricans domi, - _alterum_ nativa-bura et _alterum_ compactile: quoniam multo - melius sic: - si alterum quidem fregeris, alterum bobus injeceris. - 435 E-lauro autem vel ulmo minime-vermiculati temones, - e-quercu dentale, bura ex-ilice. Boves vero _duos_ novennes - (435) mares comparato (horum enim robur non imbellicum _est_) - juventutis mensuram habentes: hi ad-laborandum optimi. - Non hi utique dimicantes in sulco quidem aratrum - 440 fregerint, opus vero inutile ibi reliquerint. - - Hos autem simul quadragenarius juvenis sequatur, - (440) panem postquam-prandit quadrifidum, octo-quadrarum, - qui opus curans rectum sulcum ducat, - non-amplius circumspiciens æquales, sed in opere - 445 animum habens: hoc vero neque junior alius melior - ad-spargendum semina et iteratam-sationem ad-evitandam. - (445) Junior enim vir ad æquales desiderio-trahitur. - - Observa vero, cum gruis vocem audieris - alte in nubibus quotannis clangentis: - 450 hæc arationisque signum affert, et hyemis tempus - indicat imbriferæ: cor autem rodit viri bobus-carentis. - (450) Tunc sane pasce camuros boves domi manentes. - [Facile enim _est_ verbum dicere: Par-boum da et plaustrum; - facile autem recusare: Sunt vero opera bobus. - 455 Putat autem vir mente _nempe_ dives se fabricaturum plaustrum, - stultus, neque hocce scit: centum enim _sunt_ ligna plaustri, - (455) quorum ante curam habere oportet domum ferendorum.] - - Cum vero primum arationis-tempus mortalibus apparuerit, - jam[TR6] tunc aggredere, simul servique et ipse, - 460 siccum et humidum arans arationis per tempus, - mane valde festinans, ut tibi impleantur arva. - (462) [Vere vertito; æstate vero iteratum _arvum_ non te fallet.] - Novalem autem serito adhuc levem agrum. - [Novalis exsecrationum-expultrix, liberorum placatrix.] - - 465 Supplica vero Jovi infero, Cererique castæ, - perfecte ut-onerent Cereris sacrum munus, - (465) incipiens primum arationem, cum extremum stivæ - manu capiens stimulum, boum ad terga adtigeris - temonis-cuneum trahentium subjugiis: puer autem a-tergo - _sequens_ - 470 servus tenens ligonem negotium avibus facessat, - semina abscondens. Diligentia enim optima - (470) mortalibus hominibus, negligentia vero pessima. - Sic ubertate spicæ nutaverint ad-terram, - si finem ipse postea Olympius præbuisset, - 475 e vasis autem ejeceris araneas; et te spero - gavisurum, de-victu sumentem intus reposito. - (475) Bene-onustus autem pervenies _ad_ album ver, neque ad alios - respicies: tui vero alius vir indigus erit. - - Si vero sole vertente (_bruma_) divam araveris terram, - 480 sedens metes, pauxillum manu cormprehendens, - alternatim ligans pulverulentus,[TR7] non valde gaudens. - (480) Feres autem in sporta: pauci vero te suspicient. - - [Alias autem alia Jovis mens ægida-habentis,] - difficilis vero hominibus mortalibus intellectu. - 485 Sin autem sero araveris, id tibi remedium fuerit. - Quando cuculus canit quercus in foliis, - (485) primum, delectatque mortales super immensam terram; - tunc Jupiter pluat tertio die, neve desinat, - neque sane excedens bovis ungulam neque deficiens: - 490 ita serus-arator priorem æquarit. - [Animo autem bene omnia serva: neve te lateat - (490) neque ver evadens album, neque tempestivus imber.] - - Præteri autem ærariam officinam et calidam tabernam, - tempore hiberno, quando frigus virum ab-operibus - 495 arcet, ubi impiger vir valde domum augeat: - ne te malæ hyemis difficultas deprehendat - (495) cum paupertate, macra vero crassum pedem manu premas. - Multa autem ignavus vir, vanam ob spem exspectans, - egens victus, mala locutus-est ad-animum _suum._ - 500 [Spes vero non bona indigentem virum fovet, - sedentem in taberna, cui non victus sufficiens sit. - (500) Demonstra autem servis, æstate adhuc media (exsistente): - Non semper æstas erit, exstruite casas.] - - [Mensem[TR8] vero Lenæonem, malos dies, boves-cruciantes - omnes, - 505 hunc vitate, et glacies, quæ super terram - flante Borea molestæ exsistunt, - (505) qui per Thraciam equorum-altricem lato mari - inspirans _id_ concutit: remugit autem terra et silva: - multas vero quercus alticomas abietesque densas - 510 montis in saltibus dejicit terræ multos-pascenti - irruens, et omnis reboat tunc innumera silva. - (510) Feræ autem horrent, caudasque sub pudenda ponunt, - quarum etiam villis cutis obtecta _est:_ sed sane et has - frigidus cum-sit perflat, villosis-pectoribus licet - exsistentes. - 515 Et per pellem bovis penetrat, neque _hæc_ eum arcet; - et etiam per capram flat longis-pilis: sed ovium-greges - omnino, - (515) quia valde-densi villi ipsarum, non perflat - vis venti Boreæ: incurvum vero senem facit. - Etiam per virginem tenelli-corporis non perflat, - 520 quæcumque intra ædes caram apud matrem manet, - nondum opera sciens aureæ Veneris; - (520) quando lota tenerum corpus et pingui oleo - uncta in-recessu cubat intra domum - die hiberno, quando exossis (_polypus_) suum pedem arrodit, - 525 inque domo sine-igne et in latibulis tristibus, - neque ei sol ostendit pabulum invadendum: - (525) sed super nigrorum hominum populumque urbemque - vertitur, tardius autem Græcis lucet. - Et tunc jam cornuti et non-cornuti silvicolæ - 530 misere manducantes per nemora saltuosa - fugiunt, (et omnibus in animo id curæ-est,) - (530) ubi tecta quærentes densas latebras habent, - et antrum petrosum: illi vero tripodi (_seni_) homines - similes, - cujus dorsum fractum-est, caputque ad terram spectat, - 535 huic similes incedunt, vitantes nivem albam.] - - Et tunc indue munimentum corporis, ut te jubeo, - (535) lænamque mollem et talarem tunicam: - stamine vero in pauco multum subtegmen intexe. - Hanc circuminduito, ne tibi pili tremant, - 540 neve erecti horreant surgentes per corpus. - Circum vero pedes calceos bovis vi occisi - (540) aptos ligato, pilis intus condensatos. - Primogenitorum vero hœdorum, cum frigus tempestivum venerit, - pelles consulto nervo bovis, ut super dorsum - 545 pluviæ circum-injicias munimentum: in capite vero superne - pileum habeto elaboratum, ne aures humefias: - (545) frigida enim et aurora est Borea cessante: - matutina vero super terram a cœlo stellato - nebula frugifera extenditur fortunatorum super operibus: - 550 quæ hauriens fluminibus e perennibus, - alte supra terram sublata venti procella, - (550) interdum quidem etiam pluit ad versperam, interdum vero - descendit - densas Thracio Borea nubes excitante. - - Hunc antevertens, opere perfecto, domum redi, - 555 ne-quando te cœlitus tenebrosa nubes circumtegat - corpusque madidum reddat, vestesque humectet. - (555) Sed evitato: mensis enim gravissimus hic - hibernus, gravis pecudibus, gravisque hominibus. - - Tunc dimidium bobus, homini vero plus adsit - 560 cibariorum: longæ enim adjutrices noctes sunt. - [Hæc observans totum in annum - (560) æquato noctesque et dies, donec rursum - terra, omnium mater, fructum omnigenum ferat.] - - Quum autem sexaginta, post conversionem Solis (_brumam_), - 565 hibernos exegerit Jupiter dies, jam sane tunc stella - Arcturus relinquens sacrum fluctum Oceani - (565) primum totus-apparens exoritur vespertinus. - Post hunc autem mane-querula Pandionis surgit hirundo - in lucem hominibus, vere recens-ineunte. - 570 Hanc prævertens vites amputato: sic enim melius. - - At cum domiporta (_cochlea_) e terra plantas adscenderit, - (570) Pleiades fugiens, tunc jam circumfossura non-amplius vitium: - sed falcesque acuito et servos excitato. - Fugito vero umbrosas sedes et matutinum somnum, - 575 tempore messis, quando et Sol cutem exsiccat.[TR9] - Tunc festina et domum fruges congere, - (575) mane surgens, ut tibi victus sufficiens sit. - Aurora enim etiam operis tertiam sortitur partem. - Aurora sane promovet quidem viam, vero etiam promovet opus: - 580 Aurora, quæ apparens multos ingredi-fecit viam - homines, multis autem juga bobus imponit. - - (580) Quum vero scolymosque floret, et canora cicada - arbori insidens stridulum defundit cantum - frequenter sub alis, æstatis laborioso tempore, - 585 tunc pinguissimæque capræ et vinum optimum, - lascivissimæ autem mulieres, imbecillissimi vero etiam viri - (585) sunt, quoniam caput et genua Sirius siccat, - siccum vero etiam corpus ob æstum. Sed tunc jam - sit petræque umbra, et Biblinum vinum, - 590 panisque bene-coctus, lacque caprarum non-amplius-lactantium, - et vaccæ in-silva-pascentis caro nondum enixæ, - (590) primogenitorumque hœdorum: insuper vero nigrum bibito vinum, - in umbra sedens, saturatus cor cibo, - contra acute-spirantem Zephyrum vertens vultum, - 595 fontisque[TR10] perennis ac defluentis, quique illimis _sit,_ - tres _partes_ aquæ infunde, quartam vero immitte vini. - - (595) Famulis autem impera Cereris sacrum munus - triturare, quando primum apparuerit robur Orionis, - loco in ventoso et bene-orbiculata in area: - 600 mensura vero diligenter recondito in vasis. Sed postquam jam - omnem victum deposueris paratum intra domum, - (600) [servumque domo-carentem conducere, et sine-liberis servam - quærere te jubeo: molesta autem liberos-habens serva.] - Et canem asperis-dentibus nutrito, nec parcas cibo, - 605 ne quando tibi interdiu-dormiens vir res auferat. - - Fœnum autem importato et paleas, ut tibi sit - (605) bobus ac mulis annuum _pabulum._ Sed postea - servorum refocilla cara genua et boves solve. - - Quum vero Orion et Sirius in medium venerit - 610 cœlum, Arcturum autem inspexerit roseis-digitis Aurora, - o Persa, tunc omnes decerptas-fer domum uvas: - (610) monstrato vero soli decemque dies et decem noctes, - quinque autem in-umbra-pone, sexto autem in vasa haurito - dona Bacchi oblectatoris. Sed postquam jam - 615 Pleiadesque Hyadesque ac robur Orionis - occiderint, tunc deinde arationis memor esto - (615) tempestivæ: annus autem per terram prosper sit. - - - ----------------------- - - - Sin autem te navigationis periculosæ desiderium capit: - quando Pleiades robur validum Orionis - 620 fugientes ceciderint in obscurum pontum, - jam tunc omnigenorum ventorum furunt flamina: - (620) et tunc ne-amplius naves habeto in nigro ponto: - terram autem exercere memento: uti te jubeo. - Navem vero in continentem trahito, munitoque lapidibus - 625 undique, ut arceant ventorum vim humide flantium, - paxillo extracto, ne putrefaciat Jovis imber. - (625) Armamenta vero disposita omnia tuæ repone domi, - diligenter componens navis alas (_vela_) marivagæ: - clavum vero fabrefactum super fumum suspendito. - 630 Ipse autem tempestivam exspectato navigationem, dum veniat: - et tum navem celerem in-mare trahito, intus vero etiam onus - (630) aptum imponito, ut domum lucrum reportes - quemadmodum meusque pater et tuus, valde stolide Persa, - navigabat in navibus, victus indigens honesti: - 635 qui olim et huc venit, multum pontum emensus, - Cuma Æolide relicta, in navi nigra: - (635) non abundantiam fugiens neque divitiasque et fortunam, - sed malam pauperiem, quam Jupiter hominibus dat. - Habitavit autem prope Heliconem misero in vico, - 640 Ascra, hyeme malo, æstate molesto, neque umquam bono. - Tu vero, o Persa, operum memor esto - (640) tempestivorum omnium, de navigatione vero maxime. - [Navem parvam laudato, magnæ vero onera imponito; - majus quidem onus, majus vero ad lucrum lucrum - 645 erit, si venti quidem malos contineant flatus.] - - Quando ad mercaturam verteris imprudentem animum, - (645) volueris autem debita effugere et injucundam famem, - ostendam jam tibi rationes multisoni maris, - neque omnino navigandi peritus, neque omnino navium. - 650 Neque enim umquam navi tranavi latum mare; - nisi in Eubœam ex Aulide, ubi quondam Argivi, - (650) exspectantes tempestatem (_desinentem_), multum populum - collegerunt - Græcia e sacra in Trojam pulcris-fœminis. - Ibi vero ego ad certamina strenui Amphidamantis - 655 Chalcidemque trajeci: indicta (_per præcones_) vero multa - præmia posuerunt filii magnanimi: ubi me glorior - (655) carmine victorem tulisse tripodem auritum. - Quem quidem ego Musis Heliconiadibus dicavi, - ubi me primum dulci adduxerunt cantui. - 660 Tantum igitur naves quidem expertus-sum multos-clavos- - habentes. - Sed etiam sic dicam Jovis voluntatem ægida-habentis: - (660) Musæ enim me docuerunt divinum carmen canere. - - Dies quinquaginta post conversionem solis, - ad finem progressa æstate, laborioso tempore, - 665 tempestiva est mortalibus navigatio: neque navem - fregeris, neque homines perdiderit mare, - (665) nisi forte data-opera Neptunus terræ-concussor - aut Jupiter, immortalium rex, velit perdere. - Penes hos enim exitus est pariter bonorumque malorumque. - 670 Tunc vero dispositæque auræ et mare innocuum: - securus tunc navem celerem, ventis fretus, - (670) deducito in pontum, onus vero bene omne colloca. - Propera autem quam celerrime rursus domum redire: - neque exspectato vinumque novum et autumnalem imbrem, - 675 et hyemem accedentem, Notique sævos flatus, - qui concitat mare, comitans Jovis imbrem - (675) multum, autumnalem, difficilemque pontum reddit. - - Alia vero verna est navigatio hominibus. - Cum enim primum, quantum incedens cornix - 680 vestigium facit, tantum folia homini apparuerint - in ficu summa; tum etiam pervium est mare. - - (680) Verna autem hæc est navigatio: non ipsam equidem - probo: neque enim meo animo grata est; - arreptum ægre effugeris malum. Sed tamen et hæc - 685 homines faciunt, stultitia mentis: - opes enim anima sunt miseris mortalibus. - (685) Dirum vero est mori in fluctibus: at te jubeo - considerare hæc omnia in animo, uti dico. - - Ne vero in navibus omnem fortunam cavis pone: - 690 sed plura relinquito, pauciora vero imponito. - Dirum enim ponti in fluctibus exitio occurrere. - (690) [Dirumque, si in plaustrum prægrande onere imposito - axem fregeris, onera vero corrumpantur.] - Modum servato: opportunum-tempus vero in omnibus optimum. - - - ----------------------- - - - 695 Mature autem uxorem tuam ad domum ducito, - neque triginta annis valde multum deficiens - (695) neque adjiciens valde multum: nuptiæ vero tibi tempestivæ hæ, - mulier autem quatuor _annos_ pubescat, quinto vero - (_pubertatis_) nubat. - Virginem vero ducito, ut mores castos doceas. - 700 Eam vero potissimum ducito, quæ te prope habitat: - omnia bene circumspiciens, ne vicinis ludibria ducas. - (700) Neque enim quicquam muliere vir sortitur melius - bona, verum contra mala non gravius aliud, - comissatrice: quæ virum, etiamsi robustum (exsistentem), - 705 torret sine face et crudæ senectæ tradit. - - Bene vero vindictam immortalium beatorum observato. - (705) Neque fratri æqualem facito amicum: - sin autem feceris, ne ipsum prior malo afficias. - Ne vero mentiaris dicis gratia: sin autem tibi cœperit - 710 aut aliquod verbum dicere infestum, aut facere, - bis tantum puniri memento: si vero rursus - (710) redeat ad amicitiam, pœnam autem velit dare, - recipe: miser sane vir amicum alias alium - facit. Tuum vero ne quid animum coarguat vultus. - - 715 Ne vero multorum-hospes, neve nullius-hospes dicaris, - neve malorum socius, neve bonorum conviciator. - (715) Neque umquam perniciosam pauperiem animum-comedentem homini - patiaris exprobrare, beatorum munus sempiternorum. - Linguæ certo thesaurus inter homines optimus - 720 parcæ, plurima vero gratia modum servantis: - Sin autem malum dixeris, forsan ipse majus audies. - (720) Neve in communi convivio morosus sis - de symbolis: plurima vero gratia sumtusque minimus. - Neve umquam ex aurora Jovi libato nigrum-vinum - 725 manibus illotis, neve aliis immortalibus: - neque enim hi exaudiunt, respuunt vero etiam preces. - (725) Neu contra solem versus stans meito, - sed-etiam postquam occidit, memento, adversus orientem - neque in via, neque extra via inter-eundum meiere. - 730 Neve denuderis: Deorum quippe noctes sunt: - sedens vero in-fumeto vir prudentia doctus, - (730) aut idem ad parietem accedens bene-septæ caulæ. - Neu pudenda semine pollutus intra domum - focum juxta revelato, sed caveto. - 735 Neve a mali-ominis funebribus reversus - seminato progeniem, sed immortalium a convivio. - (735) Neve umquam perennium fluviorum pulcre-fluentem aquam - pedibus transito, priusquam precatus-fueris adspiciens pulcra - fluenta, - manus lotus amœna aqua limpida. - 740 Qui fluvium transierit, malitia vero manus illotus, - huic Dii succensent et dolores dant in-posterum. - (740) Ne vero a manu, Deorum in convivio splendido, - siccum a viridi reseca nigro ferro. - Neve umquam cythum pone super craterem - 745 bibentium: perniciosum enim in eo fatum est. - Neu domum exstruens impolitam relinquito, - (745) ne forte insidens crociat stridula cornix. - Neve ex ollis-pedatis nondum-dedicatis capiens - edito, neve lavator: quia et hisce inest pœna. - 750 Neve in immobilibus (_monimentis_) ponito, non enim mlius - _est_, - puerum duodecennem, quod virum impubem reddit: - (750) [neque duodecim mensium: æquale et hoc est.] - Neu muliebri balneo corpus abluito - vir: gravis enim ad tempus est etiam in eo - 755 pœna. Neu sacrificia in accensa incidens, - reprehende arcana: Deus sane et hæc indigne-fert. - (755) Neve umquam in alveo fluviorum mare influentium, - neu super fontes meito, sed valde evitato; - neve incacato; id enim nihilo melius est. - - 760 Sic facito: gravem vero mortalium evitato famam. - Fama enim mala est levis quidem levatu - (760) facillime, molesta vero portatu, difficilisque depositu. - Fama vero nulla omnino perit, quam-quidem multi - populi divulgant; Dea sane quædam est et ipsa. - - - ----------------------- - - - 765 Dies vero ex Jove observans bene secundum decorum, - doce servos: tricesimum mensis optimum - (765) operaque ad-inspicienda atque demensum dividendum, - quum ex-veritate populi _eum_ judicantes degunt. - Hi enim dies sunt Jove a prudente - 770 Primum primus quartusque et septimus sacer dies, - (hoc enim Apollinem ense-aureo peperit Latona), - (770) octavusque nonusque; duo quidem dies mensis - egregii crescentis mortalia opera ad-curanda, - undecimusque duodecimusque: ambo quidem boni, - 775 hic quidem ovibus tondendis, ille vero lætis segetibus - metendis: - duodecimus autem undecimo multo melior: - (775) hoc enim net fila alte-suspensa aranea - die ex pleno, quum et prudens (_formica_) acervum colligit. - Hoc vero telam instituat mulier, proponatque sibi opus. - 780 Mensis autem ineuntis decimotertio evitato - sementem incepturus: plantis vero inferendis optimus _est._ - (780) Sextus vero medius valde incommodus est plantis, - viriparus autem bonus: puellæ vero non utilis est, - neque gignendæ primum, nec nuptui collocandæ. - 785 Nec primus quidem sextus puellis gignendis - aptus, sed hœdis castrandis et gregibus ovium, - (785) stabuloque circumsepiendo pastorali benignus dies: - bonus autem viriparus: amat vero etiam convitia loqui, - mendaciaque blandosque sermones occultaque colloquia. - 790 Mensis vero octavo verrem et bovem mugientem - castrato, mulos autem duodecimo patientes-laboris. - (790) Vicesimo vero (in) magno _nono_, pleno die, prudentem virum - generato: valde enim animo sapiens est. - Bonus autem viriparus decimus, puellæ vero et quartus - 795 medius; hoc vero et oves et flexipedes camuros boves, - et canem asperis-dentibus et mulos patientes-laboris - (795) cicurato, manum imponens; cave vero iram _eorum._ - Quarto caveto finientis inchoantisque _mensis_ - doloribus animum conficias: valde sane perfectus diest _est._ - 800 Quarto autem mensis in domum uxorem ducito - auguriis observatis, quæ ad rem hanc optima. - (800) Quintos vero evitato, quia difficilesque _sunt_ et graves: - (in) quinto enim aiunt Furias servire - Horco _eo die_ nato, quem Eris peperit pestem perjuris. - 805 Medio vero septimo Cereris sacrum munus - bene valde inspiciens bene-orbiculata in area - (805) ventilato: lignicidaque secato cubicularia ligna - navaliaque ligna multa, quæ apta navibus sunt. - Quarta vero incipito naves compingere fragiles. - 810 Nonus autem medius ad vesperam melior dies. - Primus vero nonus prorsus-innoxius hominibus: - (810) bonus quidem enim et hic ad plantandum atque generandum, - viroque et mulieri: neque umquam prorsus-malus dies. - Pauci vero etiam sciunt tertium-nonum mensis optimum - 815 [ad-relinendum[TR11] dolium et jugum collo imponendum - bobus et mulis et equis celeripedibus,] - (815) navem multis-transtris celerem in nigrum pontum - ad-trahendam: pauci autem veracam dicunt - [quarto vero aperi dolium: præ omnibus sacer dies:] - 820 medium: pauci vero etiam post vicesimum mensis optimum - aurora oriente: ad vesperam autem est deterior. - (820) Hi quidem dies sunt hominibus magno commodo. - Cæteri autem intercidentes innoxii, nihil ferentes. - Alius vero alium laudat, pauci autem norunt. - 825 Interdum noverca est dies, interdum mater. - Horum _dierum,_ beatusque et fortunatus _est is,_ qui hæc - omnia - (825) sciens operatus-fuerit, inculpatus immortalibus, - auguria observans et delicta evitans. - - -[1] "Electryonis" -> "Electryonis." -[2] "Excelsa" -> "excelsa" -[3] "Oblectentur" -> "oblectentur" -[4] "Vivit" -> "vivit" -[5] "Fiunt" -> "fiunt" -[6] "fustra-laborans" -> "frustra-laborans" -[7] "antem" -> "autem" -[8] "Jam" -> "jam" -[9] "puluerulentus" -> "pulverulentus" -[10] "Mensem" -> "[Mensem" -[11] Line number "575" added. -[12] "fontisquc" -> "fontisque" -[13] "ad-relinendum" -> "[ad-relinendum" - - - FINIS. - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Hesiodi Carmina, by Hesiod - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HESIODI CARMINA *** - -***** This file should be named 53315-0.txt or 53315-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/3/3/1/53315/ - -Produced by Carolus Raeticus -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |