diff options
Diffstat (limited to 'old/52693-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/52693-0.txt | 14717 |
1 files changed, 0 insertions, 14717 deletions
diff --git a/old/52693-0.txt b/old/52693-0.txt deleted file mode 100644 index c6b3942..0000000 --- a/old/52693-0.txt +++ /dev/null @@ -1,14717 +0,0 @@ -Project Gutenberg's Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae, by Homer - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - - - -Title: Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae - Pars Secunda: Odyssea - -Author: Homer - -Editor: Ambroise Firmin Didot - -Release Date: August 1, 2016 [EBook #52693] - -Language: Latin - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HOMERI CARMINA ET CYCLI *** - - - - -Produced by Carolus Raeticus - - - - - HOMERI CARMINA - - ET CYCLI EPICI RELIQUIÆ. - - - - PARS SECUNDA: - - HOMERI - ODYSSEA - - - - PARISIIS, - - EDITORE AMBROS. FIRMIN DIDOT, - - INSTITUTI REGII FRANCIÆ TYPOGRAPHO. - SUMPTIBUS ET TYPIS. - - M DCCC XXXVIII. - - - - - Transcriber's Note: - -For the creation of this e-book the following texts have been used: - -"Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae—Graece et Latine cum Indice - Nominum et Rerum" (Parisiis, Editore Ambros. Firmin Didot, 1838) - for the extract from the _Præfatio_ and the Latin text of the - _Odyssea_. - -"Le Journal des savants" (Juin 1838, Académie des inscriptions et - belles-lettres (France), ed. Jean Cusson, Paris, p. 377-378) for - some insight into the Latin version. - -"The Iliad of Homer" (translated by Alexander Pope with notes by the - Rev. Theodore Alois Buckley, M.A., F.S.A., Project Gutenberg text - #6130) for the _Argument_ prefixed to each Book. - -All changes applied by the Transcriber to the Latin text are explained -in the footnotes. - -The Latin translation presented in this work was transcribed from a -Greek/Latin edition. It deliberately tries to stay as close as possible -to the Greek original, not only to make the Greek text more accessible, -but also for other reasons which are best explained by a review in the -French magazine "Le Journal des Savants": - - "Les poëmes homériques remontant à une si haute antiquité, et ils ont - été si différemment interprétés par les anciens Grecs eux-mêmes, que - pour donner une idée de ce monument qui nous retrace une nature et des - mœurs si opposées à celles de notre civilisation, il était - indispensable de s'astreindre, dans la traduction latine, à la fidélité - la plus rigoureuse, et à conserver les plus faibles nuances de - construction, de peur de dire autre chose, ou du moins de parler - autrement que ne le fait Homère, et de défigurer ansi la marche libre - et naïve de son langage. On a donc eu raison de conserver l'ancienne - manière de traduire Homère mot pour mot, et même d'étendre - l'application de ce système jusqu'aux limites imposées par la langue - latine. Avant les travaux de Wolf, de Heyne, de Passow, et surtout de - Buttmann, le sens de bien des mots, de bien des phrases, n'avait point - été constaté; c'est ce que la nouvelle traduction a dû faire en - changeant alors en totalité l'ancienne version, et en offrant ainsi le - résumé des travaux les plus récents. Bien des fautes de traduction qui - s'étaient transmises en quelque sorte _traditionellement,_ un grand - nombre d'incorrections, de négligences, restaient dans l'ancienne - version latine, œuvre primitive de Raphael Volaterranus et d'André - Divus; elles ont disparu dans la nouvelle et sont remplacées par une - explication claire et précise. Toutes les fois que pour faciliter - l'intelligence de certains passages difficiles on a dû insérer dans la - traduction des mots nécessaires qui ne se trouvaient pas dans - l'original, on a pris soin de mettre ces mots en caractères italiques. - Partout la diction homérique est conservée scrupuleusement, ainsi que - la marche des périodes. C'est ce qui manquait principalement aux - anciennes traductions; et cependant c'est de la liaison plus ou moins - étroite des membres de chaque phrase que résulte l'appréciation de - l'ancienneté relative des différentes parties des poésies homériques." - - - - - PRÆFATIO. - -Inceptum nostrum, quo primi in Gallia Græcos scriptores in unius -corporis æquabilitatem redigere aggressi sumus, commendatione et notis -præfationum artibus egere non videtur; sed paucis dicendum est, unde ea -quam elegimus edendi ratio pendeat. Dudum ægre tuleramus quod tot -scriptorum editiones veteribus inquinatæ vitiis vulgo circumferrentur -atque adeo sæpius repeterentur, dum exstarent eorumdem scriptorum -emendatæ et a summis criticis antiquo nitori restitutæ: annon oportuit -illorum ingeniorum, quæ optimi quique nostratium laudibus et imitatione -celebrarunt, opera popularibus nostris exhiberi pura, emendata, quantum -fieri potest libera a depravatione barbariæ quam transierant? Hoc -igitur primum et præcipue curamus, ut non solum ex optimis quæ exstant -editionibus scriptorum quisque exprimatur, sed harum etiam multas -criticis celeberrimis tradidimus denuo examinandas et emendandas; -præterea, ubicumque res videtur postulare, Regiæ Bibliothecæ -manuscriptos imus consultum. Altera cura est, ut ad intelligentiam -quoque scriptorum in Collectione nostra præstemus quod prosit -unicuique: quum enim adnotatio vel præstantissima ex arbitrio denique -pendeat commentatoris, cui plana nonnunquam videbuntur quæ aliis -obscura, _interpretationes latinas_ e regione græcorum ponere -decrevimus, utpote quæ prorsus omnia reddant, non locos selectos -illustrent. Has vero, antequam tradantur typothesis, doctissimi viri -severo examini subjectas accurate corrigunt; nonnullorum scriptorum -plane novæ parantur. Denique multum augeri putavimus editionum -nostrarum utilitatem, si boni _rerum nominumque_ _indices_ adderentur; -nam vel ii qui scriptorem aliquem sæpe legerunt, nonnunquam haud satis -meminere quo in libro ejus quove versu vel capite narretur res qua opus -habent. Ceterum e cura unicuique scriptori impensa referetur in -præfationibus. - -Homeri, ut nunc res sunt, _Wolfiana_ dari debebat recensio, quam ex -Gulielmi Dindorfii editione accurate expressimus. Interpretationes -latinæ, bono ut nobis videtur consilio, in hoc antiquissimo poeta -verbum verbo reddunt, nisi quod sæpe comtas posteriorum more periodos -ingerunt, oppositionibus distinentes, causalibus particulis vincientes, -quæ apud illum ingenue et libere procedunt. Præterea ipsis inhærent -veteris textus græci vitia, et alia quædam ex vertentium incuria nata, -plurima denique in iis vocabulis commissa, quæ recentiorum demum -criticorum et interpretum sollertia explicuit. In postremis ita versati -sumus, ut, quæ dubitatione carere et firmis niti testimoniis -viderentur, ea haud cunctanter repræsentaremus; at ubi dubitationis -aliquid superesset, sequeremur potius antiquorum interpretationem eam -quæ sententiæ aptissima esset. Hoc autem præsertim enisi sumus ut quam -proxime posset latina langua Græcorum vestigia legeremus, quo patris -poetarum membra et motus omnes, quantum per latinam vestem licebat, -conspiciendi præberentur; sed in tali incepto non potuit impediri, quin -nonnulla quæ rarissime sibi indulserunt Latini, hæc translatio offerat -frequentissime; nonnulla etiam quæ argenteam ætatem egrediuntur, recipi -necesse erat: a barbaris tamen verbis et locutionibus sedulo cavimus. -Ita, veteribus licet superstructa, hæc interpretatio pro nova esse -possit. - -[...] - -Reliquum est, ut Tu, benevole Lector, operam huic volumini impensam -æquo animo boni consulas. Vale nobisque fave. - -Parisiis, idibus Octobribus MDCCCXXXVII. - - - - - Table of Contents.[TR1] - - I. Minerva's Descent to Ithaca. - II. The Council of Ithaca. - III. The Interview of Telemachus and Nestor. - IV. The Conference with Menelaus. - V. The Departure of Ulysses from Calypso. - VI. The arrival of Ulysses at Phaeacia. - VII. The Court of Alcinous. - VIII. Games and Songs. - IX. The Adventures of the Cicons, Lotophagi and Cyclops. - X. Adventures with Aeolus, the Laestrygons, and Circe. - XI. The Descent into Hell. - XII. The Sirene, Scylla, and Charybdis. - XIII. The Arrival of Ulysses in Ithaca. - XIV. The Conversation with Eumaeus. - XV. The Return of Telemachus. - XVI. The Discovery of Ulysses to Telemachus. - XVII. The Return of Ulysses. - XVIII. The Fight of Ulysses and Irus. - XIX. The Discovery of Ulysses to Euryclea. - XX. Before the Slaughter. - XXI. The Bending of Ulysses' Bow. - XXII. The Death of the Suitors. - XXIII. The Recognition of Ulysses by Penelope. - XXIV. The Discovery of Ulysses to Laertes. - - - [TR1] Alexander Pope's translation has no title for the argument to the - 6th, 8th, 17th, 20th, 23rd, and 24th Book. Therefore one was - supplied by the Transcriber. - - - - - Odysseæ I.—Deorum concilium. Minerva adhortatur Telemachum. - -ARGUMENT: MINERVA'S DESCENT TO ITHACA. - -The poem opens within forty eight days of the arrival of Ulysses in his -dominions. He had now remained seven years in the Island of Calypso, -when the gods assembled in council, proposed the method of his -departure from thence and his return to his native country. For this -purpose it is concluded to send Mercury to Calypso, and Pallas -immediately descends to Ithaca. She holds a conference with Telemachus, -in the shape of Mantes, king of Taphians; in which she advises him to -take a journey in quest of his father Ulysses, to Pylos and Sparta, -where Nestor and Menelaus yet reigned; then, after having visibly -displayed her divinity, disappears. The suitors of Penelope make great -entertainments, and riot in her palace till night. Phemius sings to -them the return of the Grecians, till Penelope puts a stop to the song. -Some words arise between the suitors and Telemachus, who summons the -council to meet the day following. - -TEXT: - - 1 Virum dic mihi, Musa, versutum, qui valde multum - erravit, postquam Trojæ sacram urbem evertit; - multorumque hominum vidit urbes, et mores cognovit: - plurimos autem ille in mari passus-est dolores suo in animo, - 5 quærens-servare suamque animam et reditum sociorum. - Sed neque sic socios servavit, cupiens licet; - sua enim ipsorum insipientia perierunt; - stulti, qui boves Hyperionis _filii,_ Solis, - comederunt: sed hic iis abstulit reditus diem. - 10 Ex-his partim certe, dea, filia Jovis, dic et nobis. - - Tum alii quidem omnes, quotquot effugerant gravem perniciem, - domi erant, belloque elapsi atque mari; - hunc vero solum, reditus indigentem atque uxoris, - Nympha veneranda detinebat Calypso, divina inter-deas, - 15 in specubus cavis, cupiens _sibi_ maritum esse. - Sed quando jam tempus venit, circumvolventibus annis, - quo ei destinarunt dii domum redire - in Ithacam: ne tum quidem elapsus-erat ærumnis, - vel _domi_ apud suos amicos. Dii autem miserebantur omnes, - 20 præter Neptunum: is vero indesinenter irascebatur - divino Ulyssi, antequam _is_ suam in-terram pervenisset. - - Sed ille quidem Æthiopas adierat longe semotos, - (Æthiopas, qui bifariam divisi-sunt, ultimi hominum, - alii quidem ad-occidentem solem, alii vero ad-orientem) - 25 accepturus taurorumque et agnorum hecatombam. - Ibi ille delectabatur convivio assidens: at _dii_ ceteri jam - Jovis in ædibus Olympii frequentes erant. - His autem sermones orsus-est pater hominumque deûmque; - recordabatur enim in animo eximii Ægisthi, - 30 quem Agamemnonides inclytus occiderat Orestes: - hujus ille recordatus, verba inter-immortales fecit: - - Dii boni! quantum scilicet deos mortales culpant! - Ex nobis enim ajunt mala esse; ii vero etiam ipsi - sua stultitia præter-fatum calamitates patiuntur. - 35 Quemadmodum et nunc Ægisthus præter-fatum Atridæ - duxit uxorem sponsam, ipsumque occidit reversum - sciens grave exitium _ipsi imminens:_ quoniam ei prædiximus nos, - Mercurio misso, speculatore Argicida: - ut-neque ipsum occideret, neque ambiret _ejus_ uxorem: - 40 ex Oreste enim ultio erit Atridæ, - postquam pubueritque et suam desiderarit ditionem. - Sic dixerat Mercurius; sed non menti Ægisthi - persuasit bona consulens: nunc vero cumulate omnia luit. - - Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: - 45 o pater noster, Saturnie, summe regnantum, - etiam valde ille quidem merita jacet morte: - sic pereat et alius, quicunque talia fecerit! - Verum mihi de Ulysse prudenti cruciatur cor, - infelice; qui jam diu procul-ab amicis calamitates patitur - 50 insula in circumflua, ubi et umbilicus (_medium_) est maris: - insula _est_ silvosa; dea vero in _ea_ domos habitat, - Atlantis filia perniciosa-cogitantis, qui maris - omnes fundos novit, sustinetque columnas ipse - longas, quæ terramque et cœlum distinent. - 55 Hujus filia infortunatum lugentem detinet, - semperque mollibus et blandis sermonibus - demulcet, ut Ithacæ obliviscatur; verum Ulysses, - cupiens vel fumum exsilientem videre - suæ terræ, mori desiderat. Neque tibi tandem - 60 commovetur carum cor, Olympie. Nonne tibi Ulysses - Argivorum apud naves gratificabatur sacra faciendo - Troja in lata? quid illi tantum irasceris, Jupiter? - - Hanc autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter: - filia mea, quale tibi verbum exciditi septo dentium! - 65 Quomodo subinde Ulyssis ego divini obliviscerer? - qui mente quidem superat mortales, abunde vero sacra diis - immortalibus dedit, qui cœlum latum tenent? - verum Neptunus terram-continens _ei_ assiduo semper - ob-Cyclopem irascitur, quem oculo privavit, - 70 parem-deo Polyphemum, cujus robur est maximum - inter-omnes Cyclopas: Thoosa vero eum peperit nympha, - Phorcynis filia, maris infructuosi principis, - in specubus cavis Neptuno mixta. - Ex eo nempe Ulyssem Neptunus terræ-concussor - 75 non occidit, sed errabundum-arcet a patria terra. - Verum agite, nos ipsi dispiciamus omnes - de-reditu _ejus,_ ut revertatur; Neptunus autem remittat - suam iram: neque enim quicquam poterit contra omnes - immortales deos, _iis_ invitis contendere solus. - - 80 Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: - o pater noster, Saturnie, supreme regnantum, - si quidem nunc hoc gratum _est_ beatis diis, - redire Ulyssem prudentem suam domum, - Mercurium quidem inde, internuntium Argicidam, - 85 insulam in Ogygiam jubeamus-ire, ut celerrime - Nymphæ pulcris-comis edicat certam _nostram_ sententiam, - reditum Ulyssis audentis-animi, uti redeat. - Atque ego in-Ithacam profiscar, ut ei filium - magis excitem, et huic robur in mente ponam, - 90 ut-in concionem vocatis capite-comantibus Achivis, - cunctis procis interdicat, qui ei semper - pecora plurima mactant et pedes-trahentes camuros boves. - Mittam autem _eum_ in Spartam et in Pylum arenosam, - reditum sciscitaturum patris dilecti, sicubi audierit, - 95 atque ut ipsum gloria proba inter homines habeat. - - Sic fata, pedibus subligavit pulcra talaria, - immortalia, aurea, quæ ipsam ferebant tam super mare, - quam super immensam terram, simul-cum flatibus venti. - Sumsit et validam hastam, præfixam acuto ære, - 100 gravem, magnam, solidam, qua domat acies virorum - heroum, quibus quidem irascitur forti-patre-nata. - Descendit autem ab Olympi verticibus concita: - stetitque Ithacæ in populo ad vestibulum Ulyssis, - limine in aulæ; manu vero tenebat æream hastam, - 105 similis hospiti, Taphiorum ductori, Mentæ. - Invenitque inde procos superbos: hi quidem tum - talis ante januam animum oblectabant, - sedentes in pellibus boum, quos occiderant ipsi. - Præcones vero ipsis et seduli famuli, - 110 alii quidem vinum miscebant in crateribus et aquam, - alii autem spongiis multiforis mensas - abstergebant, et apponebant, et carnes multas distribuebant. - - Hanc vero longe primus vidit Telemachus deo-similis; - sedebant enim inter procos, caro mœstus corde, - 115 cernens patrem strenuum in mente, si alicunde veniens - procorum quidem dispersionem per ædes faceret, - honorem autem ipse haberet, et bonis suis imperaret. - Hæc cogitans, procis assidens, aspexit Minervam; - ivitque recta ad-vestibulum; indignabatur vero in animo, - 120 hospitem diu ad-januam stare: prope autem stans, - manum prehendit dextram, et accepit æream hastam, - et ipsam compellans verbis alatis allocutus-est: - - Salve hospes; a nobis amice-excipieris: ac deinde - cœna refectus loqueris, quid tibi opus-sit. - - 125 Sic fatus præibat, sequebaturque Pallas Minerva. - Illi vero quum jam intra domum essent excelsam, - hastam quidem _Telemachus_ statuit ferens ad columnam longam, - intra armarium bene-politum; ubi quidem aliæ - hastæ Ulyssis audentis-animi stabant multæ; - 130 ipsam vero ad sellam ducens sedere-fecit, stragulo substrato, - pulcro, artificioso: sub pedibusque scabellum erat. - Juxta autem ipse sibi sedile posuit varium, seorsum ab-aliis - procis; ne hospitem, offensum tumultu, - convivii tæderet, cum-insolentibus congressum, - 135 atque ut ipsum de patre absente interrogaret. - Aquam vero ancilla ex gutturnio profundebat ferens, - pulcro, aureo, super argenteum lebetem, - ad-lavandum; juxtaque politam stravit mensam. - Panem vero veneranda proma apposuit ferens, - 140 fercula multa apponens, largiens de-præsentibus (_repositis_); - [coquus autem carnium lances apposuit elevatas - omnigenarum, atque ipsis apponebat aurea pocula:] - præco vero eos sedulo obibat vinum-infundens. - - Ingressi-sunt autem proci superbi; qui quidem deinde - 145 ordine sedebant per sedilia sellasque. - His vero præcones quidem aquam in manus fuderunt; - panemque ancillæ accumulabant in canistris: - juvenes autem crateras coronarunt potu. - Illi vero ad cibos paratos appositos manus porrigebant. - 150 Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant - proci, ipsis quidem in mente alia curæ-erant, - cantus saltatioque: hæc enim sunt ornamenta convivii. - Præco autem in manibus citharam perpulcram posuit - Phemio, qui canebat inter procos necessitate: - 155 atque is citharam-pulsans orsus-est pulcre canere. - Verum Telemachus allocutus-est cæsiis-oculis Minervam - prope admoto capite, ut ne audirent ceteri: - - Hospes care, num etiam mihi irasceris, _ob id_ quod dixero? - his quidem hæc curæ-sunt, cithara et cantus, - 160 facile: quoniam alienum cibum impune absumunt, - viri, cujus jam alicubi alba ossa putrescunt imbre, - _vel_ jacentia in continenti, vel _illa_ in mari fluctus volvit. - Si illum utique in-Ithacam viderint reversum, - omnes optarint celeriores pedibus esse, - 165 quam ditiores auroque vestibusque. - Nunc vero ille sic periit malo fato, neque ulla nobis - recreatio _est,_ etiamsi quis terrestrium hominum - dicat rediturum-esse; ejus vero periit reditus dies. - Sed age, mihi hoc dic et vere enarra: - 170 quis _et_ unde es hominum? ubi tibi urbs, ac parentes? - quali autem in navi advenisti? quo-pacto te nautæ - duxerunt in Ithacam? quosnam _se_ esse prædicant? - neutiquam enim te pedibus existimo huv venisse. - Et mihi hoc dic vere, ut bene sciam: - 175 utrum recens adveneris, an etiam paternus sis - hospes? quoniam multi adibant viri nostram domum - alii; quippe etiam ille adire-solitus erat homines. - - Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - enimvero ego tibi hæc valde accurate narrabo. - 180 Menten Anchiali bellicosi me-profiteor esse - filium, ceterum Taphiis navigandi-studiosis impero. - Nunc vero huc cum navi deveni atque sociis, - navigans super nigrum pontum ad alienæ-linguæ homines, - in Temesen ad-quærendum æs: fero autem splendidum ferrum. - 185 Navis vero mihi illic stat ad agrum, seorsum ab-urbe, - in portu Rhetro, sub Nei silvoso. - Hospites autem invicem paternos nos-ferimus esse - ab initio, siquidem senem interroges congressus - Lærten heroem; quem non-amplius aiunt in-urbem - 190 venire, sed seorsum in agro dolores pati, - vetula cum ancilla, quæ illi cibumque potumque - apponit, quoties ipsi defatigatio membra invaserit, - reptanti per fertile-solum areæ vitibus-consitæ. - Nunc autem veni; jam enim ipsum ajebant apud-suos esse - 195 tuum patrem: verum hunc dii fallunt de-via. - Nondum enim mortuus-est in terra divinus Ulysses; - sed adhuc alicubi vivus detinetur in-lato ponto, - insula in circumflua; sævi autem ipsum viri tenent, - feri, qui alicubi illum detinent invitum. - 200 Sed nunc tibi ego vaticinabor, quemadmodum animo _meo_ - immortales injiciunt et quemadmodum perfectum-iri puto, - neutiquam vates licet-sim, neque auguriorum clare sciens: - nequaquam adhuc diu cara a patria terra - aberit, ne si ferrea quidem vincula _eum_ detinerent; - 205 excogitabit _nempe,_ quomodo redeat, quia sollertissimus est. - Sed age mihi hoc dic, et vere enarrato, - num vere ex ipso tantus filius sis Ulysse. - Vehementer enim capiteque et oculis pulcris similis-es - illi: quippe frequenter ita nos-invisebamus invicem, - 210 antequam ille in-Trojam ascendisset; quo utique alii - Argivorum principes ierunt cavis in navibus: - ex hoc neque Ulyssem ego vidi, nec me ille. - - Hanc autem rursus Telemachus prudens allocutus-est: - enimvero ego tibi, hospes, valde vere enarrabo. - 215 Mater quidem me ait ejus esse, at ego - nescio; nondum enim quisquam suum parentem ipse cognovit.[TR1] - Utinam sane ego felicis _potius_ alicujus essem filius - viri, quem in bonis uis senectus deprehendisset: - nunc vero, qui infelicissimus est mortalium hominum, - 220 ex hoc me dicunt natum-esse: quoniam tu me hoc interrogas. - - Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - non sane tibi genus dii ignobile in-posterum - dederunt, quum te talem peperit Penelope. - Sed age mihi hoc dic et vere enarrato: - 225 quodnam epulum, quæve turba hæc est? quid vero te opus _tenet?_ - convivium, an nuptiæ? quoniam haud symbola hæc sunt. - Ita mihi superbientes contumeliose videntur - convivari per domum: indignaretur vir - _hæc_ turpia multa videns, quicunque cordatus intervenisset. - - 230 Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - hospes: quandoquidem me hæc interrogas ac percontaris: - debebat quidem aliquando domus hæc locuples et integra - esse, quamdiu adhuc ille vir in-populo _suo_ erat: - nunc vero aliter statuerunt dii mala meditantes, - 235 qui illum quidem ignarum reddiderunt supra omnes - homines. Nam ne ob mortuum quidem sic lugerem, - si inter suos socios interfectus-fuisset Trojanorum in populo; - aut amicorum in manibus, postquam bellum confecisset: - tunc ei tumulum quidem fecissent universi-Achivi, - 240 atque etiam suo filio magnam gloriam parasset in-posterum. - Nunc vero ipsum inglorie Harpyiæ abripuerunt: - periit nulli-visus, nulli-auditus, mihi vero dolores fletusque - reliquit; neque amplius illum lugens defleo - solum, quoniam mihi alias dii malas curas struxerunt. - 245 Quotquot enim insulis dominantur optimates, - Dulichioque, Samoque, et nemorosæ Zacyntho, - et quotquot per asperam Ithacam imperant, - tot matrem meam ambiunt, destruuntque domum. - Hæc autem neque abnuit odiosas nuptias, nec finem - 250 facere potest: hi vero dilapidant epulantes - domum meam; brevi certe me male-perdent et ipsum. - - Hunc autem commiserata alloquebatur Pallas Minerva: - dii boni! profecto multum absentis Ulyssis - indiges, qui procis impudentibus manus injiciat. - 255 Si enim nunc veniens, domus in primis foribus - staret, habens galeam et scutum et duo hastilia, - talis, qualem ipsum ego primum vidi, - domo in nostra bibentemque seque-oblectantem, - ex Ephyra reversum ab Ilo Mermerida: - 260 profectus-erat enim et illuc celeri in navi Ulysses, - venenum mortiferum quærens, ut ipsi esset - ad-sagittas unguendas æratas: sed ille quidem non ei - dedit, quoniam deos verebatur sempiternos: - at pater illi dedit meus; amabat enim _eum_ vehementer: - 265 talis inter precos _si_ versaretur Ulysses, - omnes et brevis-fati fierent et amaris-nuptiis. - Verum enimvero hæc deorum in genibus posita-sunt, - utrum reversus _eos_ ulciscatur, an etiam non, - suis in ædibus: te vero considerare jubeo, - 270 quomodo procos expellas ex ædibus. - Verum age nunc attende et meam adverte orationem: - cras in concionem ubi-vocaveris heroas Achivos, - orationem edissere omnibus; dii vero testes adsint. - Procos quidem ad sua _quemque_ discedere jube; - 275 matrem autem, si ei animus appetit nubere, - _ea_ redeat in domum patris divitiis-præpotentis: - illi vero nuptias conficient et apparabunt dotem - amplam admodum, quantam par-est caram filiam comitari. - Tibi autem ipsi prudenter consulam, siquidem parueris: - 280 nave instructa remigibus viginti, quæ _sit_ optima, - proficiscere sciscitaturus de-patre diu absente: - si quis tibi dicat mortalium, aut rumorem audiveris - ex Jove, qui potissimum fert famam hominibus. - Primum quidem in Pylum abi, et interroga Nestorem divinum; - 285 illinc autem Spartam ad flavum Menelaum: - hic enim novissimus venit Achivorum ære-loricatorum. - Si quidem patris vitam et reditum audieris, - tum sane, vexatus licet, adhuc perduraveris annum; - sin vero mortuum audieris, neque amplius superstitem, - 290 reversus jam deinde caram in patriam terram, - tumulum illi aggere et parentalia perfice - magna valde, qualia decet; et viro matrem dato. - Atque ubi jam hæc finieris et perfeceris, - considera deinde in mente et in animo, - 295 quo-pacto procos in ædibus tuis - interficias, sive dolo, sive palam: neutiquam te decet - puerilia consectari, quoniam non-amplius ea-ætate es. - An non audis qualem gloriam consecutus-est divinus Orestes - omnes apud homines, postquam interfecit patris-occisorem, - 300 Ægisthum dolosum, qui illi patrem inclytum interemerat? - et tu, amice (admodum enim te video pulcrumque magnumque), - strenuus esto; ut aliquis te etiam posterorum laudet. - At ego ad navem celerem descendam jam, - atque _ad_ socios, qui me fortasse perægre-ferunt exspectantes: - 305 tibi vero ipsi _istud_ curæ-sit, et meos observa sermones. - - Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - hospes, profecto quidem hæc amico animo dicis, - sicut pater suo filio; et nunquam obliviscar eorum. - Sed age nunc mane, accelerans licet iter, - 310 ut lotusque oblectatusque caro corde - donum habens ad navem eas, gaudens in animo, - pretiosum, valde-pulcrum, quod tibi munus-reponendum erit - ex me, qualia amici hospites hospitibus dant. - - Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: - 315 ne me amplius nunc detine, cupidum quidem itineris. - Donum vero, quodcunque _te_ mihi dare tuum cor jubet, - rursus redeunti da, domum ferendum, - etiam valde pulcrum eligens: tibi vero dignum erit retributione. - - Sic quidem locuta abiit cæsiis-oculis Minerva: - 320 avis autem ut Anopæa avolavit; huic vero in animo - indidit robur et audaciam, recordarique eum fecit patris - magis adhuc quam antea. Hic autem, mente sua considerans, - obstupuit in animo; suspicatus-est enim deum esse. - Continuo vero procos adibat deo-similis vir. - - 325 Illis autem cantor cantabat inclytus: ipsi vero tacite - sedebant audientes; ille autem Achivorum reditum canebat - gravem, quem ex Troja _iis_ decreverat Pallas Minerva. - - Hujus autem e-superiore-parte-domus animo advertit divinum - cantum - filia Icarii, prudens Penelope: - 330 scalamque altam descendit suæ domus, - non sola, simul eam et ancillæ duæ sequebantur. - Hæc vero quando jam ad-procos pervenerat, divina inter mulieres - stetit juxta postem domus affabre structæ, - Genis prætendens tenuia capitis-redimicula: - 335 ancilla vero ei proba utrinque astabat. - Lacrimans autem deinde alloquebatur divinum cantorem: - - Phemie, multa enim alia mortalium oblectamenta nosti, - gesta hominumque deorumque, quæ celebrant cantores: - horum unum ipsis cane assidens; illi autem silentio - 340 vinum bibant: ab-hoc vero desine cantu - tristi, qui mihi perpetuo in pectoribus carum cor - affligit; quippe me inprimis invasit luctus immensus. - Tale enim caput desidero, memor semper - viri, cujus gloria lata _est_ per Helladem et medium Argos. - - 345 Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - mater mea, quid igitur moleste-fers, jucundum cantorem - oblectare, utcunque illi mens impellitur? non sane cantores - in-causa _sunt,_ sed fere Jupiter in causa _est,_ qui dat - _dona_ viris ingeniosis _ita,_ ut vult, unicuique. - 350 Huic vero non reprehensio _est_ Danaorum malam sortem canere: - eum enim cantum magis celebrant homines, - quicunque auditoribus novissimus adsit. - Tibi vero sustineat cor et animus audire; - non enim Ulysses solus perdidit reditus diem - 355 in Troja: multi vero et alii viri perierunt. - Sed in thalamum profecta, tua ipsius opera administra, - telamque et colum, et ancillis impera - opus _suum_ ut-obeant: sermo vero viris curæ-erit - omnibus, maxime vero mihi; hujus (_mei_) enim imperium est in- - domo. - - 360 Illa quidem attonita, rursus in-thalamum ivit; - filii enim dictum prudens posuit-in animo. - Ad superiorem autem domum ubi-ascenderat cum ancillis mulieribus, - flebat deinde Ulyssem, carum maritum, donec ipsi somnum - dulcem palpebris immisit cæsiis-oculis Minerva. - - 365 Proci vero tumultuabantur per ædes umbrosas; - omnes autem optabant juxta _eam_ in lectis recumbere. - Illis vero Telemachus prudens incepit sermonem:[TR2] - - Matris meæ proci, superba contumelia instructi, - nunc quidem convivantes delectemur, neque clamor - 370 adsit: nam hoc honestum est, audire cantorem - talem, qualis hic est, diis assimilis voce. - Mane vero in-concionem consideamus euntes - omnes: ut vobis sermonem audenter renuntiem, - exire ex-ædibus; alias vero parate dapes, - 375 vestra bona edentes, alternantes per domos. - Si vero vobis videtur hoc satius et melius - esse, viri unius victum impune perdere, - absumite; ego vero deos invocabo sempiternos, - si quando Jupiter dederit vindicatum facta _hæc_ iri; - 380 inulti forte deinde intra ædes perituri-sitis. - - Sic ait: illi vero omnes mordicus in labiis hærentes - Telemachum admirabantur, quod audacter loquereter. - - Hunc autem rursus Antinous allocutus-est, Eupithei filius:[TR3] - Telemache, certe admodum te docuerunt dii ipsi - 385 et grandiloquum esse, et audenter concionari: - ne te utique in circumflua Ithaca regem Saturnius - constituat; quod tibi genere paternum est. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Antinoe, an mihi irasceris, _ob id_ quod dixero? - 390 Et hoc vellem, Jove utique dante, accipere. - An putas hoc pessimum inter homines esse? - neutiquam enim malum _est,_ regem-esse? statimque ei domus - dives fit, et honoratior ipse. - Sed certe reges Achivorum sunt etiam alii - 395 multi in circumflua Ithaca, juvenes et senes; - horum aliquis hoc _munus_ habeat, siquidem mortuus-est divinus - Ulysses: - at ego domus dominus ero nostræ - ac servorum, quos mihi bello-acquisivit divinus Ulysses. - - Hunc autem rursus Eurymachus, Polybi filius, contra allocutus- - est: - 400 Telemache, nempe hæc deorum in genibus posita-sunt, - quisnam in circumflua Ithaca dominabitur Achivorum: - bona vero ipse habeas, et ædibus tuis imperes. - Ne enim talis veniat vir, qui te invitum violentia - bonis spoliaturus-sit, Ithaca adhuc habitata. - 405 Sed volo te, optime, de hospite interrogare, - unde _venerit_ ille vir, quali autem se-profiteatur esse - e-terra; ubinam ei genus et patrium solum; - an tibi nuntium patris affert venientis? - an suum ipsius debitum expetens huc venit? - 410 ut exsiliens statim abiit, nec sustinuit, - ut-cognosceremus; nequaquam enim vilis _hominis_ vultum ferebat. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Eurymache, certe reditus periit patris mei: - neque itaque nuntio amplius credo, sicunde venerit: - 415 nec vaticinium curo, si-quod mater - in domum vocato ex-vate sciscitetur. - Hospes vero hic meus paternus e Tapho est; - Menten Anchiali bellicosi se-profitetur esse - filium; ac Taphiis navigandi-studiosis imperat. - - 420 Sic dixit Telemachus; mente vero immortalem deam agnovit. - Hi autem ad saltationem et suavem cantum - conversi oblectabantur; exspectabantque vesperum advenire. - His autem se-oblectantibus, niger vesper supervenit; - tunc vero dormituri iverunt domum quisque. - 425 Telemachus autem, ubi ei thalamus perpulcræ aulæ - sublimis ædificatus-erat, conspicuo in loco, - illic lectum conscendit, multa mente reputans. - Simulque cum eo ardentes faces ferebat proba sciens - Euryclea, Opis filia Pisenoridæ: - 430 quam olim Laertes emerat facultatibus suis, - primum pubescentem, pretiumque-vigini-boum dederat; - æque autem ipsam ac-pudicam uxorem honorabat in ædibus; - lecto vero nunquam _ei_ mixtus est; sed iram vitabat uxoris: - hæc cum-eo-simul ardentes faces ferebat, et ipsum maxime - 435 ancillarum amabat, et enutrierat parvulum. - Aperuit autem januas thalami firmiter structi: - sedebat vero in lecto, mollemque exuebat tunicam; - et eam quidem aniculæ prudentis injecit manibus. - Hæc quidem, plicata et aptata tunica, - 440 ad-paxillum suspensa juxta tornatos lectos, - profecta-est ire e thalamo; januam autem attraxit annulo - argenteo: in _eo_que pessulum obtendit loro. - Hinc ille per-totam-noctem, tectus ovis florida-lana, - meditabatur mente sua iter, quod _ipsi_ designaverat Minerva. - - - [TR1] "congnovit" -> "cognovit" - [TR2] "sermonem;" -> "sermonem:" - [TR3] "filius." -> "filius:" - - - - - Odysseæ II.—Ithacensium concio. Telemachi profectio. - -ARGUMENT: THE COUNCIL OF ITHACA. - -Telemachus in the assembly of the lords of Ithaca complains of the -injustice done him by the suitors, and insists upon their departure -from his palace; appealing to the princes, and exciting the people to -declare against them. The suitors endeavour to justify their stay, at -least till he shall send the queen to the court of Icarius her father; -which he refuses. There appears a prodigy of two eagles in the sky, -which an augur expounds to the ruin of the suitors. Telemachus then -demands a vessel to carry him to Pylos and Sparta, there to inquire of -his father's fortunes. Pallas, in the shape of Mentor (an ancient -friend of Ulysses), helps him to a ship, assists him in preparing -necessaries for the voyage, and embarks with him that night; which -concludes the second day from the opening of the poem. The scene -continues in the palace of Ulysses, in Ithaca. - -TEXT: - - 1 Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - surrexit inde e lecto Ulyssis dilectus filius, et - vestes sibi-induit: ac gladium acutum suspendit ab-humero, - pedibus autem sub nitidis ligavit pulcra calceamenta; - 5 profectusque-est ire e cubiculo, deo similis coram. - Continuo autem præcones argutos jussit - convocare ad-concionem capite-comantes Achivos. - Hi quidem convocabant: illi vero congregabantur perceleriter. - Ac postquam convenerant, in-unumque-congregati-erant, - 10 profectus-est ire in concionem; manu autem tenebat æream hastam; - non solus, simul eum canes pedibus veloces sequebantur: - divinam autem in-eum gratiam defundebat Minerva. - Ipsum vero omnes cives advenientem admirabantur: - consedit autem in patris sella; cesseruntque[TR1] _ei_ senes. - 15 His vero deinde heros Ægyptius cœpit concionari, - qui jam senio incurvus erat et plurima norat. - Etenim hujus dilectus filius cum divino Ulysse - ad Ilium generosis-equis-fœcundum ierat cavis in navibus, - Antiphus bellator: illum vero sævus interfecit Cyclops - 20 in spelunca cava, ultimamque sibi paravit cœnam. - Tres vero ei alii erant: et unus quidem inter-procos versabatur, - Eurynomus; duo autem curabant paterna opera: - sed neque sic illius oblitus-erat, lugens et dolens. - His ille lacrimans concionatus-est, et dixit: - - 25 Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dixero; - neque unquam a-nobis concilium factum-est, nec consessus, - ex quo Ulysses divinus abiit cavis in navibus. - Nunc vero quis huc congregavit? quem necessitas tantum incessit - sive juniorum virorum sive _eorum_ qui seniores sunt? - 30 an aliquem nuntium de-exercitu audivit veniente, - quem nobis clare enarret, quum prior audiverit? - an quippiam publicum aliud declarat et concionatur? - probus mihi videtur esse, utilis _civis._ Utinam ei ipsi - Jupiter bonum perficiat, quodcunque mente sua cogitat! - - 35 Sic ait: gaudebat autem omine Ulyssis carus filius, - nec inde diu sedit, sed cepit-impetum concionandi; - stetitque in-media concione; sceptrum autem ei imposuit in-manum - præco Pisenor, prudentia consilia sciens. - Primum deinde senem alloquens dixit: - - 40 O senex, non procul hic _est_ vir (statim autem cognosces - ipse), - qui populum congregavi; potissimum autem me dolor incessit. - Neque ullum nuntium de-exercitu audivi veniente, - quem vobis clare enarrem, quum prior audiverim: - neque quicquam publicum aliud declaro nec concionor; - 45 sed meum ipsius negotium: quod mihi malum incidit domui, - duplex: unum, _quod_ patrem strenuum perdidi, qui olim inter vos - ipsos imperabat, paterque velut, mitis erat; - nunc autem etiam longe majus, quod jam brevi domum omnem - prorsus evertet, victumque _nostrum_ plane disperdet. - 50 Matri meæ proci ingruerunt nolenti, - eorum virorum cari filii, qui hic quidem sunt principes: - qui patris _ipsius_ in domum reformidant ire - Icarii, ut ipse dotet filiam, - detque cui voluerit et _qui_ ipsi gratus venerit. - 55 Illi vero in nostram _domum_ commeantes diebus omnibus, - boves mactantes, et oves, et pingues capras, - splendide-convivantur, bibuntque nigrum vinum - temere: _nostra_ vero plurima absumuntur. Non enim adest vir, - qualis Ulysses erat, _qui_ malum a domo arceat. - 60 Nos vero neutiquam _sumus_ tales qui-arceamus: (profecto inde - ignavique reperiemur, ac non periti roboris:) - _aliter_ certe _malum_ arcerem, siquidem mihi vis adesset. - Non enim jam tolerabilia facinora patrata-sunt, neque honeste - domus mea periit; indignemini et ipsi, - 65 aliosque revereamini vicinos homines, - qui circumhabitant: deorum vero timete iram, - ne-quid rependant, irati propter-mala facinora. - Oro et per-Jovem Olympium, et _per_ Themidem, - quæ hominum concilia et solvit et cogit. - 70 abstinete, amici, et me solum sinite dolore mœsto - affligi: nisi forte quippiam pater meus, probus Ulysses, - infensus malis affecit bene-ocreatos Achivos; - quæ mihi rependentes, malis _me_ afficite infensi, - istos incitantes. Mihi vero satius esset, - 75 vos absumere opesque-reconditas proventumque: - si vos comedissetis, fortasse olim etiam retributio foret. - Tamdiu enim per urbem _vos_ insectaremur verbis, - bona repetentes, donec omnia reddita-essent: - nunc vero mihi insanabiles dolores injicitis animo. - - 80 Sic ait iratus, ac sceptrum projecit in-terram, - lacrimas profundens: commiseratio autem cepit populum omnem. - Tunc ceteri quidem omnes taciti erant, nec quisquam ausus-est - Telemacho verbis respondere asperis; - Antinous vero ipsum solus respondens allocutus-est: - - 85 Telemache altiloque, animi impotens, quid locutus-es, - nos dedecorans! vis vero _nobis_ maculam inferre. - Tibi autem neutiquam proci Achivorum in-causa sunt, - sed cara mater, quæ sane perquam versutias callet. - Jam enim tertius est annus, citoque aderit quartus, - 90 ex quo eludit animum in pectoribus Achivorum. - Omnes quidem sperare-facit, et promittit viris singulis, - nuntios mittens; mens autem ei alia cogitat. - Ipsa vero dolum hunc alium in mente excogitavit: - exorsa magnam telam in ædibus texebat, - 95 subtilem et immensam; continuoque nos allocuta-est: - juvenes, mei proci, quandoquidem obiit divinus Ulysses, - manete, urgentes meas nuptias, donec vestem - perfecero (ne mihi vana fila pereant) - Laerti heroi sepulcralem; in _tempus_ quo ipsum - 100 fatum triste abstulerit longum-sternentis mortis; - ne-qua me in populo mulierum-Achivarum culpet, - si absque tegumento jaceat, multa qui-possedit. - Sic ait; nobis vero inde _ei_ obsecutus-est animus generosus. - Atque ibi interdiu quidem texebat magnam telam, - 105 per-noctes vero dissolvebat, postquam faces sibi-apposuerat. - Sic triennio quidem latebat dolo, et persuadebat Achivis: - sed quum quartus venit annus, et advenerunt horæ, - tum vero demum aliqua dixit mulierum, quæ bene norat, - et ipsam dissolventem invenimus pulcram telam. - 110 Sic eam quidem perfecit, etiam nolens, per necessitatem. - Tibi vero sic proci respondent, ut scias - ipse tuo animo, sciantque omnes Achivi. - Matrem tuam dimitte; jube autem ipsam nubere - illi, cuicunque pater jusserit, et _qui_ placuerit ipsi. - 115 Si vero adhuc vexabit multo tempore filios Achivorum, - ea cogitans in animo, quæ ei abunde dedit Minerva, - operaque scire præpulcra, et mentem bonam, - et versutias, quales nondum ullam audivimus nec veterum - earum quæ olim fuerunt pulcris-comis Achivæ, - 120 Tyroque, Alcmeneque, pulcramque-coronam-gerens Mycene: - harum nulla similia commenta Penelopæ - norat: at hoc quidem probum non cogitavit: - tandiu igitur victumque tuum et bona edent, - quamdiu illa hunc habebit animum, quem illi nunc - 125 in pectoribus posuere dii: magnam quidem gloriam sibi - comparat, at tibi desiderium multi victus (_divitiarum_): - nos vero nec ad negotia _nostra_ prius ibimus, nec usquam alio, - antequam ipsa nupserit Achivorum cuicunque voluerit. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - 130 Antinoe, nullo-modo fas-est ex-ædibus invitam expellere - quæ me peperit, quæ me enutrivit; pater autem meus alibi terræ, - vivit ille, vel mortuus-est: durum vero me multa reddere - Icario, si ipse volens matrem dimisero. - Ex patre enim mala patiar, aliaque deus - 135 dabit; quippe mater odiosas imprecabitur Furias, - a-domo discedens; reprehensio vero mihi ex hominibus - erit: itaque nunquam hunc ego sermonem dicam. - Vester vero siquidem animus indignatur ipsorum, - exite mihi domo, aliasque parate dapes, - 140 vestra bona comedentes, alternantes per domos. - Si vero vobis videtur hoc satius et melius - esse, viri unius victum impune perdere, - absumite; ego vero deos invocabo sempiternos, - si unquam Jupiter dederit vindictæ opera fieri: - 145 inulti forte deinde intra domos perieritis. - - Sic ait Telemachus: huic vero duas-aquilas late-sonans Jupiter - ex-alto a vertice montis demisit volantes. - Hæ autem aliquamdiu quidem volabant cum flatibus venti, - propinquæ invicem, contendentes alis: - 150 sed quum jam ad-mediam concionem clamosam pervenissent, - ibi in-gyrum-flexæ concusserunt alas densas, - aspexeruntque omnium capita, portendebantque mortem: - atque ut-se-laniarant unguibus circa malas et colla, - ad-dextram volarunt perque ædes et _per_ urbem ipsorum. - 155 Admirati-sunt autem aves, postquam viderunt oculis, - agitaruntque in animo, quæ perfectum-iri imminebat. - Inter-hos vero et locutus-est senex heros Halitherses - Mastorides: hic enim solus æquales superabat - auguria dijudicando et fatalia edicendo: - 160 hic ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit: - - Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dixero: - procis vero potissimum significans hæc dico. - Illis enim ingens periculum imminet: non enim Ulysses - diu seorsum ab-amicis suis aberit; sed alicubi jam, - 165 prope quum-sit, his cædem et fatum struit - omnibus; pluribus vero etiam aliis malum erit, - qui habitamus Ithacam undique-conspicuam. Sed longe ante - consideremus, quomodo _ipsos_ compescamus: ii vero etiam per-se - quiescant: etenim ipsis continuo hoc utilius est. - 170 Non enim inexpertus vaticinor, sed bene sciens: - etenim illi dico perfecta-esse omnia, - ut ei narraveram, quando ad-Ilium ascendebant - Argivi, cumque ipsis abiit ingeniosus Ulysses: - dixi, _eum_ mala multa passum, amissisque omnibus sociis, - 175 incognitum omnibus, vicesimo anno - domum venturum: hæc jam nunc omnia perficiuntur. - - Hunc rursus Eurymachus, Polybi filius, contra allocutus-est: - o senex, eia age nunc vaticinare tuis liberis, - domum profectus, ne forte quid mali patiantur in-posterum: - 180 hæc autem ego te longe _sum_ præstantior vaticinatu. - Aves vero multæ sub radiis solis - volitant, neque omnes _sunt_ fatales; ceterum Ulysses - periit procul: utinam etiam tu periisse cum illo - deberes: non tanta vaticinans concionareris, - 185 nec Telemachum iratum sic incitares, - tuæ domui donum exspectans, si quod præbeat. - Sed tibi edico, quod et perfectum erit: - si juniorem virum, veteraque multaque sciens, - deceptum verbis incitaveris ad-irascendum, - 190 ei quidem ipsi primum perniciosius erit; - [efficere autem omnino nihil poteris illorum gratia:] - tibi vero, senex, mulctam infligemus, quam in animo - luens ægre-feras: gravisque tibi erit dolor. - Telemacho autem in primis ego suadebo ipse: - 195 matrem suam ad patris _domum_ jubeat redire; - ei vero _ibi_ nuptias facient, et parabunt dotem - amplam valde, quantam convenit caram filiam comitari. - Non enim antea quieturos puto filios Achivorum - a-conjugii-ambitu molesto; quia neminem timemus omnino, - 200 nec sane Telemachum, valde licet multiloquus sit: - neque vaticinium curamus, quod tu, senex, - loqueris irritum; odio-eris autem adhuc magis. - Bona vero rursus male absumentur, neque unquam patria - erunt, dum hæc (_Penelope_) differat Achivos - 205 suis nuptiis; nos vero rursus, exspectantes diebus omnibus, - propter virtutem contendimus, neque ad alias - imus, quas conveniens ducere est unicuique. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Eurymache atque alii quotquot proci _estis_ generosi, - 210 de-istis quidem non vos amplius oro, neque concionor: - jamjam enim hæc sciunt dii et omnes Achivi. - Sed age mihi date navem celerem, et viginti socios, - qui mihi hinc et illinc pertranseant viam _maris._ - Proficiscar enim in Spartam et in Pylum arenosam, - 215 reditum sciscitaturus patris diu absentis, - si quis mihi dicat mortalium, aut rumorem audiam - ex Jove, quæ potissimum fert famam hominibus. - Si quidem patris vitam et reditum audivero, - sane, vexatus licet, adhuc perduraverim in-annum: - 220 si vero mortuum audivero, neque amplius superstitem, - reversus jam inde caram in patriam terram, - tumulum illi aggeram, et parentalia perficiam - plurima, quanta decet, et viro matrem dabo.[TR2] - - Ille quidem sic locutus consedit. His autem surrexit - 225 Mentor, qui Ulyssis eximii erat sodalis; - et _is_ ei proficiscens in navibus, commisit domum totam, - utque-parerent seni, et ipse firme omnia custodiret: - qui-ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit: - - Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dixero: - 230 ne quis amplius benignus, mansuetus et mitis sit - sceptriger rex, neque mente justa sciens, - sed semper difficilisque sit, et injusta faciat. - Adeo nullus recordatur Ulyssis divini - civium, quibus præfuit, paterque velut mitis erat. - 235 Verum enimvero procos superbos nequaquam invideo - committere facinora violenta malis-consiliis mentis: - sua enim objectantes capita comedunt violenter - domum Ulyssis, quem non-amplius putant rediturum-esse. - Nunc autem cetero populo succenseo, quod-adeo omnes - 240 sedeatis muti, ac neutiquam adorientes verbis - pauciores procos compescatis, multi quum-sitis. - - Hunc autem Evenorides Leocritus contra allocutus-est: - Mentor noxie, ingenio stolide, quale locutus-es, - nos adhortans ut-compescant! Difficile vero _erit_ - 245 viris etiam pluribus pugnare _nobiscum_ de convivio. - Etenim si Ulysses Ithacensis ipse adveniens - convivantes per domum suam procos illustres - expellere domo cogitaret in animo, - non ipso lætaretur uxor, quantumvis valde desiderans, - 250 veniente; sed _is_ ibi sævam mortem obiret, - si cum-pluribus pugnaret; tu vero non recte locutus-es. - Sed age, cives quidem dispergamini ad opera unusquisque; - huic autem properabit Mentor iter, et Halitherses, - qui ei a principio paterni sunt amici. - 255 Sed, puto, etiam diu sedens, nuntios - percontabitur in Ithaca; perficiet vero iter hoc nunquam. - - Sic igitur locutus-est, solvitque concionem celerem. - Atque hi quidem dispergebantur suam ad domum quisque: - proci vero ad ædes iverunt divini Ulyssis. - - 260 Telemachus autem seorsum profectus ad litus maris, - manus quum-lavisset e-cano mari, supplicabat Minervæ: - - Audi me, qui heri deus venisti nostram domum, - et me in navi jussisti per obscurum pontum, - reditum sciscitaturum patris diu absentis, - 265 proficisci: hæc vero omnia impediunt Achivi, - proci autem potissimum, male superbientes. - - Sic ait precans: prope autem illum venit Minerva, - Mentori similis tum corpore, tum etiam voce; - et eum compellans verbis alatis allocuta-est: - - 270 Telemache, neque in-posterum ignavus eris, nec imprudens. - Si quidem tibi tui patris instillatus-est animus fortis, - qualis ille erat ad-perficiendum opusque dictumque, - non tibi deinde vanum iter erit, neque irritum: - si vero non illius es filius et Penelopes, - 275 non te-quidem deinde spero perfecturum-esse quæ moliris. - Pauci etenim filii similes patri sunt; - plerique pejores, pauci vero patre meliores. - Sed quoniam neque in-posterum ignavus eris nec imprudens, - nec te penitus prudentia Ulyssis reliquit, - 280 spes tibi deinceps _est te_ perfecturum hæc opera. - Ideo nunc procorum quidem sine consiliumque mentemque - insipientium, quoniam neutiquam prudentes, nec justi _sunt;_ - neque omnino sciunt mortem, ac fatum atrum, - quæ jam illis imminet, die uno omnes ut-pereant. - 285 Tibi vero profectio non-amplius longe aberit quam tu moliris. - Talis enim tibi amicus ego paternus sum, - qui tibi navem celerem parabo, et simul comitabor ipse. - Sed tu quidem ad domos profectus procis intersis, - apparaque viatica et vasis conde singula, - 290 vinum in amphoris, et farinam, medullam hominum, - utribus in densis; ego vero per populum socios - statim voluntarios colligam: sunt autem naves - multæ in circumflua Ithaca, novæ et veteres: - harum quidem tibi ego providebo _eam_ quæ optima _sit;_ - 295 statimque instructam deducemus in-latum mare. - - Sic dixit Minerva, filia Jovis: neque amplius diu - Telemachus morabatur, postquam deæ audiverat vocem. - Profectusque-est ire ad domum, suo mœstus animo: - invenit autem procos superbos in ædibus, - 300 capras excoriantes, porcosque assantes in aula. - Antinous autem ridens obviam ivit Telemacho; - inque ejus hæsit manu, verbumque dixit et elocutus-est: - - Telemache altiloque, animi impotens, ne-quid tibi aliud - in pectoribus malum sit-curæ opusque verbumque, - 305 sed mihi ede, et bibe, sicut antea quidem. - Ista autem tibi plane omnia perficient Achivi, - navem, et delectos remiges, ut ocyus pervenias - in Pylum divinam, ad-quærendam inclyti patris famam. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - 310 Antinoe, nequaquam licet insolentibus cum vobis - convivarique invitum, et lætari quietum. - An non satis _est,_ quod antea absumsistis multas et eximias - possessiones meas, proci; ego autem adhuc infans eram? - Nunc vero quum jam adultus sum, et aliorum orationem audiens - 315 percipio, et jam mihi augescit intus animus, - tentabo, quomodo vobis malum fatum immittam, - sive Pylum profectus, sive hic, hoc in populo. - Proficiscar quidem (neque vanum iter erit, quod dico), - in-aliena-navi; neque enim navis compos, nec remigum - 320 fio: sic utique vobis visum-est melius esse. - - Dixit, et ex manu manum traxit Antinoi - facile: proci autem per domum convivium apparabant. - Hi vero cavillabantur et illudebant _ei_ verbis: - sic autem aliquis dicebat juvenum superbientium: - - 325 Profecto magnopere Telemachus cædem nobis molitur: - aut aliquos ex Pylo ducet auxiliatores arenosa, - aut ille etiam ex Sparta; quandoquidem sane cupit vehementer; - aut etiam in Ephyram vult, pinguem terram, - proficisci, ut inde mortifera venena afferat, - 330 injiciatque crateri, et nos omnes perdat. - - Alius autem rursus dicebat juvenum superbientium: - quis vero scit, an non et ipse profectus cava in navi, - longe ab-amicis pereat, errans, sicut Ulysses? - Sic etiam magis augeret laborem nobis: - 335 bona enim omnia divideremus, domum vero tum - illius matri daremus habendam, atque _ei,_ qui _illam_ duxerit. - - Sic dixere: ille vero in-alte-tectum penum descendit patris, - amplum, ubi cumulatum aurum et æs jacebat, - vestisque in cistis, abundeque odoriferum oleum: - 340 ibique dolia vini veteris dulcis-potu - stabant, merum divinum potum in-se continentia, - ordine ad murum aptata: si-quando Ulysses - domum reverteretur, etiam dolores multos passus. - Clausiles vero impositæ-erant fores accurate aptatæ, - 345 bifores: intus autem mulier proma noctesque diesque - erat, quæ omnia asservabat mentis magna-prudentia, - Euryclea, Opis filia Pisenoridæ. - Hanc tum Telemachus allocutus-est, in-penum vocatam: - - Nutrix, age jam mihi vinum in amphoris hauri - 350 suave, quale post illud dulcissimum _est,_ quod tu servas, - illum exspectans infelicem, siquando venerit - generosus Ulysses, mortem et fatum elapsus. - Duodecim vero imple, et operculis apta omnes.[TR3] - Ac mihi farinam infunde bene-consutis utribus: - 355 viginti autem sint mensuræ molitæ frumenti farinæ. - Ipsa vero sola scias: hæc autem conferta omnia adsint: - sub-noctem enim ego _ea_ accipiam, quando jam - mater in superna-conclavia ascenderit, somnumque cogitarit. - Proficiscar enim in Spartam et in Pylum arenosam, - 360 reditum sciscitaturus patris cari, sicubi audiero. - - Sic dixit; ejulavit vero cara nutrix Euryclea, - et lugens, verbis alatis _eum_ allocuta-est: - - Cur vero tibi, care fili, in mente hæc cogitatio - est? quonam autem vis ire multam per terram, - 365 solus quum-sis _filius_ dilectus? ille vero periit longe a- - patria, - generosus Ulysses, alieno in populo. - Hi vero tibi statim profecto mala machinabuntur posthac, - ut dolo pereas; hæc vero ipsi omnia divident. - Verum mane hic, tuis insidens; neque omnino te oportet - 370 per pontum infructuosum mala pati, neque errare. - - Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - confide, nutrix: quippe nequaquam sine deo hoc consilium _est._ - Sed jura, _te_ non matri caræ hæc dicturam, - priusquam quando undecimaque duodecimaque _dies_ affuerit, - 375 aut ipsa desiderarit, et me-discessisse resciverit: - ut ne flens corpus pulcrum lædat. - - Sic igitur dixit; anus vero deorum magnum jusjurandum juravit. - Ac postquam juraverat, perfeceratque jusjurandum, - statim inde illi vinum in amphoris hausit; - 380 atque ei farinam infudit bene-consutis utribus; - Telemachus vero domos ingressus, cum-procibus versabatur. - - Tum rursus aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva; - Telemachoque assimilata urbem obibat quaquaversum, - et singulis viris astans dicebat sermonem: - 385 vesperi vero ad navem celerem congregari jubebat. - Ipsa autem porro Noemonem, Phronii clarum filium, - poscebat navem celerem; ille vero ipsi lubens promisit. - - Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ. - Et tunc navem celerem in-mare protraxit, omniaque in ipsa - 390 armamenta posuit, quæ naves bene tabulatæ ferunt; - statuitque in extremitate portus; circum autem strenui socii - frequentes congregabantur: deaque hortabatur singulos. - - Tunc rursus aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva: - festinavit ire ad ædes Ulyssis divini; - 395 ibi procis dulcem somnum infudit, - fallebatque bibentes; e-manibus _ipsis_ excutiebat pocula. - Hi autem dormitum festinabant in urbem, neque amplius diu - sedebant, quia ipsis somnus palpebris incidebat. - Sed Telemachum allocuta-est cæsiis-oculis Minerva, - 400 evocatum ex-ædibus bene-habitatis, - Mentori similis tum corpore, tum etiam voce: - - Telemache, jam quidem tibi bene-ocreati socii - sedent ad-remigium, tuum exspectantes impulsum: - sed eamus, ne diutius differamus iter. - - 405 Sic igitur locuta præcessit Pallas Minerva - celeriter; ille autem continuo post vestigia ibat deæ. - Ac postquam ad navem devenerant et mare, - invenerunt deinde in litore capite-comantes socios. - Hos vero allocuta-est divina vis Telemachi: - - 410 Adeste, amici, viatica afferamus: omnia enim jam - conferta _sunt_ in domo: mater vero mea neutiquam scit, - neque aliæ ancillæ; una autem sola rem audivit. - - Sic igitur locutus præcessit; illi simul sequebantur. - Ipsi vero inde omnia ferentes bene-tabulata in navi - 415 deposuerunt, ut præcepit Ulyssis carus filius. - Inde Telemachus navem conscendit, præibat autem Minerva, - navisque in puppe consedit; prope autem eam - sedebat Telemachus: illi vero retinacula solverunt; - atque etiam ipsi _nave_ conscensa in transtris considebant. - 420 His vero secundum ventum misit cæsiis-oculis Minerva, - acrem Zephyrum, sonantem per obscurum pontum. - Telemachus autem socios adhortatus[TR4] jussit - armamenta tractare: hi vero adhortanti auscultarunt. - Malum autem abiegnum cavam intra basem - 425 statuerunt elevatum, et rudentibus colligarunt: - trahebantque vela alba bene-tortis loris-bubulis. - Flatu autem implevit ventus medium velum; ac fluctus circa - carinam ater valde resonabat, nave eunte: - hæc vero currebat per fluctum conficiens viam. - 430 Quumque-ligassent inde armamenta celerem per navem nigram, - statuerunt crateras, coronatos vino: - libabantque immortalibus diis sempiternis; - ex omnibus vero potissimum Jovis oculis-cæsiæ filiæ. - Per-totam-noctem quidem illa et mane conficiebat iter. - - - [TR1] "cesserunt que" -> "cesseruntque" - [TR2] "dabo," -> "dabo." - [TR3] "omnes" -> "omnes." - [TR4] "ad hortatus" -> "adhortatus" - - - - - Odysseæ III.—Quæ in Pylo facta. - -ARGUMENT: THE INTERVIEW OF TELEMACHUS AND NESTOR. - -Telemachus, guided by Pallas in the shape of Mentor, arrives in the -morning at Pylos, where Nestor and his sons are sacrificing on the sea- -shore to Neptune. Telemachus declares the occasion of his coming: and -Nestor relates what passed in their return from Troy, how their fleets -were separated, and he never since heard of Ulysses. They discourse -concerning the death of Agamemnon, the revenge of Orestes, and the -injuries of the suitors. Nestor advises him to go to Sparta, and -inquire further of Menelaus. The sacrifice ending with the night, -Minerva vanishes from them in the form of an eagle: Telemachus is -lodged in the palace. The next morning they sacrifice a bullock to -Minerva; and Telemachus proceeds on his journey to Sparta, attended by -Pisistratus. - -The scene lies on the sea-shore of Pylos. - -TEXT: - - 1 Sol autem prorupit, relicto pulcro lacu, - cœlum in æreum, ut immortalibus luceret, - et mortalibus hominibus super almam terram: - illi autem ad-Pylum, Nelei bene-ædificatum oppidum, - 5 pervenerunt; hi vero (_Pylii_) in litore maris sacra faciebant, - tauros totos-nigros, Neptuno cæruleis-capillis. - Novem autem consessus erant, quingeni vero in unoquoque - sedebant, et porriciebant in-singulis novem boves. - Quum hi viscera gustarunt, deoque femora incenderunt, - 10 illi recta appellebant, atque vela navis æqualis - legerunt tollentes, ipsamque in-portu-statuere, egressique-sunt - ipsi: - ac Telemachus nave egrediebatur: præibat autem Minerva. - Illum prior allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - - Telemache, non tibi opus jam pudoris ne tantillum quidem: - 15 ideo enim et pontum pernavigasti, ut audires - de-patre, ubi _eum_ occultet terra, et quodnam fatum adierit. - Verum age nunc recta vade ad-Nestorem equûm-domitorem: - videamus, quodnam consilium in præcordiis absconditum-habeat. - Ora autem eum ipsum, ut vera dicat: - 20 mendacium vero non dicet; valde enim prudens est. - - Huic autem rursus Telemachus prudens contra locutus-est: - Mentor, quonam-modo jam accedam, quoque-modo salutabo ipsum? - neutiquam adhuc sermonum peritus-sum prudentium; - pudor vero _est,_ juvenem virum seniorem interrogare. - - 25 Hunc vero rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - Telemache, alia quidem ipse in mente tua dispicies, - alia vero et deus suggeret; non enim puto - te diis invitis natumque-esse enutritumque. - - Sic igitur locuta præivit Pallas Minerva - 30 celeriter: ille vero continuo post vestigia ibat deæ. - Venere autem in Pyliorum virorum congregationemque et consessus. - Ibi Nestor sedebat cum filiis; circumque socii - convivium apparantes, carnes assabant, aliasque transfigebant. - Hi vero, ut hospites viderunt, conferti venerunt omnes, - 35 manibusque prehensabant, et considere jubebant. - Primus Nestorides Pisistratus prope accedens, - utrorumque prehendit manum _ipsos_que collocavit ad epulas, - pellibus in mollibus, super arenas marinas, - juxtaque fratrem Thrasymedem, et patrem suum. - 40 Præbuit autem inde viscerum partes, infundebatque vinum - aureo poculo: propinans vero allocutus-est - Palladem Minervam, filiam Jovis ægidem-tenentis: - - Supplica nunc, o hospes, Neptuno regi; - hujus enim in-epulas incidistis, huc profecti. - 45 Ac postquam libaveris et supplicaveris, qua fas est, - da et huic deinde poculum dulcis vini - ad-libandum; quoniam et hunc puto immortalibus - supplicare: omnes enim diis indigent homines. - Sed junior est, ætasque-_ejus_-eadem mecum ipso: - 50 propterea tibi priori dabo aureum poculum. - - Sic locutus in manibus _deæ_ posuit poculum dulcis vini: - gaudebat autem Minerva prudenti viro justo, - eo-quod ipsi priori præbuerat aureum poculum. - Statimque supplicavit multa Neptuno regi: - - 55 Audi, Neptune terram-continens, neu dedigneris - nobis supplicantibus perficere hæc opera. - Nestori quidem omnium-primo et filiis gloriam præbe: - ac deinde ceteris da gratam remunerationem, - cunctis Pyliis, ob-inclytam hecatombam. - 60 Da vero etiam Telemachum et me re-confecta redire, - cujus-gratia huc venimus celeri cum nave nigra. - - Sic igitur jam precabatur, et ipsa omnia perficiebat; - dedit vero Telemacho pulcrum poculum duplex. - Eodemque ipso-modo supplicavit Ulyssis carus filius. - 65 Hi autem ut assarant carnes superiores et _igni_ extraxerant - partibus distributis, epulabantur splendidas epulas. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - illis inde sermonem exorsus-est Gerenius eques Nestor: - - Nunc jam decentius est inquirere et interrogare - 70 hospites quinam sint, postquam saturati-sunt cibo. - O hospites, quinam estis? unde navigatis humidas vias? - utrum ob aliquod negotium, an temere vagamini, - tanquam prædones, per mare; qui-quidem errant, - animas objectantes, malum alienis ferentes? - - 75 Hunc rursus Telemachus prudens contra allocutus-est, - confidens: ipsa enim _ei_ in animo confidentiam Minerva - posuit, ut illum de patre absente interrogaret: - [et ut ipsum gloria insignis inter homines haberet:] - - O Nestore Nelide, magna gloria Achivorum, - 80 interrogas, unde simus; ego vero tibi enarrabo. - Nos ex Ithaca sub-Neio _sita_ venimus; - negotium autem hoc privatum _est,_ non publicum, quod dico. - Patris mei famam latam inquiro, sicubi audiero, - divini Ulyssis audentis-animi; quem pridem aiunt, - 85 una tecum pugnantem, Trojanorum urbem evertisse. - Alios enim omnes, quotquot cum-Trojanis pugnarunt, - audivimus, quo-in-loco unusquisque perierit sæva morte: - illius vero etiam mortem incognitam reddidit Saturnius. - Non enim quisquam potest clare dicere, ubinam perierit; - 90 utrum ille in continenti domitus-sit a-viris infestis, - an etiam in pelago inter fluctus Amphitritæ. - Ideo nunc ad-tua genua venio, si velis - illius tristem mortem enarrare, sicubi videris - oculis tuis, aut alius orationem si-audiveris - 95 errantis; valde enim ipsum ærumnosum peperit mater. - Nec quicquam mihi verecundans blandiaris, neu miserescens; - sed probe mihi narres, utcunque tibi-contigit videre. - Oro, si unquam tibi aliquod pater meus, strenuus Ulysses, - sive dictum, sive aliquod factum pollicitus perfecit - 100 populo in Trojanorum, ubi passi-estis detrimenta Achivi: - horum nunc mihi memor-sis et mihi verum dicas. - - Huic autem respondit deinde Gerenius eques Nestor: - o amice: quoniam me recordari-facis calamitatis, quam in illo - populo passi-sumus robore indomiti filii Achivorum; - 105 sive quanta cum navibus per obscurum pontum - errantes ad prædam, quacunque duceret Achilles; - sive quanta etiam circa urbem magnam Priami regis - præli-fecimus; ibi vero inde occisi-sunt, quotquot optimi: - illic quidem Ajax jacet Mavortius, illic vero Achilles, - 110 illic et Patroclus, diis _belli_ auctor similis; - illic et meus dilectus filius, simul fortis et eximius, - Antilochus, supra-modum currendo velox ac pugnator; - aliaque multa præter hæc passi-sumus mala; quis illa - omnia enarraret mortalium hominum? - 115 neque si vel quinquennio et sexennio hic-permanens - interrogaveris, quot illic passi-sunt mala divini Achivi: - prius tædio-affectus tuam ad-patriam terram perveneris. - Novennio enim ipsis mala machinati-sumus circumvenientes - omnigenis dolis: vix tandem finem-dedit Saturnius. - 120 Ibi nullus unquam prudentia comparari contra - voluit, quippe valde multum _eos_ superabat divinus Ulysses - omnigenis dolis, pater tuus; siquidem revera - illius gnatus es; admiratio me tenet aspicientem. - Profecto enim sermones quidem similes, nec putares - 125 virum juniorem tantopere _ipsi_ similiter loqui. - Ibi nempe usque quidem ego et divinus Ulysses, - neque unquam in concione diverse dicebamus, nec in consilio, - sed eundem animum habentes, mente et prudenti consilio - consultabamus, Argivis ut quam optima fierent. - 130 At postquam Priami urbem destruximus excelsam, - abivimusque in navibus, deusque dispersit Achivos: - tunc sane Jupiter tristem in mente moliebatur reditum - Argivis: quia nequaquam prudentes neque justi - omnes erant; ideoque ipsorum multi malum fatum consecuti-sunt, - 135 ira ex perniciosa Minervæ forti-patre-natæ, - quæ contentionem Atridas inter ambos posuit. - Hi vero convocatis ad concionem omnibus Achivis, - temere, at non ut decuerat, sub solem occidentem, _post cœnam,_ - (ac venerant vino gravati filii Achivorum) - 140 sermonem proferebant, cujus gratia populum congregarant. - Ibi nempe Menelaus jubebat omnes Achivos - reditus meminisse super lata dorsa maris: - nec-tamen Agamemnoni omnino placebat: volebat enim _is_ - populum detinere, facereque sacras hecatombas, - 145 ut illam Minervæ vehementem iram placaret; - stultus, neque istud noverat, quod _iis_ non persuasurus esset. - Non enim subito deorum vertitur mens sempiternorum. - Sic hi quidem asperis sibi-vicissim-respondentes verbis - stabant: ac surrexere bene-ocreati Achivi, - 150 clamore ingenti: bifariam autem ipsis placebat consilium. - Per-noctem quidem dormivimus, perniciosa mentibus cogitantes - mutuo: in _nos_ enim Jupiter parabat damnum mali. - Mane autem alii quidem naves deduximus in mare divinum, - resque imposuimus, profundeque-cinctas mulieres. - 155 Dimidia vero inde pars-populi se-continebat manens - illic, apud Atriden Agamemnonem, pastorem virorum: - dimidia autem conscensis _navibus_ vela-dabamus; hæ autem valde - cito - navigabant; stravit autem deus vastum pontum. - In Tenedum inde quum-venissemus, fecimus sacra diis, - 160 domum festinantes; Jupiter vero nondum meditabatur reditum: - infestus, qui contentionem concitavit malam secundo iterum. - Alii quidem aversis iverunt navibus utrinque-recurvis, - _qui_ circa Ulyssem _erant_ regem prudentem, variis-consiliis- - instructum, - rursus Atridæ Agamemnoni gratificantes. - 165 Sed ego cum navibus confertis, quæ me sequebantur, - fugi, quoniam cognoscebam, quod jam mala meditabatur deus. - Fugit porro Tydei filius Mavortius, excivitque socios; - sero vero tandem ad nos venit flavus Menelaus, - in Lesbo autem invenit de-longa navigatione deliberantes: - 170 utrum supra Chium iremus asperam, - insulam versus Psyriam, ipsam a sinistris habentes; - an infra Chium, propter ventosum Mimantem. - Rogabamus autem deum, ut-ostenderet signum; atque nobis - ostendit, et jussit pelagus medium in Eubœam - 175 secare, ut quam-celerrime infortunium effugeremus. - Ortus-est autem stridulus ventus spirare: _naves_ vero valde cito - piscosas vias percurrerunt, ad Geræstumque - nocturnæ deductæ-sunt: Neptuno autem taurorum - multa femora _igni_ imposuimus, pelagus magnum emensi. - 180 Quartus dies erat, quando in Argo naves æquales - Tydidæ socii Diomedis equûm-domitoris - statuere: atque ego Pylum versus _cursum_ tenui; nec unquam - desiit - ventus, postquam primum deus dimisit flaturum. - Sic veni, dilecte fili, inscius; nec quicquam scio - 185 de-illis, et qui servati-sint Achivorum, quique perierint. - Quæcunque autem in ædibus sedens nostris - audivi, qua fas est, doceberis, nec te celabo. - Bene quidem Myrmidonas dicunt rediisse hastis-exercitatos, - quos ducebat Achillis magnanimi præclarus filius: - 190 bene etiam Philocteten, Pæantis illustrem filium: - omnes porro Idomeneus in-Cretam duxit socios, - qui fugerunt ex bello, pontusque ei nullum abstulit. - Atriden vero et ipsi auditis, procul quanquam estis, - utque venit, utque Ægisthus _ei_ molitus-est tristem interitum. - 195 Sed sane ille quidem graviter luit. - Adeo bonum _est,_ et filium interemti relictum-esse - viri; quoniam et ille ultus-est patris-occisorem - Ægisthum dolosum, qui ei patrem inclytum interfecerat. - Et tu, amice, (valde enim te video pulcrumque magnumque) - 200 fortis esto, ut aliquis tibi et posterorum bene dicat. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - o Nestor Nelide, magna gloria Achivorum, - et abunde ille quidem ultus-est, et ei Achivi - deferent gloriam amplam, _quæ_ et posteris innotescat. - 205 Utinam enim mihi tantam dii potentiam dedissent, - ut-ulciscerer procos de-injuria molesta, - qui mihi contumeliose-agentes, improbissima machinantur. - Sed non mihi hujusmodi destinarunt dii felicitatem, - patrique meo et mihi: nunc vero opus-est pati omnino. - - 210 Huic autem respondit deinde Gerenius Nestor: - o amice: quandoquidem hæc me recordari-fecisti et protulisti: - aiunt procos tuæ matris gratia multos - in ædibus, invito te, mala machinari. - Dic mihi, num lubens subigeris, an-te quidem cives - 215 odio-habent in populo, sequentes dei vocem? - Quis vero scit, an non aliquando eorum violentiam ulciscatur - reversus, - sive ipse solus, sive et universi Achivi? - Si enim te sic vellet amare cæsiis-oculis Minerva, - quemadmodum tunc Ulyssis curam gerebat gloriosi, - 220 populo in Trojanorum, ubi passi-sumus dolores Achivi - (non enim unquam vidi usque-adeo deos manifeste amantes, - quemadmodum illi manifeste astitit Pallas Minerva): - si te adeo vellet amare, curaretque animo, - tum aliquis (_quivis_) illorum utique oblivisceretur nuptiarum. - - 225 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - o senex, nunquam hanc rem perfectum-iri existimo: - nimis enim magnum dixisti; stupor me tenet; non mihi-certe - speranti ea contingeret, ne si quidem dii sic vellent. - - Hunc vero rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - 230 Telemache, quale tibi dictum effugit septum dentium! - Facile deus, volens, etiam e-longinquo virum servarit. - Malim vero ego, etiam dolores multos passus, - domumque redire, et reditus diem videre, - quam, reversus, perire ad-focum _meum,_ ut Agamemno - 235 periit sub Ægisthi dolo et suæ uxoris. - Verum enimvero mortem omnibus-æque-gravem ne dii quidem ipsi - etiam ab-amato viro possunt arcere, quando _eum_ - fatum perniciosum corripuerit longum-sternentis mortis. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - 240 Mentor, ne-amplius hæc inter-nos disseramus, mœsti quidem: - illi vero non-amplius reditus verus, sed ei jam - moliti-sunt immortales mortem et fatum atrum. - Nunc vero volo rem aliam inquirere et interrogare - Nestorem: quoniam novit jura et prudentiam præ-aliis. - 245 Ter enim jam ipsum dicunt imperasse ævis virorum: - adeo mihi immortalis velut-videtur aspectu. - O Nestor Nelide, tu vero verum dic: - quomodo mortuus-est Atrides late-imperans Agamemno? - ubi Menelaus erat? quam vero illi machinatus-est mortem - 250 Ægisthus dolosus? quoniam occidit _se_ multo præstantiorem. - An non in-Argo erat Achaico _Menelaus,_ sed alicubi alibi - errabat apud homines, ille vero sumto-animo interfecit? - - Huic autem respondit deinde Gerenius eques Nestor: - profecto ego tibi, fili, vera omnia narrabo. - 255 Nempe hoc ipse fere suspicaris, quemadmodum evenit. - Si viventem Ægisthum in ædibus deprehendisset - Atrides, a-Troja profectus, flavus Menelaus: - sane ei nec mortuo superfusam terram injecissent, - sed certe hunc canesque et aves dilaniassent, - 260 jacentem in campo procul ab-Argo; neque ulla ipsum - deplorasset Achivarum: valde enim magnum molitus-erat facinus. - Nos enim illic multa obeuntes certamina, - sedebamus; ille vero securus in-secessu Argi equos-pascentis - multum Agamemnoniam uxorem demulcebat verbis. - 265 Hæc vero primo quidem abnuebat facinus indignum, - divina Clytæmnestra; mente enim utebatur bona: - atque aderat etiam cantor vir, cui plurimum mandarat - Atrides, ad-Trojam proficiscens, ut-servet uxorem. - Sed quum jam ipsum fatum deorum irretivit ut-domaretur, - 270 tum vero hunc quidem cantorem ducens in insulam desertam, - dereliquit avibus capturam et prædam futurum: - ipsam vero volens volentem duxit suam in-domum; - multa autem femora adolebat deorum sacris super aris, - multaque donaria suspendit, textiliaque, aurumque, - 275 perfecto magno opere, quod nunquam sperasset animo. - Nos quidem enim simul navigabamus, a-Troja profecti, - Atrides _Menelaus_ et ego, amice affecti invicem. - Sed quum ad-Sunium sacrum pervenissemus, promontorium Athenarum, - illic gubernatorem Menelai Phœbus Apollo - 280 suis mitibus telis aggrediens occidit, - clavum in manibus currentis navis tenentem, - Phrontin Onetoriden; qui vincebat gentes hominum - nave gubernanda, quoties ingruebant procellæ. - Sic ille quidem illic detentus-est, deproperans licet iter, - 285 ut socium sepeliret, et inferias faceret. - Sed quando jam et ille, profectus super obscurum pontum - in navibus cavis, Malearum ad-montem excelsum - pervenit properans: tum vero invisum iter late-sonans Jupiter - _ei_ destinavit, stridulorumque ventorum flatum immisit, - 290 fluctusque tumidos, ingentes, æquales montibus. - Illic disjunctis _navibus,_ has quidem Cretæ admovit; - ubi Cydones habitabant, Iardani circa fluenta. - Est autem quædam lævis excelsaque in mare _procurrens_ petra, - ad-fines Gortynis, in obscuro ponto; - 295 hic Notus ingentem fluctum ad sinistrum promontorium pellebat, - in Phæstum; parvulus autem lapis magnum fluctum inhibet. - Hæ quidem eo venere: vix autem effugerunt mortem - viri: at naves ad saxa _allisas_ fregerunt - fluctus: sed quinque naves cæruleis-proris - 300 Ægypto admovit ferens ventusque et unda. - Sic ille quidem ibi plurimum victum et aurum congregans - errabat cum navibus apud alius-linguæ homines. - Interea vero ista Ægisthus molitus-est domi tristia, - occidens Atriden: subactus-est autem populus sub illo. - 305 Septennium vero _is_ imperavit divitibus Mycenis; - at octavo _anno_ ei in-perniciem venit divinus Orestes - retro ab-Athenis; atque interfecit patris-occisorem, - Ægisthum dolosum; qui illi patrem inclytum interfecerat. - Atque hic quum hunc occidisset, dedit cœnam-sepulcralem Argivis - 310 matrisque invisæ et imbellis Ægisthi: - eodemque-die ei supervenit bello strenuus Menelaus, - plurima bona vehens, quantum ei naves onus ferre-poterant. - Et tu, amice, ne diutius a domo procul erres, - bonisque relictis virisque in tuis ædibus - 315 adeo insolentibus: ne tibi omia devorent - bona, inter-se-divisa, tu vero vanum iter feceris. - Sed ad Menelaum quidem ego adhortor et jubeo _te_ - proficisci; ille enim nuper aliunde venit - ex iis hominibus, unde non speraret animo - 320 _se_ rediturum, quemcunque primum abegerint procellæ - in pelagus vastum tantum: unde utique nec aves - intra-annum venire-possunt, quoniam magnumque horrendumque. - Sed ito nunc cum nave tua et tuis sociis: - sin vero velis terrestri-itinere, aderit tibi currusque et equi, - 325 aderuntque tibi filii mei, qui tibi duces erunt - in Lacedæmonem divinam, ubi _est_ flavus Menelaus. - Ora autem eum ipsum, ut vera _tibi_ dicat: - mendacium vero non dicet: valde enim prudens est. - - Sic dixit: sol autem occidit et tenebræ supervenerunt. - 330 Inter-hos vero et dixit dea cæsiis-oculis Minerva: - - O senex, profecto hæc recte dixisti: - sed agite, secate quidem linguas, miscete autem vinum, - ut Neptuno et aliis immortalibus - ubi-libaverimus, de-cubitu cogitemus; ejus enim hora _adest._ - 335 Jam enim lumen ivit sub occasum; nec decet - diu deorum in epulo sedere, sed abire. - - Dixit Jovis filia; hi vero auscultarunt locutæ. - Ipsis autem præcones aquam manibus infuderunt; - juvenes vero crateras coronarunt potu; - 340 distribueruntque inde omnibus, auspicantes poculis; - linguas autem in igne conjecerunt, surgentesque libarunt. - Ac postquam libarant, biberantque quantum cupiebat animus, - tum vero Minerva et Telemachus deo-similis - ambo volebant cavam ad navem redire. - 345 Nestor autem detinebat _eos_ incessens verbis: - - Jupiter hoc prohibeat, et immortales dii ceteri, - ut vos a me celerem ad navem eatis, - tanquam ab-aliquo vel prorsus vestis-carenti, aut pauperculo, - cui nec lænæ nec stragula multa _sint_ in domo, - 350 _quibus_ neque ipse molliter, neque hospites indormiant. - At mihi sunt lænæ et stragula pulcra. - Nunquam certe hujus viri Ulyssis carus filius - navis in tabulatis cubaverit, dum equidem - vixero, deinde vero liberi _mihi_ in ædibus relinquantur, - 355 hospites qui-excipiant, quicunque meam domum venerit. - - Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - bene sane hæc dixisti, senex amice: tibi vero decet - Telemachum parere, quoniam longe melius sic. - Verum hic quidem nunc te sequetur, ut dormiat - 360 tuis in ædibus; ego autem ad navem nigram - ibo, ut confirmemque socios præcipiamque singula. - Solum enim inter illos seniorem me-profiteor esse; - at ceteri ob-amicitiam juniores viri _nos_ comitantur, - omnes æquales-ætate magnanimo Telemacho. - 365 Illic cubaverim cava in nave nigra, - nunc: sed mane ad Cauconas magnanimos - ibo, ubi debitum mihi debetur, non-sane recens, - neque exiguum: tu vero hunc, quoniam tuam venit domum, - deduc cum curru et filio: daque ei equos, - 370 qui tibi celerrimi _sint_ currendo et robore fortissimi. - - Sic igitur locuta abiit cæsiis-oculis Minerva, - aquilæ similis: stupor vero cepit omnes videntes. - Admirabatur autem senex, ut vidit oculis; - Telemachique prendit manum, verbumque dixit et elocutus-est: - - 375 O amice, haud te opinor ignavum et imbellem fore, - siquidem te juvenem sic dii ductores comitantur. - Non enim quisquam hic alius cœlestes domos habitantium, - sed Jovis filia, augustissima Tritogenia, - quæ tibi et patrem strenuum inter Argivos honorabat. - 380 At, regina, propitia-sis; daque mihi gloriam eximiam, - ipsi, et filiis, et venerandæ uxori: - tibi autem ego sacrificabo bovem anniculam, lata-fronte, - indomitam, quam nondum sub jugum duxit vir: - hanc tibi ego sacrificabo, auro cornibus circumfuso. - - 385 Sic dixit supplicans; hunc vero audivit Pallas Minerva. - Illos autem præibat Gerenius eques Nestor, - filios et generos, suas ad ædes pulcras. - Sed postquam ad-ædes venerant inclytas regis, - ordine sedebant per sediliaque sellasque. - 390 His vero senex, ubi-advenerant, craterem miscuit - vini dulcis-potu, quod undecimo anno - aperuit proma, et operculum demsit: - hujus senex craterem miscuit; plurimum vero Minervæ - supplicabat libans, filiæ Jovis ægidem-tenentis. - - 395 Sed ut libarant, biberantque quantum volebat animus, - alii quidem decubituri abierunt domum quisque: - hunc vero illic decumbere-fecit Gerenius eques Nestor, - Telemachum, carum filium Ulyssis divini, - tornatis in lectis, sub porticu sonora: - 400 juxta _eum_ vero bellicosum Pisistratum, ducem virorum, - qui ei adhuc cælebs filiorum erat in ædibus. - Ipse autem dormivit in-recessu domus excelsæ: - huic vero uxor regina lectum paravit et cubile. - - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - 405 surrexit e lecto Gerenius eques Nestor. - Egressusque consedit super politos lapides, - qui illi erant ante fores excelsas, - albi, resplendentes unguento; quibus quidem antea - Neleus insidebat, diis consiliarius par; - 410 at ille quidem jam fato domitus ad-Orcum descenderat, - Nestor autem tum insidebat Gerenius, custos Achivorum, - sceptrum tenens; circum autem filii frequentes congregabantur, - e thalamis egressi, Echephronque, Stratiusque, - Perseusque, Aretusque, et deo-par Thrasymedes: - 415 his vero deinceps sextus Pisistratus venit heros: - juxta autem Telemachum deo-similem collocarunt ducentes. - Illis vero sermones exorsus-est Gerenius eques Nestor: - - Celeriter mihi, filii cari, perficite voluntatem, - ut scilicet omnium-primam inter-deos propitiem Minervam, - 420 quæ mihi manifesta venit dei ad convivium opiparum. - Verum age, alius quidem rus ad-quærendam bovem eat, ut celerrime - veniat, adducatque _eam_ boum bubulcus vir; - unus autem ad Telemachi magnanimi navem nigram - profectus, omnes socios adducat, relinquat vero duos solos: - 425 unus porro aurificem Laerceum huc jubeat - venire, ut aurum bovis cornibus circumfundat. - At ceteri manete hic simul-omnes; mandate autem intus - ancillis per domum inclytam convivium apparare, - sediliaque lignaque undique, et limpidam afferre aquam. - - 430 Sic dixit; illi autem omnes properabant: venit quidem bos - ex agro, veneruntque celeri a nave æquali - Telemachi socii magnanimi: venit porro faber, - arma in manibus tenens fabrilia, instrumenta artis, - incudemque, malleumque, bene-factamque forcipem, - 435 quibus-quidem aurum elaborabat; venit vero Minerva, - sacris adfutura: senex autem eques Nestor - aurum dedit: ille vero deinde bovis cornibus circumfudit, - ubi-elaborarat, ut ornatum dea gauderet intuita. - Bovem autem ducebant cornibus Stratius et divinus Echephron. - 440 Aquam vero ipsis Aretus in floribus-cælatis-ornato lebete - venit e thalamo ferens; alteraque gestabat molas - in canistro; securim autem bellicosus Thrasymedes - acutam tenens in manibus astabat, bovem cæsurus. - Perseus vero vas tenebat: senex autem eques Nestor - 445 aquamque molasque prælibabat: multumque Minervæ - supplicabat primitias-offerens, e-capite pilos in ignem - conjiciens. - - Ac postquam precati-sunt, et molas projecerunt, - statim Nestoris filius, magnanimus Thrasymedes, - feriit _bovem_ prope stans: securis autem abscidit nervos - 450 cervicales, solvitque bovis robur: et alte-precatæ-sunt - filiæque nurusque, et pudica uxor - Nestoris, Eurydice, maxima-natu Clymeni filiarum. - Hi quidem deinde tollentes bovem a terra spatiosa - tenebant: at mactavit Pisistratus, dux virorum. - 455 Ex-illa autem ut niger sanguis fluxerat, reliqueratque ossa - animus, - cito dein ipsam divisere; statimque femora exciderunt - omnia rite, et adipe cooperuerunt, - _hanc_ duplicantes; super ea vero frusta-cruda-imposuere. - Adolebatque in lignis-fissis senex, insuperque nigrum vinum - 460 libabat; juvenes vero juxta eum tenebant verua-quinque-cuspidum - manibus. - Sed ubi femora exusta-erant, et viscera gustarant, - minutatim-secuere cetera, et verubus transfixere, - assabantque, acuta verua in manibus tenentes. - - Interea vero Telemachum lavit pulcra Polycaste, - 465 Nestoris minima-natu filia Nelidæ. - Ac postquam laverat, et unxerat pingui oleo, - eique indusium pulcrum circumjecerat et tunicam, - _ipse_ e lavacro exiit, corpore immortalibus similis: - juxtaque Nestorem consedit, pastorem virorum. - - 470 Hi vero postquam assarant carnes superiores, et _igni_ - extraxerant, - epulabantur sedentes; deinde viri præstantes surgebant, - vinum infundentes in aureis poculis. - Ac quum potus et cibi desiderium exemissent, - illis dein sermones exorsus-est Gerenius eques Nestor: - - 475 Filii mei, agite, Telemacho pulcris-jubis equos - jungite sub currum ducentes, ut conficiat iter. - - Sic dixit; hi vero ei statim auscultarunt ac paruerunt: - celeriterque junxere sub currum veloces equos. - Ac mulier proma panem et vinum imposuit, - 480 obsoniaque, qualia edunt Jovis-alumni reges. - Inde Telemachus perpulcrum conscendit currum: - juxta _eum_ vero Nestorides Pisistratus, dux virorum, - in currumque conscendit, et habenas cepit manu: - scuticaque-percussit _equos_ ut-currerent: hi vero non inviti - volarunt - 485 in campum, reliqueruntque Pyli excelsam urbem; - ac per-totum-diem quatiebant jugum utrinque habentes. - - Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ: - ad Pheras autem venerunt, Dioclis ad domum, - filii Orsilochi, quem Alpheus genuit filium. - 490 Ibi vero noctem dormiverunt: illeque iis hospitalia apposuit. - - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - equosque junxerunt, et currum varium conscenderunt; - [eque vestibulo agitarunt, et e-porticu sonora:] - scuticaque-percussit _equos_ ut-currerent: hi vero non inviti - volarunt. - 495 Venerunt autem in campum frugiferum; ibi vero inde - conficiebant iter: tantopere enim _eos_ extulere veloces equi. - Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ. - - - - - Odysseæ IV.—Quæ in Lacedæmone facta. - -ARGUMENT: THE CONFERENCE WITH MENELAUS. - -Telemachus with Pisistratus arriving at Sparta, is hospitably received -by Menelaus to whom he relates the cause of his coming, and learns from -him many particulars of what befell the Greeks since the destruction of -Troy. He dwells more at large upon the prophecies of Proteus to him in -his return; from which he acquaints Telemachus that Ulysses is detained -in the island of Calypso. - -In the meantime the suitors consult to destroy Telemachus on the voyage -home. Penelope is apprised of this; but comforted in a dream by Pallas, -in the shape of her sister Iphthima. - -TEXT: - - 1 Hi autem pervenere in-cavam Lacedæmonem cavernosam; - ad ædes vero agebant Menelai gloriosi. - Hunc invenere præbentem-epulum nuptiale multis sodalibus, - filii atque filiæ eximiæ, sua in domo. - 5 Hanc quidem Achillis perrumpentis-agmina-virorum filio mittebat: - in Troja enim primum spoponderat et annuerat _se_ - _eam_ daturum: illis vero dii nuptias perficiebant. - Hanc igitur ipse illuc cum-equis et curribus mittebat, ut-iret - Myrmidonum in urbem inclytam, quibus _ille_ imperabat. - 10 Filio autem e-Sparta Alectoris nuptum-dabat filiam, - qui ei sero-natus erat, fortis Megapenthes, - e serva: Helenæ autem dii prolem non-amplius dabant, - ex-quo semel pepererat filiam amabilem, - Hermionen, quæ speciem habebat aureæ Veneris. - - 15 [Sic hi quidem epulabantur per altam magnam domum, - vicini atque amici Menelai gloriosi, - oblectantes-se: inter eos vero cantabat divinus cantor, - citharam-pulsans; duoque saltatores inter eos, - _illo_ cantum auspicante, saltabant in medio.] - - 20 Hi autem in vestibulo ædium, ipsique et equi, - Telemachusque heros, et Nestoris inclytus filius, - steterunt: ac progressus vidit _eos_ præstans Eteoneus, - sedulus famulus Menelai gloriosi. - Ivit autem annuntiaturus per ædes pastori virorum, - 25 propeque stans verbis alatis _eum_ allocutus-est: - - Hospites en quidam isti _adsunt,_ Jovis-alumne o Menelae, - viri duo, soboli vero Jovis magni similes-sunt. - Sed dic, utrum ipsis solvamus veloces equos, - an ad-alium dimittamus ut-eant, qui _eos_ amice-excipiat. - - 30 Hunc autem valde indignatus allocutus-est flavus Menelaus: - non quidem stultus eras, Boethide Eteoneu, - antea: at nunc quidem, veluti puer, puerilia loqueris. - Profecto jam nos, hospitalia multa postquam-comedimus - aliorum hominum, hunc venimus: utinam Jupiter - 35 in-posterum quidem liberarit ab-ærumna. Sed solve equos - hospitum, atque ipsos introduc ad-epulandum. - - Sic dixit: ille vero e domo proruit, vocabatque alios - sedulos famulos, una ut-sequerentur se ipsum. - Hi vero equos quidem solverunt sub jugo sudantes: - 40 et eos quidem alligarunt ad equina præsepia, - apponebantque far, et hordeum album admiscuerunt: - currus autem inclinarunt ad parietes collucentes: - ipsos vero duxerunt-in augustam domum; hi autem videntes - admirabantur _euntes_ per domum Jovis-alumni regis. - 45 Instar enim solis splendor erat, sive lunæ, - domum per excelsam Menelai gloriosi. - At postquam satiati-sunt videndo oculis, - ad labra descendentes perpolita, lavarunt. - Hos vero postquam ancillæ laverant et unxerant oleo, - 50 et lænas villosas circumjecerant _ipsis_ atque tunicas: - in sellis consederunt _hi_ juxta Atriden Menelaum. - Aquam autem ancilla gutturnio infundebat ferens, - pulcro, aureo, super argenteo lebete, - ad-lavandum: juxtàque politam extendit mensam. - 55 Cibum[TR1] vero veneranda proma apposuit ferens, - fercula multa imponens, largiens de-præsentibus. - [Coquus autem carnium lances apposuit elevatas - diversarum: et eis apposuit aurea pocula.] - Hosque dextera-prehendens allocutus-est flavus Menelaus: - - 60 Cibumque gustate et gaudete. Ac deinde, - cœnam quum-gustaveritis, interrogabimus, quinam sitis - hominum: non enim vestrorum genus _oblivione_ periit parentum, - sed virorum genus estis Jovis-alumnorum regum, - sceptriferorum: quippe nequaquam ignavi tales genuerint. - - 65 Sic dixit; atque ipsis terga bovis pinguia apposuit, - assata, manibus prehensa, quæ ei in-honorem apposuerant ipsi. - Hi vero ad cibos paratos appositos manus porrigebant. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - tum vero Telemachus alloquebatur Nestoris filium, - 70 prope admoto capite, ut ne audirent ceteri: - - Considera, Nestoride, meo carissime animo, - ærisque splendorem per domum sonoram, - aurique, electrique, et argenti, atque eboris. - Jovis utique talis _est_ Olympii intus aula. - 75 Quanta hæc infinita multa! admiratio me tenet intuentem. - - Hunc autem loquentem intellexit flavus Menelaus, - et ipsos compellans, verbis alatis allocutus-est: - - Filii cari, cum-Jove quidem mortalium haud ullus contenderit: - immortales enim hujus ædes et possessiones sunt: - 80 hominum vero aut aliquis mihi contendat, aut etiam non, - opibus; certe enim multa passus et multum vagatus - adduxi _hæc_ in navibus, et octavo _demum_ anno veni: - ad-Cyprum, Phœnicenque, et Ægyptios vagatus, - Æthiopasque adii, et Sidonios, et Erembos, - 85 et Libyam, ubi agni protinus cornuti sunt. - Ter enim _ibi_ pariunt oves integrum per annum. - Ibi quidem neque herus indigens _est,_ neque omnino pastor, - casei et carnium, neque dulcis lactis: - sed semper præbent per-totum-annum lac mulgendum. - 90 Dum ego circa illa multas facultates colligens - errabam, interea mihi fratrem alius interfecit, - clam, ex-improviso, dolo perniciosæ uxoris: - adeo nequaquam gaudens hisce facultatibus impero. - Et e-patribus ista debetis audivisse, quicumque vobis - 95 sunt: quandoquidem valde multa passus-sum, et perdidi domum, - perquam habitantibus-commodam, continentem multa et pretiosa. - Quorum utinam vel tertiam habens in ædibus partem - habitarem, at viri salvi essent, qui tum periere - Troja in lata, longe ab-Argo equos pascente. - 100 Sed tamen omnes quidem lugens et deflens, - (crebro in ædibus desidens nostris, - modo quidem luctu mentem oblector, modo autem rursus - quiesco: cita vero _venit_ satietas tremendi luctus) - horum omnium-causa non tantum lugeo, dolens licet, - 105 ut unius-gratia, qui mihi somnum invisum-facit et cibum, - recordanti: quoniam nullus Achivorum tanta molitus-est, - quanta Ulysses molitus-est et pertulit: huic autem destinatum- - erat - ipsi dolores ut-forent, mihi vero mœror semper gravissimus - de-eo, quoniam diu longe-abest; nec quicquam scimus, - 110 vivatne ille, an mortuus-sit: deflent certe illum - Laertesque senex, et prudens Penelope, - Telemachusque, quem reliquit recens natum in domo. - - Sic dixit: huic autem ob-patrem desiderium excitavit fletus. - Lacrimam vero a palpebris humi demisit, de-patre audiens, - 115 lænam purpuream oculis prætendens - utraque manu: animadvertit autem ipsum Menelaus; - deliberavitque deinde in mente et in animo, - utrum eum ipsum patris sineret meminisse, - an prior interrogaret, singulaque exploraret. - - 120 Dum ille hæc deliberabat in mente et in animo, - Helena ex thalamo odorifero alte-tecto - egressa-est, Dianæ aureum-arcum-habenti similis. - Huic autem ilico Adrasta sellam bene-factam posuit: - Alcippe vero tapetem ferebat mollis lanæ: - 125 Phylo autem argenteum calathum ferebat, quem illi dedit - Alcandra, Polybi uxor, qui habitabat in Thebis - Ægyptiis, ubi plurimæ in ædibus possessiones jacent: - qui Menelao dedit duo argentea labra, - geminosque tripodas, decemque auri talenta. - 130 Seorsum vero rursus Helenæ uxor _ejus_ dedit pulcra dona; - aureamque colum, calathumque infra-circinatum præbuit, - argenteum, auro vero superius labia munita-erant. - Hunc igitur ei ancilla Phylo apposuit ferens, - filo elaborato repletum: ac super eum - 135 colus extensa-erat, violaceam lanam habens. - Sedit autem in sella, et scabellum sub pedibus erat. - Continuo vero hæc verbis maritum interrogabat singula: - - Scimusne jam, Menelae Jovis-alumne, quosnam hi - hominum se-profiteantur venisse nostram domum? - 140 Mentiar, an verum dicam? jubet autem me animus. - Non enim _me_ ullum puto similem adeo vidisse - nec virum nec mulierem, (admiratio me tenet adspicientem;) - ut hic Ulyssis magnanimi filio similis-est, - Telemacho, quem reliquit recens natum in domo - 145 ille vir, quando mei impudentis gratia Achivi - venistis sub Trojam, bellum sævum excitantes. - - Hanc autem respondens allocutus-est flavus Menelaus: - sic nunc et ego existimo, uxor, ut tu conjicis: - illius enim ejusmodi _sunt_ pedes, ejusmodique manus: - 150 oculorumque jactus, caputque, et superne comæ. - Et nunc sane ego recordatus de Ulysse - loquebar, quanta ille, ærumnas-patiens, toleraverit - pro me: atque hic amaram sub palpebris lacrimam stillabat, - lænam purpuream oculis obtendens. - - 155 Hunc vero rursus Nestorides Pisistratus contra allocutus-est: - Atride Menelae, Jovis-alumne, dux virorum, - illius quidem hic filius _est_ vere, quemadmodum dicis; - sed modestus est, indignumque-putat in animo, - huc profectus primum, interpellationes proferre - 160 coram te, cujus nos, dei tanquam, delectamur voce. - Ceterum me misit Gerenius eques Nestor, - hunc simul comes ut-sequerer; cupiebat enim te videre, - ut ei aut sermonem aliquem suggereres, aut aliquod opus. - Plurimos enim dolores habet de-patre filius absente - 165 in domo _sua,_ cui non alii auxiliatores sunt; - sicut nunc Telemacho hic quidem (_pater_) abest, neque ei alii - sunt, qui in populo avertant _ab eo_ calamitatem. - - Hunc autem respondens allocutus-est flavus Menelaus: - dii boni, certe perquam amici viri filius meam domum - 170 venit, qui mea gratia plurima exanclavit certamina: - atque ipsum cogitabam _huc_ profectum _me_ amice-excepturum præ - aliis - Argivis, si nobis super mare reditum dedisset - navibus velocibus fieri Olympius late-sonans Jupiter. - Et sane ei in Argo condidissem urbem, et ædes exstruxissem, - 175 et Ithaca advecto cum facultatibus et filio suo - et omnibus civibus, una urbe evacuata, - _earum_ quæ circumhabitantur regunturque a-me ipso. - Et crebro, hic si-essemus, una-versaremur: nec nos - aliud _quicquam_ diremisset amantesque oblectantesque-nos, - 180 antequam tandem mortis nigra nebula nos obtexisset. - Sed hæc quidem futurum-erat ut-invideret deus ipse, - qui illum infelicem non-reducem solum reddidit. - - Sic dixit: his vero omnibus desiderium excitavit fletus. - Flebat quidem Argiva Helena, Jove enata; - 185 flebat etiam Telemachusque et Atrides Menelaus; - neque Nestoris filius absque-lacrimis habebat oculos. - Recordabatur enim in animo eximii Antilochi, - quem Auroræ interfecit splendidæ inclytus filius: - hujus ille recordatus verba alata dixit: - - 190 Atride, supra quidem _alios_ te mortales prudentem esse - Nestor dicebat senex, quando mentionem-faceremus tui: - [ipsius in ædibus, et nos-mutuo alloqueremur:] - atque nunc, si qua licet, pareas mihi; non enim ego - delector flens inter-cœnandum: sed et Aurora - 195 aderit mane-genita: gravor quidem neutiquam - deflere _eum,_ quicunque mortuus-fuerit mortalium et fatum - obierit. - Hic nimirum et honor solus _est_ miseris mortalibus, - comam tondere _amicos de mortuis,_ profundereque lacrimas de- - genis. - Etenim meus obiit frater, neutiquam ignavissimus - 200 Argivorum: debes autem tu nosse: non enim ego - congressus-sum, nec vidi: supra autem alios dicunt fuisse - Antilochum, supra quidem _alios_ currendo velocem ac bellatorem. - - Hunc autem respondens affatus-est flavus Menelaus: - o amice: quandoquidem tanta dixisti, quanta prudens vir - 205 diceret et faceret, etiam qui major-natu esset: - (talis enim et patris _es,_ quare etiam prudenter loqueris: - facile autem conspicua _est_ proles viri, cui Saturnius - felicitatem destinaverit et uxorem-ducenti et nascenti, - quemadmodum nunc Nestori dedit perpetua diebus omnibus, - 210 ipsum quidem molliter senescere in ædibus, - filios porro prudentesque et hastis (_bello_) esse optimos) - nos vero fletum quidem sinamus, qui prius incidit: - cœnæ autem rursus memores-simus, manibusque aquam - infundant: sermones autem etiam mane erunt - 215 Telemacho et mihi, ut-colloquamur inter-nos. - - Sic dixit: Asphalion vero aquam manibus infundebat, - sedulus famulus Menelai gloriosi. - Hi vero ad cibos paratos appositos manus extendebant. - - Tum vero aliud cogitavit Helena, Jove enata: - 220 protinus inde in vinum misit medicamen, unde bibebant, - luctui-iræque-adversum, malorum oblivionem-inducens omnium. - Qui illud biberit, postquam crateri mixtum-fuerit, - non tota-die profuderit lacrimam de genis, - ne si quidem ei mortui-fuerint materque paterque; - 225 ne si quidem ei coram fratrem, aut carum filium - ferro trudicarint, ipse vero oculis videret. - Talia Jovis filia habebat medicamina sollerter-excogitata, - bona, quæ ei Polydamna præbuerat, Thonis uxor, - Ægyptia; ubi plurima producit alma terra - 230 medicamina, multa quidem bona mixta, multa autem perniciosa: - medicus vero _ibi_ unusquisque _est_ peritus supra omnes - homines: sane enim Pæonis sunt ex-genere. - Ac postquam immiserat, jusseratque vinum-infundi, - denuo verbis excipiens _maritum_ allocuta-est: - - 235 Atride Menelae, Jovis-alumne, atque etiam hi - virorum fortium filii, (enimvero deus alias alii - Jupiter bonumque malumque dat: potest enim omnia) - sane nunc convivamini, sedentes in ædibus, - et sermonibus delectamini: convenientia enim narrabo. - 240 Omnia quidem non ego enarrare-queam, nec nominare, - quot Ulyssis audentis-animi sunt certamina: - sed qualiter istud fecit, et sustinuit fortis vir - populo in Trojanorum, ubi passi-estis ærumnas Achivi. - Se ipsum plagis indecoris domans, - 245 pannos-viles circumjiciens humeris, servo similis, - virorum hostium ingressus-est urbem latis-viis: - alii vero se-ipsum viro celans assimilabat, - mendico, qui neutiquam talis erat apud-naves Achivorum: - huic similis ingressus-est Trojanorum urbem. Illi _eum_ - ignorabant - 250 omnes: ego vero ipsum sola agnovi, talis licet-esset, - et ipsum interrogabam: ille tamen astutia tergiversabatur. - Sed quum jam ipsum ego lavissem et unxissem oleo, - vestibusque induissem, et juravissem firmum jusjurandum, - non prius _me_ Ulyssem inter Trojanos prodituram, - 255 quam ipse ad naves veloces tentoriaque pervenisset: - tum demum mihi omnem mentem aperuit Achivorum. - Plurimos autem Trojanorum quum-interfecisset longo ære, - ivit ad Argivos: atque astutiæ _famam_ reportavit multam. - Ibi aliæ Trojanæ stridule ejulabantur: sed meum pectus - 260 gaudebat: quippe jam mihi cor versum-erat ut-redirem - rursus domum: noxam vero deflebam, quam Venus - dederat, quando me duxit illuc cara a patria terra, - filiamque meam post-me-relinquentem, thalamumque, maritumque, - nulla re mancum, nec mente, nec forma. - - 265 Hanc autem respondens allocutus-est flavus Menelaus: - sane hæc utique omnia, uxor, recte dixisti. - Jam quidem multorum cognovi consiliumque mentemque - virorum heroum, multamque peragravi terram: - sed nondum talem ego vidi oculis, - 270 quale Ulyssis audente-animo erat carum cor.[TR2] - Quale etiam hoc fecit et ausus-est fortis vir - equo in polito, ubi insidebamus omnes optimi - Argivorum, Trojanis cædem et fatum ferentes. - Venisti deinde tu illuc: jussisse autem te videbatur - 275 deus, qui Trojanis volebat gloriam præbere; - et te Deiphobus deo-similis sequebatur profectam. - Ter autem circumlustrasti cavas insidias attrectans, - et nominatim Danaorum appellabas optimos, - omnium Argivorum vocem _tuam_ assimilans uxoribus (_uxorum - vocibus_). - 280 At ego et Diomedes et divinus Ulysses, - sedentes inter medios, audivimus ut vocasti. - Nos quidem ambo promti-eramus exsilientes - aut exire, aut intus protinus respondere: - at Ulysses prohibuit et continuit quantumvis cupidos. - 285 [Ibi ceteri quidem omnes tacebant filii Achivorum: - Anticlus vero te solus excipere verbis - volebat; sed Ulysses os manibus comprimebat - indesidenter robustis, servavitque omnes Achivos: _quem_ - tamdiu tenuit, donec te seorsum abduxisset Pallas Minerva.] - - 290 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Atride Menelae, Jovis-alumne, dux virorum, - durius _est:_ nequaquam enim ei ista depulere tristem interitum, - ne si ei cor quidem ferreum intus esset. - Sed agite, ad cubile dimittite nos, ut jam - 295 somno sub dulci delectemur cubantes. - - Sic dixit: Argiva autem Helena, ancillis præcepit - cubilia sub porticu ut-ponerent, et stragula pulcra - purpurea injicerent, sternerentque supra tapetas, - lænasque imponerent villosas superne quibus-integerentur. - 300 Illæ vero iverunt ex ædibus, facem in manibus habentes: - cubiliaque stravere; sed hospites ducebat præco. - Atque hi quidem in vestibulo domus illic cubarunt, - Telemachusque heros, et Nestoris inclytus filius; - Atride vero dormiebat in-recessu domus excelsæ, - 305 juxtaque Helena sinuoso-peplo cubavit divina inter-mulieres. - - Quando vero mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - surrexit e lecto bello strenuus Menelaus, - vestesque sibi-induit, et gladium acutum suspendit-ab humero, - pedibusque nitidis subligavit pulcros calceos: - 310 progressus-est autem e thalamo, deo similis coram: - Telemachoque assidebat, verbumque dixit et elocutus-est: - - Quænam vero te necessitas huc duxit, Telemache heros, - ad Lacedæmonem divinam, per lata dorsa maris? - publicane-res, an privata? hoc mihi vere dic. - - 315 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus est: - Atride Menelae, Jovis-alumne, dux virorum, - veni, si quam mihi famam de-patre diceres. - Comeditur mihi domus, perieruntque pinguia opera: - hostilium autem virorum plena _est_ domus, qui mihi perpetuo - 320 pecora alia-post-alia mactant, et trahentes-pedes camuros boves, - matris meæ proci, superbam contumeliam exercentes. - Propterea nunc ad-tua genua veni, si forte velis - illius sævam perniciem narrare, sicubi vidisti - oculis tuis, sive _de ea_ alius sermonem audivisti - 325 errantis: valde enim ipsum ærumnosum peperit mater. - Nec quicquam mihi verecundans blandiaris, neu miserescens, - sed plane mihi enarra, quemadmodum tibi-contigit videre. - Precor, si unquam tibi aliquod pater meus, strenuus Ulysses, - aut dictum, aut aliquod factum pollicitus effecit - 330 populo in Trojanorum, ubi passi-estis ærumnas Achivi: - horum nunc mihi memento, et mihi verum dic. - - Hunc autem graviter ingemiscens allocutus-est flavus Menelaus: - dii boni! profecto perquam fortis viri in cubili - volebant cubare, imbelles ipsi quum-sint. - 335 Ut vero quando in lustro cerva fortis leonis - hinnulos ubi-collocarit recens-genitos, lactentes, - saltus investigat, et valles herbosas - pascens; ille vero deinde suum ingressus-est cubile, - utrisque autem illis duram mortem infert: - 340 ita Ulysses illis durum fatum inferet. - Utinam enim, Jupiterque pater, et Minerva, et Apollo, - talis, qualis olim bene-condita in Lesbo - e contentione cum-Philomelide luctatus-est assurgens, - prostravitque _eum_ fortiter, gavisi-sunt autem omnes Achivi - 345 talis cum-procis _quoque_ congrederetur Ulysses: - omnes brevisque-vitæ fierent amarisque-nuptiis. - De-istis vero quæ me interrogas et petis, non equidem - alia præter _verum_ dixerim declinando, nec te decipiam: - sed quæ quidem mihi dixit senex marinus verax, - 350 horum nullum tibi ego celabo dictum, neque occultabo. - - In-Ægypto etiamnum dii huc cupientem redire - detinebant, quoniam non ipsis feceram perfectas hecatombas. - [sed semper volebant dii _nos_ meminisse præceptorum.] - Insula autem quædam est undoso in ponto, - 355 Ægyptum ante, (Pharum autem ipsam vocant) - tantum semota, quantum _spatii_ toto-die cava navis - confecerit, cui stridulus ventus aspiret a-puppi: - in _ea_ autem portus _est_ opportunus, unde naves æquales - in pontum deducunt, postquam-hauserunt nigram aquam. - 360 Illic me per-viginti dies detinebant dii, neque unquam venti- - secundi - spirantes apparebant in-mare-flantes, qui navium - ductores sunt super lata dorsa maris. - Et jam viatica omnia consumta-fuissent, et animi virorum, - nisi me aliqua dearum miserata-fuisset, et me servasset, - 365 Protei potentis filia, marini senis, - Idothea: huic enim maxime sane animum commovi; - quæ mihi soli reptanti occurrit, seorsum a-sociis. - Semper enim circa insulam vagantes piscabantur - curvis hamis: urgebat vero ventrem fames. - 370 Hæc autem me prope stans, verbum dixit, locutaque-est: - - Stultus es, o hospes, tantopere, an desipiens? - aut sponte cessas, et delectaris dolores ferens, - quod adeo diu in insula detineris, neque ullum finem - invenire potes; deficit autem tibi cor sociorum. - - 375 Sic dixit: sed ego ipsam respondens allocutus-sum: - eloquar tibi, quæcunque tandem es dearum, - quomodo ego neutiquam volens detinear, sed videor - immortales offendisse, qui cœlum latum habitant. - Sed tu quidem mihi dic, (dii vero omnia sciunt) - 380 quisnam me immortalium impedit, et arcet ab-itinere, - reditumque _dic,_ ut per pontum proficiscar piscosum. - - Sic dicebam: illa autem statim respondit, præstantissima - dearum: - enimvero tibi, hospes, _hæc_ valde vere enarrabo. - Versatur quidam hic senex marinus verax, - 385 immortalis Proteus Ægyptius, qui-utique maris - totius fundos novit, Neptuno subserviens: - huncce meum aiunt patrem esse, ac _me_ genuisse. - Quem si quo-pacto tu possis insidiatus prendere, - ille tibi dicat viam et mensuras itineris, - 390 reditumque, ut per mare proficiscaris piscosum; - ac præterea tibi dicat, Jovis-alumne, si velis, - quodcunque tibi in ædibus malumque bonumque acciderit, - absente te per-longam viam difficilemque. - - Sic dixit: at ego ipsam vicissima allocutus-sum: - 395 ipsa nunc explica tu insidias divini senis, - ne quo-pacto me prævidens, aut præsciens, effugiat: - difficilis etenim est deus mortali homini domitu. - - Sic dicebam; illa vero continuo respondit, præstantissima - dearum: - enimvero ego tibi, hospes, _has_ valde vere enarrabo. - 400 Quando sol in-medium cœlum ascenderit, - tunc e mari emergit senex marinus verax, - flatu sub Zephyri, nigra superficie-horrescentis-maris obtectus; - egressusque decumbit sub specubus cavis: - circa ipsum vero phocæ, progenies (_s._ pisces) pulcræ Halosydnæ, - 405 confertæ dormiunt, e cano mari egressæ, - acerbum exspirantes maris perprofundi odorem. - Illuc te ego ducens, simul cum aurora illucescente, - collocabo _vos_ ex-ordine: tu vero diligenter elige socios - tres, qui tibi apud naves bene-tabulatas optimi _sunt._ - 410 Omnes autem tibi enarrabo malas-astutias hujus senis. - Phocas quidem primum numerabit, et obibit: - ac postquam omnes per-quinos-numerarit et inspexerit, - cubabit in mediis, pastor veluti in-gregibus ovium. - Hunc quidem ubi primum decubuisse videritis, - 415 tum deinde vobis curæ-sit roburque visque: - illic vero tenete obluctantem et nitentem licet elabi. - Omnia vero ut-fiat, tentabit, quæcunque in terra - reptilia oriuntur, et aqua, et immane-ardens ignis: - vos autem firmiter tenete, magisque premite. - 420 Sed quando demum te ipse interrogaverit verbis, - talis apparens, qualem decubuisse videritis, - tum vero desiste a-vi, solveque senem, - heros: interroga vero, deorum quisnam te affligat; - reditumque, ut per pontum proficiscaris piscosum. - - 425 Sic locuta, pontum subiit fluctuantem. - At ego ad naves, ubi stabant in arenis, - ibam: multa vero mihi cor in-profundo-agitabat eunti. - Ac postquam ad navem deveneram ac mare, - cœnamque apparavimus, et supervenit divina nox; - 430 tum vero dormivimus in litore maris. - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tum vero ad litus maris late-patentis - ivi, multum diis supplicans: atque socios - tres ducebam, quibus potissimum confidebam omnem ad impetum. - - 435 Interea autem illa ingressa maris latum sinum, - quatuor phocarum e ponto pelles attulit; - omnes vero erant recens-detractæ: dolum autem struebat patri. - Cubilia vero in arenis quum-exsculpisset marinis, - sedebat exspectans; nos autem valde prope venimus ipsam: - 440 ex-ordineque _ea nos_ collocavit, injecitque corium unicuique. - Illic sane molestissimæ insidiæ erant: affligebat enim graviter - phocarum in-mari-nutritarum teterrimus odor: - quis enim marinum apud cetum cubare-posset? - sed ipsa _nos_ servavit et excogitavit magnum auxilium: - 445 ambrosiam naribus unicuique supposuit afferens, - dulce admodum spirantem, sustulitque ceti odorem. - Totum autem mane exspectabamus patienti animo: - phocæ vero e mari venere confertæ: eæ quidem deinde - ordine cubabant juxta litus maris. - 450 Meridianus autem senex exiit e mari, invenitque phocas - obesas: omnes vero obibat, recensuitque numerum. - Ac nos primos recensuit inter-cetos, neque omnino animo - suspicabatur dolum esse: deinde autem decubuit et ipse. - Nos vero vociferantes irruimus; circumque _eum_ manus - 455 jecimus; nec senex dolosæ obliviscebatur artis: - sed primum quidem leo factus-est bene-jubatus, - ac deinde draco, et panthera, atque ingens sus; - factus-est etiam liquida aqua, et arbor alto-vertice-comans. - Nos vero firmiter _eum_ tenebamus constanti animo. - 460 Sed quum jam angebatur senex, malas-versutias sciens, - tum vero me verbis interrogans allocutus-est: - - Quisnam tibi, Atrei fili, deorum contulit consilia, - ut me caperes invitum insidiatus? cujus-rei tibi est-opus? - - Sic dixit: at ego ipsum respondens allocutus-sum: - 465 scis, senex, (quid me ista decipiens interrogas?) - quomodo jam diu in insula detineor, neque aliquem finem - invenire queo, conficitur autem mihi intus cor. - Sed tu saltem mihi dic, (dii vero omnia sciunt) - quisnam me immortalium detineat, et arceat ab-itinere, - 470 reditumque _dic,_ ut per pontum proficiscar piscosum. - - Sic dicebam; ille vero me statim respondens allocutus-est: - atqui omnino debebas Jovique aliisque diis - facere sacra pulcra et _naves_ conscendere, ut citissime - tuam in patriam venires, navigans per nigrum pontum. - 475 Non enim tibi prius fatum _est_ amicosque videre et venire - ad-domum bene-ædificatam, et tuam in patriam terram, - quam quando Ægypti, a-Jove-fluentis fluvii, - rursus ad-aquas redieris, fecerisque sacras hecatombas - immortalibus diis, qui cœlum latum tenent: - 480 et tunc tibi dabunt viam dii, quam tu cupis. - - Sic dixit; at mihi confractum-est carum cor, - eo-quod me rursus jubebat per obscurum pontum - in-Ægyptum ire, longum iter difficileque. - Verum etiam sic ipsum verbis respondens allocutus-sum: - - 485 Hæc quidem sic plane perficiam, senex, ut tu præcipis. - Sed age mihi hoc dic et vere enarra, - si omnes cum navibus incolumes redierint Achivi, - quos Nestor et ego reliquimus, a-Troja profecti, - an aliquis periit morte inopinata, sua in nave, - 490 aut amicorum in manibus, postquam bellum confecerit. - - Sic dicebam: ille vero me statim respondens allocutus-est: - Atride, quid me hæc interrogas? nec quicquam te oportet - scire, neque explorare meum animum; nec te puto - diu absque-lacrimis fore, postquam bene omnia audieris. - 495 Multi enim illorum domiti-sunt, multi vero relicti; - duces autem duo soli Achivorum ære-loricatorum - in reditu periere: pugnæ vero etiam tu interfuisti. - Unus autem adhuc alicubi vivus detinetur lato in-ponto. - Ajax quidem apud naves domitus-est longis-remis-instructas. - 500 Gyris primum Neptunus admovit, - petris magnis, et salvum-eduxit e-mari: - et sane effugisset mortem, etiamsi invisus Minervæ, - nisi superbum dictum protulisset, et in-magnum incidisset- - peccatum: - dixit _vel_ invitis diis _se_ evitaturum magnos fluctus maris. - 505 Hunc vero Neptunus magna audivit jactantem: - statim deinde, tridente sumto, manibus validis - percussit Gyræam petram, et abscidit ipsam: - et unum quidem illic manebat, alterum vero frustum incidit mari: - cui Ajax primum insidens valde perculsus erat; - 510 eum autem ferebat in mare infinitum, undosum. - [Sic ille quidem ibi periit, postquam biberat salsam aquam.] - Tuus vero utcunque effugit mortem frater et evitavit - in navibus cavis: servavit enim _eum_ veneranda Juno. - Sed quando jam statim erat ad-Malearum montem arduum - 515 perventurus, tum vero ipsum abreptum procella - pontum per piscosum tulit, valde ingemiscentem, - agri ad extremam-oram; ubi ædes habitabat Thyestes - prius, at tunc habitabat Thyestiades Ægisthus. - Sed quum jam et illinc appareret reditus incolumis, - 520 retro vero dii ventum verterunt, et _illi_ domum venerunt: - sane ille quidem gaudens ingressus-est patriam terram, - et osculabatur tangens suam patriam: multæ vero ab ipso - lacrimæ calidæ fundebantur, quia lubenter vidit terram. - Hunc autem e specula conspexit speculator, quem constituerat - 525 Ægisthus dolosus _eo_ ducens: promisit autem mercedem, - auri duo talenta: observabat vero hic in annum, - ne ipsum lateret prætervehens, recordareturque _Agamemno_ - strenuæ fortitudinis. - Ivit autem nuntiaturus ad ædes pastori virorum. - Statim vero Ægisthus dolosam excogitavit machinam: - 530 electis per populum viginti viris optimis - constituit insidias, et ab-altera-parte jussit convivium - apparari. - At ipse ivit invitans Agamemnonem, pastorem virorum, - cum-equis et curribus, nefanda animo-agitans. - Hunc autem ignarum perniciei reduxit, et trucidavit - 535 convivio-exceptum, ut aliquis interfecerit bovem ad præsepe. - Nec quisquam Atridæ sociorum relictus-est, qui eum sequebantur, - nec quisquam Ægisthi; sed strati-sunt in ædibus. - - Sic dixit; at mihi confractum-est carum cor; - flebam autem in arenis sedens; nec mihi cor - 540 volebat amplius vivere, et videre lumen solis. - At postquam flendoque volutandoque saturatus-eram, - tum vero me allocutus-est senex marinux verax: - - Ne-amplius, Atrei fili, longo tempore indesinenter sic - fleas, quoniam non remedium aliquod inveniemus: sed citissime - 545 tenta, quo jam tuam in-patriam terram pervenias. - Aut enim ipsum vivum deprehendes, aut Orestes - interfecit præveniens: tu vero sepulturæ occurreris. - - Sic dixit: at mihi cor et animus generosus - rursus intra pectus, etiamsi mœsto, lætabatur: - 550 et ipsum compellans verbis alatis allocutus-sum: - - Hos quidem jam novi: tu vero tertium virum nomina, - qui adhuc vivus detinetur in-lato mari. - [aut mortuus: volo autem, etiamsi mœstus, audire.] - - Sic dicebam: ille vero me statim respondens allocutus-est: - 555 filius Laertæ, in Ithaca ædes habitans: - hunc vero vidi in insula uberes lacrimas fundentem, - Nymphæ in ædibus Calypsus, quæ ipsum necessitate - detinet: illeque non potest in-suam patriam terram pervenire. - Non enim ei adsunt naves remigio-instructæ, et socii, - 560 qui ipsum devehant per lata dorsa maris. - Tibi vero non a-fato-decretum est, Jovis-alumne o Menelae, - in Argo equos-pascente mori et fatum obire: - sed te in Elysium campum et fines terræ - immortales mittent, ubi flavus Rhadamanthus _est:_ - 565 ubi quidem facillima vita est hominibus: - non nix, neque hiemis multa, neque unquam imber, - sed semper Zephyri argute-spirantes auras - Oceanus emittit, ad-refrigerandum homines: - quoniam habes Helenam, et ipsis Jovis gener es. - - 570 Sic locutus, pontum subiit fluctuosum. - At ego ad naves simul cum divinis sociis - ivi; multa autem mihi cor in-profundo-agitabat eunti. - Ac postquam ad navem devenimus et mare, - cœnamque apparavimus, supervenitque divina nox: - 575 tum denique dormivimus in litore maris. - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - naves quidem omnium-primum deduximus in mare divinum, - et malos imposuimus et vela navibus æqualibus: - et ipsi porro ingressi in transtris consederunt; - 580 ordine autem sedentes canum mare verberabant remis. - Rursus autem ad Ægypti _regionem,_ a-Jove-fluentis fluvii, - constitui naves, et feci perfectas hecatombas. - Ac postquam sedaveram deorum iram sempiternorum, - aggessi Agamemnoni tumulum, ut inexstincta _ei_ gloria esset. - 585 His peractis, redii: dederuntque mihi ventum-secundum - dii, qui me celeriter caram in patriam deduxerunt. - Verum age nunc mane in ædibus meis, - donec undecimaque duodecimaque fuerit _dies;_ - et tunc te bene dimittam, daboque tibi splendida dona, - 590 tres equos et currum bene-politum: ac deinde - dabo pulcrum poculum, ut libes diis - immortalibus, mei memor per-dies omnes. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Atride, ne sane me multo tempore hic detine. - 595 Etenim in annum ego apud te certe perdurarem - sedens, nec me domus caperet desiderium, nec parentum: - vehementer enim sermonibus verbisque tuis auscultans, - oblector: sed jam mihi tædio-afficiuntur socii - in Pylo divina: tu vero me in-tempus hic detines. - 600 Donum autem, quodcunque mihi dederis, sit quod-recondi-possit; - equos vero in Ithacam non ducam, sed tibi ipsi _eos_ - hic relinquam oblectamentum: tu enim campo imperas - lato, in quo quidem lotus multus, in _quo_ cyperus, - triticumque, et far, ac late-germinans hordeum album. - 605 In Ithaca autem nec sane curricula lata, nec omnino pratum: - capris-pascendis-apta _est;_ et magis ardua _solo_ equos- - pascente. - Nulla enim insularum equis-agendis-idonea nec-bonis-pratis- - instructa, - quæ mari incumbunt; Ithaca vero etiam supra omnes. - - Sic dixit: risit vero bello strenuus Menelaus, - 610 manuque eum demulsit, verbumque dixit et elocutus-est: - - Sanguinis es boni, care fili, quippe-talia loqueris: - atqui ego tibi hæc _dona_ commutabo; possum enim. - Donorum autem, quæcunque in mea domo recondita jacent, - dabo, quod pulcerrimum et pretiosissimum est. - 615 Dabo tibi craterem elaboratum; argenteus vero - est totus, auro autem labra supra-munita-sunt; - opus vero _est_ Vulcani: donavit autem eum _mihi_ Phædimus heros, - Sidoniorum rex, quando ejus domus suscepit - illuc me in-reditu-profectum: tibi autem volo id præbere. - - 620 Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Convivatores autem in ædes ierunt divini regis: - illique adducebant quidem oves, afferebantque validum vinum: - panem vero ipsis uxores pulcris-vittis-in-capite intulerunt. - Sic illi quidem circa cœnam in ædibus occupabantur. - - 625 Proci vero ante Ulyssis domum - discis delectabantur et hastilibus jaculantes; - in facto-arte pavimento, ubi antea insolentiam exercebant. - Antinous vero consederat et Eurymachus divinæ-formæ, - principes procorum, virtute autem erant longe optimi. - 630 His autem filius Phronii Noemon prope accedens, - Antinoum verbis interrogans allocutus-est: - - Antinoe, numquid scimus in mente _nostra,_ an etiam non, - quando Telemachus redeat e Pylo arenosa? - navem mihi abiit abducens; mihi vero opus est illa, - 635 Elidem in spatiosam ut-trajiciam, ubi mihi equæ - duodecim feminæ, subtus autem muli patientes-operis - indomiti: ex-quibus aliquem adigens domarem. - - Sic ait: illi vero in animo obstupescebant; non enim putabant - in Pylum _eum_ abiisse Neleiam, sed alicubi illic - 640 in-agris, aut apud-oves esse, aut cum-subulco. - - Hunc autem rursus Antinous allocutus-est, Eupithei filius: - vere mihi dic; quando abiit, et quinam illum - juvenes sunt-secuti? ex-Ithacane electi, an sui ipsius - mercenariique servique? poteruit etiam perficere. - 645 Et mihi hoc dic vere, ut bene sciam, - utrum tibi vi invito abstulit navem nigram, - an lubens ei dedisti, postquam adortus-est _te_ sermone? - - Hunc autem filius Phronii Noemon contra allocutus-est: - ipse lubens ei dedi: quid fecerit etiam alius, - 650 quando vir talis, habens curas in-animo, - petat? difficile negare præbitionem foret. - Juvenes autem, qui in populo excellunt apud nos, - illi eum secuti-sunt; ac ducem ego conscendentem vidi - Mentorem, aut deum; illi vero ipsi in-omnibus similis-erat. - 655 Sed hoc miror: vidi hic Mentorem divinum - heri sub-auroram; tunc autem conscendit navem in-Pylum. - - Sic igitur locutus abiit ad domos patris. - His vero utrisque perculsus-est animus generosus; - proci autem simul consedere, et cessarunt a-certaminibus. - 660 Inter-eos vero Antinous fatus-est, Eupithei filius, - dolens: furore autem multum præcordia circumfusa-nigro _sanguine_ - implebantur, oculi vero ei igni splendenti similes-erant: - - Di boni! certe magnum facinus superbe patratum-est - Telemacho, profectio hæc! dicebamus autem ei non perfectum-iri. - 665 Tot vero invitis juvenculus puer abiit sic, - nave deducta, electisque per populum optimis. - Incipiet et ulterius malum esse: sed ei ipsi - Jupiter perdat vim, antequam nobis malum severit. - Verum agite, mihi date navem celerem et viginti socios, - 670 ut eum ipsum venientem insidiis-excipiam, et observem, - in freto Ithacæque Samique asperæ: - ut cum-sua-pernicie naviget propter patrem. - - Sic dixit; illi vero omnes laudabant atque hortabantur: - statim deinde exsurgentes ibant in domum Ulyssis. - - 675 Neque inde Penelope per-longum tempus fuit inscia - sermonum, quos proci in mente profunde-cogitabant; - præco enim illi dixit Medon, qui audiebat consilia, - extra aulam quum-esset: illi vero intus consilium texebant. - Ivit autem annuntiaturus per domos Penelopæ: - 680 hunc autem in limine venientem allocuta-est Penelope:[TR3] - - Præco, cur vero te miserunt proci inclyti? - an ut-dicas ancillis Ulyssis divini, - a-labore ut-cessent illisque ipsis convivium apparent? - Ne ambientes _me_ neque alio decedentes, - 685 ultimum et postremum nunc hic cœnent! - Qui frequenter congregati, victum absumitis multum, - possessionem Telemachi prudentis. Nec quisquam a-patribus - vestris pridem audiistis, pueri quum-essetis, - qualis Ulysses erat inter vestros parentes, - 690 neque ulli faciens injuriam, nec quicquam _tale_ locutus - in populo? qui-utique est mos potentium regum, - alium ut-oderit _quis_ mortalium, alium amet. - Ille vero nunquam omnino malo quemquam affecit: - sed vester quidem animus et indigna facinora - 695 apparent, neque ulla est _in vobis_ gratia postea beneficiorum. - - Hanc autem rursus allocutus-est Medon, prudentia sciens: - utinam enim sane, regina, hoc maximum malum esset. - Sed multo majusque et gravius aliud - proci meditantur, quod ne perficiat Saturnius: - 700 Telemachum cogitant interficere acuto ære, - domum revertentem; ille vero profectus-est ad-quærendam patris - famam - in Pylum sacram et in Lacedæmonem divinam. - - Sic ait; illi vero ibi soluta-sunt genua et carum cor: - diu autem ipsam inopia-vocis tenuit; atque ei oculi - 705 lacrimis impleti-sunt, clara autem ei detenta-est vox. - Tandem vero ipsum verbis respondens allocuta-est: - - Præco, cur vero mihi filius abiit? nec quicquam ipsum oportebat - naves celeres conscendere, quæ maris equi hominibus sunt, - trajiciuntque immensum humidum. - 710 An ut ne nomen quidem ejus inter homines relinquatur? - - Huic autem respondit deinde Medon, prudentia sciens: - haud scio an aliquis ipsum deus impulerit, an et ipsius - animus impetum-ceperit ire in Pylum, ut audiat - patris sui aut reditum aut quodnam fatum obierit. - - 715 Sic igitur locutus abiit per domum Ulyssis. - Illam autem dolor circumfudit animum-crucians, neque amplius - sustinuit - in-sella sedere, multæ in domo quæ-erant: - verum super limine sedebat elaborati thalami, - miserabiliter lamentans: circum autem ancillæ ejulabant - 720 omnes, quotquot in domibus erant juniores atque vetulæ. - Illas vehementer flens alloquebatur Penelope: - - Audite, amicæ; nimios enim mihi Olympius dolores dedit - præ omnibus, quotquot una mecum nutritæ-ac natæ-sunt: - quæ antea quidem maritum bonum amisi magnanimum, - 725 omnibus virtutibus ornatum inter Danaos: - [eximium, cujus gloria lata per Helladem et medium Argos:] - nunc rursus filium dilectum abripuerunt procellæ - inglorium ex ædibus, nec de-abeunte audivi. - Infelices, ne vos quidem in animum induxistis unaquæque - 730 e lecto me suscitare, bene scientes animo, - quando ille conscendit cavam navem nigram. - Si enim ego intellexissem istud iter molientem, - sane certe aut mansisset, quantumvis cupidus itineris; - aut me mortuam in ædibus reliquisset. - 735 Sed aliquis famulus Dolium vocet senem, - ministrum meum, quem mihi dedit jam pater huc eunti, - et mihi hortum servat arboriferum: ut celerrime - Laertæ hæc omnia assidens enarret: - si forte aliquod ille in mente consilium texens - 740 progressus inter-cives deploret, qui cupiunt - ipsius et Ulyssis perdere prolem deo-paris. - - Hanc autem rursus allocuta-est dilecta nutrix Euryclea: - puella cara, tu quidem me interfice sævo ære, - vel sine in domo; sermonem vero te non celabo. - 745 Noveram ego ista omnia; præbui autem illi, quæcunque jubebat, - panem et vinum dulce: a-me autem exegit magnum jusjurandum, - non prius tibi _me_ dicturam, quam duodecima adesset _dies,_ - aut tu ipsa desiderares, et abiisse _se_ rescivisses; - quo ne flens corpus pulcrum læderes. - 750 Verum _tu_ quando-lavaris, puris corpori vestibus sumtis, - in supernam-domum conscendens cum ancillis mulieribus, - supplica Minervæ, filiæ Jovis ægidem-tenentis: - hæc enim ipsum deinde et e morte ereptum-servaverit. - Neu senem afflige afflictum: non enim existimo - 755 penitus diis beatis sobolem Arcesiadæ - invisam-esse: sed adhuc fere aliquis supererit, qui habeat - domos excelsas, et procul _sitos_ pingues agros. - - Sic dixit; illiusque sedavit fletum, cohibuitque oculos a- - fletu. - Ipsa vero lota, puris corpori vestibus sumtis, - 760 in supernam-domum conscendit cum ancillis mulieribus; - imposuitque molas canistro, supplicavitque Minervæ: - - Audi me, ægidem-tenentis Jovis filia, indomita, - si-unquam tibi ingeniosus in ædibus Ulysses - aut bovis aut ovis pinguia femora adolevit: - 765 horum nunc mihi memento, et mihi carum filium serva; - procos vero averte male superbientes. - - Sic locuta, ululavit; dea autem ejus audivit preces. - Proci vero tumultuabantur per ædes obscuras: - sic autem aliquis dicebat juvenum superbientium: - - 770 Profecto jam nuptias nobis multum-ambita regina - apparat; neque omnino novit, quod suo cædes filio parata-est. - - Sic igitur aliquis dicebat; ea vero nesciebant, ut acta-erant. - Inter eos autem Antinous concionatus-est et dixit: - - Mirifici, sermones quidem insolentes fugite - 775 omnes pariter, ne forte quis annuntiet etiam intus. - Sed age, silentio talem exsurgentes perficiamus - sermonem, qui jam etiam omnibus in mente placuit nobis. - - Sic locutus, elegit viginti viros optimos: - profectique-sunt ire ad navem velocem et litus maris. - 780 Navem quidem omnium-primum maris in-altum traxerunt: - ac malum imposuere et vela navi nigræ: - aptaruntque remos vertebris in coriaceis; - [omnia, ut oportebat; ac vela alba expanderunt;] - arma autem ipsis tulerunt animosi famuli. - 785 Alte vero in humido hanc stiterunt; ingressique-sunt ipsi: - illic autem cœnam sumserunt, exspectabantque vesperem - supervenientem. - - Illa vero in superna-domo, prudens Penelope, - jacebat jejuna, non-gustans cibum, nec potum, - cogitans, si sibi mortem effugeret filius eximius, - 790 an ille a procis insolentibus domaretur. - Quanta autem cogitat leo virorum in turba, - timens, quum ipsi dolosum circulum circumdant: - tanta ipsam agitantem corripuit dulcis somnus: - dormiebat vero recumbens; solutique-sunt ei artus omnes. - - 795 Ibi autem aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva; - simulacrum effinxit, corpore autem assimilatum-erat mulieri, - Iphthimæ, filiæ magnanimi Icarii: - quam Eumelus duxerat, in Pheris ædes habitans. - Misit vero hanc ad domum Ulyssis divini, - 800 dum Penelopen lamentantem, flentem, - compesceret a-fletu, ploratque lacrimoso. - In thalamum vero ingressa-est ad seræ lorum; - stetitque _ei_ supra caput, et ipsam sermone allocuta-est: - - Dormis, Penelope, caro afflicta corde? - 805 nequaquam te sinunt dii facile viventes - flere neque afflictari: quoniam adhuc rediturus est - tuus filius: nequaquam enim diis peccato-obnoxius est. - - Huic autem respondit deinde prudens Penelope, - suaviter admodum dormiens in somniorum portis: - - 810 Cur, soror, huc venisti? nequaquam ante quidem - ventitabas, quandoquidem valde procul ædes habitas: - et me jubes cessare ab-ærumna ac doloribus - multis, qui me irritant in mente et in animo: - quæ ante quidem maritum bonum amisi magnanimum, - 815 omnibus virtutibus ornatum inter Danaos: - [eximium; cujus gloria lata per Helladem et medium Argos:] - nunc rursus filius dilectus abiit cava in nave, - puer, nec laborum probe gnarus, nec negotiorum. - Hujus-causa jam ego etiam magis lugeo, quam illius: - 820 et ob-hunc contremisco et timeo, ne-quid patiatur, - sive is eorum in populo, quo abiit, sive in ponto. - Hostes enim multi in ipsum _mala_ machinantur, - cupientes occidere, antequam in-patriam terram pervenerit. - - Hanc autem respondens allocutum-est simulacrum obscurum: - 825 confide, nec omnino in mente timeas tantopere. - Talis enim eum comes una sequitur, quam etiam alii - viri optarint _sibi_ adesse (pollet enim), - Pallas Minerva: te vero lamentantem miseratur: - quæ nunc me demisit, tibi hæc ut-dicerem. - - 830 Hanc vero rursus allocuta-est prudens Penelope: - siquidem vere tu dea es, deæque audivisti vocem, - eia age mihi et de-illo ærumnoso enarra, - sicubi adhuc vivat et videat lumen solis, - an jam mortuus-sit, et in Plutonis ædibus. - - 835 Hanc autem respondens allocutum-est simulacrum obscurum: - non tibi de-illo quidem continuo dicam, - vivatne is, an mortuus-sit: malum vero vana loqui. - - Sic locutum, januæ apud seram evanuit - in flatus ventorum: illa vero e somno exsiliit, - 840 filia Icarii; carum autem ei cor exsultavit, - ut ipsi manifestum somnium supervenerat noctis conticinio. - - Proci vero conscensa _nave_ navigabant humidas vias, - Telemacho cædem gravem in mente meditantes. - Est autem quædam insula medio in-mari petrosa, - 845 media-inter Ithacamque Samumque asperam, - Asteris, non magna; portus vero navibus-apti insunt ipsi - utrinque-accessi: ibi hunc manebant insidiantes Achivi. - - - [TR1] "cibum" -> "Cibum" - [TR2] "carum cor" -> "carum cor." - [TR3] "Penelope;" -> "Penelope:" - - - - - Odysseæ V.—Ulyssis ratis. - -ARGUMENT: THE DEPARTURE OF ULYSSES FROM CALYPSO - -Pallas in a council of the gods complains of the detention of Ulysses -in the Island of Calypso: whereupon Mercury is sent to command his -removal. The seat of Calypso described. She consents with much -difficulty; and Ulysses builds a vessel with his own hands, in which he -embarks. Neptune overtakes him with a terrible tempest, in which he is -shipwrecked, and in the last danger of death; till Lencothea, a sea- -goddess, assists him, and, after innumerable perils, he gets ashore on -Phaeacia. - -TEXT: - - 1 Aurora autem ex lectis ab eximio Tithono - surgebat, ut immortalibus lucem ferret et mortalibus: - ac dii ad-consessum considebant; inter illos vero - Jupiter altitonans, cujus potentia est maxima. - 5 Illis autem Pallas recensebat ærumnas multas Ulyssis, - recordata; curæ-erat enim illi morans in domo Nymphæ: - - Jupiter pater, atque alii beati dii sempiterni, - nullus amplius benignus, mitis, et mansuetus sit - sceptrifer rex, neque animo justa sentiens; - 10 sed semper durus sit, et injusta faciat. - Adeo nemo memor-est Ulyssis divini, - civium quibus præfuit, et _quibus_ pater velut mitis erat; - sed ille quidem in insula jacet graves dolores patiens, - Nymphæ in ædibus Calypsus, quæ ipsum necessitate - 15 detinet; is vero non potest suam in-patriam terram venire. - Non enim ei adsunt naves remigio-instructæ, et socii, - qui ipsum deducant super lata dorsa maris. - Nunc rursus filium dilectum occidere cupiunt, - domum revertentem: ille vero abiit ad-quærendam patris famam - 20 in Pylum sacram atque in Lacedæmonem divinam. - - Hanc autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter: - filia mea, quale tibi dictum excidit septo dentium! - nonne enim hoc quidem excogitasti consilium ipsa, - ut scilicet illos Ulysses ulciscatur reversus? - 25 Telemachum autem tu deduc prudenter (potes enim), - ut plane incolumis suam in-patriam terram veniat, - proci vero in nave retro iter-relegant. - - Dixit, et Mercurium, carum filium, contra allocutus-est: - Mercuri: tu enim itidem et in-aliis nuntius es: - 30 Nymphæ comis-pulcris dicito firmum _nostrum_ consilium, - reditum Ulyssis audenti-animo, ut redeat, - nec deorum ductu, nec mortalium hominum; - sed is in rate multis-compacta-vinculis ærumnas patiens - die vicesima ad-Scheriam glebosam perveniat, - 35 Phæacum ad terram, qui propinqui-diis sunt; - qui ipsum ex animo, veluti deum, honorabunt, - deducentque in nave caram in patriam terram, - æsque aurumque abunde, vestemque _ipsi_ quum-dederint, - plurima, quanta nunquam e-Troja sustulisset Ulysses, - 40 etiam-si sine-detrimento venisset, sortitus e præda portionem. - Sic enim ei fatale est amicosque videre, et pervenire - domum in excelsam, et suam in patriam terram. - - Sic dixit; nec non-obsecutus-est internuntius Argicida. - Statim deinde pedibus subligavit pulcros calceos, - 45 immortales, aureos, qui ipsum ferebant sive per mare, - sive per immensam terram, una-cum flatibus venti. - Cepit etiam virgam, qua virorum oculos demulcet, - quorumcunque vult, alios autem et dormientes excitat: - hanc in manibus tenens volabat fortis Argicida. - 50 Pieriæ autem insistens, ex æthere incidit in-mare: - festinabat deinde super fluctus, gaviæ avi similis, - quæ circum magnos sinus maris infructuosi - piscens venans, crebro alas sibi-mergit salsugine: - huic similis multis supervectus-est fluctibus Mercurius: - 55 sed quando jam ad-insulam pervenit procul sitam, - tum ex ponto egressus violaceo ad-litus, - vadebat, donec ad-magnam specum pervenit, in qua Nympha - habitabat pulcris-comis; hanc vero intus invenit. - Ignis quidem in focis magnus ardebat, procul vero odor - 60 cedrique fissilis thyiæque per insulam redolebat, - ardentium: ipsa vero intus cantillans voce pulcra, - telam obiens, aureo radio texebat. - Silva autem circa specum creverat virescens, - alnusque, populusque, ete bene-odorata cypressus: - 65 ibi vero et aves extensas-alas-habentes nidulabantur, - buhones, accipitresque, latasque-linguas-habentes cornices - marinæ, quibus-quidem marina opera curæ-sunt. - Atque ibidem extensa-erat circa speluncam cavam - vitis pubescens, florebat vero uvis: - 70 fontes autem ex-ordine quatuor fluebant aqua limpida, - vicini inter-se versi alio alius. - Circùm vero prata mollia violis atque apio - virescebant: ibi subinde etiam immortalis si-accessisset, - admiratus-esset intuens, et oblectatus-esset animo suo. - 75 Illic stans _hæc_ admirabatur internuntius Argicida. - Ac postquam omnia suo admiratus-erat animo, - statim in amplam speluncam intravit: neque ipsum coram - ignoravit conspicata Calypso, nobilissima dearum, - (non enim ignoti dii sibi-invicem sunt - 80 immortales, nec si quis longe procul ædes habitet); - neque Ulyssem magnanimum intus invenit, - sed is in litore flebat sedens; ubi antea etiam, - lacrimis et gemitibus et doloribus animum scindens, - pontum in infructuosum prospiciebat, lacrimas stillans. - 85 Mercurium autem interrogabat Calypso, nobilissima dearum, - in sella collocatum splendida, admiranda: - - Cur ad-me, Mercuri aureo-caduceo, venisti, - venerandusque carusque? ante quidem neutiquam frequentabas. - Dic quod cogitas; perficere autem me animus jubet, - 90 si possum quidem perficere, et si perfectu est. - [Verum sequere ulterius, ut tibi hospitalia apponam.] - - Sic igitur locuta dea apposuit mensam, - ambrosia repletam, miscuitque nectar rubrum. - Atque ille bibebat et edebat, internuntius Argicida. - 95 Et postquam cœnaverat, et refecerat animum cibo, - tum vero ipsam verbis respondens allocutus-est: - - Interrogas me _huc_ profectum, dea, deum: atque ego tibi - vere eum sermonem enarrabo; jubes enim: - Jupiter me jussit huc ire invitum: - 100 quis enim volens tantam percurret salsam aquam, - immensam? neque ulla prope _est_ mortalium urbs, qui diis - sacraque faciunt, et eximias hecatombas. - Sed prorsus non est Jovis mentem ægidem-tenentis - nec prætergredi alium deum, neque irritam-facere. - 105 Ait, tibi virum adesse ærumnosissimum præ-ceteris - illis viris, qui circa urbem Priami pugnabant - novennio; decimo vero _anno_ urbe excisa abierunt - domum: at in reditu Minervam offenderunt, - quæ ipsis excitavit ventumque malum et fluctus ingentes. - 110 [Ibi _huic_ alii quidem omnes perierunt strenui socii, - ipsum autem huc ventusque ferens et fluctus appulit.] - Eum nunc te jubet dimittere quam celerrime: - non enim ei hic sors _est_ ab-amicis seorsum perire; - sed adhuc ei fatale est amicosque videre, et pervenire - 115 domum in excelsam, et suam in patriam terram. - - Sic dixit: exhorruit vero Calypso, nobilissima dearum, - et ipsum compellans verbis alatis allocuta-est: - - Improbi estis, dii, invidi præ aliis! - qui-quidem deabus invidetis cum viris dormire - 120 palam, si qua _aliquem_ carum sibi fecerit maritum. - Sic quidem, quando Orionem cepit roseis-digitis Aurora, - tamdiu illi invidebatis dii facile viventes, - donec ipsum in Ortygia aureum-solium-habens Diana casta - suis mitibus sagittis aggrediens occidit. - 125 Sic etiam, quando cum-Iasione pulcras-comas-habens Ceres, - suo animo obsecuta, commixta-est amore et cubili, - novali in tertiato; neque diu fuit ignarus - Jupiter, qui ipsum occidit percussum corusco fulmine. - Sic rursus nunc mihi invidetis, dii, mortalem virum adesse. - 130 Illum quidem ego servavi navis carinæ innavigantem - solum; quoniam ei navem celerem corusco fulmine - Jupiter percussam diffiderat medio in nigro ponto. - [Ibi _huic_ alii quidem omnes perierunt strenui socii, - ipsum vero huc ventusque ferens et fluctus appulit.] - 135 Hunc quidem ego amice-excipiebam et nutriebam, ac dicebam - _me_ facturam immortalem, et senii-expertem per-dies omnes. - Verum quandoquidem nequaquam est Jovis mentem ægidem-tenentis - nec prætergredi alium deum, neque irritam-facere; - valeat, si eum ille impellit et _ire_ jubet - 140 pontum per infructuosum: dimittam vero ipsum nusquam ego. - Non enim mihi adsunt naves remigio-instructæ et socii, - qui ipsum deducant super lata dorsa maris. - At ei lubens consulam, neque celabo, - quomodo plane incolumis suam in-patriam perveniat. - - 145 Hanc autem rursus allocutus-est internuntius Argicida: - sic nunc dimitte, Jovisque respice iram, - ne-forte tibi in-posterum iratus succensuerit. - - Sic igitur locutus abiit fortis Argicida: - ipsa vero ad Ulyssem magnanimum, veneranda Nympha, - 150 ibat, postquam Jovis audierat mandata. - Illum autem in litore invenit sedentem: neque unquam oculi - a-lacrimis siccabantur; consumebaturque _ei_ dulcis ætas - ob-reditum lugenti, quoniam non-amplius placebat Nympha. - At sane nocte quidem dormiebat etiam necessitate - 155 in specubus cavis, nolens apud volentem: - die vero in petris et litoribus sedens, - [lacrimis et gemitibus et doloribus animum scindens,] - pontum in infructuosum[TR1] prospiciebat, lacrimas stillans. - Prope autem astans _eum_ allocuta-est nobilissima dearum: - - 160 Infelix, ne mihi amplius hic lugeas, neu tibi ætas - consumatur; jam enim te perquam lubens dimittam. - Verum age, lignis longis abscissis, compinge-tibi ære - latam ratem: ac tabulata fige in ea - alte, ut te ferat super obscurum pontum. - 165 Atque ego panem et aquam, et vinum rubrum - imponam animo-gratum, quæ tibi famem[TR2] arceant: - vestesque induam; mittamque tibi ventum a-tergo, - ut plane incolumis tuam in-patriam terram pervenias, - si modo dii voluerint, qui cœlum latum habitant, - 170 qui me potiores sunt in-cognoscendoque judicandoque. - - Sic ait: cohorruit autem audens divinus Ulysses, - et ipsam compellans verbis alatis allocutus est: - - Aliud quid jam tu, dea, in-hoc moliris, neutiquam dimissionem: - quæ me jubes rate trajicere ingentem voraginem maris, - 175 horrendamque difficilemque; quam neque naves æquales - veloces trajiciunt, gaudentes Jovis vento-secundo. - Neque ego, invita te, ratem conscenderim, - nisi mihi sustinueris, dea, magnum jusjurandum jurare, - nullum mihi ipsum damnum malum structuram _te_ aliud. - - 180 Sic ait; risit vero Calypo, nobilissima dearum, - manuque ipsum demulsit, verbumque dixit et elocuta-est: - - Profecto improbus es, et non incallida sciens; - qualem jam hunc sermonem induxisti-in-animum proloqui. - Sciat nunc hoc Terra et Cœlum latum superne, - 185 et delabens Stygis aqua: quod quidem maximum - jusjurandum gravissimumque est beatis diis: - non ullum tibi ipsi damnum malum _me_ structuram aliud. - Sed ea quidem cogito, et suadebo, quæcunque mihi quidem - ipsi suaderem, si-quando me necessitas tanta incesseret. - 190 Etenim mihi mens est æqua, neque mihi ipsi - animus in præcordiis ferreus, sed misericors. - - Sic igitur locuta, præivit augustissima dearum - celeriter; ille vero deinde post vestigia ibat deæ. - Pervenerunt autem ad-speluncam cavam, dea atque vir: - 195 et ille quidem ibi resedit in solio, unde surrexerat - Mercurius: Nympha vero apposuit _ei_ omnem cibum, - ad-edendum et bibendum, qualia mortales viri edunt. - Ipsa vero e-regione sedit Ulyssis divini; - ipsique ambrosiam ancillæ et nectar apposuerunt. - 200 Hi vero ad cibos paratos appositos manus extendebant. - Ac postquam saturati-sunt cibo et potu, - inter-eos inde sermones exorsa-est Calypso, nobilissima dearum: - - Generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - siccine vero domum caram in patriam terram - 205 protinus nunc vis proficisci? tu autem vale nihilominus. - Siquidem scires tua mente, quantos tibi fatale _est_ - dolores implere, priusquam in-patriam terram pervenias, - certe hic manens apud me hanc domum custodires, - immortalisque esses, quantumvis cupidus _sis_ videndi - 210 tuam uxorem, cujus usque desiderio-teneris dies omnes. - Nequaquam certe illa inferiorem me-profiteor esse, - nec corpore, neque habitu: quandoquidem minime decet - mortales cum-immortalibus corpore et forma contendere. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 215 veneranda dea, ne mihi ob-hoc succenseas; scio etiam ipse - omnia omnino, quod te prudens Penelope - forma deterior est, et magnitudine, coram aspectu: - illa enim mortalis est, tu vero immortalis et senii-expers. - Sed etiam sic volo, et desidero diebus omnibus, - 220 domumque redire, et reditus diem videre. - Si quis autem _me_ pessumdet deorum in nigro ponto, - patiar, in pectore habens sustinentem-ærumnarum animum: - jam enim valde multa passus-sum, et multa pertuli - fluctibus et bello: post illa et hoc quoque fiat. - - 225 Sic dixit; sol vero occidit et tenebræ supervenerunt: - profecto autem hi in-secessu speluncæ cavæ - oblectabantur amore, prope invicem manentes. - - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - continuo quidem lænamque tunicamque induit Ulysses: - 230 ipsa vero candidam stolam magnam induit Nympha, - tenuem et venustam, et zonam circumposuit lumbis - pulcram, auream: capitique imposuit calyptram: - et tum Ulyssi magnanimo parabat dimissionem. - Dedit quidem ei securim magnam, habilem in manibus, - 235 æream, utrinque acutam: atque in ipsa _erat_ - manubrium perpulcrum, oleaginum, bene adaptatum: - dedit vero deinde asciam perpolitam; duxque-erat viæ - insulæ ad extremam-oram, ubi arbores proceræ creverant, - alnusque, populusque, abiesque erat in-cœlum-pertingens, - 240 aridæ dudum, valde-siccæ, quæ ei natarent leviter. - Ac postquam ostenderat, ubi arbores proceræ creverint, - ipsa quidem rediit ad domum, Calypso, nobilissima dearum. - - At ille cædebat ligna; celeriterque ei perficiebatur opus. - Vigini autem dejecit _arbores_ omnes, dolavitque inde ære, - 245 lævigavitque scite, et ad normam direxit. - Interea autem attulit terebras Calypso, nobilissima dearum: - terebravit vero _ille_ omnia, et composuit inter-se; - clavis autem eam (_ratem_) et compagibus coagmentavit. - Quantum aliquis fundum navis tornaverit vir - 250 onerariæ latæ, bene sciens fabrilis-artis, - in tantum latam ratem fecit Ulysses. - Tabulata vero erigens, coaptans densis trabibus, - faciebat; sed longis asseribus perstruebat. - In _ea_ autem malum fecit, et antennam congruentem ei: - 255 prætereaque gubernaculum fecit, ut dirigeret. - Communivit quoque ipsam cratibus undique vimineis, - fluctuum propugnaculum ut-essent; multamque ingessit materiam. - Interea vero lintea attulit Calypso, nobilissima dearum, - ad-vela conficienda; ille autem scite confecit et hæc. - 260 Illigavit autem funesque rudentesque, pedesque in ea, - vectibusque deinde eam deduxit in mare divinum. - - Quartus dies erat, et ei perfecta-erant omnia: - ac quinto dimisit _eum_ ab insula divina Calypso, - vestibusque indutum odoratis, et lavatum. - 265 Imposuit autem ei utrem dea nigri vini, - alterum, alterum vero aquæ magnum; atque etiam viatica - in-pera; imposuitque ei obsonia animo-grata multa: - ventum autem immisit innocuumque placidumque. - Lætus vero vento-secundo extendit vela divinus Ulysses. - 270 Atque is gubernaculo dirigebat artificiose, - sedens: neque ei somnus palpebris incidebat, - Pleiadasque contemplanti, et sero occidentem Booten, - Ursamque, quam et Currum vulgari-appellatione vocant, - quæ ibidem-usque vertitur, atque Orionem observat: - 275 sola vero expers est lotionum Oceani. - Hanc etenim eum jussit Calypso, nobilissima dearum, - ponto-navigare ad sinistram manum habentem. - Septemdecim vero navigabat dies in-mari-iter-faciens, - decima octava autem apparuerunt montes umbrosi - 280 terræ Phæacum, qua proximum erat illi: - apparebat autem, veluti scutum in obscuro ponto. - - Hunc vero ex Æthiopibus reversus potens Neptunus - procul e Solymorum montibus conspexit; visus-est enim ei - in-ponto navigans; ille vero iratus-est in-animo magis: - 285 quassansque caput ad suum dixit animum: - - Dii boni! profecto jam statuerunt dii aliter - de Ulysse, me apud Æthiopas absente: - et jam Phæacum terræ prope _est,_ ubi ei fatale - effugere magnam metam ærumnarum, quæ ipsum occupant: - 290 sed adhuc quidem eum puto abunde miseriarum subiturum. - - Sic fatus collegit nubes, turbavitque pontum, - manibus tridente sumto; omnesque concitavit procellas - omnigenorum ventorum; ac nubibus operuit - terram simul et pontum; ingruit autem a-cœlo nox. - 295 Una vero Eurusque Notusque ruit, Zephyrusque vehemens, - et Boreas serenus, magnum fluctum provolvens. - Et tunc Ulyssis soluta-sunt genua et carum cor: - ingemiscensque inde dixit ad suum magnum animum. - - Heu me miserum, quid mihi in-futurum erit? - 300 Vereor, ne jam omnia dea vera dixerit: - quæ me dicebat in mari, priusquam in-patriam terram pervenerim, - dolores impleturum-esse; ea jam nunc omnia perficiuntur. - Qualibus nubibus circumtegit cœlum latum - Jupiter, turbavitque mare; ingruunt vero procellæ - 305 omnigenorum ventorum. Nunc mihi certum est grave exitium.[TR3] - Ter-beati Danai et quater, qui tunc perierunt - Troja in lata, Atridis gratificantes. - Utinam ego mortuus fuissem, et fatum obiissem, - die illo, quando mihi plurimi æratas hastas - 310 Trojani injecerunt circa Peliden mortuum. - Tum sortitus-essem parentalia, et meam gloriam celebrassent - Achivi: - nunc vero me misera morte decretum-est perire. - - Sic igitur ipsum locutum pepulit magnus fluctus a vertice, - horrendum irruens, et ratem circumrotavit. - 315 Longe vero a rate ipse excidit; clavum autem - e manibus dimisit; medium vero ei malum fregit - horrenda commixtorum ventorum irruens procella. - Longe autem velum et antenna inciderunt ponto. - Ipsum vero sub-aqua detinuit _fluctus_ longo tempore; nec potuit - 320 cito admodum emergere, magni sub fluctus impetu. - Vestes enim eum gravabant, quas illi dederat divina Calypso. - Sero vero tandem emersit, et ore evomuit salsuginem - amaram, quæ ei multa a capite defluebat. - Sed ne sic quidem ratis oblitus-est, tametsi afflictus, - 325 sed impetu-facto in fluctibus, apprehendit eam: - in medio autem consedit, finem mortis evitans. - Hanc autem ferebat magnus flucuts secundum cursum-aquarum huc et - illuc. - Ut vero quum autumnalis Boreas fert spinas - per campum, densæ autem inter se cohærent: - 330 sic illam per mare venti ferebant huc atque illuc: - interdum quidem Notus Boreæ objectavit ferendum, - interdum vero rursus Eurus Zephyro cessit persequendam. - - Hunc autem vidit Cadmi filia, pulcros-talos habens Ino, - Leucothea, quæ ante quidem erat mortalis loquens; - 335 nunc vero maris in æquoribus deorum sortita-erat honorem. - Hæc Ulyssem miserata-est vagantem, dolores habentem: - [mergo vero assimilata, volatu emersit e-gurgite,] - seditque in rate multis-vinculis-compacta, dixitque verba: - - Infelix, quid tibi sic Neptunus, terræ concussor, - 340 iratus-est vehementer, quod tibi mala multa struat? - nequaquam quidem te perdet, valde licet cupiens. - Sed omnino sic fac; videris autem mihi non desipere: - vestes has exue-et ratem ventis ferendam - relinque; at manibus natans quære reditum - 345 ad-terram Phæacum, ubi tibi fatale est effugere. - Accipe autem hanc vittam, _et_ sub pectore extendas - immortalem: haud tibi ne-quid-patiaris timendum, nec, ne-pereas. - At postquam manibus contigeris litus, - rursus exuens projice in nigrum pontum, - 350 longe a continente, ipse autem seorsum te-avertas. - - Sic igitur locuta dea vittam _ei_ dedit: - ipsa vero rursus pontum ingressa-est fluctuantem, - mergo assimilata: niger vero ipsam fluctus obtexit. - Ac deliberavit audens divinus Ulysses, - 355 ingemiscensque inde dixit ad suum magnum animum: - - Heu mihi, ne-quis mihi struat dolum iterum _alius_ - immortalium, quando me a-rate discedere jubet! - Sed omnino nondum parebo; quoniam procul oculis - terram ego vidi, ubi mihi dixit effugium esse. - 360 Sed omnino sic faciam, videturque mihi _hoc_ esse optimum: - quamdiu quidem ligna in compagibus cohæserint, - tamdiu hic manebo et sustinebo dolores patiens: - at posteaquam mihi ratem fluctus discusserit, - natabo; quandoquidem nihil adest prospectu melius. - - 365 Dum ille hæc cogitabat in mente et in animo, - immisit magnum fluctum Neptunus terræ-concussor, - horrendumque, gravemque, excelsum: impulit autem ipsum. - Ut vero quum ventus vehementer-spirans palearum acervum dissipat - aridarum, quas quidem dispergit alias alio: - 370 sic ipsius tabulata longa dispersit: verum Ulysses - in unum lignum conscenderat, desultorium ut equum impellens; - vestes vero exuit, quas ei dederat divina Calypso; - statimque vittam sub pectore extendit: - ipse autem pronus in-mare cecidit, manibus extensis, - 375 natare paratus; vidit vero potens-rex Neptunus, - quassansque caput ad suum locutus-est animum: - - Sic nunc mala plurima passus erra per mare, - donec hominibus Jovis-alumnis miscearis: - sed neque sic te spero parvi-pensurum malum. - - 380 Sic igitur locutus, impulit pulcris-jubis equos; - pervenitque ad Ægas, ubi ei inclytæ ædes sunt. - - Ac Minerva, filia Jovis, aliud excogitavit: - nempe ceterorum ventorum obstruxit vias - et quiescere jussit, et consopitos-esse omnes;[TR4] - 385 incitavit autem velocem Boream, fluctusque præfregit, - donec ille Phæacibus remigii-studiosis misceretur, - generosus Ulysses, mortem et fatum elapsus. - - Hic duas noctes, duosque dies in fluctu denso - errabat: sæpe vero ei cor præsagiebat mortem. - 390 Sed quando jam tertiam diem comis-pulcris fecit Aurora, - tum deinde ventus quidem quievit, atque serenitas - erat tranquilla; ipse vero inde prope conspexit terram, - acute admodum prospiciens, magno a fluctu levatus. - Ut autem quum grata vita filiis apparet - 395 patris, qui in morbo decumbit ingentes dolores patiens, - diu contabescens, infestus autem ei ingruerat deus; - grate vero inde hunc dii a-malo liberarunt: - sic Ulyssi grate apparuit terra et silva. - Natabat vero, nitens pedibus continentem ut-conscenderet: - 400 sed quum tantum abesset, quantum exauditur vociferatus, - tum vero sonitum audivit ad scopulos maris. - Murmurabat enim magnus fluctus, ad aridam continentis - horrendum eructans; obducta vero erant omnia maris aspergine. - Non enim erant portus, navium capaces, neque accessus; - 405 sed litora projecta erant, scopulique, saxaque; - et tunc Ulyssi soluta-sunt genua et carum cor; - ingemiscensque inde dixit ad suum magnum animum: - - Heu mihi, postquam terram insperatam dedit videre - Jupiter, et jam has undas sulcatas penetravi, - 410 egressus nusquam apparet e-mari cano foras: - extra enim _stant_ saxa acuta, circumque fluctus - fremit impetuosus, lævisque se-attollit petra, - prope autem profundum mare: et nullo-modo licet pedibus - consistere ambobus, et effugere malum: - 415 ne-forte me egredientem jactet lapidosam ad petram - fluctus magnus abripiens; vanus vero mihi erit conatus. - Sin vero adhuc ulterius præternatabo, sicubi inveniam - litora obliqua, portusque maris, - vereor, ne me rursus abripiens procella - 420 pontum in piscosum ferat, graviter gementem; - aut etiam mihi et cetum immittat magnum deus - ex mari, qualia multa nutrit inclyta Amphitrite: - novi enim, ut mihi infensus-sit inclytus Neptunus. - - Dum ille hæc deliberabat inmente et in animo, - 425 interea ipsum magnus æstus tulit asperum ad litus. - Ibi cutisque lacerata-, simulque _ei_ ossa confracta-fuissent, - nisi in mentem _ei hoc_ indidisset dea cæsiis-oculis Minerva: - ambabus vero manibus irruens prehendit petram, - cui adhærebat ingemiscens, donec magnus fluctus præteriisset. - 430 Et hunc quidem sic effugit: refluus autem _fluctus_ ipsum rursus - percussit irruens, longeque ipsum injecit ponto. - Sicut vero quum polypi, e-cubili extracti, - acetabulis multi calculi adhærescunt: - sic hujus ad saxa fortibus a manibus - 435 cutis-partes direptæ-sunt: ipsum vero magnus fluctus obtexit. - Ibi jam infelix præter-fatum periisset Ulysses, - nisi prudentiam _ei_ dedisset cæsiis-oculis Minerva. - E-fluctu ubi-emerserat, qua _is_ eructatur ad-litus, - _ibi_ præternatabat, in terram spectans, sicubi inveniret - 440 litoraque obliqua, portusque maris. - Sed quando jam fluvii ad ostia pulcre-fluentis - pervenerat natans, ibi demum ei visus-est locus optimus, - lævis scopulorum, et receptus inerat a-vento; - agnovit autem profluentem, et supplicavit suo in animo: - - 445 Audi, rex, quisquis es; exoptatissimum autem ad-te venio - fugiens ex ponto Neptuni minas. - Venerabilis quidem est etiam immortalibus diis, - hominum quicunque venerit errans, quemadmodum ego nunc - ad-tuum fluentum, tuaque genua accedo, plurima passus. - 450 Sed miserere, rex; supplicem vero tibi _me_ profiteor esse. - - Sic ait: ille vero continuo sedavit suum fluentum, - continuitque fluctum; - et ante ei fecit tranquillitatem, ipsumque servavit - ad fluvii ostia: ille vero deinde ambo genua flexit, - manusque validas; mari enim afflictus-erat caro corde. - 455 Tumebat vero corpore toto; mare autem manabat copiosum - per osque, naresque; ipse vero absque-anhelitu et -voce - jacebat viribus-defectus: defatigatio autem eum vehemens - incessit. - Sed quando jam respiravit et in mente animus collectus-est, - tum vero vittam a se solvit deæ, - 460 et ipsam in fluvium mari-se-miscentem immisit; - retro autem _illam_ ferebat magnus fluctus per fluentum. Ilico - vero Ino - suscepit _eam_ manibus caris; ille autem ex fluvio secedens - junco incubuit, osculatusque est almam terram: - ingemiscens autem inde dixit ad suum magnum animum: - - 465 Heu mihi, quid patiar? quid mihi in-futurum etiam fiet? - Si quidem in fluvio gravem _per_ noctem excubavero, - _timeo,_ ne me simul frigusque malum et floridus ros - præ imbecillitate conficiant exspirantem animum: - aura vero ex fluvio frigida spirat ante auroram. - 470 Si vero in clivum ascendens et umbrosam silvam, - arbustis in densis dormiero, si me sineret - frigus et lassitudo, jucundus autem mihi somnus obreperet: - vereor, ne feris captura et præda fiam. - - Sic igitur ei deliberanti visum-est utilius esse: - 475 profectusque-est ire in silvam; hanc autem prope aquam invenit - in conspicuo-loco; duo autem inde subiit arbusta, - ex uno-loco enata, hoc quidem oleastri, illud autem oleæ. - Hæc quidem nec ventorum perflat vis humidum spirantium, - neque unquam Sol lucidus radiis percutiebat, - 480 neque imber penetrat penitus: sic sane densa - invicem creverunt alterum-alteri-intertextum; quæ Ulysses - subiit; statimque cubile congressit manibus caris - latum: foliorum enim erat lapsarum-copia satis magna, - quantum vel duos, vel tres viros tegeret - 485 tempestate hiberna, etiamsi vel admodum _ea_ sæviret. - Illa quidem conspecta gavisus-est audens divinus Ulysses: - in medio autem decubuit, copiamque superingessit foliorum. - Ut autem quum aliquis torrem in-cinere absconderit nigro, - agri in extremitate, cui non adsunt vicini alii, - 490 semen ignis servans, ut ne qua aliunde incendat: - sic Ulysses foliis se-obtexit: huic autem Minerva - somnum in oculis fudit, ut _is_ ipsum cessare-faceret citissime - a-difficili labore, caras palpebras obtegens. - - - [TR1] "in fructuosum" -> "in infructuosum" - [TR2] "famen" -> "famem" - [TR3] Missing part of word ending with "tium" in this line -> "exitium" - [TR4] "omnes" -> "omnes;" - - - - - Odysseæ VI.—Ulyssis adventus ad Phæacas. - -ARGUMENT: - -Pallas appearing in a dream to[TR1] Nausicaa (the daughter of Alcinous, -king of Phaeacia), commands her to descend to the river, and wash the -robes of state, in preparation for her nuptials. Nausicaa goes with her -handmaidens to the river; where, while the garments are spread on the -bank, they divert themselves in sports. Their voices awaken Ulysses, -who, addressing himself to the princess, is by her relieved and -clothed, and receives directions in what manner to apply to the king -and queen of the island. - -TEXT: - - 1 Sic is quidem illic dormiebat, audens divinus Ulysses, - somno et labore oppressus: verum Minerva - ivit ad Phæacum virorum populumque urbemque; - qui olim quidem aliquando habitabant in spatiosa Hyperea, - 5 prope Cyclopas, viros superbientes, - qui ipsos infestabant, viribusque potiores erant. - Inde excitos _illos_ deduxit Nausithous deo-similis, - collocavitque in Scheria, procul ab-hominibus sollertibus; - ac murum circumduxit urbi, et ædificavit domos, - 10 et templa fecit deorum, et divisit agros. - Sed hic quidem jam fato domitus, ad-Orcum descenderat: - Alcinous vero tunc imperabat, a-diis consilia doctus. - Hujus quidem ivit ad domum dea cæsiis-oculis Minerva, - reditum Ulyssi magnanimo moliens. - 15 Profecta-est autem ire ad thalamum multa-arte-factum, in quo - puella - cubabat, immortalibus habitu et forma similis, - Nausicaa, filia magnanimi Alcinoi; - juxta autem duæ ancillæ, a Gratiis pulcritudinem habentes, - ad-postem-forium utrinque; fores vero clausæ-erant splendidæ. - 20 Illa vero venti veluti flatus accessit ad-cubile puellæ: - stetitque surpa caput, et ipsam sermone allocuta-est, - assimilans-se filiæ nautæ-celebris Dymantis, - quæ ei æqualis quidem erat, grataque animo; - huic se-quum-assimilasset, illam affata-est cæsiis oculis - Minerva: - - 25 Nausicaa, quid te sic negligentem peperit mater? - vestes quidem tibi jacent neglectæ splendidæ; - tibi vero nuptiæ propinquæ sunt, ubi oportet pulcras quidem _te_ - ipsam - induere, alias autem illis præbere, qui te ducant. - Etenim ex his fama apud-homines oritur - 30 bona; gaudent vero pater et veneranda mater. - At eamus loturæ cum aurora illucescente: - et te ego adjutrix una comitabor, ut celerrime - _hæc_ instruas; quoniam non amplius diu virgo eris. - Jam enim te ambiunt optimi in populo - 35 omnium Phæacum, ubi tibi _clarum_ genus est et ipsi. - Verum age, hortare patrem inclytum sub auroram - mulos et currum ut-apparet, qui vehat - cingulaque, et peplos, et pallia splendida. - Et vero tibi sic ipsi multo honestius _est,_ quam pedibus - 40 ire; multum enim absunt labra ab-urbe. - - Hæc quidem sic locuta abiit, cæsiis-oculis Minerva, - ad-Olympum, ubi aiunt deorum sedem firmam semper - esse: nec ventis concutitur, neque unquam imbre - rigatur, nec nix ingruit; sed omnino serenitas - 45 panditur innubis, candidusque ambit splendor: - in quo delectantur beati dii diebus omnibus. - Eo abiit Minerva, postquam _hæc_ suaserat puellæ. - - Statim vero Aurora advenit in-pulcro-solio, quæ eam excitabat, - Nausicaam pulcro-peplo; continuoque _ea_ admirata-est somnium. - 50 Ivit autem per ædes, ut nuntiaret parentibus, - patri caro et matri: deprehenditque _eos,_ intus dum-essent. - Illa quidem ad focum sedebat, cum ancillis mulieribus, - pensa versans marina-purpura-tincta: ipsum autem foras - egredientem convenit ad inclytos reges - 55 in consilium, quo ipsum vocabant Phæaces nobiles. - Hæc autem valde prope stans carum patrem allocuta-est: - - Pater care, non jam mihi apparaveris currum - excelsum, agilem-rotis, ut pulcras vestes agam - ad flumen, lotura, quæ mihi sorditata jacent? - 60 Et vero te ipsum decet inter primores versantem - consilia consulere, puras in-corpore vestes habentem. - Quinque autem tibi cari filii in ædibus sunt, - duo in-matrimonio, tres autem cœlibes florentes: - hi vero semper volunt recens-lotas vestes habentes, - 65 ad choream ire; hæc autem meæ menti omnia curæ-sunt. - - Sic dixit: verebatur enim floridas nuptias nominare - patri caro; ille vero omnia intelligebat, et respondit sermone: - - Nequaquam[TR2] tibi mulos invideo, filia, nec quicquam aliud. - Abi: ceterum tibi famuli apparabunt currum - 70 altum, agilem rotis, sirpea instructum. - - Sic locutus, servis præcepit; hi vero paruerunt. - Ii quidem foras currum agilem-rotis mulinum - instruebant, mulosque submiserunt, junxeruntque sub curru: - virgo autem e thalamo ferebat vestes pulcras; - 75 et eas quidem deposuit bene-polito in curru; - mater vero in cista collocabat animo-gratum cibum, - varium, et obsonia imposuit, et vinum infudit - utre in caprino; (puella vero conscendit currum:) - dedit etiam aurea in ampulla humidum oleum, - 80 ut ungeretur cum ancillis mulieribus. - Illa vero accepit scuticam et habenas pulcras, - percussitque, ut-inirent-cursum; strepitus autem erat mulorum; - hi vero impigre contendebant, ferebantque vestes, et ipsam, - non solam; una cum-ea etiam ancillæ proficiscebantur aliæ. - - 85 Hæ vero quum jam fluvii ad-alveum perpulcrum pervenere, - ubi quidem labra erant perennia, multaque aqua - pulcra profluebat, etiam admodum sordidata quæ-purget: - ibi illæ mulos quidem solverunt-a curru. - Et eos quidem egerunt fluvium propter vorticosum, - 90 ut-carperent gramen dulce: ipsæ vero a curru - vestes manibus sumserunt, et inferebant in-nigram aquam: - constipabantque in scrobibus, celeriter certamen proferentes. - Sed postquam lavarantque, purgarantque sordes omnes, - ordine _eas_ explicuerunt ad litus maris, ubi potissimum - 95 lapillos ad litus abluebat mare. - Ipsæ porro lotæ, et unctæ pingui oleo, - prandium inde sumserunt ad ripas fluvii: - vestes autem solis manebant dum-siccarentur splendore. - Ac postquam cibo saturatæ-sunt ancillæque et ipsa, - 100 pila hæc inde ludebant, capitum-redimiculis depositis: - illis vero Nausicaa pulcris-ulnis exordiebatur ludum. - Qualis autem Diana incedit per montem sagittis-gaudens, - aut per Taygetum arduum, aut Erymanthum, - oblectans-se apris, et velocibus cervis; - 105 cum-illa autem simul Nymphæ, filiæ Jovis ægidem-tenentis, - agrestes ludunt; gaudet vero mente Latona; - omnes autem ipsa capite supereminet ac fronte, - facileque conspicua est, pulcræ vero omnes: - sic illa inter-ancillas excellebat virgo indomita. - - 110 Sed quum jam esset rursus domum reditura, - junctis mulis, plicatisque vestibus pulcris: - tunc iterum aliud excogitavit dea cæsiis-oculis Minerva, - ut Ulysses excitaretur, videretque pulcram-oculis puellam, - quæ ipsum Phæacum virorum ad urbem duceret. - 115 Pilam deinde jecit in ancillam regina; - ab-ancilla quidem aberravit, profundum autem incidit in-vorticem: - illæ vero alte clamarunt. Atque experrectus-est divinus Ulysses, - sedensque cogitabat in mente et in animo: - - Heu mihi, quorum demum hominum in terram deveni? - 120 anne hi injurii sunt et feroces, nec justi? - an hospitales, et ipsis mens est deorum-reverens? - ut me puellarum circumvenit femineus clamor, - Nympharum, quæ habitant montium altos vertices, - et fontes fluviorum, et palustria-loca herbosa. - 125 An jam alicubi homines sum prope vocales? - Verum age, ego ipse experiar ac videbo. - - Sic locutus, arbustis egrediebatur divinus Ulysses: - ex densa autem silva ramum fregit manu robusta, - cum-foliis, ut tegeret circa corpus pudenda viri. - 130 Profectus-est autem ire, veluti leo in-montibus-nutritus, robore - confisus, - qui incedit complutus et ventos-passus; intus vero ei oculi - ardent: atque is boves invadit, aut oves, - aut agrestes cervas; jubet vero eum venter, - pecudes tentaturum, etiam in densam domum ire: - 135 ita Ulysses puellis pulcras-comas-habentibus erat - congressurus, nudus licet esset: necessitas enim urgebat. - Horribilis vero ipsis apparuit, deturpatus salsugine: - diffugerunt autem, alio alia, per ripas prominentes: - sola vero Alcinoi filia mansit; ei enim Minerva - 140 audaciam in mente posuit, et metum exemit e-membris. - Stetit vero contra, continens-se: at deliberabat Ulysses, - utrum genubus prehensis supplicaret pulcræ-oculis puellæ: - an sic _ut erat_ verbis eminus-stans blandis - _eam_ precaretur, si ostenderet urbem, et vestes daret. - 145 Sic igitur ei deliberanti visum-est melius esse, - precari verbis eminus-stantem blandis, - ne ei genua prehendenti irasceretur mente puella. - Protinus blandum et sollertem dixit sermonem: - - Supplex-oro te, regina; deane tu aliqua, an mortalis sis. - 150 Si quidem aliqua dea es, _eorum_ qui cœlum latum incolunt, - Dianæ te ego, Jovis filiæ magni, - formaque, staturaque, orisque-habitu, quam-proxime assimilo: - sin aliqua es ex-hominibus, qui super terram habitant, - ter-beati quidem tibi pater et veneranda mater, - 155 ter-beati et fratres; valde, credo, ipsis animus - semper lætitia perfunditur, tui gratia, - videntibus _te_ tale germen choream ingredientem. - Ille vero rursus in animo felicissimus præter ceteris, - quicunque te, sponsalibus-donis præponderans,, domum duxerit. - 160 Nondum enim aliqua talem vidi mortalem oculis, - nec virum, nec mulierem; admiratio me tenet aspicientem. - In-Delo sane aliquando tale, Apollinis juxta aram, - palmæ recens germen succrescens vidi: - (profectus enim eram etiam illuc, multusque me sequebatur populus - 165 in-ea profectione quæ demum erat mihi malum damnum futura:) - eodem autem ipso-modo et illud conspicatus, obstupui animo - diu; quandoquidem nunquam tale succrevit lignum e terra: - ita te mulier admirorque, obstupeoque, vereorque admodum - genua prehendere: gravis autem me dolor occupat. - 170 Heri vigesimo effugi die nigrum pontum: - eousque vero me perpetuo fluctus ferebat, celeresque procellæ, - insula ab Ogygia: nunc tamen huc _me_ conjecit deus, - ut adhuc fortasse et hic patiar malum. Non enim puto - cessaturum; sed adhuc multa dii efficient prius. - 175 Verum,[TR3] regina, miserere: te enim mala multa passus - primam accessi; at ceterorum neminem novi - hominum qui hanc urbem et terram incolunt. - Urbem vero mihi ostende daque pannum circumjiciendum, - si quod forte involucrum pannorum habes, huc profecta. - 180 Tibi vero dii tanta dent, quanta animo tuo concupiscis; - maritumque et familiam, et concordiam præbeant - bonam: non enim hoc _quicquam_ præstantius et melius _est,_ - quam quando concordes animis domum teneant - vir et uxor: _tum oriuntur_ multi dolores malevolis, - 185 gauda autem benevolis; maxime vero sentiunt ipsi. - - Hunc autem rursus Nausicaa candidis-ulnis contra allocuta-est: - hospes: quandoquidem neque ignavo, nec stulto viro similis es: - Jupiter vero ipse distribuit felicitatem Olympius hominibus, - bonis atque malis prout voluerit, unicuique: - 190 et ferre tibi istæc dedit, te autem oportet pati omnino: - nunc vero, quum ad nostramque urbem et terram venisti, - nec jam vestium indigebis, nec cujusquam alius _rei,_ - quarum decet supplicem miserum compotem fieri. - Urbem autem tibi monstrabo, dicamque tibi nomen civium. - 195 Phæaces quidem hanc urbem et terram habitant: - sum autem ego filia magnanimi Alcinoi; - ex-quo Phæacum pendet et imperium et potentia. - - Dixit, et ancillis comas-pulcras-habentibus imperavit: - sistite-gradum mihi ancillæ: quo fugitis, virum conspicatæ? - 200 an forte aliquem hostilium putatis esse virorum? - Non est ille vir vegetus homo, nec fere nascetur, - qui Phæacum virorum in terram veniat, - hostilia inferens; valde enim cari _sunt hi_ immortalibus. - Habitamus autem seorsum, undoso in mari, - 205 extremi, nec quisquam nobiscum mortalium commercium-habet alius. - Sed hic aliquis infelix errans huc venit, - quem nunc oportet curare: a Joven enim sunt omnes - hospitesque et egeni: donum autem _ipsis_ exiguumque gratumque - _est._ - Verum date, ancillæ, hospiti cibumque potumque, - 210 et lavate _eum_ in fluvio, ubi receptus est a-vento. - - Sic dixit; illæ vero steterunt, et se-invicem hortatæ-sunt: - atque Ulyssem collocarunt in receptu, uti jusserat - Nausicaa, filia magnanimi Alcinoi; - atque ei palliumque tunicamque vestes apposuerunt: - 215 dederunt porro _ei_ aurea in ampulla liquidem oleum, - jusseruntque dein ipsum lavare-se fluvii in-fluento. - Ac tum ancillas allocutus-est divinus Ulysses: - - Ancillæ, state ita eminus, dum ego ipse - salsuginem ab-humeris abluam, circumque oleo - 220 ungam me: jam enim diu a corpore abest unctio. - Coram vero haud ego lavero; vereor enim - nudari, inter-puellas pulcris-comis versans. - - Sic dixit; illæ vero secesserunt, narraruntque inde puellæ. - At ex flumine a-corpore abluebat divinus Ulysses - 225 salsuginem, quæ ei terga et latos obtegebat humeros: - e capite autem eluebat maris sordes infructuosi. - Ac postquam usquequaque lavarat-se, et oleo unxerat, - vestesque induerat, quas ei præbebat virgo indomita: - illum quidem Minerva reddidit, Jove enata, - 230 majoremque aspectu, et crassiorem: a capite vero - crispas demisit comas, hyacinthino flori similes. - Ut autem quum quis aurum circumfundit argento vir - sollers, quem Vulcanus docuerit et Pallas Minerva - artem omnigenam; pulcra vero _is_ opera perficit: - 235 sic in-hunc defudit gratiam in-capiteque et humeris. - Considebat deinde, seorsum profectus ad litus maris, - pulcritudine et gratia resplendens: admirabatur autem puella: - ac tunc ancillas pulcris-comis allocuta-est: - - Audite me, ancillæ candidis-ulnis, ut aliquid dicam; - 240 non omnibus invitis diis, qui Olympum tenent, - ad-Phæacas hic vir pervenit similes-diis. - Quippe antea quidem mihi indecorus videbatur esse, - nunc vero diis similis-est, qui cœlum latum habitant. - Utinam mihi talis maritus appellatus esset, - 245 hic habitans, et ipsi placeret hic manere. - Verum date, ancillæ, hospiti cibumque potumque. - - Sic dixit; illæ vero huic diligenter auscultarunt et paruerunt: - et subinde Ulyssi apposuerunt cibumque potumque. - Atque is bibebat et edebat, audens divinus Ulysses, - 250 rapaciter; diu enim cibum non-gustaverat. - - Sed Nausicaa candidis-ulnis aliud cogitavit; - vestes jam plicatas posuit pulcrum in currum, - junxitque mulos fortibus-ungulis, atque inscendit ipsa. - Adhortata-est autem Ulyssem, verbumque dixit, et elocuta-est: - - 255 Surge nunc jam, hospes, ad-urbem eamus, ut te deducam - patris mei in domum prudentis; ubi te puto - omnium Phæacum visurum-esse quotquot _sunt_ optimi. - Sed omnino sic facito; videris vero mihi non desipere: - donec quidem per agros iverimus et culta hominum, - 260 tamdiu cum ancillis post mulos et currum, - celeriter ito; ego autem viæ dux-ero. - At postquam ad-urbem ascenderimus: circa quam murus - altus, pulcer vero portus ab-utraque-parte urbis, - arctus autem introitus; naves vero per-viam utrinque-recurvæ - 265 subductæ-sunt: omnibus enim _nautis ibi_ statio est singulis. - Ibi porro et ipsis forum _est_ pulcrum Neptunium circa _templum,_ - vectitiis lapidibus profunde-immissis exstructum. - Ibi vero navium armamenta nigrarum curant, - rudentes, et spiras: et acuunt remos. - 270 Non enim Phæacibus curæ-est arcus, nec pharetra, - sed mali, et remi navium, et naves æquales, - quibus læti canum trajiciunt mare. - Horum evito famam amaram, ne-quis a-tergo - _me_ carpat: valde enim sunt insolentes per vulgus: - 275 et fortasse quis sic dicat vilior obviam-factus: - Quis vero ille _qui_ Nausicaam sequitur, pulcerque magnusque, - hospes? ubi illum nacta-est? maritus utique ei erit ipsi. - Aut aliquem forte vagatum excepit sua a navi - virorum longinquorum: quippe nulli prope sunt: - 280 aut aliquis ei supplicanti multum-exoptatus deus advenit, - e-cœlo delapsus; habebit vero ipsum dies omnes. - Rectius _fecit,_ si etiam ipsa quærens maritum invenit - aliunde: certe enim hos quidem spernit in populo - Phæacas, qui ipsam ambiunt multique et nobiles. - 285 Sic dicent; mihi vero probra hæc essent. - Et vero alii succensuerim, quæcunque talia quidem fecerit, - quæ invitis caris patre et matre viventibus, - viris misceatur, priusquam palam nuptiæ advenerint. - Hospes, tu vero ita meum observa verbum, ut celerrime - 290 deductione et reditu potiaris a patre meo. - Invenies pulcrum lucum Minervæ, prope viam, - ex-populis; ibi autem fons effluit, circà vero _est_ pratum: - ibi vero patris mei _est_ prædium, et florentes horti, - tantum ab urbe, quantum _aliquis_ auditur clamans: - 295 ibi desidens mane aliquamdiu, donec nos - ad-urbem accesserimus, et pervenerimus ad-ædes patris. - Ac postquam nos putaveris ad ædes pervenisse, - tunc Phæacum eas in urbem, ac require - ædes patris mei magnanimi Alcinoi. - 300 Facile vero conspicuæ sunt, et vel puer duceret - infans: neque enim omnino similes illis sunt - ædes Phæacum, qualis domus Alcinoi - herois. Ac postquam te ædes occuluerint et aula, - celeriter valde ædes transi, donec perveneris - 305 ad-matrem meam; illa autem sedet ad focum in ignis splendore, - pensa versans purpurea, mirabile visu, - columnæ acclinata; ancillæ ero illi sedent a-tergo. - Ibi autem patris mei solium acclinatum-est foco: - cui ille vinum-potat insidens, immortalis instar. - 310 Hoc præterito matris ad genua manus - extende nostræ, ut reditus diem videas - gaudens cito, etiamsi valde procul hinc sis. - [Si tibi illa quidem bene cupierit in animo, - spes tibi deinde amicosque videndi, et perveniendi - 315 ad domum pulcre-ædificatam, et tuam in patriam terra.] - - Sic igitur locuta, percussit scutica splendida - mulos; hi vero celeriter reliquerunt fluvii fluenta: - ii autem bene currebant et bene alternabant pedes. - Illa autem sedulo aurigabatur, _ita_ ut simul sequerentur pedibus - 320 ancillæque Ulyssesque; mente (_arte_) vero impingebat scuticam. - Occidebatque sol, et illi inclytum ad-lucum pervenere - sacrum Minervæ, ubi proinde consedit divinus Ulysses. - Statim deinde supplicabat Jovis filiæ magni: - - Audi me, ægidem-tenentis Jovis filia, indomita: - 325 nunc tandem me exaudi, quoniam antea nunquam exaudisti - jactatum, quando me jactabat inclytus Neptunus. - Da me ad Phæacas gratum venire ac miserandum. - - Sic dixit supplicans; eum autem audivit Pallas Minerva: - ipsi vero nondum apparebat palam; verebatur enim etiam - 330 patruum; is autem vehementer irascebatur - divino Ulyssi, antequam _is_ suam ad-terram perveniret. - - - [TR1] "dream in to" -> "dream to" - [TR2] "Neuquaquam" -> "Nequaquam" - [TR3] "Verum" -> "Verum," - - - - - Odysseæ VII.—Ulyssis ingressus ad Alcinoum. - -ARGUMENT: The court of Alcinous. - -The princess Nausicaa returns to the city and Ulysses soon after -follows thither. He is met by Pallas in the form of a young virgin, who -guides him to the palace, and directs him in what manner to address the -queen Arete. She then involves him in a mist which causes him to pass -invisible. The palace and gardens of Alcinous described. Ulysses -falling at the feet of the queen, the mist disperses, the Phaecians -admire, and receive him with respect. The queen inquiring by what means -he had the garments he then wore, he relates to her and Alcinous his -departure from Calypso, and his arrival in their dominions. - -The same day continues, and the book ends with the night. - -TEXT: - - 1 Sic quidem ibi supplicabat audens divinus Ulysses; - puellam vero ad urbem ferebat robur mulorum. - Illa vero quando jam sui patris ad-inclytas ædes pervenerat, - stetit in vestibulo: fratres vero eam undique - 5 circumstabant, immortalibus similes; qui a curru - mulos solverunt, vestemque portarunt intro. - Ipsa vero ad thalamum suum ibat; accendebat autem ei ignem - anus Apiræa, cubicularia Eurymedusa, - quam olim ex-Apira naves duxerunt utrinque-recurvæ: - 10 Alcinoo autem eam munus elegerant, eo-quod omnibus - Phæacibus imperabat, deoque veluti populus _ei_ auscultabat: - quæ enutrierat Nausicaam pulcris-ulnis in ædibus. - Hæc ei ignem accendebat, et intus cœnam adornabat. - - Et tunc Ulysses surrexit ad-urbem iturus; ac Minerva - 15 multam _ei_ caliginem infudit, bene cupiens Ulyssi, - ne-quis Phæacum magnanimorum obviam-factus, - conviciareturque verbis, et interrogaret, quisnam esset. - Sed quum jam esset urbem ingressurus amœnam, - tum ei obviam-facta-est dea cæsiis-oculis Minerva, - 20 virgini similis juvenculæ, urnam gestanti; - stetitque ante eum: interrogabat autem divinus Ulysses: - - O filia, nonne me ad-domum viri deduxeris - Alcinoi, qui hosce inter homines imperat? - etenim ego hospes multa-passus huc veni, - 25 procul e longinqua terra: quare neminem novi - hominum, qui hanc urbem et _hæc_ opera inhabitant. - - Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - enimvero ego tibi, hospes pater, domum, quam me jubes, - monstrabo; quoniam mecum prope patrem eximium habitat. - 30 Verum eas tacite sic; ego vero viam monstrabo: - neu quenquam hominum aspice, neu interroga. - Non enim hospites hi valde homines colunt, - nec amice-excipientes amplectuntur, qui aliunde venerit. - Navibus velocibus hi freti celeribus, - 35 voraginem _maris_ magnam trajiciunt; quippe ipsis _hoc_ dedit - Neptunus: - horum naves veloces veluti ala sive cogitatum. - - Sic igitur locuta, præibat Pallas Minerva - celeriter: ille vero inde post vestigia ibat deæ. - Hunc autem Phæaces nautæ-inclyti non adverterunt - 40 gradientem in urbe per ipsos. Non enim Minerva - sinebat pulcris-comis, potens dea, quæ ei caliginem - divinam offuderat, bene _ei_ cupiens in animo. - Mirabatur autem Ulysses portus et naves æquales, - ipsorumque heroum fora, et mœnia longa, - 45 sublimia, vallis munita, mirabile visu. - Sed quando jam regis ad-inclytas domos pervenerant, - inter-eos sermones exorsa-est dea cæsiis-oculis Minerva: - - Hæc jam tibi, hospes pater, domus _est_ quam me jubes - monstrare; invenies vero Jovis-alumnos reges - 50 epulas epulantes: tu autem intro eas, neu quicquam animo - timeas: audax enim vir in omnibus potior - operibus est, etiam sicunde aliunde venerit. - Reginam quidem primo invenies in ædibus: - Arete vero nomen est inditum _ei:_ ex parentibus autem - 55 iisdem _est,_ qui-quidem genuerunt Alcinoum regem. - Nausithoum quidem primum Neptunus terræ-concussor - genuit, et Peribœa, mulierum forma præstantissima, - minima-natu filia magnanimi Eurymedontis, - qui olim superbis Gigantibus imperabat: - 60 verum hic quidem perdidit populum scelestum, periitque ipse. - Cum-illa vero Neptunus mixtus-est, et genuit filium - Nausithoum magnanimum, qui inter Phæacas imperabat: - Nausithous vero genuit Rhexenoremque, Alcinoumque. - Illum quidem, prole-mascula-carentem, interemit argenteo-arcu - Apollo, - 65 ducta-recens-uxore, in regia, unica sola filia relicta - Areta; hanc vero Alcinous duxit uxorem, - et ipsam honoravit, ut nulla super terra honoratur alia, - quotquot nunc mulieres sub viris domum habent. - Sic illa ex animo honoraturque, et est _honorata_ - 70 et a caris liberis, et ab ipso Alcinoo, - et civibus, qui ipsam veluti deam suspicientes, - excipiunt vocibus _faustis,_ quum incedit per urbem. - Neque enim omnino mente et ipsa eget bona; - quibus quidem bene velit, _his_ viris etiam lites solvit. - 75 Si tibi illa quidem bene velit in animo, - spes tibi deinde amicosque videndi, et perveniendi - in domum excelsam, et tuam in patriam terram. - - Sic igitur locuta, abiit cæsiis-oculis Minerva - pontum super infructuosum; reliquitque Scheriam amabilem: - 80 venit autem ad Marathona, et latas-vias-habentes Athenas, - ingressaque-est Erechthei bene-munitam domum. At Ulysses - Alcinoi ad domos ibat inclytas: multa vero ei cor - agitabat stanti, priusquam æreum ad-limen venisset. - Instar enim solis splendor erat, aut lunæ, - 85 domum per excelsam magnanimi Alcinoi. - Ærei etenim parietes ducti-erant hinc et illinc, - ad intimum-secessum a limine: circum autem corona ex cyano: - aureæ vero fores firmam domum intus claudebant: - argentei autem postes in æreo stabant limine, - 90 argenteumque superliminare, aureus autem annulus. - Aurei porro utrinque et argentei canes erant, - quos Vulcanus fecerat peritis præcordiis, - domum ut-custodirent magnanimi Alcinoi, - immortales qui-sunt et senii-expertes per-dies omnes. - 95 Intus vero solia circa parietem firmata-erant hinc et illinc, - ad intimum-secessum a limine usque: ibi pepli - tenues bene-texti instrati-erant, opera mulierum. - Hic autem Phæacum primates sedebant, - bibentes et edentes; perpetuo enim _epulas_ habebant. - 100 Aurei vero juvenes bene-structas super aras - stabant, ardentes faces in manibus tenentes, - illucentes noctu per domum convivis. - Quinquaginta porro ei ancillæ per domum mulieres; - aliæ quidem molunt in mola flavum frumentum; - 105 aliæ vero telas texerunt et fusos versant - sedentes, _mobiles_ qualia folia excelsæ populi: - textilibus autem a-linteis distillat humidum oleum. - Quantum Phæaces supra omnes periti _sunt_ homines - navem celerem per pontum dirigendi, tantum etiam mulieres - 110 telam texendi; supra-modum enim illis dedit Minerva - operaque scire perpulcra, et ingenium _habere_ bonum. - Extra vero aulam magnus _est_ hortus prope januas - quatuor-jugerum: circa autem _eum_ septum ductum-est utrinque. - Ibi vero arbores proceræ creverant virentes, - 115 piri, et mali-punicæ, et mali pulcro-fructu, - ficusque dulces, et oleæ virescentes. - Ex-his nunquam fructus perit, nec deficit - hieme, neque æstate, perennis; sed omnino semper - Zephyrus spirans, alia quidem crescere-facit, alia vero - maturescere. - 120 Pirus post pirum senescit, malumque post malum, - ac post uvam uva, ficusque post ficum. - Ibi porro ei fructuum-plena vinea fundata-est: - hujus alterum quidem apricum-solum plano in loco - siccatur sole; alias autem _uvas_ vindemiant, - 125 alias vero calcant; ante autem, _uvæ_ immaturæ sunt, - florem emittentes, aliæ vero submaturescunt. - Ibi porro cultæ leguminum-areolæ ad extremum ordinem - omnigenæ consitæ-sunt, perenne florentes: - insunt autem duo fontes, alter quidem per hortum totum - 130 dispergitur, alter vero ex-altera-parte sub aulæ limen fluit - ad domum excelsam, unde aquabantur cives. - Talia igitur in Alcinoi _domo_ deorum erant splendida dona. - - Ibi stans _hæc_ admirabatur audens divinus Ulysses. - Ac postquam omnia suo admiratus-erat animo, - 135 celeriter super limen ingressus-est intra domum. - Invenit autem Phæacum ductores atque principes - libantes poculis speculatori Argicidæ; - cui ultimo libabant, quando cogitabant de-lecto. - Verum ivit per domum audens divinus Ulysses, - 140 multam caliginem habens, quam ei circumfuderat Minerva, - donec perveniret ad-Aretenque et Alcinoum regem. - Circumjecit autem Aretæ genubus manus Ulysses. - Et tum demum rursus dissipata-est divinitus-offusa nebula. - Illi vero muti facti-sunt per domum, virum conspicati: - 145 admirabanturque intuentes: sed supplicabat Ulysses: - - Arete, filia Rhexenoris paris-deo, - ad-tuum maritum, et ad-tua genua veni, multa passus, - et ad-hosce convivas; quibus dii feliciter dent - vivere, et liberis transmittat unusquisque - 150 possessiones in ædibus, honoremque, quem populus dedit. - At mihi deductionem parate, in-patriam ut-perveniam - ocyus: quoniam diu _procul_ ab-amicis ærumnas patior. - - Sic fatus, resedit ad focum in cineribus, - juxta ignem; illi vero omnes obmutuerunt silentio. - 155 Seroque tandem inter-_eos_-fatus-est senex heros Echeneus - qui sane Phæacum virorum maximus-natu erat, - et sermonibus præstabat, priscaque et multa sciens: - qui inter-eos benevolens concionatus-est et dixit: - - Alcinoe, non sane tibi hoc honestius, nec convenit, - 160 hospitem quidem humi sedere ad focum in cineribus: - hi vero tuum sermonem exspectantes continent-se. - Verum age jam hospitem in sede argenteis-clavis-distincta - colloca erectum: tu vero præcones jube - vinum infundere, ut et Jovi fulmine-gaudenti - 165 libemus, qui supplices una venerandos comitatur: - cœnam vero hospiti proma det ex-intus reconditis. - - Ac postquam hoc audivit sacra vis Alcinoi, - manu prehensam Ulyssem prudentem, versutum, - erexit a foco, et in sedem collocavit splendidam, - 170 filio surgere-jusso, virtutis-amante Laodamante, - qui ei proximus sedebat; maxime autem _ipse_ eum diligebat. - Aquam vero ancilla gutturnio infudit ferens - pulcro, aureo, super argenteum lebetem, - ad-lavandum; juxtaque politam extendit mensam. - 175 Panem vero venerabilis proma apposuit ferens, - fercula multa apponens, largiens de-præsentibus. - Atque ille bibebat et edebat, audens divinus Ulysses: - et tum præconem allocuta-est vis Alcinoi: - - Pontonoe, cratere mixto vinum distribue - 180 omnibus per domum; ut et Jovi fulmine-gaudenti - libemus, qui supplices una venerandos comitatur. - - Sic dixit; Pontonous autem dulce vinum miscebat; - distribuitque omnibus, auspicatus poculis. - Ac postquam libarantque biberantque, quantum volebat animus, - 185 illis dein Alcinous concionatus-est et dixit: - - Audite, Phæacum ductores atque principes, - ut dicam quæ me animus in pectoribus jubet. - Nunc quidem epulati cubetis domum profecti: - mane vero senibus pluribus advocatis, - 190 hospitem in ædibus hospitaliter-excipiemus, ac diis - faciemus sacra pulrca: deinde autem et de deductione - cogitabimus, ut hic hospes sine labore et molestia - deductione sub nostra suam in-patriam terram perveniat, - gaudens, celeriter, etiam si valde procul sit: - 195 neu quod interea malum et damnum patiatur, - antequam ipse suæ terræ appellat: ibi vero deinde - patietur quæcunque ei Fatum Parcæque graves - nascenti neverunt filo, quando ipsum peperit mater. - Sin autem quis immortalium utique de cœlo venit, - 200 aliud quippiam hoc deinceps dii moliuntur. - Semper enim pridem certe dii apparent manifesti - nobis, quando facimus inclytas hecatombas; - convivanturque apud nos sedentes, ubi quidem nos. - Si vero quis et solus profectus occurrerit viator, - 205 nequaquam _hoc_ occultant; quoniam ipsos prope sumus, - quemadmodum Cyclopesque et feroces gentes Gigantum. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - Alcinoe, aliud quid tibi curæ-sit in-animo; non enim ego - immortalibus similis-sum, qui cœlatum latum tenent, - 210 non corpore, nec oris-habitu, sed mortalibus hominibus; - quoscunque vos nostis maxime subeuntes miseriam - hominum, hisce in doloribus æquipararer. - Et adhuc etiam plura ego mala narrarem, - quæ jam cuncta deorum voluntate pertuli. - 215 Verum me quidem cœnare sinite, dolentem licet. - Non enim odiosum præter ventrem importunius aliud - est, qui jubet sui recordari necessitate, - etiam valde afflictum, et in animo dolores habentem. - Sic et ego dolores quidem habeo in-animo; hic vero omnino semper - 220 edere jubet et bibere; et me omnium - oblivisci-facit, quæcunque passus-sum, et repleri postulat. - Vos autem festinate simul-cum aurora illucescente - ut me infaustum meam deducatis in-patriam, - quamvis multa passum; conspicatum me vel relinquat vita - 225 possessionem meam, famulosque, et altam magnam domum. - - Sic dixit: illi autem omnes approbabant, et hortabantur - deducere hunc hospitem, quoniam recte locutus-erat. - Ac postquam libarantque biberantque quantum volebat animus, - illi quidem decubituri iverunt domum unusquisque. - 230 At in ædibus relinquebatur divinus Ulysses, - apud ipsum autem Areteque et Alcinous deo-par - sedebant: famulæ autem auferebant vasa convivii: - inter-eos vero Arete candidis-ulnis exordiebatur sermones: - agnovit enim pallium et tunicam, vestimenta videns - 235 pulcra, quæ quidem ipsa fecerat, cum ancillis mulieribus; - et ipsum compellans alatis verbis allocuta-est:[TR1] - - Hospes, hoc quidem te primum interrogabo ipsa: - quis _et_ unde es hominum? quis tibi hæc vestimenta dedit? - an-non dicis, per mare errantem _te_ huc venisse? - - 240 Hanc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - difficile _est,_ regina, penitus enarrare _meas_ - ærumnas: quandoquidem mihi multas dederunt dii-cœlestes; - hoc vero tibi dicam, quod me interrogas et inquiris. - Ogygia quædam insula procul in mari jacet, - 245 ubi quidem Atlantis filia, dolosa Calypso, - habitat pulcris-comis, potens dea: nec quisquam cum-ipsa - versatur, nec deorum, nec mortalium hominum. - Sed me infelicem ad-focum _ejus_ duxit deus - solum, postquam mihi navem velocem candenti fulmine - 250 Jupiter percussam diffiderat medio in nigro mari. - Ibi reliqui quidem omnes periere boni socii: - at ego, carina ulnis comprehensa navis utrinque-recurvæ, - novem-diebus ferebar: decima autem me nocte nigra - insulam ad Ogygiam appulerunt dii, ubi Calypso - 255 habitat pulcris-comis, potens dea; quæ me susceptum - sedulo amice-tractabat, et alebat, et dicebat _se_ - facturam immortalem et senii-expertem per-dies omnes: - sed meum nunquam animum in pectoribus flectebat. - Illic quidem septem-annos manebam perpetuo, vestes autem semper - 260 lacrimis rigabam, quas mihi divinas dedit Calypso. - Sed quum jam octavus mihi revolutus annus venit, - tum demum me jussit hortans redire, - Jovis e jussu, sive etiam animus mutatus-est ipsius. - Misit vero _me_ in rate multis-vinculis-juncta: multa autem - dedit, - 265 panem et vinum suave; et divinas vestes induit: - ventumque misit innocuumque placidumque. - Septem et decem autem navigabam dies per-mare-iter-faciens, - decima octava vero _mihi_ apparuerunt montes umbrosi - terræ vestræ; lætatum vero est mihi carum cor, - 270 infelici: certe enim eram adhuc conflictaturus ærumnis - multis, quas mihi immisit Neptunus terræ-concussor; - qui mihi incitatis ventis impedivit iter, - commovitque mare immensum; neque ullo-pacto _me_ fluctus - sinebat in rate vehementer ingemiscentem vehi. - 275 Hanc quidem deinde procella dispersit: atque ego - natans hanc voraginem emensus-sum, donec me terræ - vestræ appulit ferens ventusque et aqua. - Ibi me egredientem allisisset fluctus ad terram, - petras ad magnas jaciens et ingratum locum: - 280 sed recedens natavi rursus, donec veni - ad fluvium, ubi demum mihi visus-est locus opportunissimus, - lævis petrarum; et receptus ibi-erat a-vento. - Excidi autem animum-collecturus: ac divina nox - supervenit: ego autem seorsum ab divinitus-fluente fluvio - 285 egressus in arbustis dormivi: circumquaque vero folia - congessi: somnum autem deus immensum _in me_ defudit. - Ibi quidem in foliis, caro afflictus corde, - dormiebam per-totam noctem, et ad auroram et meridiem; - occidebatque sol, et me dulcis somnus dereliquit. - 290 Ancillas vero in litore tuæ vidi filiæ - ludentes: inter _eas_ autem ipsa erat similis deabus. - Ei supplicavi: illa vero neutiquam a-mente aberrabat bona, - ut non sperares juniorem obviam-factum - acturum: semper etenim juniores desipiunt. - 295 Quæ mihi cibum dedit affatim, et nigrum vinum, - et lavit in flumine, et mihi has vestes dedit. - Hæc tibi, tametsi afflictus, ex-vero enarravi. - - Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque: - hospes, enimvero hoc quidem decens non advertit - 300 filia mea, quod te neutiquam cum ancillis mulieribus - duxit in nostram _domum:_ tu vero _illi_ primæ supplicaveras. - - Hunca utem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - heros, ne mihi ideo eximiam reprehende puellam: - ipsa enim me jussit cum ancillis subsequi; - 305 sed ego nolui, timens reveritusque, - ne-qua et tibi animus irasceretur conspicato: - suspicaces etenim sumus in terra genera hominum. - - Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque: - hospes, non mihi tale in præcordiis carum cor, - 310 temere ut-irascar: potiora autem _mihi sunt_ honesta omnia. - Utinam enim, Jupiterque pater, et Minerva et Apollo, - talis quum-sis qualis es, eaque sentiens quæ ego et ipse, - filiamque meam habere-velles, et meus gener vocari, - hic manens; domum autem ego et bona darem, - 315 si modo volens maneres, invitum vero te nemo detinebit - Phæacum: ne hoc gratum Jovi patri sit. - Deductionem vero in hoc _tempus_ ego constituam, ut bene scias, - crastinum; tum-diu autem tu quidem domitus somno - decumbes; illi vero remigabunt per-tranquillum, donec perveneris - 320 in-patriam tuam, et domum, et sicubi tibi gratum sit, - etiam si valde multo longius absit quam-Eubœa: - eam quidem longissime aiunt abesse, qui eam viderunt - civium nostrorum, quando flavum Rhadamanthum - duxerunt, invisurum Tityum, Terræ filium: - 325 atque illi quidem illuc venere, et absque labore perfecerunt - _iter_ die eodem, et finierunt domum retro _venientes._ - Cognosces vero et ipse in mente, quam optimæ - naves meæ et juvenes ad-torquendum mare gubernaculo. - - Sic dixit, gavisus-est autem audens divinus Ulysses: - 330 precansque deinde ait, verbumque dixit et elocutus-est: - - Jupiter pater, utinam, quæcunque dixit, perficeret omnia - Alcinous: cujus quidem per almam terram - immortalis gloria esset; ego autem in-patriam pervenirem. - - Sic illi quidem talia ad se-invicem loquebantur. - 335 Jussit autem Arete candidas-ulnas-habens ancillas - cubilia sub porticu ponere, et stragula pulcra - purpurea injicere, insternereque desuper tapetas, - lænasque imponere villosas, superne ut-indueretur. - Illæ vero iverunt ex ædibus, facem in manibus tenentes. - 340 Ac postquam straverant densum lectum accelerantes, - hortabantur Ulyssem adstantes verbis: - - Surge decubiturus, o hospes: paratus vero est tibi lectus. - Sic dixerunt: huic vero gratum visum-est dormire. - Sic is quidem ibi dormiebat, audens divinus Ulysses, - 345 tornatis in lectis, sub porticu personante. - Alcinous vero decubuit in-penetrali domus excelsæ; - juxta vero uxor regina lectum paravit et cubile. - - - [TR1] "allocuta-est" -> "allocuta-est:" - - - - - Odysseæ VIII.—Ulyssis conciliatio cum Phæacibus. - -ARGUMENT: - -Alcinous calls a council, in which it is resolved to transport Ulysses -into his country. After which splendid entertainments are made, where -the celebrated musician and poet, Demodocus, plays and sings to the -guests. They next proceed to the games, the race, the wrestling, -discus, &c., where Ulysses casts a prodigious length, to the -admiration of all the spectators. They return again to the banquet and -Demodocus sings the loves of Mars and Venus. Ulysses, after a -compliment to the poet, desires him to sing the introduction of the -wooden horse into Troy, which subject provoking his tears, Alcinous -inquires of his guest his name, parentage, and fortunes. - -TEXT: - - 1 Quando vero mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - surrexit e lecto sacra vis Alcinoi; - surrexit porro divinus urbium-eversor Ulysses. - Illis vero præibat sacra vis Alcinoi - 5 Phæacum ad-concionem, quæ ipsis apud naves constituta-erat. - Ingressi autem considebant in politis lapidibus - prope _invicem:_ sed per urbem obibat Pallas Minerva, - assimilans-se præconi prudentis Alcinoi, - reditum Ulyssi magnanimo meditans: - 10 atque unicuique viro astans dixit verbum: - - Huc age, Phæacum ductores et principes, - ad concionem ite, ut de-hospite audiatis, - qui recens Alcinoi prudentis venit domum, - ponto pererrato, corpore immortalibus similis. - - 15 Sic locuta, incitavit robur et animum uniuscujusque. - Cito vero implebantur hominibus foraque et sedilia - congregatis: multi vero admirati-sunt conspicati - filium Laertæ prudentem. In-eum vero Minerva - divinam defudit gratiam, in-caputque et humeros; - 20 et ipsum proceriorem et crassiorem reddidit aspectu, - ut Phæacibus gratus omnibus fieret, - gravisque et venerabilis, et _ut_ perficeret certamina - multa, quibus Phæaces experiebantur Ulyssem. - Ac postquam convenerant, unaque-congregati-erant, - 25 inter-eos Alcinous concionatus-est et dixit: - - Audite, Phæacum ductores atque principes, - ut dicam, quæ me animus in pectoribus jubet. - Hospes hic, nescio quis, errans venit meam domum, - sive ab orientalibus, sive occidentalibus hominibus; - 30 deductionemque flagitat et precatur ratam esse. - Nos vero, ut antea quidem, maturemus deductionem. - Neque enim quisquam alius, quicunque meam domum pervenerit, - hic lugens diu manet propter deductionem. - Sed age, navem nigram deducamus in mare divinum - 35 recentem: juvenes autem duo et quinquaginta - eligantur per populum, quicunque pridem sunt optimi. - Ligatis autem bene omnes ad transtra remis - exite: ac deinde subitum apparate convivium, - ad-nostram _domum_ profecti; ego autem laute omnibus præbebo. - 40 Juvenibus quidem hæc præcipio: at ceteri - sceptrigeri reges meam ad domum pulcram - veniatis, ut hospitem in ædibus amice-excipiamus; - neu quis recuset: advocate vero divinum cantorem, - Demodocum: huic etenim deus excellenter dedit cantum, - 45 ut oblectet quandocumque animus _eum_ impellit ad-canendum. - - Sic igitur locutus præivit; ac simul sequebantur - sceptrigeri: præco autem arcessebat divinum cantorem. - Juvenes vero electi duo et quinquaginta - iverunt, ut præceperat _Alcinous,_ ad litus maris infructuosi. - 50 Ac postquam ad navem devenerant ac mare, - navem quidem ipsi nigram maris in-profundum deduxere: - imposueruntque malum, et vela navi nigræ, - aptarunque remos vinculis in coriaceis, - omnia rite; atque vela alba expanderunt. - 55 Alte vero in humido ipsam stiterunt: ac postea - profecti-sunt ire Alcinoi prudentis ad magnam domum. - Implebantur autem porticusque, et septa, et domus viris. - [congregatis: multi vero erant juvenes ac senes.] - Illis vero Alcinous duodecim oves mactavit, - 60 octoque albis-dentibus sues, duosque pedes-trahentes boves. - quos excoriarunt curaruntque pararuntque epulas gratas. - - Præco autem prope venit, ducens amabilem cantorem: - quem eximie Musa dilexit, et dedit bonumque malumque: - oculis quidem privavit, dedit autem dulcem cantum. - 65 Huic vero inde Pontonous posuit sedem argenteis-clavis- - distinctam, - in-medio convivarum, columnæ longæ acclinans: - et e paxillo suspendit citharam argutam, - ipsius supra caput, et monuit, _quomodo_ manibus prehendat, - præco; juxtaque ponebat canistrum, pulcramque mensam, - 70 juxta etiam poculum vini, ut-biberet, quando animus juberet. - Illi vero ad cibos paratos appositos manus extenderunt. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - Musa jam cantorem excitavit, ut-caneret laudes virorum, - e-cantione, cujus tunc utique gloria ad-cœlum latum pervenit. - 75 contentionem Ulyssis ac Pelidæ Achillis, - ut quondam contenderunt, deorum in convivio celebri, - acribus verbis: rex autem virorum Agamemno - gaudebat animo, quum optimi Achivorum contenderent. - Sic enim ei vaticinans prædixerat Phœbus Apollo - 80 Pytho in divina, quando supergressus-est lapideum limen - oraculum-petiturus: tunc enim devolvebatur mali principium - Trojanisque et Danais, Jovis magni propter consilia. - - Hæc igitur cantor cantabat inclytus: at Ulysses - purpuream magnam vestem prehensam manibus robustis, - 85 super caput traxit, obtexitque pulcram faciem: - verecundabatur enim Phæacas, sub superciliis lacrimas stillans. - Verum quando desierit canere divinus cantor, - lacrimis abstersis, a capite vestem demebat, - et poculo duplice sumto, libabat diis. - 90 Sed quando rursus incipiebat, et hortabantur _eum,_ ut caneret, - Phæacum optimates: quippe oblectabantur _illius_ carminibus: - rursus Ulysses, capite obvoluto, flebat. - Ibi alios quidem omnes latebat lacrimas stillans, - Alcinous vero ipsum solus animadvertit et observavit,[TR1] - 95 sedens prope ipsum; graviter autem suspirantem audivit. - Continuo vero inter-Phæacas remigii-studiosos loquebatur: - - Audite, Phæacum ductores atque principes: - jam quidem convivio saturavimus animum æquo - citharaque, quæ convivio comes est lauto: - 100 nunc vero exeamus, et certamina experiamur - omnia; ut hospes narret suis amicis, - domum reversus, quantum superemus alios - pugillatuque, luctaque, et saltu, atque cursu. - - Sic igitur locutus, præivit; illi vero una secuti-sunt. - 105 Atque e paxillo suspendit citharam argutam, - Demodocum vero prehendit manu, et eduxit ex ædibus - præco; præibat autem ei eandem viam, quam et alii - Phæacum optimates _iverant,_ certamina admiraturi. - Profecti-sunt autem ire ad forum, simulque sequebatur multa - turba, - 110 innumeri; ac surgebant juvenes multique et fortes. - Surrexit quidem Acroneosque, et Ocyalus, et Elatreus, - Nauteusque, Prymneusque, et Anchialus, et Eretmeus, - Ponteusque, Proreusque, Thoon, Anabesineosque, - Amphialusque, filius Polynei Tectonidæ: - 115 surrexit etiam Euryalus, homicidæ similis Marti, - Naubolidesque, qui optimus erat specieque corporeque - omnium Phæacum, post egregium Laodamantem: - surrexerunt porro tres filii eximii Alcinoi, - Laodamasque, Haliusque, et deo-par Clytoneus. - 120 Hi vero primum quidem periculum-fecerunt pedibus. - Eis autem a carceribus extensus-erat cursus; ac simul omnes - celeriter volabant pulverem-excitantes per-campum. - Horum autem currendo longe optimus erat Clytoneus eximius: - quantumque in novali spatium est mularum-duarum, - 125 tantum præcurrens ad-cives venit; illi vero relicti-sunt. - Alii autem luctæ molestæ periculum-fecerunt: - in hac vero Euryalus vicit omnes optimos. - Saltu autem Amphialus omnium eminentissimus erat: - disco rursus omnium præstantissimus erat Elatreus: - 130 pugilatu denique Laodamas, eximius filius Alcinoi. - Ac postquam omnes oblectarant animum certaminibus, - inter-eos jam Laodamas locutus-est, filius Alcinoi: - - Agite, amici, hospitem rogemus, si quod certamen - novitque et didicit: habitu-corporis quidem non malus est, - 135 femoribusque, et cruribus, et ambabus manibus superne, - cerviceque firma, magnoque robore: nec vigore-juvenili - caret; at malis confractus-est multis. - Non enim equidem aliquid existimo pejus aliud _esse_ mari - ad-hominem confringendum, etiam si valde fortis sit. - - 140 Huic autem rursus Euryalus respondit, dixitque: - Laodama, sane hoc verbum recte dixisti. - Ipse nunc _eum_ provoca profectus, et admone sermone. - - Ac postquam hoc audivit strenuus filius Alcinoi, - stetit in medium progressus, et Ulyssem allocutus-est: - - 145 Huc age etiam tu, hospes pater, periculum-fac certaminum, - si quod forte didicisti; par vero est, te scire certamina. - Non enim major gloria hominis, quoad fuerit, - quam quod pedibus strenue-agat et manibus suis. - Verum age, fac-periculum; pelle autem mœstitiam ab animo: - 150 tibi vero profectio non-amplius diu aberit, sed tibi jam - navisque deducta-est, et parati sunt socii. - - Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - Laodama, quid me hæc jubetis, lacessentes? - dolores mihi etiam magis in animo _sunt_ quam certamina; - 155 qui antea quidem valde multa passus-sum, et multa pertuli; - nunc vero in vestro consessu reditus indigens - sedeo, precans regemque omnemque populum. - - Huic vero rursus Euryalus respondit, objurgavitque palam: - non enim te, hospes, perito viro assimilo - 160 certaminum, qualia utique multa inter homines sunt; - sed illi, qui navem multis-transtris-instructam frequentans, - princeps nautarum, qui quidem negotiatores sunt, - onerisque memor, et inspector sit mercium, - lucrique rapto-acquisiti; neque athletæ similis-es. - - 165 Illum autem torve intuitus affatus-est ingeniosus Ulysses: - hospes, non honeste dixisti; protervo viro similis-es. - Ita non omnibus dii amabilia _munera_ donant - hominibus, nec formam, nec ingenium, nec eloquentiam. - Alius etenim specie deterior est vir, - 170 at deus formam verbis (_eloquentia_) ornat: alii vero in ipsum - oblectati spectant: hic autem secure loquitur - modestia _cum_ suavi, eminetque-inter congregatos; - incedentemque _eum_ per urbem, deum veluti, aspiciunt. - Alius vero rursus forma quidem similis immortalibus: - 175 verum haud ei gratia circum-affunditur sermonibus. - Sic et tibi species quidem per decora, neque aliter - ne deus quidem fingeret; mente vero rudis es. - Irritasti mihi animum in præcordiis caris, - locutus non decenter: ego vero non ignarus _sum_ certaminum, - 180 ut tute fabularis, verum inter primos puto - fuisse _me,_ donec juventa fretus-fui, manibusque meis. - Nunc vero teneor ærumna et doloribus: multa enim passus-sum, - virorumque bella, sævosque fluctus penetrans. - Sed etiam sic, mala multa passus, periculum-faciam certaminum; - 185 mordax enim sermo _tuus;_ impulisti autem me, locutus. - - Dixit, et cum-ipsa veste impetu-facto prehendit discum - majorem et crassum, gravioremque non paulo quidem, - quam quali Phæaces ludebant inter-se. - Hunc utique circumrotatum misit valida e manu: - 190 insonuit vero lapis; inclinaverunt autem se ad terram - Phæaces longis-remis-utentes, navigatione-celebres viri, - lapidis ab impetu: is vero supervolavit signa omnia (_jactuum - ceterorum_), - rapide ruens a manu: posuit vero signa Minerva, - viro corpus assimilata; verbumque dixit, et elocuta-est: - - 195 Etiam cæcus tibi, hospes, distinxerit signum - palpando; quandoquidem neutiquam mixtum-est multitudini, - sed _est_ longe primum: tu vero confide hoc quidem in-certamine: - nullus Phæacum ad-hoc perveniet nec transmittet. - - Sic dixit, lætatus-est vero audens divinus Ulysses, - 200 gaudens quod socium benignum videret in circo. - Et tunc levius allocutus-est Phæacas: - - Hunc nunc assequimini, juvenes; brevi autem denuo alium - _me_ missurum-esse aut tantum puto, aut adhuc longius. - E-ceteris vero, quemcunque cor animusque jubet; - 205 huc age, periculum-faciat, quoniam me irritastis valde, - aut pugilatu, aut lucta, aut etiam cursu, nihil recuso, - ex-omnibus Phæacibus, præter ipsum Laodamantem. - Hospes enim mihi ille est; quis cum-amico-excipiente pugnaverit? - insipiens vero ille et nullius-pretii est vir, - 210 quicunque cum-hospite contentionem proferat certaminum, - populo in alieno; sui vero ipsius omnia clauda-reddit. - Ceterorum autem haudquaquam ullum rejicio, nec despicio; - sed volo cognoscere et periculum-facere palam. - In-omnibus enim non ignavus sum, inter homines quotquot - certamina _sunt._ - 215 Bene quidem arcum novi perpolitum tractare: - primus virum contingerem, sagitta-missa in turba - virorum infestorum: etiam si valde multi socii - juxta astarent, et sagittas-mitterent in-viros. - Solus vero me Philoctetes vincebat arcu, - 220 populo in Trojanorum, quando arcum-tendebamus Achivi; - ceteris vero me aio longe præstantiorem esse, - quotquot nunc mortales sunt in terra panem edentes. - Cum-viris autem priscis contendere nolo, - neque cum-Hercule, neque cum-Euryto Œchaliensi; - 225 qui etiam cum-immortalibus contendebant de arcuum-peritia: - ideo etiam subito mortuus-est magnus Eurytus, neque ad senectutem - pervenit in ædibus; iratus enim _eum_ Apollo - occidit, quia ipsum provocarat ad-arcum-tendendum. - Hasta vero jaculor, quantum non alius quisquam sagitta. - 230 Solis timeo pedibus, ne quis me superet - Phæacum: nimis enim improbe domitus-sum - fluctibus in multis; quoniam non commeatus apud navim - erat perpetuus; ideo mihi cara membra soluta-sunt. - - Sic dixit; illi vero omnes obmutuerunt silentio: - 235 Alcinous autem ipsum solus respondens allocutus-est: - - Hospes, quandoquidem non ingrata inter nos hæc concionaris, - sed vis virtutem tuam ostendere, quæ te comitatur, - iratus, quod te hic vir in certamine astans - objurgavit; ut tuam virtutem mortalis nullis vituperaret, - 240 quicunque norit sua mente idonea loqui: - verum age, nunc meum intellige sermonem, ut etiam alii - dicas heroum, quando tuis in ædibus - epuleris apud tuamque uxorem et tuos liberos, - nostræ virtutis recordatus, qualia etiam nobis - 245 Jupiter opera præbuit perpetuo jam-inde a-majoribus. - Non enim pugiles sumus inclyti, nec luctatores, - sed pedibus celeriter currimus, et navibus optimi _sumus:_ - semper autem nobis conviviumque gratum, citharaque, chorique, - vestesque mutatoriæ, lavacraque calida, et cubilia. - 250 Verum age, Phæacum saltatores, quotquot optimi, - ludite; ut hospes dicat suis amicis, - domum reversus, quantum superemus alios - rei-nauticæ-peritia, et pedibus, et saltatione, et cantu. - Demodoco vero aliquis statim profectus citharam argutam - 255 afferat, quæ alicui jacet in nostris ædibus. - - Sic dixit Alcinous deo-similis: surrexit autem præco, - allaturus citharam cavam e domo regis. - Moderatores autem _ludorum_ lecti novem omnes surrexere, - publici, qui in certaminibus ordinabant singula: - 260 complanarunt autem aream, pulcrumque dilatarunt circum. - Præco vero prope venit, ferens citharam argutam - Demodoco; is autem deinde ivit in medium: circum vero juvenes - primum-pubescentes stabant, periti saltationis: - quatiebant vero circum divinum pedibus: at Ulysses - 265 micationes admirabatur pedum, stupescebatque animo. - - Sed ille (_Demodocus_) chitharam pulsans orsus-est pulcre - canere, - de Martis amore pulcraque-corona-cinctæ Veneris, - ut primum coierint in Vulcani ædibus - clam: plurima autem dedit, lectumque dedecoravit et cubile - 270 Vulcani regis: statim vero illi nuntius venit. - Sol, qui ipsos observavit sese-miscentes amore. - Vulcanus autem, simulac tristem stermonem audiverat, - profectus-est ire in officinam, mala animo intimo-moliens: - imposuitque incudis-stipiti magnam incudem, cudebatque vincula - 275 infragilia, insolubilia, ut firmiter illic manerent. - Ac postquam struxerat dolum, iratus Marti, - profectus-est ire in thalamum, ubi ei cara cubilia strata- - erant:[TR2] - circumfudit autem _lecti_ fulcris vincula circulo undique: - multa autem et desuper e-fastigio effusa-erant, - 280 tanquam araneæ-fila tenuia, quæ nemo ne cerneret quidem, - nec deorum beatorum: perquam enim dolosa facta-erant. - Ac postquam omnem dolum circa lectum fuderat, - simulavit-se ire in Lemnum, pulcre-ædificatum oppidum, - quæ illi terrarum multo carissima est omnium. - 285 Nec cæcam-speculationem habebat aureis-frenis-utens Mars, - ut vidit Vulcanum inclytum-artificem seorsum profectum; - profectus-est autem ire ad domum inclyti Vulcani, - cupiens amoris pulcra-corona-redimitæ Veneris. - Hæc vero recens a patre præpotente Saturnio - 290 veniens jam desidebat: ille autem intra domum ivit, - inque manu ei hæsit, verbumque dixit, et elocutus-est: - - Huc-age, cara, ad-lectum convertamur decumbentes. - Non enim amplius Vulcanus inter-nos _est,_ sed puto jam - abiit in Lemnum, ad Sintias barbara-lingua. - - 295 Sic dixit: illi autem gratum vistum-est cubare. - Hi vero lectum ingressi concumbebant; sed vincula - fabrefacta circumfundebantur prudentis Vulcani; - neque ullum movere erat membrorum, neque attollere. - Et tum demum agnoscebant, quod non-amplius effugium erat. - 300 Prope autem eis venit inclytus Vulcanus, - iterum reversus, antequam ad-Lemni terram venisset; - Sol enim ei speculationem habebat, narravitque rem. - [Profectusque-est ire ad domum, caro afflictus corde.] - Stetit autem in vestibulo, iraque ipsum sæva cepit: - 305 horrendumque clamavit, ut-audiretur omnibus diis: - - Jupiter pater, atque alii beati dii sempiterni, - venite, ut opera ridicula et non tolerabilia videatis: - ut me, claudus quum-sim, Jovis filia Venus - semper ignominia-afficit, amatque perniciosum Martem: - 310 eo-quod ille quidem pulcerque et sanis-pedibus, at ego - imbecillis sum: ac neutiquam mihi in-causa alius _est,_ - quam parentes duo; qui _eam_ non genuisse debebant. - Sed videte, ubi illi dormiunt in amore, - meum lectum ingressi; ego vero aspiciens contristor. - 315 Non quidem illos amplius puto, vel paululum, dormituros ita, - etiamsi valde amantes: cito non volent ambo - dormire: sed ipsos dolus et vinculum detinebit, - donec mihi prorsus omnia pater retribuat sponsalia, - quæcunque ei præbui impudentis gratia puellæ: - 320 quoniam illi pulcra _erat_ filia, at non animi-continens. - - Sic dixit; ac congregati-sunt dii ad-ære-fundatam domum: - venit Neptunus terræ-concussor: venit utilium-auctor - Mercurius; venit etiam rex jaculator Apollo. - Feminæ vero deæ manebat præ-pudore domi singulæ. - 325 Stabant autem in vestibulo dii, datores bonorum; - immensusque inde exortus-est risus diis beatis, - artificia inspicientibus prudentis Vulcani. - Sic autem aliquis diebat intuitus proximum alium: - - Non bene-succedunt mala opera: assequitur vero tardus celerem: - 330 ut nunc Vulcanus, qui-est tardus, cepit Martem, - velocissimum licet deorum, qui Olympum tenent. - claudus ipse, artificio: eo et adulterii-mulctam debet. - - Sic illi quidem talia inter se loquebantur. - Mercurium autem allocutus-est rex, Jovis filius, Apollo: - - 335 Mercuri, Jovis fili, internuntie, dator bonorum, - numquid[TR3] in vinculis velles fortibus compressus - dormire in lectis, apud auream Venerem? - - Huic autem respondit deinde internuntius Argicida: - utinam enim hoc fieret, rex longe-jaculans Apollo. - 340 Vincula quidem ter tanta infinita circumjecta _me_ tenerent; - vos autem inspiceretis dii, omnesque deæ: - at ego dormirem apud auream Venerem. - - Sic dixit; risus autem exortus-est inter-immortales deos. - Non-vero Neptunum risus tenebat, precabatur autem _is_ usque - 345 Vulcanum inclytum-artificem, ut solveret Martem: - et ipsum allocutus verba alata dicebat: - - Solve; ego vero tibi ipsum spondeo, ut tu jubes, - respensurum-esse æqua omnia inter immortales deos. - - Hunc autem rursus allocutus-est inclytus Vulcanus: - 350 ne me, Neptune terræ-concussor, hæc jube: - debiles utique pro-debilibus etiam sponsiones ad-spondendum. - Quo-pacto ego te obligarim inter immortales deos, - si Mars abierit, debito et vinculis elapsus? - - Hunc autem rursus allocutus-est Neptunus terræ-concussor: - 355 Vulcane, etiamsi enim Mars debito elapsus - abierit fugiens, ipse tibi ego hæc persolvam. - - Huic autem respondit deinde inclytus Vulcanus: - non licet, neque decet, tuam orationem abnuere. - - Sic locutus, e-vinculis _eos_ solvit robur Vulcani. - 360 Illi vero postquam e vinculis soluti-erant, fortia licet essent, - statim prosilientes, ille quidem in-Thraciam ivit; - hæc autem in-Cyprum pervenit, risum-amans Venus, - in Paphum; ibi vero ei lucus _est_ araque odorata; - ibique ipsam Gratiæ lavarunt, et unxerunt oleo - 365 immortali, qualia diis gratiam-addunt sempiternis; - ac vestesque ei induerunt desiderabiles, mirabile visu. - - Hæc igitur cantor cantabat inclytus: at Ulysses - oblectabatur in mente sua audiens, atque etiam alii - Phæaces longis-remis-utentes, re-nautica-inclyti viri. - - 370 Alcinous autem Halium et Laodamantem jussit - solos tripudiare, quoniam cum-ipsis nemo certabat. - Hi igitur postquam pilam pulcram in manibus acceperant, - purpuream, quam ipsis Polybus fecerat prudens: - hanc alter jactabat ad nubes umbrosas, - 375 flexus retro; alter autem a terra in-altum elatus - facile receptabat, antequam pedibus ad-solum venisset. - At postquam pila in rectum _jacienda_ periculum-fecerant, - saltabant jam deinde in terra alma, - frequenter alternantes; juvenes vero applaudebant ceteri, - 380 stantes in consessu-spectatorum: multus autem strepitus ortus- - est. - Tum vero Alcinoum allocutus-est divinus Ulysses: - - Alcinoe rex, omnium clarissime civium, - sane quidem pollicitus-es, tripudiatores esse optimos; - sane vero inde _hæc_ effecta sunt: stupor me tenet inspicientem. - - 385 Sic dixit; lætata-est autem sacra vis Alcinoi; - statimque Phæacas remigii-studiosos allocutus-est: - - Audite, Phæacum ductores atque principes: - hospes valde mihi videtur prudens esse. - Verum age, ei demus hospitale-munus, uti par _est._ - 390 Duodecim enim in populo præclari reges - principes imperant, tertius-decimus vero ego ipse; - horum ei vestem singuli bene-lotam, et tunicam, - et auri talentum ferte pretiosi: - statim vero omnia portemus conferti, ut in manibus - 395 _hæc_ hospes habens, ad cœnam veniat gaudens in animo. - Euryalus autem eum ipsum placet verbis, - et dono; quoniam nequaquam verbum decenter locutus-est. - - Sic dixit: illi autem omnes approbabant, et hortabantur; - donaque apportatum miserunt præconem singuli. - 400 Huic autem rursus Euryalus respondit, dixitque: - - Alcinoe rex, omnium illustrissime civium, - enimvero ego hospitem placabo, sicut tu jubes: - dabo ei hunc ensem totum-æreum, cui inest manubrium - argenteum, vagina autem recens-secti eboris - 405 circum-tornata-est: magni vero ei pretii erit. - - Sic fatus, in manibus posuit ensem argenteis-clavis-distinctum, - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - Gaude, pater o hospes! verbum vero si quod temere-dictum-est - grave, statim illud auferant abreptum procellæ. - 410 Tibi autem dii uxorem videre, et in-patriam pervenire, - dent; quoniam diu procul ab amicis ærumnas pateris. - - Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - et tu, amice, valde gaude; dii vero tibi felicia dent; - neque ullum tibi ensis desiderium posthac fiat - 415 hujus, quem jam mihi dedisti, ubi-placaras verbis. - - Dixit et circa humeros sibi-posuit ensem argenteis clavis- - distinctum. - Occidebatque sol, et ei inclyta dona aderant: - et hæc in _domum_ Alcinoi ferebant præcones illustres: - suscepta autem filii eximii Alcinoi, - 420 matrem juxta venerandam posuerunt perpulcra dona. - Illis autem præibat sacra vis Alcinoi; - accedentes vero consederunt in altis soliis. - Tunc vero Areten allocuta-est vis Alcinoi: - - Huc-age, mulier, fer arcam luculentam, quæ _sit_ optima; - 425 inque ea pone vestem bene-lotam et tunicam. - Et ei in igne ahenum calefacite, tepefaciteque aquam; - ut ubi-laveritque-se, et viderit bene posita omnia - dona, quæ ei Phæaces eximii huc tulerunt, - convivioque oblectetur, et cantilenæ modos audiens. - 430 Atque ei ego hoc poculum meum perpulcrum præbebo, - aureum, ut mei memor diebus omnibus - libet in domo Jovique, aliisque diis. - - Sic ait; Arete autem inter ancillas dixit, - in igne ut-poneret tripodem magnum quam celerrime. - 435 Hæ vero lavacri tripodem posuerunt in igne ardenti: - et aquam infuderunt, subtusque ligna accendebant allata. - Alvum quidem tripodis ignis ambibat, calefiebatque aqua. - Interea vero Arete hospiti perpulcram arcam - efferebat e-thalamo, imposuitque pulcra dona, - 440 vestes, aurumque, quæ ei Phæaces dederant: - inque ea pallium posuit, pulcramque tunicam; - et ipsum compellans verbis alatis allocuta-est: - - Ipse nunc vide de-operculo, statim vero vinculum inde, - ne-quis tibi in itinere damnum-afferat, quando tum - 445 dormieris dulcem somnum, iter-faciens in nave nigra. - - Ac postquam hoc audierat audens divinus Ulysses, - statim aptavit operculum, celeriterque vinculum indidit - varium, quod olim eum docuit mente veneranda Circe. - Ilico autem ipsum mulier-œconoma lavari jussit, - 450 in balneum ingressum; ille vero libenter vidit animo - calida lavacra; quoniam neutiquam curatus erat-frequenter, - ex-quo liquerat domum Calypsus pulcris-comis: - tunc autem ei curatio, tanquam deo, perpetua erat. - Hunc vero postquam ancillæ laverant et unxerant oleo, - 455 circque ipsum lænam pulcram jecerant ac tunicam, - e balneo egressus viros ad vini-potores - ibat: Nausicaa vero, a diis pulcritudinem habens, - stetit juxta postes tecti firmiter fabricati: - admirabatur autem Ulyssem in oculis aspiciens, - 460 et ipsum compellans verbis alatis allocuta-est: - - Salve, hospes, ut etiam olim, quando-eris in patria terra, - memineris mei, quod mihi primæ vitæ-_conservatæ_-pretium debes. - - Hanc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - Nausicaa, filia magnanimi Alcinoi, - 465 sic nunc Jupiter det, altitonans maritus Junonis, - domumque ut-veniam, et reditus diem videam: - ut tibi etiam illic, deæ veluti, vota-fecerim - semper diebus omnibus: tu enim me servasti, puella. - - Dixit, et in solio consedit juxta Alcinoum regem. - 470 Hi vero jam portiones distribuebant, miscebantque vinum. - Præco autem prope venit, ducens amabilem cantorem, - Demodocum, populo honoratum; sedereque-fecit ipsum - in-medio convivarum, ad columnam longam acclinatum. - Tunc vero præconem allocutus-est ingeniosus Ulysses, - 475 a-tergo _parte_ abscissa (multum vero supererat) - albis-dentibus suis, florida autem erat circum pinguedo: - - Præco, accipe jam, hanc præbe carnem, ut comedat, - Demodoco; et ipsum complectar, mœstus licet. - Apud-omnes enim homines terrestres cantores - 480 honoris compotes sunt et reverentiæ; eo-quod ipsos - cantus Musa docuit; amavit autem _ea_ genus cantorum. - - Sic igitur dixit; præco autem ferens in manibus posuit - heroi Demodoco: is autem accepit, gaudebatque animo. - Illi vero ad cibos paratos appositos manus extendebant. - 485 Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - tum vero Demodocum affatus-est ingeniosus Ulysses: - - Demodoce, longe sane te supra-mortales laudo omnes: - sive te Musa docuit, Jovis filia, sive te Apollo. - Valde enim accurate Achivorum fatum canis, - 490 quanta fecerint passique-sint, et quanta laborarint Achivi: - tanquam alicubi aut ipse præsens _fueris,_ aut ab-alio - _præsente_ audieris. - Verum age jam _alio_ transi et equi apparatum canta - lignei, quem Epeus fecit cum (_auxiliante_) Minerva, - quem quondam in arcem, dolum, duxit divinus Ulysses, - 495 viris impletum, qui Ilium destruxerunt. - Si jam mihi hæc accurate enarraveris, - inde ego omnibus edicam hominibus, - quod sane tibi benignus deus præbuerit divinum cantum. - - Sic dixit: ille vero concitus a-deo incipiebat, exhibebatque - cantum, - 500 inde aggressus, quomodo alii quidem bene-tabulatas in naves - ingressi enavigarunt, igne in tentoria injecto, - Argivi: alii vero jam inclytum circa Ulyssem - sedebant in Trojanorum cœtu, tecti equo: - ipsi enim eum Trojani in arcem protraxerant. - 505 Sic ille quidem stabat; hi autem incerta multa concionabantur, - sedentes circa ipsum: trifariam autem ipsis placebat consilium, - aut discindere cavum lignum sævo ære, - aut de petris dejicere protractum in summitatem, - aut sinere magnum simulacrum deorum placamen esse; - 510 qua utique _sententia_ etiam postea peractum-iri decretum-erat. - Fatale enim erat ut-perirent, quando urbs intra-se-conclusisset - ligneum magnum equum, ubi sedebant omnes optimi - Argivorum, Trojanis cædem et fatum ferentes. - Canebat porro, ut urbem depopulati-sint filii Achivorum, - 515 ex-equo effusi, cavis insidiis relictis. - Alium autem alias canebat urbem diripere excelsam; - at Ulyssem ad ædes Deiphobi - ivisse, tanquam Martem, cum pari-deo Menelao. - Illic jam gravissimam pugnam dicebat ausum, - 520 vicisse etiam deinde, per magnanimam Minervam. - - Hæc igitur cantor cantabat eximius; at Ulysses - tabescebat; lacrima autem rigabat sub palpebris genas. - Ut vero femina flet dilectum maritum, _ei_ circumvoluta, - qui suam ante urbem populumque ceciderit, - 525 urbi et liberis arcens sævum diem; - hæc quidem illum morientem et palpitantem intuita, - super illum fusa stridule ejulat; illi vero pone - cædentes hastis tergum, atque etiam humeros _civium,_ - servitutem inducunt, laboremque sustinendum et ærumnam; - 530 hujus autem miserabilissimo dolore tabescunt genæ: - sic Ulysses miserabilem sub palpebris lacrimam stillabat. - Ibi alios quidem omnes latebat lacrimas fundens, - Alcinous autem ipsum solus animadvertit et observavit, - sedens prope ipsum, graviterque ingemiscentem audivit: - 535 statim vero Phæacibus remigii-studiosis dicebat: - - Audite, Phæacum ductores atque principes, - Demodocus vero jam cohibeat citharam argutam; - nequaquam enim omnibus gratificans hæc cantat. - Ex quo cœnavimusque, et exorsus-est divinus cantor, - 540 ex hoc nunquam cessavit a-luctuoso fletu[TR4] - hospes; valde certe ipsi dolor mentem circumdedit. - Sed age, illi quidem cesset, ut pariter oblectemur omnes, - hospitio-suscipientes et hospes: quoniam multo satius ista. - Propter hospitem enim hæc venerandum parata-sunt, - 545 deductio et amica dona, quæ ei damus amice-excipientes. - Instar fratris hospesque supplexque est - viro, qui-utique vel paululum attingat mentem _sanam._ - Ideo nunc neque tu cela ingenio versuto, - quodcunque te percontatus-fuero: dicere vero te satius est. - 550 Dic nomen, quo te illic vocabant materque paterque, - aliique, qui in urbe _tua,_ et qui circum-habitant. - Non enim quisquam omnino sine-nomine est hominum, - nec malus, nec bonus, postquam primus natus-est: - sed omnibus _nomen_ imponunt, simul-ac genuerint, parentes. - 555 Dic etiam mihi terramque tuam, populumque, urbemque, - ut te illuc mittant, collimantes mente naves. - Non enim Phæacibus navium-gubernatores sunt, - neque omnino gubernacula sunt, quæ quidem aliæ naves habent; - sed ipsæ sciunt cogitata et mentes virorum, - 560 et omnium norunt urbes et pingues agros - hominum; et voraginem celerrime maris tranant, - caligine et nebula obtectæ; neque unquam ipsis - nec damni quid subeundi inest metus, nec pereundi. - Sed hoc ita quondam patrem ego locutum audivi - 565 Nausithoum, qui dicebat Neptunum succensere - nobis, quod deductores tuti sumus omnium. - Dixit aliquando Phæacum virorum affabre-factam navem - ex deductione revertentem in obscuro ponto - perditurum-esse _eum,_ magnumque nobis montem urbi obducturum. - 570 Sic prædicabat senex: ea vero deus sive perfecerit, - sive imperfecta sint, ut ei placitum est animo. - Verum age mihi hoc dic, et vere enarra, - ubinam erraverisque, et ad-quasnam perveneris regiones - hominum; _enarra_ et ipsos, urbesque bene habitatas: - 575 vel quotquot sævique et feroces, nec justi; - quique hospitales _sint,_ et ipsis mens est deorum-reverens. - Di vero _etiam_ quidnam fleas et lugeas in animo, - Argivorum, Danaorum, atque Ilii fatum audiens. - Hoc autem dii quidem fecere, destinaruntque interitum - 580 hominibus, ut sit et posteris cantilena. - Utrum aliquis tibi et cognatus periit ante Ilium - eximius qui-erat gener, aut socer, qui-quidem maxime - curæ-sunt, post sanguinem et genus _nostrum_ ipsorum? - an aliquis forte et socius vir, grata sciens, - 585 eximius? quoniam nequaquam quidem frater inferior - _talis_ est, qui, socius, prudenti animo-sit. - - - [TR1] "observavit." -> "observavit," - [TR2] "strata-erant" -> "strata-erant:" - [TR3] "nunquid" -> "numquid" - [TR4] "flectu" -> "fletu" - - - - - Odysseæ IX.—Alcinoi apologi. Cyclopea. - -ARGUMENT: THE ADVENTURES OF THE CICONS, LOTOPHAGI AND CYCLOPS - -Ulysses begins the relation of his adventures: how, after the -destruction of Troy, he with his companions made an incursion on the -Cicons, by whom they were repulsed; and, meeting with a storm, were -driven to the coast of the Lotophagi. From there they sailed to the -land of the Cyclops, whose manners and situation are particularly -characterised. The giant Polyphemus and his cave described; the usage -Ulysses and his companions met with there; and, lastly, the method and -artifice by which he escaped. - -TEXT: - - 1 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - Alcinoe rex, omnium illustrissime-civium, - sane hoc pulcrum est, audire cantorem - talem, qualis hic est, diis similis voce. - 5 Non enim equidem ullam puto rem gratiorem esse, - quam quando lætitia quidem detineat populum universum, - convivæque per domos audiant cantorem, - sedentes ordine; juxta autem plenæ-sint mensæ - pane et carnibus; vinum autem ex cratere hauriens - 10 pincerna afferat et infundat poculis; - hoc aliquid mihi pulcerrimum in mente videtur esse. - Tibi vero meas ærumnas animus institit luctuosas - sciscitari, ut adhuc magis lugens ingemiscam: - quid primum tibi jam, quid vero ultimum narrabo? - 15 ærumnas quandoquidem mihi multas dedere dii cœlestes. - Nunc vero nomen primum dicam, ut et vos - sciatis: ego vero deinde, postquam-effugero sævam diem, - vobis hospes sim, etiam longe domos habitans. - Sum Ulysses Laertiades, qui ob-omnigenos dolos - 20 hominibus in-animo-sum, et mea fama ad-cœlum pervenit. - Habito autem Ithacam late-conspicuam: in ipsa vero mons _est_ - Neritus, nemorosus, conspicuus: circum autem insulæ - multæ habitantur valde prope invicem, - Dulichiumque, Sameque, et nemorosa Zacynthus: - 25 ipsa autem humilis longe-suprema in mari jacet - ad occasum (illæ vero seorsum Auroram versus Solemque); - aspera, sed bona juvenum-altrix; neutiquam ego - propria terra possum dulcius aliud videre. - Sane quidem me apud-se detinebat Calypso, diva dearum; - 30 [in specubus cavis, cupiens _me sibi_ maritum esse;] - similiterque prorsus Circe me detinebat in ædibus - Ææa, dolosa, cupiens _me sibi_ maritum esse: - sed meum nunquam animum in pectore flectebant. - Adeo nihil dulcius sua patria nec parentibus - 35 est, etiam si quis procul divitem domum - terra in aliena habitet seorsum a-parentibus. - Si vero _vis,_ age tibi et reditum meum lacrimosum narrabo, - quem mihi Jupiter immisit a Troja profecto. - - Ab-Ilio me ferens ventus Ciconibus appulit, - 40 ad-Ismarum: ibi autem ego urbem diripui, occidique ipsos - (_incolas_): - ex urbe vero uxores et possessiones multas ubi-ceperamus, - divisimus, ut ne-quis mihi privatus abiret æquali _portione._ - Tum vero ego quidem celeri pede fugere nos - hortabar; illi vero valde stulti non parebant. - 45 Hic vero multum quidem vinum bibebatur, multas autem oves - mactabant ad litus, et trahentes-pedes camuros boves. - Interea vero abeuntes Cicones Ciconibus acclamabant, - qui ipsis vicini erant simul plures et meliores, - continentem habitantes, docti quidem ab equis - 50 cum-viris pugnare, et ubi opus-erat, pedibus. - Venerunt deinde, quot folia et flores nascuntur vere, - matutini: tunc sane malum Jovis fatum astitit - nobis infelicibus, ut dolores multos pateremur. - Instituentes autem pugnam pugnabant ad naves veloces; - 55 feriebantque se-invicem _socii et Cicones_ æreis hastis. - Quamdiu quidem tempus-matutinum erat, et augebatur sacra dies, - tamdiu nos-defendentes sustinebamus, plures licet essent: - quando vero Sol transibat vesperam-versus, - tum vero Cicones inclinarunt domitos Achivos. - 60 Sex autem a singulis navibus bene-ocreati socii - periere: ceteri vero effugimus mortemque fatumque. - - Illinc vero ulterius navigabamus, dolentes animo, - lubentes ex morte, caris amissis sociis. - Nec inde mihi ulterius naves procedebant utrinque recurvæ, - 65 priusquam miserorum sociorum ter unumquemque vocassemus, - qui perierunt in campo, a Ciconibus trucidati. - Navibus autem immisit ventum Boream nubes-cogens Jupiter - cum-procella ingenti, ac nubibus cooperuit - terram simul et pontum; ingruit vero e-cœlo nox. - 70 Hæ quidem deinde ferebantur obliquæ; vela autem ipsis - in-tres et quatuor-partes discidit vis venti. - Et ea quidem in naves demisimus, timentes interitum; - ipsas vero festinanter subduximus in-continentem. - Hic per-duas noctes duosque dies continenter usque - 75 jacebamus, simul laboreque et doloribus animum exedentes. - Sed quando jam tertium diem pulcris-comis fecit Aurora, - malis erectis, at velis albis explicatis, - sedebamus: illas vero ventusque gubernatoresque dirigebant. - Et jam incolumis pervenissem in patriam terram, - 80 sed me flcutus æstusque, circumflectentem Maleam, - et Boreas depulit, et aberrare-fecit Cytheris. - - Hinc autem per-novem-dies ferebar perniciosis ventis - pontum per piscosum: at decimo conscendimus - terram Lotophagorum, qui-quidem floridum cibum edunt. - 85 Hic vero continentem ingressi-sumus et hausimus aquam; - statim autem prandium cepere celeres apud naves socii. - Ac postquam cibum gustaveramus et potum, - tum vero ego socios præmisi sciscitatum vadentes, - viros duos electos, tertium præconem simul additum, - 90 quinam viri essent in terra panem edentes. - Hi vero statim abeuntes congressi-sunt viris Lotophagis: - neque Lothophagi parabant sociis mortem - nostris, sed ipsis præbuerunt lotum gustandam: - horum autem quicunque loti comedisset dulcem fructum, - 95 non-amplius renuntiare rursum volebat, nec redire; - sed illic volebant inter viros Lothophagos - lotum edentes manere, reditusque oblivisci. - Hos quidem ego ad naves duxi flentes necessitate, - navibusque in cavis sub transtra ligavi tractos. - 100 At ceteros jussi dilectos socios - festinantes naves conscendere veloces, - ne-forte quis loto pastus reditus oblivisceretur. - Hi autem statim ingrediebantur, et in transtris consedere; - ordine vero sedentes canum mare verberabant remis. - - 105 Illinc autem ulterius navigabamus, dolentes corde. - Cyclopum autem ad terram superborum, exlegum, - venimus, qui quidem diis freti immortalibus, - nec plantant manibus plantam, neque arant: - sed hæcce sine-semente et -aratione omnia proveniunt, - 110 triticum, et hordeum, ac vites, quæ ferunt - vinum in-magnis-uvis, et iis Jovis imber incrementum-dat. - Ipsis vero nec conciones _sunt_ consiliariæ, nec leges; - sed hi celsorum montium inhabitant cacumina, - in speluncis cavis; jus autem dat unusquisque - 115 liberis atque uxoribus; neque se-invicem curant. - - Insula deinde fossioni-apta præ portu obtenditur - terræ Cyclopum, nec prope, nec remote, - silvosa: in _ea_ vero capræ innumeræ nascuntur - agrestes; neque enim frequentatio hominum _eas_ prohibet: - 120 neque ipsam ingrediuntur venatores, qui per silvam - dolores patiuntur, juga montium lustrantes. - Neque etiam gregibus occupatur, neque arationibus, - sed ipsa sine-semente et inarata diebus omnibus - viris caret; pascit vero balantes capras. - 125 Non enim Cyclopibus naves adsunt rubris-proris, - nec viri insunt navium fabri, qui conficiant - naves bonis-transtris-instructas, quæ transmittant singula, - ad urbes hominum euntes, (veluti crebro - viri ad se-invicem navibus trajiciunt mare); - 130 qui ipsis et insulam bene-habitatam elaborarent. - Neque enim omnino mala _est;_ ferret autem tempestiva omnia: - insunt enim prata maris cani ad litus - irrigua, mollia; omnino _ibi_ perennes vites essent. - In _ea_ etiam aratio facilis _esset;_ valde altam segetem semper - 135 in _suas_ anni-tempestates meterent; quia valde pingue subest - solum. - In _ea_ porro portus _est_ opportunus, in-quo non opus - retinaculo est, - neque ancoris jactis, nec rudentibus alligatis; - sed qui-appulerint maneant aliquamdiu, donec nautarum - animus impulerit, et aspirarint venti. - 140 Sed in vertice portus fluit limpida aqua, - fons sub specu: circum autem populi creverunt. - Huc devehebamur, atque aliquis deus _nobis_ dux-erat - noctem per obscuram: nec-tamen apparebat conspectus: - caligo enim circa naves densa erat, nec Luna - 145 de-cœlo lucebat; obtegebatur vero _cœlum_ nubibus. - Ibi nullus hanc insulam vidit oculis; - nec sane fluctus magnos volutos ad litus - vidimus, antequam naves bonis-transtris-instructæ appulissent. - Appulsis autem navibus, collegimus vela omnia: - 150 egressi autem et ipsi sumus in litus maris; - ibique obdormientes exspectavimus Auroram divinam. - - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - insulam admirantes, obambulabamus per eam. - Excitarunt vero Nymphæ, filiæ Jovis ægidem-tenentis, - 155 capras montanas, ut prandium-sumerent socii. - Continuo incurvos arcus et hastas longis-cuspidibus - cepimus ex navibus; in tres-partes autem dispositi - jaculabamur; statim vero dedit deus copiosam venationem. - Naves quidem me sequebantur duodecim, in unamquamque autem - 160 novem sortito-contigere capræ; mihi vero decem elegi soli. - Sic tum per-totum diem, ad solis occasum, - sedebamus epulantes carnes immensas, et _bibentes_ vinum dulce. - Nondum enim e-navibus absumtum-erat vinum rubrum, - sed inerat: multum enim in amphoris singuli - 165 hausimus, Ciconum sacro oppido capto. - Cyclopum autem ad terram prospiciebamus, prope qui-erant, - fumumque, ipsorumque vocem _audiimus_ oviumque et caprarum. - Quando autem sol occidit et tenebræ supervenere, - tunc vero decubuimus in litore maris. - 170 Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tunc ego concione instituta inter omnes dixi: - - Alii quidem nunc manete, mihi dilecti socii; - at ego cum navique mea et meis sociis - profectus, hos homines explorabo, quinam sint: - 175 utrum illi flagitiosi et feroces, nec justi, - an hospitales, et ipsis mens sit deorum-reverens. - - Sic fatus, navem conscendi; jussique socios - ipsosque conscendere, et retinacula solvere. - Hi vero continuo inscendebant, et in transtris consedere; - 180 ordine autem sedentes canum mare verberabant remis. - Sed quum jam in-eum locum perveneramus, prope qui-erat, - ibi in extrema-parte speluncam vidimus, prope mare, - excelsam, lauris contectam: ibi vero multa - pecora, ovesque et capræ stabulabantur; circum autem caula - 185 excelsa ædificata-erat excisis lapidibus, - procerisque pinis, et quercubus alte-comantibus. - Hic autem vir habitabat ingens, qui quidem pecora - solus pascebat procul; neque cum aliis - versabatur, sed seorsum manens nefario animo-erat. - 190 Etenim monstrum erat horrendum; nec similis-erat - homini quidem pane-vescenti, sed cacumini silvoso - excelsorum montium, quando apparet solum ab aliis. - - Tum vero ceteros jussi dilectos socios - illic apud navemque manere, et navem custodire: - 195 at ego, electis sociorum duodecim optimis, - ivi; sed caprinum utrem habebam nigri vini, - dulcis, quod mihi dederat Maron, Evanthei filius, - sacerdos Apollinis, qui Ismarum tuebatur; - quoniam ipsum cum prole tutati-sumus atque uxore, - 200 reverentes: habitabat enim in luco arborifero - Phœbi Apollinis. Ille vero mihi dedit pulcra dona: - auri quidem mihi dedit elaborati septem talenta; - dedit autem mihi craterem totum-argenteum: ac deinde - vinum in amphoris duodecim omnibus (_summâ_) haustum, - 205 suave, incorruptum, divinum potum: nec quisquam illud - norat famulorum, neque ancillarum in domo, - sed ipseque uxorque cara, promaque una sola. - Hoc autem quum bibebant dulce vinum rubrum, - unum poculum qui-impleverat, aquæ ad viginti mensuras - 210 infundebat; odor autem dulcis a cratere spirabat, - divinus: tum nequaquam abstinere gratum fuisset. - Hujus ferebam impletum utrem magnum; insuper etiam viatica - in-pera: statim enim mihi suspicatus-est animus generosus, - virum superventurum, ingenti præditum robore, - 215 ferocem, nec jura bene scientem, nec leges. - - Celeriter autem in antrum venimus, neque ipsum intus - invenimus; sed pascebat per pascua pinguia pecora. - Ingressi vero antrum admirabamur singula: - calathi quidem caseis gravabantur; repleta-erant autem stabula - 220 agnorum atque hædorum: separati vero singuli - inclusi-erant; seorsum quidem grandiores, seorsum et ætate-medii, - seorsum itidem recens-nati: natabant autem sero vasa omnia, - mulctraliaque, scaphiaque elaborata, quibus immulgebat. - Tum me quidem primum socii precabantur verbis, - 225 e-caseis ut-sumeremus-et abiremus retro; ac deinde - confestim ad navem celerem hædosque et agnos - e-stabulis agentes, pernavigaremus salsam aquam; - sed ego non parui (certe multo satius fuisset), - donec ipsumque viderem, et _experirer_ si mihi hospitalia daret: - 230 nec sane erat sociis visus amabilis futurus. - - Tum vero igne acenso sacrificavimus; atque etiam ipsi - e-caseis sumentes comedimus; exspectabamusque ipsum intus - sedentes, donec venit pascens: ferebat autem ingens onus - ligni aridi, ut ei ad-cœnam esset. - 235 Extra antrum autem dejiciens strepitum fecit: - nos vero perterriti diffugimus in recessum antri. - At ille in latam speluncam egit pinguia pecora, - omnia prorsus, quae mulgebat: ac mares reliquit foris, - arietesque, hircosque, profundam extra caulam. - 240 Ac deinde admovit operculum ingens alte-sublatum, - grave: non illud duo et viginti currus - fortes, quaternis-rotis, a solo dimovissent: - tantam excelsam petram admovit ostio. - Sedens autem mulgebat oves et balantes capras, - 245 omnia _faciens_ rite, et fœtum submisit singulis. - Statim autem dimidium ubi-coagularat albi lactis, - textilibus in calathis constructum reposuit: - dimidium vero rursus constituit in vasibus, ut sibi esset - ad-potandum sumenti, set sibi ad-cœnam foret. - 250 Ac postquam cito-expedierat obiens sua opera, - tunc ignem accendebat, et aspexit interrogabatque nos: - - O hospites, quinam estis? unde navigatis humidas vias? - numquid[TR1] ad negotiationem, an temere erratis, - tanquam prædones super mare, qui errant, - 255 animas periculo-objectantes, malum alienigenis ferentes? - - Sic dixit; nobis autem statim confractum-est carum cor, - timentibus sonitumque gravem, ipsumque monstrosum. - Sed etiam sic eum verbis respondens alloquebar: - - Nos quidem a-Troja devii-acti Achivi - 260 variis ventis super magnam voraginem maris, - domum petentes alia via, aliis itineribus - venimus: sic fere Jupiter voluit constituere. - Viros autem Atridæ Agamemnonis nos-profitemur esse, - cujus sane nunc maxima sub-cœlo gloria est: - 265 tantam enim diripuit urbem, et perdidit populos - multos: nos autem demum _te_ assecuti, ad-tua genua - venimus, si quod præbeas hospitale-munus, sive etiam aliter - des donum, qui-utique hospitum mos est. - Sed verere, optime, deos; supplices tibi sumus: - 270 Jupiter autem ultor _est_ supplicumque hospitumque, - Hospitalis, qui hospites simul venerandos comitatur. - - Sic dicebam: ille vero mihi rursus respondit sævo animo: - stultus es, o hospes, vel e-longinquo advenisti, - qui me deos jubes aut timere aut observare. - 275 Non enim Cyclopes Jovem ægidem-tenentem curant, - nec deos beatos: quoniam multo[TR2] potentiores sumus. - Neque ego Jovis inimicitias evitans pepercerim - nec tibi, nec sociis, nisi animus me jubeat. - Sed mihi dic, ubi appuleris veniens fabrefactam navem, - 280 utrum alicubi ad extremam-oram, an prope, ut sciam. - - Sic dixit tentans: me autem non latuit scientem multa; - sed ipsum vicissim allocutus-sum dolosis verbis: - - Navem quidem mihi confregit Neptunus terræ-concussor, - ad scopulos conjectam, vestræ ad fines terræ, - 285 promontorio impactam; ventus autem ex ponto tulit: - at ego cum hisce effugi arduam perniciem. - - Sic dicebam; ille autem mihi nihil respondit sævo animo; - sed ipse impetu-facto sociis manus inferebat; - simulque duos correptos, tanquam catulos, ad terram - 290 illidebat: ac cerebrum humi fluebat, irrigabatque terram. - His vero membratim dissectis sibi-apparavit cœnam: - vorabat autem, quemadmodum leo montanus, nec relinquebat - intestinaque, carnesque, et ossa medullosa. - Nos vero flentes sustulimus Jovis manus, - 295 improba opera videntes; desperatio autem tenebat animum. - Ac postquam Cyclops magnum impleverat ventrem, - humanas carnes comedens, et insuper merum lac bibens, - jacebat intra antrum extensus per pecora. - Hunc quidem ego volui in magno animo, - 300 propius accedens, gladio acuto stricto a femore - vulnerare ad pectus, ubi præcordia jecur circumdant, - manu admota: alius autem me animus retinebat. - Ibidem enim et nos periissemus sæva morte: - non enim potuissemus ab-ostio excelso - 305 manibus amovere saxum grave, quod admoverat. - Ita tum quidem ingemiscentes exspectabamus Auroram divinam. - - Quando vero mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tunc ignem accendebat et mulgebat egregia pecora, - omnia rite, et fœtum submisit singulis. - 310 Ac postquam cito-expedierat obiens sua opera, - simul ille rursus duobus correptis sibi-apparavit prandium. - Pransus autem, ex-antro egit pinguia pecora, - facile amoto operculo ingenti: ac deinde - rursus admovit, veluti si pharetræ operculum imponeret. - 315 Multo autem strepitu ad montem agebat pinguia pecora - Cyclops: at ego relictus-eram mala profunde-cogitans. - si qua ulciscerer, daretque mihi votum Minerva. - Hoc autem mihi in animo optimum videbatur[TR3] consilium. - Cyclopis enim jacebat ingens clava ad stabulum - 320 viridis, oleagina; hanc quidem exciderat, ut ferret - arefactam; eam nos assimilabamus inspicientes, - quantus malus _est_ navis viginti-remis-agitatæ nigræ, - onerariæ, latæ, quæ trajicit magnam voraginem-maris: - tanta erat longitudo, tanta crassitudo aspectu. - 325 Ab-hac quidem quantum ulnam ego abscidi astans, - et apposui sociis, lævigareque jussi. - Hi vero lævem fecerunt; ego autem acui astans - summum: statimque prehensam adurebam in igni ardente. - Et hanc quidem bene deposui reconditam sub stercore, - 330 quod per speluncam fusum-erat admodum dense multum. - Ac ceteros sorte sortiri jussi, - quinam auderet mecum vectem sublatum - terere in oculo, quando eum dulcis somnus occuparet. - Hi autem sorte-electi-sunt, quos et voluissem ipse eligere, - 335 quatuor, at ego quintus cum his delectus-sum. - Vespertinus autem rediit pulcris-velleribus pecora pascens: - continuo vero in latam speluncam egit pinguia pecora, - omnia prorsus; neque ullum relinquebat profundam extra caulam, - sive quid suspicatus, sive etiam deus sic jusserat. - 340 Ac deinde admovit operculum ingens alte sublatum; - sedensque mulgebat oves et balantes capras, - omnia _faciens_ rite, et fœtum submisit singulis. - Ac postquam cito-expedierat obiens sua opera, - simul ille rursus duobus correptis sibi-paravit cœnam. - 345 Et tum ego Cyclopem alloquebar prope astans, - poculum in manibus tenens nigri vini: - - Cyclops, accipe, bibe vinum, postquam comedisti humanas carnes; - ut scias, qualem quendam potum hunc navis condebat - nostra; tibi autem libamen ferebam, si me miseratus - 350 domum mitteres: tu vero furis non-amplius tolerabiliter. - Inique, quomodo quisquam ad-te et in-posterum alius accedat - ex-hominibus multis? quoniam non recte fecisti. - - Sic dicebam: is autem accepit et ebibit, delectatusque-est - vehementer - dulcem potum bibens; et a me petebat secundo rursus: - - 355 Da mihi adhuc lubens, et mihi tuum nomen dic - statim nunc, ut tibi dem hospitale-munus, quo tu gaudeas. - Etenim Cyclopibus fert alma terra - vinum in-magnis-uvis, et iis Jovis imber dat-incrementum; - verum hoc ambrosiæ et nectaris est surculus. - - 360 Sic dixit; at ei rursus ego dedi nigrum vinum; - ter quidem præbui ferens, ter autem _is_ ebibit stultitia. - Ac postquam Cyclopi circa mentem venit vinum, - tunc vero ipsum verbis alloquebar blandis: - - Cyclops, interrogas me nomen inclytum? at ego tibi - 365 dicam; tu autem mihi da hospitale-munus, uti pollicitus-es. - Nemo mihi nomen _est;_ Neminem vero me vocant - mater atque pater et alii omnes sodales. - - Sic dixit; ille vero mihi statim respondebat sævo animo; - Neminem ego postremum edam post suos socios, - 370 ceteros autem prius; hoc tibi hospitale-munus erit. - - Dixit, et recumbens cecidit supinus; ac deinde - jacebat inflexa crassa cervice: atque eum somnus - capiebat omnium-domitor; e-gutture vero erumpebat vinum, - frustaque-carnis[TR4] humanæ; ipse autem eructabat vino-gravatus. - 375 Et tunc ego vectem sub cinerem immisi multum, - donec calefieret; verbisque omnes socios - confirmabam, ne-quis mihi subveritus defugeret. - Sed quum jam brevi vectis oleaginus in igne erat - arsusur, viridis licet esset, candebatque vehementer, - 380 tum ego _eum_ propius afferebam ex igne, circum autem socii - stabant: atque audaciam inspiravit magnam deus. - Hi quidem vectem prehensum oleaginum acutum in summo - oculo infixerunt; ego autem superne arrectus - versabam. Ut vero quum quis terebrat lignum navale vir - 385 terebra, alii autem infra torquent loro - apprehensam utrinque: hæc autem circumvolvitur assiduo semper: - sic ejus in oculo ignea-acie vectem prehensum - versabamus; hunc autem sanguis circumfluebat calentem. - Omnes vero ei palpebras circum et supericilia cremavit vapor, - 390 pupilla ardente: crepitabant autem ei igne radices. - Veluti autem quum vir faber securim magnam, aut asciam, - in aqua frigida mergit valde stridentem, - temperans; hoc enim deinde ferri robur est: - sic ejus stridebat oculus oleaginum circa vectem. - 395 Horrendum autem magnum ejulavit; insonuitque petra: - nos vero perterriti diffugimus. At ille vectem - extraxit oculo fœdatum sanguine multo - illum quidem deinde abjecit a se manibus dolore-furens. - Atque Cyclopas magno clamore-vocabat, qui circa ipsum - 400 habitabant in speluncis per promontoria ventosa: - illi autem clamorem audientes accurrebant aliunde alius; - stantesque interrogabant circa speluncam, quidnam ipsum - affligeret: - - Cur tantum, Polypheme, læsus sic clamasti - noctem per divinam, et insomnes nos facis? - 405 num quis a-te oves mortalium invito abigit? - an _metuis_ ne-quis te ipsum occidat dolo aut vi? - - Hos autem rursus ex antro allocutus-est fortis Polyphemus: - o amici, Nemo me occidit dolo, neque viribus. - - Illi vero respondentes verba alata dicebant: - 410 si quidem revera nullus tibi vim-infert, solus quum-sis, - morbum sane nullo-modo licet Jovis magni effugere: - sed tu-quidem supplica patri Neptuno regi. - - Sic dixerunt abeuntes; meum autem risit carum cor, - quod nomen _eos_ decepisset meum et consilium eximium. - 415 Cyclops autem ingemiscensque, et cruciatus doloribus, - manibus palpans, amovit quidem lapidem ab-ostio; - ipse vero in ostio considebat, manibus extensis, - si quem forte inter oves deprehenderet exeuntem foras; - adeo enim videlicet me putabat in mente stultum esse. - 420 At ego deliberabam, quomod _hæc_ omnium optime fierent, - si quam sociis mortis liberationem, ac mihi ipsi - invenirem: omnes vero dolos et consilium _omne_ texebam, - utpote de vita; magnum enim malum prope erat. - Hoc vero mihi in animo optimum videbatur consilium. - 425 Mares oves erant bene-nutriti, densis-velleribus, - pulcrique, magnique, violaceum vellus habentes; - hos tacite colligabam bene-tortis viminibus, - in quibus Cyclops dormiebat, monstrum, nefario animo, - tres-una sumens: qui quidem in-medio _erat, is_ virum ferebat, - 430 ceteri autem duo utrinque ibant, servantes socios. - Ternæ autem quemque virum oves ferebant: atque ego - (aries enim erat, pecudum longe maximus omnium), - hujus tergo arrepto, villosum sub ventrem volutus - extendebar: at manibus lanæ egregiæ - 435 firmiter implicatus hærebam constanti animo. - Sic tum quidem gementes exspectavimus Auroram divinam. - - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tum vero deinde ad-pascua erumpebant mascula pecora; - feminæ vero balabant immulctæ per stabula: - 440 ubera enim gravabantur. Dominus vero doloribus gravibus - afflictus, omnium ovium palbabat terga - erecte stantium; illud autem stultus non animadvertit, - ut illi sub lanigerarum ovium pectoribus ligati-erant. - Ultimus aries pecorum exibat foras, - 445 vellere gravatus, et me, multa cogitante. - Hunc autem palpatum allocutus-est fortis Polyphemus: - - Aries care, quid mihi ita per speluncam exis pecudum - ultimus? neutiquam antea quidem relictus venis post-oves, - sed multo primus pasceris teneros flores herbæ, - 450 magnis passibus-incedens; primusque ad-fluenta fluviorum - pervenis; - primus autem in-stabulum cupis redire - vespertinus: nunc contra omnium-ultimus: num tu domini - oculum desideras? quem vir malus excæcavit - cum perniciosis sociis, postquam-domuit mentem vino, - 455 Nemo, quem nondum existimo elapsum esse mortem. - Si jam idem-_mecum_-sentires, vocalisque fieres, - ut-diceres, ubinam ille meum robur evitet; - profecto ei cerebrum quidem per speluncam huc illuc - eliso spargeretur ad solum; ac meum cor - 460 quiesceret a-malis, quæ mihi nihili-vir intulit Nemo. - - Sic locutus, arietem a se mittebat foras. - Quum-venissemus autem paululum a speluncaque et caula, - primus ab ariete me-expedivi, solvi vero _deinde_ socios. - Celeriter autem pecora pedes-tendentia, pinguia adipe, - 465 multa circumducentes abigebamus, donec ad navem - pervenissemus; desiderati vero caris sociis apparuimus, - qui effugimus mortem: ceteros autem lugebant flentes. - At ego non sinebam, sed superciliis innuebam unicuique, - ne-flerent; verum jussi celeriter pulcris-velleribus pecora - 470 multa in navem quum-immisissent, navigare salsam aquam. - Illi vero statim inscendebant, et in transtris consedere; - ordineque sedentes canum mare verberabant remis. - Sed quando tantum aberam, quantum _aliquis_ audiri-potest - clamans, - tunc ego Cyclopem alloquebar conviciis: - - 475 Cyclops, non ergo eras imbellis viri socios - comesurus in spelunca cava, vi violenta. - Et nimis-abunde te erant assecutura mala facta _tua:_ - inique! quoniam hospites non verebaris tua in domo - comedere: ideo te Jupiter ultus-est et dii alii. - - 480 Sic dixi; ille autem inde iratus-est in-animo magis: - misit autem abruptum verticem montis magni; - dejecitque ante navem nigra-prora. - [paululum vero abfuit quin clavum extremum attingeret.] - Fluctavit autem mare decidente a petra: - 485 ipsam vero _navem_ statim ad-continentem refluus ferebat fluctus, - inundatio e mari, adegitque-prope terram ut-veniret. - Atque ego manibus sumto prælongo conto - detrusi a _litore;_ sociosque hortatus jussi - incumbere remis, ut malum effugeremus, - 490 capite annuens: illi vero incumbentes remigabant. - Sed quando jam bis tantum per-mare iter-facientes aberamus, - tunc ego Cyclopem alloquebar; circum vero socii - blandis verbis _me_ inhibebant aliunde alius: - - Improbe, cur vis irritare ferocem virum? - 495 qui etiam nunc in-pontum jacto telo deduxit navem - rursus ad continentem, et sane existimabamus illic _nos_ - perituros. - Si vero vociferatum aliquem, aut locutum audiisset, - collisisset nostra capita, et navalia ligna, - saxo aspero conjecto; tantum enim jaculatur. - - 500 Sic dixerunt; sed non flectebant meum magnum animum, - sed illum rursus allocutus-sum irato animo. - - Cyclops, si quis te mortalium hominum - de-oculi interrogaverit fœda cæcitate, - dic, Ulyssem urbium-eversorem excæcasse _te,_ - 505 filium Laertæ, in Ithaca ædes habentem. - - Sic dixi; ille autem mihi ejulans respondet sermone: - dii boni, certe omnino jam me antiqua vaticinia attingunt. - Erat quidem hic vates vir, bonusque magnusque, - Telemus Eurymides, qui vaticiniis excellebat, - 510 et vaticinans consenescebat inter-Cyclopas; - qui mihi dixit hæc omnia perfectum-iri in-posterum, - manibus ex Ulyssis _me_ privatum-iri visu. - Sed semper aliquem virum magnum et pulcrum exspectabam - huc venturum-esse, magno præditum robore; - 515 nunc autem me, parvusque et nihili-homo, et imbellis, - oculo privavit, postquam me domuerat vino. - Sed age huc _veni,_ Ulysse, ut tibi hospitalia præbeam, - deductionemque impellam ut-det inclytum Neptunum: - hujus enim ego filius sum, patrem autem is meum se-profitetur - esse: - 520 ipse autem, si voluerit, sanabit, nec quisquam alius, - nec deorum beatorum, nec mortalium hominum. - - Sic dixit: at ego ipsum _sic_ respondens alloquebar: - utinam enim _ita_ jam animaque et vita te possem - expertem factum mittere in domum Plutonis, - 525 ut non oculum utique sanabit nec Neptunus. - - Sic dixit: ille autem inde Neptuno regi - supplicabat, manus tendens ad cœlum stellatum: - - Audi, Neptune terram-continens, cæruleis-crinibus - si revera tuus sum, patremque _te_ meum profiteris esse, - 530 da, ut-ne Ulysses urbium-eversor domum veniat. - [filius Laertæ, in Ithaca domos habens.] - At si ei fatale est amicosque videre et pervenire - ad-domum bene-ædificatam, et suam in patriam terram: - sero male veniat, amissis omnibus sociis, - 535 nave in aliena, inveniatque calamitates domi - - Sic dixit precans; eum autem exaudivit Neptunus. - Atque ille rursus multo majore lapide sublato, - misit circumrotatum; intendit autem vim immensam. - Dejecti vero post navem nigra-prora, - 540 paululum, parumque-abfuit-quin clavum extremum attingeret. - Fluctuavit vero mare decidente a petra; - ipsam autem _navem_ ulterius ferebat fluctus, adegitque-prope - terram ut veniret. - Sed ut jam ad-insulam pervenimus, ubi ceteræ - naves bonis-transtris stabant confertæ, circum autem socii - 545 sedebant lugentes, nos exspectantes semper: - navem quidem, illuc ut-venimus, subduximus in arenis, - egressique et ipsi sumus in litus maris. - Pecudes autem Cyclopis cava ex navi sumtas - divisimus, ut nullus mihi privatus abiret æquali _portioni._ - 550 Arietem autem mihi soli bene-ocreati socii, - ovibus divisis, dederunt insuper: eum vero in litore - Jovi atras-nubes-cogenti Saturnio, qui omnibus imperat, - sacrificans, femora incendebam: ille vero non-curabat sacra; - sed jam deliberabat, quo-pacto perderentur omnes - 555 naves bonis-transtris, et mihi dilecti socii. - Sic tunc quidem per-totum diem ad solis occasum - sedebamus, epulantes carnesque immensas et _bibentes_ vinum - dulce. - Quando vero sol occiderat, et tenebræ supervenerant, - tum vero decubuimus in litore maris. - 560 Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tum vero ego socios adhortatus jussi - ipsosque inscendere _naves,_ et retinacula solvere. - Illi vero statim ingrediebantur, et in transtris consedere, - ordineque sedentes canum mare verberabant remis. - - 565 Hinc vero ulterius navigabamus, dolentes animo, - lubentes ex morte, caris amissis sociis. - - - [TR1] "nunquid" -> "numquid" - [TR2] "multos" -> "multo" - [TR3] "vibebatur" -> "videbatur" - [TR4] "rustaque-carnis" -> "frustaque-carnis" - - - - - Odysseæ X.—De Æolo et Læstrygonibus et Circe. - -ARGUMENT: ADVENTURES WITH AEOLUS, THE LAESTRYGONS, AND CIRCE. - -Ulysses arrives at the island of Aeolus, who gives him prosperous -winds, and incloses the adverse ones in a bag, which his companions -untying, they are driven back again and rejected. Then they sail to the -Laestrygons, where they lose eleven ships, and, with only one -remaining, proceed to the island of Circe. Eurylochus is sent first -with some companions, all which, except Eurylochus, are transformed -into swine. Ulysses then undertakes the adventure, and, by the help of -Mercury, who gives him the herb Moly, overcomes the enchantress, and -procures the restoration of his men. After a year's stay with her, he -prepares, at her instigation, for his voyage to the infernal shades. - -TEXT: - - 1 Æoliam autem in insulam pervenimus; ubi habitabat - Æolus Hippotades, carus immortalibus diis, - natatili in insula; totam vero circa eam murus _est_ - æreus, infragilis; lævisque assurgit petra. - 5 Hujus et duodecim liberi in ædibus nati-sunt, - sex quidem filiæ, sex autem filii pubescentes. - Ibi ille filias dedit filiis ut-essent uxores. - Hi vero semper apud patrem carum et matrem venerandam - convivantur; atque ipsis cibaria plurima apponuntur; - 10 odorata autem domus circum-personat in-aula - interdiu; nocte vero rursus apud pudicas uxores - dormiunt inque tapetibus et in tornatis lectis. - Et ad-horum quidem pervenimus urbem et ædes pulcras. - Mensem vero totum amice-excipiebat me et exquirebat singula, - 15 de-Ilio, Argivorumque navibus et reditu Achivorum; - et ego quidem ei omnia accurate enarravi. - Sed quum jam et ego iter postulabam, atque hortabar _ut me_ - dimitteret, nequaquam ille abnuit, sed paravit deductionem. - Dedit mihi excoriatum utrem bovis novennis, - 20 in-eo vero mugientium ventorum ligavit flatus: - illum enim promum ventorum fecit Saturnius - et ut-compescat, et ut-cieat, quemcunque velit. - Nave vero in cava colligavit funiculo splendido, - argenteo, ut ne-quid præter-flaret, vel paululum: - 25 ac mihi flatum Zephyri immisit ad-flandum, - ut-ferret navesque et ipsos: nec-tamen inde erat - perfecturus: ipsorum enim periimus insipientia. - - Per-novem-dies quidem continuo navigabamus noctesque et dies; - decima vero jam apparebat patria terra: - 30 et jam ignem-accendentes videbamus, prope qui-erant. - Ibi me quidem dulcis somnus occupavit defessum: - semper enim pedem navis movebam, nec cuiquam alii - dedi sociorum, ut citius perveniremus in-patriam terram. - Sed socii verbis ad se-invicem loquebantur, - 35 et me putarunt aurumque et argentum domum reportare, - dona ab Æolo magnanimo Hippotada - sic autem aliquis dicebat, intuitus in proximum alium: - - Dii boni! ut hic omnibus gratus est magni-æstimatus est - hominibus, quorumcunque in-urbem et terram venerit. - 40 Multas quidem ex Troja ducit res-pretiosas, pulcras, - e-præda: nos vero contra, idem iter emensi, - domum redimus vacuas manus habentes. - Et nunc ei hæc dedit gratificans amicitia - Æolus; sed age ocyus videamus, quidnam hæc sint, - 45 quantum quid aurique et argenti utri insit. - - Sic dicebant; consiliumque malum vicit sociorum; - utrem quidem solverunt, venti autem erupere. - Illos vero statim abreptos ferebat in-pontum procella - flentes, terra a patria; at ego - 50 experrectus, in animo eximio deliberavi, - utrum delapsus ex navi perirem in ponto, - an tacitus sustinerem, et adhuc vivis interessem. - Sed sustinui et mansi; obvolutus autem in navi - jacebam; illæ vero ferebantur malo venti turbine - 55 rursus ad Æoliam insulam: gemebant autem socii. - - Ibi vero in terram ascendimus, et hausimus aquam: - statim autem prandium ceperunt celeres apud naves socii. - Ac postquam cibumque gustaveramus ac potum, - tum vero ego, præconem mihi ubi-asciveram et socium, - 60 ivi ad Æoli inclytas ædes; eum autem inveniebam - convivantem cum suaque uxore et suis liberis. - Ingressi autem domum, ad fores in limine - sedebamus: illi vero in animo obstupescebant, interrogabantque: - - Quomodo venisti, Ulysse? quis tibi malus ingruit deus? - 65 certe quidem te accurate dimittebamus, ut pervenires - in-patriam tuam et domum, et sicubi tibi gratum sit. - - Sic dixerunt; at ego _eos_ alloquebar, mœrens corde: - læserunt me sociique mali, præterque eos somnus - infaustus: sed medemini, amici: potest enim _est_ penes vos. - - 70 Sic dixi, blandis _eos_ demulcens verbis: - illi vero muti facti-sunt; pater autem respondebat sermone: - - Abi ex insula ocyus, pessime viventium. - Non enim mihi fas est curare nec dimittere - virum illum, qui diis invisus-sit beatis. - 75 Abi; quoniam immortalibus invisis huc venisti. - - Sic locutus, dimittebat ex ædibus graviter gementem. - Hinc vero ulterius navigabamus, dolentes corde. - Fatigabatur autem virorum animus a remigatione molesta, - nostra stultitia: quoniam non-amplius apparebat reductio. - - 80 Per-sex-dies quidem continuo navigabamus noctesque et dies; - septima vero venimus Lami ad-excelsam urbem, - magnam (_vel_ Telepylum) Læstrygoniam, ubi pastorem pastor - inclamat intro-agens, alter vero exigens auscultat. - Ibi insomnis vir duplicem reportaret mercedem, - 85 unam quidem, pascendis-bobus, alteram vero, candidas pecudes - pascens; - prope enim _ibi_ noctisque et diei sunt viæ. - Ibi postquam ad portum inclytum veneramus, circa quem petra - excelsa est, continenter utrinque - litoraque prominentia e-regione sibi-invicem - 90 in ostio procurrunt; angustus vero introitus est: - ibi illi intus omnes tenebant naves utrinque-recurvas. - Hæ quidem intra portum concavum alligatæ-erant - propinquæ: nunquam enim attollebatur fluctus in ipso, - nec magnus, nec parvus; candida autem erat circum tranquillitas. - 95 At ego solus tenebam extra navem nigram, - illic in extrema-parte, e petra funibus ligatis: - constiti vero, speculam in præruptam ubi-ascenderam. - Ibi quidem nec boum nec virorum apparebant opera, - fumum autem solum videbamus a terra exsurgentem. - 100 Tum vero ego socios præmisi sciscitatum vadentes - quinam viri essent in[TR1] _hac_ terra panem vescentes; - viros duos electos, tertium præconem una comitem addens. - Hi vero iverunt, egressi, _per_ planam viam, qua plaustra - ad urbem ab excelsis montibus devehebant lignum. - 105 Puellæ vero obvii-facti-sunt ante urbem aquam-petenti, - filiæ eximiæ Læstrygonis Antiphatæ. - Hæc quidem ad fontem descendebat pulcre-fluentem - Artaciam; hinc enim aquam ad urbem ferebant; - illi vero astantes _eam_ alloquebantur, interrogabantque, - 110 quisnam illorum esset rex, et quibus imperaret. - Illa vero valde cito patris ostendit excelsam domum. - Hi autem postquam ingressi-sunt inclytas ædes, mulierem - invenerunt, velut montis verticem; horrueruntque eam. - Hæc autem continuo e foro vocabat inclytum Antiphatem, - 115 suum maritum, qui sane illis molitus-est sævum exitium. - Statim uno correpto sociorum, apparavit-sibi cœnam: - alteri vero duo conciti fuga ad naves pervenerunt. - Atque ille excitabat clamorem per urbem; hi vero audientes - vadebant, fortes Læstrygones, aliunde alius, - 120 innumeri, non hominibus similes, sed Gigantibus. - Qui a petris _abruptis_ viro-gravibus saxis - jaciebant; statim autem malus strepitus per naves ortus-est - virorum pereuntium, naviumque simul fractarum; - piscium vero instar transfigentes, tristes epulas ferebant. - 125 Dum illi hos perdebant portum profundum intra, - interea ego, gladio acuto extracto a femore, - eo funes abscidi navis cærulea-prora. - Statim autem meos socios adhortatus jussi - incumbere remis, ut calamitatem subterfugeremus. - 130 Hi vero mare omnes jaciebant, veriti mortem. - Libenter autem in pontum imminentes effugit petras - navis mea; at reliquæ confertæ illic perierunt. - - Hinc autem ulterius navigabamus, dolentes animo, - lubentes ex morte, caris amissis sociis. - 135 Ææam vero ad insulam pervenimus: ibi autem habitabat - Circe comis-pulcris, potens dea, vocalis, - germana-soror prudentis Æetæ: - ambo enim nati-sunt ex lucem-hominibus-præbente Sole, - et matre ex Perse, quam Oceanus genuit filiam. - 140 Hic vero ad litus nave appulimus tacite - navium-capacem in portum, et aliquis deus dux-erat. - Ibi tum egressi, duosque dies et duas noctes - jacebamus, pariter et labore et doloribus animum rodentes. - Sed quando jam tertium diem pulcris-comis fecit Aurora, - 145 tunc ego mea hasta sumta et gladio acuto, - celeriter a nave ascendi in speculam,[TR2] - sicubi opera viderem mortaliumque vocemque audirem. - Steti autem, speculam in præruptam ubi-ascenderam, - et mihi visus-est fumus _surgens_ a terra lata, - 150 Circes in ædibus, per querceta densa et silvam. - Cogitavi autem deinde in mente et in animo - ire ac sciscitari, postquam vidi atrum fumum. - Sic vero mihi cogitanti visum-est satius esse, - primum profectum ad navem celerem et litus maris, - 155 prandium sociis dare, præmittereque _aliquos_ sciscitatum. - Sed quando jam prope eram, profectus, navem utrinque-recurvam, - tunc aliquis mei deorum misertus-est, solius, - qui mihi excelsis-cornibus cervum magnum in viam ipsam - misit: is quidem ad-flumen descendebat ex pascuis silvæ, - 160 potaturus: dudum enim ipsum urgebat vis solis. - Illum vero ego egredientem per spinam medio tergo - percussi; ac penitus hastile æreum transiit; - decidit vero _is_ in pulvere porrectus, avolavitque anima. - Illi vero ego insistens, hastam æream ex vulnere - 165 extraxi; quam quidem illic reclinatam in terra - reliqui; at ego avulsi virgultaque viminaque, - funemque quantum ulnam _longitudine,_ bene-tortum undique, - ubi-plexeram, colligavi pedes ingentis monstri. - Ivi autem _eum_ de-cervice ferens ad navem nigram, - 170 hasta fultus, quoniam nequaquam licebat in humero - manu ferre altera: valde nim magna bellua erat. - Dejeci autem ante navem; excitavique socios - blandis verbis, astans, viros singulos: - - O amici, nequaquam enim descendemus, afflicti licet, - 175 in Plutonis ædes, antequam fatalis dies advenerit. - Sed agite, quamdiu _est_ in navi celeri cibusque potusque, - recordemur escæ, neu vexemur fame. - - Sic dixit;[TR3] illi vero ocyus meis verbis paruerunt: - abjectisque-involucris _egressi_ ad litus maris infructuosi - 180 admirabantur cervum; valde enim magna bellua erat. - Ac postquam se-oblectarant spectantes oculis, - manibus lotis apparabant eximium convivium. - Sic tum quidem per-totum diem ad solis occasum - sedebamus, epulantes carnesque copiosas et _bibentes_ vinum - dulce. - 185 Quando autem sol occidit, et tenebræ supervenerunt, - tum vero decubuimus in litore maris. - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tunc ego concione facta inter omnes dixi: - - Audite meos sermones, mala licet patientes, socii: - 190 o amici: neque enim scimus, ubi occasus, neque ubi Aurora, - neque ubi Sol hominibus-lucem-præbens vadit sub terram,[TR4] - neque ubi resurgit; sed consultemus ocyus, - si quod adhuc erit consilium; ego autem non existimo esse. - Vidi enim, speculam in præruptam ubi-ascenderam, - 195 insulam, quam circumcirca pontus infinitus ambit: - ipsa vero humilis jacet: fumum autem in medio - conspicatus-sum oculis, per querceta densa et silvam. - - Sic dixi: illis vero confractum-est carum cor, - recordatis facinorum Læstrygonis Antiphatæ, - 200 Cyclopisque violentiæ magnanimi, viros-devorantis. - Flebant autem stridule, uberes lacrimas defundentes: - at enim nullus profectus fiebat lugentibus. - - Verum ego bipartito omnes bene-ocreatos socios - numerabam, ducemque utrisque præbui: - 205 alterorum quidem ego dux-eram, alterorum vero Eurylochus deo- - similis. - Sortes autem in galea ærea concutiebamus celeriter; - exsiliit vero sors magnanimi Eurylochi. - Profectus-est autem ire; unaque cum-eo duo et viginti socii - flentes; ac nos reliquerunt ejulantes pone. - 210 Invenerunt autem in convallibus structas ædes Circes - politis lapidibus, conspicuo in loco. - Circa vero ipsam lupi erant montanti ac leones, - quos ipsa cicurarat, postquam mala medicamina dederat. - Neque illi irruerunt in viros, sed utique ipsi - 215 caudis longis circum-adulantes assurrexerunt. - Ut vero quum circa dominum canes a-convivio redeuntem - adulantur; semper enim fert delinimenta animi: - sic circa hos lupi fortibus-unguibus, ac leones, - adulabantur; illi vero timuere, ut viderunt terribilia monstra. - 220 Steterunt autem in vestibulo deæ pulcris-comis: - Circen autem intus audiebant cantantem voce pulcra, - telam obeuntem magnam, divinam; qualia dearum - subtiliaque et venusta et splendida opera sunt. - His vero sermonem exorsus-est Polites, princeps virorum, - 225 qui mihi carissimus sociorum erat, maximeque-venerandus: - - O amici, intus enim aliqua obiens magnam telam - pulcre cantillat (pavimentum autem totum resonat), - sive dea, sive femina; sed compellemus ocyus. - - Sic igitur dixit: illi vero compellabant vocantes. - 230 Ea autem continuo egressa fores aperuit splendidas, - et invitabat; illi vero omnes imprudentia sequebantur: - Eurylochus autem remanebat, suspicatus dolum esse. - Collocavit vero illa-introductos per sediliaque et solia; - ipsisque caseumque et farinam et mel recens - 235 vino Pramnio commiscebat; immiscebatque pani - medicamina perniciosa, ut penitus obliviscerentur patriæ terræ. - Ac postquam præbuerat et _illi_ ebiberant, statim deinde - virga percussos intra haras concludebat. - Illi vero suum quidem habebant capita vocemque setasque - 240 et corpus; at mens erat integra, ut antea quidem. - Sic hi quidem flentes conclusi-sunt; eis autem Circe - glandem-ilignam quernamque projecit, fructumque corni, - ad-edendum, qualia sues humi-cubantes semper edunt. - - Eurylochus autem continuo venit celerem ad navem nigram, - 245 nuntium de-sociis relaturus, et amarum fatum. - Neque ullum proloqui poterat verbum, cupiens licet, - cor dolore ingenti perculsus; atque ei oculi - lacrimis implebantur, fletumque meditabatur animus. - Sed posteaquam eum omnes mirati-sumus interrogantes, - 250 tunc ceterorum sociorum narravit exitium: - - Ivimus, ut jubebas, per querceta, inclyte Ulysse; - invenimus in convallibus structas ædes pulcras. - [politis lapidibus, conspicuo in loco.] - Illic autem quædam magnam telam obiens argute canebat, - 255 sive dea, sive mulier: hi vero compellabant vocantes. - Illa autem continuo egressa fores aperuit splendidas, - et invitabat; hi vero simul omnes imprudentia sequebantur; - at ego remansi, suspicatus dolum esse. - Illi vero simul evanuerunt universi, nec quisquam eorum - 260 apparuit: diu autem desidens speculabar. - - Sic dixit: at ego gladium quidem argenteis-clavis-distinctum - humeris circumjeci, magnum, æreum, atque arcum; - illum vero continuo jussi eandem viam præire. - At ille utraque _manu_ prehensis _me_ precabatur genibus: - 265 [et me lugens verbis alatis allocutus-est:] - - Ne me duc illuc invitum, Jovis-alumne, sed relinque hic: - novi enim, quod neque ipse redibis, nec quenquam alium - reduces tuorum sociorum: sed cum hisce ocyus - fugiamus: adhuc enim effugere-poterimus malum diem. - - 270 Sic dixit: at ego ipsum respondens allocutus-sum: - Euryloche, sane tu quidem mane ibidem, hoc in loco, - edens et bibens, cavam apud navem nigram: - at ego ibo; dura enim mihi adest necessitas. - - Sic fatus, a nave ascendebam ac mari. - 275 Sed quando jam eram profectus sacras per convalles, - Circes accessurus veneficæ ad magnam domum, - ibi mihi Mercurius aureo-caduceo obviam-venit, - proficiscenti ad domum, adolescenti viro similis, - primum pubescenti, cujus quidem gratiosissima pubertas; - 280 inhæsitque mihi manu, verbumque dixit, et elocutus-est: - - Quorsum vero, o infelix, per juga vadis solus, - loci ignarus quum-sis? socii vero tibi illi in Circes _ædibus_ - conclusi-sunt, ut sues, densa latibula habitantes. - An eos liberaturus huc venis? neque te puto - 285 ipsum rediturum-esse: manebis vero tu, ubi quidem alii. - Sed age jam te e-malis expediam, ac servabo: - accipe, hoc medicamen bonum habens ad ædes Circes - vade, quod tibi a-capite avertat malum diem. - Omnia autem tibi dicam perniciosa consilia Circes. - 290 Apparabit tibi potionem-miscellam, injicietque medicamina in- - escam: - sed neque sic incantare te poterit; non enim sinet - medicamen eximium, quod tibi dabo; dicam vero singula. - Quando Circe te percutiet prælonga virga, - tum vero tu, gladio acuto stricto a femore, - 295 in-Circen irrue, quasi interficere cupiens. - Illa vero te subverita invitabit ad-concubitum; - ibi tu nequaquam deinde recusa deæ cubile, - ut tibi solvatque socios, ipsumque _te_ benigne-excipiat: - sed jube ipsam beatorum magnum jusjurandum jurare, - 300 nullum tibi ipsi damnum malum machinaturam _se_ aliud; - ne te nudatum vilem et enervem reddat. - - Sic igitur locutus præbuit medicamen Argicida, - e terra evulsum, et mihi naturam ejus ostendit. - Radice quidem nigrum erat, lacti autem simile flore; - 305 Moly vero ipsum vocant dii: difficileque _est_ effossu - viris utique mortalibus; dii autem omnia possunt. - - Mercurius quidem deinde discessit ad magnum Olympum, - insulam per silvosam: ego autem ad domos Circes - ivi; multum vero mihi cor æstuabat eunti. - 310 Steti autem in vestibulo deæ pulcris-comis: - ibi stans clamavi; dea autem meam audivit vocem. - Illa vero statim egressa fores aperuit splendidas, - et invitabat; atque ego sequebar, dolens corde. - Collocavit autem me introductum in solio argenteis-clavis - distincto, - 315 pulcro, artificioso: ac scabellum sub pedibus erat: - apparavit autem mihi potionem-miscellam in-aureo poculo, ut - biberem; - immisitque medicamen, mala meditans in animo. - Ac postquam dederatque et ebiberam, nec me incantavit, - virgula ubi-percusserat, verbumque dixit et elocuta-est: - - 320 Abi nunc in-haram, cum ceteris cuba sociis. - Sic dixit: ego vero, gladio acuto stricto a femore, - in-Circen irrui, quasi interficere cupiens. - Illa vero vehementer exclamans subtercurrit et prehendit genua, - et me ejulans verbis alatis allocuta-est: - - 325 Quis _et_ unde es hominum? ubi tibi urbs atque parentes? - stupor me tenet, quod neutiquam, bibens hæc medicamina, - incantatus-sis. - Minime enim quisquam alius vir hæc medicamina sustinuit, - qui biberit, et primum miserit-per septum dentium. - [Tibi vero quædam in pectoribus indomabilis mens est.] - 330 Profecto tu Ulysses es versutus, quem mihi semper - prædicabat venturum aureo-caduceo Argicida, - e-Troja reversum celeri cum nave nigra. - Sed age nunc in-vagina gladium pone; nos vero deinde - lectum nostrum conscendamus, ut commixti - 335 cubili et amore, confidamus nobis-invicem. - - Sic dixit: at ego ipsam respondens allocutus-sum: - o Circe, quonam-modo me jubes tibi mitem esse? - quæ mihi sues quidem reddidisti in ædibus socios: - ipsum vero hic detinens, dolos-meditans jubes - 340 in thalamumque ire, et tuum conscendere lectum, - ut me nudatum, vilem et enervem reddas? - Non equidem voluerim tuum conscendere lectum, - nisi mihi sustinueris, dea, magnum jusjurandum jurare, - nullum mihi damnum malum machinaturam _te_ aliud. - - 345 Sic dixi; illa vero continuo abjurabat, ut jubebam. - Ac postquam juraverat peregeratque jusjurandum, - tunc ego Circes conscendi perpulcrum lectum. - - Ancillæ autem tum in ædibus ministrabant - quatuor, quæ ei per domum famulæ sunt. - 350 Natæ-sunt vero hæ ex fontibus et a-silvis, - ex sacrisque fluviis, qui in mare profluunt. - Harum una quidem injiciebat soliis stragula pulcra, - purpurea superne, inferne autem lintea subjiciebat: - alter vero ante solia extendebat mensas - 355 argenteas, eisque imponebat aurea canistra: - tertia autem cratere suave vinum miscebat - dulce in argenteo, distribuebatque aurea pocula; - quarta vero aquam ferebat, et ignem accendebat - multum sub tripode magno; calefiebat autem aqua. - 360 Ac postquam calefacta-erat aqua in splendido aheno, - in balneum _me_ inductum lavabat ex tripode magno, - suavi fusa _aqua_ per caputque et humeros, - donec mihi defatigationem animum-rodentem exemisset membris. - Ac postquam lavarat _me_ et unxerat pingui oleo, - 365 lænamque mihi pulcram induerat ac tunicam; - collocavit me introductum in solio argenteis-clavis-distincto, - pulcro, artificioso; ac scabellum sub pedibus erat; - [aquam autem ancilla gutturnio infundebat ferens - pulcro, aureo, super argenteo lebete, - 370 ad-lavandum; juxta vero politam extendit mensam. - Cibum autem veneranda proma apposuit ferens, - ferculis multis appositis, largiens de-præsentibus;] - edere vero _me_ jubebat: meo autem non placebat animo; - sed sedebam alia-cogitans, mala autem imaginabatur animus. - - 375 Circe vero ut animadvertit me sedentem, neque ad cibum - manus porrigentem, gravem autem me luctum habentem, - prope astans verbis alatis _me_ allocuta-est: - - Quid sic, Ulysse, sedes similis muto, - animum rodens; cibum autem non attingis, nec potum? - 380 certe aliquem dolum alium suspicaris: nec quicquam te oportet - timere; jam enim tibi abjuravi firmum jusjurandum. - - Sic dixit: at ego ipsam respondens allocutus-sum: - o Circe, quis enim vir, qui æquus fuerit, - prius sustinuerit gustare cibum ac potum, - 385 quam solvi-fecerit socios et in oculis viderit? - Sed si re-vera ex animo _me_ bibere edereque jubes, - libera, ut oculis videam, dilectos socios. - - Sic dixi: Circe autem per-ædes _transiens_ exivit, - virgam tenens in manu; foresque aperuit haræ, - 390 exegitque porcis similes novennibus. - Illi quidem deinde stabant ex-adverso: hæc vero per eos - vadens adungebat unicuique medicamen aliud. - Eorum autem e membris pili defluebant, quos ante produxerat - medicamen perniciosum, quod ipsis dederat veneranda Circe; - 395 viri vero statim facti-sunt juniores, quam antea fuerant, - et multo pulcriores et majores aspectu. - Agnoverunt autem me illi, hæseruntque in manibus unusquisque. - Omnes autem gratus subiit fletus; circumque domus - valide resonabat; dea vero miserabatur et ipsa. - 400 Eaque me prope stans-allocuta est, diva dearum: - - [Generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - vade nunc ad navem celerem et litus maris: - navem quidem omnium-primum subducite in-terram, - possessiones autem in speluncis deponite, armaque omnia: - 405 ipse vero statim revertere, et adduc dilectos socios. - - Sic dixit: ac mihi persuasus-est animus generosus. - Profectusque-sum ire ad navem celerem et litus maris: - inveni deinde apud navem celerem dilectos socios, - miserabiliter ejulantes, uberes lacrimas defundentes. - 410 Ut vero quum in-agris-stabulantes vitulæ circa vaccas armentales - profectas ad mandram, postquam herba se-saturarint, - omnes simul vitulantur adversæ; neque amplius stabula - _eas_ detinent, sed dense mugientes circumcurrunt - matres: sic _circum_ me illi, postquam viderunt oculis, - 415 lacrimabundi fusi-sunt; visusque-est etiam ipsorum animus - ita esse, tanquam si in-patriam venissent et urbem ipsorum - in-aspera Ithaca, ubi nutritique-erant ac geniti: - et me ejulantes verbis alatis allocuti-sunt: - - Tibi quidem reverso, Jovis-alumne, sic gratulamur, - 420 ac si in Ithacam venissemus, patriam terram; - sed age, ceterorum sociorum narra interitum. - - Sic dixerunt: at ego _eos_ allocutus-sum dulcibus verbis: - navem quidem omnium-primum subducamus in-terram, - possessionesque in speluncis deponamus, armaque omnia: - 425 vos vero properate, ut me una omnes sequamini, - quo videatis socios sacris in ædibus Circes, - bibentes et edentes: affatim enim habent. - - Sic dixi: illi autem celeriter meis verbis paruerunt; - Eurylochus vero mihi solus detinebat omnes socios: - 430 [et ipsos compellans verbis alatis allocutus-est:] - - Ah miseri, quo imus? quid mala appetitis ista, - Circes ad ædes descensuri? quæ cunctos - aut sues, ad lupos reddet, aut leones; - qui ei magnam domum custodiamus etiam necessitate. - 435 Sicut Cyclops fecit, quando ejus ad-caulam venerunt - nostri socii, unaque hic audax comitatus-est Ulysses: - hujus enim etiam illi vecordi-audacia perierunt. - - Sic dixit: at ego in mente cogitavi, - stricto longo gladio, crasso a femore, - 440 illo ei abscisum caput ad-solum dejicere, - etiamsi affinitate erat _mihi_ proximus: sed me socii - blandis verbis retinebant aliunde alius: - - Jovis-alumne, hunc quidem sinemus, si tu jubes, - hic apud navemque manere, et navem custodire: - 445 nobis autem _tu_ dux-esto sacras ad domos Circes. - - Sic locuti a nave ascendebant atque mari. - Neque Eurylochus cavam apud navem relictus-est - sed sequebatur; veritus-est enim meas atroces minas. - - Interea vero ceteros socios in ædibus Circe - 450 studiose lavitque, et unxit pingui oleo; - circumjecitque inde _eis_ lænas pulcras ac tunicas: - epulantes autem bene omnes invenimus in ædibus. - Hi vero postquam se-invicem conspexere reputaruntque omnia, - flebant lugentes; circum autem gemiscebat domus. - 455 Illa vero me prope stans allocuta-est, augustissima dearum: - - [Generosissime Laertiade, sollers Ulysse,] - ne-amplius nunc uberem fletum excitetis: novi etiam ipsa - et quantos in ponto passi-estis dolores piscoso, - et quanta infesti viri damna-intulere _vobis_ in terra. - 460 Sed agite, comedite cibum, et bibite vinum, - donec rursus animum intra præcordia receperitis, - qualem _habuistis,_ quando primum relinquebatis patriam terram - asperæ Ithacæ: nunc vero imbecilles et animo-dejecto _estis,_ - semper erroris duri memores; neque unquam vobis - 465 animus in lætitia _est,_ quippe valde multa passi-estis. - - Sic dixit: nobis autem persuasus-est animus generosus. - Illic quidem diebus omnibus integrum in annum - sedebamus, epulantes carnesque copiosas et _bibentes_ vinum - dulce: - sed quum jam annus esset, et circumvolverentur horæ, - 470 [mensibus exeuntibus, ac dies longi circumacti-erant, - tunc me evocato dixerunt dilecti socii: - - Mirifice, jam nunc memor-esto patriæ terræ, - si tibi fatale est servari et pervenire - domum in excelsam, et tuam in patriam terram. - - 475 [Sic dixerunt: ac mihi persuasus-est animus generosus. - Sic tum quidem toto die ad solis occasum - sedebamus, epulantes carnesque copiosas et _bibentes_ vinum - dulce. - Quando vero sol occidit, et tenebræ supervenere, - illi quidem decubuerunt per ædes umbrosas.] - - 480 At ego Circes conscenso perpulcro lecto, - genibus-prensis supplex-oravi, dea vero meam exaudivit vocem; - et ipsam compellans verbis alatis allocutus-sum: - - O Circe, perfice mihi promissum, quod præstitisti, - domum _te_ missuram _me;_ animus vero mihi impellitur jam, - 485 et ceterorum sociorum, qui meum macerant carum cor, - circa me lugentes, quandocunque tu abscessisti. - - Sic dixi: ac continuo respondebat augustissima dearum: - generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - ne-amplius nunc inviti mea manete in domo: - 490 sed aliam _vos_ oportet primum viam perficere, et pervenire - in Plutonis domos, et venerabilis Proserpinæ, - animam consulturos Thebani Tiresiæ, - vatis cæci, cujus quidem mens integra est; - cui etiam mortuo mentem præbuit Proserpina, - 495 solus ut-sapiat, reliqui vero _ut_ umbræ volitant. - - Sic dixit: at mihi confractum-est carum cor: - flebamque in lectis desidens, nec quicquam animus - volebat amplius vivere et videre lumen solis. - Ac postquam flendoque volutandoque satiatus-fueram, - 500 tum demum ipsam verbis respondens allocutus-sum: - - O Circe, quisnam hujus itineris dux-erit? - ad Orcum vero nondum quisquam pervenit nave nigra. - - Sic dixi: ac continuo respondebat augustissima dearum: - generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - 505 minime tibi ducis desiderium apud navem curæ-sit: - malo autem erecto, et velis albis expansis, - sede: illam vero tibi flatus Boreæ feret. - Sed quando jam nave per Oceanum trajeceris, - ubi litusque fossuræ-aptum et luci Proserpinæ, - 510 excelsæque populi, et salices frugiperdæ; - navem quidem ibi appelle in Oceano profundis-vorticibus, - ipse vero in Plutonis eas domum squalidam. - Ibi quidem in Acherontem Pyriphlegethonque fluunt - Cocytusque, qui Stygis aquæ est rivus; - 515 rupesque _est,_ et concursus duorum fluminum sonororum: - illic autem deinde, heros, admotus prope, ut te jubeo, - fossam fode, cubitalem quantam hinc et illinc: - circa eam autem libamen funde omnibus mortuis, - primum mulso, deinde vero dulci vino, - 520 tertium rursus aqua; ac farinam albam insperge. - Valde vero supplex-precare manium inania capita, _vovens,_ - ubi-veneris in Ithacam, sterilem vaccam, quæ _sit_ optima, - _te_ sacrificaturum in ædibus, pyramque impleturum rebus-bonis: - Tiresiæ vero seorsum arietem sacrificaturum soli, - 525 totum-nigrum, qui inter-oves excellat vestras. - Ac postquam precibus oraveris inclytas gentes mortuorum, - ibi ovem marem sacrifica, feminamque nigram, - ad Erebum versos; ipse vero seorsum aversus-esto, - contendens ad-fluvii fluenta; ibi vero multæ - 530 animæ accedent mortuorum defunctorum. - Tum vero deinde socios hortare et jube - pecudes, quæ jam jaceant mactatæ sævo ære, - excoriatas comburere, votaque facere diis, - præpotentique Plutoni, et venerabili Proserpinæ: - 535 ipse autem, gladio acuto stricto a femore, - sede, neu sine manium inana capita - ad-sanguinem prope accedere, antequam Tiresiam sciscitatus- - fueris. - Ibi tibi statim vates adveniet, dux populorum, - qui tibi dicat iter et mensuras viæ, - 540 reditumque, ut per pontum proficiscaris piscosum. - - Sic dixit: statim autem in-aureo-solio venit Aurora. - Mihi vero lænamque tunicamque vestimenta induit: - ipsa autem candidam pallam magnam sibi-induit Nympha, - tenuem et venustam, ac zonam circumposuit lumbis - 545 pulcram, auream; capitique imposuit calyptram. - Atque ego per domos profectus hortabar socios, - blandis verbis, astans, virum unumquemque: - - Ne-amplius nunc dormientes carpite dulcem somnum; - sed eamus: jam enim me monuit veneranda Circa. - - 550 Sic dixi: illis vero persuasus-est animus generosus. - Nequaquam tamen vel illinc incolumes abduxi socios. - Elpenor vero quidam erat minimus-natu, neque valde - fortis in bello, nec mente sua firmus, - qui mihi seorsum a-sociis, sacris in ædibus Circes, - 555 frigoris cupiens, decubuit vino-gravatus: - moventium autem _se_ sociorum tumultu et strepitu audito, - repente exsiliit, et oblitus-est mente sua - retrorsum descendere, accedens ad scalam longam; - sed recta de-tecto decidit: atque ei cervix - 560 ex-articulis fracta-est: anima vero ad-Orcum descendit. - Venientibus autem illis ego sermonem dixi: - - Existimatis jam fere domum caram ad patriam terram - _vos_ profecturos; aliud vero nobis iter designavit Circe, - ad Plutonis domum et venerabilis Proserpinæ, - 565 animam consulturis Thebani Tiresiæ. - - Sic dixi: illis vero confractum-est carum cor: - desidentesque illic flebant, vellebantque capillos. - Verum enim non ullus profectus fiebat lugentibus. - - At quando jam ad navem celerem et litus maris - 570 ibamus tristes, uberes lacrimas defundentes: - interea profecta Circe ad navem nigram - masculam alligavit ovem, feminamque nigram, - facile clam-prætergressa: _nam_ quis deum nolentem - oculis viderit, aut huc aut illuc vadentem? - - - [TR1] "im" -> "in" - [TR2] "speculam." -> "speculam," - [TR3] "dixit" -> "dixi" - [TR4] "terram." -> "terram," - - - - - Odysseæ XI.—Necromantia. - -ARGUMENT: THE DESCENT INTO HELL. - -Ulysses continues his narration. How he arrived at the land of the -Cimmerians, and what ceremonies he performed to invoke the dead. The -manner of his descent, and the apparition of the shades: his -conversation with Elpenor, and with Tiresias, who informs him in a -prophetic manner of his fortunes to come. He meets his mother Anticles, -from whom he learns the state of his family. He sees the shades of the -ancient heroines, afterwards of the heroes, and converses in particular -with Agamemnon and Achilles. Ajax keeps at a sullen distance, and -disdains to answer him. He then beholds Tityus, Tantalus, Sisyphus, -Hercules; till he is deterred from further curiosity by the apparition -of horrid spectres, and the cries of the wicked in torments. - -TEXT: - - 1 Ac quando ad navem devenimus et mare, - navem quidem omnium-primum deduximus in mare divinum, - malumque imposuimus et vela navi nigræ; - atque inde pecudes sumtas induximus; atque etiam ipsi - 5 inscendimus dolentes, uberes lacrimas defundentes. - Nobis vero dein pone navem cærulea-prora - secundum ventum immisit implentem-velum, bonum socium, - Circe pulcris-comis, potens dea, vocalis. - Nos autem armamentis singulis instructis per navem - 10 sedimus; hanc vero ventusque gubernatorque dirigebat. - Hujus autem tota-die extendebantur vela per-pontum euntis; - occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ. - - Illa vero ad fines pervenit profunde-fluentis Oceani. - Ibi autem Cimmeriorum est virorum populusque civitasque, - 15 _qui_ caligine et nebula tecti: neque unquam eos - Sol lucidus aspicit radiis, - nec quando vadit ad cœlum stelliferum, - nec quando rursus in terram de cœlo devertitur: - sed nox perniciosa intenditur miseris mortalibus. - 20 Navem quidem illuc profecti appulimus; sed pecudes - extraximus; ipsi vero deinde propter fluentum Oceani - ivimus, donec in locum perveniremus, quem dixerat Circe. - - Hic victimas quidem Perimedes Eurylochusque - tenebant; ego vero, gladio acuto extracto a femore, - 25 fossam fodi, cubitalem quantam hinc et illinc: - circa eam autem libamina fundebam omnibus manibus, - primum mulso, postea vero dulci vino, - tertio rursus aqua; ac farinam albam inspergebam. - Multum autem supplex-orabam manium inania capita, _vovens_ - 30 _me_ reversum in Ithacam, sterilem bovem, quæ _sit_ optima, - sacrificaturum in ædibus, pyramque impleturum bonis-rebus; - Tiresiæ vero _me_ seorsum arietem sacrificaturum soli, - totum-nigrum, qui inter-pecudes excellat nostras. - Hos vero postquam votis precibusque, gentes mortuorum, - 35 exoraveram, inde pecudes prehensas jugulavi - in fossam; fluebat autem sanguis ater: ac congregabantur - animæ ex Erebo manium defunctorum. - [sponsæque, cœlibesque, et multa-passi senes, - virgunculæque tenellæ, recenti-luctu-affectum animum habentes; - 40 multi quoque vulnerati æratis hastis, - viri in-bello-occisi, cruentata arma habentes; - qui multi circa fossam obambulabant aliunde alius - immenso clamore: me vero pallidus timor cepit.] - Tum vero deinde socios adhortatus jussi, - 45 pecudes, quæ jam jacebant mactatæ sævo ære, - excoriatas adolere, votaque-facere diis, - præpotentique Plutoni, et venerabili Proserpinæ: - ipse autem, gladio acuto stricto a femore, - sedebam, nec sinebam manium inania capita - 50 ad-sanguinem prope accedere, priusquam Tiresiam sciscitatus- - essem. - - Prima vero anima Elpenoris venit socii: - nondum enim sepultus-erat sub terra spatiosa: - cadaver enim in Circes domo reliqueramus nos - indefletum et insepultum; quoniam labor alius urgebat. - 55 Illum quidem ego flevi conspicatus, miseratusque-sum animo - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-sum: - - Elpenor, quo-pacto venisti sub caliginem obscuram? - prius-venisti pedibus quam ego cum navi nigra. - - Sic dixi: ille vero mihi plorans respondebat sermone: - 60 [generosissime Laertiade, sollers Ulysse,] - læsit me dæmonis fatum malum, et copiosum vinum; - Circes autem in domo cubans non adverti - retrorsum descendere, accedens ad scalam longam, - sed recta de-tecto decidi: ac mihi cervix - 65 ex-articulis fracta-est: anima vero ad Orcum descendit. - Nunc vero te per-eos quos post _te_ (_domi_) _reliquisti,_ oro, - non præsentes, - per uxoremque et patrem, qui te nutrivit parvulum, - Telemachumque, quem unicum in ædibus reliquisti: - novi enim, quod hinc profectus e domo Plutonis - 70 insulam in Ææam appelles fabrefactam navem: - ibi te deinde, rex, hortor recordari mei, - ne me indefletum, insepultum, profectus pone relinquas, - digressus, ne qua tibi deorum indignatio fiam: - sed me combure cum armis, quæcunque mihi sunt, - 75 tumulumque mihi aggere cani in litore maris, - viri infelicis, etiam posteri ut-sciant: - et hæc mihi perfice, figeque in tumulo remum, - quo etiam vivus remigabam, quum-essem inter meos socios. - - Sic dixit: atque ego ipsum respondens allocutus-sum: - 80 hæc tibi, o infelix, perficiamque et præstabo. - - Nos quidem sic verbis alternantes tristibus - sedebamus; ego quidem seorsum super sanguine gladium tenens, - simulacrum vero ex-altera-parte socii multa loquebatur. - - Venit autem inde anima matris defunctæ, - 85 Autolyci filia magnanimi, Anticlea, - quam vivam reliqui, profectus ad Ilium sacrum. - Hanc quidem ego flevi conspicatus, miseratusque-sum animo; - sed neque sic sinebam priorem, valde licet dolens, - ad-sanguinem prope accedere, priusquam Tiresiam sciscitatus- - essem. - - 90 Venit vero inde anima Thebani Tiresiæ, - aureum sceptrum tenens: me autem agnovit et allocuta-est: - - [Generosissime Laertiade, sollers Ulysse,] - cur vero, o infelix, relicto lumine solis, - venisti, ut videas manes et inamabilem locum? - 95 verum recede a fossa, amoveque gladium acutum, - de-sanguine ut bibam, et tibi vera dicam. - - Sic dixit: ego vero recondens gladium argenteis-clavis- - distinctum - vaginæ infixi: is autem ut biberat sanguinem nigrum, - tum vero me verbis alloquebatur vates eximius: - - 100 Reditum quæris dulcem, splendide Ulysse; - hunc vero tibi difficilem reddet deus: non enim puto - _te_ latiturum Neptunum, qui in-te iram reposuit animo, - iratus, quod ei filium carum excæcasti. - Verum adhuc quidem vel sic, mala licet patientes, perveneritis, - 105 si velis tuum animum cohibere et sociorum, - quando primum appuleris fabrefactam navem - Trinacriam ad-insulam, elapsus violaceum pontum: - pascentesque inveneritis boves et pingues pecudes - Solis, qui omnia videt et omnia audit. - 110 Has si quidem illæsas sinas reditusque sis-memor, - etiam adhuc in Ithacam, mala licet patientes, perveneritis: - sin vero lædas, tum tibi prædico exitium - navique et sodalibus: ipse vero etiamsi effugeris, - sero male redibis, amissis omnibus sociis, - 115 nave in aliena; inveniesque mala domi, - viros insolentes, qui tibi victum absumunt, - ambientes divinam uxorem, et munera-sponsalia dantes: - sed sane illorum injurias ulcisceris redux. - Ac postquam procos in ædibus tuis - 120 interfeceris, sive dolo, sive palam, acuto ære, - proficiscere jam deinde, sumto fabrefacto remo, - donec ad illos perveneris, qui haud norunt mare - viri, nec sale conditum cibum edunt; - neque sane hi norunt naves proris-rubris, - 125 nec fabrefactos remos, qui alæ navibus sunt. - Signum vero tibi dicam valde manifestum, nec te latebit: - quando utique tibi obviam-factus alius viator - dixerit _te_ ventilabrum habere super splendido humero, - tum vero terræ infixo fabrefacto remo, - 130 factisque sacris pulcris Neptuno regi, - ariete, tauroque, suesque ineunte verre, - domum revertere, faciasque sacras hecatombas - immortalibus diis, qui cœlum latum tenent, - omnibus prorsus ordine: mors vero tibi ex mari ipsi - 135 lenis admodum talis adveniet, quæ te occidat - senectute sub molli confectum: circum autem cives - felices erunt: hæc tibi vera dico. - - Sic dixit: atque ego ipsum respondens allocutus-sum: - Tiresia, hæc quidem fere decreverunt dii ipsi. - 140 Sed age mihi hoc dic et vere enarra: - matris hanc video animam defunctæ; - illa autem tacita sedet prope sanguinem, nec suum filium - ausa-est coram aspicere neque alloqui. - Dic, rex, quo-pacto me agnoscat talem esse. - - 145 Sic dixi: ille vero me respondens allocutus-est: - facile tibi verbum dicam, et in mente ponam; - quemcunque quidem sinas manium defunctorum - ad-sanguinem prope accedere, ille tibi verum dicet: - cui vero invideas, ille tibi _tacitus_ abibit retro. - - 150 Sic locuta, anima quidem abiit in domum Plutonis - Tiresiæ regis, postquam vaticinia ediderat. - At ego illic manebam constanter, donec mater - advenit, et bibit sanguinem nigrum: statim vero agnovit, - et me lugens verbis alatis allocuta-est: - - 155 Fili mi, quo-pacto venisti sub caliginem obscuram, - vivus quum-sis? difficile vero _est_ hæc viventibus videre: - [in-medio enim magni fluvii _sunt_ et gravia fluenta; - Oceanus quidem primum, quem nequaquam licet trajicere - pedibus, nisi quis habeat fabrefactam navem.] - 160 Num nunc demum a-Troja errans huc venisti - cum-navique et sociis, longo tempore? necdum pervenisti - in Ithacam? nec vidisti in ædibus uxorem? - - Sic dixit: atque ego ipsam respondens allocutus-sum: - mater mea, necessitas detulit me in Plutonis _domum,_ - 165 animam consulturum Thebani Tiresiæ. - Nondum enim prope veni Achaiam; neque aliqua nostram - terram attigi; sed semper habens ærumnam erro, - ex quo primum secutus-sum Agamemnonem divinum - Ilium ad insignem-bonis-equis, ut cum-Trojanis pugnarem. - 170 Sed age mihi hoc dic et vere narra: - quodnam te fatum domuit longam-sternentis mortis? - utrum diuturnus morbus? an Diana sagittis-gaudens - suis mitibus telis superveniens _te_ occidit? - dic vero mihi et de-patre, et filio, quem reliqui, - 175 utrum adhuc penes illos _sit_ meum munus, an aliquis jam - virorum alius habeat, me autem non-amplius putent rediturum. - Dic etiam mihi nuptæ uxoris consiliumque mentemque, - utrum maneat cum puero, et salva omnia custodiat; - an jam eam duxerit Achivorum quicunque optimus. - - 180 Sic dixi: ac statim respondebat veneranda mater: - et perquam illa quidem manet afflicto animo - tuis in ædibus; ærumnosæ autem ei semper - consumuntur noctesque diesque lacrimas-fundenti. - Tuum vero nondum quisquam habet pulcrum munus; sed quietus - 185 Telemachus prædia colit, et convivia æqua - epulatur, quæ decet principem virum curare; - omnes enim invitant. Pater autem tuus illic manet - in-agro, neque in-urbem devenit: neque ei lecti _sunt_ - strata et lænæ, et stragula splendida; - 190 sed ille hieme quidem dormit, ubi servi in domo, - in pulvere prope focum; vilia vero corpore vestimenta induit; - ac quando venit æstasque, florensque anni-tempus, - undique illi per fertilem-partem horti vitiferi - ex-foliis delapsis humiles strati-sunt lectuli; - 195 hic ille jacet dolens, magnumque in-mente dolorem auget, - tuum fatum deflens: molesta autem _eum_ insuper senectus - incessit. - Sic enim et ego perii, et fatum obii: - nec me quidem in ædibus certa-jaculatrix Diana - suis mitibus telis superveniens interemit; - 200 neque aliquis me morbus invasit, qui maxime - tabe invisa ex-membris tollere-solet animum: - sed me tuique desiderium, tuique cura, inclyte Ulysse, - tuaque benignitas _usque memorem_ dulci animo privarunt. - - Sic dixit: atque ego volebam mente cogitans - 205 matris meæ animam prehendere defunctæ: - ter quidem aggressus-sum, amplectique _eam_ me animus jubebat: - ter autem mihi e manibus, umbræ instar vel etiam somnii, - avolavit; mihi vero dolor acutus oriebatur in-animo magis: - et ipsam compellans verbis alatis allocutus-sum: - - 210 Mater mea, cur me non manes prehendere _te_ cupientem - ut etiam in Orco,[TR1] caris manibus circumamplexi, - ambo tristi oblectemur fletu? - nunquid mihi simulacrum hoc inclyta Proserpina - immisit, ut adhuc magis lamentans ingemiscam? - - 215 Sic dixi: ac statim respondit veneranda mater: - væ mihi, fili mi, supra omnes infelix viros, - minime te Proserpina, Jovis filia, deludit, - sed hæc conditio est mortalium, quum mortui-fuerint - non enim amplius carnesque et ossa nervi habent, - 220 sed ea quidem ignis valida vis ardentis - absumit, ubi primum reliquerit alba ossa animus: - anima vero, tanquam somnium, avolans volitat. - Sed in-lucem celerrime contende: hæc vero omnia - scito, ut etiam in-posterum tuæ dicas uxori. - - 225 Nos quidem sic verbis colloquebamur: ac mulieres - accesserunt (incitabat enim inclyta Proserpina), - quotquot optimatum uxores erant, atque filiæ; - hæ vero circa sanguinem nigrum frequentes congregabantur. - At ego consultabam, quo-pacto interrogarem singulas; - 230 illud autem mihi in animo optimum videbatur consilium: - stricto acuto gladio crasso a femore, - non sinebam bibere simul omnes sanguinem nigrum. - Illæ vero se-excipientes accedebant; et unaquæque - suum genus enarrabat; ego vero interrogabam omnes. - - 235 Ibi nempe primam Tyro vidi nobili-patre-natam, - quæ dixit Salmonei eximii _se_ prolem esse; - dixitque Crethei _se_ uxorem esse Æolidæ; - quæ Fluvium amavit, Enipeum divinum, - qui longe pulcerrimus fluviorum super terram labitur: - 240 et _ea_ propter Enipei versabatur pulcra fluenta. - Huic vero quum-se-assimilasset terram-cingens Neptunus, - in ostiis fluvii _ei_ accubuit vorticosi: - purpureus autem fluctus circumstitit, monti æqualis, - curvatus: absconditque deum mortalemque feminam. - 245 [solvit autem virgineam zonam, ac somnum _ipsi_ offudit.] - Sed postquam perfecerat deus amatoria opera, - inhæsit inde ei manu, verbumque dixit et elocutus-est: - - Gaude, mulier, amore _hoc;_ circumvolvente autem anno - paries inclytos liberos; quoniam haud inanes concubitus - 250 immortalium: tu vero eos cura enutrique. - Nunc autem abi domum, et contine-te, neu memora: - at ego tibi sum Neptunus terræ-concussor. - - Sic locutus, pontum subiit fluctuantem. - Illa autem gravida-facta, Peliam peperit et Neleum; - 255 qui fortes ministri Jovis magni fuerunt - ambo: Pelias quidem in spatiosa Iolco - habitabat abundans-pecore; hic vero in Pylo arenosa. - Ceteros Cretheo peperit regina mulierum, - Æsonemque, ac Pheretem, Amythaonemque equestrem-bellatorem. - - 260 Post hanc vero Antiopen vidi, Asopi filiam; - quæ etiam Jovis gloriabatur in ulnis _se_ dormiisse; - et peperit duos filios, Amphionemque Zethumque, - qui primi Thebes sedem condidere septem-portas-habentis, - turribusque-munierunt; quia non sine-turribus poterant - 265 habitare spatiosam Thebem, fortes licet essent. - - Post hanc autem, Alcmenam vidi, Amphitryonis uxorem, - quæ Herculem invictum, animum-leonis-habentem, - peperit, in ulnis Jovis magni congressa: - et Megaram, Creontis magnanimi filiam, - 270 quam habuit Amphitryonis filius, robore semper indomitus.[TR2] - - Matremque Œdipodis vidi, pulcram Epicasten, - quæ magnum facinus commisit insipientia mentis, - nupta suo filio; ille vero suum patrem ubi-interfecerat, - _eam_ uxorem-duxit: statim vero _hæc_ vulgata dii fecere - hominibus. - 275 Sed ille quidem in Thebe amœnissima dolores patiens, - Cadmeis imperabat, deorum dira per consilia: - illa autem abiit in Orcum validas-portas-habentem, firmum, - deligato laqueo sublimi ab alto conclavi, - suo dolori implicata: illi vero dolores reliquit pone - 280 valde multos, quotquot matris Furiæ efficiunt. - - Et Chlorin vidi perpulcram; quam olim Neleus - uxorem-duxit suam ob pulcritudinem, postquam dederat innumera - sponsalia, - minimam-natu filiam Amphionis Iasidæ, - qui olim in Orchomeno Minyeo fortiter imperabat: - 285 ea vero in-Pylo regnabat, peperitque illi inclytos liberos, - Nestoremque, Chromiumque, Periclymenumque magnanimum. - Post hos autem eximiam Pero peperit, miraculum mortalibus, - quam omnes ambiebant vicini: neque omnino Neleus - ulli dabat, qui non camuras boves latis-frontibus - 290 e Phylace abegisset roboris Iphiclei - difficiles _abactu:_ has vero solus pollicitus-est vates eximius - _Melampus_ abacturum _se:_ grave autem dei fatum _eum_ impedivit, - vinculaque sæva, et bubulci agrestes. - Sed quum jam mensesque et dies exacti-essent, - 295 rursus circumvolvente anno, et advenerant horæ, - tum vero demum ipsum solvit vis Iphiclea, - vaticinia omnia elocutum: Jovis autem perficiebatur consilium. - - Et Ledam vidi, illam Tyndarei uxorem, - quæ sub Tyndareo magnanimos peperit filios, - 300 Castoremque equûm-domitorem, et pugilatu-strenuum Pollucem: - quos ambos vivos detinet alma terra; - qui etiam infra terram, honorem a Jove habentes, - modo quidem vivunt alternis-diebus, modo autem rursus - mortui-sunt: honorem vero sortiti-sunt æqualiter diis. - - 305 Post hanc autem Iphimediam, Aloei uxorem, - aspexi, quæ sane dicebat Neptuno se-congressam-esse: - et peperit duos filios (brevis autem vitæ fuerunt), - Otumque deo-parem, inclytumque Ephialten; - quos procerissimos enutrivit alma Terra, - 310 et longe pulcerrimos, post inclytum quidem Orionem. - Novennes etenim hi etiam novem-cubitorum erant - latitudine: at longitudine erant novem-ulnarum. - Qui etiam immortalibus minabantur in Olympo - certamen allaturos _se_ tumultuosi belli: - 315 Ossam Olympo conati-sunt imponere, at Ossæ - Pelium nemorosum, ut cœlum _ipsis_ scansile esset. - Et sane perfecissent, si ad-pubertatis mensuram pervenissent: - sed perdidit _eos_ Jovis filius, quem peperit pulcris-comis - Latona, - ambos, antequam ipsis sub temporibus pili - 320 florerent, tegerentque mentum florenti lanugine. - - Phædramque, Procrinque vidi, pulcramque Ariadnen,[TR3] - filiam Minois exitiosi, quam olim Theseus - ex Creat in fœcundum-solum Athenarum sacrarum - duxit quidem, sed non potitus-est; antea vero ipsam Diana occidit - 325 Dia in circumflua, Bacchi testimonio _damnatam._ - - Mæramque, Clymenamque vidi, odiosamque Eriphylen, - quæ aurum pro-suo marito accepit pretiosum. - Omnes vero non ego dixero, neque nominavero, - quotquot heroum uxores vidi, ac filias: - 330 prius enim etiam nox abiret divina: sed et hora - dormiendi _mihi,_ sive ad navem celerem digresso ad socios, - sive hic: deductio autem diis vobisque curæ-erit. - - Sic dixit: illi vero omnes muti facti-sunt silentio; - voluptateque tenebantur per ædes umbrosas. - 335 His vero Arete candidis-ulnis exordiebatur sermonem: - - Phæaces, quomodo vobis vir hic videtur esse, - formaque, magnitudineque ac mente intus æqua? - Hospes vero itidem meus est; unusquisque autem _vestrûm_ - particeps-est honoris hujus: - ideo ne festinantes dimittite, neu dona - 340 sic egenti præcidite: multa enim vobis - bona in ædibus, deorum benignitate, jacent. - - Inter-hos autem et locutus-est senex heros Echeneus: - [qui Phæacum virorum maximus-natu erat:] - - O amici, non utique nobis præter rem nec præter decorum - 345 loquitur regina prudens; sed obedite: - Alcinoo autem ex ipso pendet opusque dictumque. - - Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque: - hoc quidem ita vere stabit verbum, si ego - vivus Phæacibus navigandi-studiosis impero. - 350 Hospes autem sustineat, valde licet reditum desiderans, - omnino jam exspectare in crastinum, donec totum - munus perficiam: deductio autem viris curæ-erit - omnibus, maxime vero mihi, cujus imperium est in populo. - - Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - 355 Alcinoe rex, omnium nobilissime civium, - si me etiam in annum jusseritis hic manere, - deductionemque apparaveritis et splendida dona dederitis, - etiam hoc mallem, et multo utilius esset, - pleniore cum manu caram in patriam pervenire; - 360 et magis honorabilis et carior viris essem - omnibus, quotquot me in-Ithacam viderent reversum. - - Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque: - o Ulysse, hoc quidem neutiquam te suspicamur aspicientes, - impostoremque _te_ esse et fallacem, qualiter multos - 365 pascit terra nigra late-dispersos homines, - mendaciaque concinnantes, unde quis neque suspicaretur: - tibi vero inest quidem species verborum, inest et mens bona; - historiam vero, ut et cantor, scite enarrasti - omniumque Argivorum tuique ipsius dolores tristes. - 370 Sed age mihi hoc dic, et accurate narra, - si quos eximiorum sociorum videris, qui una te ipsum - ad Ilium simul comitati-sunt, et illic fatum obierunt. - Nox autem hæc valde longa, immensa; neque adhuc tempus - dormiendi in ædibus: tu autem mihi dic mirifica opera. - 375 Etiam ad auroram divinam sustinerem, quando mihi tu - sustineres in ædibus tuos dolores narrare. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - Alcinoe rex, omnium nobilissime civium, - tempus quidem multi sermonis, tempus vero et somni: - 380 sin vero adhuc audire utique cupis, haud equidem - hæc tibi invidebo et miserabiliores alios narrare - dolores meorum sociorum, qui jam post-hæc perierunt: - qui Trojanorum quidem effugerant luctuosum bellum, - in reditu vero perierunt, malæ causa feminæ (_Helenæ_). - - 385 Ac postquam animas quidem disperserat huc illuc - casta Proserpina mulierum feminarum, - venit deinde anima Agamemnonis Atridæ - dolens; circumque aliæ congregatæ-erant, quæcunque simul cum-eo - domo in Ægisthi perierunt et fatum obierunt. - 390 Agnovit vero statim me ille, postquam biberat sanguinem nigrum: - flebat autem is acute, uberes lacrimas destillans, - extendens ad me manus, attingere cupiens: - sed non amplius ei aderat vis firma, neque omnino potentia, - qualis quidem antea erat in flexilibus membris. - 395 Illum quidem ego flevi conspicatus, misertusque sum in-animo, - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-sum: - - Atride augustissime, rex virorum, Agamemno, - quodnam te fatum domuit longum-sternentis mortis? - utrum te in navibus Neptunus domuit, - 400 excitato sævorum ventorum immenso flatu? - an te hostiles viri læserunt in terra, - boves abducentem atque ovium greges pulcros, - an pro urbe pugnaturum sive feminis? - - Sic dixi: ille autem me statim respondens allocutus-est: - 405 generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - nec me sane in navibus Neptunus domuit, - excitato sævorum ventorum immenso flatu; - nec me hostiles viri læserunt in terra: - sed mihi Ægisthus quum-struxisset mortemque fatumque, - 410 occidit, cum perniciosa uxore, ad-domum vocatum, - convivio-exceptum, uti quis occidit bovem ad præsepe. - Sic perii miserabilissima morte; circum autem alii socii - continuo occidebantur, ut sues albis-dentibus, - qui quidem _mactantur_ in locupletis viri præpotentis - 415 aut nuptiis, aut convivio-de-symbolis, aut epulis lautis. - Jam _tu_ quidem multorum cædi virorum interfuisti, - _et_ separatim interfectorum, et in aspera pugna; - sed illa potissimum conspicatus misertus-esses animo, - ut circa craterem, mensasque plenas, - 420 jacebamus in domo; pavimentum vero totum sanguine fluebat. - Miserabilissimam autem audivi vocem Priami filiæ, - Cassandræ, quam occidebat Clytæmnestra dolosa - propter me: at ego in terra manus elevans - jacebam moriens, ad gladium _capiendum:_ illa autem impudens - 425 secessit, nec mihi sustinuit, eunti licet ad Orcum, - manibus oculos comprimere, atque os claudere. - Adeo non _est_ gravius et improbius aliud muliere, - quæcunque talia in mentem facinora induxerit: - quale utique et illa patravit facinus indignum, - 430 ingenuo struens marito cædem: sane putabam quidem - gratum _me_ liberis, atque famulis meis, - domum venturum: illa vero apprime exitialia callens - sibique infamiam offudit, et futuris in-posterum - feminis mulieribus, etiam ei quæ probe-agens sit. - - 435 Sic dixit: atque ego ipsum respondens allocutus-sum: - dii boni! profecto valde genus Atrei altitonans Jupiter - vehementer odit, feminea propter consilia, - ab initio: Helenæ quidem causa periimus multi; - tibi vero Clytæmnestra dolum struxit procul absenti. - - 440 Sic dixi: ille autem me protinus respondens allocutus-est: - ideo jam nunquam etiam tu uxori quidem mansuetus sis, - neu ei sermonem totum revela, quem bene noveris: - sed aliud quidem dic, aliud vero et celatum sit. - Sed haud tibi, Ulysse, exitium erit ex uxore quidem: - 445 valde enim sapiensque _est,_ et bene in-mente consilia novit, - filia Icarii, prudens Penelope. - Profecto quidem ipsam nuptam juvenem relinquebamus nos, - abeuntes ad-bellum; filius autem ei erat ad mamillam, - infans, qui fere nunc quidem in virorum sedet numero, - 450 felix; certe enim eum pater carus videbit, veniens, - et ille patrem amplectetur, ut fas est. - Verum mea ne filio quidem _me_ saturari uxor - oculis permisit; prius vero me occidit et ipsum. - Aliud autem tibi dicam, tuque in mente reconde tua: - 455 clam, neu palam, caram in patriam terram - navem appelle; quoniam non-amplius fides _est_ feminis. - Sed age mihi hoc dic, et vere narra, - sicubi adhuc viventem audiatis filium meum, - sive forte in Orchomeno, sive in Pylo arenosa, - 460 sive forte apud Menelaum, in Sparta lata: - nondum enim fere mortuus-est in terra divinus Orestes. - - Sic dixit; atque ego ipsum respondens allocutus-sum: - Atride, quid me hæc interrogas? neque quicquam scio, - vivatne ille, an mortuus-sit: malum autem vana loqui. - - 465 Nos quidem sic verbis alternantes tristibus - stabamus dolentes, uberes lacrimas defundentes. - - Venit autem inde anima Pelidæ Achillis, - et Patrocli, et eximii Antilochi, - Ajacisque, qui præstantissimus erat formaque corporeque - 470 ceterorum Danaorum, post eximium Peliden. - Agnovit autem me anima pedibus-velocis Æacidæ, - et lamentans verbis alatis _me_ allocuta-est: - - Generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - infelix, quodnam adhuc majus in mente molieris facinus? - 475 quo-pacto ausus-es ad-Orcum descendere, ubi mortui - sensuum-expertes habitant, hominum simulacra defunctorum? - - Sic dixit; atque ego ipsum respondens affatus-sum: - o Achille, Pelei fili, longe præstantissime Achivorum, - veni Tiresiæ propter vaticinium, si quod consilium - 480 diceret, quo-pacto Ithacam ad asperam pervenirem: - necdum enim prope veni Achaiam, necdum nostram - terram conscendi, sed semper habeo mala: te vero, Achille, - nullus vir majorum beatior, nec posterorum: - antea etenim te vivum honorabamus æqualiter diis - 485 Argivi; nunc rursus potenter imperas mortuis, - hic dum-es; ideo neutiquam mortuus tristeris, Achille. - - Sic dixi: ille autem me protinus respondens allocutus-est: - ne jam mihi mortem consolare, inclyte Ulysse: - mallem rusticus esse-et mercede servire alii, - 490 virum apud inopem, cui haud victus multus esset, - quam omnibus manibus defunctis imperare. - Sed age mihi de-filio meo generoso sermonem dic, - utrum profectus-sit ad bellum, inter-primos-pugnator ut-esset, - an etiam non. - Dic vero mihi _etiam,_ de-Peleo eximio si quid audiveris, - 495 utrum adhuc teneat honorem multos apud Myrmidonas, - an ipsum despiciant per Hellademque Phthiamque, - eo-quod ipsum senium occupat manusque pedesque. - Non enim ego _ei_ adjutor _sum_ sub radiis Solis, - talis ut-essem, qualis olim in Troja lata - 500 trucidabam populum fortissimum, propugnans Argivis. - Si talis venirem vel paulisper in patris domum, - tum alicui terribiliter-ostenderem _meum_ robur et manus - invictas, - _eorum_ qui illum violant, arcentque ab honore. - - Sic dixit; atque ego ipsum respondens allocutus-sum: - 505 certe quidem de-Peleo eximio nihil audivi: - sed tibi de-filio quidem Neoptolemo caro - omnem veritatem dicam, ut me jubes; - ipse enim illum ego cava in nave æquali - duxi e Scyro ad bene-ocreatos Achivos. - 510 Nempe quando circa urbem Trojam inibamus consilia, - semper primus dicebat, et non aberrabat a-dicendis: - Nestorque deo-par et ego _eum_ vincebamus soli. - At quum in campo Trojanorum pugnabamus ære, - nunquam in multitudine manebat virorum, neque in turba, - 515 sed longe præcurrebat, suo robore nulli cedens; - multos autem viros trucidavit in aspera pugna. - Omnes vero non ego dixero nec nominavero, - quantas copias occiderit, propugnans Argivis: - sed qualem illum Telephiden interfecerit ferro, - 520 heroem Eurypylum: multi vero circa eum socii - Cetei trucidabantur, muliebria propter dona. - Illum sane pulcerrimum vidi, post Memnonem divinum. - Ac quum in equum conscendimus, quem fabricavit Epeus,[TR4] - Argivorum principes, mihi autem omnia commissa-erant: - 525 [et ut-aperirem densas insidias, et ut-includerem:] - hic alii Danaorum ductores ac principes - lacrimasque sibi-abstergebant, tremebantque subtus membra - cujusque; - illum vero nunquam omnino ego vidi oculis - nec pallescentem corpore pulcro, neque a-genis - 530 lacrimas abstergentem: sed _is_ mihi permultum supplicabat - ab-equo ut-exiret; gladii autem prensabat capulum, - et hastam ære-gravem, malaque Trojanis moliebatur. - Sed quando Priami urbem depopulati-sumus excelsam, - portionem et munus eximium habens, navem conscendebat - 535 incolumis, neque eminus-ictus acuto ære, - nec cominus vulneratus; ut sæpe - fit in bello; promiscue vero furit[TR5] Mars. - - Sic dixi: anima autem pedibus-celeris Æacidæ - abibat magnis passibus-gradiens per asphodelo-plenum pratum, - 540 læta, quod ei filium dixissem insignem esse. - - Ceteræ vero animæ mortuorum defunctorum - stabant mœrentes, narrabantque dolores unaquæque. - Sola autem Ajacis anima Telamonii - longe absistebat, irata propter victoriam, - 545 qua ipsum ego vici, judicio-contendens apud naves, - de armis Achillis; proposuit autem veneranda mater. - [filii autem Trojanorum judicarunt et Pallas Minerva.] - Utinam sane non vicissem tali in certamine: - tale enim caput ob ista _arma_ terra detinuit, - 550 Ajacem, qui præstantissimus forma et rebus-gestis fuit - ceterorum Danaorum, post eximium Peliden. - Illum quidem ego verbis alloquebar blandis: - - Ajax, fili Telamonis eximii, non ergo eras - ne mortuus quidem obliturus mihi iræ, ob arma - 555 perniciosa? illa autem perniciem dii fecerunt Argivis. - Talis enim ipsis turris periisti: propter-te autem Achivi, - æque-ac propter-Achillis caput Pelidæ, - dolemus defunctumque usque: neque quisquam alius - in-culpa _est,_ sed Jupiter Danaorum exercitum bellicosorum - 560 graviter oderat; tibi vero fatum imposuit. - Sed age, huc-veni, rex, ut verbum et orationem audias - nostram: doma autem iram et generosum animum. - - Sic dixi: ille vero mihi nihil respondit, ibat autem ad alias - animas in Erebum mortuorum defunctorum. - 565 Ibi tamen _me_ allocutus-fuisset quanquam-iratus, aut ego ipsum, - sed mihi volebat animus in pectore caro - ceterorum animas videre defunctorum. - - Ibi quidem Minoem vidi, Jovis illustrem filium, - aureum sceptrum tenentem, jus-dicentem mortuis, - 570 sedentem: illi vero circa ipsum causas dicebant regem, - sedentes stantesque, per amplam-portis Plutonis domum. - - Post hunc autem, Orionem ingentem animadverti, - feras simul agitantem per asphodelo-plenum pratum, - quas ipse occiderat in desertis montibus, - 575 manibus tenens clavam totam-æream, semper infragilem. - - Et Tityum vidi, Terræ augustissimæ filium, - jacentem in solo; is vero per novem jacebat jugera; - duo-vultures autem ipsi utrinque assidentes jecur rodebant, - in viscera penetrantes: is autem non propulsabat manibus: - 580 Latonæ enim vim-intulit, Jovis augustæ conjugi, - ad-Pytho eunti, per amœnum Panopeum. - - Et vero Tantalum vidi, graves dolores habentem, - stantem in lacu; hic autem attingebat ad-mentum: - stabat vero sitiens; ad-bibendum autem _aquam_ non poterat - capere. - 585 Quoties enim inclinaret se senex, bibere cupiens, - toties aqua peribat absorpta: circa autem pedes - terra nigra apparebat; arefaciebat vero deus. - Arbores autem proceræ ab-alto fundebant fructum, - piri, et mali-punicæ, et mali pulcro-fructu, - 590 ficusque dulces, et oleæ virentes: - quas quum recta-tenderet senex in manibus prehendere, - eas ventus dispellebat in nubes obscuras. - - Et vero Sisyphum aspexi, duros dolores habentem, - lapidem gestantem ingentem utraque _manu._ - 595 Nempe ille quidem innixus manibusque pedibusque, - lapidem sursum pellebat ad cacumen; sed quando erat - summum superaturus, tunc _illum_ deturbabat potens-vis - retro: deinde in-solum volvebatur lapis impudens. - Verum ille rursus trudebat contendens; ac sudor - 600 defluebat e membris, pulvis vero a capite movebatur. - - Post hunc autem vidi vim Herculeam, - simulacrum; ipse vero inter immortales deos - oblectatur in conviviis, et habet pulcris-talis Heben. - [filiam Jovis magni et Junonis aureos-calceos-habentis.] - 605 Circa autem ipsum clangor mortuorum erat, avium instar, - undique agitatorum: ille vero, obscuræ nocti similis, - nudum arcum tenens, et ad nervum sagittam, - horrendum circumspectans, semper jaculaturo similis. - Terribilis autem ei circa pectora balteus, - 610 aureum erat lorum; ubi miranda opera inerant, - ursique, agrestesque apri, torvique leones, - præliaque, pugnæque, cædesque, homicidiaque. - Non _hoc_ fabricato aliud quid fabricaverit _is_ - qui illud cingulum sua comprehenderit arte. - 615 Agnovit autem statim ille, postquam vidit oculis, - et me lugens verbis alatis allocutus-est: - - Generosissime Laertiade, sollers Ulysse, - ah miser, certe aliquod et tu malum fatum sustines, - quale ego ferebam sub radiis Solis. - 620 Jovis quidem filius eram Saturnii; verum ærumnam - habebam infinitam: valde enim longe deteriori viro - subditus-eram; ille vero mihi graves imperabat labores; - et olim me huc misit, canem ut-ducerem: non enim aliud - existimabat hoc ullum mihi gravius fore certamen. - 625 Eum quidem ego subduxi et traxi ex Orco: - Mercurius autem me duxit, ac cæsiis-oculis Minerva. - - Sic fatus, ipse quidem rursus abiit in Plutonis domum. - At ego illic manebam constanter, si quis adhuc veniret - virorum heroum, qui jam olim perierant. - 630 Et adhuc priores vidissem viros, quos volebam quidem: - [Theseum, Pirithoumque, deorum gloriosos filios:] - sed prius gentes congregabantur infinitæ mortuorum, - sonitu immenso; me vero pallidus timor cepit, - ne mihi Gorgonium caput horrendi monstri - 635 ex Orco mitteret inclyta Proserpina. - Statim deinde ad navem profectus, jubebam socios - ipsosque inscendere, et retinacula solvere: - illi vero statim ingrediebantur et in transtris consedere.[TR6] - Hanc autem (_navem_) per Oceanum flumen ferebat unda fluenti, - 640 primum quidem remigatio, postea autem optimus ventus. - - - [TR1] "Oroo" -> "Orco". - [TR2] "indomitus," -> "indomitus." - [TR3] "Ariadnen." -> "Ariadnen," - [TR4] "Epeus" -> "Epeus," - [TR5] "fuerit" -> "furit" - [TR6] "consedere" -> "consedere." - - - - - Odysseæ XII.—Sirenes, Scylla, Charybdis, boves Solis. - -ARGUMENT: THE SIRENE, SCYLLA, AND CHARYBDIS. - -He relates how, after his return from the shades, he was sent by Circe -on his voyage, by the coast of the Sirens, and by the strait of Scylla -and Charybdis: the manner in which he escaped those dangers: how, being -cast on the island Trinacria, his companions destroyed the oxen of the -Sun: the vengeance that followed; how all perished by shipwreck except -himself, who, swimming on the mast of the ship, arrived on the island -of Calypso. With which his narration concludes. - -TEXT: - - 1 Ac postquam fluminis reliquit fluentum Oceani - navis, et pervenit ad fluctus maris Iati, - insulamque Ææam, ubi Auroræ mane-genitæ - domicilium et chori sunt, et ortus Solis: - 5 navem quidem hic advenientes subduximus in arenas - atque et ipsi egressi-sumus in litus maris. - Hic vero dormientes exspectavimus Auroram divinam. - - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tum vero ego socios præmisi ad domos Circes - 10 allaturos mortuum Elpenorem defunctum. - Stipitibusque statim cæsis, ubi summum prominebat litus, - sepeliebamus _eum_ dolentes, uberes lacrimas defundentes. - Ac postquam corpusque combustum-erat et arma mortui, - tumulo aggesto, et desuper cippo erecto, - 15 fiximus in-summo tumulo fabrefactum remum. - - Nos quidem hæc singula administrabamus: neque inde Circen - ex Orco regressi latuimus, sed valde celeriter - venit, quum-se-parasset: una autem ancillæ ferebant cum-ipsa - panem et carnes multas, et ignitum vinum rubrum. - 20 Et in medio stans dixit augustissima dearum: - - Miseri, qui viventes subiistis domum Plutonis - bis-morientes, quando alii semel moriuntur homines. - Verum agite, edite cibum et bibite vinum - hic toto-die; simul autem cum aurora illucescente - 25 navigabitis: atque ego monstrabo viam, ac singula - significabo; ut ne-quid malo-consilio damnoso - aut _in_ mari, aut in terra, doleatis damnum passi. - - Sic dixit: nobis vero rursus persuasus-est animus generosus. - Sic tunc quidem toto-die, ad solis occasum, - 30 sedebamus, epulantes carnesque copiosas et _bibentes_ vinum - dulce. - Quando vero sol occidit, et tenebræ supervenere, - illi quidem decubuerunt juxta retinacula navis; - hæc vero me manu prehensum, dilectis seorsum a-sociis, - sedere-fecit et accubuit et interrogavit singula: - 35 atque ego ei omnia ordine recensui. - Tum vero me verbis alloquebatur veneranda Circe: - - Hæc quidem sic omnia peracta-sunt: tu vero audi, - ut tibi ego dicam; recordari autem te faciet etiam deus ipse: - Ad-Sirenas quidem primum pervenies, quæ quidem omnes - 40 homines deliniunt, quicunque ad-eas pervenerit. - Quisquis imprudentia appulerit, et vocem audierit - Sirenum, huic neutiquam uxor et infantes liberi - domum reverso astant, neque lætantur: - sed Sirenes arguto deliniunt cantu, - 45 sedentes in prato: magnus vero circum ossium acervus - virorum putrefactorum, circumque cutes tabescunt. - Sed præternavigato: verum aures obline sociorum, - cera subacta dulci, ne-quisquam audiat - ceterorum; at _tu_ ipse audire si velis, - 50 liganto tibi in navi veloci manusque pedesque, - erecto ad basem-mali; ex ipso autem funes alligantor, - ut cum-voluptate vocem audias Sirenum. - Si vero rogaveris socios, solvereque jubeas, - illi te adhuc in pluribus tum vinculis illiganto. - - 55 Ac postquam has præternavigarint socii, - tum tibi non-amplius deinceps continuo dicam, - utra demum tibi via futura-sit; sed et ipse - animo considera: dicam vero tibi _quæ sint viæ_ utrinque. - Hinc enim petræ imminentes: ad eas autem - 60 fluctus ingens rauce-sonat cærulea-facie Amphitritæ: - Planctas (_erraticas_) vero hasce diis beati vocant. - Hac quidem nec volucres prætervolant, nec columbæ - timidæ, quæ ambrosiam Jovi patri ferunt; - sed etiam ex-iis _aliquam_ semper abripit lævis petra; - 65 verum aliam summittit pater, ut-in-numero sit. - Hac vero nondum ulla navis effugit virorum, quæ accesserit, - sed pariter tabulataque navium, et corpora virorum - fluctus maris auferunt ignisque perniciosi procellæ. - Sola vero illa præternavigavit mare-transiens navis, - 70 Argo omnibus-celebrata, ab Æeta navigans: - et sane illam ibi cito _fluctus_ conjecissent magnas ad petras: - sed Juno _eam_ præterire-fecit, quoniam _ipsi_ carus erat Iason. - - Duo vero _sunt_ scopuli: hic quidem cœlum latum attingit[TR1] - acuto vertice, nubes autem ipsum circumdat - 75 obscura: quod quidem nunquam cessat, neque unquam serenitas - illius tenet verticem, neque in æstate, neque in autumno: - neque ascenderit mortalis vir, nec descenderit, - ne si quidem illi manusque viginti et pedes essent: - petra enim lævis est, circumcirca-politæ similis. - 80 Medio autem in scopulo est spelunca obscura, - versus occasum, ad Erebum conversa; qua vos - navem cavam præteragatis, splendide Ulysse. - Neque ex navi cava juvenis vir - arcu jaculatus, ad-cavam speluncam perveniret. - 85 Hic autem Scylla inhabitat, terribiliter vociferans: - ejus nempe vox quidem, quanta catuli recens-nati, - oritur; ipsa vero monstrum malum: nec quisquam eam - lætaretur conspicatus, nec si deus obviam-veniret. - Hujus etenim pedes sunt duodecim omnes anteriores: - 90 sex autem ei colla prælonga; in unoquoque vero - horrendum caput, insunt autem triplici-ordine dentes, - densi et frequentes, pleni atræ mortis. - Media quidem per speluncam cavam immergitur: - extra vero exserit capita ex-horrendo barathro; - 95 illic autem piscatur scopulum circumlustrans - delphinasque, canesque, et sicubi majorem capere possit - cetum, quos innumeros alit sonora Amphitrite. - Huic autem nondum-unquam nautæ illæsi gloriantur - se-effugisse cum nave; aufert vero capite unoquoque - 100 virum abreptum ex-nave cæruleam-proram-habente. - - At alterum scopulum humiliorem videbis, Ulysse: - prope _sunt_ se invicem; et jaculo-attingeres. - In hoc autem caprificus est magnus, foliis florens: - sub eo vero divina Charybdis absorbet nigram aquam. - 105 Ter etenim eructat quotidie, ter vero resorbet - horrendum; ne tu ibi forte-sis, quando absorbet; - non enim liberarit te ex malo vel Neptunus. - Sed valde Scyllæ scopulo prope-admotus, celeriter - navem præterage; quoniam longe satius est, - 110 sex socios in navi desiderare, quam simul omnes. - - Sic dixit: atque ego ipsam respondens allocutus-sum: - age vero jam mihi hoc, dea, vere dic, - si quo-pacto perniciosam quidem subterfugerim Charybdin, - illam autem (_Scyllam_) propulsem, quando mihi lædet socios? - - 115 Sic dixi: ac statim respondit augustissima dearum: - infelix; et adhuc tibi bellica opera curæ-sunt - et labor; ne diis quidem cedes immortalibus? - Illa vero tibi non mortalis, sed immortale malum est, - graveque, difficileque, et immane, neque expugnabile: - 120 neque ullum est præsidium; fugere optimum _est_ ab illa. - Si enim cuncteris, arma-induens ad petram, - vereor ne te denuo impetu-facto consequatur - tot capitibus, totque viros abripiat. - Sed valde celeriter præternaviga; voca autem Cratæin, - 125 matrem Scyllæ, quæ ipsam peperit perniciem hominibus: - quæ eam deinde compescet denuo ne-irruat. - - Thrinacriam vero ad insulam pervenies; ibi autem multæ - pascuntur Solis boves et pingues pecudes, - septem boum armenta, totque ovium greges pulcri, - 130 quinquagenorum vero singuli: propagatio autem non fit ipsarum, - neque unquam moriuntur: deæ vero pastores sunt, - Nymphæ pulcris-comis, Phaethusaque, Lampetieque, - quas peperit Soli Hyperioni divina Neæra. - Has quidem ut-educarat pepereratque veneranda mater, - 135 Thrinacriam in insulam ablegavit, procul ut-habitarent, - oves custoditum paternas, et camuras boves. - Eas si quidem illæsas sinas, reditusque memor-sis, - sane adhuc in Ithacam, mala licet patientes, perveneritis: - sin vero lædas, tum tibi prædico exitium - 140 navique et sodalibus: ipse vero si quidem effugias, - sero male redibis, amissis omnibus sociis. - - Sic dixit: statim vero in-aureo-solio venit Aurora. - Ipsa quidem deinde per insulam abiit augustissima dearum: - sed ego ad navem profectus hortabar socios, - 145 ipsique ut-inscenderent, et retinacula solverent. - Illi vero statim ingrediebantur, et in transtris consedere. - [ordine vero sedentes canum mare verberabant remis.] - Nobis autem dein pone navem cærulea-prora - secundum ventum misit implentem-vela, bonum socium, - 150 Circe pulcris-comis, potens dea, vocalis. - Continuo vero armamentis omnibus ordinatis per navem - sedimus; hanc autem ventusque gubernatorque dirigebant. - Tum vero ego socios alloquebar, dolens corde: - - O amici, non enim oportet unum scire, nec duos solos, - 155 vaticinia, quæ mihi Circe dixit, augustissima dearum; - sed dicam quidem ego, ut scientes vel moriamur, - vel elapsi mortem et fatum effugiamus. - Sirenum quidem primum jubet divinarum - vocem evitare, et pratum floridum: - 160 solum me jubebat vocem audire: sed me vinculo - ligate in duro (ut firmiter illic maneam), - erectum ad basem-mali: ex ipso autem funes alligantor. - Si vero orem vos, solvereque jubeam, - vos tamen pluribus tum in vinculis _me_ constringite. - - 165 Nempe ego hæc singula dicens sociis declarabam: - interea autem celeriter venit navis fabrefacta - ad-insulam Sirenum: urgebat enim ventus innoxius. - Statim deinde ventus quidem quievit, ac tranquillitas - erat sine-vento; sopiverat autem fluctus deus. - 170 Surgentes vero socii navis vela complicarunt, - et ea quidem in navi cava collocarunt: ipsi autem ad remos - sedentes, dealbabant aquam politis abietibus. - At ego ceræ magnam massam-rotundam acuto ære - minutatim dissectam manibus validis premebam: - 175 statim vero calefiebat cera, nam urgebat magna vis, - Solisque splendor, Hyperionidæ regis: - ordine vero sociis in aures omnibus illevi. - Illi autem in navi me ligarunt, simul manusque pedesque, - erectum ad basem-mali; ex eo autem funes alligarunt: - 180 ipsi vero sedentes canum mare verberabant remis. - Sed quando tantum aberamus, quantum auditur _aliquis_ clamans, - celeriter urgentes: illas non latuit velox-per-mare navis - prope impulsa: argutum vero exordiebatur cantum: - - Huc age profectus, laudatissime Ulysse, magnum decus Achivorum, - 185 navem siste, ut nostram vocem audias. - Non enim unquam aliquis præteregit nave nigra, - priusquam nostram melleam ab oribus vocem audisset: - verum ille delectatus abit, et plura sciens. - Scimus etenim omnia, quæcunque in Troja lata - 190 Argivi Trojanique deorum voluntate pertulerunt: - scimus etiam, quæcunque fiunt in terra alma. - - Sic dixerunt, emittentes vocem pulcram; ac meum cor - volebat audire, solvereque _me_ jubebam socios, - superciliis innuens; illi autem procumbentes remigabant. - 195 Statim vero surgentes Perimedes Eurylochusque, - pluribus me in vinculis ligabant, magisque premebant. - Ac postquam illas præterierant neque amplius deinde - vocem Sirenum audiebamus, neque cantum, - continuo ceram sibi-demserunt mei dilecti socii, - 200 quam ipsis in auribus illeveram, meque e vinculis resolvere. - - Sed quando jam insulam reliquimus, statim deinde - fumum et magnum fluctum vidi, et fragorem audivi: - his autem timentibus ex manibus excidere remi; - insonuerunt vero omnes per fluctum; sistebatur autem illic - 205 navis, quoniam non amplius remos longos manibus urgebant. - At ego per navem vadens hortabar socios - blandis verbis, astans, virum-quemque: - - O amici, nequaquam enim malorum inexperti sumus: - non quidem jam hoc majus imminet malum, quam quum Cyclops - 210 clauderet _nos_ in spelunca cava, forti violentia: - sed et illinc mea virtute, consilioque, prudentiaque - effugimus; et aliquando horum recordaturos _vos_ puto. - Nunc vero agite, uti ego dixero, pareamus omnes. - Vos quidem remis maris fluctus profundos - 215 verberate, transtris insidentes, si forte Jupiter - det hanc saltem mortem effugere et evitare. - Tibi vero, gubernator, hoc præcipio; sed in animo - reconde, quoniam navis cavæ gubernacula regis: - hunc quidem fumum et fluctum extra dirige - 220 navem: tu vero scopulum observa, ne te lateat _navis_ - illinc evagata, et in malum nos conjicias. - - Sic dixi: illi vero celeriter meis verbis paruerunt. - Scyllam autem non commemorabam, immedicabile malum, - ne qua mihi veriti cessarent socii - 225 a-remigatione, intraque constiparent se ipsos. - Et tum sane Circes quidem mandati tristis - obliviscebar, quoniam neutiquam me jussit armari: - at ego indutus inclyta arma, et duabus hastis - longis in manus sumtis, ad tabulata navis ascendebam - 230 in-prora; inde enim ipsam exspectabam primum apparituram - Scyllam petrosam, quæ meis ferebat damnum sociis. - Neque usquam videre potui; lassati-erant autem mihi oculi - undique circumspectanti ad obscuram petram. - - Nos vero angustias transvehebamur flentes: - 235 ab-altera-parte enim Scylla _erat,_ ab-altera autem divina - Charybdis - horrendum absorbuit maris salsam aquam. - Nempe quum evomebat, lebes sicut in igne multo, - tota immurmurabat conturbata; in-altum autem aspergo - summis scopulis utrisque incidebat. - 240 Sed quum sorbebat maris salsam aquam, - tota intus apparebat conturba: circum vero petram - horrendum mugiebat: infra autem terra apparebat - cum-arena cærulea: illos vero pallidus timor cepit. - Nos quidem hanc aspiciebamus, veriti interitum; - 245 interea autem mihi Scylla cava ex navi socios - sex abstulit, qui manibusque viribusque optimi erant. - Conspicatus autem in navem velocem simulque ad socios, - jam horum animadverti pedes et manus superne - in-altum sublatorum; me vero compellabant vocantes - 250 nominatim, tunc sane postremo, dolentes corde. - Ut autem quum in scopulo-projecto piscator prælonga virga - piscibus minutis per dolum escam objiciens, - in pontum demittit bovis cornu agrestis, - palpitantemque deinde correptum projicit foras: - 255 sic illi palpitantes tollebantur ad petras: - illic autem in foribus _eos_ devorabat _Scylla_ clamantes, - manus mihi porrigentes in gravi calamitate. - Miserabilissimum vero illud meis vidi oculis - omnium, quæcunque passus-sum vias maris perlustrans. - - 260 Ac postquam petras effugeramus, horrendamque Charybdin - Scyllamque, statim deinde dei ad eximiam insulam - pervenimus: ibi autem erant pulcræ boves latis frontibus: - multæque pingues pecudes Hyperionis _filii,_ Solis. - Tum vero ego adhuc in-mari versans, in navi nigra, - 265 mugitumque audivi boum stabulantium, - oviumque balatum; et mihi sermo incidit animo - vatis cæci, Thebani Tiresiæ, - Circesque Æææ, quæ mihi plurimum præcipiebat - insulam ut-vitarem homines-oblectantis Solis. - 270 Tum vero ego socios alloquebar, dolens corde: - - Audite meos sermones, mala quamvis patientes, socii, - ut vobis dicam vaticinia Tiresiæ, - Circesque Æææ, quæ mihi plurimum præcipiebat, - insulam ut-vitarem homines-oblectantis Solis; - 275 ibi enim gravissimum malum fore nobis dicebat: - sed præter hanc insulam agite navem nigram. - - Sic dixi; illis autem confractum-est carum cor. - Statim vero Eurylochus molesto mihi respondit sermone: - - Crudelis es, Ulysse; abundat tibi robur, nec quicquam membris - 280 defatigaris; profecto utique tibi omnia ferrea sunt, - qui quidem socios, labore defatigatos, atque etiam somno - _domitos,_ - non sinis terram conscendere: ubi demum - insula in circumflua lautam paraverimus cœnam: - sed sic per noctem celerem errare jubes, - 285 ab-insula divagatos, in obscuro ponto. - E noctibus autem venti graves, pernicies navium, - oriuntur: quanam quis effugerit sævum exitium, - si forte repente ingruerit venti procella, - sive Noti, sive Zephyri graviter-spirantis, qui potissimum - 290 navem disperdunt, diis invitis regibus? - Verum sane nunc quidem pareamus nocti nigræ, - cœnamque apparemus, celerem apud navem manentes: - mane autem conscensam _navem_ immittemus lato ponto. - - Sic dixit Eurylochus; comprobarunt autem ceteri socii. - 295 Et tunc agnoscebam, quod jam mala moliebatur deus; - et illum compellans, verbis alatis allocutus-sum: - - Euryloche, profecto valde jam me urgetis, solus quum-sim: - sed age, nunc mihi omnes jurate firmum jusjurandum: - si quod aut boum armentum, aut gregem magnum ovium - 300 inveniamus, ne ullo-modo quis insipientia mala - aut bovem, aut etiam pecudem occidat: sed quiete - comedite cibum, quem immortalis præbuit Circe. - - Sic dixi: illi autem protinus abjurabant, ut jussi. - Ac postquam jurarant peregerantque jusjurandum, - 305 constituimus in portu cavo fabrefactam navem, - prope aquam dulcem; et egressi-sunt socii - e-navi, deinde autem cœnam scite appararunt. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - recordati deinde caros flebant socios, - 310 quos devoraverat Scylla, cava ex navi ereptos: - flentibus autem iis supervenit dulcis somnus. - Quando vero tertia-pars noctis erat, et astra transierant, - immisit vehementem ventum nubes-cogens Jupiter - turbine _cum_ ingenti; ac nubibus cooperuit - 315 terram simul et pontum: ingruit autem de-cœlo nox. - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - navem quidem subduximus, in-cavum specum intro-tractam; - ubi erant Nympharum pulcri chori ac sedilia: - et tum ego, concione instituta, inter omnes dixi: - - 320 O amici, in navi enim celeri cibusque potusque - est; verum a-bobus abstineamus, ne-quid patiamur; - gravis enim dei hæ boves _sunt_ et eximiæ pecudes, - Solis, qui omnia inspicit, et omnia audit. - - Sic dixi; illis vero persuasus-est animus generosus. - 325 Mensem autem integrum perpetuus flabat Notus, nec ullus alius - oriebatur inde ventorum, nisi Eurusque Notusque. - Illi autem, quamdiu quidem panem habebant et vinum rubrum, - tamdiu a-bobus abstinebant, cupientes victus. - Sed quum jam e-navi absumta-essent viatica omnia, - 330 tum demum prædam sequebantur palantes necessitate, - pisces, avesque, caras quodcunque in-manus venisset, - uncis hamis: vexabat vero ventrem fames. - Tum vero ego per insulam secessi, ut diis - supplicarem, si quis mihi viam monstraret[TR2], ut-redirem. - 335 Sed quum jam per insulam profectus declinassem a-sociis, - manibus lotis, ubi receptus erat a-vento, - supplicabam omnibus diis, qui Olympum habitant; - hi vero inde mihi dulcem somnum palpebris infudere. - Eurylochus autem sociis mali auctor exstitit consilii: - - 340 Audite meos sermones, mala quamvis patientes, socii: - omnes quidem invisæ _sunt_ mortes miseris mortalibus, - fame vero miserrimum _est_ mori et fatum consequi. - Sed agite, Solis boum abactis optimis, - sacrificabimus immortalibus, qui cœlum latum habitant. - 345 Si vero in Ithacam pervenerimus, patriam terram, - statim Soli Hyperioni opulentum templum - struemus; et imponemus donaria multa et pretiosa; - sin autem aliquantum iratus ob-boves erectis-cornibus, - navem velit perdere, suffragenturque dii ceteri, - 350 malo semel ad fluctus hians animam perdere - quam diu tabescere, manens in insula deserta. - - Sic dixit Eurylochus; comprobabant vero ceteri socii. - Statim autem Solis ex-bobus quum-abegissent optimas - e-propinquo: non enim longe a-nave cærulea-prora - 355 pascebantur camuræ pulcræ boves, latis-frontibus: - has circumstabant, et vota-faciebant diis, - foliis decerptis teneris quercus alte-comantis: - non enim habebant hordeum album bene-tabulata in navi. - Ac postquam precati-erant et mactarant et excoriarant, - 360 femoraque exsecuere, et adipe cooperuerunt, - _eam_ duplicantes, superque ipsis frusta-cruda-posuere;[TR3] - neque habebant vinum ad-libandum super ardentibus sacris - sed aqua libantes assabant intestina omnia. - Ac postquam femora exusta-erant, et _ipsi_ viscera gustarant, - 365 minutatimque secuere cetera, et verubus transfixere. - - Et tunc mihi palpebris excidit suavis somnus: - profectusque-sum ire ad navem velocem et litus maris. - Sed quum jam prope essem profectus navem utrinque-recurvam, - tunc mihi nidoris obvenit dulce flamen: - 370 ejulans vero deos ad immortales clamavi: - - Jupiter pater, ac ceteri beati dii sempiterni, - profecto me valde in damnum sopivistis sævo somno; - socii vero magnum facinus moliti-sunt manentes. - - Velox autem Soli Hyperioni nuntia venit - 375 Lampetie peplum-trahens, quod ei boves mactavimus nos. - Statim autem _is_ inter-immortales dixit, iratus-corde: - - Jupiter pater, ac ceteri beati dii sempiterni, - _fac_ luere jam socios Laertiadæ Ulyssis, - que meas boves occiderunt superbe: quibus ego - 380 gaudebam quidem profectus in cœlum stellatum, - et quando retro ad terram e cœlo revertebar. - Si vero mihi non luent boum condignam retributionem, - descendam in Orcum, et inter mortuos lucebo. - - Hunc autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter: - 385 Sol, sane tu quidem inter immortales luceto - et mortales homines super almam terram: - horum autem ego cito navem celerem candenti fulmine - minutatim ictam diffidero, medio in nigro ponto. - - Hæc vero ego audivi a-Calypsone pulcris-comis: - 390 illa autem dixit a-Mercurio internuntio se-ipsam audivisse. - - Ac postquam ad navem perveneram et mare, - objurgabam aliunde alium astans, neque ullum remedium - invenire potuimus: boves enim mortuæ-erant jam. - Eis autem continuo deinde dii prodigia ostendebant: - 395 serpebant quidem pelles, carnes autem circum verua mugiebant, - assæque et crudæ; boum vero quasi fiebat vox. - - Sex-diebus quidem deinde mei dilecti socii - epulabantur Solis de-bobus abigentes optimas: - sed quando jam septimum diem Jupiter induxit Saturnius, - 400 tum vero deinde ventus quidem desiit turbine sævire: - nos autem statim conscensam _navem_ immisimus lato mari,[TR4] - malo erecto, ac velis albis expansis. - - Verum ubi jam hanc insulam reliqueramus, nec ulla alia - apparebat terrarum, sed cœlum atque mare, - 405 tum vero cæruleam nebulam statuit Saturnius - navem super cavam; obscuratusque-est pontus ab ipsa. - Ea autem currebat haud valde multum in tempus; statim enim venit - stridens Zephyrus, magno cum turbine furens: - mali autem rudentes rupit venti procella - 410 ambos; malus vero retro cecidit, armamentaque omnia - in sentinam decidere: is autem in puppi navis - percussit gubernatoris caput, atque ossa confregit - omnia simul capitis; ille vero urinatori similis - decidit a tabulatis, reliquitque ossa animus generosus. - 415 Jupiter autem crebro intonuit, et injecit navi fulmen; - ea autem contorta-est tota, Jovis icta fulmine; - ac sulphure impleta-est: ceciderunt vero e navi socii. - Illi autem cornicibus _marinis_ similes circa navem nigram - in-fluctibus ferebantur: deus vero _iis_ auferebat reditum. - - 420 At ego per navem incedebam, donec latera - solvit fluctuum-impetus a-carina; eam vero inermem ferebat unda. - Effregit autem ei malum usque-ad carinam; ac super ipso - lorum inditumlorum inditum-erat, bovis corio factum. - Hoc utique colligabam utrumque, pariter carinam atque etiam - malum; - 425 sedens autem super his, ferebar a-perniciosis ventis. - - Tum sane Zephyrus quidem desiit turbine furere: - supervenit autem Notus cito, ferens meo dolores animo, - ut iterum istam perniciosam remetirer Charybdin. - Totam-per-noctem ferebar; simul autem cum-sole oriente - 430 veni ad Scyllæ scopulum, horrendamque Charybdin. - Hæc quidem absorpsit maris salsam aquam; - at ego ad proceram caprificum alte levatus, - ei adhærens tenebar, veluti vespertilio; nec usquam potui - neque hærere pedibus firmiter, neque ascendere. - 435 Radices enim longe erant, alte-remoti autem erant rami, - longique magnique; obumbrabant vero Charybdin. - Continenter autem hærebam, donec evomeret retrorsum - malum et carinum rursus; cupienti autem mihi advenit - tandem: quando autem ad cœnam vir e-foro surgit, - 440 judicans lites multas litigantium juvenum, - tunc demum hæc ligna e-Charybdi apparebant. - Demisi vero ego desuper pedes et manus, ut-ferrer; - in-medium autem cum-sonitu-incidi præter prælonga ligna, - sedensque super his remigavi manibus meis. - 445 [Scyllam autem non-amplius sivit pater hominumque deûmque - aspicere _me:_ non enim effugissem altam perniciem.] - - Inde autem per-novem-dies ferebar: decima autem me nocte - insulam in Ogygiam appulerunt dii, ubi Calypso - habitat pulcris-comis, potens dea, vocalis; - 450 quæ me amiceque-excipiebat, fovebatque. Quid tibi hæc enarrem? - jam etenim heri enarrabam in domo - tibique et præstanti uxori: odiosum vero mihi est - rursum luculenter dicta enarrare. - - - [TR1] "attingi" -> "attingit" - [TR2] "montraret" -> "monstratet" - [TR3] "frustra-cruda-posuere" -> "frusta-cruda-posuere" - [TR4] "mari." -> "mari," - - - - - Odysseæ XIII.—Ulyssis discessus a Phæacibus et adventus in Ithacam. - -ARGUMENT: THE ARRIVAL OF ULYSSES IN ITHACA. - -Ulysses takes his leave of Alcinous and Arete, and embarks in the -evening. Next morning the ship arrives at Ithaca; where the sailors, as -Ulysses is yet sleeping, lay him on the shore with all his treasures. -On their return, Neptune changes their ship into a rock. In the -meantime Ulysses, awaking, knows not his native Ithaca, by reason of a -mist which Pallas had cast around him. He breaks into loud -lamentations; till the goddess appearing to him in the form of a -shepherd, discovers the country to him, and points out the particular -places. He then tells a feigned story of his adventures, upon which she -manifests herself, and they consult together of the measures to be -taken to destroy the suitors. To conceal his return, and disguise his -person the more effectually, she changes him into the figure of an old -beggar. - -TEXT: - - 1 Sic dixit: illi autem omnes obmutuerunt silentio; - oblectationeque tenebantur per ædes umbrosas. - Huic autem vicissim Alcinous respondit dixitque: - - O Ulysse, quandoquidem venisti meam ad ære-fundatam domum, - 5 altam, eo te neutiquam iterum-errantem puto - rediturum-esse, etsi valde multa passus-es. - Vestrum autem viro unicuique præcipiens hæc dico, - quotquot in ædibus honorarium nigrum vinum - semper bibitis meis, auditisque cantorem: - 10 vestes quidem jam hospiti bene-polita in arca - jacent, et aurum multa-arte-elaboratum, aliaque omnia - dona, quæcunque Phæacum consiliarii huc attulerunt: - verum age, ei demus tripodem magnum ac lebetem, - viritim; nos autem rursus congregati in populo - 15 rependemus: grave enim uni _fuerit_ de-suo-totum præbere. - - Sic dixit Alcinous; illis vero placebat sermo. - Ii quidem decubituri abierunt domum unusquisque. - Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - ad-navem inde properabant, ferebantque viros-honestans æs: - 20 et hæc quidem bene deposuit sacra vis Alcinoi, - ipse vadens per navem, sub transtris, ne quem sociorum - læderent impellentium, quando incumberent remis. - Illi autem ad Alcinoi _domum_ iverunt et convivium curabant. - - Inter hos autem bovem mactavit sacra vis Alcinoi - 25 Jovi atras-nubes-cogenti Saturnio, qui omnibus imperat. - Femoribus autem assatis, epulabantur illustres epulas - oblectantes-sese: inter ipsos vero modulabatur divinus cantor, - Demodocus, a-civibus honoratus. At Ulysses - sæpe ad solem caput vertebat splendidum, - 30 ut-occideret expetens; jamdudum enim cupiebat reverti. - Sicut autem quum vir cœnam concupiscit, cui toto-die - per novale traxere duo-boves nigri compactum aratrum; - optato autem huic occidit lumen solis, - cœnam ut-obeat; affliguntur vero genua eunti: - 35 sic Ulyssi gratum occidit lumen solis. - Statim autem inter-Phæacas remigii-studiosos locutus-est, - Alcinoo autem maxime loquens dixit sermonem: - - Alcinoe rex, omnium illustrissime civium, - mittite me, postquam-libaveritis, illæsum; valete vero ipsi: - 40 jam enim perfecta-sunt, quæ mihi carus volebat animus, - deductio et cara dona, quæ mihi dii cœlestes - fortunata faciant: eximiam autem domi uxorem - _utinam_ reversus inveniam, cum incolumibus amicis. - Vos autem hic manentes oblectetis uxores - 45 ingenuas et liberos; dii vero virtutem dent - omnigenam, et ne-quod malum in-populo sit. - - Sic dixit: illi vero omnes collaudabant, et jubebant - deduci hospitem, quum decenter locutus-esset. - Ac tum præconem allocuta-est vis Alcinoi: - - 50 Pontonoe, cratere mixto, merum distribue - omnibus per domum, ut precati Jovem patrem, - hunc hospitem deducamus suam in patriam terram. - - Sic dixit: Pontonous vero dulce vinum miscebat: - distribuitque inde omnibus astans: illi autem diis - 55 libarunt beatis, qui cœlum latum habitant, - indidem ex sedibus. Surrexit vero divinus Ulysses, - Aretæque in manibus posuit poculum duplex, - et ipsam compellans verbis alatis allocutus-est: - - Vale mihi, o regina, in-perpetuum, donec senectus - 60 venerit, et mors, quæ quidem hominibus accidunt. - At ego proficiscor: tu vero delectare hac in domo - liberisque, et civibus, et Alcinoo rege. - - Sic fatus, super limen ibat divinus Ulysses. - Cum-eo autem una præconem misit vis Alcinoi, - 65 ut-duceret ad navem velocem et litus maris: - Arete autem cum-eo famulas simul misit mulieres; - alteram quidem chlamydem habentem bene-lotam ac tunicam, - alteram autem, arcam bene-munitam una misit ut portaret; - alia iterum panemque ferebat et vinum rubrum. - - 70 Ac postquam ad navem pervenerant et mare, - statim hæc in navi cava comites strenui - accepta deposuerunt, potum et cibum omnem: - at Ulyssi stravere vestemque-stragulam linteumque, - navis in tabulatis cavæ, ut tranquille dormiret, - 75 in-puppi: conscendit autem et ipse, et decubuit - silentio: illi autem consedere in transtris unusquisque - ordine; retinaculumque solverunt a perforato lapide. - Ibi illi reclinati torquebant mare remo: - et huic suavis somnus in palpebras incidit, - 80 altus, jucundissimus, morti proxime similis. - Illa autem, sicut in campo quadrijuges masculi equi, - omnes simul incitati sub verberibus scuticæ, - alte elevati, perniciter conficiunt viam: - sic inde hujus puppis quidem tollebatur, fluctus autem pone - 85 niger magnus ruebat sonori maris. - Hæc autem valde tute currebat firmiter; neque accipiter - circus assecutus-fuisset, pernicissimus volucrum: - sic illa celeriter currens maris fluctus secabat, - virum ferens, diis paria consilia habentem: - 90 qui antea quidem multos passus-erat dolores suo in animo, - virorumque bella, sævosque fluctus transiens; - tunc vero placide dormiebat, oblitus _eorum_ quanta passus- - fuerat. - - Quando stella super-institit lucidissima, quæ maxime - venit nuntians lumen Auroræ mane-genitæ: - 95 tum demum insulæ appropinquabat pontum-transiens navis. - - Phorcynis autem quidam est portus, marini senis, - in agro Ithacæ; duo vero projecta in ipso _sunt_ - litora abrupta, in-portum vergentia: - quæ a-ventis defendunt graviter-flantibus magnum fluctum - 100 extra; intus vero sine vinculo manent - naves bene-tabulatæ, quando portus spatium intraverint. - At in vertice portus patulis ramis-oliva _est:_ - prope autem ipsam, antrum amœnum, obscurum, - sacrum Nympharum, quæ Naiades vocantur. - 105 Intus vero crateresque et amphoræ sunt - lapideæ: ibi autem subinde mellificant apes. - Intus _sunt_ et juga lapidea prælonga, in-quibus Nymphæ - pallia texunt purpurea, mirabile visu: - intus et aquæ perpetuo-fluentes. Duæ autem ei fores sunt; - 110 hæ quidem ad Boream, permeabiles hominibus, - illæ autem ad Notum sunt, diviniores: neque omnino illac - homines intrant, sed immortalium via est. - - Huc illi _navem_ adegerunt, _locum_ prius scientes: ea quidem - postea - terræ appulsa-est, quantum ad dimidium totius, - 115 concitata; talium enim impellebatur manibus remigum. - Illi autem ex navi egressi bonis-transtris-instructa in-terram - primum Ulyssem cava ex navi sustulerunt, - ipso cumque linteo et stragulis splendidis; - atque in area deposuerunt, oppressum somno: - 120 extulerunt autem bona, quæ ei Phæaces illustres - dederant domum eunti, propter magnanimam Minervam. - Et ea quidem inde ad imum olivæ conferta posuerunt - extra viam, ne forte quis viatorum hominum, - antequam Ulysses expergisceretur, aggressus _ea_ violaret: - 125 ipsi vero rursus domum redibant. Neque Neptunus - obliviscebatur minarum, quas deo-pari Ulyssi - primum minatus-erat, Jovis autem expetebat consilium: - - Jupiter pater, haud-amplius ego inter immortales deos - honoratus ero, quum me _vel_ mortales minime honorant, - 130 Phæaces, qui sane a-mea oriundi sunt stirpe. - Etenim nunc Ulyssem putabam mala multa passum - domum venturum; reditum vero illi nunquam auferebam - penitus, quoniam tu primum promisisti et annuisti. - Hi autem dormientem in navi veloci super pontum vehentes - 135 deposuerunt in Ithaca, dederuntque ei immensa dona, - æsque, aurumque abunde, vestemque textilem, - multa, quot nunquam Troja extulisset Ulysses, - si incolumis venisset, sortitus de præda portionem. - - Hunc autem respondens affatus-est nubes-cogens Jupiter: - 140 papæ! Neptune late-potens, quale _hoc_ dixisti! - nequaquam te despiciunt dii; grave vero esset, - antiquissimum et præstantissimum ignominia prosequi. - Hominum autem si quis te viribus et robori _suo_ obsequens - non honorat, tibi tamen est et in-posterum ultio semper. - 145 Fac, sicut vis et tibi gratum est animo. - - Huic autem respondit deinde Neptunus terræ-concussor: - statim ego fecerim, Atrarum-nubium-coactor, sicut dicis; - sed tuam semper iram observo et evito. - Nunc vero Phæacum volo perpulcram navem, - 150 ex deductione revertentem, in obscuro ponto - perdere; ut jam abstineant, desistantque a-deductione - hominum; magnum vero ipsis montem urbi obducere. - - Hunc autem respondens affatus-est nubes-cogens Jupiter: - o bone, sic quidem meo animo videtur esse optimum, - 155 quum jam omnes incitatam intuebuntur - cives ab urbe, _tum eam_ facere lapidem prope terram - navi veloci similem: ut admirentur omnes - homines; magnum vero ipsis montem urbi obducere. - - Ac postquam hoc audiverat Neptunus terræ-concussor, - 160 profectus-est ire in Scheriam, ubi Phæaces sunt. - Illic manebat: hæc vero valde prope venit, pontum-transiens - navis, - celeriter impulsa; eam autem prope venit Neptunus, - qui ipsam lapidem reddidit, et radicari-fecit inferne, - manu prona percussam: ipse autem discessit. - - 165 Illi vero inter se verba alata loquebantur, - Phæaces longis remis-utentes, navibus-inclyti viri. - Sic autem aliquis dicebat intuitus propinquum alium: - - Eheu, quis jam navem velocem ligavit in ponto, - domum-versus actam? et jam apparebat tota. - - 170 Sic aliquis dicebat: hæc autem nesciebant quomodo facta essent. - Inter-eos vero Alcinous concionatus-est et dixit: - - Dii-boni! certe omnino jam me antiqua vaticinia assequuntur - patris mei, qui dicebat Neptunum iratum-esse - nobis, quoniam deductores tuti sumus omnium. - 175 Dixit aliquando Phæacum virorum _se_ perpulcram navem, - ex deductione revertentem, in obscuro ponto - perditurum, magnumque nobis montem urbi obducturum. - Sic dicebat senex; hæc vero nunc omnia perficiuntur. - Sed agite, sicut ego dixero, pareamus omnes: - 180 a-deductione quidem desistite mortalium, quando aliquis venerit - nostram ad urbem: Neptuno autem tauros - duodecim electos sacrificabimus, si forte misereatur, - neque nobis ingentem montem urbi obducat. - - Sic dixit: illi autem timuerunt, paraveruntque tauros. - 185 Sic hi quidem supplicabant Neptuno regi, - populi Phæacum ductores et principes, - stantes circum altare. Experrectus-est autem divinus Ulysses, - cubans in terra patria, neque ipsam cognovit, - jam diu quum-abfuisset; nam dea nebulam circumfuderat, - 190 Pallas Minerva, filia Jovis; ut eum ipsum - ignotum faceret, singulaque ediceret, - ne ipsum prius uxor cognosceret civesque, amicique, - quam omnem proci contumeliam luissent. - Propterea mutata-forma videbantur omnia regi, - 195 viæque perpetuæ, portusque undique-stationibus-apti, - petræque præcipites, et arbores virentes. - Stetit autem quum-exsurrexisset, et inspexit patriam terram; - flevitque deinde, et sua percussit femora - manibus pronis; lugensque verbum dixit: - - 200 Hei mihi, quorumnam demum hominum in terram veni? - numquid hi injuriosique et crudeles, neque justi? - an hospitales, et ipsis mens est deorum-reverens? - quanam jam bona multa fero hæc? quanam autem et ipse - vagor? utinam mansissem apud Phæacas - 205 illic; ego vero ad alium magnanimorum regum - pervenissem, qui me amice-excepisset et deduxisset ut-redirem. - Nunc vero nec usquam _ea_ seponere scio, neque illic - relinquam, ne forte mihi præda aliis fiant. - Dii boni! non ergo omnino sapientes, neque justi - 210 erant Phæacum ductores et principes, - qui me in aliam terram abduxerunt: certe me dicebant - ducturos _se_ in Ithacam late-conspicuam; nec perfecerunt. - Jupiter ipsos ulciscatur supplicum-custos, qui et alios - homines inspicit et punit, quicunque peccet. - 215 Verum age jam bona numerabo et videbo, - ne-quid mihi abierint cava in navi auferentes. - - Sic locutus, tripodas perpulcros et lebetas - numerabat, et aurum, textiliaque vestimenta pulcra. - Horum quidem nihil desiderabat: verum lugebat patriam terram, - 220 reptans juxta litus sonori maris, - multum lamentans. Prope autem eum venit Minerva, - viro corpore assimilata juveni, pastori ovium, - perdelicato, quales quidem regum filii sunt, - duplicem circa humerum habens pulcre-factam vestem; - 225 pedibus vero sub nitidis calceos habebat, manuque jaculum. - Hanc autem Ulysses gaudebat conspicatus, et obvius venit, - et ipsam compellans verbis alatis allocutus-est: - - O amice, quandoquidem te primum invenio hoc in loco, - salveque, et neutiquam mihi malo animo occurreris; - 230 sed serva quidem hæc, serva autem _et_ me; tibi enim ego - supplico, tanquam deo, et ad-tua cara genua accedo. - Et mihi hæc dic vere, ut bene sciam: - quæ _hæc est_ terra? quis populus? qui viri insunt? - an aliqua insularum late-conspicua, an aliquod litus - 235 _hoc_ jacet mari acclinatum glebosæ continentis? - - Hunc autem contra allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - stultus-es, o hospes, aut e-longinquo venisti, - si revera de-hac terra interrogas. Neutiquam nimis - adeo ignobilis est; norunt vero eam admodum multi, - 240 sive quotquot habitant ad Auroramque Solemque, - sive quotquot in-averso ad caliginem obscuram. - Nempe aspera quidem et non equitabilis est; - nec valde exilis, at neque lata est. - In _ea_ enim frumentum copiosum, in _ea_ autem et vinum - 245 oritur: semper vero pluvia tenet _eam_ fœcundusque ros: - caprisque-pascendis bona et -bobus; est quidem silva - omnigena, ibique aquationes perennes adsunt. - Itaque, hospes, Ithacæ sane et in Trojam nomen pervenit - quam-quidem procul dicunt Achaica esse a-terra. - - 250 Sic dixit: lætatus-est autem audens divinus Ulysses, - gaudens sua terra patria, sicut ei dixerat - Pallas Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis: - et ipsam compellans verbis alatis allocutus-est; - neque is vera dixit, ex-obliquo vero instruebat sermonem, - 255 semper in pectore mentem perastutam agitans: - - Audiebam de-Ithaca quidem etiam in Creta lata, - longe trans pontum; nunc autem _huc_ veni et ipse - bonis cum hisce; relictis vero adhuc apud-filios tantis - fugi, quoniam dilectum filium interfeci Idomenei, - 260 Orsilochum pedibus velocem, qui in Creta lata - viros ingeniosos vincebat velocibus pedibus: - quoniam me privare præda volebat omni - Trojana: cujus gratia ego passus-eram dolores animo, - virorumque bella, tristesque undas transiens: - 265 quoniam scilicet haud suo patri gratificans serviebam - populo in Trojanorum, sed aliis imperabam sociis. - Hunc quidem ego revertentem percussi ærata hasta - ex-agro, prope viam insidiatus cum socio: - nox vero valde obscura tenebat cœlum, nec quisquam nos - 270 hominum animadvertit: latui autem illum anima spolians. - Ac postquam hunc interfeceram acuto ære, - statim ego ad navem profectus Phœnicas illustres - oravi, et ipsis animo-gratam prædam dedi: - hos me jussi in-Pylum deferre et collocare, - 275 vel in Elidem divinam, ubi dominantur Epei. - Sed sane ipsos illinc depulit vis venti - admodum invitos; neque volebant _me_ fallere. - Illinc autem vagati venimus huc noctu: - ægre vero in portum remorum-ope-appulimus, neque ulla nobis - 280 cœnæ cogitatio erat, valde licet indigentibus sumere; - sed sic _temere_ jacebamus egressi e-navi omnes. - Illic me quidem dulcis somnus invasit defessum: - illi autem bona mea cava e navi extracta - deposuerunt, ubi quidem ipse in arenis jacebam. - 285 Hi vero in Sidoniam bene-habitatam _navi_ conscensa - abierunt; at ego relictus-sum dolens corde. - - Sic dixit: risit autem dea cæsiis-oculis Minerva, - manuque ipsum demulsit; corpore vero assimilata est mulieri - pulcræque magnæque, et illustria opera scienti; - 290 et ipsum compellans verbis alatis allocuta-est: - - Astutus esset et fallax, qui te superaret - in omnibus dolis, etiam si deus _tibi_ occurreret. - Intractabilis, versute, dolorum insatiabilis, non ergo eras, - ne in tua quidem quum-esses terra, destiturus a-fallaciis, - 295 verborumque fraudibus, quæ tibi ab-ortu amicæ sunt? - Sed age, ne-amplius hæc inter-nos-seramus, scientes ambo - dolos: quia tu quidem es hominum longe optimus omnium - consilio et verbis; ego autem inter omnes deos - consilioque celebror et dolis: nec tu-scilicet novisti - 300 Palladem Minervam, filiam Jovis, quæ tibi semper - in omnibus laboribus asto, et _te_ servo, - et vero te Phæacibus gratum reddidi. - Nunc vero rursus huc veni, ut tibi consilium contexam, - bonaque abscondam, quotquot tibi Phæaces illustres - 305 dederunt, domum proficiscenti, meo consilioque menteque; - dicamque, quantos tibi fatale _est_ ædibus in structis - dolores perferre; tu vero tolera etiam necessitate; - neu cuiquam eloquere, nec virorum nec mulierum, - omnium, quod veneris vagans: sed tacite - 310 patere dolores multos, injurias sustinens virorum. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:[TR1] - difficile _est_ te, dea, cognoscere mortali congresso, - etiam admodum scienti: te enim ipsam cuilibet assimilas. - Hoc autem ego bene novi, quod mihi antea benigna eras, - 315 dum in Troja pugnabamus filii Achivorum. - At postquam Priami urbem destruximus altam, - ivimusque in navibus, deusque dissipavit Achivos, - haud te postea vidi, filia Jovis, neque animadverti - navem meam ingressam, ut aliquem mihi dolorem arceres. - 320 [sed semper mente propria habens distractum cor - vagabar, donec me dii malo solverunt: - prius-quam quando Phæacum virorum in opulento populo - animastique verbis _me,_ et in urbem duxisti ipsa.] - Nunc vero te per patrem supplex-oro: non enim puto - 325 venisse _me_ in Ithacam late-conspicuam, sed aliquam aliam - per-terram versor; te autem illudentem puto - hæc dicere, ut meam mentem decipias: - dic mihi, an vere dilectam in patriam venerim. - - Huic vero respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: - 330 semper tibi talis in pectore _est_ cogitatio: - propterea etiam te non possum deserere, infelix quando es, - quoniam facundus es, et mente-promtus, et prudens. - Libenter enim alius vir errans, reversus, - cuperet in ædibus videre filiosque uxoremque: - 335 tibi vero neutiquam gratum est scire, neque exquirere, - priusquam etiam tuæ uxoris periculum-feceris, quæ tibi sic - sedet in ædibus: luctuosæ vero ei semper - pereunt noctesque et dies lacrimas-fundenti. - At ego de-hoc quidem nunquam diffidebam, sed in animo - 340 sciebam, quod rediturus-esses, amissis omnibus sociis. - Verum sane nolui Neptuno obsistere - patruo, qui adversus-te iram induxit-in animum, - iratus, quod ei filium dilectum excæcasti. - Sed age, tibi ostendam Ithacæ sedem, ut credas. - 345 Phorcynis quidem hic est portus, marini senis; - hæc autem in vertice portus patulis-ramis oliva: - [prope vero ipsam antrum amabile, obscurum, - sacrum Nympharum, quæ Naiades vocantur:] - hæc autem tibi spelunca est umbrosa, ubi tu multas - 350 sacrificabas Nymphis perfectas hecatombas: - hic vero Neritus est, mons vestitus silva. - - Sic fata dea dissipavit nebulam; apparuit autem terra: - lætatusque-est deinde audens divinus Ulysses, - gaudens sua terra; osculatus-est autem almam tellurem; - 355 statimque Nymphis supplicavit, manibus sublatis: - - Nymphæ Naiades, filiæ Jovis, nunquam ego - visurum _me_ vos putabam: nunc vero ob-vota blanda _exaudita_ - salvete: sed et dona dabimus, sicuti antea quidem, - si sinat lubens Jovis filia prædatrix - 360 ipsumque _me_ vivere, et mihi carum filium auctet. - - Hunc autem rurus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - confide, ne tibi hæc in mente tua curæ-sint. - Sed bona quidem in-recessu antri divini - ponamus statim nunc, ubi quidem hæc tibi salva maneant: - 365 ipsi vero consultemus, quo-pacto _omnia_ quam optime fiant. - - Sic locuta dea subiit specum obscurum, - explorans latibula per specum: atque Ulysses - propius omnia portabat, aurum et indomitum æs, - vestimentaque bene-elaborata, quæ ei Phæaces dederant. - 370 Et hæc quidem bene deposuit; lapidem vero imposuit foribus - Pallas Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis. - - Hi autem sedentes sacræ ad radicem olivæ, - moliebantur procis insolentibus exitium. - Inter eos vero sermonem orsa-est dea cæsiis-oculis Minerva: - - 375 Generose Laertiade, sollertissime Ulysse, - considera, quomodo procis impudentibus manus inferas, - qui jam tibi triennio per domum dominantur, - ambientes divinam uxorem, et sponsalia dantes: - illa vero tuum semper reditum cum-fletu-desiderans in animo, - 380 omnes quidem sperare-facit et pollicetur viro cuique, - nuntios mittens; mens autem ei alia versat. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - dii boni! profecto plane Agamemnonis Atridæ - periturus malo fato in ædibus eram, - 385 nisi mihi tu singula, dea, accurate dixisses. - Verum age, consilium texe, quo-pacto ulciscar ipsos; - et mihi ipsa asta, animum valde-audacem immittens, - qualem _immisisti mihi_ quando Trojæ solvebamus splendidas - pinnas. - Si mihi sic studiosa astare-velis, Minerva, - 390 etiam cum-trecentis ego viris pugnaverim, - ope tua, veneranda dea, quando me promto-animo adjuves. - - Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: - et omnino tibi ego adero, nec me latebis, - quandocunque demum hæc obeamus; atque aliquem puto - 395 sanguineque cerebroque fœdaturum immensum solum - virorum procorum, qui tibi victum absumunt. - Sed age, te incognitum reddam omnibus mortalibus: - arefaciam quidem cutem pulcram in flexilibus membris; - flavosque ex capite delebo crines; circumque pallium - 400 induam, quod aversetur conspicatus homo habentem: - deformabo etiam tibi oculos, antea præpulcri qui-fuere: - ut turpis omnibus procis appareas, - tuæque uxori, et filio, quem in ædibus reliquisti. - Ipse vero omnium-primum subulcum adi, - 405 qui tibi suum custos _est,_ attamen in-te benevolo animo-est, - filiumque tuum diligit et prudentem Penelopen. - Invenies-hunc suibus assidentem; hæ vero pascuntur - apud Coracis petram, et ad fontem Arethusam, - comedentes glandem suavem, et nigram aquam - 410 bibentes, quæ suibus alunt florentem pinguedinem. - Illic mane, et omnia assidens interroga, - dum ego ivero ad Spartam pulcris-mulieribus-abundantem, - Telemachum accersitura, tuum dilectum filium, Ulysse: - qui tibi in spatiosam Lacedæmonem ad Menelaum - 415 abiit, sciscitaturus de-tua fama, sicubi adhuc esses. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - et cur non ei dixisti, in mente omnia sciens? - an ut alicubi et ille errans dolores patiatur? - pontum super infructuosum? victum autem ei alii edunt. - - 420 Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: - ne jam tibi ille valde in-animo sit: - ipsa eum deducebam, ut famam bonam adipisceretur, - illuc profectus: at nullam habet molestiam, sed quietus - sedet in Atridæ ædibus, et copiosa _ei_ apposita-sunt. - 425 Profecto ei insidiantur juvens cum navi nigra, - cupientes interficere, antequam in-patriam terram perveniret: - sed hæc _futura_ non puto; prius etiam aliquem terra habebit, - [virorum procorum, qui tibi victum devorant.] - - Sic igitur ipsum locuta virga tetigit Minerva: - 430 arefecit quidem ei cutem pulcram in flexilibus membris; - flavosque ex capite delevit crines, circùm vero pellem - omnibus membris antiqui posuit senis: - deformavit autem ei oculos, antea præpulcri qui-fuere: - circum autem ipsum lacernam aliam malam jecit, et tunicam, - 435 laceras, squalentes, malo fœdatas fumo: - circumque ipsum magnam pellem velocis induit cervi, - depilem; deditque ei baculum et turpem peram, - crebris-locis laceram: inerat vero tortum lorum-ad-portandum. - - Illi ita consilio-inito discessere: hæc quidem deinde - 440 in Lacedæmonem divinam ivit ad-_accersendum_ filium Ulyssis. - - - [TR1] "Ulysses" -> "Ulysses:" - - - - - Odysseæ XIV.—Ulyssis cum Eumæo conversatio. - -ARGUMENT: THE CONVERSATION WITH EUMAEUS. - -Ulysses arrives in disguise at the house of Eumaeus, where he is -received, entertained, and lodged with the utmost hospitality. The -several discourses of that faithful old servant, with the feigned story -told by Ulysses to conceal himself, and other conversations on various -subjects, take up this entire book. - -TEXT: - - 1 At hic ex portu ingressus-est asperam viam, - locum per silvosum, per juga, qua ei Minerva - designaverat divinum subulcum, qui ei victum maxime - curabat famulorum, quos comparaverat divinus Ulysses. - - 5 Hunc autem in vestibulo invenit sedentem, ubi ei caula - alta ædificata-erat, undique-conspicuo in loco, - pulcraque, magnaque, vacuis-spatiis-circumdata; quam subulcus - ipse ædificaverat suibus, absente rege, - sine (_non jubentibus_) domina et Laerte sene, - 10 advectatis lapidibus, et cinxerat sepe-spinea. - Palos autem extra adegerat prorus hinc atque illinc, - densos et crebros, nigra-parte roboris circumfissa; - intra vero caulam suilia duodecim fecerat, - prope invicem, cubilia suibus, in singulis autem - 15 quinquaginta sues humi-cubantes concludebantur; - feminæ genitrices; at mares foris dormiebant, - multo pauciores; hos enim minuebant comedentes - divini proci; quippe mittebat subulcus - semper saginatorum porcorum optimum omnium: - 20 hi vero trecentique et sexaginta erant. - Juxtà autem canes, feris similes, semper cubabant - quatuor, quos nutrivit subulcus, princeps virorum. - Ipse autem circa pedes suos aptabat calceamenta, - incidens pellem bubulam, bene-coloratam: ceteri vero _subulci_ - jam - 25 abierant alio alius, cum congregatis suibus - tres; quartum autem dimiserat ad-urbem, - suem ut-ageret procis insolentibus, necessitate; - ut sacris-factis, carnibus satiarent-sibi animum. - - Extemplo vero Ulyssem viderunt canes latratores: - 30 hi quidem clamantes accurrerunt; at Ulysses - sedit astutia, baculumque ei excidit manu. - Tunc suum apud stabulum indignum sustinuisset dolorem: - sed subulcus ocyus pedibus velocibus subsecutus - ruit per vestibulum, corium vero ei excidit manu. - 35 Hos quidem increpans pepulit alios alio, canes, - crebris lapidibus; ipse vero affatus-est dominum: - - O senex, profecto pæne te canes disperdiderunt - repente; et mihi opprobrium offudisses. - Et vero mihi alios dii dedere doloresque gemitusque: - 40 deo-parem enim ob-herum lugens et dolens - sedeo; aliis autem sues pingues nutrio - ad-comedendum: at ille egens alicubi cibi - vagatur apud alienæ-linguæ virorum populumque urbemque, - sicubi adhuc vivit, et videt lumen solis. - 45 Verum sequere, ad-casam eamus, senex, ut et ipse - cibo et vino saturatus in animo, - dicas, unde sis et quantas ærumnas toleraveris. - - Sic locutus ad-casam præivit divinus subulcus; - et sedere-fecit _illum_ introductum; virgulta vero subjecit - densa; - 50 instravitque pellem villosæ agrestis capræ, - in-eo ut-cubare-posset, magnum et densum. Gaudebat autem Ulysses, - quod ipsum sic exciperet; verbumque dixit et elocutus-est: - - Jupiter tibi det, hospes, et immortales dii alii, - quodcunque maxime cupis, quia me lubens excepisti. - - 55 Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - hospes, non mihi fas est, nec si pejor te venerit, - hospitem indigne-tractare; a Jove enim sunt omnes - hospitesque, mendicique; munus vero exiguumque carumque - fit nostrum: hic enim servorum mos est, - 60 semper timentium, quando dominantur heri - juvenes: certe enim illius-quidem dii reditum impedierunt, - qui me studiose dilexisset, et possessionem dedisset, - qualia quidem suo famulo dominus benignus dederit, - domumque, et peculium, et multum-ambitam uxorem; - 65 qui ei multum laboraverit, cuique deus laborem incremento- - juverit; - ut et mihi hic labor incrementum-habet, in-quo versor: - ideo me multum juvisset dominus, si hic senesceret: - sed periit: utinam Helenæ genus disperiisset - funditus; quoniam multorum virorum genua solvit. - 70 Etenim ille ivit Agamemnonis propter honorem - in Ilium bonis-equis-fœcundum, ut cum-Trojanis pugnaret. - - Sic locutus, cingulo celeriter constringebat tunicam: - profectus est-ire ad suilia, ubi greges conclusi-erant porcorum: - illinc sumtos duos attulit, et ambos mactavit; - 75 ustulavitque conciditque, et verubus transfixit. - Assata autem omnia ferens apposuit Ulyssi, - calida ipsis in-verubus: atque farinam albam inspersit; - in poculo autem miscebat dulce vinum: - ipse vero ex-adverso sedit, adhortansque allocutus-est: - - 80 Comede nunc, o hospes, quæ servis adsunt - porculorum-carnes: at pingues sane sues proci comedunt, - non ultionis-divinæ memores in mentibus, nec misericordiæ. - Non quidem improba opera dii beati amant, - sed justitiam honorant, et æqua opera hominum. - 85 Etiam infesti quidem et insolentes, qui terram - alienam invaserint, et ipsis Jupiter prædam dederit, - impletisque navibus abierint domum redituri: - etiam his ultionis-divinæ vehemens metus animis incidit. - Isti vero etiam aliquid sciunt, deique aliquam audiere vocem, - 90 illius tristem mortem, quandoquidem nolunt rite - ambire, nec redire ad sua: sed tranquilli - bona absumunt immodice, neque _iis_ inest parsimonia. - Quotquot enim noctesque et dies a Jove oriuntur, - nunquam unam mactant victimam, neque duas solas; - 95 vinum vero consumunt immoderate exhaurientes. - Certe ei victus erat copiosus; nemini tantus - virorum heroum, nec continentis nigræ, - neque ipsius Ithacæ, nec simul-viginti virorum - sunt divitiæ tantæ: ego vero tibi recensebo. - 100 Duodecim in continente armenta _sunt;_ tot greges ovium, - tot suum pascua, tot stabula lata caprarum - pascunt mercenariique et ipsius pastores viri. - Hic autem stabula alta caprarum undecim omnia _in_ - extremitate-agri pascuntur; ac viri probi immittuntur _custodes._ - 105 Quorum semper ipsis unusquisque in die pecudem fert, - saginatorum caprorum, quicunque appareat optimus. - At ego sues hasce custodioque, tueorque, - et ipsis porcorum optimum quemque selectum mitto. - - Sic dixit: ille autem intente carnes edebat, bibebatque vinum - 110 avide, tacitus; mala autem procis meditabatur. - Ac postquam cœnerat et refecerat animum cibo, - etiam ei impletum dedit _Eumæus_ poculum, quo bibebat, - vino plenum: is vero accepit, gaudebatque animo, - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - 115 O amice, quisnam te emit possessionibus suis, - ita valde dives et fortis, ut prædicas? - dicis autem ipsum periisse Agamemnonis propter honorem. - Dic mihi, si forte norim _eum,_ qui-talis fuerit. - Jupiter enim hoc scit, et immortales dii alii, - 120 si de-eo nuntiare-possim viso; per multa vero _loca_ erravi. - - Huic autem respondit deinde subulcus, princeps virorum: - o senex, nullus illum vir vagatus adveniens - nuntians persuaserit uxorique et dilecto filio: - sed temere curationis indigentes viri errones - 125 mentiuntur, nec volunt vera loqui. - Quicunque vero errans Ithacæ in populum venerit, - profectus ad dominam meam, fallacia loquitur: - hæc vero benigne exceptum diligit, et singula inquirit: - et ei lugenti de palpebris lacrimæ cadunt; - 130 qua fas est mulieri, quando maritus alibi perierit. - Statim etiam tu, senex, fabulam fabricaveris. - [si quis tibi lænamque tunicamque vestimenta daret.] - Illius autem jam debent canes velocesque alites - cutem ab ossibus detraxisse; anima vero _eum_ reliquit: - 135 vel illum in ponto comederunt pisces, ossa autem ipsius - jacent in litore, arena involuta multa. - Sic ille quidem illic periit; amicis vero dolores postea - omnibus, mihi autem maxime, effecti-sunt: non enim amplius alium - mitem adeo dominum inveniam, quocunque profectus-fuero: - 140 neque si patris et matris iterum ivero - domum, ubi primum natus sum, et _qui_ me educarunt ipsi. - Neque omnino hos adhuc tantum lugeo, cupiens licet - oculis ut-videam _eos,_ degens in patria terra; - sed me Ulyssis desiderium capit absentis. - 145 Hunc quidem ego, o hospes, etiam non præsentem nomine-vocare - vereor; valde enim me diligebat et curabat in-animo: - sed ipsum carum appello _velut alloquens,_ etiam absentem. - - Hunc autem rursus allocutus-est audens divinus Ulysses: - o amice, quandoquidem prorsus negas, neque amplius credis - 150 illum venturum-esse, animus vero tibi semper incredulus: - verum ego non temere loquar, sed cum jurejurando, - quod redibit Ulysses; ac pretium-læti-nuntii mihi esto - statim, postquam ille reversus ad-suas ædes pervenerit; - [ut-induat mihi lænamque tunicamque, vestimenta pulcra:] - 155 ante autem, etiamsi valde indigens, nequaquam acciperem. - Inimicus enim mihi is æque atque-Orci portæ - est, qui egestati cedens fallacia loquitur. - Sciat nunc Jupiter primum deorum, hospitalisque mensa, - focusque Ulyssis eximii, ad-quam veni: - 160 certe quidem hæc omnia perficientur, sicut dico. - Hoc ipso anno veniet huc Ulysses; - hoc quidem exeunte mense, altero autem ineunte, - domum revertetur, et ulciscetur, quicunque illius - hic probro afficit uxorem et splendidum filium. - - 165 Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - o senex, neque ego pretium-læti nuntii hoc persolvam, - neque Ulysses amplius domum veniet: sed quietus - bibe, et alia præter _hæc_ memoremus, neu mihi hæc - in-mentem-revoca: certe enim animus in pectore meo - 170 dolet, quando aliquis meminerit honorandi domini. - Verum enimvero jusjurandum quidem mittamus: sed Ulysses - veniat, ut ipsum ego cupio, et Penelope, - Laertesque senex, et Telemachus deo-similis. - Nunc rursus nati _causa_ usque lugeo, quem genuit Ulysses, - 175 Telemachi: quem postquam nutrierant dii, plantæ similem, - et ipsum putabam fore in viris haud pejorem - patre suo caro, mente et specie admirabilem: - ejus tamen aliquis immortalium læsit mentem intus æquam, - vel aliquis hominum; is vero ivit, ad-quærendam patris famam, - 180 in Pylum divinam: ei autem proci superbi - domum redeunti insidias-struunt, ut genus dispereat - sine-nomine ex Ithaca Arcesii deo-paris. - Verum enimvero illum quidem sinamus, sive opprimatur, - sive effugiat, et eum protegat manu Saturnius. - 185 Sed age mihi tu, senex, tuas ipsius ærumnas enarra, - et mihi hoc dic verum, ut bene sciam, - quis _et_ unde es virorum? ubi tibi urbs et parentes? - quanam autem in nave venisti? et quomodo te nautæ - duxerunt in Ithacam? quosnam _se_ esse profitentur? - 190 nequaquam enim te pedibus puto huc venisse. - - Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - enimvero ego tibi hæc valde accurate enarrabo. - _Si_ sit nunc quidem nobis in tempus et cibus - et vinum dulce, casam intra manentibus, - 195 ad-epulandum quietis, alii autem opus obeant: - facile inde et in annum integrum - neutiquam perficerem, narrans meos dolores animi, - quantos vere cunctos deorum voluntate pertuli. - - Ex Creta quidem genere glorior _me esse_ lata, - 200 viri divitis filium: multi vero et alii - filii in domo _nostra_ et educati-sunt, et nati, - legitimi ex uxore: me autem emta peperit mater, - pellex; sed me æque-ac legitimos honorabat - Castor Hylacides, cujus ego genus glorior _me_ esse: - 205 qui quondam inter Cretenses, dei instar, honorabatur a-populo, - opibusque, divitiisque, et filiis gloriosis. - Verum tamen illum fata iverunt mortis ferentia - in Orci domos: illi vero victum (_opes_) diviserunt, - filii magnanimi, et de _eo_ sortes jecerunt: - 210 ac mihi valde pauca dederunt, et ædes tribuerunt. - Duxi autem uxorem locupletissimorum hominum - meæ gratia virtutis: quia non despicabilis eram - nec fugax-in-bello: nunc autem jam omnia defecere: - sed tamen stipulam saltem te arbitror intuentem - 215 cognoscere: profecto enim me calamitas tenet cumulate multa. - Sane quidem audaciam mihi Mars dederunt et Minerva, - et vires-bellicas: quum legebam ad-insidias - viros optimos, mala hostibus serens, - nunquam mihi mortem ante-oculos-ponebat animus generosus, - 220 sed multo primus insiliens hasta occidebam - virorum infestorum quicunque mihi cederet pedibus. - Talis eram in bello: opus vero mihi haud gratum erat, - nec _grata_ rei-familiaris-cura, quæ nutrit claros filios: - sed mihi semper naves remigio-instructæ gratæ erant, - 225 et bella, et tela bene-polita, et sagittæ, - tristia, quæ aliis quidem horrenda sunt. - At mihi ea grata erant, quæ fere deus in animo posuit: - alius etenim aliis vir delectatur operibus. - Antequam enim in-Trojam profecti-sint filii Achivorum, - 230 novies viris imperavi, et velocibus navibus, - viros adversus externos; et mihi abunde contigerant omnia. - Ex-quibus eligebam quæ-placebant; multa autem post - sortito-obtinebam: statim vero domus augebatur, et deinceps - gravisque reverendusque inter Cretenses factus-sum. - 235 Sed quum jam hoc odiosum iter late-sonans Jupiter - decrevit, quod multorum virorum subtus genua solvit: - tunc vero me jusserunt et inclytum Idomeneum - navibus duces-esse in Ilium; neque ulla ratio - erat denegandi, gravis vero obtinebat vulgi vox. - 240 Ibi quidem per-novem-annos belligerabamus filii Achivorum, - decimo autem urbem Priami populati, ivimus - domum-versus cum navibus; deus vero dissipavit Achivos. - Ac mihi misero mala struebat providus Jupiter: - mensem enim solum mansi oblectans-me filiis, - 245 ingenuaque uxore, et facultatibus: ac postea - in-Ægyptum me animus impulit navigare, - navibus bene adornatis, cum eximiis sociis; - novem naves adornavi; cito autem coactæ-sunt copiæ. - - Per-sex-dies quidem inde mei dilecti socii - 250 convivabantur; at ego victimas multas præbebam - diisque ad-sacrificandum, ipsisque ad-epulas parandas. - Septimo autem _navibus_ conscensis a Creta lata, - navigavimus Borea vento vehementer-flante, bono, - facile, veluti secundo flumine: neque ulla inde mihi - 255 navium læsa-est, sed sospites et incolumes - sedebamus: has autem ventusque gubernatoresque dirigebant. - Quinto-die autem ad-Ægyptum pulcre-fluentem venimus: - statui vero in Ægypto fluvio naves utrinque-recurvas. - Ibi quidem ego jubebam caros socios - 260 illic apud naves manere, et naves tueri; - speculatores autem ad speculas hortabar ut-irent. - Hi vero insolentiæ cedentes, sequentes impetum suum, - statim admodum Ægyptiorum virorum perpulcros agros - populabantur, ac mulieres abducebant, et infantes liberos, - 265 ipsosque interficiebant; cito autem ad urbem pervenit clamor. - Illi autem clamorem audientes, simul-cum aurora illucescente, - venerunt: impletus-est vero totus campus peditibusque et - equitibus, - ærisque fulgore: Jupiter autem gaudens-fulmine - fugam meis sociis malam immisit: nec quisquam sustinuit - 270 consistere contra: circùm enim mala undique stabant.[TR1] - Ibi nostrum multos quidem interfecerunt acuto ære; - alios autem duxerunt vivos, sibi operaturos necessitate. - At mihi Jupiter ipse in mente hoc cogitatum - effecit (utinam mortuus-fuissem et fatum assecutus - 275 illic in Ægypto; adhuc enim me malum excepit): - statim de capite galeam fabrefactam deposui, - et scutum ab-humeris; hastamque projeci ex manu: - atque ego regis obviam ivi equis, - et osculatus-sum genua _ejus_ prehensa: hic autem servavit et - mei misertus-est: - 280 in currumque me locatum duxit domum lacrimas-fundentem. - Profecto me valde multi adoriebantur fraxineis-hastis, - cupientes interficere (namque irati-erant valde); - sed ille arcebat; Jovis vero veritus-est iram - Hospitalis, qui maxime indigne-fert mala opera. - 285 Tum quidem per-septem-annos mansi ibidem, multasque collegi - divitias inter Ægpytios viros: dederunt enim omnes. - Sed quum jam octavus mihi revolvens annus venit, - tum vero Phœnicius venit vir, fallacia sciens, - veterator, qui jam multa mala hominibus fecerat: - 290 qui me duxit persuasum ipsius ingenio, donec venissemus - in-Phœnicen, ubi ipsius domus, et possessiones erant. - Ibi apud ipsum mansi integrum in annum. - Sed quando jam mensesque et dies exacti-erant, - iterum circumvolvente anno, et supervenerant horæ, - 295 in Libyam _vecturum_ me navi imposuit pontum-transeunti, - mendacia meditatus, ut secum merces agerem; - illic vero me ut venderet, et magnum pretium acciperet. - Hunc sequebar in navi, suspicans licet, necessitate. - Illa vero currebat Borea vento valide-flante, bono, - 300 per-medium supra Cretam: Jupiter autem eis moliebatur exitium. - - Sed quum jam Cretam quidem liquissemus, neque ulla alia - appareret terrarum, sed cœlum ac mare, - tum vero atram nubem statuit Saturnius - nave super cava; obscuratus-est autem pontus ab ipsa. - 305 Jupiter vero crebro tonuit, et injecit navi fulmen: - hæc autem contorta-est tota, Jovis percussa fulmine, - ac sulphure impleta-est; ceciderunt autem ex navi omnes. - Hi vero cornicibus _marinis_ similes, circa navem nigram - in-fluctibus ferebantur: deus autem _iis_ auferebat reditum. - 310 At mihi Jupiter ipse, habenti quidem dolores animo, - malum longum navis cærulea-prora - manibus imposuit, ut adhuc malum effugerem. - Hunc inde amplexus, ferebar perniciosis ventis; - per-novem-dies ferebar, decima autem me nocte nigra - 315 terræ Thesprotorum appulit magna unda volvens. - Ibi me Thesprotorum rex excepit Phidon - heros gratis; hujus enim dilectus filius quum-supervenisset, - frigore et labore afflictum duxit in domum, - manu sublevatum, donec pervenisset ad-ædes patris: - 320 ac mihi lænamque tunicamque vestimenta induit. - - Ibi de-Ulysse ego audivi: ille enim dicebat, - hospitio-excepisse _se illum_ et amice-tractasse euntem in - patriam terram. - Et mihi bona ostendit, quanta collegerat Ulysses, - æsque, aurumque, multumque-elaboratum ferrum. - 325 Et sane _iis_ in decimam generationem alium adhuc aleret; - tantæ ei res-pretiosæ jacebant in ædibus regis. - Ipsum autem in Dodonam dicebat ivisse, ut dei - ex quercu alte-comante Jovis consilium audiret, - quomodo rediret Ithacæ in opulentum populum, - 330 jam diu absens, utrum palam, an occulte. - Juravit autem coram me ipso, libans in domo, - navem deductam-esse et paratos esse socios, - qui jam ipsum deducturi-sint caram in patriam terram. - Sed me prius dimisit: contigit enim ut-iret navis - 335 virorum Thesprotorum in Dulichium tritici-ferax. - Tunc ille me jussit deduci ad-regem Acastum - cum-cura; illis autem malum in-anio placebat consilium - de me, ut adhuc omnino calamitatis in pestem inciderem. - Sed quando a-terra longe progressa-est pontum-transiens navis, - 340 statim servilem diem mihi moliebantur: - exuerunt quidem me lænaque, tunicaque vestimentis, - circumque me pannum alium malum jecerunt, et tunicam, - lacera, quæ et ipse in oculis vides. - Vespertini autem Ithacæ late-conspicuæ _ad_ culta pervenere: - 345 ibi me quidem ligaverunt bene-tabulata in navi - fune bene-torto arcte; ipsi vero egressi - festinanter ad litus maris, cœnam sumsere. - At mihi vinculum quidem resolvere dii ipsi - facile: capiti autem panno obvoluto, - 350 lævigatum per-clavum delapsus applicui mari - pectus; deinde autem manibus remigavi ambabus - natans; valdeque cito foris eram seorsum ab-illis. - Tunc quum-ascendissem, ubi senticetum erat floridæ silvæ, - jacebam stratus: illi vero valde gementes - 355 ibant; sed enim ipsis non videbatur melius esse - inquirere ulterius: hi quidem retro itrum ibant - navem in cavam; me autem absconderunt dii ipsi - facile, et me stabulo appulerunt ducentes - viri prudentis; adhuc enim mihi fatum _est_ vivere. - - 360 Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - ah miser hospitum, certe mihi valde animum commovisti, - hæc singula dicens, quanta jam passus-es, et quantum vagatus. - Sed ea non pro decenti _dicta_ arbitror, nec mihi persuadebis - locutus de Ulysse: quid te oportet, talis quum-sis, - 365 temere mentiri? ego vero certe novi et ipse - de-reditu mei domini, quod _is_ odio-habetur omnibus diis - prorsus valde, quia ipsum non inter Trojanos domuere, - vel amicorum in manibus, postquam bellum confecerat. - Tunc ei tumulum quidem fecissent universi-Achivi, - 370 atque etiam suo filio magnam gloriam peperisset in-posterum.[TR2] - Nunc autem ipsum inglorie Harpyiæ abripuerunt. - At ego apud sues _maneo_ semotus: neque ad urbem - eo, nisi quando forte prudens Penelope - venire jubeat, quando nuntius alicunde venerit. - 375 Sed illi quidem singula assidentes interrogant, - sive qui dolent diu absente rege, - sive qui gaudent victum impune absumentes. - Sed mihi non gratum est inquirere et interrogare, - ex quo quidem me Ætolus vir decepit sermone; - 380 qui, viro interfecto, multas per regiones vagatus, - venit meas ad domos: ego vero ipsum amice-complectebar. - Dixit autem _se_ eum inter Cretenses apud Idomeneum vidisse - naves reficientem, quas ei confregerant procellæ: - et dixit venturum, vel in æstatem, vel in autumnum, - 385 multas opes advehentem, cum divinis sociis. - Et tu, senex infelix, postquam te mihi adduxit deus, - neu quid mihi mendaciis gratificare, neu mulce: - non enim ob-id ego te honorabo, nec diligam, - sed Jovem Hospitalem veritus, teque-ipsum miseratus. - - 390 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - certe valde quidam tibi animus in pectoribus incredulus, - quoniam te ne cum-jurejurando quidem ad-credendum adduxi, nec - tibi persuadeo. - Sed age nunc sponsionem faciamus: ac desuper - testes ambobus dii _sunto,_ qui Olympum tenent. - 395 Si quidem redierit herus tuus in hanc domum, - indutum me lænaque tunicaque vestimentis deduc - ad-Dulichium, ut-eam, quo mihi _ire_ gratum est animo; - sin vero non venerit herus tuus, ut prædico, - famulis incitatis _me_ dejice magna de rupe, - 400 ut et alius mendicus caveat decipere. - - Hunc autem respondens allocutus-est divinus subulcus: - hospes, sic enim mihi bona-fama virtutisque-nomen - esset inter homines simul nunc, et in-posterum, - qui te, postquam in casam duxissem, et hospitalia dedissem, - 405 deinde tamen interficerem, dilectumque animum eriperem: - ex-animo sane deinde Jovi Saturnio supplicarem. - Nunc vero hora cœnæ _est:_ citissime mihi intus socii - adsint, ut in casa lautam apparemus cœnam. - - Sic hi quidem talia inter se dicebant, - 410 prope autem suesque et viri venere subulci. - Has quidem deinceps incluserunt in stabula ad-cubandum - strepitus vero ingens ortus-est suum stabulantium. - Verum ille suos socios hortabatur, divinus subulcus. - - Ducite suum optimum, ut hospitis _gratia_ mactem - 415 longinqui: una autem ipsi recreabimur, qui ærumnam - diu habemus, patientes suum gratia albis-dentibus: - alii vero nostrum laborem impune edunt. - - Sic igitur locutus, scidit ligna acuto ære: - illi autem suem adduxere valde pinguem, quinquennem: - 420 eum quidem inde statuerunt ad focum; neque subulcus - oblitus-est immortalium: mente enim utebatur bona; - sed hic auspicans, capitis pilos in ignem jecit - albis-dentibus suis, et precabatur omnes deos, - ut-rediret Ulysses prudens suam domum. - 425 Feriit autem _suem manu_ sublata segmine quercus, quod - reliquerat findens; - et hunc reliquit anima. Ipsi vero jugularunt et ustularunt, - statimque eum divisere; ac frusta cruda-ponebat subulcus, - undique auspicans a-membris, in pinguem adipem: - et alia quidem in ignem jecit, conspersa frumenti farina, - 430 minutatimque-secuere cetera, et verubus transfixere - assaruntque scite, extraxeruntque _igne_ omnia: - posuerunt autem in mensis simul omnia: ac subulcus - surrexit divisurus; valde enim mente æque norat. - Atque illa quidem septifariam omnia partitus-est dividens; - 435 _partem_ quidem unam Nymphis et Mercurio, Maiæ filio, - posuit precatus; ceteras vero distribuit singulis: - tergo autem Ulyssem perpetuo honorabat - albis-dentibus suis; lætificabat vero animum domini; - et ipsum compellans allocutus-est ingeniosus Ulysses: - - 440 Utinam sic, Eumæe, dilectus Jovis patri sis, - ut mihi, quandoquidem me, talis quum-sim, bonis honoras. - - Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - comede, mirifice hospitum, et delectare hisce, - qualia adsunt; deus autem hoc quidem dabit, illud vero sinet, - 445 quodcunque suo animo voluerit: potest enim omnia. - - Dixit, et primitias sacrificavit diis sempiternis: - libatoque nigro vino, Ulyssi urbium-vastatori _poculum_ - in manibus posuit; hic autem sedebat suam juxta partem. - Panem autem ipsis distribuit Mesaulius, quem subulcus - 450 ipse _sibi_ comparaverat solus, absente domino, - sine (_pretium non præbentibus_) domina et Laerte sene: - eum vero a Taphiis emit ex-possessionibus suis. - Hi autem ad cibos paratos appositos manus porrigebant. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - 455 panem quidem eis abstulit Mesaulius; illi autem ad cubitum, - pane et carnibus saturati,[TR3] properabant. - - Nox vero dein supervenit mala obscura-sine-luna; pluebat autem - Jupiter - tota-nocte; ac flabat Zephyrus magnus semper aquosus. - Inter-hos vero Ulysses locutus-est, subulcum tentans, - 460 si qua sibi exutam lænam præberet, vel aliquem sociorum - alium _dare_ hortaretur, siquidem ipsum curabat valde: - - Audi nunc, Eumæe, et ceteri omnes socii, - gloriabundus aliquod verbum dicam: vinum enim jubet - stultum, quod impulit sapientem etiam valde cantare, - 465 et ad molliter ridendum, et _ad_ saltandum incitavit, - et aliquod verbum emisit, quod indictum _esset_ melius. - Sed postquam primum vocem-rupi, non celabo. - Utinam sic pubescerem, viresque mihi integræ essent, - sicut quando sub Trojam insidias duximus instructas: - 470 ducesque-erant Ulyssesque et Atrides Menelaus; - cum-his vero una tertius dux-eram ego: ipsi enim jubebant. - Sed quando jam veneramus ad urbem, altumque murum, - nos quidem circa urbem per virgulta densa, - in arundinibus et palude sub armis prostrati, - 475 jacebamus. Nox autem supervenit mala, Borea oborto, - glacialis; at superne nix facta-est veluti pruina, - frigida, et scutis cricum-accrescebat glacies. - Ibi ceteri omnes lænas habebant, et tunicas, - dormiebantque quieti, scutis cooperti humeros: - 480 at ego lænam quidem profectus sociis reliqueram, - stulte, quoniam non putabam _me_ frigus-passurum omnino: - sed sequebar, scutum solum habens et cingulum nitidum. - Sed quando jam tertia-pars noctis erat, et astra transierant, - tunc ego Ulyssem allocutus-sum, prope qui-erat, - 485 cubito pungens; is vero promte auscultavit: - - Nobilissime Laertiade, sollers Ulysse, - nequaquam amplius vivis interero; se me hiems - domat; non enim habeo lænam: decepit me deus, - sola-cum tunica ut-irem; nunc vero non-amplius effugium est. - - 490 Sic dixi; is autem dein mentem habebat hanc in animo, - qualis ille erat ad-consultandum et pugnandum: - locutus autem submissa voce, me sermone affabatur: - - Sile nunc, ne-quis te Achivorum alius audiat. - Dixit; et in cubito caput tenuit, dixitque sermonem: - - 495 Audite, amici: divinum mihi in-somnis astitit somnium. - Valde enim a-navibus longe venimus: sed aliquis eat - nuntiatum Atridæ Agamemnoni, pastori virorum, - si plures a navibus excitare velit ut-veniant. - - Sic dixit: surrexit autem deinde Thoas, Andræmonis filius, - 500 confestim, ac lænam deposuit purpuream, - profectusque-est currens ad naves: ego vero in vestimento illius - jacui libenter; illuxit autem in-aureo-solio Aurora. - - Ita utinam nunc pubescerem, viresque mihi integræ essent; - daret aliquis lænam in stabulis subulcorum, - 505 utrumque, ex-amicitia ac reverentia viri boni: - nunc autem me despiciunt, mala corpore vestimenta habentem. - - Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - o senex, narratio quidem tibi bona, quam dixisti, - neque ullum præter decorum verbum inutile locutus-es: - 510 ideo nec veste indigebis, neque ulla alia-re, - quarum decet supplicem miserum compotem-factum-esse, - nunc; at mane quidem tuos pannos manibus-excuties. - Non enim multæ lænæ, mutatoriæque tunicæ - hic _sunt_ ad-induendum; una autem sola _est_ viro cuique. - 515 [At postquam venerit Ulyssis dilectus filius, - ipse tibi lænamque tunicamque vestimenta dabit, - deducetque, quo te cor animusque jubet.] - - Sic locutus cito-surrexit; ponebat autem ei prope ignem - lectum; atque oviumque et caprarum pelles injiciebat. - 520 Ibi Ulysses decubuit; injecit autem lænam ipsi - densam et magnam, quæ ei prope-jacebat mutatoria - ad-induendum, quando aliqua tempestas gravis oriretur. - - Sic quidem tunc Ulysses decubuit; ac prope ipsum - viri cubuere juvenes; non-autem subulco - 525 placuit illic lectus, a-suibus seorsum ut-cubaret: - sed is extra profectus armabat-se: gaudebat vero Ulysses, - quod sibi facultatum curam-habebat, _ipse_ dum-abesset. - Primum quidem ensem acutum circa fortes suspendit humeros; - tum lænam sibi-circumdedit arcentem-ventos, valde densam; - 530 ac pellem sumsit capræ bene-nutritæ, magnæ: - sumsitque acutum jaculum, canum propulsatorem et virorum. - Ivitque decubiturus, ubi quidem sues albis-dentibus - rupe sub cava dormiebant, Boream arcente-in-loco. - - - [TR1] "stabant," -> "stabant." - [TR2] "in-posterum" -> "in-posterum." - [TR3] "saturati;" -> "saturati," - - - - - Odysseæ XV.—Telemachi ad Eumæum adventus. - -ARGUMENT: THE RETURN OF TELEMACHUS. - -The goddess Minerva commands Telemachus in a vision to return to -Ithaca. Pisistratus and he take leave of Menelaus, and arrive at Pylos, -where they part: and Telemachus sets sail, after having received on -board Theoclymenus the soothsayer. The scene then changes to the -cottage of Eumaeus, who entertains Ulysses with a recital of his -adventures. In the meantime Telemachus arrives on the coast, and -sending the vessel to the town, proceeds by himself to the lodge of -Eumaeus. - -TEXT: - - 1 In spatiosam vero Lacedæmonem Pallas Minerva - ibat, Ulyssis magnanimi splendidum filium - de-reditu submonitura et hortatura ut-rediret. - Invenit autem Telemachum et Nestoris inclytum filium - 5 cubantes in vestibulo-domus Menelai gloriosi: - Nestoriden quidem molli domitum somno; - Telemachum vero non somnus tenebat dulcis, sed _eum_ in animo - noctem per divinam curæ de-patre excitabant. - Prope autem stans _eum_ allocuta-est cæsiis-oculis Minerva: - - 10 Telemache, non-amplius bene a _tua_ domo procul vagaris, - possessionibusque relictis, virisque in tuis ædibus - ita insolentibus; _cave_ ne tibi omnia comedant, - possessionibus divisis, tu vero inane iter feceris. - Sed hortare citissime bello strenuum Menelaum - 15 ut-dimittat _te:_ ut adhuc domi eximiam matrem invenias. - Jam enim paterque fratresque _eam_ jubent - Eurymacho nubere; is enim superat omnes - procos donis, et nimium-auxit sponsalia: - ne quid, te invito, ex ædibus bonum efferatur. - 20 Scis enim, qualis animus in pectoribus _est_ mulieris: - illius vult domum augere, qui _se_ duxerit, - filiorum autem priorum, et _mariti_ cui-virgo-nupserat dilecti, - non-amplius recordatur, quando-mortuus-est, neque inquirit. - Sed tu ubi-veneris ipse, committas singula - 25 famularum _ei_ quæcunque tibi optima videatur esse; - donec tibi ostenderint dii illustrem uxorem. - Aliud autem tibi verbum dicam; tu vero repone animo. - Procorum tibi studiose principes insidiantur - in freto Ithacæque Samique asperæ, - 30 cupientes _te_ occidere, antequam in-patriam terram perveneris. - Sed ea non _futura_ puto: prius etiam aliquem terra habebit - virorum procorum, qui tibi victum devorant. - Sed longe ab-insulis abstine bene-fabricatam navem, - cumque-nocte simul naviga: mittet autem tibi ventum-secundum a- - tergo - 35 immortalium quicunque te custoditque tueturque. - At ubi ad-primum litus Ithacæ perveneris, - navem quidem in urbem mitte et omnes socios: - ipse vero omnium-primum subulcum adi, - qui tibi suum custos _est,_ simulque in-te benevolo animo-est. - 40 Illic autem noctem perage; ipsum vero mitte in urbem - nuntium laturum prudenti Penelopæ, - quod ei salvus sis, et ex Pylo veneris. - - Hæc quidem sic locuta abiit ad magnum Olympum. - At ille Nestoriden ex dulci somno excitavit - 45 [illato pede motum; et ei verbum dixit:] - - Surge, Nestoride Pisistrate, solidis-ungulis equos - junge sub currum ducens, ut conficiamus iter. - - Hunc autem Nestorides Pisistratus contra allocutus-est: - Telemache, nequaquam licet, deproperantes licet iter, - 50 noctem per tenebrosam aurigare; cito vero aderit aurora. - Sed mane, dum dona ferens in-curru posuerit - heros Atrides, hasta-inclytus Menelaus, - et verbis placidis compellatum dimiserit. - Etenim hospes recordatur dies omnes - 55 viri hospitalis, qui amicitiam exhibuerit. - - Sic dixit: statim autem in-aureo-solio venit Aurora. - Prope autem ad-eos venit bello strenuus Menelaus, - ubi-surrexit e lecto, ab Helena pulcris-comis. - Hunc autem postquam animadvertit Ulyssis dilectus filius, - 60 festinans inde tunicam circa corpus splendidam - induit, et magnum pallium fortibus injecit humeris - heros: ivit autem foras, astansque _eum_ allocutus-est: - [Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini:] - - Atride Menelae, Jovis-alumne, princeps civium, - 65 jam nunc me dimitte dilectam in patriam terram: - jam enim mihi animus cupit domum ire. - - Huic autem respondit deinde bello strenuus Menelaus: - Telemache, non te equidem in-longum tempus hic detinebo, - cupientem reditus: succenseo autem et alii - 70 viro hospitali, qui immoderate quidem diligat, - immoderate autem oderit; meliora vero _sunt_ æqua omnia. - Æquale sane malum est, qui et nolentem redire - hospitem impellat, et qui ire-festinantem detineat. - [Oportet hospitem præsentem amice-tractare, volentemque - dimittere.] - 75 Sed mane, dum dona ferens in-curru posuero - pulcra; tu autem oculis videris: dicam vero mulieribus - jentaculum in ædibus ut-parent abunde ex-intus repositis: - utrumque, gloriaque et splendor, et utilitas _est,_ - pastos ire multam super immensam terram; - 80 sin vero vis divertere in Helladem, et medium Argos: - ut te ipse sequar, subjungam autem tibi equos, - ad-urbesque hominum ducam; nec quisquam nos - sic remittet; sed dabit aliquid unum saltem ferendum, - aut aliquem tripodum bene-æratorum, aut lebetum, - 85 aut duos mulos, aut aureum poculum. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Atride Menelae, Jovis-alumne, princeps civium, - volo jam redire ad nostra; non enim post _me_ - custodem discedens reliqui apud possessiones meas: - 90 ne patrem deo-parem quærens, ipse peream, - aut aliquod mihi ex ædibus supellectile-præstans pereat. - - Ac postquam hoc audierat bello strenuus Menelaus, - statim suam uxorem et famulas jussit - jentaculum in ædibus parare abunde ex-intus repositis. - 95 Prope autem ipsi venit Boethoides Eteoneus, - ubi-surrexerat e lecto; quippe non procul habitabat ab ipso; - hunc ignem accendere jussit bello strenuus Menelaus, - assareque carnes; is vero non inobsequens-fuit, ubi-audierat. - Ipse autem in thalamum descendit odoratum, - 100 non solus; simul cum-ipso Helena ivit et Megapenthes. - Sed quando jam _eo_ pervenerant, ubi ei bona-recondita jacebant, - Atrides quidem deinde poculum cepit duplex, - filium autem cratere portare Megapenthem jussit - argenteum: Helena vero astitit arcis, - 105 ubi erant ei pepla omni-artificio-varia, quæ elaborarat ipsa. - Horum unum sublatum Helena ferebat, divina mulierum, - qui pulcerrimus erat ornatu-versicolori, et maximus, - ut stella autem resplendebat: jacebat vero ultimus omnium. - Iveruntque inde ulterius per domum, donec pervenirent - 110 _ad_-Telemachum: hunc autem affatus-est flavus Menelaus: - - Telemache, sane reditum, ut animo tuo cupis, - sic tibi Jupiter perficiat, altitonans maritus Junonis. - Donorum autem, quotquot in mea domo recondita jacent, - dabo quod optimum et pretiosissimum est. - 115 Dabo tibi craterem elaboratum; argenteus autem - est totus, auro vero labra munita sunt; - opus _est_ Vulcani: donavit autem eum _mihi_ Phædimus heros, - Sidoniorum rex, quando ejus domus suscepit - illic me in-reditu-profectum: tibi autem volo hoc præbere. - - 120 Sic locutus, in manibus _ei_ ponebat poculum duplex - heros Atrides: ille vero craterem splendidum - posuit ante ipsum ferens, fortis Megapenthes, - argenteum: Helena autem astitit pulcris-genis, - peplum habens in manibus, verbumque dixit et elocuta-est: - - 125 Donum tibi et ego, fili dilecte, hoc do, - monumentum Helenæ manuum, optabilium in nuptiarum tempus - tuæ uxori gestandum: interim vero dilectam apud matrem - jaceat in domo: tu vero mihi gaudens pervenias - ad-domum bene ædificatam, et tuam in patriam terram. - - 130 Sic locuta in manibus _ei_ posuit: hic autem accepit gaudens. - Et hæc quidem in sirpea posuit Pisistratus heros - accepta, et omnia suo admiratus-est animo. - Hos autem duxit ad domum capite flavus Menelaus: - sederuntque deinde in sedibusque soliisque. - 135 Aquam autem famula gutturnio defudit ferens, - pulcro, aureo, super argenteum lebetem, - ad-lavandum; juxtaque politam extendit mensam. - Panem vero veneranda proma apposuit ferens: - [fercula multa imponens, gratificans de-præsentibus;] - 140 juxtaque Boethoides carnes dividebat et distribuebat portiones; - sed vinum-fundebat filius Menelai inclyti. - Hi autem ad[TR1] cibos paratos appositos manus extendebant. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - tum vero Telemachus et Nestoris illustris filius - 145 equosque junxerunt, currusque variegatos conscenderunt; - exegerunt autem e-vestibulo et porticu sonora. - Post hos vero Atrides ivit flavus Menelaus, - vinum habens in manu dulce dextra, - aureo in poculo, ut, ubi-libassent, proficiscerentur; - 150 stetit autem ante equos, propinquans _eos_ allocutus-est: - - Valete, o juvenes, et Nestori pastori virorum - dicite _salutem;_ certe enim mihi, ut pater, benignus erat, - quamdiu in Troja pugnabamus filii Achivorum. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - 155 et omnino illi, Jovis-alumne, sicut dicis, - omnia hæc profecti narrabimus: utinam enim ego sic, - reversus in-Ithacam, ubi-advenero, Ulyssi in domo - dixerim, ut a te potitus amicæ-exceptionis omnigenæ - veniam, atque afferam opes multas et bonas. - - 160 Sic igitur ei locuto supervolavit dextera avis, - aquila album anserem ferens unguibus ingentem, - mansuetum e chorte: ac clamantes sequebantur - viri et mulieres: hæc vero ipsos prope quum-venisset, - dextera emicuit ante equos: hi autem conspicati - 165 gavisi-sunt, et omnibus in mentibus animus exhileratus-est. - His autem Nestorides Pisistratus orsus-est sermonem: - - Considera jam, Menelae Jovis-alumne, princeps virorum, - an nobis hoc ostenderit deus portentum, an tibi ipsi. - - Sic dixit; cogitabat autem Marti-carus Menelaus, - 170 quomodo ei rite responderet meditatus. - Hunc autem Helena lato-peplo præveniens dixit verbum: - - Audite me; at ego vaticinabor, sicut in animo - immortales _mihi_ suggerunt, et sicut perfectum-iri puto. - Sicut hæc anserem rapuit, nutritum in domo, - 175 profecta ex monte, ubi ei genusque partusque: - sic Ulysses mala multa passus, et multum vagatus, - domum redibit, et ulciscetur; aut jam - domi _est;_ quin-etiam procis malum omnibus serit. - - Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - 180 sic nunc Jupiter faciat, altitonans maritus Junonis; - ita tibi et illic, deo tanquam, vota-fecerim. - - Dixit, et equis scuticam incussit: hi autem valde celeriter - ruerunt ad-campum per urbem promti; - iique toto-die quatiebant jugum utrinque habentes. - - 185 Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ: - ad Pheras autem pervenere Dioclei ad domum, - filii Orsilochi, quem Alpheus genuit filium. - Illi vero noctem dormierunt: is vero eis hospitalia apposuit. - - Quando vero mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - 190 equosque junxere, currusque variegatos conscenderunt; - exegeruntque e-vestibulo et porticu sonora; - et scutica-percussit _Pisistratus,_ ut-currerent; hi autem non - inviti volarunt. - Statim vero inde venerunt ad Pyli altam urbem; - et tunc Telemachus allocutus-est Nestoris filium: - - 195 Nestoride, quomodo mihi pollicitus perfeceris - verbum meum? hospites autem penitus _nos_ profitemur esse - ex patrum amicitia; atqui et æquales-ætate sumus; - hoc autem iter etiam magis concordia _nos_ conciliabit. - Ne me præter navem agas, Jovis-alumne, sed relinque illic; - 200 ne me senex invitum detineat sua in domo, - cupiens amice-tractare; mihi autem opus _est_ cito pervenire. - - Sic dixit: Nestorides autem suo consultabat animo, - quomodo ei _hoc_ rite pollicitus perficeret. - Sic vero ei cogitanti visum-est satius esse: - 205 vertit equos ad navem velocem et _ad_ litus maris: - navis autem in puppim depromebat pulcra dona, - vestes, aurumque; quæ ei Menelaus dederat: - et ipsum adhortans verbis alatis allocutus-est: - - Festinanter nunc conscende, jubeque _inscendere_ omnes socios, - 210 priusquam ego domum ivero, renuntiaveroque seni. - Bene enim ego hoc novi in mente et in animo: - qualis _est_ illius animus vehemens, non te dimittet, - sed ipse invitaturus huc veniet; neque eum puto - retro iturum vacuum (_sine te_); valde enim irasceretur omnino. - - 215 Sic igitur locutus impulit pulcris-jubis equos - retro Pyliorum in urbem, celeriterque domum pervenit. - Telemachus vero sociis hortans præcepit:[TR2] - - Ordinate armamenta, socii, in-nave nigra; - ipsique conscendamus, ut perficiamus iter. - - 220 Sic dixit: illi autem ei maxime auscultarunt et paruere. - Statim vero ingrediebantur, et in transtris consedere. - Atque is quidem hæc properabat et supplicabat; sacrificabatque - Minervæ - navis ad puppim; prope autem ad-eum venit vir - longinquus, fugiens ex Argo, viro interfecto, - 225 vates; at genere Melampodis proles erat, - qui olim quidem aliquando habitarat in Pylo, matre ovium, - dives inter-Pylios valde egregias ædes habitans: - tum vero aliorum ad-populum pervenit, patriam fugiens, - Neleumque magnanimum, clarissimum viventium, - 230 qui ei opes multas integrum in annum - tenebat vi. Is vero tamdiu quidem in ædibus Phylaci - vinculo in duro ligatus-erat, vehementes dolores patiens, - Nelei gratia filiæ, noxæque gravis, - quam ei in mente posuit dea horrenda Erinnys. - 235 Sed is quidem effugit mortem, et abegit boves valde-mugientes - in Pylum ex Phylace, et ultus-est factum indignum - in-deo-pari Neleo, fratrique uxorem - duxit ad domum. Ipse vero aliorum venit ad-populum, - in Argos equos-pascens: ibi enim ei fatale erat - 240 habitare, multis imperantem Argivis: - ibi autem duxit uxorem et altam posuit domum, - genuitque Antiphaten et Mantium, filios fortes. - Antiphates quidem genuit Oicleum magnanimum; - at Oicleus populi-concitatorem Amphiaraum, - 245 quem ex animo diligebat Jupiterque ægidem-tenens et Apollo - omnigeno amore: nec pervenit _is_ ad-senectutis limen; - sed periit in Thebis, muliebrium gratia donorum. - Huic autem filii nati-sunt Alcmæon, Amphilochusque. - Mantius rursum genuit Polyphidemque, Clitumque: - 250 sed Clitum quidem aureo-solio-insidens rapuit Aurora, - pulcritudinis gratia ipsius, ut immortalibus interesset; - sed magnanimum Polyphidem vatem Apollo - reddidit mortalium longe optimum, postquam obierat Amphiaraus: - qui in-Hyperesiam migravit, patri iratus; - 255 ubi ille habitans vaticinabatur omnibus mortalibus. - - Hujus quidem filius advenit, Theoclymenus autem nomen _ei_ - erat, - qui tunc prope Telemachus stetit: hunc vero invenit - libantem supplicantemque velocem apud navem nigram; - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - 260 O amice, quoniam te sacrificantem invenio hoc in loco, - oro per sacra et _per_ deum, ac deinde - _per_ tuumque ipsius caput, et socios, qui te comitantur, - dic mihi interroganti vera, neu celes: - quis _et_ unde es hominum? ubi tibi urbs et parentes? - - 265 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - etenim ego tibi, hospes, _hæc_ valde accurate dicam. - Ex Ithaca genere sum, pater autem mihi est Ulysses, - si quando erat: nunc vero jam periit tristi interitu. - Propterea nunc sociisque assumtis et nave nigra, - 270 veni interrogaturus de-patre diu absente. - - Hunc autem rursus allocutus-est Theoclymenus deo-similis: - sic tibi et ego ex patria _exii,_ viro interfecto - tribule: multi vero fratresque sodalesque _sunt,_ - Argos per equos-pascens, multumque pollent inter-Achivos: - 275 horum elapsus cædem et fatum nigrum - fugio: quippe mihi fatale _est_ inter homines vagari. - Sed me navi impone, quia tibi in-fuga supplicavi, - ne me interficiant: persequi enim _eos me_ puto. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - 280 non quidem jam te _conscendere_ volentem depellam a-navi æquali: - sed sequere; at illic amice-excipieris _ex eiis_ qualia habemus: - - Sic igitur locutus, ejus accepit æream hastam; - et hanc super tabulata extendit navis utrinque-recurvæ: - conscendit autem et ipse navem pontum-transeuntem. - 285 In puppi vero deinde consedit, juxtaque se ipsum - sedere-fecit Theoclymenum: illi autem rudentes solverunt. - Telemachus vero socios hortatus jussit - armamenta capessere: illi autem festinanter obedierunt. - Malum autem abiegnum concava in basi - 290 statuerunt erectum; ac pedibus _navis_ astrinxerunt; - traxeruntque vela alba bene-tortis loris. - His autem secundum ventum misit cæsiis-oculis Minerva, - acrem ingruentem per aerem, ut citissime - navis emetiretur currens maris salsam aquam. - 295 [Præteriere vero Crunos et Chalcidem pulcre-fluentem.] - - Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ: - illa autem Pheas appellebat, impulsa Jovis vento-secundo; - et apud Elidem divinam, ubi dominantur Epei. - Hinc vero rursus insulis immisit _eam_ Acutis, - 300 cogitans, utrum mortem fugeret, an caperetur. - - Illi autem in casa, Ulysses et divinus subulcus, - cœnabant; apud ipsos vero cœnabant _et_ viri alii. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - inter-eos Ulysses locutus-est, subulcum tentans, - 305 utrum ipsum amplius studiose curaret, manereque juberet - illic in stabulo, an hortaretur ad-urbem _ire:_ - - Audi nunc, Eumæe, ceterique omnes socii; - mane ad urbem cupio discedere - mendicaturus, ut ne te atteram et socios. - 310 Sed me bene mone, et simul ductorem bonum præbe, - qui me illuc ducat: per urbem autem ipse necessitate - vagabor, si forte quis poculum et panis-frustum porrexerit. - Et profectus ad ædes Ulyssis divini, - nuntium dixero prudenti Penelopæ, - 315 et procis insolentibus me-immiscuero, - si mihi cœnam dederint, cibum infinitum habentes. - Statim bene perfecero inter ipsos, quicquid voluerint. - Etenim tibi dicam; tu vero attende, et mihi ausculta. - Mercurii voluntate internuntii, qui utique omnium - 320 hominum operibus gratiam et gloriam præbet, - officio-servili non mihi contenderit mortalis alius, - ad-ignemque bene cumulandum, ac ligna sicca discindenda, - carnesque dividendas, et ad-assandum, et ad-vinum-infundendum; - qualia optimatibus præstant inferiores. - - 325 Hunc autem valde indignatus allocutus-es, Eumæe subulce: - hei mihi, hospes, cur tibi in mente hoc cogitatum - fuit? certe tu omnino cupis illic perire, - si revera procorum vis ingredi cœtum, - quorum injuriaque violentiaque ad-ferreum cœlum pervenit. - 330 Nequaquam tales sunt ministri illorum; - sed juvenes, lænas bene induti ac tunicas, - semperque nitidi capitibus et pulcris vultibus, - qui ipsis subministrant: bene-politæ autem mensæ - pane, et carnibus, et vino oneratæ sunt. - 335 Sed mane; non enim quisquam te molestatur præsente, - neque ego, nec quisquam alius sociorum, qui mihi sunt. - At postquam venerit Ulyssis dilectus filius, - ille te lænaque tunicaque vestimentis induet, - deducetque _eo_ quo te cor animusque jubet. - - 340 Huic autem respondit deinde audens divinus Ulysses: - utinam sic, Eumæe, dilectus Jovi patri fieres, - ut mihi, quod me cessare-fecisti a-vagando et ærumna gravi. - Vagatione vero non est pejus aliud mortalibus: - sed propter perditum ventrem malas curas habent - 345 viri, quemcunque invaserit vagatio, calamitasque, et dolor. - Nunc vero quoniam detines, manereque me illum jubes, - dic, age, mihi de matre Ulyssis divini, - de-patreque, quem reliquit, profectus, in senectutis limine, - sicubi adhuc vivant sub radiis solis, - 350 an jamjam mortui-sint, et in Plutonis ædibus. - - Hunc autem rursus allocutus-est subulcus, princeps virorum: - etenim ego tibi, hospes, _hæc_ valde accurate narrabo. - Laertes quidem adhuc vivit, Jovi autem supplicatur semper, - ut-anima _sibi_ a membris pereat suis in ædibus: - 355 vehementer enim de-filio dolet absente, - deque-ingenua uxore, prudente; quæ ipsum maxime - tristitia-affecit obiens et in præmatura senectute posuit. - Illa autem dolore de-suo filio periit glorioso - lugenda morte: sic ne moriatur, quicunque mihi - 360 hic habitans amicus sit, et amica faciat. - Quamdiu illa igitur quidem erat, dolens quantumvis, - tamdiu aliquid mihi dilectum erat sciscitari et interrogare, - quoniam me ipsa nutrivit, una-cum Ctimena peplum-trahente, - filia eximia, quam minimam-natu peperit liberorum: - 365 cum-hac simul nutriebar, paulo autem meminus honorabat. - Ac postquam ad-pubertatem optabilem perveneramus ambo, - hanc quidem postea in-Samum nuptum-dedere, et infinita - acceperunt: - at me lænaque tunicaque vestimentis illa - pulcris valde ubi-induerat, pedibusque calceamenta dederat, - 370 in-agrum emisit; diligebat autem me corde magis. - Nunc vero jam his indigeo; sed mihi ipsi - opus incremento-augent beati dii, in-quo versor: - ex-his comedique, bibique, et venerandis _hospitibus_ dedi. - Ex domina autem haud dulce licet audire - 375 nec verbum, neque aliquod opus: quoniam malum incidit domui, - viri insolentes: valde vero famuli indigent - coram domina loqui, et singula interrogare, - et edere, bibereque: deinde autem et aliquid portare - in-agrum, qualia quidem animum semper famulis lætificant. - - 380 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - dii boni! ut parvulus adhuc, Eumæe subulce, - multum jactatus-es seorsum a-tua patria ac parentibus. - Sed age mihi hoc dic et accurate enarra, - utrum vastata sit urbs virorum viis-latis, - 385 in qua habitabat pater et veneranda mater; - an te solum-relictum apud oves, vel apud boves, - viri hostiles navibus ceperint, et vendiderint - hujusce viri in ædes, hic autem dignum pretium dederit. - - Hunc autem rursus allocutus-est subulcus, princeps virorum: - 390 hospes, quoniam jam hæc me percontaris et interrogas, - silentio nunc attende et delectare, bibeque vinum, - sedens; hæ autem noctes immensæ: licet quidem dormire, - licet etiam sese-oblectantibus audire; nec te oportet, - ante horam cubitum-ire: nocumentum _est_ etiam multus somnus. - 395 Ceterorum autem quemcunque cor et animus jubet, - decumbat egressus: simul autem cum-aurora illucescente - jentaculo-sumto, una sues heriles sequatur. - Nos autem in casa bibentesque edentesque, - doloribus alter-alterius delectemur tristibus, - 400 recordantes; namque etiam doloribus delectatur vir, - qui-quidem valde multa passus-fuerit, et multum erraverit. - Hoc autem tibi dicam, quod me percontaris et interrogas. - - Insula quædam Syria vocatur, si forte audisti; - Ortygiam supra, ubi _sunt_ conversiones solis, - 405 non ita valde-magna; sed bona quidem, - fertilis-boum, fertilis-ovium, vino-abundans, tritici-ferax. - Fames vero nunquam populum invadit, neque ullus alius - morbus odiosus _ibi_ incidit miseris mortalibus; - sed quando senescunt in urbe gentes hominum, - 410 veniens argenteum-arcum-gestans Apollo cum Diana, - suis lenibus telis aggrediens interficit. - Illic duæ urbes; bifariam autem ipsis omnia divisa-sunt: - in-his vero ambabus pater meus imperabat, - Ctesius Ormenides, assimilis immortalibus. - - 415 Illuc autem Phœnices re-nautica-inclyti venerunt viri, - veteratores, innumeras ducentes merces-ludicras nave nigra. - Erat autem patris mei mulier Phœnissa in domo, - pulcraque magnaque, et splendida opera sciens: - hanc autem Phœnices percallidi decipiebant: - 420 cum-_ea_-lavante quidam primum mixtus-est, cavam apud navem, - concubitu et amore: quæ quidem mentes decipiunt - imbecillis mulieribus, etiam _tali_ quæ frugi fuerit. - Interrogabat autem postea, quænam esset, et unde venisset: - hæc autem cito admodum patris indicavit altam domum: - - 425 Ex Sidone quidem abundante-æris me-glorior esse; - filia vero sum Arybantis ego abunde divitis: - sed me abripuerunt Taphii, latrones viri, - ex-agro venientem; vendideruntque me huc deductam - hujusce viri ad-ædes; hic autem dignum pretium dedit. - - 430 Hanc autem rursus allocutus-est vir, qui _ei_ coierat clam: - numquid jam retro rursus una nos domum sequereris, - ut videas patris et matris altam domum, - ipsosque? certe enim etiamnum sunt, et divites vocantur. - - Hunc vero rursus allocuta-est mulier, et respondit sermone: - 435 fieri-possit et hoc, si mihi velitis, nautæ, - jurejurando fidem dare, _vos_ incolumem me domum abducturos. - - Sic dixit: illi autem omnes jurabant, sicut jussit. - Ac postquam jurarantque peregerantque jusjurandum, - inter-eos rursus locuta-est mulier, et respondit sermone: - - 440 Tacite _agatis_ nunc, ne quis me alloquatur verbis - vestrorum sociorum, obviam-factus vel in via, - vel alicubi ad fontem: ne-quis ad domum seni - profectus aperiat; is autem suspicatus liget _me_ - vinculo in duro, vobis vero moliatur interitum. - 445 Sed retinete in mente verbum, et properate emtionem viaticorum. - Sed quando jam navis plena victu fuerit, - nuntius mihi deinde celeriter ad ædes veniat: - afferam enim et aurum, quodcunque sub-manus venerit; - et vero aliud naulum ego volens sane dedero. - 450 Filium enim viri boni in ædibus nutrio, - astutum jam talem, simul-cursitantem foras; - hunc duxero in navem; hic vero vobis infinitum pretium - compararit, quocunque vendendum-vexeritis ad alienos homines. - - Hæc quidem sic fata, abiit ad ædes pulcras. - 455 Illi autem per-annum totum apud nos ibidem manentes - in navi cava facultates multas emebant; - sed quando jam cava navis onerata-erat ipsis ad-redeundum, - tunc nuntium miserunt, qui nuntiaret mulieri. - Venit vir sollers mei ad ædes patris, - 460 aureum monile habens, _quod_ electris intersertum erat: - hoc quidem in domo famulæ et veneranda mater - manibusque tractabant, et oculis spectabant, - pretium pollicitæ: ille autem huic innuit tacite. - Atque ille postquam-innuerat, cavam ad navem ivit; - 465 hæc autem me manu prehensum ædibus eduxit foras; - invenit vero in vestibulo et poculum et mensas - virorum convivarum, qui circa-meum patrem versabantur, - (illi quidem in consessum processerant, populique cœtum): - hæc autem statim tria pocula abscondita sub sinu - 470 efferebat; at ego sequebar stultitia. - Occidebatque sol, obumbrabanturque omnes viæ: - nos vero in portum inclytum venimus celeriter vadentes, - ubi Phœnicum virorum erat velox-per-mare navis. - Hi quidem deinde _nave_ conscensa navigabant humidas vias, - 475 nobis _navi_ impositis: ac Jupiter ventum-secundum mittebat. - Sex-diebus quidem simul navigabamus noctesque et dies; - sed quando jam septimum diem Jupiter induxit Saturnius, - deinde mulierem quidem feriit Diana sagittis-gaudens: - in-sentinamque _ea_ insonuit delapsa, sicut marina fulica; - 480 et hanc quidem phocis et piscibus escam futuram - ejecerunt: at ego relictus-sum, dolens corde. - Hos autem Ithacæ appulit ferens ventusque et aqua; - ubi me Laertes emit possessionibus suis. - Sic hancce terram ego vidi oculis. - - 485 Huic autem rursus nobilis Ulysses respondit sermone: - Eumæe, certe valde jam mihi in mente animum commovisti, - hæc singula dicens, quantos jam passus-sis dolores animo. - Verum enimvero tibi quidem etiam ad-malum bonum apposuit - Jupiter, quippe in-viri ædes pervenisti, multa perpessus, - 490 mitis, qui jam tibi præbet cibumque potumque - sedulo; degis autem bonam vitam: at ego - multas hominum per urbes vagans huc veni. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur: - dormierunt vero non multum in tempus, sed paululum; - 495 statim enim Aurora venit in-pulcro-solio. Verum ad terram - Telemachi socii solvebant vela; demiseruntque malum - confestim; ipsamque _navem_ in stationem subduxere remis: - ancoras autem ejecerunt, et retinacula alligarunt: - atque ipsi egrediebantur in litus maris, - 500 cœnamque parabant, miscebantque nigrum vinum. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - his Telemachus prudens exorsus-est sermones. - - Vos quidem nunc ad-urbem agite navem nigram; - at ego agros adibo, et pastores; - 505 vespertinus vero in urbem, visis meis operibus, revertar. - Mane autem vobis viaticum-epulum apposuero, - convivium bonum carniumque et vini dulcis-potu. - - Hunc autem rursus allocutus-est Theoclymenus deo-similis: - quonam ego, dilecte fili, ibo? cujus ædes accedam - 510 virorum, qui in aspera Ithaca dominantur? - an recta tuam matrem adibo et tuam domum? - - Hunc autem Telemachus prudens contra allocutus-est: - alias quidem te ego et nostram-ad _domum_ juberem - ire: haud enim _ibi_ ulla hospitalium inopia _est;_ sed tibi ipsi - 515 pejus _esset:_ quoniam tibi ego quidem abero, nec te mater - videbit; nequaquam enim frequenter procis in domo - apparet, sed seorsum ab-his in-cœnaculo telam texit. - At tibi alium virum indicabo, quem adeas, - Eurymachum, Polybi prudentis inclytum filium, - 520 quem nunc instar dei Ithacenses suspiciunt: - etenim longe optimus vir _est,_ cupitque maxime - matrem meam ducere-uxorem, et Ulyssis munus habere. - Sed hæcce Jupiter novit Olympius, in-æthere habitans, - an ipsis ante nuptias perficiat malum diem. - - 525 Sic igitur ei locuto supervolavit dextera avis, - accipiter, Apollinis velox nuntius; in pedibus autem - vellebat columbam tenens, ac pennas defundebat ad-terram, - in-medio inter-navemque et ipsum Telemachum. - Illum autem Theoclymenus a-sociis seorsum ubi-vocarat, - 530 inhæsitque ei manu, verbumque dixit et elocutus-est: - - Telemache, nequaquam sine deo volavit dextera avis; - cognovi enim ipsam, contra intuitus, alitem-auguralem esse. - Vestro autem non est genere regalius aliud - in populo Ithacæ; sed vos potentes _eritis_ semper. - - 535 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - utinam enim hoc, hospes, verbum perfectum sit; - ita cito cognoveris amicitiamque et _acceperis_ multa dona - ex me, adeo-ut aliquis te occurrens beatum-diceret. - - Dixit, et Piræum allocutus-est, fidum socium: - 540 Piræe Clytide, tu vero mihi ceteris _in rebus_ maxime - obsequeris meorum sociorum, qui me in Pylum comitati-sunt: - etiam nunc mihi hunc hospitem ducens in ædibus tuis - sedulo amice-tracta et honora, donec _ipse_ venero. - - Hunc autem rursus Piræus hasta-inclytus contra allocutus-est: - 545 Telemache, etiamsi tu multo tempore hic maneas, - hunc ego curabo; hospitalium autem ei desiderium non erit. - - Sic locutus, navem conscendit, jussitque socios - ipsosque ascendere, et retinacula solvere. - Hi autem statim inscendebant, et in transtris consedere. - 550 Telemachus vero sub pedibus ligavit pulcros calceos, - sumsitque validam hastam, præfixam acuto ære, - navis a tabulatis: illi autem retinacula solverunt. - Hi quidem _navem_ in-altum-agentes navigabant in urbem, ut - jusserat - Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini. - 555 Hunc autem celeriter progredientem pedes ferebant, donec venit - in-caulam, - ubi ei erant sues perplurimæ, apud-quas subulcus, - bonus ut-erat, dormiebat, dominis bene cupiens. - - - [TR1] "ab" -> "ad" - [TR2] "præcepit;" -> "præcepit:" - - - - - Odysseæ XVI.—Telemachi agnitio Ulyssis. - -ARGUMENT: THE DISCOVERY OF ULYSSES TO TELEMACHUS. - -Telemachus arriving at the lodge of Eumaeus, sends him to carry -Penelope the news of his return. Minerva appearing to Ulysses, commands -him to discover himself to his son. The princes, who had lain in ambush -to intercept Telemachus in his way, their project being defeated, -return to Ithaca. - -TEXT: - - 1 Hi autem in casa, Ulysses et divinus subulcus, - parabant jentaculum simul-cum aurora, accenso igne, - emiseruntque pastores cum congregatis suibus: - Telemachum vero circum-adulabantur canes latratores, - 5 neque illatrabant advenienti. Vidit autem divinus Ulysses - adulantesque canes, circumvenitque _eum_ sonus pedum: - statim vero Eumæum verbis alatis allocutus-est: - - Eumæe, certe omnino aliquis tibi veniet huc socius, - vel et notus alius; quoniam canes non latrant, - 10 sed circum-adulantur; pedum vero subtus sonum audio. - - Nondum totus dictus-erat sermo, quando ei dilectus filius - stetit in vestibulo. Attonitus autem exsiliit subulcus; - atque ei e-manibus cecidere vasa, quibus utebatur, - miscens nigrum vinum: ipse vero obvius ivit hero, - 15 osculatusque-est ipsi caputque et ambo lumina pulcra, - manusque ambas; uber autem ei excidit lacrima. - Sicut vero pater suum filium amanti animo amplectitur, - reversum e longinqua terra decimo anno, - unicum, in-senectute-genitum, super quo dolores multos passus- - sit: - 20 sic tunc Telemachum deo-similem divinus subulcus - totum osculatus-est circumhærens, tanquam e morte elapsum: - et ejulans _eum_ verbis alatis allocutus-est: - - Venisti, Telemache, dulce lumen? non te amplius ego - _me_ visurum putabam, postquam ivisti navi in-Pylum; - 25 sed age, nunc ingredere, dilecte fili, ut te animo - delecter aspiciens, recens aliunde intro advenientem. - Nequaquam enim frequenter agrum adis, nec pastores, - sed in-urbe-manes: sic enim tibi placebat animo, - virorum procorum aspicere exitiosum cœtum. - - 30 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus est: - erit sic, pater: tui vero causa huc venio, - ut teque oculis videam, et sermonem audiam, - si mihi adhuc in ædibus mater maneat, an aliquis jam - virorum alius _eam_ duxerit; Ulyssis autem fere cubile - 35 inopia stragularum malas araneas jacet habens. - - Hunc autem rursus allocutus-est subulcus, princeps virorum: - et perquam illa manet patienti animo - tuis in ædibus: luctuosæ vero ei semper - pereunt noctesque et dies lacrimas-fundenti. - - 40 Sic igitur locutus, ejus accepit æream hastam: - atque is introibat, et transivit lapideum limen. - Ei autem _suam_ sedem ingresso pater cesserat Ulysses; - Telemachus vero ex-altera-parte prohibebat, dixitque: - - Sede, o hospes; nos autem et alibi inveniemus sedem - 45 tugurio in nostro: adest vero vir, qui _talem_ ponet. - - Sic dixit: ille autem retrogressus inde consedit: huic autem - subulcus - substravit viridia virgulta, et pellem insuper; - ibi consedit deinde Ulyssis dilectus filius. - Illis autem carnium lances apposuit subulcus - 50 assarum, quas quidem priori _die_ reliquerant comedentes; - panem autem festinanter accumulabat in canistris, - atque inde in poculo miscebat dulce vinum: - ipse vero e-regione sedit Ulyssis divini. - Hi autem ad cibos paratos appositos manus porrigebant. - 55 Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - tum vero Telemachus allocutus-est divinum subulcum: - - Pater, unde tibi hospes hic venit? quomodo autem ipsum nautæ - duxerunt in Ithacam? quosnam _se_ esse profitebantur? - nequaquam enim ipsum pedibus puto huc venisse. - - 60 Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - enimvero ego tibi, fili, vera omnia dicam. - Ex Creta quidem genere se-profitetur _esse_ lata: - dicit autem _se_ multis hominum in urbibus versatum-esse - errantem; sic enim ei destinavit hæc deus. - 65 Nunc autem Thesprotorum virorum e nave elapsus - venit meum ad stabulum, ego vero tibi _eum_ in-manus-tradam: - fac quomodo vis; supplicem vero tibi _se_ profitetur esse. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Eumæe, certe valde hoc verbum animum-tristans dixisti: - 70 quomodo enim jam hunc hospitem ego suscipiam domi? - Ipse quidem juvenis sum, et nondum manibus confisus-sum - virum ut-propulsem, quando aliquis prior lacessiverit; - matri autem meæ bifariam animus in mente cogitat, - utrum illic apud me maneat et domum curret, - 75 torumque reverens mariti, populique famam; - an jam una sequatur Achivorum _eum,_ quicunque optimus - ambit _eam_ in ædibus vir, et plurima dederit. - Verum enimvero hospitem, quoniam tuam advenit domum, - induam ipsum lænaque tunicaque, vestimentis pulcris; - 80 dabo autem ensem ancipitem, et pedibus calceamenta: - dimittamque, quo ipsum cor animusque jubet. - Sin vero velis, tu curato _eum,_ in stabulis detentum; - vestimenta autem huc ego mittam et cibum omnem, - ad-edendum, ut ne te atterat et socios. - 85 Illuc vero non ipsum equidem inter procos siverim - ire; valde enim petulantem insolentiam habent, - ne ipsum conviciis-proscindant, mihi autem dolor fiat gravis. - Efficere vero difficile _est_ aliquid inter plures unum - virum, etiam fortem; quoniam multo potentiores sunt. - - 90 Illum autem rursus affatus-est audens divinus Ulysses: - o amice, quoniam sane mihi etiam respondere fas est, - certe valde meum corroditur audientis carum cor, - _de iis_ qualia dicitis procos injusta moliri - in ædibus, invito te, talis quum-sis. - 95 Dic mihi, utrum sponte succumbas, an te cives - oderint in populo, obsequentes dei voci: - an aliquid fratribus succenseas; quibus-quidem vir - pugnantibus confidit, etiam si magna contentio orta-sit. - Utinam enim ego sic juvenis essem hoc cum animo, - 100 vel filius ex Ulysse eximio, vel etiam ipse - [venerit errans: adhuc enim et spei copia _est:_] - ilico deinde mihi caput abscinderet alienus vir, - si non ego illis malum omnibus fierem, - profectus in domum Laertiadæ Ulyssis: - 105 sin vero rursus me multitudine domarent, solus quum-essem, - mallem in meis interfectus ædibus - mori, quam hæc quidem semper indigna opera videre, - hospitesque male-tractatos, famulasque mulieres - _illos_ violantes indigne in ædibus pulcris, - 110 et vinum exhaustum, et cibum comedentes - temere sic, in-infinitum, nunquam-perfecto in opere. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - enimvero ego tibi, hospes, _hæc_ valde accurate dicam. - Nec quicquam mihi universus populus invisus irascitur, - 115 nec fratribus succenseo: quibus-quidem vir - pugnantibus confidit, etiam si magna contentio orta-sit. - Ita enim nostrum genus per-unicos-demisit Jupiter; - unicum Laerten Arcesius filium genuit, - unicum autem rursus Ulyssem pater genuit; at Ulysses - 120 unicum me in ædibus genitum liquit, nec _me_ fruitus-est. - Ideo nunc inimici valde multi sunt in domo. - Quotquot enim insulis dominantur optimi, - Dulichioque, Samoque, et nemorosæ Zacyntho, - et quot per asperam Ithacam dominantur, - 125 tot matrem meam ambiunt, atteruntque domum. - Illa autem neque abnegat odiosas nuptias, nec finem - facere potest; hi autem absumunt comedentes - domum meam: cito vero me perdent et ipsum. - Sed enim hæc quidem deorum in genibus posita-sunt. - 130 Pater, tu vero vade ocyus, prudenti Penelopæ - dic, quod ei salvus sum, et ex Pylo veni. - At ego hic manebo, tu autem huc redi, - soli ubi-nuntiaris; ceterorum vero nullus Achivorum - audiat: multi enim mihi mala moliuntur. - - 135 Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - cognoscio, sapio; hæc sane intelligenti imperas. - Sed age mihi hoc dic et accurate præcipe, - an et Laertæ eadem via nuntius eam - infelici; qui eousque quidem ob-Ulyssem valde dolens, - 140 operaque inspiciebat, et cum famulis in domo - bibebat et edebat, quando animus in pectoribus juberet; - at nunc, ex quo tu abiisti navi in-Pylum, - nondum ipsum dicunt edisse et bibisse sic _ut solebat,_ - neque opera inspexisse; sed suspirioque fletuque - 145 sedet lamentans; tabescit autem circum ossa corpus. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - tristius _est,_ sed nihilominus ipsum sinemus, dolentes licet. - Si enim ullo-pacto essent proprii-arbitrii omnia mortalibus, - primum mei patris eligeremus reditus diem. - 150 Sed tu ubi-nuntiaveris, revertere; neu per agros - vagare ad illum: at matri dic, - ut-famulam œconomam ire-jubeat quam citissime - clam; illa etenim nuntiaverit seni. - - Dixit, et excitavit subulcum: hic autem cepit manibus calceos, - 155 ligatisque _iis_ sub pedibus ad-urbem ibat. Nec Minervam - latebat a stabulo profectus Eumæus subulcus; - sed ea prope venit: corpore vero assimilata-est mulieri - pulcræque magnæque, et splendida opera scienti. - Stetit autem e-regione-ostii casæ Ulyssi apparens; - 160 nec Telemachus _eam_ vidit coram, neque advertit: - (nequaquam enim omnibus dii apparent manifesti:) - sed Ulyssesque, canesque viderunt, atque non latrarunt, - _cum_ gannitu vero aliorsum per stabulum trepidaverunt. - Illa autem superciliis innuit; animadvertit vero divinus Ulysses; - 165 exivitque domo extra magnum murum caulæ, - stetitque ante ipsam: eum vero allocuta-est Minerva: - - Generose Laertiade, sollers Ulysse, - jam nunc tuo filio verbum dic, neu cela; - ut procis mortem et fatum ubi-composueritis, - 170 eatis ad urbem inclytam: neque ego ipsa - diu a vobis abero, promta ad-pugnandum. - - Dixit, et aurea virga tetigit _eum_ Minerva: - vestem quidem ei primum bene-lotam et tunicam - posuit circa pectora; corpusque auxit et vigorem. - 175 Rursus autem nigro-colore factus-est, genæque distentæ-sunt, - cæruleique facti-sunt pili circa mentum. - Illa quidem, ita quum fecisset, recessit: at Ulysses - ivit in casam: stupuit vero ipsum dilectus filius; - territusque aliorsum vertit oculos, _veritus_ ne deus esset, - 180 et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - Alius mihi, hospes, apparuisti modo, quam ante, - alia autem vestimenta habes, et tibi corpus haud-amplius simile. - Certe omnino aliquis deus es _eorum_ qui cœlum latum tenent: - sed propitius-esto, ut tibi grata demus sacra, - 185 et aurea dona, arte-elaborata: parce vero nobis. - - Huic autem respondit inde audens divinus Ulysses: - neutiquam deus sum; cur me immortalibus assimilas? - sed pater tuus sum, cujus gratia tu suspirans - pateris dolores multos, injurias sustinens virorum. - - 190 Sic igitur locutus, filium osculatus-est, a genisque - lacrimam mittebat humi: ante autem continuerat-se indesinenter - usque. - Telemachus vero (nondum enim credebat suum patrem esse) - rursus ipsum verbis respondens allocutus-est: - - Haud tu Ulysses es, pater meus; sed me deus - 195 decipit, ut adhuc magis lugens suspirem. - Nequaquam enim mortalis vir hæc machinatus-esset - suo ipsius quidem animo; nisi quando deus ipse aggressus, - facile volens faceret juvenem aut senem. - Certe enim modo eras senex, et turpiter vestitus-eras; - 200 nunc vero diis similis-es, qui cœlum latum tenent. - - Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - Telemache, non te decet dilectum patrem, intus quum-sit, - neque mirari supra-modum nec stupere. - Nequaquam enim tibi amplius alius veniet huc Ulysses: - 205 sed ille ego talis, passus mala, multumque vagatus, - veni vicesimo anno in patriam terram. - Verum tibi hoc opus _est_ Minervæ prædatricis - quæ me talem fecit, uti vult; potest enim; - alias quidem mendico similem, alias autem rursus - 210 viro juveni, et pulcra circa corpus vestimenta habenti.[TR1] - Facile vero _est_ diis, qui cœlum latum tenent, - et illustrem-facere mortalem hominem, et vilem-reddere. - - Sic igitur locutus consedit: Telemachus vero - circumfusus patrem bonum lugebat, lacrimas stillans. - 215 Ambobus autem ipsis desiderium subortum-est fletus: - plorabant vero stridule, abundantius quam aves, - aquilæ, vel vultures unguibus-aduncis, quibus pullos - rustici abstulerint, antequam volatiles facti-sint: - sic igitur illi miserabiliter sub superciliis lacrimam fundebant. - 220 Et sane ejulantibus occidisset lumen solis, - nisi Telemachus allocutus-fuisset suum patrem subito: - - Quali nam nunc huc, pater, navi te nautæ - duxerunt in Ithacam? quosnam _se_ esse profitebantur? - nequaquam enim te pedibus puto huc venisse. - - 225 Hunc autem rursus allocutus-est audens divinus Ulysses: - enimvero ego tibi, fili, verum enarrabo. - Phæaces me duxerunt re-nautica-inclyti, qui et alios - homines deducunt, quicumque ad-ipsos venerit: - et me dormientem in navi veloci super pontum vehentes - 230 deposuerunt in Ithaca: dederunt autem mihi splendida dona, - æsque aurumque abunde, vestimentaque texta: - et hæc quidem in speluncis deorum consilio jacent. - Nunc autem huc veni admonitionibus Minervæ, - ut inimicorum de cæde consultemus. - 235 Sed age mihi procos enumera-et recense, - ut sciam, quotque et quinam viri sint: - et meo in animo eximio habita-deliberatione, - considerem, si nos possimus contra-_eos_-stare, - soli sine aliis, an et conquiremus alios. - - 240 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - o pater, sane tuam magnam gloriam semper audiebam, - manibusque _te_ bellatorem esse, et prudentem consilio: - sed nimis magnum dixisti; stupor me tenet: nec liceret - viros duos cum-multis et fortibus pugnare. - 245 Procorum autem nec sane decas una, nec duæ solæ, - sed multo plures _sunt;_ cito autem scies hic numerum. - Ex Dulichio quidem duo et quinquaginta - juvenes selecti, sex vero _eos_ famuli comitantur: - ex Samo autem quatuorque et viginti viri sunt; - 250 et ex Zacyntho sunt viginti juvenes Achivorum; - ex ipsa vero Ithaca duodecim omnes optimi, - et cum ipsis simul est Medon præco, et divinus cantor, - et duo ministri, periti epulas-instruendi. - His si omnibus nos-offeramus intus versantibus, - 255 _vereor_ ne perquam-amare et graviter _eorum_ injurias - ulciscaris reversus. - Sed tu, si possis aliquem adjutorem excogitare, - considera, qui nobis auxilietur lubenti animo. - - Hunc autem rursus allocutus-est audens divinus Ulysses: - enimvergo ego dicam; tu vero attende et me audi, - 260 et considera, si nobis Minerva cum Jove patre - sufficiat, an aliquem alium adjutorem excogitem. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - boni sane isti _sunt_ adjutores, quos memoras, - alte quidem in nubibus sedentes; qui utique et aliis - 265 viris dominantur, et immortalibus diis. - - Hunc autem rursus allocutus-est audens divinus Ulysses: - haud quidem illi multo tempore seorsum aberunt - a-pugna forti, quando procis et nobis - in ædibus meis robur decernetur Martis. - 270 Sed tu quidem nunc vade, simul cum-aurora illucescente, - domum, et cum-procis insolentibus versare: - at me ad urbem subulcus postea ducet, - mendico misero similem, et seni. - Si autem me ignominia-afficiant in domo, tuum tamen carum cor - 275 tolerato in pectoribus, male patiente me. - Etiamsi vel per domum pedibus _me_ trahant foras, - vel telis percutiant: tu tamen inspiciens tolerato. - At sane cessare jube ab-inspientia, - lenibus verbis compellans; illi vero tibi nequaquam - 280 parebunt; jam enim ipsis adest fatalis dies. - [Aliud autem tibi dicam, tu vero in mente repone tua: - quando abundans-consiliis in mente _mihi_ ponet Minerva, - innuam quidem tibi ego capite; tu autem deinde, quum- - intellexeris, - quæcunque tibi in ædibus Martia arma jacent, - 285 in secessum alti thalami depone sublata, - omnia prorsus: at procos blandis verbis - palpare, quando te percontentur _arma_ desiderantes; - _dicens,_ Ex fumo deposui quoniam non-amplius illis similia-sunt, - qualia quondam ad-Trojam proficiscens reliquit Ulysses; - 290 sed fœdata-sunt, quantum ignis attigit vapor. - Insuper autem mihi hoc majus in mente posuit Saturnius, - ne qua vino-gravati, contentione concitata inter vos, - vos-invicem vulneretis, fœdetdisque convivium, - et nuptiarum-ambitum; ipsum enim allicit virum ferrum. - 295 Nobis vero solis duos enses, et duas hastas - relinque, et duo scuta-bubula manibus sumenda, - ut impetu-facto capiamus; illos autem postea - Pallas Minerva demulcebit, et providus Jupiter.] - Aliud autem tibi dicam, tu vero in mente repone tua; - 300 si vere meus es, et sanguinis nostri, - ne-quis postea Ulyssem audiat intus esse,[TR2] - neque etiam Laertes sciat hoc, nec subulcus, - nec quisquam domesticorum, neque ipsa Penelope: - sed soli, tuque egoque, mulierum cognoscamus ingenium: - 305 et aliquem famulorum virorum etiam tentemus; - tam ubi aliquis nos honoret et timeat animo, - quam qui non curet, teque parum-honoret, talis quum-sis. - - Hunc autem respondens allocutus-est splendidus filius: - o pater, sane meum animum et postea, opinor, - 310 cognosces; nequaquam enim animi-remissio me tenet: - sed neutiquam hoc emolumento ego fore puto - nobis ambobus; te vero considerare jubeo. - Diu enim sic vades unumquemque tentans - opera ipsorum adiens; illi autem in ædibus quieti - 315 opes devorant præter-modum, nec superest parsimonia. - Sed sane te mulieres ego explorare hortor, - quæque te parum-honorent, et quæ inculpatæ sint: - viros autem non ego per stabula vellem - nos explorare, sed postea hæc curare, - 320 si modo vere aliquod nosti Jovis signum ægidem-tenentis. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - At deinde in-Ithacam deducebatur navis bene-fabricata, - quæ tulerat Telemachum a-Pylo, et omnes socios: - hi vero quum jam portum valde-profundum intrassent, - 325 navem quidem ii nigram in terram traxerunt, - arma autem ipsis avexerunt magnanimi ministri; - statimque ad Clytii _domum_ ferebant perpulcra dona. - At præconem præmiserunt domum ad Ulyssis, - nuntium dicturum prudenti Penelopæ, - 330 quod Telemachus quidem in agro maneat, navem autem jusserit - ad-urbem inde-navigare; ut ne verita in animo - præstans regina teneras lacrimas defunderet. - Atque occurrerunt-sibi-invicem præco et divinus subulcus, - ejusdem gratia nuntii, dicturi mulieri. - 335 Sed quando jam pervenerant _in_ domum divini regis, - præco quidem medias inter ancillas dixit: - - Jam tibi, regina, dilectus filius venit. - Penelopæ autem dixit subulcus prope astans - omnia, quæcunque ei dilectus filius _ipsum_ jusserat loqui.[TR3] - 340 Ac postquam omne præceptum renuntiarat, - profectus-est ire ad sues; liquit autem septaque et domum. - - Proci vero tristati-sunt, dolueruntque in animo: - exiverunt autem domo præter magnum murum atrii, - atque illic ante januas sedebant. - 345 His vero Eurymachus, Polybi filius, incipiebat loqui: - - O amici, certe magnum opus superbe perfectum-est - Telemacho, iter hoc: putabamus autem ei non perfectum-iri. - Sed agite, navem nigram trahamus, quæ _sit_ optima; - inque _eam_ remiges marinos congregemus, qui citissime - 350 illis nuntient ocyus ut-domum redeant. - - Nondum totum dictum-erat, quando Amphinomus vidit navem, - conversus ex loco _suo,_ portum profundum intra, - velaque contrahentes, remosque manibus tenentes. - Suaviter autem ridens locutus-est inter-suos sodales: - - 355 Ne quem amplius nuntium jubeamus-ire; hi enim _jam sunt_ intus: - vel aliquis eis hoc dixit deorum, vel viderunt ipsi - navem prætervehentem, eam autem non potuerunt assequi. - - Sic dixit: illi autem ubi-surrexere, iverunt ad litus maris; - statim vero navem nigram in terram traxerunt, - 360 arma autem ipsis avexerunt magnanimi ministri. - Ipsi vero in concilium iverunt conferti, nec quemquam aliorum - sinebant, nec juvenum una-considere, nec senum. - Inter-hos autem Antinous locutus-est, Eupithei filius: - - Dii boni! ut hunc virum dii a-malo liberarunt! - 365 Die quidem speculatores sedebant in cacuminibus ventosis, - semper alii-post-alios; simul autem cum-sole occidente, - nunquam in terra noctem peregimus, sed in ponto - navi veloci navigantes, exspectabamus Auroram divinam, - Telemacho insidiantes, ut interficeremus captum - 370 ipsum: hunc autem tunc quidem abduxit domum deus. - Nos vero hic ei consultemus gravem interitum, - Telemacho; neque nos subterfugiat: non enim puto, - eo quidem vivente, perfectum-iri hæc opera. - Ipse enim peritus _est_ consilioque menteque: - 375 cives autem non-amplius omnino nobis gratificantur. - Sed agite, antequam ille congregarit Achivos - in concionem; (nequaquam enim remisse-acturum ipsum puto, - sed iram fovebit, dicetque inter omnes, exsurgens, - quod ei cædem gravem struebamus, neque assecuti-sumus: - 380 illi autem non laudabunt audientes mala opera: - _metuoque,_ ne-quod malum faciant et nos expellant - terra nostra, alium vero adeamus populum:) - sed prævertamus _eum_ interficiendo in agro procul ab-urbe, - vel in via: victum autem ipsi et possessiones habeamus, - 385 divisas æqualiter inter nos; ædes vero demum - illius matri dederimus habendas et _ei_ quicunque _eam_ duxerit. - Sin autem vobis hic sermo displicet, sed mavultis - ipsumque vivere et habere paterna omnia, - ne ei deinceps opes affatim animo-gratas comedamus, - 390 hic congregati, sed ex domo _sua_ unusquisque - ambiat _eam_ sponsaliis petens; illa vero deinde - nupserit _ei,_ qui plurima dederit, et fatalis venerit. - - Sic dixit: hi autem omnes muti facti-sunt silentio. - His vero Amphinomus concionatus-est et dixit, - 395 Nisi splendidus filius, Aretiadæ regis: - qui quidem ex Dulichio tritici-feraci, herbosa, - dux-erat procis, maxime autem Penelopæ - placebat sermonibus; mente enim utebatur bona: - qui ipsis bene-cupiens concionatus-est, et dixit: - - 400 O amici, non equidem interficere velim - Telemachum; grave vero genus regium est - interficere: sed primum deorum interrogemus consilia. - Si quidem probent Jovis magni jura, - ipseque interficiam, aliosque omnes jubebo: - 405 sin vero avertant dii, quiescere suadeo. - - Sic dixit Amphinomus; illis autem placebat sermo. - Statim deinde quum-surrexissent, iverunt in domum Ulyssis: - advenientesque, considebant in politis sedibus. - - At rursus aliud cogitavit prudens Penelope, - 410 procis ut-se-ostenderet violentam insolentiam _animis_ - habentibus. - Resciverat enim de-sui filii in ædibus _patranda_ cæde; - præco enim ei dixit Medon, qui audierat consilia. - Profectaque-est ire ad-domum cum famulis mulieribus. - Sed quando jam ad procos pervenit divina inter-mulieres, - 415 stetit ad postes domus affabre structæ, - genis obtendens nitida redimicula; - Antinoum vero increpabat, verbumque dixit et elocuta-est: - - Antinoe, insolentiam habens, mali-machinator; atqui te dicunt - in populo Ithacæ inter æquales esse optimum - 420 consilio et verbis; tu vero nequaquam talis eras. - Insane, cur autem tu Telemacho fatumque mortemque - struis, nec supplices curas, quibus utique Jupiter - testis _est injuriarum?_ non vero fas _est_ mala suere sibi- - invicem. - An non nosti, quando huc pater tuus venit fugiens, - 425 populum veritus? jam enim irati-erant valde, - quoniam prædones comitatus Taphios - malo-affecerat Thesprotos; hi vero nobis amici erant: - illum inde volebant occidere, et perdere _ejus_ carum cor, - et victum consumere sufficientem magnum: - 430 verum Ulysses inhibebat et retinebat, cupientes licet. - Hujus nunc domum ignominiose comedis, ambisque uxorem, - filiumque interficis, meque magno dolore-afficis: - sed te cessare hortor et jubere alios _cessare._ - - Hanc autem rursus Eurymachus, Polybi filius, contra allocutus- - est: - 435 filia Icarii, prudens Penelope, - confide, ne tibi hæc in mente tua curæ-sint. - Non est hir vir, neque erit, neque fuerit, - qui Telemacho tuo filio manus inferat, - vivente quidem me et super terra vidente. - 440 Sic enim edico, et sane perfectum erit: - statim ei sanguis ater fluet circum hastam - nostram; quoniam et mihi urbium-vastator Ulysses - sæpe, genibus suis _me_ imponens, carnem assam - in manibus posuit, præbuitque vinum rubrum. - 445 Ideo mihi Telemachus omnium multo carissimus est - virorum: nec quicquam ipsum mortem timere jubeo - a procis certe; divinitus autem _evenientem_ non est effugere. - - Sic dixit animum-addens; ei autem struebat ipse mortem. - Illa autem quum-ascendisset in-cœnaculum splendidum, - 450 flebat inde Ulyssem, dilectum maritum, donec ei somnum - dulcem palpebris immisit cæsiis-oculis Minerva. - - Vespertinus autem Ulyssi et filio divinus subulcus - advenit: hi vero inde cœnam scite parabant, - sue mactato anniculo. At Minerva, - 455 prope astans, Laertiaden Ulyssem - virga percussum, iterum fecit senem, - turpiaque vestimenta induit circa corpus; ne eum subulcus - cognosceret coram intuitus, et prudenti Penelopæ - iret nuntiatum, neque mente contineret. - - 460 Ad hunc Telemachus prior sermonem dixit: - venisti, divine Eumæe. Quænam jam fama est per urbem? - num jam proci eximii intus sunt _reversi_ - ex insidiis? an adhuc me denuo observant domum euntem? - - Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - 465 non curæ-erat mihi hæc inquirere et interrogare, - per-urbem incedenti: citissime me animus jussit, - nuntio dicto, rursus huc redire. - Occurrit autem mihi a sociis nuntius velox, - præco, qui jam primus verbum tuæ matri dixit. - 470 Aliud vero utique hocce novi: hoc enim vidi oculis. - Jam super urbem, ubi Mercurialis collis est, - eram profectus, quando navem velocem vidi descendentem - in portum nostrum; multi autem erant viri in ipsa: - gravataque-erat scutis, et hastis utrinque-acutis: - 475 et ipsos putavi illos esse; neque-vero quicquam scio. - - Sic dixit; subrisit autem sacra vis Telemachi, - patrem oculis intuitus; vitabat autem subulcum. - - Hi vero ubi jam cesserant ab-opere, appararantque convivium, - convivati-sunt; nec quicquam animus indigebat convivio æquo. - 480 Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - de-lectoque cogitarunt, et somni donum cepere. - - - [TR1] "habenti," -> "habenti." - [TR2] "esse." -> "esse," - [TR3] "loqui," -> "loqui." - - - - - Odysseæ XVII.—Telemachi reditus Ithacam. - -ARGUMENT: - -Telemachus returning to the city, relates to Penelope the sum of his -travels. Ulysses is conducted by Eumaeus to the palace, where his old -dog Argus acknowledges his master, after an absence of twenty years, -and dies with joy. Eumaeus returns into the country, and Ulysses -remains among the suitors, whose behaviour is described. - -TEXT: - - 1 Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - tum jam inde sub pedibus ligavit pulcros calceos - Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini: - sumsit autem validam hastam, quæ ei manibus apta-erat, - 5 ad-urbem iturus, et suum allocutus-est subulcum: - - Pater, nempe ego vadam in urbem, ut me mater - videat; non enim ipsam ante cessaturam puto - a-ploratuque tristi, fletuque lacrimoso, - quam ipsum me aspexerit; sed tibi-quidem sic præcipio: - 10 hospitem infelicem duc in urbem, ut illic - victum mendicet: dabit autem ei, quicunque voluerit, - panem et poculum: mihi vero haudquaquam licet omnes - homines sustinere, habenti quidem dolores animo. - Hospes autem si valde irascatur, gravius _hoc_ ipsi - 15 erit: certe enim mihi gratum _est_ vera loqui. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o amice, neque sane ipse detineri cupio: - mendico melius est in urbe, quam in agris, - cibum mendicare; dabit autem mihi, quicunque voluerit. - 20 Non enim, apud stabula ut-maneam, amplius ea-ætate, sum - quo imperanti hero in-omnibus paream. - Sed vade; me vero ducet vir hic, quem tu jubes, - statim, postquam igne caluero, teporque factus-fuerit; - valde enim hæc vestimenta habeo mala: _cavendum_ ne me conficiat - 25 frigus matutinum; procul autem urbem dicitis esse. - - Sic dixit: Telemachus vero per stabulum ivit, - velociter pedibus progrediens; mala autem procis serebat. - Sed postquam pervenerat ad-ædes habitantibus-commodas, - hastam quidem statuit ad columnam inclinans, - 30 ipse autem intro ibat, et transgressus-est lapideum limen. - - Hunc vero longe prima vidit nutrix Euryclea, - pelles sternens sedibus in artificiosis. - Lacrimans autem deinde recta _ad eum_ ivit; circumque aliæ - ancillæ Ulyssis audentis-animi congregabantur, - 35 et osculabantur _ei_ amplectantes caputque et humeros. - - Atque egrediebatur e thalamo prudens Penelope, - Dianæ similis, aut aureæ Veneri: - circum vero filium dilectum jecit brachia lacrimans; - osculataque-est ipsi caputque et ambo lumina pulcra, - 40 et ejulans verbis alatis _eum_ allocuta-est: - - Venisti, Telemache, dulcis lux! Non te amplius ego - visuram _me_ putabam, postquam iveras nave in-Pylum - clam, me invita, dilecti ad-quærendam patris famam. - Sed age mihi narra, quemadmodum tibi-contigit videre. - - 45 Illam autem rursus Telemachus prudens contra allocutus est: - mater mea, ne mihi fletum excita, neu mihi cor - in pectoribus commove, elapso licet grave exitium: - sed lota, puris corpori vestimentis sumtis, - [in cœnaculum ubi-ascenderis cum famulis mulieribus,] - 50 vove omnibus diis perfectas hecatombas - _te_ sacrificaturam, sicubi Jupiter vindictæ opera perfecerit. - At ego ad-forum transibo, ut vocem - hospitem, qui me illinc una secutus-est huc venientem. - Illum quidem ego præmisi cum eximiis sociis; - 55 Piræum autem ipsum jussi ad domum ducentem - cum-cura amice-tractare et honorare, donec _ipse_ venissem. - - Sic igitur locutus-est; huic vero non-evolans erat sermo - (_i.e. tacuit_). - Ipsa vero lota, puris corpori vestimentis sumtis, - vovebat omnibus diis perfectas hecatombas - 60 _se_ sacrificaturam, sicubi Jupiter vindictæ opera perficeret. - - Telemachus autem deinde per domum _transiens_ exivit, - hastam habens: unaque eum canes pedibus veloces sequebantur. - Divinam autem gratiam in-eum defudit Minerva; - eumque inde omnes populi advenientem admirabantur. - 65 Circa vero ipsum proci illustres congregabantur, - bona prædicantes, mala autem mentibus profunde-cogitabant. - Atque ille horum quidem inde declinabat magnum cœtum, - sed, ubi Mentor sedebat, et Antiphus, et Halitherses, - qui-quidem ei a principio paterni erant amici, - 70 illic consedit adiens: illi autem interrogabant singula. - Ad-hos vero Piræus hasta-inclytus prope venit, - hospitem ducens ad-concionem per urbem: neque adhuc diu - Telemachus ab-hospite procul aversus-erat, sed ei astitit. - Hunc et Piræus prior sermone allocutus-est: - - 75 Telemache, statim jube-ire meam ad domum mulieres, - ut tibi dona remittam, quæ tibi Menelaus dedit. - - Illum autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - Priæe, non enim scimus, quomodo erunt hæc opera. - Si forte me proci illustres in ædibus - 80 clam interfecto, paterna omnia diviserint, - ipsum habentem te malo _iis_ frui, quam aliquem horum: - sin autem ego his cædem et mortem struxero, - tum demum mihi gaudenti fer ad ædes gaudens. - - Sic locutus, hospitem ærumnosum duxit in domum. - 85 Ac postquam pervenerant ad-ædes habitantibus-commodas, - lænas quidem deposuerunt in soliisque sedibusque; - inque balnea ingressi bene-polita lavati-sunt. - Hos autem postquam famulæ laverant et unxerant oleo, - circum _eos_ deinde lænas villosas jecerunt et tunicas; - 90 e balneoque _ipsi_ egressi in soliis consedere. - Aquam autem ancilla gutturnio infundebant ferens, - pulcro, aureo, super argenteum lebetem, - ad-lavandum; juxtaque politam extendit mensam. - Panem autem verecunda proma apposuit ferens, - 95 ferculis multis impositis, largiens de-præsentibus. - Mater vero ex-adverso sedebat ad postes domus - solio inclinata, tenuia pensa versans. - Hi autem ad cibos paratos appositos manus porrigebant. - Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, - 100 illis sermones exorsa-est prudens Penelope: - - Telemache, sane ego in-cœnaculum ubi-ascendero, - decumbam in lectum, qui mihi luctuosus factus-est, - semper lacrimis meis imbutus, ex quo Ulysses - abiit cum Atridis ad Ilium: nec mihi sustinuisti, - 105 antequam venirent proci illustres in hanc domum, - reditum tui patris aperte dicere, sicubi audivisti. - - Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - enimvero ego tibi, mater, verum enarrabo. - Ivimus inque Pylum, et _ad_ Nestorem, pastorem virorum; - 110 exceptum autem me ille in excelsis ædibus - cum-cura amice-tractabat, tanquam pater suum filium, - reversum sero recens aliunde: sic me ille - sedulo curabat, _ipse_ cum filiis gloriosis. - At de-Ulysse audentis-animi minime dicebat, - 115 _nec_ vivo nec mortuo, terrestrium ex-ullo _se_ audivisse: - sed me ad Atriden, hasta-inclytum Menelaum, - cum-equis demisit et curribus coagmentatis. - Illic vidi Argivam Helenam, cujus gratia multa - Argivi Trojanique deorum voluntate laborarunt. - 120 Interrogabat vero statim deinde bello strenuus Menelaus, - cujusnam _rei_ indigens venissem Lacedæmonem divinam: - at ego ei omnem veritatem enarravi: - et tunc me verbis respondens allocutus-est: - - Dii-boni! profecto valde fortis viri in lecto - 125 voluerunt cubare, imbelles ipsi quum-sint. - Sicut autem quando in lustro cerva fortis leonis - hinnulos ubi-cubare-fecerit recens-natos, lactentes, - saltus investigat et valles herbosas - pascens, hic vero statim suum ingressus-est cubile, - 130 ambobusque illis sævam mortem infert: - ita Ulysses illis sævam mortem inferet. - Utinam enim, Jupiter pater, et Minerva, et Apollo, - talis existens, qualis olim bene-ædificata in Lesbo - ex contentione cum-Philomelide luctatus-est surgens, - 135 prostravitque _eum_ fortiter, gavisi-sunt autem omnes Achivi; - talis existens cum-procibus versaretur Ulysses; - omnes et brevis-ævi fierent et amaris-nuptiis. - Ista vero, quæ me interrogas et precaris, non ego - alia præter _verum_ dixero declinando, nec _te_ decipiam: - 140 sed quæ quidem mihi dixit senex marinus verax, - horum nullum tibi ego celabo verbum, neque occultabo. - Dixit ipsum is in insula _se_ vidisse duros dolores habentem, - Nymphæ in ædibus Calypsus, quæ ipsum necessitate - detinet: ille vero non potest suam in-patriam terram venire: - 145 non enim ei adsunt naves remigio-instructæ et socii, - qui ipsum devehant super lata dorsa maris. - - Sic dixit Atrides, hasta-inclytus Menelaus. - His peractis redii: dederunt autem mihi ventum-secundum - immortales, qui me celeriter dilectam in patriam misere. - - 150 Sic dixit: illi autem animum in pectoribus commovebat. - Inter-hos vero et locutus-est Theoclymenus deo-similis: - - O uxor veneranda Laertiadæ Ulyssis, - nempe ille non clare novit; meo autem attende sermoni: - vere enim tibi vaticinabor, neque occultabo. - 155 Sciat nunc Jupiter primum deorum, hospitalisque mensa - focusque Ulyssis eximii, ad-quem veni, - quod sane Ulysses jam in patria terra - sedens, vel reptans, hæc audiens mala opera, - est, at procis malum omnibus serit: - 160 talem ego avem bonis-transtris-instruca in navi - sedens observavi, et Telemacho nuntiavi. - - Hunc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - utinam enim hoc, hospes, verbum perfectum esset: - ita cito sentires amicitiamque, multaque dona _acciperes_ - 165 ex me, ut aliquis te occurrens beatum-diceret. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Proci autem ante Ulyssis domum - discis delectabantur et hastilibus jaculantes, - in fabrefacto pavimento, ubi pridem insolentiam exercebant.[TR1] - 170 Sed quando jam cœnæ-tempus erat, et advenerunt pecudes - undique ex agris (ii autem agebant _eas,_ qui et antea): - tum vero ipsis dixit Medon; hic etenim maxime - placebat præconum, et ipsis aderat in-convivio: - - Juvenes, postquam-jam omnes delectati-estis animo certaminibus, - 175 ite ad ædes, ut paremus convivium: - nequaquam enim malum _est_ in tempore cœnam capere. - - Sic dixit: illi autem surgentes abibant, parebantque sermoni. - Ac postquam venerant in-ædes habitantibus-commodas, - lænas quidem deposuerunt in sedilibusque soliisque; - 180 ipsi autem mactabant oves magnas et pingues capras, - mactabantque sues pingues, et bovem armentalem, - convivium parantes. Illi vero ex agro ad-urbem - properabant-ire, Ulyssesque et divinus subulcus. - Inter-eosque sermones exorsus-est subulcus, princeps virorum: - - 185 Hospes, quia jam subinde ad-urbem ire cupis - hodie, sicut jussit dominus meus (certe te ego - hic mallem stabulorum custodem relictum-esse: - sed illum vereor, et timeo, ne me postea - objurget: graves vero dominorum sunt increpationes): - 190 sed age nunc eamus: jam enim præteriit maxima-ex-parte - dies; at cito tibi ad vesperam frigidius erit. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - cognosco, sapio; hæc jam intelligenti præcipis. - Sed eamus; tu autem deinde perpetuo præi. - 195 Da vero mihi, sicubi baculum tibi cæsum est, - ad-innitendum; quoniam dicitis valde-lubricam esse viam. - - Dixit, et circum humeros turpem sibi-jaciebat peram - crebris-locis laceram; inerat vero tortile lorum-ad-suspendendum. - Eumæus autem inde ei baculum animo-gratum dedit. - 200 Hi iverunt: stabulum vero canes et pastores viri - custodiebant, pone manentes; ipse autem in urbem ducebat regem, - mendico misero similem et seni, - _baculo_ innitentem: turpia autem circa corpus vestimenta - indutus-erat. - - Sed quando jam vadentes viam per asperam - 205 urbem prope erant, et ad fontem pervenerant - structum, pulcre-fluentem, unde aquabantur cives, - quem fecit Ithacus, et Neritus, ac Polyctor; - circum vero alnorum aquis-nutritarum erat nemus, - undique rotundum, defluebatque frigida aqua - 210 alte ex petra: ara autem supra facta-erat - Nympharum, ubi omnes sacra-faciebant viatores: - illic ipsos assecutus-est filius Dolii Melantheus, - capras agens, quæ omnibus antecellebant gregibus, - cœnam procis; duo autem una sequebantur pastores. - 215 Illos autem conspicatus increpuit, verbum dixit et elocutus-est, - vehementer et indigne: commovebat ver cor Ulyssis: - - Nunc quidem sane cum-maxime malus malum ducit: - adeo semper similem ducit deus ad similem. - Quonam jam hunc voracem ducis, nihili subulce, - 220 mendicum molestum, conviviorum contaminatorem? - qui multis postibus astans atteret humeros, - petens frusta, non tripodas, neque lebetas; - hunc si mihi dares stabulorum custodem ut-relinquam, - chortisque-curator ut-sit, frondemque hædis ferat; - 225 _tum_ serum bibens, magnum _sibi_ femur efficeret. - Sed quandoquidem sane opera mala didicit, non volet - opus-rusticum obire, sed mendicans per populum - mavult petendo pascere suum ventrem insatiabilem. - Verum tibi edico, hoc vero et perfectum erit: - 230 si iverit ad ædes Ulyssis divini, - multa ei circum caput _jacta_ scabella virorum e manibus - latera deterent per domum percussi. - - Sic dixit, et accedens _ei_ calce insultavit per-insipientiam - in-coxam; nec-tamen ipsum a-semita deturbavit, - 235 sed _is_ manebat firme; ac deliberabat Ulysses, - utrum irruens baculo animum _ei_ eriperet, - an ad terram dejiceret caput, circa-solum sublato. - Sed pertulit, animoque cohibuit-se; illum vero subulcus - increpuit contra intuitus; valdeque precatus-est, manibus - sublatis: - - 240 Nymphæ fontanæ, filiæ Jovis, si-unquam Ulysses - vobis femora combussit, cooperta pingui adipe, - agnorum et hædorum, hoc mihi perficite votum, - ut veniat quidem ille vir, adducat autem ipsum deus: - ita tibi fastus utique dissiparit omnes, - 245 quos nunc contumeliosus fers, vagans semper - per urbem; at pecudes mali perdunt pastores. - - Hunc autem rursus allocutus-est Melanthius, pastor caprarum: - dii boni! quale dixit canis, exitiosa sciens! - quem aliquando ego in navi bonis-transtris nigra - 250 agam longe ab-Ithaca, ut mihi opes multas _venditus_ paret. - Utinam enim Telemachum interficeret argenteo-arcu-Apollo - _sic_ hodie in ædibus, vel a procis domaretur, - sicut Ulyssi quidem procul periit reditus dies. - - Sic locutus, hos quidem liquit illic, lente euntes, - 255 at ipse abivit; valde autem celeriter ad ædes pervenit regis. - Statim autem introivit, et inter procos consedit, - e-regione Eurymachi; hunc enim diligebat maxime. - Ei quidem carnium partem apposuerunt _ii_ qui ministrabant; - panem autem verecunda proma apposuit ferens, - 260 ad-comedendum. Prope vero Ulysses et divinus subulcus - steterunt venientes; circumvenit autem ipsos sonus - citharæ cavæ: nam illis incipiebat canere - Phemius: atque ille manu prehensum allocutus-est subulcum: - - Eumæe, certe omnino hæ _sunt_ ædes pulcræ Ulyssis: - 265 facile autem dignoscendæ sunt etiam inter multas visu. - Ex aliis aliæ _ædes_ sunt: instructa-est autem ei aula - muro et septis: januæ vero bene-obseptæ sunt - bifores; haud-quisquam eam vir insultaverit. - Cognosco autem, quod multi in ipsa convivia instruunt - 270 viri; quoniam nidor quidem ascendit, intus autem cithara - sonat, quam utique convivio dii fecerunt sociam. - - Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - facile nosti; quippe neque in-aliis quidem _rebus_ es stultus. - Sed age jam consultemus, quomodo futura-sint hæc opera.[TR2] - 275 Vel tu primus ingredere ædes habitantibus-commodas, - inferque-te procis; ego autem relinquar hic: - si vero vis, mane, egoque ibi præ: - neu tu morare, ne-quis te extra conspicatus - vel percutiat, vel pellat; hæc te considerare jubeo. - - 280 Huic autem respondit deinde audens divinus Ulysses: - cognosco, sapio; hæc jam intelligenti præcipis. - Sed i præ, ego autem relinquar hic. - Non enim omnino plagarum inscius _sum,_ neque ictuum: - patiens mihi animus, quoniam mala multa passus-sum - 285 undis et bello; cum illis et hoc quoque fiat. - Ventrem autem haudquaquam licet abscondere avidum, - perditum, qui multa mala hominibus dat: - cujus gratia et naves bonis-transtris-instructæ armantur, - pontum super infructuosum, mala inimicis ferentes. - - 290 Sic hi quidem talia inter se dicebant. - Atque canis caputque et aures jacens erexit, - Argus, Ulyssis audentis-animi, quem quondam ipse - nutrivit quidem, neque _eo_ fruitus-est; prius vero ad Ilium - sacrum - abiit. Hanc autem antea ducere-solebant juvenes viri - 295 capras in silvestres, et cervos, et lepores: - tum vero jacebat neglectus, absente domino, - in multo stercore, quod ei antes fores - mulorumque boumque abunde fusum-erat; donec auferrent - servi Ulyssis prædium magnum stercoraturi: - 300 illic canis jacebat Argus, plenus ricinorum. - Tunc vero, ut agnovit Ulyssem prope stantem, - cauda quidem iste adulatus-est, et aures dejicit ambas; - prope autem non-amplius tum potuit suum dominum - venire: at hic seorsum conspicatus abstersit lacrimam, - 305 facile latens Eumæum; statim autem interrogabat sermone: - - Eumæe, certe omnino mirandum, canis hic jacet in fimo; - pulcer quidem corpore est, at hoc non clare scio, - si utique et velox fuerit cursu cum forma hac, - an sic, quales quidem mensales canes virorum - 310 sunt; deliciarum vero gratia _eos_ nutriunt domini. - - Hunc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - et sane viri canis hic _est_ procul mortui. - Si talis esset _nunc_ et corpore, atque etiam operibus, - qualem ipsum Trojam profectus reliquit Ulysses, - 315 statim admirareris, conspicatus velocitatem et robur. - Nequaquam enim effugiebat densæ in-profundis silvæ - bellua, quamcunque egisset; nam etiam vestigiis _eas_ perquam- - cognovit: - nunc autem tenetur malo: dominus vero seorsum a-patria - periit; hunc autem mulieres negligentes non curant. - 320 Servi vero, quando non-amplius imperant domini, - non-amplius postea volunt justa operari. - Dimidium enim virtutis aufert late-sonans Jupiter - viro, quando ipsum servilis dies corripuerit. - - Sic locutus, intravit ædes habitantibus-commodas; - 325 ivit autem recta per-domum ad procos illustres. - Argum vero deinde fatum occupavit atræ mortis, - statim ut-viderat Ulyssem vigesimo anno. - - Longe autem primus vidit Telemachus deo-similis - venientem per domum subulcum; cito autem deinde _ei_ - 330 innuit, ad se vocans: isque ubi-circumspexerat, cepit sellam - jacentem, ubi coquus insidere-solebat, carnes multas - distribuens procis, in domo convivantibus: - hanc deposuit ferens ad Telemachi mensam - ex-adverso; ibi vero ipse insedit: ei autem deinde præco - 335 partem sumtam apposuit, e canistroque panem sublatum. - - Proxime autem post illum ingressus-est ædes Ulysses, - mendico misero similis et seni, - _baculo_ innitens; ac turpia circa corpus vestimenta indutus- - erat. - Sedebat autem super fraxineum limen intra fores, - 340 acclinatus posti cupresseo, quem quondam faber - poliverat scite et ad perpendiculum exegerat. - Telemachus vero ad se vocatum allocutus-est subulcum, - panemque totum ubi-sumserat perpulcro ex canistro, - et carnes, quantum ei manus capiebant comprehendenti: - - 345 Da hospiti hæc ferens, _inquit,_ ipsumque jube - mendicare prorsus omnes obeuntem procos: - pudor autem non _est_ bonus indigenti viro ut-adsit. - - Sic dixit: ivit autem subulcus, postquam sermonem audierat; - prope vero stans verba alata _Ulyssi_ dixit: - - 350 Telemachus tibi, hospes, dat hæc, et te jubet - mendicare, prorsus omnes obeuntem procos: - pudorem autem non bonum dicit esse vero mendico. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - Jupiter rex, _fac_ Telemachum mihi inter viros beatum esse; - 355 et ei omnia fiant quæcunque mente sua agitat. - - Dixit, et ambabus _manibus_ accepit, et deposuit - ibidem, ante pedes, turpi super pera. - Comedebat autem, quamdiu cantor in ædibus canebat. - Quando ille cœnaverat, tum cessavit divinus cantor; - 360 proci vero tumultuati-sunt per-ædes. At Minerva, - prope astans, Laertiaden Ulyssem - concitavit, ut panes a procis colligeret, - cognosceretque, quinam essent justi, quique injusti: - sed neque sic quemquam exemtura-erat malo. - 365 Profectusque-est ire petiturus dextrorsum a-viro quoque, - undique manum porrigens, tanquam si mendicus olim fuisset. - Hi vero miserantes dabant, et admirabantur ipsum; - inter-seque interrogabant, quisnam esset, et unde venisset. - His autem locutus-est Melanthius, pastro caprarum: - - 370 Audite me, proci inclytæ reginæ, - hoc super hospite; profecto enim ipsum antea vidi: - nempe ei huc subulcus dux-fuit: - ipsum autem non clare scio, unde _se_ genere profiteatur esse. - - Sic dixit: Antinous autem verbis objurgavit subulcum: - 375 o notissime subulce, cur vero tu hunc in-urbem - duxisti? an non satis nobis errones sunt et alii, - mendici molesti, conviviorum contaminatores? - an parvis-pendis, quod tibi victum comedunt domini - hic congregati, tu vero etiam alicunde hunc vocasti? - - 380 Eum autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - Antinoe, non quidem bona, etiamsi strenuus sis, loqueris: - quis enim demum hospitem vocat aliunde ipse _eum_ adiens, - alium scilicet, nisi eorum _aliquem,_ qui artifices-sunt, - vatem, vel medicum malorum, vel fabrum lignorum, - 385 vel etiam divinum cantorem, qui delectet canens? - hi enim vocati utique _sunt_ hominum super immensa terra: - mendicum vero nemo vocarit, attriturum se ipsum. - Sed semper difficilis super omnes es procos - servis Ulyssis, præcipue vero mihi; at ego - 390 non curo, quamdiu mihi prudens Penelope - vivit in ædibus, et Telemachus deo-similis. - - Illum autem rursus Telemachus prudens contra allocutus est: - tace, ne mihi huic responde multum verbis; - Antinous autem consuevit male irritare semper - 395 verbis asperis, incitatque etiam alios. - - Dixit, et Antinoum verbis alatis allocutus-est: - Antinoe, profecto me bene, pater sicuti filium, curas, - qui _me_ hospitem jubes a domo pellere - verbo violento: ne hoc deus perfecerit! - 400 Da ei _aliquid_ sumtum; non tibi invideo; jubeo enim ego: - neu jam matrem meam verere hac-_in_-re, neu quemquam alium - servorum, qui in ædibus _sunt_ Ulyssis divini. - Sed non tibi talis _est_ in pectoribus cogitatio: - ipse enim comedere multo mavis, quam dare alii. - - 405 Illuma utem rursus Antinous respondens allocutus-est: - Telemache altiloque, animo indomite, quale dixisti! - Si ei tantum omnes præberent proci, - etiam ipsum tres menses procul-hinc domus detineret. - - Sic igitur dixit; et scabellum prehensum ostendit-desub mensa, - 410 jacens, cui quidem imponebat nitidos pedes epulans. - Ceteri autem omnes dabant impleveruntque inde peram - pane et carnibus: cito sane et erat Ulysses, - rursus ad limen profectus, dona gustaturus Achivorum: - stetit autem juxta Antinoum, etipsum sermone allocutus-est: - - 415 Da, amice; haud quidem mihi videris pessimus Achivorum - esse, sed optimus, quoniam regi similis-es. - Ideo te oportet dare, et melius, quam alii quidem, - de-pane; ego autem te laudabo per immensam terram. - Etenim ego aliquando domum inter homines habitam - 420 beatus divitem, et sæpe dabam erroni - tali, qualiscunque esset, et cujuscunque _rei_ indigens venisset: - erant autem _mihi_ servi valde plurimi, aliaque multa, - quibus quidem bene vivunt _homines,_ et divites vocantur. - Sed Jupiter pessumdedit Saturnius (voluit enim fere), - 425 qui me cum latronibus multivagis impulit - in-Ægyptum ire, longum iter, ut perirem: - statui vero in Ægypto fluvio naves utrinque-recurvas. - Tunc quidem ego hortabar dilectos socios - illic apud naves ut-manerent et naves tuerentur; - 430 speculatores autem ad speculas jussi ire. - Hi vero insolentiæ cedentes, obsecuti impetui suo, - cito admodum Ægyptiorum virorum perpulcros agros - populabantur, ac mulieres abducebant et infantes liberos, - ipsosque interficiebant: cito vero in-urbem pervenit clamor. - 435 Illi autem clamorem audientes simul cum aurora apparente - venerunt; impletusque-est totus campus peditibusque et equis, - ærisque fulgore: Jupiter autem gaudens-fulmine - fugam meis sociis malam immisit; nec quisquam sustinuit - consistere contra; circùm enim mala undique stabant. - 440 Ibi nostrûm multos quidem interfecerunt acuto ære, - alios vero abduxerunt vivos sibi operaturos necessitate. - At me in Cyprum hospiti dederunt obviam-facto, - Dmetori Iasidæ, qui Cypro potenter imperabat: - inde demum nunc huc venio, damna patiens. - - 445 Huic autem rursus Antinous respondit, dixitque: - quis deus hanc pestem adduxit, convivii molestiam? - sta sic in medium _profectus,_ mea procul a mensa, - ne cito in-amaram Ægyptum et Cyprum venias: - adeo quidam audax et impudens es mendicus. - 450 Ordine omnibus astas: hi autem dant - temere; quia nulla _est_ parsimonia, nec miseratio - de-alienis largiendi; quoniam adsunt multa cuique. - - Hunc autem retrogressus allocutus-est ingeniosus Ulysses: - dii boni! haud ergo tibi cum forma etiam mens erat: - 455 non tu-sane ex domo tuo supplici vel salem dares, - qui nunc alienis assidens, haud-quicquam mihi sustinuisti - de-pane delibatum dare; multa autem adsunt. - - Sic dixit; Antinous vero iratus-est in-corde magis, - et ipsum torve intuitus verbis alatis allocutus-est: - - 460 Nunc jam te non-amplius bene ex domo certe puto - retro cessurum, quandoquidem jam et opprobria dicis. - - Sic dixit; et scabello prehenso _ei_ feriit dextrum humerum, - extimum in dorsum: is autem stetit tanquam rupes, - firmiter; nec sane ipsum commovit ictus Antinoi; - 465 sed tacite movit caput, mala profunde-cogitans. - Rursus autem ad limen profectus desidebat, atque inde peram - deposuit bene-plenam: inter procos vero locutus-est: - - Audite me, proci inclytæ reginæ, - ut dicam, quæ me animus in pectoribus jubet. - 470 Nequaquam quidem dolor est in mente, neque omnino luctus, - quando vir, pro suis pugnans possessionibus, - percutitur, vel pro bovibus, vel candidis ovibus: - at me Antinous percussit ventrem ob malum, - perditum, qui multa mala hominibus dat. - 475 Sed sicubi mendicorum quidem dii et Erinnyes sunt, - Antinoum ante nuptias finis mortis deprehendat. - - Hunc autem rursus Antinous allocutus-est, Eupithei filius: - comede tranquillus, hospes, sedens, aut abi alio; - ne te juvenes per ædes trahant, qui-talia loquaris, - 480 vel pede, vel etiam manu; lacerent autem totum. - - Sic dixit: illi vero omnes vehementer indignati-sunt; - sic autem aliquis dicebat juvenum superbientium: - - Antinoe, non bene quidem percussisti infelicem erronem, - perdite; si forte quis cœlestis deus sit! - 485 Etenim dii, hospitibus similes peregrinis, - omnimodos se-ferentes, versantur-per urbes, - hominum insolentiamque et æquitatem inspicientes. - - Sic igitur dicebant proci: ille autem non curabat verba; - Telemachus vero in corde quidem magnum luctum alebat - 490 de-percusso; nec tamen lacrimam humi demisit e palpebris, - sed tacite movit caput, mala profunde cogitans. - - Hunc autem postquam audiverat prudens Penelope - percussum in domo, inter ancillas proinde dixit: - - Utinam sic ipsum te percuteret inclytus-arcu Apollo. - 495 Hanc autem rursus Eurynome œconoma sermone allocuta-est: - - Si enim votis exitus nostris adesset, - haud quisquam horum ad-Auroram pulcro-solio perveniret. - - Hanc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - nutrix, inimici quidem _sunt_ omnes, quoniam mala machinantur; - 500 Antinous vero maxime atræ morti similis-est. - Hospes quidem infelix vagatur per domum, - a-viris petens; egestas enim _eum_ jubet; - ibi ceteri quidem omnes impleveruntque, dederuntque; - hic autem scabello _ei_ extimum percussit dextrum humerum. - - 505 Hæc quidem sic loquebatur inter famulas mulieres, - sedens in thalamo; at cœnabat divinus Ulysses: - illa autem ad-se vocatum allocuta-est divinum subulcum: - - Vade, divine Eumæe, profectus hunc hospitem jube - venire, ut aliquatenus ipsum conveniam et interrogem, - 510 sicubi de-Ulysse audentis-animi vel audiverit, - vel _eum_ viderit oculis: multivago enim similis-est. - - Hanc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - utinam enim tibi, regina, tacerent Achivi: - qualia hic loquitur, _his_ mulceretur tibi carum cor. - 515 Tres enim jam ipsum noctes habui, tres autem dies detinui - in casa: primum enim ad-me venit, a-nave aufugiens; - sed nondum calamitatem absolvit suam narrans. - Sicut autem quando cantorem vir aspicit, qui ex diis - canit doctus carmina delectabilia mortalibus, - 520 hunc autem insatiabiliter cupiunt audire, quando canit: - sic me ille mulcebat assidens in ædibus. - Dicit autem _se_ Ulyssis hospitem paternum esse, - in-Creta habitantem, ubi Minois genus est. - Inde jam nunc huc venit ærumnas patiens, - 525 supplex-provolutus: affirmat autem de-Ulysse _se_ audivisse, - prope _versante,_ Thesprotorum virorum in ubere populo, - vivo: multas autem ducit res-pretiosas suam ad-domum. - - Hunc autem rursus-allocuta-est prudens Penelope: - vade, huc _eum_ voca, ut coram ipse dicat. - 530 Hi autem vel in-foribus sedentes delectentur, - vel illic in ædibus: quippe ipsis animus lætus _est._ - Ipsorum etenim possessiones integræ repositæ-sunt in domo - _cujusque,_ - panis et vinum dulce: ea quidem domestici _ipsorum_ edunt: - ipsi vero in nostram _domum_ divertentes dies omnes, - 535 boves mactantes, et oves, et pingues capras, - epulantur, bibuntque nigrum vinum, - temere; plurima autem absumuntur. Non enim adest vir, - qualis Ulysses erat, malum a domo qui-arceat. - Sin autem Ulysses redierit et perveniret in patriam terram, - 540 statim cum suo filio injurias ulciscetur virorum. - - Sic dixit: Telemachus autem alte sternuit; circumque domus - horrendum resonuit: risit vero Penelope; - statimque deinde Eumæum verbis alatis allocuta-est: - - Vade mihi, hospitem coram huc voca. - 545 Nonne vides, quod mihi filius sternuit-ad omnia verba? - ideo etiam non imperfecta mors procis fuerit, - omnibus prorsus, nec quisquam mortem et fatum evitarit. - Aliud autem tibi dicam, tu vero in mente reconde tua: - si ipsum cognovero vera omnia dicentem, - 550 induam ipsum lænaque tunicaque, vestimentis pulcris. - - Sic dixit: ivit vero subulcus, postquam sermonem audiverat; - propeque stans verbis alatis _Ulyssem_ allocutus est: - - Hospes pater, vocat te prudens Penelope, - mater Telemachi; sciscitari aliquid ipsam animus - 555 de marito jubet, quamvis dolores passa _sit._ - Si vero te cognoverit vera omnia dicentem; - induet te lænaque tunicaque, quibus tu maxime - indiges; panemque etiam petens per populum - ventrem pasces: dabit vero tibi quicunque voluerit. - - 560 Hunc autem rursus allocutus-est audens divinus Ulysses: - Eumæe, statim ego vera omnia dicam - filiæ Icarii, prudenti Penelopæ: - novi enim bene de illo, parem autem sustinuimus ærumnam. - Sed procorum difficilium subtimeo cœtum; - 565 quorum injuriaque visque ad-ferreum cœlum pervenit. - Etenim nunc, quando me hic vir per domum euntem, - nihil mali quum-fecerim, percussum doloribus dedit, - neque omnino Telemachus hoc prohibuit, nec quisquam alius. - Ideo nunc Penelopen in ædibus hortare - 570 ut-maneat, festinans licet, in solis occasum: - et tunc me interroget mariti de reditus die, - propius ubi-collocarit ad ignem; vestimenta etenim - mala habeo; nosti et ipse, quoniam te primum supplex-adii. - - Sic dixit: ivit autem subulcus, ut hunc sermonem audierat. - 575 Eum vero super limen profectum allocuta-est Penelope: - - Non tu _eum_ ducis, Eumæe? quid hoc in-animum-induxit erro? - utrum aliquem fere veritus supra-modum, an et aliter - verecundatur in domo? malus autem _est_ verecundus mendicus. - - Hanc autem respondens allocutus-es, Eumæe subulce: - 580 loquitur apposite, quæ quidem existimaret etiam alius, - contumeliam vitans virorum superbientium. - Sed te manere hortatur in solis occasum. - Et vero tibi sic ipsi _erit_ multo melius, o regina, - solam ad hospitem loqui verbum[TR3] et _ei_ auscultare. - - 585 Hunc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - non insipiens hic hospes suspicatur, quicunque demum sit; - non enim usquam ulli sic mortalium hominum - viri insolentes injusta machinantur. - - Illa quidem sic locuta-est; sed abibat divinus subulcus - 590 procorum in cœtum, postquam dixerat omnia. - Statim autem Telemachum verbis alatis allocutus-est, - prope admodo capite, ut ne audirent ceteri: - - O dilecte, ego quidem discedam, sues et illa custoditurus, - tuum et meum victum; tibi autem hic omnia curæ-sunto. - 595 Ipsum quidem te primum serva, et considera in-animo, - ne quid patiaris; multi vero mala cogitant Achivorum: - quos Jupiter disperdat, antequam nobis calamitas fiat. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus est: - erit sic, pater: tu vero vade merenda-sumta: - 600 mane autem veni et duc victimas pulcras; - at mihi hæc omnia et immortalibus curæ-erunt. - - Sic dixit; ille vero rursus consedit bene-polita in sella; - atque ubi-repleverat animum cibo et potu, - profectus-est ire ad sues; liquitque septaque domumque, - 605 plenam convivarum: hi autem saltatione et cantu - oblectabant-se: jam et enim advenit vespertinum tempus. - - - [TR1] "excercebant" -> "exercebant" - [TR2] "opera" -> "opera." - [TR3] "verbun" -> "verbum" - - - - - Odysseæ XVIII.—Ulyssis et Iri pugilatus. - -ARGUMENT: THE FIGHT OF ULYSSES AND IRUS. - -The beggar Irus insults Ulysses; the suitors promote the quarrel, in -which Irus is worsted, and miserably handled. Penelope descends, and -receives the presents of the suitors. The dialogue of Ulysses with -Eurymachus. - -TEXT: - - 1 Advenit autem mendicus publicus, qui per urbem - mendicabat Ithacæ; excellebat vero ventre voraci, - indesinenter ut-comederet et biberet; neque ei erat vis, - nec robur; specie autem valde magnus erat intuitu. - 5 Arnæus vero _ei_ nomen erat: hoc enim imposuerat alma mater - ab ortu: Irum autem juvenes vocabant omnes, - quoniam nuntios referebat vadens, quando alicubi quis juberet: - qui ubi-venerat, Ulyssem pellebat sua domo, - et ipsum objurgans verbis alatis allocutus-est: - - 10 Recede, senex, a-vestibulo, ne jam cito et pede traharis: - non sentis, quod jam mihi innuunt omnes, - trahereque _te_ jubent? ego autem verecundor nihilominus. - Sed surge, ne cito nobis contentio etiam manibus fiat. - - Hunc autem torve intuitus allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 15 miser, neque aliquid tibi facio mali, nec dico, - neque aliquem invideo _tibi_ dare, etiam multa si-sumserit. - Limen autem ambos hoc capiet: neque omnino te oportet - de-alienis invidere: videris autem mihi esse erro, - sicut ego; opulentiam vero dii solent præbere. - 20 Manibus autem nequaquam valde provoca, ne mihi iram-moveas, - ne tibi, senex licet sim, pectus et labra fœdem - sanguine; quies vero mihi etiam magis adhuc esset - cras: nequaquam enim _tum_ te reversurum puto - iterum in domum Laertiadæ Ulyssis. - - 25 Hunc autem iratus allocutus-est-Irus mendicus: - dii boni, ut hic vorax volubiliter loquitur, - vetulæ camino-assuetæ similis; cui mala molirer, - verberans ambabus _manibus,_ humum autem omnes dentes - maxillis excuterem, suis sicut segetem-depascentis. - 30 Accinge-te nunc, ut omnes cognoscant et hi _nos_ - pugnantes: quomodo vero tu cum-juniori viro pugnaveris? - - Sic hi quidem ante foras altas - limine in polito perquam-animose rixabantur. - Eos autem animadvertit sacra vis Antinoi, - 35 suaviterque inde ridens allocutus-est procos: - - O amici, haud quidem unquam aliud antea tale factum-est, - qualem _nunc_ delectationem deus duxit in hanc domum. - Hospesque et Irus contendunt inter-se - _adeo_ ut-manibus pugnaturi-sint: sed committamus _eos_ ocyus. - - 40 Sic dixit: illi autem omnes surrexerunt ridentes, - circumque mendicos pannosos congregabantur. - Inter-hos autem Antinous locutus-est, Eupithei filius: - - Audite me, proci illustres, ut aliquid dicam: - ventres isti caprarum jacent in igne; quos in cœnam - 45 deposuimus, pinguedine et sanguine impletos: - uter vero vicerit, superiorque _altero_ fuerit, - eorum quem voluerit, surgens ipse eligat: - semperque deinceps inter-nos convivabitur; nec quenquam alium - mendicum intus misceri _nobis_ sinemus petiturum. - - 50 Sic dixit Antinous: illis autem placebat sermo. - Hos vero dolos-meditans allocutus-est ingeniosus Ulysses: - - O amici, nequaquam _æquum_ est cum-juniori viro pugnare - virum senem, calamitate labefactum; sed me venter - instigat maleficus, ut plagis domer. - 55 Sed age nunc mihi omnes jurate firmum jusjurandum, - ne-quis Iro gratificans me manu robusta - percutiat prævaricans, huic autem me violenter domet. - - Sic dixit: illi autem omnes abjurabant, sicut jubebat. - [Ac postquam jurarant, peregerantque jusjurandum,] - 60 Inter-eos vero rursus locuta-est sacra vis Telemachi: - - Hospes, si te jubet cor et animus generosus - istum propellere, _fac;_ ceterorum autem neminem Achivorum - time, quoniam cum-pluribus pugnabit, qui te percutiat. - Hospitum-exceptor quidem ego _sum;_ comprobant vero reges - 65 Antinousque et Eurymachus, prudentes ambo. - - Sic dixit: hi autem omnes comprobarunt; atque Ulysses - cinxit quidem se pannis circum genitalia, ostendebat vero femora - pulcraque magnaque; nudati-sunt autem ei lati humeri - pectoraque, robustaque brachia: ac Minerva - 70 prope astans membra auctavit pastori virorum. - Proci vero omnes vehementer admirati sunt: - sic autem aliquis dicebat, intuitus propinquum alium: - - Certe cito Irus non-Irus accersitum malum habebit, - quod-talem ex pannis senex coxam ostendit. - - 75 Sic igitur dixere: Iro autem male commovebatur animus. - Sed et sic famuli ducebant cinctum vi, - timentem; carnes vero tremebant-circum mebra. - Antinous autem increpabat, verbumque dixit et elocutus-est: - - Nunc quidem neque sis, jactator, nec natus-fueris, - 80 si profecto huncce tremis et times graviter, - virum senem, calamitate labefactum, quæ ipsum incessit. - Sed tibi edicam, hoc vero et perfectum erit: - si te hic vicerit, superiorque fuerit, - mittam te in-continentem, conjectum in navem nigram, - 85 ad Echetum regem, hominum perniciem omnium, - qui nasum abscindat et aures sævo ære, - genitaliaque evulsa det canibus cruda discerpenda. - - Sic dixit: ei vero adhuc magis tremor subiit membra: - in medium autem _eum_ duxerunt: illi vero ambo manus elevarunt. - 90 Tum vero deliberavit audens divinus Ulysses, - utrum feriret, adeo-ut ipsum anima linqueret illic lapsum; - an ipsum leviter feriret, extenderetque super terram. - Sic autem ei cogitanti visum-est satius esse, - leviter ferire, ut ne ipsum cognoscerent Achivi. - 95 Tunc vero _manibus_ elevatis, percussit _ei_ dextrum humerum - Irus; ille autem _ei_ cervicem percussit sub aure, ossaque intus - fregit: statim autem venit per os ruber sanguis: - decidit vero _is_ in pulveribus extensus, collisitque dentes, - calcitrans pedibus terram: at proci illustres - 100 manibus sublatis risu emoriebantur. Verum Ulysses - _eum_ trahebat per vestibulum, prehensum pede, donec veniret ad - aulam - porticusque fores; et ipsum ad septum aulæ - statuit reclinatum; baculum autem ei injecit manui, - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - 105 Hic nunc sede, canesque suesque abarcens; - neu tu-sane hospitum et mendicorum dominus esto, - vilis quum-sis; necubi qod malum etiam majus accipias. - - Dixit, et circum humeros turpem sibi-jaciebat peram - crebris-locis laceram; _cui_ tortile inerat lorum. - 110 Retro autem ipse ad limen profectus desidebat; illi autem - iverunt intro - suaviter ridentes, et _eum_ blande-compellabant verbis: - - Jupiter tibi det, hospes, et immortales dii alii, - quodcunque maxime vis, et tibi gratum est animo; - qui hunc insatiabilem a-mendicando cessare-fecisti - 115 in populo: cito enim ipsum ducemus in-continentem - ad Echetum regem, hominum perniciem omnium. - - Sic igitur dixere; gaudebat autem omine divinus Ulysses: - Antinous vero ei magnum ventrem apposuit - plenum pinguedineque et sanguine: Amphinomus vero - 120 panes ex canistro duos apposuit elevatos, - et poculo aureo propinabat, dixitque: - - Salve, pater o hospes, adsit tibi in posterum certe - felicitas; at nunc quidem malis teneris multis. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 125 Amphinome, certe valde mihi videris prudens esse; - tali enim etiam patre _es;_ quippe famam bonam audiebam, - Nisum Dulichiensem bonumque esse divitemque; - ex-hoc te dicunt natum-esse: diserto autem viro similis-es. - Propterea tibi dicam; tu vero attende, et me audi: - 130 nihil imbecillius terra nutrit homine - omnium, quæquæ super terram spirantque et serpunt. - Nunquam enim putat malum passurum-esse _se_ in-posterum, - quamdiu felicitatem præbent dii, et genua vigent: - sed quando demum et mala dii beati perficiunt, - 135 etiam hæc fert nolens patienti animo. - Talis enim mens est terrestrium hominum, - qualem diem adducat pater hominumque deûmque.[TR1] - Etenim ego quondam debebam inter homines beatus esse; - multa autem injusta feci, viribus et robori obsequens, - 140 patreque meo fretus, et meis fratribus. - Quare ne-quis unquam omnino vir injustus sit, - sed ille silentio dona deorum habeat, quodcunque dent. - Qualia video procos injusta machinantes, - possessiones consumentes, et dedecorantes uxorem - 145 viri, quem non-amplius puto ab-amicis et patria terra - diu abfuturum; valde vero prope _esse._ Sed te deus - domum subducat, neque occurras illi, - quando redierit dilectam in patriam terram. - Non enim sine-cruore utique diremtum-iri puto - 150 procos et illum, postquam domum subierit. - - Sic dixit: et libatione-facta bibit dulce vinum; - iterumque in manibus posuit poculum principi virorum. - Verum is ivit per domum caro afflictus corde, - nutans capite; jam enim malum _ei_ augurabatur animus. - 155 Sed neque sic fugit mortem; impedivit vero et hunc Minerva, - Telemachi sub manibus et hasta fortiter ut-domaretur. - Iterum vero resedit in solio, unde surrexerat. - - Illi autem in mente posuit dea cæsiis-oculis Minerva, - filiæ Icarii, prudenti Penelopæ, - 160 procis se-ostendere, ut diffunderet (_exhilararet_) maxime - animum procorum, et honorata fieret - magis viroque et filio, quam antea erat. - Inaniter autem risit, verbumque dixit et elocuta-est: - - Eurynome, animus mihi cupit, nequaquam antea quidem, - 165 procis me-ostendere, invisis licet omnino: - filio vero dicam verbum, quod utilius fuerit, - ne plane procis cum-superbis versetur, - qui bene quidem loquuntur, male autem pone cogitant. - - Hanc autem rursus Eurynome œconoma _his_ verbis allocuta-est: - 170 næ jam hæc quidem omnia, filia, apposite dixisti. - Sed i, et tuo filio verbum dic, neu cela, - corpus quum-tibi-laveris, et unxeris genas: - neu sic lacrimis fœdata circa faciem - vade: quoniam malum _est_ lugere infinite semper. - 175 Etenim jam quidem tibi filius ea-ætate _est,_ quem tu maxime - supplicabas immortalibus in-puberate videre. - - Hunc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - Eurynome, ne hæc suadeas, sollicita licet, - corpus ut-mihi-lavem, et _me_ ungam unguento: - 180 decorem enim mihi dii, qui Olympum habitant, - perdiderunt, ex quo ille abivit cavis in navibus. - Sed mihi Autonoenque et Hippodamiam jube - venire, ut mihi astent in ædibus: - sola vero non intrabo inter viros; verecundor enim. - - 185 Sic igitur dixit: vetula autem per domum _transiens_ exivit, - nuntiatura _hæc_ mulieribus, et hortatura ad-eundum. - - Tum rursus aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva: - filiæ Icarii dulcem somnum infudit. - Dormiebat vero _ea_ reclinata; solutæque-sunt ei artus omnes - 190 ibidem in lecto-repositorio: interim vero nobilissima dearum - immortalia dona dabat, ut ipsam admirarentur Achivi: - pulcritudine quidem ei primum vultus pulcros expolivit - divina, quali quidem pulcre-coronata Cytherea - ungitur, quum adit Gratiarum chorum amabilem; - 195 et ipsam proceriorem et habitiorem reddidit aspectu; - candidiorem autem ipsam fecit secto ebore. - Atque ita quum-fecisset, abiit nobilissima dearum. - - Venerunt autem famulæ candidis-ulnis ex domo, - cum-strepitu advenientes: hanc autem dulcis somnus dimisit; - 200 et abstersit-sibi manibus genas, et locuta-est: - - Certe me valde ærumnosam mollis sopor cooperuit: - utinam mihi sic mollem mortem daret Diana casta - statim nunc, ut ne-amplius lugens in animo - ævum corrumpam, mariti desiderans dilecti - 205 omnigenam virtutem: quoniam præstantissimus erat Achivorum. - - Sic locuta, descendebat e-cœnaculo splendido, - non sola; simul hanc et famulæ duæ comitabantur. - Ac quando demum ad-procos pervenerat divina mulierum, - stetit inde ad postem domus firmiter structæ - 210 genis obtendens nitida redimicula: - ancilla autem ei proba utrinque astitit. - Horum vero illic solvebantur genua, amore autem animo deliniti- - sunt; - omnesque optabant apud _eam_ in-lectis recumbere. - Hæc inde Telemachum affata-est, suum carum filium: - - 215 Telemache, non-amplius tibi mens integra nec cogitatio: - puer adhuc quum-esses, etiam magis in mente prudentia versabas: - nunc autem, quum jam magnus es et ad-pubertatis mensuram - pervenisti, - et aliquis diceret filium _te_ esse beati viri, - magnitudinem et pulcritudinem intuens, alienus vir: - 220 non amplius tibi mens est justa nec cogitatio. - Quale jam hoc facinus in ædibus factum-est _per te,_ - qui hunc hospitem sivisti indigne-tractari ita. - Quomodo nunc? si quid hospes, in nostris ædibus - sedens, sic pateretur vexatione ex gravi, - 225 tibi dedecus opprobriumque inter homines foret. - - Hanc vero rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - mater mea, id quidem non indigne-fero, quod-tu irata-sis: - at ego animo intelligo et novi singula, - bonaque et pejora: antea autem adhuc infans eram: - 230 verum enim non possum prudentia omnia advertere; - nam me obtundunt, assidentes aliunde alius, - hi mala cogitantes; mihi autem non sunt auxiliatores. - Nequaquam tamen hospitis quidem et Iri pugna facta-est - procorum consilio; viribus autem hic potentior erat. - 235 Utinam enim, Jupiterque pater, et Minerva, et Apollo, - ita nunc proci in nostris ædibus - nutarent capitibus, domiti, alii quidem in aula, - alii autem intra domum, solutaque-essent membra cujusque; - uti nunc Irus ille ad aulæ fores - 240 sedet nutans capite, ebrio similis; - neque erectus stare potest pedibus, nec reverti - domum, qua ei reditus _est,_ quoniam cara membra soluta-sunt. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Eurymachus autem verbis allocutus-est Penelopen: - - 245 Filia Icarii, prudens Penelope, - si omnes te viderent per Iasium Argos Achivi, - plures proci in vestris ædibus - a-mane convivarentur; quoniam præstas mulieribus, - formaque, staturaque, et mente intus æqua. - - 250 Huic autem respondit deinde prudens Penelope:[TR2] - Eurymache, profecto meam virtutem, formamque, corpusque, - perdiderunt immortales, quando ad-Ilium ascendebant - Argivi; cum iis autem meus maritus ivit Ulysses. - Si ille utique reversus meam vitam tueretur, - 255 major gloria esset mea et melior ita. - Nunc vero tristor: tot enim mihi immisit mala deus. - Certe quidem, quando ibat relicta patria terra, - dextra in carpo prehensa me manu allocutus-est: - - O mulier: non enim puto bene-ocreatos Achivos - 260 ex Troja bene omnes incolumes redituros: - etenim Trojanos aiunt bellatores esse viros, - tam jaculatores, quam missores sagittarum, - equorumque velocium vectores; qui citissime - decreverint magnam contentionem omnibus-æque-gravis belli. - 265 Ideo nescio, utrum me remittat deus, an capiar - illic in Troja: tibi autem hic omnia curæ-sint. - Memor-sis patris et matris in ædibus, - sicut nunc, vel adhuc magis, me absente. - At postquam jam filium in-pubertate _constitutum_ videris, - 270 nube, cui volueris, tua domo relicta. - Ille sic dicebat; quæ sane nunc omnia perficientur. - Nox autem erit, quando demum odiosæ nuptiæ obvenient - perditæ mihi, cujus utique Jupiter felicitatem abstulit. - Sed hic gravis dolor cor et animum incessit, - 275 procorum non hic mos olim fuit; - qui præstantemque mulierem et divitis _viri_ filiam - ambire velint, et inter-se contendant: - hi ipsi adducunt boves et pingues oves, - puellæ propinquis convivium, et splendida dona dant: - 280 at non alienum victum impune absumunt. - - Sic dixit: gavisus-est autem audens divinus Ulysses, - quod eorum quidem dona attrahebat, mulcebat autem animum - blandis verbis; mens vero ei alia agitabat. - - Illam autem rursus Antinous allocutus-est, Eupithei filius: - 285 filia Icarii, prudens Penelope, - dona quidem quicunque voluerit Achivorum huc ferre, - accipe: non enim bonum recusare donationem est: - nos vero neque ad opera prius quidem ibimus, neque usquam alio, - quam tu ei nupseris Achivorum, quicunque optimus. - - 290 Sic dixit Antinous; illis autem placebat sermo: - donaque proinde allaturum miserunt præconem quisque. - Antinoo quidem tulit _præco_ magnum perpulcrum peplum, - varium; inerant autem fibulæ duodecim omnes - aureæ, ansis bene-inflexis aptatæ. - 295 Monile vero Eurymacho multa-arte-elaboratum statim tulit, - aureum, electris consertum solis instar. - Inaures autem Eurydamanti duo servi tulerunt, - trinis-ocellis, ægre-elaboratas; gratia autem _inde_ effulgebat - multa. - A Pisandro vero Polyctoride rege - 300 collare tulit servus, perpulcrum ornamentum. - Aliud autem alius donum Achivorum pulcrum tulit. - Ipsa quidem deinde ascendebat in cœnaculum, divina mulierum; - cum-ea autem simul famulæ ferebant perpulcra dona. - - Illi vero ad saltationemque et desiderabilem cantum - 305 conversi delectabant-se; manebantque, vesper dum-superveniret. - His autem se-delectantibus niger versper supervenit. - Statim lampadas tres statuerunt in ædibus, - ut lucerent: circum autem ligna arida posuerunt, - sicca dudum, facile-ardentes, recens fissa ære; - 310 et faces immiscuerunt: alternatim vero succendebant - famulæ Ulyssis audentis-animi: at inter-eas - ipse generosus locutus-est ingeniosus Ulysses:[TR3] - - Famulæ Ulyssis, diu absentis regis, - ite ad conclavia, ubi _est_ veneranda regina: - 315 apud eam vero pensa versate; et delectate ipsam, - sedentes in domo, vel lanas carpite manibus: - at ego his lumen omnibus præbebo. - Si enim velint etiam usque ad Auroram pulcro-solio manere, - nequaquam me domabunt; multorum-patiens vero valde sum. - - 320 Sic dixit: hæ autem riserunt, et se-invicem intuebantur. - Eum autem turpiter objurgabat Melantho pulcris-genis, - quam Dolius quidem genuit, fovit autem Penelope, - filiamque velut enutriebat, dabatque oblectamenta animo: - sed ne sic quidem retinuit dolorem Penelopes in animo: - 325 sed ea cum-Eurymacho miscebatur, et _eum_ amabat: - hæc utique Ulyssem objurgabat contumeliosis verbis: - - Hospes miser, tu-sane aliquis mente exturbatus-es; - neque vis cubare, æream in domum profectus, - vel aliquo in diversorium; sed hic multa prædicas. - 330 [confidenter multos inter viros; neque aliquid animo - times: certe utique tibi vinum occupat mentem, vel tibi semper - talis mens est: quare et vana loqueris.] - An exsultas, quod Irum vicisti, erronem? - _cave_ ne-quis tibi cito Iro melior alius insurgat, - 335 qui te circum caput contusum manibus robustis - domo emittat, fœdatum sanguine multo. - - Hanc autem torve intuitus affatus-est ingeniosus Ulysses: - certe cito Telemacho dicam, canis, qualia loqueris, - illuc profectus, ut te ibi membratim concidat. - - 340 Sic locutus, verbis perterruit mulieres. - Profectæque-sunt ire per domum; solutaque-sunt subtus membra - cujusque - timore: putabant enim ipsum vera dixisse. - At is apud lampadas prælucens accensas - stetit, omnes intuens: alia vero ei cor - 345 agitabat mente sua, quæ quidem non irrita facta-sunt. - - Procos autem strenuos non omnino sinebat Minerva - contumelia abstinere acerba, ut adhuc magis - subiret dolor cor Laertiadæ Ulyssis. - Inter-hos vero Eurymachus, Polybi filius, incipiebat loqui, - 350 incessens Ulyssem; risum vero sociis fecit: - - Audite me, proci inclytæ reginæ, - ut dicam, quæ me animus in pectoribus jubet. - Non sine-deo hic vir Ulysseam in domum venit: - omnino mihi videtur facium splendor esse ipsius - 355 et capitis: quoniam non ei insunt capilli ne pauci quidem. - - Dixit, simulque allocutus-est Ulyssem urbium-vastatorem:[TR4] - hospes, nunquid vis mercede-servire, si te suscipiam, - agri in extremitate, (merces autem tibi sufficiens erit) - sepesque aggerens, et arbores proceras plantans? - 360 Illic autem ego cibum quidem perennem _tibi_ præberem, - vestimentaque induerem, pedibusque calceamenta darem. - Sed quandoquidem sane opera mala didicisti, non voles - opus adire, sed mendicare per populum - mavis, ut possis pascere tuum ventrem insatiabilem. - - 365 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - Eurymache, si enim nobis contentio de-opere fieret - tempore in verno, quando quidem dies longi sunt, - in herba, falcem quidem ego bene-flexam haberem, - et vero tu talem haberes, ut experiremur opus, - 370 jejuni usque penitus ad-tenebras, herba autem adesset; - sive rursus et boves essent agendi, qui _sunt_ optimi, - rutili, magni, ambo saturati herba, - æquales-ætate, par-onus-sustinentes, quorum robur non imbecille, - arvumque-quatuor-jugerum esset, cederetque subtus gleba aratro: - 375 tunc me videres, an sulcum continuum proscinderem. - Si vero et bellum alicunde moveret Saturnius - hodie, ac mihi scutum esset, et duæ hastæ, - et galea tota-ærea, temporibus apta: - tunc me videres primis in pugnatoribus congressum, - 380 nec mihi ventrem exprobrans loquereris. - Sed valde contumeliose-agis, et tibi animus est inclemens: - et quidam fere videris magnus esse et fortis, - quoniam cum paucis et non bonis versaris. - Sin autem Ulysses rediret et perveniret in patriam terram, - 385 statim tibi hæ portæ, etiamsi latæ admodum sunt, - fugienti arctarentur per vestibulum foras. - - Sic dixit; Eurymachus vero iratus-est in-corde magis, - et ipsum, torve intuitus, verbis alatis allocutus-est: - - Ah miser, certe cito tibi perficiam malum, quod-talia dicis - 390 confidenter multos inter viros, nec quicquam animo - times: certe utique tibi vinum mentem occupat, vel tibi semper - talis mens est; quare et vana loqueris. - [An exsultas, quod Irum vicisti, erronem?] - - Sic igitur locutus, scabellum sumsit; at Ulysses - 395 Amphinomi ad genua desidebat Dulichiensis, - Eurymachum veritus: hic autem pocillatorem percussit ad manum - dextram; gutturnium vero humi sonuit lapsum: - at ille ejulatu-dato cecidit supinus in pulveribus. - Proci vero tumultuati-sunt per ædes obscuras; - 400 sic vero aliquis dicebat, intuitus in propinquum alium: - - Utinam hic hospes errans alibi periisset,[TR5] - antequam venisset: ita neutiquam tantum tumultum intulisset. - Nunc autem de mendicis contendimus: neque ulla convivii - boni erit voluptas; quoniam pejora vincunt. - - 405 Inter-hos autem et locuta-est sacra vis Telemachi: - mirifici, insanitis, et non-amplius continetis animo - cibum neque potum: deorum certe aliquis vos concitat. - Sed bene epulati decumbite domum profecti, - quando animus jubet: pello vero neminem ego. - - 410 Sic dixit: illi autem omnes mordicus labris compressis, - Telemachum admirabantur, quod audaciter loquebatur. - Ipsis vero Amphinomus concionatus-est et dixit: - [Nisi splendidus filius, Aretiadæ regis:] - - O amici, haud jam quisquam super dicto æquo - 415 contrariis verbis carpens sæviat: - neu omnino hospitem pulsate, neu quenquam alium - famulorum, qui in ædibus _sunt_ Ulyssis divini. - Sed agite, pocillator quidem auspicator poculis, - ut, postquam-libaverimus, decumbamus domum profecti: - 420 hospitem vero sinamus in ædibus Ulyssis - Telemacho curæ-esse; hujus enim dilectam venit ad-domum. - - Sic dixit: illis autem omnibus gratum sermonem dixit. - Ipsis vero craterem miscuit Mulius heros, - præco Dulichiensis; famulus autem erat Amphinomi: - 425 distribuit vero inde omnibus astando; illi autem diis - ubi-libarant beatis, biberunt dulce vinum. - Ac postquam libarantque et biberant, quantum volebat animus, - abiverunt decubituri suas ad domos quisque. - - - [TR1] "deumque" -> "deûmque" - [TR2] "Penelope." -> "Penelope:" - [TR3] "Ulyses:" -> "Ulysses:" - [TR4] "urbium-vastatorem." -> "urbium-vastatorem:" - [TR5] "periiset" -> "periisset" - - - - - Odysseæ XIX.—Ulyssis et Penelopæ colloquium. - Agnitio per Eurycleam.[TR1] - -ARGUMENT: THE DISCOVERY OF ULYSSES TO EURYCLEA. - -Ulysses and his son remove the weapons out of the armoury. Ulysses, in -conversation with Penelope, gives a fictitious account of his -adventures; then assures her he had formerly entertained her husband in -Crete; and describes exactly his person and dress; affirms to have -heard of him in Phaeacia and Thesprotia, and that his return is -certain, and within a month. He then goes to bathe, and is attended by -Euryclea, who discovers him to be Ulysses by the scar upon his leg, -which he formerly received in hunting the wild boar on Parnassus. The -poet inserts a digression relating that accident, with all its -particulars. - -TEXT: - - 1 At in domo relinquebatur divinus Ulysses, - procis cædem cum Minerva meditans: - statim autem Telemachum verbis alatis allocutus-est: - - Telemache, oportet arma Mavortia deponere intus - 5 omnia prorsus; at procos blandis verbis - palpare, quando te percontentur _arma_ desiderantes: - «ex fumo deposui; quoniam non-amplius illis similia-sunt, - qualia quondam ad-Trojam proficiscens reliquit Ulysses, - sed fœdata-sunt, quantum ignis attigit vapor. - 10 Insuper autem et hoc majus in mentem injecit deus, - ne qua vino-gravati, contentione instituta inter vos, - vos-mutuo vulneretis, deturpetisque convivium, - et nuptiarum-ambitum; ipsum enim ferrum allicit virum.» - - Sic dixit: Telemachus vero dilecto obedivit patri; - 15 evocatamque allocutus-est nutricem Eurycleam: - - Nutrix, age jam mihi contine in ædibus mulieres, - dum in thalamo deponam arma patris - pulcra, quæ mihi in domo neglecta fumus corrumpit, - patre absente; ego vero adhuc infans eram: - 20 nunc autem _ea_ volo deponere, ubi non ignis attinget vapor. - - Hunc autem rursus allocuta-est dilecta nutrix Euryclea: - utinam enim jam tandem, fili, prudentiam susciperes, - domum ut-cures et possessiones omnes custodias. - Sed age, quænam tibi deinde, comitans, lumen portabit? - 25 famulas vero non sinebas prodire, quæ præluceant. - - Hanc vero rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - hospes hic; non enim otiosum tolerabo, qui meum sane - modium attingat, etiam longe qui-venerit. - - Sic igitur dixit: huic vero non-evolans erat verbum (_tacuit_). - 30 Clausit autem januas ædium habitantibus-commodarum. - Tum vero exsurgentes Ulysses et splendidus filius - intro-ferebant galeasque et scuta umbonibus-munita, - hastasque acutas; ante autem Pallas Minerva, - auream lucernam tenens, lumen perpulcrum faciebat. - 35 Tunc vero Telemachus alloquebatur suum patrem subito: - - O pater, profecto magnum miraculum hoc oculis video; - omnino mihi parietes ædium, pulcraque intercolumnia, - abiegnæque trabes, et columnæ in-altum erectæ, - lucent oculis, tanquam igne ardente. - 40 Certe omnino aliquis deus _est_ intus _eorum_ qui cœlum latum - tenent. - - Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses: - tace, et in tua mente retine, neu interroga: - hic sane mos est deorum, qui Olympum habitant. - Sed tu quidem cubitum-eas; ego vero relinquar hic, - 45 ut adhuc magis famulas et matrem tuam provocem; - hæc vero me lamentans interrogabit de singulis. - - Sic dixit: Telemachus vero per domum discessit - cubiturus in cubiculum, facibus illucentibus, - ubi antea cubabat, quando ipsi dulcis somnus advenit: - 50 ubi etiam tum cubuit, et Auroram divinam exspectabat. - At in domo relinquebatur divinus Ulysses, - procis cædem cum Minerva meditans. - - Atque egrediebatur e thalamo prudens Penelope, - Dianæ similis aut aureæ Veneri. - 55 Cui juxta ignem sedem posuerunt, ubi insidere-solebat, - tornatam ebore et argento; quam olim faber - fecerat Icmalius, et subtus scabellum pedibus posuerat, - aptum ex ipsa, ubi magna injiciebatur pellis. - Illic desidebat deinde prudens Penelope. - 60 Venerunt autem famulæ candidis-ulnis ex domo; - eæque panem quidem multum auferebant, et mensas, - et pocula, unde viri superbientes biberant: - ignem vero a foculis ad-terram jecerunt; aliaque super ipsos - cumularunt ligna multa, lumen ut esset et calor. - 65 At Ulyssem increpabat Melantho secundo rursus: - - Hospes, adhuc et nunc hic molestus-eris per noctem - versans in domo, observabisque mulieres? - Sed exi foras, miser, et convivio contentus-sis: - aut cito et titione percussus ibis foras. - - 70 Hanc autem torve intuitus allocutus-est ingeniosus Ulysses: - improba, cur in-me sic inveheris irato animo? - an quod non-niteo, mala autem corpore vestimenta indutus-sum, - mendicoque per populum? necessitas enim urget. - Tales mendici et errones viri sunt. - 75 Etenim ego quondam domum inter homines habitabam - beatus divitem, et sæpe dabam erroni, - tali, qualiscunque esset, et cujuscunque _rei_ indigens venisset - erant vero _mihi_ servi valde plurimi, aliaque multa, - quibus bene vivunt _homines,_ et divites vocantur. - 80 Sed Jupiter _hæc_ perdidit Saturnius (voluit enim fere): - ideo nunc _cave_ ne-quando et tu, mulier, omnem amittas - decorem, quo nunc sane inter ancillas ornata-es; - ne forte tibi domina irata sæviat, - vel Ulysses venerit; adhuc enim et spei copia _est._ - 85 Sin autem ille quidem ita periit, et non-amplius rediturus-est, - at jam filius talis _adest,_ Apollinis quidem voluntate, - Telemachus; hunc autem nulla in ædibus mulierum - latet injurians: quoniam non-amplius tantillæ-ætatis est. - - Sic dixit; eum vero audivit prudens Penelope; - 90 ancillam autem objurgabat, verbumque dixit et elocuta-est: - - Omnino, audax, canis intrepida, non me lates - perpetrans magnum facinus, quod tuo capite perlues. - Omnia bene nosti, quoniam ex me audivisti ipsa, - quod hunc hospitem eram in ædibus meis - 95 de marito interrogatura; quoniam multum tristor. - - Dixit, et Eurynomen œconomam sermone allocuta-est: - Eurynome, affer jam sedem, et pellem super ipsa: - ut sedens dicat verbum et audiat - hospes ex me; volo enim ipsum interrogare. - - 100 Sic dixit: illa vero valde festinanter deposuit ferens - sedem bene-politam, et ei pellem injiciebat; - illic consedit deinde audens divinus Ulysses. - Inter-eos autem sermones exorsa-est prudens Penelope: - - Hospes, hoc quidem te primum ego percontabor ipsa, - 105 quis _et_ unde es virorum? ubinam tibi urbs et parentes? - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o mulier, nemo te hominum in immensa terra - vituperaret; certe enim tua gloria ad-cœlum latum pervenit, - sicut alicujus vel regis eximii, qui deo-similis - 110 viris in multis et fortibus regnans, - justa-jura sustentet; ferat autem terra nigra - tritica et hordea, graventurque arbores fructu; - pariunt vero robustæ pecudes, ac mare præbet pisces, - ex prudenti-administratione; feliciterque degunt populi sub ipso. - 115 Ideo me nunc cetera quidem percontare tua in domo; - ne-vero meum exquire genus et patriam terram, - ne mihi magis animum impleas doloribus - recordanti: valde enim sum ærumnosus. Neque omnino me oportet - domo in aliena flentemque et lugentem - 120 sedere: quoniam malum _est_ lugere infinite semper: - ne-qua mihi ancillarum succenseat, vel tu ipsa; - dicatque lacrimis-abundare gravatum me mentem vino. - - Huic autem respondit deinde prudens Penelope: - hospes, nempe meam præstantiam formamque corpusque - 125 perdiderunt immortales, quando ad-Ilium ascenderunt - Argivi, cum iisque meus maritus profectus-est Ulysses. - Si ille reversus meam vitam tueretur, - major gloria esset mea, et melior ita. - Nunc autem tristor: tot enim mihi immisit mala deus. - 130 [Quotquot enim insulis dominantur optimi, - Dulichioque, Samoque, et nemorosæ Zacyntho, - quique ipsam Ithacam late-conspicuam incolunt, - hi me nolentem ambiunt, atteruntque domum.] - Ideo neque hospites curo, neque supplices, - 135 neque omnino præcones, qui publici-ministri sunt: - sed Ulyssem desiderans,c aro contabesco corde. - Hi autem nuptias urgent; ego vero dolos struo. - Vestem mihi primum inspiravit in-mentem deus, - exorsa magnam telam, in ædibus ut-texerem, - 140 subtilem et amplam: statim autem inter-illos dixi: - Juvenes, mei proci, quandoquidem mortuus-est divinus Ulysses, - manete urgentes meas nuptias, donec vestimentum - perfecero, (ne mihi vana fila pereant) - Laerti heroi sepulcrale, in _illud tempus_ quando ipsum - 145 fatum perniciosum corripuerit longum-sternentis mortis: - ne-qua mihi in populo Achivarum succenseat, - si sine vestimento jaceat, multa qui-possedit. - Sic dixi: illis autem persuasus-est animus generosus. - Tunc interdiu quidem texebam magnam telam, - 150 noctu vero dissolvebam, postquam faces mihi-apposueram. - Sic triennium quidem latebam ego et persuadebam Achivis: - sed quum quartus venit annus, et advenerunt horæ, - [mensibus exeuntibus, ac dies multi circumacti-sunt,] - tum demum me, per famulas, canes non (_nihil_) curantes, - 155 deprehenderunt _proci_ supervenientes, et increpuere verbis. - Sic illud quidem perfeci, etiam nolens, ex necessitate. - Nunc vero neque effugere possum nuptias, neque ullum aliud - consilium amplius invenio; valde autem hortantur parentes - nubere; et ægre-fert filius victum devorantes, - 160 cognoscens; jam enim vir _est_ qui-valeat maxime - domum curare, cuique Jupiter gloriam præbeat. - Sed et sic mihi dic tuum genus, unde sis; - non enim a quercu es olim-fabulosa, neque a petra. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 165 o uxor veneranda Laertiadæ Ulyssis, - nondum desines meum genus interrogare? - Sed tibi enarrabo; certe quidem me doloribus dabis - pluribus, quam _quibus_ teneor: hic enim mos _est,_ quando a - patria - sua absit vir tanto tempore, quanto ego nunc, - 170 multas hominum per urbes errans, dolores patiens: - sed etiam sic dicam, quod me percontaris et interrogas. - - Creta quædam terra est, medio in nigro ponto, - pulcra et pinguis, circumflua; in _ea_ autem homines - _sunt_ multi, innumeri, nonaginta urbes: - 175 alia autem aliorum lingua mixta: insunt quidem Achivi, - insunt vero indigenæ-Cretenses magnanimi, insunt et Cydones, - Doriensesque trifariam-divisi, divinique Pelasgi. - Inter has autem (_urbes_) _est_ Cnossus, magna urbs: ubi Minos - per-novem-annos regnabat, Jovis magni confabulator, - 180 patris mei pater, magnanimi Deucalionis. - Deucalion vero me genuit et Idomeneum regem: - sed ille quidem in navibus incurvis-puppibus ad Ilium - abiit una-cum Atridis: mihi vero nomen inclytum Æthon, - _sumque_ junior natu; ille etenim prior et melior. - 185 Illic Ulyssem ego vidi, et hospitalia dedi. - Etenim eum ad-Cretam deduxerat vis venti, - euntem ad-Trojam, quum-abegisset _eum_ a-Maleis: - statuit autem _naves_ in Amniso, ubi specus _est_ Lucinæ, - in portibus difficilibus: vix tamen evasit procellas. - 190 Statim vero Idomeneum quærebat, ad-urbem ascendens: - hospitem enim ipsum dicebat dilectumque esse, reverendumque. - Huic autem jam decima vel undecima erat aurora - digresso cum navibus incurvis-puppibus Ilium versus. - Illum quidem ego ad ædes ducens bene hospitio-excepi, - 195 cum-cura amice-tractas, e-multis in domo suppetentibus; - et ei, ceterisque sociis, qui una ipsum comitabantur, - de-publico farinas dedi, et nigrum vinum collectum, - et boves ad-sacrificandum, ut explerent-sibi animum. - Illuc per-duodecim quidem manebant dies divini Achivi: - 200 coercebat enim _eos_ Boreas ventus magnus, neque in terra - sinebat stare; infestus vero aliquis excitavit deus: - tertio-decimo autem ventus cecidit: illi vero avehebantur. - - _Ita_ fingebat, mendacia multa dicens, veris similia: - illi autem audienti fluebant lacrimæ, liquefiebatque cutis. - 205 Sicut autem nix liquescit in summis montibus, - quam Eurus liquefecit, postquam Zephyrus defuderit; - liquescente autem ea fluvii implentur labentes: - sic ejus liquefiebant pulcræ genæ lacrimas-fundentis, - flentis suum virum assidentem. At Ulysses - 210 animo quidem flentem suam miserabatur uxorem, - oculi autem tanquam cornua stabant, aut ferrum, - immoti in palpebris: dolo vero ille lacrimas occultabat. - Illa autem postquam satiata-est lacrimoso fletu, - iterum ipsum verbis respondens allocuta-est: - - 215 Nunc quidem demum te, hospes, puto _me_ experturam, - an vere profecto illic cum divinis sociis - hospitio-exceperis in ædibus meum maritum, sicut dicis. - Dici mihi, qualia quædam circa corpus vestimenta indutus-erat - ipseque qualis erat; et _dic_ socios, qui eum comitabantur. - - 220 Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o mulier, difficile _est,_ tanto tempore seorsum quum-absim, - dicere; jam enim ei vigesimus annus est, - ex quo illinc abiit, et a-mea discessit patria: - verum etiam sic dicam, sicut mihi imaginatur cor. - 225 Lænam purpuream villosam habebat divinus Ulysses, - duplicem; at ei fibula auro facta-erat - calamis geminis: antrorsum vero _opus_ variegatum erat: - in anterioribus pedibus canis tenebat varium hinnulum, - palpitantem intuens; hoc autem admirabantur omnes, - 230 quod hi aurei quum-essent, hic quidem intuebatur hinnulum - suffocans; - at ille, effugere cupiens, palpitabat pedibus. - Etiam tunicam animadverti circa corpus splendidam, - qualem cepa tunicam de arida: - ita quidem erat mollis; splendida autem erat, solis instar: - 235 profecto quidem multæ ipsam admiratæ-sunt mulieres. - Aliud autem tibi dicam, tu vero in mente reconde tua: - nescio utrum hæc indutus-fuerit circa corpus domi Ulysses, - an aliquis sociorum dederit in navi eunti, - aut aliquis alicubi etiam hospes: quoniam multis Ulysses - 240 erat carus; pauci enim Achivorum _ei_ erant similes. - Et ei ego æreum ensem, et duplicem dedi _vestem_ - pulcram, purpuream, et talarem tunicam: - honorate autem dimittebam bene-tabulata in navi. - Et quidem eum præco paulo major-natu ipso - 245 comitabatur: etiam hunc tibi dicam, qualis erat: - gibbosus in humeris, nigra-cute, crispo-capite; - Eurybates vero _ei_ nomen erat: honorabat autem eum supra ceteros - suos socios Ulysses, quod sibi animo congrua sentiret. - - Sic dixit: illi autem adhuc magis desiderium excitavit fletus, - 250 signa agnoscenti, quæ ei certa dixit Ulysses: - Ea autem postquam satiata-est lacrimoso fletu, - tunc ipsum verbis respondens allocuta-est: - - Nunc quidem demum mihi, hospes, antea quum esses miserandus, - in ædibus meis carusque eris, honoratusque: - 255 ipsa enim _ei_ hæc vestimenta ego præbui, qualia dicis, - plicata ex thalamo; fibulamque imposui splendidam, - illi ornamento ut-esset; eum autem non suscipiam rursus, - domum reversum, dilectam in patriam terram. - Ita malo fato cava in navi Ulysses - 260 abiit, visurus malium-Ilium non nominandum. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o uxor veneranda Laertiadæ Ulyssis, - ne-amplius nunc corpus pulcrum macera, neu quid animum - tabefac, maritum deflens; succenseo quidem nihil: - 265 etenim quævis et aliusmodi luget virum amissum, - cui-virgo-nupserit, cui filios peperit amore mixta, - atque Ulyssem, quem aiunt diis similem esse. - Sed a-fletu quidem cessa, meum autem adverte sermonem: - vere enim tibi loquar, nec celabo, - 270 quomodo jam Ulyssis ego de reditu audivi, - prope _versantis_ Thesprotorum virorum in ubere populo, - vivi: atque vehit res-pretiosas multas et egregias, - petens per populum: at dilectos socios - perdidit, et navem cavam in nigro ponto, - 275 Thrinacria ab insula veniens: irati-sunt enim ipsi - Jupiterque et Sol: hujus enim boves interfecerunt socii. - Illi quidem omnes perierunt fluctuoso in ponto: - hunc autem super carina navis ejecit unda in continentem, - Phæacum in terram, qui propinqui-diis sunt: - 280 qui sane ipsum ex animo, deum veluti, honorabant, - et ei multa dederunt, deducereque eum volebant ipsi - domum incolumem. Et jam pridem hic Ulysses - esset; sed inde ei hoc utilius visum-est animo, - opes colligere multam super terram eunti: - 285 adeo astutias multas præ mortalibus hominibus - novit Ulysses; nec quicquam _cum-eo_ contenderet homo alius. - Sic mihi Thesprotorum rex dixit Phidon; - jurabat autem ad me ipsum, libans in domo, - navem _ejus_ esse-deductam, et paratos esse socios, - 290 qui jam ipsum deducent dilectam in patriam terram. - Sed me prius dimisit; contigit enim ut-iret navis - virorum Thesprotorum in Dulichium tritici-ferax. - Et mihi possessiones ostendit, quas collegerat Ulysses: - et sane in decimam generationem alium adhuc alerent: - 295 tantæ ei res-pretiosæ jacebant in ædibus regis. - Ipsum autem in Dodonen dixit ivisse, ut dei - ex quercu alto-vertice Jovis consilium audiret, - quomodo rediret dilectam in patriam terram, - jam diu absens, utrum palam, an clam. - 300 Sic ille quidem ita est salvus, et veniet jam - proxime; neque amplius longe ab-amicis et patria terra - diu aberit: omnino autem tibi jurajuranda dabo. - Sciat nunc Jupiter primum, deorum summus et optimus, - focusque Ulyssis eximii, ad-quem veni: - 305 certe quidem hæc omnia perficientur, sicut dico. - Hoc ipso anno veniet huc Ulysses, - hoc quidem exeunte mense, illo autem ineunte. - - Hunc autem rursus allocutus-est prudens Penelope: - utinam enim hoc, hospes, verbum perfectu sit; - 310 ita cito cognosceres amicitiamque multaque dona accipienda - ex me, adeo ut aliquis te occurrens beatum-diceret. - Sed mihi sic in animo _aliquid_ præsagit, sicut erit videlicet: - neque Ulysses amplius domum veniet, nec tu deductione - potieris; quoniam non tales rectores sunt in domo, - 315 qualis Ulysses erat inter viros, si unquam fuit, - ad-hospites venerandos dimittendos et excipiendos. - Sed ipsum, famulæ, lavate, deponiteque cubile, - strata, et lænas, et integumenta splendida, - ut bene calens ad Auroram aureo-solio perveniat. - 320 Mane autem valde mature lavateque ungiteque, - ut intus apud Telemachum de-jentaculo cogitet - sedens in domo: ei autem gravius _erit,_ qui illorum - hunc molestia-afficiet perniciosus: neque ullum negotium - hic amplius _ei_ faciet, valde licet iratus graviter. - 325 Quomodo enim de-me tu, hospes, scies, ecquid mulieribus - aliis præstem mente, et prudenti consilio, - si squalidus, mala _vestimenta_ indutus, in ædibus - conviveris? homines autem brevis-ævi sunt. - Qui quidem crudelis ipse sit, et crudelia sentiat, - 330 huic imprecantur omnes homines dolores in-posterum - vivo; at mortuum probris-insequuntur cuncti. - Qui autem bonus ipse sit, et bona sentiat, - hujus quidem gloriam latam hospites perferunt - omnes ad homines; multique eum eximium dicere-solent. - - 335 Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o uxor veneranda Laertiadæ Ulyssis, - profecto mihi lænæ et integumenta splendida - odio-erant, quando primum Cretæ montes nivales - reliqui in navi proficiscens longis-remis instructa. - 340 Cubabo autem, sicut antea quidem insomnes noctes ducebam. - Multas enim jam noctes sordido in cubili - requievi, et exspectavi pulcro-solio-insidentem Auroram divinam. - Neque omnino mihi lotio pedum grata animo - est; nec mulier pedem tanget nostrum - 345 earum, quæ tibi in domo ministræ sunt, - nisi aliqua anus est antiqua, honesta sciens, - quæ toleraverit tanta mente, quanta ego: - hanc vero non ægre-tulerim pedes tangere meos. - - Hunc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - 350 hospes dilecte: nondum enim quisquam vir prudens adeo - hospitum longinquorum carorum meam advenit domum: - adeo tu valde scite prudentia omnia dicis: - est autem mihi anus, cata mente consilia habens, - quæ illum infelicem bene nutriebat, et educebat, - 355 susceptum manibus, quando ipsum primum peperit mater; - quæ tibi pedes lavabit, debilis quantumvis sit. - Verum age nunc surgens, prudens Euryclea, - lava tui domini æqualem: et fere Ulysses - jam talis est pedibus, talisque manibus; - 360 cito enim in malo homines consenescunt. - - Sic igitur dixit: vetula autem operuit manibus vultum, - lacrimasque emisit calidas, verbumque luctuosum dixit: - - Hei mihi, _quod_ ego tui, fili, _servandi_ impotens! certe te - Jupiter præ - hominibus odit, deûm reverente animo instructum. - 365 Nondum enim quisquam mortalium tot Jovi fulmine-gaudenti - pinguia femora combussit, neque _tot_ eximias hecatombas, - quot tu ei dedisti, precans ut pervenires - ad-senectutem placidam, nutriresque splendidum filium; - nunc autem tibi soli omnino abstulit reditus diem. - 370 Sic fere etiam illum probris-insequantur mulieres - hospitum longinquorum, quando alicujus inclytas ad ædes - pervenerit, - sicut te, _senex,_ canes hæ probris-insequuntur cunctæ, - quarum nunc contumeliamque et opprobria multa vitans, - non sinis eas _te_ lavare; me vero non invitam jussit - 375 filia Icarii, prudens Penelope. - Ideo tibi pedes lavabo, simulque ipsius Penelopes - et tui gratia; quoniam mihi commovetur intus animus - doloribus. Verum age nunc adverte verbum, quod dicam: - multi sane hospites ærumnosi hunc venerunt, - 380 sed nondum quemquam dico similem sic vidisse _me,_ - sicut tu corpore voceque pedibusque Ulyssi similis-es. - - Hanc autem respondens allocutus est-ingeniosus Ulysses: - o vetula, sic dicunt quicunque viderunt oculis - nos ambos, valde similes nobis-invicem - 385 esse; sicut tu ipsa animum-advertens dicis. - - Sic igitur dixit: vetula vero lebetem sumsit splendentem, - in-quo pedes abluebant: aquam autem infudit multam - frigidam; deinde vero calidam insuper-fudit. At Ulysses - sedebat ad focum, ad tenebras autem convertit-se cito; - 390 statim enim in animo suspicatus-est, ne ipsum attrectans - cicatricem animadverteret et manifestæ res fierent. - Lavabat autem _ea_ inde propius accedens dominum suum; statim - vero agnovit - cicatricem, quam aliquando ei aper inflixit albo dente, - in-Parnassum profecto, ad Autolycumque et filios, - 395 matris suæ patrem strenuum, qui hominibus præcellebat - furtoque jurandoque (_se nihil abstulisse_); deus vero ei ipse - dedit - Mercurius: huic enim grata femora adolebat - agnorum et hædorum; hic autem eum lubens una comitabatur. - Autolycus vero quum-venisset Ithacæ in opulentum populum, - 400 filium recens natum invenit filiæ suæ: - hunc ei Euryclea caris genibus imposuit, - desinenti a-cœna; verbumque dixit et elocuta-est: - - Autolyce, ipse nunc nomen inveni, quod imponas - filiæ filio dilecto; exoptatissimus autem tibi est. - - 405 Huic vero rursus Autolycus respondit, dixitque: - gener meus, filiaque, imponite nomen, quod dixero: - multis enim ego indignatus huc venio - viris et mulieribus super terram almam: - huic autem Ulysses nomen esto inditum. At ego, - 410 quando puber-factus maternam in magnam domum - venerit in-Parnassum, ubi fere mihi possessiones sunt: - ex-his illi ego dabo, et ipsum gaudentem dimittam. - - Horum gratia ivit Ulysses, ut sibi _is_ præberet splendida - dona. - Hunc quidem deinde Autolycusque et filii Autolyci - 415 manibusque _datis_ salutabant, verbisque blandis: - mater autem Amphithea matris, circumplexa Ulyssem - osculata-est ipsi caputque et ambo lumina pulcra. - Autolycus vero filios jussit gloriosos - cœnam parare: illi autem hortanti auscultarunt: - 420 statim vero introduxerunt bovem masculam quinquennem, - eum excoriarunt, curaruntque, et ipsum diviserunt totum, - minutatimque-conciderunt scite, transfixerunt verubus, - assaruntque perite, diviseruntque portiones. - Sic tunc quidem per-totum diem ad solis occasum - 425 epulabantur; nec quicquam animus indigebat convivio æquo. - Quando autem sol occidit, et tenebræ supervenere, - tunc demum decubuerunt, et somni donum ceperunt. - - Quando vero mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, - profecti-sunt ire in venationem, et canes et etiam ipsi - 430 filii Autolyci; cum his autem divinus Ulysses - ibat: altum vero montem ascenderunt indutum silva - Parnassi: cito autem pervenerunt ad-juga ventosa. - Sol quidem deinde recens percutiebat arva, - ex placide-fluente profundo Oceano. - 435 Ipsi autem in vallem perveniebant, venatores; ante eos vero - vestigia scrutantes canes ibant; at pone - filii Autolyci: cum his autem divinus Ulysses - ibat prope canes, vibrans longæ-umbræ hastam. - Ibi vero in silva densa jacebat magnus aper; - 440 quam quidem nec ventorum perflabat vis humidum spirantium, - neque ipsam Sol lucens radiis percutiebat, - neque imber penetrabat penitus: adeo quidem densa - erat: at foliorum inerat fusio affatim multa. - Hunc autem virorumque canumque strepitus circumsonuit-pedum, - 445 ut venantes ingruebant: hic vero adversus ex arbusto, - erectis valde cervicis-setis, ignemque oculis spectans, - stetit prope ipsos: ac primus-omnium Ulysses - irruit, elevata longa hasta, manu robusta, - vulnerare cupiens: sed ipsum prævertens percussit aper - 450 super genu; multum autem exhausit carnis dente - oblique adortus; nec-tamen ad-os pervenit viri. - Illum vero Ulysses vulneravit assecutus ad dextrum humerum; - penitus autem transiit splendidæ hastæ cuspis: - decidit vero _is_ in pulveribus porrectus; avolavit autem animus. - 455 Circa-hunc quidem deinde Autolyci filii dilecti occupabantur; - vulnus autem Ulyssis eximii, deo-paris, - ligaverunt scite; et incantatione sanguinem nigrum - cohibuere: statim autem pervenere cari ad ædes patris. - Illum quidem Autolycusque et filii Autolyci - 460 bene postquam-sanarant, et splendida dona _ei_ præbuerant, - cito gaudentem caram gaudentes dimiserunt - in Ithacam: eo quidem pater et veneranda mater - gaudebant reverso, et interrogabant singula - de-cicatrice, quid passus-esset: ille autem ipsis rite enarravit, - 465 ut ipsum venantem percusserit aper albo dente, - ad-Parnassum profectum cum filiis Autolyci. - - Hanc _cicatricem_ anus manibus pronis prehensam, - agnovit attrectans; pedem autem dimisit ut-_ei_-excideret; - incidit vero lebeti tibia; resonuit autem æs, - 470 retroque in-alteram-partem inclinatum-est; et in-terram effusa - est aqua. - Ipsius vero simul gaudium et dolor invasit mentem; atque ei oculi - lacrimis impleti-sunt; clara vero ei hæsit vox. - Prehenso autem _ejus_ mento, Ulyssem allocuta-est: - - Profecto omnino Ulysses es, care fili: nec te ego - 475 prius agnovi, quam plane herum meum contrectassem. - - Dixit, et Penelopen intuita-est oculis, - indicare volens carum maritum intus esse. - Ea autem nec videre potuit e-regione, neque animadvertere; - ei enim Minerva mentem avertit; at Ulysses - 480 manua admota guttur _nutricis_ prehendit dextra; - altera vero ad-se propius traxit, dixitque: - - Nutrix, cur me vis perdere? tu vero me nutrivisti ipsa - tuam ad mammam; nunc vero dolores multos perpessus - veni vigesimo anno in patriam terram. - 485 Sed postquam animadvertisti, et tibi deus injecit animo, - tace, ne-quis alius in ædibus audiat. - Sic enim edico, hoc vero et perfectum erit: - si sub me deus domuerit procos illustres, - nec, nutrix licet-sis, a-te abstinebo, quando alias - 490 famulas in ædibus meis interficiam mulieres. - - Hunc autem rursus allocuta-est prudens Euryclea: - fili mi, quale tibi verbum fugit ex septo dentium! - Nosti quidem qualis meus animus firmus, nec cedens: - tenebo vero sicut aliquis solidus lapis, aut ferrum. - 495 Aliud vero tibi dicam, tu autem in mente reconde tua: - si sub te deus domuerit procos illustres, - tum vero tibi recensebo in ædibus mulieres, - et quæ te parum-honorent, et quæ inculpatæ sint. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 500 nutrix, cur vero tu eas indicabis? neque omnino te oportet. - Bene utique et ipse ego observabo, et cognoscam unamquamque: - sed tene silentio verbum, committe vero _rem_ diis. - - Sic igitur dixit: anus autem per domum exivit, - allatura pedum-lavacra; priora enim effusa-erant omnia. - 505 Ac postquam laveratque _eum_ et unxerat pingui oleo, - iterum propius ad-ignem traxit-sibi sedile Ulysses - calefacturus-se, cicatricem autem pannis cooperuit. - His vero sermones exorsa-est prudens Penelope: - - Hospes, paulum quidem te amplius ego percontabor ipsa: - 510 etenima jam cubitus cito erit placidi hora _ei quidem,_ - quemcunque somnus ceperit dulcis, etiam dolentem: - sed mihi etiam dolorem immensum præbuit deus: - per-diem etenim delector lamentans, flens, - et mea opera inspiciens et ancillarum in domo: - 515 at postquam nox venit, cepitque lectus omnes, - jaceo in lecto, crebræque mihi circa densum cor - acutæ curæ lugentem lacessunt. - Sicut autem quando Pandarei filia, viridans Aedon (_luscinia_), - pulcre canit, vere recens ineunte, - 520 arborum in foliis sedens densis, - quæ frequenter versans fundit multisonam vocem, - filium lugens Itylum carum, quem quondam ære - interfecit per insipientiam, filium Zethi regis; - sic et mihi bifariam animus movetur huc et illuc, - 525 utrum maneam apud filium, et integra omnia servem, - possessionem meam, famulasque, et altam magnam domum - torumque reverens mariti, populique famam; - an jam una sequar Achivorum _eum_ quicunque optimus - ambit _me_ in ædibus, quum-præbuerit infinita sponsalia. - 530 Filius autem meus, donec quidem fuit adhuc infans et animi- - impotens, - nubere non me sinebat mariti domum reliquentem: - nunc vero quando jam adultus est et ad-pubertatis mensuram - pervenit, - jam me optat retro abire e domo - ob-possessionem indignans, quam ei consumunt Achivi. - 535 Sed age mihi hoc somnium declara, et audi. - Anseres mihi in domo viginti triticum edunt - ex aqua, atque ipsis lætor, inspiciens: - profecta vero ex monte magna aquila adunco-rostro - omnibus cervices confregit, et interfecit; hi autem fusi-sunt - 540 conferti in ædibus: illa vero in ætherem divinum elevata-est. - At ego flebam et ejulabam, etiam in somnio; - circum autem me congregabantur pulcris-comis Achivæ - miserabiliter lugentem, quod mihi aquila interfecerat anseres. - Reversa autem desidebat in prominenti tecto; - 545 voceque humana me compescebat, dixitque: - - Confide, Icarii filia longe-lateque-inclyti; - non somnium _hoc-est,_ sed visio vera, quæ utique perfecta erit. - Anseres quidem, proci _sunt;_ ego autem aquila avis - eram antea; nunc demum tuus maritus veni, - 550 qui omnibus procis sævam mortem inferam. - - Sic dixit: at me dulcis somnus dimisit. - Circumspectans autem anseres in ædibus animadverti, - triticum comedentes apud pelvim, ubi antea quidem. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 555 o mulier, nequaquam licet declarare somnium, - alio deflectentem: quandoquidem sane tibi ipse Ulysses - dixit, quomodo perfecturus-sit: procis vero apparet exitium - omnibus prorsus; neque ullus mortem et fatum effugiet. - - Hunc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - 560 hospes, profecto quidem somnia inscrutabilia, indiscriminatum- - loquentia - sunt, neque plane perficiuntur hominibus. - Duæ etenim portæ debilium sunt somniorum: - nam altera quidem cornibus facta est; altera autem ebore: - horum quæ quidem venerint per sectum ebur, - 565 hæc decipiunt, verba irrita ferentia; - quæ vero per polita cornua iverint foras, - hæc vera perficiunt, hominum quando aliquis viderit. - At mihi non hinc puto grave somnium - venisse: certe gratum mihi et filio foret. - 570 Aliud autem tibi dicam, tu vero in mente reconde tua: - hæc jam aurora adveniet infausta, quæ me Ulyssis - a-domo amovebit: nunc enim deponam certamen, - secures, quas ille in ædibus suis - statuebat ordine, navium-statumina veluti, duodecim omnes: - 575 stans autem ille valde procul, _per omnia foramina_ trajiciebat - sagittam. - Nunc vero procis certamen hoc imponam: - qui autem facillime intenderit arcum in manibus, - et jaculatus-fuerit per-secures duodecim omnes, - hunc una sequar, relicta hac domo - 580 juventutis _meæ,_ perpulcra, plena victu; - cujus aliquando recordaturam me-puto, vel in somnio. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o uxor veneranda Laertiadæ Ulyssis, - ne-amplius nunc differ in ædibus hoc certamen; - 585 ante etenim ingeniosus veniet huc Ulysses, - quam isti hunc arcum bene-politum contrectantes, - nervumque intenderint, jaculatique-fuerint per-ferrum. - - Hunc autem rursus-allocuta-est prudens Penelope: - si velles mihi, hospes, assidens in ædibus - 590 _me_ delectare, haud mihi somnus in palpebras funderetur. - Verum enim nequaquam licet insomnes esse semper - homines; namque singulis sortem imposuerunt - immortales mortalibus super almam terram. - Sed sane ego, in-cœnaculum ubi-ascendero, - 595 decumbam in lecto, qui mihi luctuosus factus-est, - semper lacrimis meis imbutus, ex quo Ulysses - abiit, visurus malum-Ilium non nominandum. - Illic cubuero: tu vero cuba hac in domo, - vel humi ubi-straveris, vel _famuli_ cubilia deponunto. - - 600 Sic locuta ascendit in-cœnacula splendida, - non sola; cum ea et famulæ iverunt aliæ. - In-cœnacula autem ubi-ascenderat cum famulis mulieribus, - flebat deinde Ulyssem, carum maritum; donec ei somnum - dulcem palpebris immisit cæsiis-oculis Minerva. - - - [TR1] "XX" -> "XIX" - - - - - Odysseæ XX.—Quæ ante cædem procorum facta. - -ARGUMENT: - -While Ulysses lies in the vestibule of the palace, he is witness to the -disorders of the women. Minerva comforts him, and casts him asleep. At -his waking he desires a favourable sign from Jupiter, which is granted. -The feast of Apollo is celebrated by the people, and the suitors -banquet in the palace. Telemachus exerts his authority amongst them; -notwithstanding which, Ulysses is insulted by Caesippus, and the rest -continue in their excesses. Strange prodigies are seen by Theoclymenus, -the augur, who explains them to the destruction of the wooers. - -TEXT: - - 1 Atque in vestibulo cubabat divinus Ulysses: - sub _se_ quidem crudam bubulam _pellem_ stravit, at superne - pelles multas ovium, quas sacrificabant Achivi: - Eurynome vero deinde lænam injecit ad-somnum-composito. - 5 Illic Ulysses procis mala meditans in animo, - jacebat vigilans: sed ex domo mulieres - iverunt, quæ cum-procis miscebantur pridem, - sibi-invicem risumque et hilaritatem præbentes. - Hujus autem commovebatur animus in pectoribus caris: - 10 multum vero deliberabat in mente et in animo, - utrum adortus mortem pararet unicuique, - an adhuc sineret cum-procis superbis misceri - extremo et ultimo: cor autem ei intus latrabat. - Sicut vero canis tenellos circa catulos gradiens, - 15 in-virorum ignotum latrat ardetque pugnare; - sic hujus intus latrabat _cor_ ægre-ferentis mala opera; - pectus autem percutiens, cor increpuit sermone: - - Tolera jam, cor; et pejus aliud aliquando tolerasti, - die illo, quando tibi robore invictus comedebat Cyclops - 20 fortes socios; tu vero sustinebas, donec te sollertia - eduxit ex antro, quum-putares _te_ moriturum. - - Sic dixit, in pectoribus increpans carum cor: - ei autem plane _ut navis_ in retinaculo cor manebat tolerans - continenter: at ipse volvebatur huc et illuc. - 25 Sicut autem quando ventriculum vir, multo igne ardenti, - plenum pinguedineque et sanguine, huc et illuc - varie-versat, valdeque cito cupit assatum-esse: - sic ille huc et illuc volvebatur, deliberans, - quomodo demum procis impudentibus manus inferret, - 30 solus quum-esset, multis. Prope vero eum venit Minerva - de-cœlo delapsa: corpore autem assimilata-erat mulieri: - stetitque ei supra caput, et ipsum sermone allocuta-est: - - Cur iterum vigilas, præ omnibus infelix viris? - domus quidem tibi hæc est, uxor autem tibi hæc in domo, - 35 et filius, qualem fere aliquis cuperet esse _sibi_ filium. - - Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - certe jam hæc omnia, dea, apposite dixisti; - sed nonnihil mihi hoc animus in mente cogitat, - quomodo demum procis impudentibus manus inferam, - 40 solus quum-sim; hi autem semper frequentes intus sunt. - Insuper autem et hoc majus in mente cogito: - si enim _eos_ interfecero, Jovisque tuaque voluntate, - quo subterfugiam? hoc te considerare jubeo. - - Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: - 45 miser, et quidem aliquis etiam pejori confidit socio, - qui-quidem mortalisque sit et non tanta consilia noverit: - at ego dea sum, perpetuo quæ te custodio - in omnibus laboribus; dicam autem tibi aperte: - si-vel quinquaginta agmina articulate-loquentium hominum - 50 nos circumstarent, interficere cupientia Marte, - etiam horum abigeres boves et pingues oves. - Sed capiat te et somnus: molestum _est_ etiam excubare - tota-nocte vigilantem; e-malis vero emerges jam-nunc. - - Sic dixit; et inde ei somnum palpebris infudit: - 55 ipsa autem retro in Olympum abiit nobilissima dearum, - quando hunc somnus capiebat, solvens curas animi, - membrorum-relaxator. Uxor vero experrecta-est honesta sciens: - flebatque inde in lectis sedens mollibus. - Ac postquam flens satiarat-se suo in animo, - 60 Dianæ primum supplicavit divina mulierum: - - Diana, veneranda dea, filia Jovis, utinam mihi jam - sagitta pectoribus immissa animum eximeres - statim nunc; vel postea me raptam procella - iverit portans per aereas vias, - 65 et fluentis injiciat reflui Oceani. - Sicut autem quando Pandari filias sustulerunt procellæ; - quibus parentes quidem perdiderant dii; ipsæ autem relictæ-erant - orbæ in ædibus, curavit vero divina Venus - caseo, et melle dulci, et suavi vino: - 70 Juno autem ipsis præ omnibus dedit mulieribus - speciem et prudentiam; proceritatem vero præbuit Diana casta; - opera autem Minerva docuit inclyta operari. - Quando Venus divina adiit magnum Olympum, - puellis petitura perfectionem floridarum nuptiarum, - 75 ad Jovem gaudentem-fulmine (ille etenim bene scit omnia, - fortunamque infortuniumque mortalium hominum): - interea tamen puellas Harpyiæ abripuerunt, - et dederunt odiosis Erinnybus servituras: - sic me deleant Olympias domos habentes, - 80 vel me pulcris-comis-prædita feriat Diana: ut Ulyssem - ob-oculos-habens, etiam terram odiosam subeam, - neu omnino pejoris viri lætificem mentem. - Sed hoc quidem et tolerabile habet malum, quando aliquis - per-dies quidem flet, perpetuo dolens corde, - 85 per-noctes vero somnus _eum_ habet (hic etenim oblivisci-facit - omnium - bonorum et malorum, ubi palpebras obtexerit:) - at mihi et insomnia immittere-solet mala deus. - Hac enim rursus mihi nocte accubuit similis ipsi, - talis, qualis ivit cum exercitu; at meum cor - 90 gaudebat, quoniam non putabam somnium esse, sed jam visionem- - veram. - - Sic dixit; statim vero in-aureo-solio venit Aurora. - Ilius autem flentis vocem intellexit divinus Ulysses: - cogitabatque deinde: visa vero est ei in animo - jam _ipsum_ cognoscens astare capiti. - 95 Lænam quidem ubi-collegerat et pelles, in-quibus cubabat, - in domum deposuit in sella: extra vero bubulam _pellem_ - posuit foras ferens: Jovi autem supplicabat manibus sublatis: - - Jupiter pater, sic me volentes super siccumque et humidum - duxistis meam in terram, postquam me malis-affecistis valde, - 100 omen aliquis mihi emittat expergefactorum hominum - intus; extra autem Jovis portentum aliud ostendatur. - - Sic dixit precans: eum vero exaudivit providus Jupiter; - statimque tonuit a splendido Olympo - ab-alto e nubibus; gavisus-est autem divinus Ulysses: - 105 Omen vero e domo mulier emisit molitrix - prope, ubi quidem ei molæ erant, pastori virorum: - hi autem duodecim omnes sedulo-incumbebant mulieres, - farinas-hordeaceas conficientes et triticeas, medullam virorum. - Ceteræ quidem dormiebant, postquam triticum moluerant; - 110 una vero nondum cessabat; debilissima autem erat: - quæ sane molam ubi-stiterat, verbum dixit, signum regi: - - Jupiter pater, qui diis et hominibus imperas, - certe valde tonuisti a cœlo stellato, - neque usquam nubes est; portentum utique alicui hoc ostendis. - 115 Perfice nunc et mihi miseræ verbum, quod dicam: - proci postremumque et ultimum die hoc - in ædibus Ulysses capiant convivium desiderabile; - qui jam mihi labore tristi genua solverunt, - farinas conficienti; nunc ultimo cœnent. - - 120 Sic igitur dixit: gaudebat autem omine divinus Ulysses - Jovisque tonitru: putabat enim _se_ ulturum noxios. - - Ceteræ vero famulæ in ædibus pulcris Ulyssis - congregatæ accendebant in foco indefessum ignem. - Telemachus autem e-lecto surrexit, deo-par vir, - 125 vestes sibi-induens: atque ensem acutum suspendit-ab humero; - pedibusque sub nitidis ligavit pulcros calceos; - sumsitque validam hastam, præfixam acuto ære; - stetit autem super limen gradiens, et Eurycleam allocutus-est: - - Nutrix dilecta, hospitem honorastis in domo - 130 lecto et cibo? an sic jacet neglectus? - Talis enim mihi mater, prudens licet sit: - insane alterum honorat articulate-loquentium hominum, - deteriorem, alterum vero meliorem inhonoratum dimittit. - - Hunc autem rursus allocuta-est prudens Euryclea: - 135 ne illam nunc, fili, insontem accuses. - Vinum enim bibebat _ille_ sedens, quamdiu volebat ipse: - cibum autem non-amplius dixit _se_ appetere; interrogabat enim - ipsum. - Sed quando demum cubitus et somni meminerat, - illa quidem cubilia jussit _ei_ substernere ancillas: - 140 at is, tanquam aliquis ærumnosus et infortunatus, - non voluit in lectis et in stragulis dormire, - sed in cruda bubula _pelle,_ et pellibus ovium - dormivit in vestibulo: lænam vero injecimus nos. - - Sic dixit: Telemachus vero per domum _transiens_ egressus-est, - 145 hastam habens; una eum canes pedibus veloces sequebantur. - Profectus-est autem ire in concionem ad bene-ocreatos Achivos. - At ancillas inde hortabatur divina mulierum, - Euryclea, Opis filia Pisenoridæ: - - Agite, aliæ quidem domum verrite festinantes, - 150 aspergiteque; et in sedilibus fabrefactis tapetas - injicite purpureos: aliæ vero spongiis mensas - omnes abstergite, purgate autem crateras - et pocula duplicia fabrefacta: aliæ vero petituræ aquam - ite ad-fontem, et afferte cito euntes: - 155 non enim diu proci aberunt a-domo; - sed valde mane venient; quoniam et omnibus _est_ festus-dies. - - Sic dixit: illæ autem ei perquam auscultarunt et paruerunt. - Viginti quidem iverunt ad-fontem nigris-aquis; - aliæ vero illic in ædibus scite operabantur.[TR1] - - 160 Ingressi-sunt autem famuli Achivorum: hi quidem deinde - bene et scite findebant ligna; sed mulieres - venerunt a fonte; illisque supervenit subulcus, - tres porcos deducens, qui erant inter omnes optimi. - Et hos quidem sivit per septa pulcra pasci, - 165 ipse vero jam Ulyssem allocutus-est blandis _verbis:_ - - Hospes, jamne te magis Achivi respiciunt, - an te ignominia-afficiunt in ædibus, sicut antea quidem? - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - utinam enim jam, Eumæe, dii ulciscerentur contumeliam, - 170 qua isti insultantes indigna machinantur - domo in aliena, nec pudoris portionem _æquam_ habent. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Prope autem ipsos venit Melanthius, custos caprarum, - capras agens, quæ inter-omnes excellebant greges, - 175 cœnam procis; duo autem una comitabantur pastores. - Et has quidem religavit sub porticu sonora; - ipse vero jam Ulyssem allocutus-est conviciis: - - Hospes, adhuc etiam nunc hic molestus-eris in domo - a-viris petens? at non exibis foras? - 180 omnino non-amplius nos diremtum-iri puto, - priusquam manus _invicem_ gustaverimus; quia tute non decenter - petis: sunt autem et alia convivia Achivorum. - - Sic dixit: hunc autem nihil allocutus-est ingeniosus Ulysses, - sed tacite movit caput, mala profunde-cogitans. - - 185 His autem tertius supervenit Philœtius, princeps virorum, - bovem sterilem procis agens, et pingues capras: - (portitores vero hos trajecerunt, qui etiam alios - homines deducunt, quicunque ipsis advenerit) - et has quidem bene religavit sub porticu sonora: - 190 ipse autem jam interrogabat subulcum, prope astans: - - Quis jam hic hospes nuper venit, subulce, - nostram ad domum? ex quibus vero _se_ profitetur esse - viris? ubinam autem ei genus et patria terra? - infelix; certe similis-est corpore regi domino. - 195 Sed dii malis-mergunt multivagos homines, - quando etiam regibus destinabunt ærumnam. - - Dixit, et dextra complectebatur manu astans; - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - Salve, pater o hospes! adsit tibi in posterum saltem - 200 felicitas; at nunc quidem malis teneris multis. - Jupiter pater, nullus te deorum crudelior alius: - non parcis viros, postquam jam _eos_ generasti ipse, - miscere malo et doloribus exitiosis. - Sudavi, ut animadverti, lacrimisque-oppleti-sunt mihi oculi - 205 recordanti Ulyssis; quoniam et illum puto - tales pannos habentem inter homines vagari, - sicubi adhuc vivit, et videt lumen solis. - Sin vero jam mortuus-est, et in Orci ædibus, - hei mihi inde ob-Ulyssem eximium; qui me bobus - 210 præfecit, adhuc parvulum, Cephallenorum in populo. - Nunc autem hæ quidem fiunt innumeræ, neque aliter (_melius_) - _cuipiam_ viro succresceret boum genus latis-frontibus: - has vero alii me jubent ducere sibi ipsis - ad-edendum; neque omnino filium in ædibus curant, - 215 nec vindictam timent deorum; cupiunt enim jamdudum - possessiones dividere diu absentis regis. - At mihi hoc animus in pectoribus caris - multum volvit: valde quidem malum, filius quum-exstet, - aliorum populum adire, euntem cum-ipsis bobus, - 220 viros ad alienos; hoc vero durius, hic manentem - bobus alienis assidentem dolores pati. - Et jam olim ad-alium magnanimorum regum - exivissem fugiens, quoniam non-amplius tolerabilia _hæc_ sunt: - sed adhuc illum infelicem exspecto, sicunde reversus - 225 virorum procorum dispersionem per ædes faciat. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - bubulce, quia nec malo neque insipienti viro similis-es, - (cognosco vero et ipse, quod tibi prudentia mentem intravit) - ideo tibi dicam et insuper magnum jusjurando jurabo:[TR2] - 230 sciat nunc Jupiter primum deorum, hospitalisque mensa, - focusque Ulyssis eximii, ad-quem veni, - certe, te hic præsente, veniet domum Ulysses; - tuisque oculis videbis, si volueris, - interfici[TR3] procos, qui hic dominantur. - - 235 Hunc autem rursus allocutus-est boum bubulcus vir, - utinam enim hoc, hospes, verbum perficeret Saturnius! - cognosceres, qualis mea potentia et _quales me_ manus comitentur. - - Sic autem pariter Eumæus supplicavit omnibus diis, - ut-rediret Ulysses prudens suam domum. - - 240 Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Proci autem Telemacho mortemque interitumque - struebant: at iis sinistra venit avis, - aquila altivolans, tenebat vero timidam columbam. - Illis autem Amphinomus concionatus-est, et dixit: - - 245 O amici, haud nobis continget hoc sane consilium, - Telemachi cædes: sed meminerimus convivii. - - Sic dixit Amphinomus, illis vero placebat sermo. - Intrantes autem in ædes Ulyssis divini, - lænas quidem deposuerunt in sedilibusque soliisque; - 250 ipsi autem mactabant oves magnas et pingues capras; - mactabant etiam sues porcos, et bovem armentalem; - viscera vero assata distribuebant: ac vinum in - crateribus miscebant: pocula autem distribuit subulcus. - Panem vero ipsis distribuit Philœtius, princeps virorum, - 255 pulcris in canistris; vinumque-fundebat Melantheus. - Illi vero ad cibos paratos appositos manus porrigebant. - - Telemachus autem Ulyssem sedere-fecit, astutias versans,[TR4] - intra bene-fundatam domum, apud lapideum limen, - sella turpi posita, parvaque mensa: - 260 apposuit vero _ei_ viscerum partes, et vinum infudit - in poculo aureo, et ipsum sermone allocutus-est: - - Illic nunc sede inter viros vinum-bibens: - convicia vero tibi ipse ego et manus abarcebo - omnium procerum; quoniam nequaquam publica est - 265 domus hæc, sed Ulyssis, mihi autem acquisivit ille. - Vos vero, proci, continete animum a-convicio, - et manibus _violentis;_ ut ne qua lis et contentio oriatur. - - Sic dixit: illi autem omnes mordicus labris compressis - Telemachum admirabantur, quod audacter loquebatur. - 270 In-hos autem Antinous locutus-est, Eupithei filius: - - Et molestus quantumvis sit, accipiamus sermonem, Achivi, - Telemachi; valde autem nobis minatus loquitur. - Non enim Jupiter sivit Saturnius: alioquin ipsum jam - compescuissemus in ædibus, argutus licet sit concionator. - - 275 Sic dixit Antinous; ille vero non curabat verba. - Præcones autem per urbem deorum sacram hecatomben - ducebant: congregabantur autem capite-comantes Achivi - luco sub umbroso longe-jaculantis Apollinis. - - Hi autem postquam assarant carnes superiores, et _igni_ - extraxerant, - 280 partibus divisis, convivabantur celebri convivio. - Inde Ulyssi partem apposuerunt _ii_ qui ministrabant, - æqualem, sicut ipsi sortiebantur: sic enim jussit - Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini. - - Procos autem illustres non omnino sinebat Minerva - 285 contumelia abstinere acerba; ut adhuc magis - subiret dolor cor Laertiadæ Ulyssis. - Erat vero quidam inter procos vir, nefario animo, - Ctesippus autem nomen erat, in Sameque domos habitabat; - qui scilicet possessionibus fretus immensis - 290 ambiebat Ulyssis diu absentis uxorem. - Is quidem tunc inter procos superbos dixit: - - Audite me, proci illustres, ut aliquid dicam; - partem quidem jam hospes habet dudum, sicut decet, - æqualem; non enim honestum _est_ privare, nec justum, - 295 hospites Telemachi, quicunque ad-has ædes pervenerit. - Sed age, ei et ego dem hospitale donum: ut et ipse - vel balneatori det munus, vel alicui alii - famulorum, qui _sunt_ in ædibus Ulyssis divini. - - Sic locutus, projecit bovis pedem manu robusta, - 300 jacentem, ex canistro sumtum: sed evitavit _eum_ Ulysses, - leniter declinato capite; subrisit autem animo - Sardanium omnino _risum_ talem: ille tamen bene-ædificatum - feriit murum. - Ctesippum vero Telemachus increpuit sermone: - - Ctesippe, certe omnino tibi hoc utilius fuit animo: - 305 non percussisti hospitem; evitavit enim telum ipse. - Certe enim te medium percussissem hasta acuta, - et tibi pro nuptiis pater exsequias celebrasset - hic. Ideo ne quis mihi insolentias in domo - prodat: jam enim intelligo et novi singula, - 310 bonaque, et quæ-sunt pejora: antea vero adhuc infans eram. - Sed tamen hæc quidem et toleramus inspicientes, - ovibus mactatis, vinoque potato, - et pane _consumto:_ difficile enim cohibere unum multos. - Sed age, ne-amplius mihi mala facite infensi: - 315 sin autem jam me ipsum interficere cupitis ære, - etiam hoc vellem, et multo satius esset - mori, quam hæc semper indigna opera videre, - hospitesque pulsatos, famulasque mulieres - _vos_ violantes indigne per ædes pulcras. - - 320 Sic dixit: illi vero omnes muti facti-sunt silentio: - sero autem tandem inter-eos locutus-est Damastorides Agelaus: - - O amici, haud jam quisquam super dicto æquo - contrariis verbis carpens sæviat: - neu amplius hunc hospitem pulsate, neu quenquam alium - 325 famulorum, qui in ædibus _sunt_ Ulyssis divini. - Telemacho autem verbum ego et matri dixerim - mite, si ipsis corde placeat ambobus. - Quamdiu quidem vobis animus in pectoribus sperabat - rediturum Ulyssem prudentem suam domum, - 330 tamdiu minime indignum manereque erat et detinere - procos in ædibus; quoniam hoc satius erat, - si rediisset Ulysses, et redux venisset domum: - nunc vero jam hoc manifestum, quod non-amplius reditus-compos - est. - Sed age, tuæ hæc matri assidens nuntia, - 335 ut-nubat _ei,_ quicunque optimus vir, et _qui_ plurima præbuerit: - ut tu quidem gaudens paterna omnia possideas, - edens et bibens; illa vero alius domum curet. - - Illum autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - non per Jovem, Agelae, et dolores patris mei, - 340 qui alicubi longe-ab Ithaca vel periit vel vagatur, - nequaquam remoror matris nuptias; sed jubeo _eam_ - nubere, cuicunque velit, atque insuper multa dona dabo: - vereor autem invitam a domo pellere - verbo violento; ne istud deus perfecerit. - - 345 Sic dixit Telemachus: procis vero Pallas Minerva - inextinctum risum movit, errareque-fecit intellectum. - Hi autem jam maxillis ridebant alienis; - cruentatasque carnes comedebant; oculi vero ipsorum - lacrimis implebantur; fletumque præsagiebat animus. - 350 Inter-hos autem et locutus-est Theoclymenus deo-similis: - - Ah miseri, quod malum hoc patimini? nocte quidem vestra - obvoluta-sunt capitaque, faciesque, subtusque genua. - Ululatus autem exarsit, lacrimisque-oppletæ-sunt genæ: - sanguine vero conspersi-sunt parietes pulcraque intercolumnia; - 355 simulacris autem plenum _est_ vestibulum, plenaque et aula, - properantibus in-Erebum sub tenebras; sol vero - ex-cœlo deperiit; malaque incessit caligo. - - Sic dixit: illi autem omnes super ipso suaviter riserunt. - His vero Eurymachus, Polybi filius, incipiebat loqui: - - 360 Desipit hospes nuper aliunde _huc_ advectus. - Sed ipsum statim, juvenes, domo emittite foras, - in forum ut-eat; quoniam hæc nocti assimilat. - - Hunc autem rursus allocutus-est Theoclymenus deo-similis: - Eurymache, nequaquam te jubeo mihi comites præbere; - 365 sunt mihi oculique et aures et pedes ambo, - et mens in pectoribus facta nequaquam incongrua. - Horum-ope exibo foras, quoniam sentio malum vobis - ingruens, quod nemo subterfugere-possit neque evitare - procorum, qui per domum deo-paris Ulyssis - 370 viros contumelia-afficientes injusta machinamini. - - Sic locuta, exivit ædibus ad-habitandum-commodis: - ivit autem ad Piræum, qui ipsum lubens suscepit. - Proci vero omnes in se-invicem intuentes, - Telemachum irritabant, de hospitibus ridentes: - 375 sic autem aliquis dicebat juvenum superbientium: - - Telemache, nemo te pejorum-hospitum-exceptor alius; - qualem quidem quendam hunc habes mendicum erronem, - panis et vini indigentem, nec quicquam operum - scientem, nec fortitudinis, sed incassum pondus terræ. - 380 Alius autem demum quidam hic surrexit ad-vaticinandum. - Sed si mihi parueris, quod multo satius fuerit: - illos hospites in navem multis-transtris-instructam conjectos - ad Siculos mittamus, unde _quis_ dignum pretium-referat. - - Sic dixerunt proci: ille vero non curabat verba; - 385 sed tacite patrem intuebatur, exspectans semper, - quando demum procis impudentibus manus inferret. - - At e-regione autem ubi-posuerat perpulcram sellam - filia Icarii, prudens Penelope, - virorum in ædibus uniuscujusque sermonem audiebat. - 390 Prandium etenim illi ridentes fecerat, - suaveque et gratum, quippe valde multa mactarant: - cœna vero nequaquam injucundior alia fieri-possit, - qualem sane mox erant dea et fortis vir - facturi: priores enim _proci_ indigna machinabantur. - - - [TR1] "operabantur" -> "operabantur." - [TR2] "jurabo:]" -> "jurabo:" - [TR3] "interfeci" -> "interfici" - [TR4] "versans." -> "versans," - - - - - Odysseæ XXI.—Arcus in medio positus. - -ARGUMENT: THE BENDING OF ULYSSES' BOW. - -Penelope, to put an end to the solicitation of the suitors, proposes to -marry the person who shall first bend the bow of Ulysses, and shoot -through the ringlets. After their attempts have proved ineffectual, -Ulysses, taking Eumaeus and Philaetius apart, discovers himself to -them; then returning, desires leave to try his strength at the bow, -which, though refused with indignation by the suitors, Penelope and -Telemachus cause it to be delivered to his hands. He bends it -immediately, and shoots through all the rings. Jupiter at the same -instant thunders from heaven; Ulysses accepts the omen, and gives a -sign to Telemachus, who stands ready armed at his side. - -TEXT: - - 1 Huic autem in mente-posuit dea cæsiis-oculis Minerva, - filiæ Icarii, prudenti Penelopæ, - arcum procis ponere, canumque ferrum, - in ædibus Ulyssis, certamina et cædis principium. - 5 Scalam vero altam ascendit suæ domus; - sumsitque clavam bene-flexam manu crassa - pulcram, æream; manubrium autem eboris inerat. - Profectaque-est ire in-thalamum, cum famulis mulieribus, - intimum; illic vero ei thesauri jacebant regis, - 10 æsque, aurumque, valdeque-elaboratum ferrum: - Ibique arcus jacebat reflexus, et pharetra - sagittifera, multæque inerant luctuosæ sagittæ: - dona, quæ ei hospes Lacedæmone dedit obvius-factus, - Iphitus Eurytides, similis immortalibus. - 15 Hi vero in Messena occurrerunt sibi-invicem, - in domo Orsilochi prudentis: nempe Ulysses - ivit ad-quærendum debitum, quod ei totus populus debebat: - oves enim ex Ithaca Messenii viri sustulerant - navibus multa-transtra-habentibus trecentas, et pastores. - 20 Horum gratia in-legationem multam viam obiit Ulysses, - adolescens quum-esset: misit enim pater, aliique senes. - Iphitus autem _venerat_ equas quærens, quæ ei perierant, - duodecim feminæ, sub _iis_que mulæ patientes-operum; - quæ sane ei et postea cædes et fatum factæ-sunt, - 25 postquam ad-Jovis filium pervenit magnanimum - virum, Herculem, magnorum scientem operum; - qui ipsum, hospes quum-esset, interfecit sua in domo: - iniquus, nec deorum vindictam reveritus-est nec mensam, - quam _ille_ jam ei apposuerat: postea autem occidit etiam ipsum: - 30 equas vero ipse habuit solidis-ungulis in ædibus. - Has quærens Ulyssi obvius-factus-est; dedit autem arcum, - quem antea quidem gestabat magnus Eurytus; at is filio - _eum_ reliquit moriens in ædibus excelsis. - Illi vero Ulysses ensem acutum et validam hastam dedit,[TR1] - 35 principium hospitii necessarii: nec mensa - cogniti-sunt inter-se: prius enim Jovis filius interfecit - Iphitum Eurytiden, similem immortalibus, - qui ei arcum dedit. Hunc autem neutiquam divinus Ulysses, - proficiscens ad-bellum nigris in navibus, - 40 capiebat; sed illic monumentum hospitis dilecti - jacebat in ædibus; gestabat vero _is_ ipsum sua in terra. - - Quando autem jam ad-thalamum hunc pervenit divina mulierum, - limenque quernum ascenderat, quod olim faber - polivit scite, et ad-perpendiculum exegit; - 45 in _eo_ vero postes aptavit, foresque apposuit splendidas: - statim deinde illa lorum cito resolvit annuli, - et clavem immisit, foriumque repulit pessulos, - ex-adverso _eos_ aptans: hæ autem resonuerunt, velut taurus - pascens in-prato; tantum sonuerunt pulcræ fores, - 50 pulsæ clavi, apertæque-sunt ei cito. - Ipsa vero altum tabulatum ascendit, ubi quidem arcæ - stabant; in his vero odoriferæ vestes jacebant. - Illinc manu-porrecta, a clavo cepit arcum - cum-ipsa theca, quæ ei circumdata-erat splendida. - 55 Sedensque ibidem, caris genibus _eum_ impositum-tenens, - flebat admodum stridule; eduxitque arcum regis. - Hæc autem postquam satiata-est lacrimoso fletu, - profecta-est ire in-domum ad procos illustres - arcum tenens in manu reflexum, ac pharetram - 60 sagittiferam; multæ vero inerant luctuosæ sagittæ. - Cum-ea autem simul ancillæ portabant cistam; ubi ferrum - jacebat multum et æs, certamina regis. - Sed quando demum ad-procos pervenit divina mulierum, - stetit ad postem domus firmiter structæ, - 65 genis obtendens nitida redimicula. - [ancilla vero ei proba utrinque astitit.] - Statim autem _ea_ inter-procos locuta-est, et dixit sermonem: - - Audite me, proci illustres, qui in-hanc domum - ingruistis ad-comedendum et bibendum assidue semper, - 70 viro absente multo tempore; neque ullum alium - _hujus_ rei facere prætextum potuistis,[TR2] - nisi me cupientes ducere, facereque uxorem. - Sed agite, proci, quoniam hoc apparet certamen; - deponam enim magnum arcum Ulyssis divini: - 75 qui autem facillime intenderit arcum in manibus, - et sagittam-miserit per-secures duodecim omnes, - hunc una secuta-fuero, relicta hac domo - juventutis _meæ,_ perpulcra, plena victu, - cujus aliquando recordaturam _me_ puto, vel in somnio. - - 80 Sic dixit; et Eumæum jussit, divinum subulcum, - arcum procis deponere, canumque ferrum. - Lacrimans vero Eumæus _eum_ accepit et deposuit; - flebat autem bubulcus ex-altera-parte, postquam vidit arcum - regis. - Antinous vero _eos_ increpabat, verbumque dixit et elocutus-est: - - 85 Stulti rustici, quæ-in-diem-sunt cogitantes; - ah miseri, cur jam lacrimas funditis, et mulieri - animum in pectoribus commovetis? cui etiam alioqui - jacet in doloribus animus, postquam carum perdidit maritum. - Sed tacite epulamini sedentes; vel foras - 90 flete egressi, hic arcum relinquentes, - procis certamen difficile; non enim puto - facile hunc arcum bene-politum tensum-iri. - Non enim quisquam adest talis vir inter hosce omnes, - qualis Ulysses erat; ego vero eum ipse vidi - 95 (etenim memor sum), puer autem adhuc infans eram. - - Sic dixit: ipsi vero animus in pectoribus sperabat - nervum _se_ tensurum, sagittamque-missurum per-ferrum. - Nempe sagittam quidem primus gustaturus erat - ex manibus Ulyssis eximii, quem olim contumelia-afficiebat - 100 sedens in ædibus, incitabatque omnes socios. - Inter-hos vero et locuta-est sacra vis Telemachi. - - Dii boni, certe valde me Jupiter dementem reddidit Saturnius: - mater quidem mea dicit cara, prudens quamvis sit, - alium una secuturam _se,_ relicta hac domo; - 105 at ego rideo, et delector vecordi animo. - Sed agite, proci, quoniam hoc apparet certamen _de tali,_ - qualis nunc non est mulier per Achaicam terram, - nec Pyli sacræ, neque Argis, nec Mycenis; - [neque in-ipsa Ithaca, neque in-continente nigra;] - 110 et vero ipsi hoc scitis; quid me oportet matrem laudare? - Sed agite, ne prætextibus _rem_ protrahite, neu amplius arcus - diu aversamini tensionem, ut videamus. - Et vero ipse ego arcum experiar: - si autem tendero, sagittamque-misero per-ferrum, - 115 non mihi dolenti has ædes veneranda mater - liquerit, una cum-alio profecta, quum ego pone relinquar, - valens jam patris certamina pulcra reportare. - - Dixit, et ab humeris lænam deposuit purpuream, - erectus exsurgens; atque ensem acutum deposuit ab-humeris. - 120 Primum quidem secures statuit, vallo perfosso - omnibus uno longo, et ad amussim direxit; - circumque terram ingessit: stupor vero cepit omnes, videntes - quam accurate statuit; antea autem nunquam viderat. - Stetit vero deinde ad limen profectus, et arcum tentabat. - 125 Ter quidem ipsum pepulit, trahere cupiens; - ter autem destitit ab-impetu, sperans hoc animo, - nervum _se_ tensurum, sagittamque-missurum per-ferrum. - Et jam demum tetendisset, vi quartum attrahens: - sed Ulysses nutu-prohibebat, et coercuit, cupientem licet. - 130 Inter-hos autem rursus locuta-est sacra vis Telemachi: - - Dii boni! certe _vel_ etiam postea malusque ero et imbecillis, - vel junior sum, et nondum manibus confido, - virum ut-propulsem, quando aliquis prior lacessiverit. - Sed agite, qui-quidem me viribus præstantiores estis, - 135 arcum tentate, et perficiamus certamen. - - Sic locutus, arcum quidem a se deposuit humi, - acclinatum conglutinatis bene-politis[TR3] tabulis; - ibidemque velox telum pulcro acclinavit annulo: - iterum vero deinde resedit in sede, unde surrexerat. - 140 Inter-hos autem Antinous locutus-est, Eupithei filius:[TR4] - - Surgite ordine a-dextra omnes socii, - exorsi ab-eo loco, unde quidem vinum-fundit _aliquis._ - - Sic dixit Antinous: illis vero placebat sermo. - Liodes autem primus surrexit, Œnopis filius, - 145 qui ipsis haruspex erat; juxta craterem vero pulcrum - sedebat intimus semper; improbitates autem ei soli - invisæ erant, omnibusque succensebat procis. - Qui tunc primus arcum cepit et telum velox. - Stetit autem inde ad limen profectus, et arcum tentabat; - 150 neque ipsum tetendit: prius enim fatigatus-est manibus attrahens, - haud-tritis, mollibus: inter procos vero dixit: - - O amici, non quidem ego tendo; capiat vero et alius. - Multos enim hic arcus optimates privabit - animo et mente: quoniam multo melius est - 155 mori quam vivos excidere _ea re,_ cujus gratia semper - hic versamur, exspectantes dies omnes. - Nunc quidem aliquis et sperat in mente, et cupit - ducere Penelopen, Ulyssis uxorem: - at postquam arcum tentaverit et viderit, - 160 aliam demum aliquam postea Achivarum pulcris-peplis-indutarum - ambiat sponsalibus petens: hæc autem deinde - nubat _ei,_ qui plurima dederit, et fatalis venerit. - - Sic igitur dixit; et a se arcum deposuit, - acclinatum conglutinatis bene-politis tabulis: - 165 ibidemque velox telum pulcro acclinavit annulo: - iterum vero deinde resedit in sede, unde surrexerat. - Antinous autem _eum_ increpabat, verbumque dixit et elocutus-est: - - Liodes, quale tibi verbum fugit ex septo dentium, - graveque molestumque! indignor etenim audiens: - 170 si demum hic arcus optimates privabit - animo et mente, quoniam non potes tu tendere. - Nequaquam enim te talem genuit alma mater, - qui tractator arcusque esses et sagittarum: - sed alii tendunt cito proci illustres. - - 175 Sic dixit; et jussit Melanthium, custodem caprarum: - Age jam, _inquiens,_ ignem accende in ædibus, Melantheu, - juxta autem pone sellamque magnam et pellem super ipsa, - effer autem sevi magnum orbem, _de eo_ quod-intus est, - ut juvenes calefacientes, inungentes unguine, - 180 arcum tentemus, et perficiamus certamen. - - Sic dixit: statim autem accendit Melanthius indefessum ignem; - juxtaque ferens sellam posuit et pellem super ipsa, - extulitque sevi magnum orbem, _de eo_ quod-intus erat; - quo sane juvenes, calefacientes, tentabant: nec poterant - 185 tendere, multum autem robore defecti erant. - Antinous vero adhuc abstinebat, et Eurymachus deo-similis, - principes procorum; viribus autem erant longe principes. - - Illi autem e domo exivere una-profecti simul ambo - bubulcus et subulcus Ulyssis divini; - 190 exivit autem ipse post illos domo divinus Ulysses. - Sed quando jam extra fores erant atque aulam, - locutus ipsos verbis affabatur blandis: - - Bubulce, et tu, subulce, verbumne aliquod dicam, - an ipse celem? dicere autem me animus jubet. - 195 Quales essetis Ulyssi auxiliando, sicunde veniret - huc valde derepente, et aliquis deus ipsum afferret? - utrum procis auxiliaremini, and Ulyssi? - dicite, quomodo vos cor animusque jubet. - - Hunc autem rursus allocutus-est boum bubulcus vir: - 200 Jupiter pater, utinam enim hoc perficeres votum, - ut veniret quidem ille vir, adduceretque ipsum deus: - cognosceres, qualis mea potentia _sit_ et _quales me_ manus - comitentur. - - Sic autem pariter Eumæus supplicabat omnibus diis, - ut-rediret Ulysses prudens suam domum. - 205 Ac postquam horum ingenium verum cognovit, - iterum ipsos verbis respondens allocutus-est: - - Intus quidem demum hic ipse ego, mala multa perpessus, - veni vigesimo anno in patriam terram. - Cognosco autem, quod vobis cupientibus venio, - 210 solis servorum: ceterorum vero haud quenquam audivi - vota-facientem me iterum reducem domum venire. - Vobis autem, sicut erit quidem, veritatem dicam. - Si sub me deus domuerit procos illustres, - deducam ambobus uxores, et possessiones præbebo, - 215 domosque prope me ædificatas; et mihi postea - Telemachi sociique fratresque eritis. - Eia age, jam et signum manifestum aliud quoddam ostendam, - ut me bene cognoscatis, fidatisque in animo; - cicatricem, quam quondam mihi sus inflixit albo dente, - 220 ad-Parnassum profecto, cum filiis Autolyci. - - Sic locutus, pannos magna diduxit a-cicatrice. - Illi autem postquam inspexerant, beneque cognorant singula, - flebant deinde, circa Ulyssem prudentem manibus conjectis, - et osculabantur amplectentes caputque et humeros. - 225 Sic autem pariter Ulysses capita et manus osculatus-est. - Et jam lamentantibus occidisset lumen solis, - nisi Ulysses ipse _eos_ cohibuisset, locutusque-fuisset: - - Cessate a-ploratu fletuque; ne quis videat - egressus domo, at dicat et intus. - 230 Sed alius-post-alium intrate, neu simul omnes: - primus ego, post autem vos; at hoc signum fiat. - Alii etenim omnes, quotquot _sunt_ proci illustres, - non sinent mihi dari arcum et pharetram; - sed tu, divine Eumæe, ferens per ædes arcum, - 235 manibus mihi impone; dicito autem mulieribus, - ut-claudant domus fores firmiter aptatas: - si vero aliqua vel gemitum vel strepitum intus audiat - virorum nostris in septis, nequaquam foras - prodeat, sed ibidem quite sit ad opus. - 240 Tibi vero, Philœtie divine, fores mando aulæ - ut-claudas clavi, citoque vinculum indas. - - Sic locutus, intravit domos habitantibus-commodas; - sedit deinde in sella, accedens, unde surrexerat: - ingressi-sunt autem deinde famuli divini Ulyssis. - - 245 Eurymachus vero jam arcum in manibus versabat, - calefaciens huc et illuc splendore ignis: sed ipsum neque sic - tendere potuit; valde autem gemebat glorioso corde: - ingemiscensque fatus-est, verbumque dixit et elocutus-est: - - Dii boni! certe mihi dolor deque _me_ ipso et de omnibus; - 250 nequaquam nuptias tantum lugeo, dolens licet: - sunt et aliæ multæ Achivæ, tum in ipsa - circumflua Ithaca, tum aliis in-urbibus: - sed si demum tantopere viribus defecti sumus - præ-deo-pari Ulysse, ut non possimus tendere - 255 arcum: probrosum vero _hoc est_ et posteris auditu. - - Hunc autem rursus Antinous allocutus-est, Eupithei filius: - Eurymache, non ita erit: intelligis vero etiam ipse. - Nunc etenim in populo festum _est_ dei - sanctum; quis autem arcum tenderet? sed quieti - 260 deponite: at secures etiamsi sinamus omnes - stare, _bene erit;_ haud etenim quenquam sublaturum puto, - ingressum domum Laertiadæ Ulyssis. - Sed agite, pocillator quidem incipiat poculis, - ut libatione-facta deponamus curvos arcus. - 265 Mane vero jubete Melanthium, custodem caprarum, - capras adducere, quæ in-omnibus longe præstantissimæ _sint_ - gregibus; - ut femoribus impositis _in honorem_ Apollinis inclyti-arcu, - arcum tentemus, et perficiamus certamen. - - Sic dixit Antinous: illis autem placebat sermo. - 270 Ipsis vero præcones quidem aquam in manus fuderunt, - juvenes autem crateras coronarunt potu; - distribueruntque omnibus, auspicantes poculis. - Illi autem ut libarant biberantque, quantum volebat animus, - inter-eos dolos-meditans locutus-est ingeniosus Ulysses: - - 275 Audite me, proci inclytæ reginæ; - [ut dicam, quæ me animus in pectoribus jubet:] - Eurymachum autem maxime et Antinoum deo-similem - oro, quoniam et hunc sermonem apposite dixit: - nunc quidem dimittite arcum; et committite _rem_ diis, - 280 mane vero deus dabit robur, cui voluerit. - Sed[TR5] age, mihi date arcum bene-politum, ut inter vos - manus et robur experiar, si mihi adhuc sit - vis, qualis antea erat in flexilibus membris; - an jam mihi _eam_ perdiderit vagatioque et curationis-defectus. - - 285 Sic dixit: illi vero omnes supra-modum indignati-sunt, - veriti, ne arcum bene-politum tenderet. - Antinous autem _eum_ increpabat, verbumque dixit et elocutus-est: - - Ah[TR6] miser hospitum, inest tibi mens ne exigua quidem: - non contentus-es, quod quietus superbos inter nos - 290 epularis? neque omnino convivio privaris, atque audis - sermones nostros et colloquium? nec quisquam alius - nostros sermones hospes et pauper audit. - Vinum te sauciat dulce, quod-quidem et alios - lædit, quicunque ipsum avide ceperit, nec decenter biberit. - 295 Vinum etiam Centaurum, inclytum Eurytionem, - læsit in domo magnanimi Pirithoi, - ad Lapithas profectum: is vero postquam mentem læserat vino, - insaniens mala patravit per domum Pirithoi: - heroas vero dolor cepit; per vestibulum autem foras - 300 pertraxerunt _in eum_ insurgentes, aures sævo ære - naresque amputantes: ille autem mente sua læsus, - ibat suum damnum portans dementi animo. - Ex quo Centauris et viris contentio facta-est, - sibique ipsi primo malum invenit _is,_ vino gravatus. - 305 Sic et tibi magnum damnum denuntio, si arcum - tenderis: non enim cujusquam favorem invenies - nostro in populo; statim vero te navi nigra - ad Echetum regem, hominum perniciem omnium, - mittemus: inde autem nequaquam salvus-evades: sed quietus - 310 bibeque, neu contende cum viris junioribus. - - Hunc autem rurus allocuta-est prudens Penelope: - Antinoe, non quidem honestum conviciari, neque justum - hospites Telemachi, quicunque ad has ædes pervenerit. - Putasne, si hic hospes Ulyssis magnum arcum - 315 tetenderit, manibusque viribusque suis fretus, - domum _eum_ me ducturum, et suam facturum uxorem? - Neque ipse, opinor, hoc in pectoribus sperat; - nec quisquam vestrum hujus gratia animo dolens - hic convivetur; quoniam nequaquam quidem decet. - - 320 Hanc autem rursus Eurymachus, Polybi filius, contra allocutus- - est: - filia Icarii, prudens Penelope, - neutiquam te hunc ducturum putamus; neque decet: - sed verentes rumorem virorum et mulierum, - ne quando aliquis dicat deterior alius Achivorum: - 325 Certe multo pejores viri eximii viri uxorem - ambiunt: _quippe_ neque omnino arcum bene-politum tendunt; - sed alius quidam, pauper vir errans, qui-advenerat, - facile tetendit arcum, et _sagittam_ misit per-ferrum. - Sic dicent; nobis vero probra hæc fierent. - - 330 Hunc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - Eurymache, non-potest fieri-ut bonæ-famæ per populum - sint _ii,_ qui domum dedecorantes consumunt - viri optimi: cur vero probra hæc facitis? - hic autem hospes, valde quidem magnus et firmo-corpore _est,_ - 335 patreque ex bono genere se-profitetur esse filium: - verum age, ei date arcum bene-politum, ut videamus. - Sic enim edico, hoc vero et perfectum erit: - si eum tetenderit, dederitque ipsi gloriam Apollo, - induam eum lænaque tunicaque, vestimentis pulcris; - 340 daboque acutum jaculum, canum propulsatorem et virorum, - et ensem ancipitem; dabo vero et sub pedibus calceamenta, - deducendumque-curabo, quo ipsum cor animusque jubet. - - Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - mater mea, arcum quidem Achivorum nullus me - 345 potentior, cui velim, dandique et negandi; - nec quotquot in aspera Ithaca dominantur, - nec quotquot in insulis prope Elidem equos-pascentem, - horum nullus mihi invito vim-afferet, si velim - semel hospiti dare hunc arcum ferendum. - 350 Sed in conclave profecta, tua ipsius opera cura, - telamque columque, et ancillas jube - opus obire: arcus autem viris curæ-erit - omnibus, maxime vero mihi; hujus enim imperium est in domo. - - Illa quidem attonita, retro in conclave ivit; - 355 filii enim sermonem prudentem posuit-in animo. - In cœnaculum autem quum-ascendisset cum famulis mulieribus, - flebat deinde Ulyssem, dilectum maritum, donec ipsi somnum - dulcem palpebris immisit cæsiis-oculis Minerva. - - Atque arcum sumtum ferebat curvum divinus subulcus; - 360 proci autem proinde omnes increpabant in ædibus: - sic vero aliquis dicebat juvenum superbientium: - - Quonam demum curvum arcum fers, nihili subulce, - demens? cito tandem te apud sues canes veloces comedent - seorsum ab hominibus, quos (_canes_) nutrivisti; si Apollo - 365 nobis propitius-sit, et immortales dii alii. - - Sic dixerunt: at ille posuit ferens ipso in loco, - veritus, quoniam multi increpabant in ædibus. - Telemachus autem ex-altera-parte minatus clamabat: - - Heus, ulterius fer arcum: cito non bene omnibus obedies; - 370 ne te, et junior licet sim, in-agrum pellam, - percutiens saxis; viribus autem præstantior sum. - Utinam enim omnibus tantum, quotquot in ædibus sunt, - _ita_ procis manibusque viribusque præstantior essem: - tunc statim graviter aliquem ego dimitterem ut-abeat - 375 nostra ex domo, quoniam mala machinantur. - - Sic dixit: atque omnes super ipso suaviter riserunt - proci; et jam remiserunt a-gravi ira - in-Telemachum: sed arcum ferens per domum subulcus - manibus Ulyssi prudenti imposuit astans. - 380 Evocatam autem allocutus-est nutricem Eurycleam: - - Telemachus jubet te, prudens Euryclea, - claudere domus fores firmiter aptatas; - si autem aliqua _ancillarum_ vel gemitum vel strepitum intus - audiat - virorum nostris in septis, nequaquam foras - 385 prodeat; sed ibidem quiete sit apud opus. - - Sic igitur dixit: illi autem non-avolabat verbum. - Clausit vero fores ædium habitantibus-commodarum. - - Tacite autem ex domo Philœtius prosiliit foras, - clausitque deinde fores bene-munitæ aulæ. - 390 Jacebat autem sub porticu funis navis utrinque-recurvæ - byblinus, quo quidem illigavit januas; et ingressus-est ipse; - sedebatque inde in sella, accedens, unde surrexerat, - inspiciens Ulyssem. Hic autem jam arcum tractabat, - omni-ex-parte versans, tentans huc et illuc, - 395 _veritus_ ne cornua vermes edissent, absente domino. - Sic vero aliquis dicebat, intuitus in propinquum alium: - - Sane _hic_ aliquis peritus et callidus est arcuum; - aut jam fere tales etiam ipsi domi jacent, - aut ille molitur facere: ita in manibus _eum_ - 400 versat huc et illuc malorum expertus erro. - - Alius autem rursus dicebat juvenum superbientium: - utinam enim jam tantum utilitatis particeps-fieret, - sicut hic unquam hunc poterit tendere. - - Sic igitur dixerunt proci: at ingeniosus Ulysses - 405 statim postquam magnum arcum ponderavit, et vidit undique, - sicut quando vir citharæ peritus et cantus - facile extendit novo in clavo chordam, - ubi-nexuerit utrinque bene-tortum intestinum ovis; - sic utique sine nisu tetendit magnum arcum Ulysses. - 410 Dextera autem inde manu prehensum tentavit nervum; - hic vero subtus clare sonuit, hirundini similis voce. - Procis autem inde dolor factus-est magnus, omnibusque color - mutatus-est; Jupiter vero valde tonuit, signa ostendens: - gavisus-est autem deinde audens divinus Ulysses, - 415 quod jam sibi ostentum misisset Saturni filius versuti. - Sumsit vero velocem sagittam, quæ ei adjecebat mensæ - nuda; ceteræ autem cavam intra pharetram - jacebant, quas cito erant Achivi experturi. - Hanc inde ad-arcus-medium tenens, trahebat nervum crenasque, - 420 indidem ex sella, sedens; misit autem sagittam - ex-adverso collimans: a-securibus vero non-aberravit omnibus, - a-primo-foramine _ad ultimum,_ penitusque transivit foras - sagitta ære-gravis; ipse vero Telemachum allocutus-est:[TR7] - - Telemache, non te hospes in ædibus dedecorat - 425 sedens; neque omnino a-scopo aberravi, neque arcum - diu laboravi tendens; adhuc mihi robur integrum est; - non uti me proci ignominia-afficientes vituperant. - Nunc autem hora _est_ et cœnam Achivis parandi - in luce; at postea et aliter delectandi-se - 430 cantu et cithara; hæc etenim sunt ornamenta convivii. - - Dixit, et superciliis innuit; ac circumposuit-sibi ensem acutum - Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini; - ac manum caram circumdedit hastæ: prope vero ipsum - juxta sellam stetit, armatus splendido ære. - - - [TR1] "dedit." -> "dedit," - [TR2] "potuistis;" -> "potuistis," - [TR3] "bene-pelitis" -> "bene-politis" - [TR4] "filius;" -> "filius:" - [TR5] "sed" -> "Sed" - [TR6] "ah" -> "Ah" - [TR7] "allocutus-est;" -> "allocutus-est:" - - - - - Odysseæ XXII.—Cædes procorum. - -ARGUMENT: THE DEATH OF THE SUITORS. - -Ulysses begins the slaughter of the suitors by the death of Antinous. -He declares himself, and lets fly his arrows at the rest. Telemachus -assists and brings arms for his father, himself, Eumaeus, and -Philaetius. Melanthius does the same for the wooers. Minerva encourages -Ulysses in the shape of Mentor. The suitors are all slain, only Medon -and Phemius are spared. Melanthius and the unfaithful servants are -executed. The rest acknowledge their master with all demonstrations of -joy. - -TEXT: - - 1 Ac sibi-exuit pannos ingeniosus Ulysses; - insiliitque in magnum limen, habens arcum et pharetram, - sagittis plenam; celeres autem effudit sagittas - ibidem ante pedes; inter procos vero dixit: - - 5 Hoc quidem demum certamen difficile perfectum est; - nunc denuo scopum alium, quem nondum quisquam feriit vir, - videbo, an consequar, præbeatque mihi gloriam Apollo. - - Dixit, et in Antinoum dirigebat amaram sagittam. - Nempe is pulcrum poculum sublatum ibat - 10 aureum, utrinque-ansatum; et jam in manibus tractabat, - ut biberet de-vino: cædes vero ei non in animo - curæ-erat: quis putaret inter viros convivas - solum inter plures, etiamsi valde fortis esset, - sibi structurum mortem malam et fatum nigrum? - 15 Hunc vero Ulysses ad guttur assecutus feriit sagitta; - prorsusque teneram per cervicem ivit cuspis. - Inclinatus-est autem _is_ in-alteram-partem, poculumque ei - excidit manu, - icto: statim vero fistula per nares crassa venit - sanguinis humani; cito autem a se mensam - 20 pepulit pede percussam; effudit vero cibos humi; - panisque carnesque assatæ fœdabantur. Ipsi autem tumultuati-sunt - proci per domos, ut viderunt virum cadentem: - e sedibusque surrexerunt, turbati per domum, - undique circumspectantes bene-structos ad parietes: - 25 nusquam vero scutum erat, nec valida hasta, ad-capiendum. - Objurgabant autem Ulyssem iratis verbis: - - Hospes, male in-viros sagittas-mittis: non-amplius certamina - alia aggredieris: nunc tibi certum _est_ grave exitium. - Etenim jam nunc virum interfecisti, qui longe optimus - 30 juvenum in Ithaca: ideo te hic vultures edent. - - Conjectabat unusquisque vir, quia putabant non volentem - virum interfecisse: hoc autem stulti non adverterunt, - quod jam ipsis etiam omnibus mortis fines impenderent. - Eos autem torve intuitus allocutus-est ingeniosus Ulysses: - - 35 O canes, non me-amplius putabatis reducem domum venturum - populo a Trojanorum, quod mihi consumebatis domum, - cum-famulis vero mulieribus concumbebatis violenter, - ipsiusque _mei_ viventis ambiebatis uxorem, - nec deos veriti, qui cœlum latum tenent, - 40 neque ullam hominum indignationem in-posterum futuram - _credentes:_ - nunc vobis etiam omnibus mortis fines impendent. - - Sic dixit: illos vero omnes pallidus timor cepit: - [circumspectavit autem unusquisque, qua effugeret grave exitium; - Eurymachus vero ipsum solus respondens allocutus-est: - - 45 Si quidem jam Ulysses Ithacensis venisti, - hæc quidem juste dixisti _de iis_ quanta faciebant Achivi, - multa quidem in ædibus injusta, multa autem in agro. - Sed hic quidem jam jacet, qui causa erat omnium, - Antinous: hic enim immisit hæc opera - 50 nequaquam nuptiarum tantopere indigens, nec cupiens, - sed alia cogitans, quæ ei non perfecit Saturnius: - ut Ithacæ in populo bene-cultæ regnaret - ipse, at tuum filium interficeret insidiatus. - Nunc autem ille quidem jure interfectus-est: tu vero parce - civibus - 55 tuis: at nos postea, ubi-placaverimus _te,_ per populum, - quæcunque tibi epota et comesta-sunt in ædibus, - pretium separatim ducentes viginti-boum unusquisque, - æsque aurumque rependemus; donec tuum cor - exhilaratum-sit: prius autem nequaquam indignum _te_ irasci. - - 60 Hunc autem torve intuitus allocutus-est ingeniosus Ulysses: - Eurymache, nec si quidem mihi paterna omnia dederitis, - quæcunque nunc vobis sunt et sicunde alia adderetis, - ne sic quidem adhuc manus meas abstinerem a-cæde, - antequam omnem proci injuriam luerint.[TR1] - 65 Nunc vobis _optio_ adest, vel contra pugnare, - vel fugere, qui mortem et fatum evitaverit: - sed haud ullum evitaturum puto grave exitium. - - Sic dixit: eorum vero ibidem soluta-sunt genua et carum cor. - Ipsos autem Eurymachus alloquebatur secundo rursus: - - 70 O amici, non enim abstinebit _a nobis_ vir hic manus indomitas; - sed postquam cepit arcum bene-politum et pharetram, - limine a polito sagittabit, donec omnes - nos interfecerit; verum meminerimus pugnæ. - Ensesque stringite, et obtendite mensas - 75 sagittis letiferis: in ipsum vero omnes ingruamus - conferti, si eum a-limine depellamus ac foribus, - eamusque per urbem, clamorque citissime fiat; - tunc cito hic vir nunc ultimo sagittaverit. - - Sic igitur locutus, strinxit ensem acutum, - 80 æreum, utrinque acutum; insiliitque in ipsum - terribiliter vociferans: eodem-tempore autem divinus Ulysses - sagitta emissa _ei_ percussit pectus ad mammam, - et ei hepati infixit velox telum; e manu vero - ensem dimisit _is_ humi: vertiginosus autem circa mensam - 85 decidit contortus; ac cibos effudit humi, - et poculum duplex: ipse autem terram verberabat fronte, - animo dolens; pedibusque sellam ambobus - calcitrans concussit: ob oculos vero fusa-est caligo. - - Amphinomus autem in-Ulyssem irruit gloriosum - 90 ex-advero insurgens; strinxitque ensem acutum, - si qua _is_ sibi cederet a-foribus. Sed jam ipsum prævertit - Telemachus a-tergo percutiens ærata hasta, - humeros inter, perque pectora _eam_ transegit: - fragoremque-edidit _is_ lapsus, terramque feriit tota fronte. - 95 Telemachus autem abripuit-se, relicta longa hasta - illic in Amphinomo; pertimescebat enim, ne-quis Achivorum - _se_ hastam retrahentem longam, vel feriret, - ense insurgens, vel prono _adversum_ percutiens. - Ivit autem currens, valdeque cito dilectum ad-patrem pervenit; - 100 prope vero stans verbis alatis _eum_ allocutus-est: - - O pater, jam tibi scutum afferam et duas hastas, - et galeam totam-æream, temporibus aptam, - ipseque me-induam profectus: dabo autem subulco - et bubulco alia _arma:_ nam armatum-esse melius _est._ - - 105 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - affer currens, dum mihi ad-propugnandum adsunt sagittæ, - ne me amoveant foribus, solus quum-sim. - - Sic dixit: Telemachus autem dilecto obedivit patri. - Profectusque-est ire in-thalamum ubi ei inclyta arma jacebant. - 110 Inde quatuor quidem scuta desumsit, hastasque octo, - et quatuor galeas æratas setis-equinis-densas: - ivitque ferens; valde autem cito carum ad-patrem pervenit. - Ipse vero omnium-primum circa corpus sibi-induit æs; - sic autem pariter famuli sibi-induerunt arma pulcra; - 115 steteruntque circum Ulyssem prudentem, versutum. - - At ille, quamdiu quidem ipsi ad-propugnandum aderant sagittæ, - tamdiu procorum unum utique semper sua in domo - percutiebat collimans: illi vero conferti cadebant. - Ac postquam defecerunt sagittæ regem jaculantem, - 120 arcum quidem ad postem bene-fundatæ domus - inclinavit ut-staret, ad parietes collucentes: - ipse vero circum humeros scutum posuit quadruplex: - capitique forti galeam fabrefactam imposuit - setis-equinis-comantem: terribiliter autem crista desuper - nutabat; - 125 sumsit autem validas hastas duas munitas ære. - - Posticum vero quoddam erat bene-structo in pariete; - extremum autem ad limen bene-fundatæ domus - erat via in angiportum, tabulæ vero _illam_ continebant bene - aptatæ. - Hanc vero Ulysses custodire jussit divinum subulcum, - 130 stantem prope ipsam: unus vero solus erat aditus. - Illis autem Agelaus dixit, verbumomnibus promulgans: - - O amici, nonne jam aliquis ad posticum ascendat, - et dicat populis, clamorque citissime fiat? - tum cito hic vir nunc ultimo sagittaverit. - - 135 Hunc autem rursus allocutus-est Melanthius, custos caprarum: - nullo-modo licet, Agelae Jovis-alumne: prope enim valde - aulæ pulcræ fores, et difficile os angiporti; - et unus omnes arceret vir, qui-quidem strenuus esset. - Sed agite, vobis arma afferam ad-armandum, - 140 e thalamo: intus enim, puto, neque usquam alibi - arma deposuerunt Ulysses et splendidus filius. - - Sic locutus ascendit Melanthius, custos caprarum, - in thalamum Ulyssis, per forulas domus. - Inde duodecim quidem scuta desumsit, totidemque hastas, - 145 et totidem galeas æratas setis-equinis-densas: - profectusque-est ire, valdeque cito ferens procis dedit. - Et tunc Ulyssis soluta-sunt genua et carum cor, - ut circumponentes-sibi vidit arma, manibusque hastas - longas vibrantes; magnum autem ipsis apparebat opus. - 150 Statim vero Telemachum verbis alatis allocutus-est: - - Telemache, certe omnino jam aliqua in ædibus mulierum - in-nos concitat bellum malum, vel Melantheus. - - Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - o pater, ipse ego peccavi (nec quisquam alius - 155 in-culpa-est), qui thalami januam firmiter aptam - reliqui acclinatam: horum vero speculator erat melior. - Sed ito, divine Eumæe; januam claude thalami, - et observa, si qua sit mulierum, quæ hæc faciat, - an filius Dolii, Melantheus, quem quidem puto. - - 160 Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Ivit autem iterum ad-thalamum Melantheus, custos caprarum, - allaturus arma pulcra: animadvertit vero divinus subulcus, - statimque Ulyssem alloquebatur, prope stantem:[TR2] - - Generose Laertiade, sollers Ulysse, - 165 ille vero rursus perniciosus vir, quem putamus ipsi, - proficiscitur in thalamum; tu tamen mihi explicite dic, - utrum ipsum interficiam, si quidem superior fuero; - an tibi huc ducam, ut injurias luat - multas, quotquot hic molitus-est tua in domo. - - 170 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - ego quidem et Telemachus procos illustres - continebimus intra ædes, quantumvis incitatos. - Vos vero retortis pedibus et manibus desuper - in thalamum conjicite; fores autem astringite post _vos:_ - 175 catenam vero plexam ex ipso ubi-nexueritis, - columnam in altam trahite, et admovete trabibus; - ut diu vivus manens, graves dolores patiatur. - - Sic dixit: illi vero ei omnino quidem auscultarunt et - paruerunt: - iveruntque in thalamum; latuere vero ipsum, intus qui-erat. - 180 Nempe is quidem thalami in recessu arma quærebat: - hi vero steterunt utrinque ad postes manentes. - Quando super limen ibat Melanthius, custos caprarum, - altera quidem manu ferens pulcram galeam, - altera vero scutum latum, antiquum, fœdatum situ, - 185 Laertæ herois, quos juvenis _is_ gestabat; - tunc vero jamdudum jacuerat; suturæ autem dissolutæ-erant - lororum: - illi inde adorti prehenderunt traxeruntque ipsum intro - per-capillos; in pavimento vero humi dejecere dolentem corde, - pedes autem manusque colligarunt acerbo vinculo, - 190 bene admodum retortos penitus, sicut jusserat - filius Laertæ, audens divinus Ulysses; - catenam vero plexam ex ipso ubi-nexuerant, - columnam in altam traxerunt, admoveruntque trabibus. - Eum autem aspere-deridens allocutus-es, Eumæe subulce:[TR3] - - 195 Nunc quidem demum prorsus, Melanthi, nocte vigilabis, - lecto in molli decumbens, uti te decet; - nec te-sane mane-genita _Aurora_ ab Oceani fluentis - latebit adveniens in-aureo-solio, quando adducis - capras procis in domo, ad-convivium apparandum. - - 200 Sic is quidem illic relictus-est, tensus exitioso in vinculo: - illi autem arma induti, janua occlusa splendida, - iverunt ad Ulyssem prudentem, versutum. - Ibi robur spirantes constiterunt; qui quidem super limen, - quatuor; illi autem intra ædes multique et strenui _erant._ - 205 His autem prope filia Jovis advenit Minerva, - Mentori assimilata tum corpore, tum etiam voce. - Hanc vero Ulysses gaudebat conspicatus et verbum dixit: - - Mentor, propulsa malum, memorque-esto socii dilecti: - qui tibi bene sæpe-faciebam, eadem-ætate autem mecum es. - - 210 Sic dixit, suspicans populorum-concitatricem esse Minervam. - Proci vero ex-altera-parte _eam_ increpabant in ædibus: - primus hanc objurgabat Damastorides Agelaus: - - Mentor, ne tibi verbis persuadeat Ulysses, - procos ut-oppugnes, auxilierisque ei ipsi: - 215 sic enim nostram mentem perfectum-iri puto: - quando hos interfecerimus, patrem atque etiam filium, - in iis et tu postea interficieris, quod-talia cogitas - facere in ædibus: tuo vero ipsius capite lues. - At postquam vestras vires abstulerimus ære, - 220 possessiones, quotquot tibi sunt, quæque intus, et quæ foris, - cum-iis _quæ sunt_ Ulyssis commiscebimus; nec tibi filios - vivere in ædibus sinemus, nec filias, - neque uxorem castam Ithacæ in urbe versari. - - Sic dixit: Minerva vero irata-est in-corde magis; - 225 objurgavitque Ulyssem iratis verbis: - - Non-amplius tibi, Ulysse, robur integrum, nec ulla fortitudo, - qualis _erat_ quando de Helena candidis-ulnis, nobili-patre-nata, - per-novem-annos cum-Trojanis pugnabas assidue semper; - multos autem viros interfecisti in gravi pugna, - 230 tuoque capta-est consilio Priami urbs viis-spatiosis. - Quomodo demum nunc, quum tuas ad-ædes et possessiones venisti, - contra procos molliter-cessas fortis esse? - Sed age huc, amice, juxta me sta, et vide opus, - ut scias qualis tibi inter viros inimicos _sit_ - 235 Mentor Alcimides ad-beneficia rependenda. - - Dixit, et nondum prorsus dabat variabilem victoriam; - sed adhuc sane roburque et fortitudinem experiebatur - et Ulyssis, et filii gloriosi. - Ips aveor splendidæ super domus tectum - 240 consedit _eo_ insiliens, hirundini similis aspectu. - - Procos autem concitabat Damastorides Agelaus, - Eurynomusque, et Amphimedon, Demoptolemusque, - Pisanderque Polyctorides, Polybusque prudens: - hi enim procorum fortitudine erant longe optimi, - 245 quotquot adhuc vivebant, et de animabus pugnabant: - ceteros autem jam domuerat arcus, et crebræ sagittæ. - Illis vero Agelaus dixit, verbum omnibus promulgans: - - O amici, jam cohibebit vir hic manus indomitas: - ac jam ei Mentor quidem abiit, inanes jactationes locutus; - 250 hi autem soli relicti-sunt in primis foribus. - Ideo nunc ne simul omnes emittite hastas longas: - sed agite, sex primum jaculamini, sicubi Jupiter - dederit Ulyssem percuti, et _nos_ gloriam reportare. - De-ceteris autem non _est_ sollicitudo, postquam hic cediderit. - - 255 Sic dixit: illi vero inde omnes jaculati-sunt, sicut jussit, - connixi; illa autem omnia irrita reddidit Minerva. - Eorum alius quidem postem bene-fundatæ domus - percussit, alius autem januam firmiter aptatam; - alius vero parieti faxinea-hasta incidit ære-gravis. - 260 Ac postquam hastas evitaverunt procorum, - his sermonem exorsus-est audens divinus Ulysses: - - O amici, jam quidem ego dixerim et nobis, - procorum in turbam ut-jaculemur, qui cupiunt - nos interficere, præter priora mala. - - 265 Sic dixit; hi autem omnes jaculati-sunt acutas hastas, - ex-adverso collimantes: Demoptolemum quidem Ulysses, - Euryaden autem Telemachus, Elatum vero subulcus, - Pisandrum autem interfecit boum bubulcus vir: - hi quidem deinde simul mordicus prehenderunt immensum solum. - 270 Proci vero recessere domus in-penetrale: - _illi_ autem irruerunt, et e cadaveribus hastas extraxere. - - Rursus vero proci jaculati-sunt acutas hastas, - connixi: illa vero pleraque irrita reddidit Minerva. - Eorum alius quidem postem bene-fundatæ domus - 275 percussit, alius autem januam firmiter aptatam; - alius vero parieti fraxinea-hasta incidit ære-gravis. - Amphimedon autem Telemacho percussit manum ad carpum - strictim, extremamque pellem læsit æs. - Ctesipus vero Eumæo super scutum hasta longa - 280 humerum perstrinxit; ea autem supervolavit, ceciditque humi. - Illi vero ex-altera-parte circa Ulyssem prudentem, versutum, - procorum in turbam jaculati-sunt acutas hastas. - Tunc autem Eurydamantem feriit urbium-vastator Ulysses, - Amphimedontem Telemachus, Polybum vero subulcus; - 285 Ctesippum autem deinde boum bubulcus vir - percussit ad pectus; et super-_eo_-glorians _ipsum_ allocutus- - est: - - O Polytherside, conviciorum-amans, nunquam omnino - obsequens stultitiæ magnifice loquere, sed diis - sermonem committe: quoniam multo potentiores sunt. - 290 Hoc tibi pro pede _esto_ hospitale-munus, quem quondam dedisti - deo-pari Ulyssi, per domum vaganti. - - Dixit boum camurorum bubulcus: at Ulysses - vulneravit Damastoriden cominus hasta longa: - Telemachus autem Euenoriden Liocritum vulneravit - 295 hasta medio ventre, penitusque æs transegit: - cecidit vero _is_ pronus, terramque feriit tota fronte. - Tunc demum Minerva mortalibus-exitiosam ægidem sustulit - alte ex fastigio: eorum autem mentes perterritæ-sunt. - Hique trepidabant per domum, boves tanquam armentales; - 300 quas quidem pernix asilus adortus agitavit - tempore in verno, quando dies longi sunt. - Illi autem, sicut vultures curvis-unguibus, aduncis-rostris, - ex montibus profecti avibus insiliunt; - hæ quidem in campo retia timentes volitant, - 305 illi autem eas perdunt insilientes; neque ulla resistendi- - facultas - fit, neque effugium; gaudent autem et viri _ea_ captura: - sic igitur hi procos irruentes per domum - feriebant quaqua-versum; illorum autem gemitus oriebatur fœdus, - capitibus percussis: pavimentum vero totum sanguine undabat. - - 310 Liodes autem Ulyssis advolans prehendit genua, - et ipsum precans verbis alatis allocutus-est: - - Supplex-oro te, Ulysse; tu vero me respice et mei miserere: - nunquam enim cuiquam dico _me_ mulierum in ædibus - dixisse neque aliquid fecisse iniquum: sed et alios - 315 compescebam procos, quicunque talia quidem faceret. - Sed mihi non paruerunt, a malis manus ut-abstinerent: - quare et ob-iniquitates sævum fatum consecuti-sunt. - At ego inter hos haruspex, nihil qui-patravi, - jacebo: nam non est gratia in-posterum benefactorum. - - 320 Hunc autem torve intuitus allocutus-est ingeniosus Ulysses: - si quidem jam inter hos haruspicem profiteris _te_ esse, - sæpe fere debes precatus-esse in ædibus, - longe mihi reditus finem dulcis fieri, - tibi autem uxoremque caram accedere, et filios parere: - 325 quare non mortem tu inexorabilem effugies. - - Sic igitur locutus, ensem cepit manu robusta - jacentem, quem Agelaus abjecerat humi - quum-interficeretur; eo hunc ad cervicem mediam feriit: - loquentis vero adhuc ejus caput pulveribus mixtum-est. - - 330 Terpiades autem cantor declinavit fatum atrum, - Phemius; qui canebat inter procos necessitate. - Stetit autem, in manibus tenens citharam argutam, - prope ad posticam: bifariam vero mente deliberabat; - utrum egressus domo, Jovis magni ad aram - 335 domestici sederet fabrefactam, ubi multa - Laertes Ulyssesque boum femora comburebant; - an genibus-prehensis precaretur aggressus Ulyssem. - Sic autem ei cogitanti visum-est utilius esse, - genua prehendere Laertiadæ Ulyssis. - 340 Nempe ille citharam cavam deposuit humi - medio inter craterem et sellam argenteis-clavis distinctam: - ipse autem demum Ulyssem aggressus prehendit genua, - et ipsum precans verbis alatis allocutus-est: - - Supplex-oro te, Ulysse; tu vero me respice, et mei miserere: - 345 ipsi tibi in-posterum dolor erit, si cantorem - interfeceris, qui diis et hominibus cano. - Ex-me-ipso-doctus sum; deus vero mihi in mente cantus - omingenos insevit; aptus-sum autem tibi accinere - tanquam deo: quare ne me cupias obtruncare. - 350 Et Telemachus hæc utique dixerit, tuus dilectus filius, - quod ego neutiquam lubens in tuam domum, neque indigens, - veniebam procis cantaturus inter convivia; - sed multo plures et potentiores ducebant _me_ necessitate. - - Sic dixit: eum autem audivit sacra vis Telemachi; - 355 statimque suum patrem alloquebatur prope stantem: - - Contine-te, neu quicquam hunc insontem vulnera ære: - etiam præconem Medontem servabimus, qui me semper - domo in nostra curabat, puer dum-eram: - si jam non ipsum interfecerit Philœtius, vel subulcus, - 360 vel tibi _is_ occurrerit, ruenti per domum. - - Sic dixit: eum vero audivit Medon, prudentia sciens: - stratus enim jacebat sub solio, circùm autem pellem - indutus-erat bovis recens-excoriati, vitans fatum atrum. - Statim vero a-solo surrexit, citoque exuit bubulam _pellem;_ - 365 Telemachum autem deinde aggressus prehendit genua, - et ipsum precens verbis alatis allocutus-est: - - O care, ego quidem hic sum: tu vero contine-te; dic autem - patri, - ne me ferociens lædat acuto ære, - de-viris procis iratus, qui ei attondebant - 370 possessiones in ædibus; te autem stulti nihil honorabant. - - Hunc vero subridens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - bono-esto-animo, quandoquidem te hic liberavit et servavit; - ut noscas _ipse_ in animo, sed dicas etiam alii, - quod maleficio benficium _est_ longe melius. - 375 Sed egressi ex-ædibus, sedete foris - extra cædem in aula; tuque et valde-celebris cantor, - dum ego per domum operatus-fuero, quodcunque me oportet. - - Sic dixit: hi autem exiverunt domo profecti, - sedebantque proinde Jovis magni ad aram; - 380 undique circumspicientes, cædem exspectantes semper. - - Circumspectavit vero Ulysses per suam domum, si quis adhuc - virorum - vivus surriperet-se, vitans fatum atrum. - Illos autem vidit prorsus-omnes in sanguine et pulveribus - collapsos multos; sicut pisces, quos-quidem piscatores - 385 cavum in litus, canum extra mare, - reti extraxerunt multiforo; hi vero omnes - undas maris desiderantes in arenis fusi-sunt, - et horum quidem Sol lucens abstulit animam: - sic tunc proci super alios-alii fusi-erant. - 390 Tum demum Telemachum allocutus-est ingeniosus Ulysses: - - Telemache, eia age, mihi advoca nutricem Eurycleam: - ut verbum _ei_ dicam, quod mihi in-animo est. - - Sic dixit: Telemachus vero dilecto obedivit patri; - motaque janua allocutus-est nutricem Eurycleam: - - 395 Huc jam move-te, anus antiqua, quæ mulierum - famularum inspectrix es in ædibus nostris: - veni; vocat te pater meus, ut aliquid _tibi_ dicat. - - Sic igitur locutus-est: illi autem non-evolavit verbum. - Aperuit vero fores ædium habitantibus-commodarum, - 400 profectaque-est ire: at Telemachus ante præibat. - Invenit deinde Ulyssem inter cæsa cadavera, - sanguine et pulvere inquinatum: tanquam leonem, - qui quidem pastus de-bove venit agresti; - totum autem ei pectusque, genæque utrinque - 405 cruentatæ sunt; terribilis vero _est_ in vultum aspectu: - sic Ulysses inquinatus-erat pedibus et manibus superne. - Illa autem ubi cadaveraque et immensum inspexit sanguinem, - impetum-cepit ululandi, quoniam magnum vidit opus: - sed Ulysses cohibuit et retinuit, cupientem licet; - 410 et ipsam compellans verbis alatis allocutus-est: - - In animo, anus, gaude, et te-contine, neu ulula: - non _est_ fas, interfectis super viris gloriari. - Hosce vero fatum domuit deorum et _ipsorum_ iniqua opera: - neminem enim honorabant terrestrium hominum, - 415 non malum, nec bonum quidem, quicunque ad-ipsos perveniret: - quare et ob-insolentiam fœdam mortem assecuti-sunt. - Sed age, mihi tu mulieres in ædibus recense, - et quæ me parum-honorant, et quæ culpæ-expertes sunt. - - Illum autem rursus allocuta-est dilecta nutrix Euryclea: - 420 enimvero ego tibi, fili, veritatem declarabo. - Quinquaginta tibi sunt in ædibus mulieres - famulæ, quas quidem opera docuimus operari, - lanasque carpere, et servitutem sustinere: - harum duodecim omnes ad-impudentiam processerunt, - 425 nec me honorantes, neque ipsam Penelopen. - Telemachus vero recens quidem adolescebat, neque ipsum mater - imperare sinebat famulis mulieribus. - Sed age, ego conscenso cœnaculo splendido, - dicam tuæ uxori, cui aliquis deus somnum immisit. - - 430 Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - nondum eam excita; tu vero huc dic mulieribus - ut-veniant, quæ-quidem antea indigna machinabantur. - - Sic igitur dixit; anus autem per domum _transiens_ exivit, - nuntiatura mulieribus, et hortatura ut-venirent. - 435 At ille Telemachum et bubulcum ac subulcum, - ad se vocatos, verbis alatis allocutus-est: - - Incipite nunc cadavera portare, et jubete _ferre_ mulieres, - ac deinde solia perpulcra, et mensas, - aqua et spongiis multiforis purgare. - 440 At postquam jam totam domum ordinaveritis, - famulas eductas e bene-fundata domo, - medio-inter tholumque et egregium septum aulæ, - ferite ensibus longa-acie, donec omnium - animas abstuleritis et oblitæ-fuerint Veneris, - 445 quam sub procis habebant, et _qua_ miscebantur clam. - - Sic dixit; ac mulieres confertæ venerunt omnes, - graviter lamentantes, uberes lacrimas defundentes. - Primum quidem corpora portabant mortua; - sub porticu vero ponebant bene-septæ aulæ, - 450 sibi-invicem innitentes: imperabat autem Ulysses, - ipse adsurgens: illæ vero exportabant etiam necessitate. - Ac deinde solia perpulcra et mensas, - aqua et spongiis multiforis purgabant. - At Telemachus et bubulcus ac subulcus - 455 scopis pavimentum firmiter structæ domus - verrebant; exportabant vero famulæ, posueruntque foris. - Ac postquam totam domum ordinarant, - famulas eductas e-bene-fundata domo, - medio-inter tholumque et egregium septum aulæ - 460 cogebant in angusto, unde nullo-modo licebat effugere. - Ad-hos autem Telemachus prudens incipiebat loqui: - - Non quidem jam pura morte animum auferrem - harum, quæ dudum meo capiti opprobria offuderunt, - matrique meæ, cumque procis concumbebant. - - 465 Sic igitur dixit; et funem navis prora-cærulea-instructæ - ex-columna nexum magna tholi, _iis_ circumjecit, - alte extensum, ne-qua pedibus solum attingeret. - Sicut autem quando vel turdæ patulis-alis, vel columbæ - reti impingunt, quod stabat in fruticeto, - 470 septum intrantes, triste autem _eas_ suscepit cubile: - sic hæ ordine capita habebant, circum autem omnia - colla laquei erant, ut miserrime morerentur: - palpitabant vero pedibus paululum, nequaquam valde diu. - - Ac Melanthium educebant per vestibulumque et aulam; - 475 ejus autem naresque et aures sævo ære - abscindebant, genitaliaque evulserunt, canibus cruda discerpenda; - manusque et pedes amputabant, irato animo. - - Hi quidem deinde ut-sibi-abluerant manusque pedesque, - ad Ulyssem in-domum ivere; perfectum-erat autem opus. - 480 Atque hic alloquebatur dilectam nutricem Eurycleam: - - Affer thus, anus, malorum medelam, afferque mihi ignem, - ut suffiam domum; tu autem Penelopen - venire huc jube, cum famulis mulieribus: - omnes vero hortare ancillas per domum, ut-veniant. - - 485 Eum vero rursus alloquebatur dilecta nutrix Euryclea: - certe jam hæc, fili mi, apposite dixisti; - sed age, tibi lænamque tunicamque vestimenta afferam: - neve hoc-modo pannis tectus latos humeros - sta in ædibus; indignum vero _hoc_ foret. - - 490 Eam autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - ignis nunc mihi omnium-primum in ædibus fiat. - - Sic dixit: neque inobsequens-fuit cara nutrix Euryclea; - attulit vero ignem et thus: at Ulysses - bene suffivit ædes et domum et aulam. - - 495 Anus autem inde ascendit per ædes pulcras Ulyssis, - nuntiatura mulieribus, et hortatura ut-venirent: - illæ vero iverunt ex domo, facem in manibus tenentes. - Hæque inde circumfundebantur et salutabant Ulyssem, - et osculabantur _ei_ amplectentes caputque et humeros - 500 manusque prensantes; illum autem dulce desiderium cepit - fletus et suspirii: cognoscebat vero animo cunctas. - - - [TR1] "luerint," -> "luerint." - [TR2] "stantem;" -> "stantem:" - [TR3] "subulce;" -> "subulce:" - - - - - Odysseæ XXIII.—Ulyssis a Penelope agnitus. - -ARGUMENT: - -Euryclea awakens Penelope with the news of Ulysses' return, and the -death of the suitors. Penelope scarcely credits her; but supposes some -god has punished them, and descends from her department in doubt. At -the first interview of Ulysses and Penelope, she is quite unsatisfied. -Minerva restores him to the beauty of his youth; but the queen -continues incredulous, till by some circumstances she is convinced, and -falls into all the transports of passion and tenderness. They recount -to each other all that has passed during their long separation. The -next morning Ulysses, arming himself and his friends, goes from the -city to visit his father. - -TEXT: - - 1 Anus vero in cœnaculum ascendit exsultans, - heræ dilectum maritum intus esse: - genua autem firmiter-se-movebant, pedesque subsultabant: - stetit vero deinde super caput, et ipsam sermone allocuta-est: - - 5 Surge, Penelope, cara filia, ut videas - oculis tuis, quæ desideras per-dies omnes: - venit Ulysses, et domum advenit, sero licet reversus. - Procos autem interfecit illustres, qui ipsi domum - contristabant et possessiones comedebant violenterque-tractabant - filium. - - 10 Illam vero rursus allocuta-est prudens Penelope: - nutrix cara, insanam te dii reddidere, qui possunt - insipientem facere etiam _eum_ qui vel prudentissimus sit; - atque _alias_ mentis-impotentem sapientiæ admoverunt: - qui te sane læserunt; antea autem mente integra eras. - 15 Cur me deludis, pertristem animum habentem, - hæc præter _verum_ dicens, et ex somno me suscitas - dulci, qui mihi vinxerat caras palpebras complexus? - nondum enim taliter dormivi, ex quo Ulysses - ivit visurus malum-Ilium non nominandum. - 20 Sed age nunc descende, et retro vade in-domum. - Si qua enim mihi alia mulierum, quæ mihi sunt, - hæc veniens nuntiasset et ex somno[TR1] _me_ suscitasset, - ideo cito graviter ipsam ego dimississem ut-iret - rursus intra ædes: te vero in-hoc quidem senectus juvabit. - - 25 Hanc autem rursus allocuta-est dilecta nutrix Euryclea: - nequaquam te deludo, filia cara: sed vere tibi - venit Ulysses, et domum advenit, sicut dico; - ille hospes, quem omnes ignominia-afficiebant in ædibus. - Telemachus vero illum dudum noverat intus esse, - 30 sed per-prudentiam consilia patris occultarat, - ut virorum ulcisceretur violentiam superborum. - - Sic dixit: illa autem gavisa-est, et a lecto exsiliens - anum complexa-est; a-palpebris vero lacrimam demisit; - et ipsam compellans verbis alatis allocuta-est: - - 35 Eia age jam mihi, nutrix dilecta, verum dic, - si vere jam domum venit, ut dicis, - quomodo demum procis impudentibus manus intulerit, - solus quum-esset: hi vero semper frequentes intus manebant. - - Illam autem rursus allocuta-est dilecta nutrix Euryclea: - 40 non vidi, non didici, sed gemitum solum audiebam - eorum-qui-interficiebantur: nos vero in-recessu thalamorum bene- - structorum - sedebamus turbatæ; foresque continebant _nos_ bene-aptæ, - prius quidem quam tandem me tuus filius e domo vocaret - Telemachus: hunc enim pater emiserat vocaturum. - 45 Inveni dein Ulyssem inter cæsa cadavera - stantem; illi vero circa ipsum solidum-pavimentum tenentes, - jacebant super alios-alii: videns _tu_ animo exhilarata-fuisses. - [sanguine et cruore fœdatum, tanquam leonem.] - Nunc hi quidem jam omnes _jacent_ ad atrienses fores - 50 conferti: at ille domum suffit perpulcram, - igne magno accenso: te vero me emisit ut-vocarem. - Sed sequere, ut vobismet lætitiæ immittatis - ambo carum cor, quoniam mala multa passi-estis. - Nunc vero jam hoc longum desiderium perfectum-est: - 55 venit quidem ipse vivus ad-focum, invenit autem et te - et filium in ædibus; mala vero qui ei faciebant - proci, hos omnes ultus-est sua in domo. - - Hanc autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - nutrix dilecta, nondum magnopere gloriare exsultans. - 60 Nosti enim quod gratus in domo appareret - omnibus, maxime vero mihique et filio, quem genuimus: - sed non est hic sermo verus, sicut dicis: - sed aliquis immortalium interfecit procos illustres, - injuriam _eorum_ indignatus acerbam et mala opera. - 65 Neminem enim honorabant terrestrium hominum, - non malum, nec bonum quidem, quicunque ad-ipsos pervenisset: - ideo ob iniquitates passi-sunt malum: at Ulysses - perdidit reditum longe ab-Achaia, periitque ipse. - - Ei autem respondit deinde dilecta nutrix Euryclea: - 70 filia mea, quale tibi verbum fugit ex septo dentium! - quæ maritum, intus dum-est apud focum, nunquam dicis - domum esse-venturum: animus vero tibi semper incredulus. - Sed age tibi et signum manifestum aliud quoddam dicam, - cicatricem, quam olim ei aper inflixit albo dente: - 75 hanc _eum_ abluens agnovi; volebam autem tibi ipsi - dicere: sed me ille prehensam ad os manibus, - non sinebat dicere, per-sollertiam mentis. - Sed sequere; atque ego me oppignerabo ipsam, - si te decipiam, ut-interficias me miserrima morte. - - 80 Huic autem respondit deinde prudens Penelope: - nutrix cara, difficile _est_ te deorum sempiternorum - consilia cavere, valde licet multarum-rerum-scientem. - Sed omnino eamus ad filium meum, ut videam - viros procos mortuos, atque _eum_ qui interfecit _eos._ - - 85 Sic locuta, descendebat e-cœnaculo: multa vero ei cor - agitabat, utrum seorsum dilectum maritum interrogaret, - an astans oscularetur caput et manus prehensas. - Illa vero postquam ingressa-est, et transivit lapideum limen, - sedebat deinde Ulyssi ex-adverso, in ignis splendore, - 90 ad-parietem alterum: ille autem ad columnam longam - sedebat deorsum tuens, exspectans, si quid sibi diceret - eximia uxor, postquam vidit oculis. - Hæc vero tacita diu sedit, stupor vero ei cor invasit: - obtutu autem aliquando quidem eum in-oculos aspectabat, - 95 aliquando vero identidem-non-agnoscebat, mala corpore vestimenta - habentem. - Telemachus autem _eam_ increpabat, verbumque dixit et elocutus- - est: - - Mater[TR2] mea, mala-mater, immitem animum habens, - cur sic a-patre separaris, neque propter ipsum - sedens, verbis percontaris neque interrogas? - 100 Haud quidem alia utique sic mulier obfirmato animo - a-viro absisteret, qui ei mala multa perpessus - venisset vigesimo anno in patriam terram: - tibi vero semper cor durius est lapide. - - Illum autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - 105 fili, mi, animus mihi in pectoribus stupet: - neque aliquod proloqui possum verbum _ad eum,_ neque interrogare, - neque in vultum intueri coram. Si autem revera demum - est Ulysses, et domum venit, certe omnino nos - cognoscemus alter-alterum et melius; sunt enim nobis - 110 signa, quæ jam et nos abscondita scimus ab aliis. - - Sic dixit: subrisit vero audens divinus Ulysses, - statimque Telemachum verbis alatis allocutus-est: - - Telemache, sane matrem in ædibus sine - tentare me; cito autem cognoscet etiam melius. - 115 Nunc vero, quia sordeo, malaque corpore vestimenta indutus-sum, - ideo despicatui-habet me, et nondum putat ipsum esse. - Nos vero consultemus, quo-pacto quam optime fiat. - Etenim aliquis, _etiam_ unum virum ubi-interfecerit in populo, - cui non multi sint adjutores pone, - 120 fugit, cognatisque relictis et patria terra: - nos autem columen urbis interfecimus, qui longe optimi _erant_ - juvenum in Ithaca; ideo te consultare jubeo. - - Hunc vero rursus Telemachus prudens contra affatus-est: - ipse hæc sane videas, pater dilecte; tuum enim optimum - 125 consilium in hominibus dicunt esse, nec quisquam tecum - alius vir contenderit mortalium hominum. - [Nos vero alacres una sequemur; neque omnino puto _me_ - fortitudine defecturum, quanta vis quidem adsit.] - - Illum autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - 130 etenim ego dicam, ut mihi videtur esse optimum. - Primum quidem lavamini, et induimini tunicas, - famulasque in ædibus jubete vestimenta sibi-sumere: - ac divinus cantor, habens citharam argutam, - nobis præeat ludicram saltationem, - 135 ut aliquis putet nuptias esse, extra audiens, - vel per viam vadens, vel _ex iis_ qui circum-habitant: - ne prius fama lata cædis per urbem fiat - virorum procorum, quam nos iverimus extra - agrum in nostrum arboribus-abundantem; illic vero postea - 140 consultabimus, quicquid utile Olympius præbuerit. - - Sic dixit: illi autem ei omnino auscultarunt ac paruerunt. - Primum igitur lavarunt-se, et induerunt-sibi tunicas: - ornatæ-sunt autem mulieres: ac sumsit divinus cantor - citharam cavam, ipsisque desiderium concitavit - 145 cantusque dulcis, et eximiæ saltationis. - His vero magna domus personabat pedibus - virorum ludentium, pulcreque-cinctarum mulierum. - Sic autem aliquis dicebat, _hæc_ extra ædes audiens: - - Certe omnino jam aliquis duxit multum-ambitam reginam: - 150 improba, nec sustinuit mariti sui, cui-virgo-nupsit, - servare magnam domum perpetuo, donec venisset. - - Sic aliquis dicebat; hæc autem non noverunt, quomodo facta- - erant. - At Ulyssem magnanimum sua in domo - Eurynome œconoma lavit et unxit oleo; - 155 circumque ipsum pallium jecit et tunicam: - atque capiti affudit multam pulcritudinem Minerva, - majoremque aspectu _fecit_ et crassiorem; capite autem - crispas demisit comas, hyacinthino flori similes. - Sicut autem quando aliquis aurum circumfundit argento vir - 160 peritus, quem Vulcanus docuerit et Pallas Minerva - artem omnigenam, pulcra vero opera _is_ perficit: - sic quidem huic circumfudit gratiam capitique et humeris. - E balneo vero _is_ egressus-est, corpore immortalibus similis: - iterum autem deinde resedit in solio, unde surrexerat, - 165 ex-adverso suæ uxori, et ipsam sermone allocutus-est: - - Mirifica, tibi quidem præ mulieribus feminis - cor durissimum fecerunt Olympias domos habentes: - haud quidem alia sic mulier obfirmato animo - a-viro absisteret, qui ei mala multa perpessus - 170 venisset vigesimo anno in patriam terram. - Sed age mihi, nutrix, sterne lectum, ut etiam solus - decumbam: profecto enim huic ferreus in præcordiis animus. - - Illum autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - mirifce, nec sane magnopere-me-effero, nec nihili-habeo, - 175 neque admodum admiror; perquam autem bene novi, qualis eras, - ex Ithaca in navi proficiscens longis-remis-instructa. - Sed age ei sterne densum lectum, Euryclea, - extra bene-fundatum thalamum, quem ipse fecit: - illic ei, elato denso lecto, injicite stragula, - 180 pelles et lænas et vestes-stragulas splendidas. - - Sic igitur dixit, maritum tentans; at Ulysses - indignatus uxorem alloquebatur, honesta scientem: - - O mulier, profecto valde hoc verbum acerbum dixisti: - quis vero mihi alibi posuit lectum? difficile vero esset - 185 etiam valde scienti, nisi quando deus ipse aggressus - facile volens poneret alio in loco: - virorum autem haud quisquam vivus mortalis ne valde quidem - pubescens, - facile amoliretur; nam magnum signum factum-est - in lecto elaborato: eum autem ego feci, nec quisquam alius. - 190 Arbor erat patulis-frondibus olivæ intra septum, - vigens, florescens: crassitudine vero erat tanquam columna. - Ei autem ego circumdatum thalamum struxi, donec perfeci - densis lapidibus, et bene desuper texi; - conglutinatasque imposui fores, firmiter aptatas. - 195 Et tum deinde abscidi comam patulis-frondibus olivæ; - truncum vero a radice _usque_ procissum circumdolavi ære - bene et scite, et ad perpendiculum exegi, - fulcro elaborato; terebravique omnia terebra. - Ab hoc autem incipiens lectum poliebam, donec perfeci, - 200 varie-ornans auroque et argento et ebore: - inde vero extendi pellem bovis, purpura splendidam. - Sic tibi hoc signum dico; neque omnino scio, - si mihi adhuc incolumis sit, mulier, lectus, an aliquis jam - virorum alibi posuerit, succiso fundo olivæ. - - 205 Sic dixit: illius vero ibidem soluta-sunt genua et carum cor, - signa agnoscentis, quæ ei accurata dixerat Ulysses: - lacrimis-fusis autem deinde recta cucurrit, ac manus circa - collum jaciebat Ulyssi; caput vero osculata-est et affabatur: - - Ne mihi, Ulysse, irascere, quoniam in-aliis quidem _rebus_ - maxime - 210 hominum prudens-eras; dii autem dabant ærumnam, - qui nobis inviderunt apud nos-invicem manentes - pubertate fruitos-esse, et senectutis limen attigisse. - At ne nunc mihi ob-hoc irascere, neu indignare, - quod te non primum, postquam vidi, sic amplexa-sum. - 215 Semper enim mihi animus in pectoribus caris - horruit, ne-quis me hominum deciperet verbis - _huc_ profectus; multi enim malas astutias cogitant. - Neque Argiva Helena, Jove enata, - viro cum alieno mixta-fuisset amore et cubili, - 220 si in-animo habuisset, quod ipsam iterum Mavortii filii Achivorum - reducturi domum dilectam in patriam erant. - Eam autem profecto ad-patrandum deus instigavit opus indignum: - at noxam non ante in-suo deposuit (_cognovit_) animo - gravem, ex qua primum et ad-nos venit dolor. - 225 Nunc vero, quandoquidem jam signa manifesta dixisti - lecti nostri, quem non mortalis alius viderat, - sed soli tuque egoque, et ancilla una sola - Actoris, quam mihi dedit pater olim huc proficiscenti, - quæ nobis custodiebat fores firmi thalami, - 230 flectis tandem meum animum, durus licet valde sit. - - Sic dixit; illique adhuc magis desiderium excitavit fletus: - flebat vero tenens uxorem animo-gratam, honesta scientem. - Sicut autem quando grata terra natantibus apparet, - quorum quidem Neptunus bene-fabricatam navem in ponto - 235 perdidit, agitatam vento et fluctu vasto; - pauci vero effugerunt e-cano mari in-terram - natantes, multaque circa corpus accrevit salsugo; - læti tamen conscenderunt terram, malo evitato: - sic ipsi gratus erat maritus intuenti: - 240 a-collo autem nondum omnino removebat brachia candida. - Et sane flentibus apparuisset roseis-digitis Aurora, - nisi utique aliud cogitasset dea cæsiis-oculis Minerva. - Noctem quidem in termino longam tenuit, Auroram vero - retinuit in Oceano aureum-solium-habentem, nec sinebat equos - 245 jungere veloces, lumen hominibus ferentes, - Lampum et Phaethonta, qui Auroram equi vehunt. - Et tunc suam uxorem allocutus-est ingeniosus Ulysses: - - O mulier, nondum enim omnium ad fines certaminum - venimus, sed adhuc in-posterum immensus labor erit, - 250 multus et difficilis, quem me oportet omnem perficere. - Sic enim mihi anima vaticinata-est Tiresiæ, - die illo, quando descendi domum Orci intra, - reditum sociis quærens, et mihi ipsi. - Sed veni, ad-lectum eamus, uxor, ut jamjam - 255 somno dulci delectemur, ubi-decubuerimus. - - Eum autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - cubile quidem demum tibi-sane tunc erit, quando animo - tuo volueris; quandoquidem te dii fecerunt reducem - ad-domum bene-ædificatam, et tuam in patriam terram. - 260 Sed quoniam cogitasti, et tibi deus injecit animo, - dic, age, mihi hoc certamen; quoniam et postea, puto, - audiam; statim autem est scire nequaquam pejus. - - Hanc vero respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - mirifica, cur demum me valde exhortans jubes - 265 dicere? at ego dicam, nec celabo. - Haud quidem tibi animus gaudebit; neque enim ipse - gaudeo: quoniam admodum multas _me_ hominum ad urbes jussit - proficisci, in manibus habentem fabrefactum remum, - donec ad-illos pervenerim, quid haud norunt mare, - 270 viros, nec salibus mixtum cibum edunt: - nec sane hi norunt naves rubris-proris, - nec fabrefactos remos, qui-quidem alæ navibus sunt. - Signum vero mihi hoc dixit manifestum, nec te celabo: - quando demum mihi obviam-factus alius viator - 275 dixerit me ventilabrum habere super splendido humero: - tunc me terræ infixo jussit remo, - factisque sacris pulcris Neptuno regi, - ariete, tauroque, suumque initore verre, - domum abire, facereque sacras hecatombas - 280 immortalibus diis, qui cœlum latum tenent, - omnibus prorsus ordine: mors autem mihi ex mari ipsi - lenis admodum talis adveniet, quæ me occidat - senectute a molli confectum; circum autem populi - felices erunt: hæc mihi dixit omnia perfectum-iri. - - 285 Illum autem rursus allocuta-est prudens Penelope: - si quidem demum senectutem dii perficient meliorem, - spes tibi _est_ deinde malorum effugium fore. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Interea vero Eurynomeque et nutrix instruebant lectum - 290 veste molli, facibus sub lucentibus. - Ac postquam straverant densum lectum properantes, - anus quidem decubitura retro in-domum ivit; - illis vero Eurynome cubicularia præibat - euntibus ad-lectum, facem in manibus tenens: - 295 in thalamum autem ubi-duxerat, retro ivit; illi quidem deinde - lubentes lecti antiqui ritibus accesserunt. - - At Telemachus et bubulcus ac subulcus - cessare-fecerunt a-saltatione pedes, cessareque-fecere mulieres: - ipsi vero cubabant per ædes umbrosas. - - 300 Illi autem postquam amore delectati-sunt desiderabili, - delectabantur sermonibus, inter se-invicem confabulantes: - illa quidem quanta in ædibus sustinuerat, divina mulierum, - virorum procorum inspiciens perniciosum cœtum, - qui sui gratia multa, boves et pinguia pecora, - 305 mactabant; multum autem ex-doliis hauriebatur vinum. - At generosus Ulysses, quantos dolores intulerat - hominibus, et quantos ipse ærumnis-conflictatus exanclaverat, - omnia dicebat; illa vero delectabatur audiens; neque ei somnus - incidebat palpebris, antequam _is_ enarrasset omnia. - - 310 Incepit autem, quomodo primum Ciconas domuit; ac postea - venit in-Lotophagorum virorum pinguem terram: - et quæ Cyclops fecit, et quomodo luit pœnam - ob-fortes socios, quos comedebat _is_ nec miserabatur: - et ut ad Æolum venit, qui ipsum lubens suscepit, - 315 et dimittebat: nondum tamen fatale, dilectam in patriam ut- - perveniret, - erat; sed ipsum rursus abreptum procella - pontum in piscosum tulit valde gementem: - et quomodo Telepylum Læstrygoniam pervenit, _ad_ - _Læstrygonas,_ qui navesque perdidere et bene-ocreatos socios: - 320 [omnes: Ulysses autem solus effugit nave nigra:] - et Circes enarravit dolum et varium-artificium; - et quomodo Orci domum adiit squalidam, - animam consulturus Thebani Tiresiæ, - navi multis-transtris-instructa; et aspexit omnes socios, - 325 matremque, quæ ipsum peperit et nutrivit parvulum: - et quomodo Sirenum frequentium vocem audiit: - quomodoque venit ad Erraticas petras, horrendamque Charybdin, - Scyllamque, quam nondum-unquam illæsi viri effugerunt: - et ut Solis boves interfecerunt socii: - 330 et ut navem velocem percussit ardenti fulmine - Jupiter altitonans; perieruntque strenui socii, - omnes simul: ipse vero mala fata effugit: - utque advenit Ogygiam in-insulam, ad Nymphamque Calypso, - quæ demum ipsum detinebat, cupiens _sibi_ maritum esse, - 335 in specubus cavis, et alebat, atque dicebat - reddituram se _eum_ immortalem et senectutis-expertem dies omnes; - sed ei nunquam animum in pectoribus flectebat: - et quomodo ad Phæacas pervenit, multa perpessus, - qui sane ipsum ex animo, deum veluti, honoraverunt, - 340 et deduxerunt cum navi dilectam in patriam terram, - æreque, auroque affatim, vestituque datis. - Hoc sane ultimum dixit verbum, quando eum dulcis somnus - membrorum-relaxator invasit, solvens curas animi. - - Sed rursus aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva: - 345 quando demum Ulyssem putabat suo in animo - concubitu suæ uxoris oblectatum-esse, atque etiam somno: - statim ab Oceano in-aureo-solio mane-genitam _Auroram_ - excitavit, ut hominibus lucem ferret: surrexit vero Ulysses - cubili ex molli; uxori autem _hunc_ sermonem mandabat: - - 350 O uxor, jam quidem multis satiati-sumus certaminibus - ambo: tu quidem hic meum ærumnosum reditum - deflens; at me Jupiter doloribus, et dii alii, - properantem detinebant mea a patria terra: - nunc vero postquam ambo ad-desiderabile venimus cubile, - 355 possessiones quidem, quæ mihi sunt, curato in ædibus; - pecora autem quæ mihi proci superbi consumsere, _pro iis_ - multa quidem ipse ego prædabor, alia autem Achivi - dabunt, donec omnia impleverint stabula. - Verum ego quidem ad arboribus-abundantem agrum proficiscar, - 360 visurus patrem eximium, qui mihi multum dolet: - tibi autem, uxor, hæc præcipio, prudens licet sis: - statim enim fama ibit simul cum sole oriente - de-viris procis, quos interfeci in ædibus: - in cœnaculum ubi-ascenderis, cum famulis mulieribus, - 365 sede, neu quenquam respice, neu interroga. - - Dixit, et circum humeros induit-sibi arma pulcra: - incitavit autem Telemachum et bubulcum ac subulcum, - omnesque arma jussit Martia manibus sibi-sumere. - Hi vero ei non inobsequentes-fuerunt; armabant autem se ære; - 370 et aperuere fores, et exibant; præibat autem Ulysses. - Jam quidem lux erat super terram; illos autem Minerva - caligine coopertos cito eduxit ex-urbe. - - - [TR1] "sommo" -> "somno" - [TR2] "mater" -> "Mater" - - - - - Odysseæ XXIV.—Libationes. - -ARGUMENT: - -The souls of the suitors are conducted by Mercury to the infernal -shades. Ulysses in the country goes to the retirement of his father, -Laertes; he finds him busied in his garden all alone; the manner of his -discovery to him is beautifully described. They return together to his -lodge, and the king is acknowledged by Dolius and the servants. The -Ithacensians, led by Eupithes, the father of Antinous, rise against -Ulysses, who gives them battle in which Eupithes is killed by Laertes: -and the goddess Pallas makes a lasting peace between Ulysses and his -subjects, which concludes the Odyssey. - -TEXT: - - 1 [Mercurius autem animas Cyllenius evocabat - virorum procorum; habebat vero virgam in manibus - pulcram, auream, qua-quidem hominum oculos mulcet, - quorum vult; alios vero et dormientes suscitat: - 5 hac utique ducebat commotas; illæ vero stridentes sequebantur. - Sicut autem quando vespertiliones in-secessu antri divini - stridentes volant, postquam exciderit aliquis - de-serie ex petra; ac sibi-invicem adhærescunt: - sic illæ stridentes una ibant: præibat vero ipsis - 10 Mercurius alienus-a-malo, per squalidas vias. - Præteribant autem Oceanique fluctus et Leucada petram; - et præter Solis portas, et populum Somniorum, - ibant: statimque pervenerunt in herbosum pratum, - ubi habitant animæ, simulacra defunctorum. - - 15 Invenerunt autem animam Pelidæ Achillis, - et Patrocli, et eximii Antilochi, - Ajacisque, qui præstantissimus erat specieque corporeque - ceterorum Danaorum, post eximium Peliden. - Sic hi quidem circa illum versabantur: prope vero - 20 advenit anima Agamemnonis Atridæ - dolens: circum autem aliæ congregatæ-erant, quotquot una cum-ipso - domo in Ægisthi mortui-sunt, et fatum oppetiere. - Hunc prior anima alloquebatur Pelidæ: - - Atride, præ ceteris quidem te putabamus Jovi gaudenti-fulmine - 25 viris heroibus carum esse per-dies omnes, - quoniam multisque et fortibus imperabas - populo in Trojanorum, ubi patiebamur dolores Achivi. - Profecto inde et tibi primum affore decretum-erat - fatum perniciosum, quod nemo evitat, qui natus-sit. - 30 Utinam honore fruitus, quo-quidem imperabas, - populo in Trojanorum mortem et fatum obiisses: - ita tibi sepulcrum quidem fecissent universi-Achivi, - atque etiam tuo filio magnam gloriam comparasses in-posterum: - nunc vero te miserrima morte fatale-erat corripi. - - 35 Illum autem rursus anima alloquebatur Atridæ: - felix Pelei fili, diis assimilis Achille, - qui mortuus-es in Troja, longe ab-Argo; circum vero te alii - interficiebantur Trojanorum et Achivorum filii optimi, - pugnantes de te: tu autem in vortice pulveris - 40 jacebas ingens ingenti-spatio, oblitus equitationis. - Nos vero toto-die pugnabamus: neque omnino - cessavissemus a-bello, nisi Jupiter turbine _nos_ cessare- - fecisset. - Ac postquam te ad naves portaveramus ex bello, - deposuimus in lectis, purgato corpore pulcro - 45 aquaque calida et unguento; multas vero te circum - lacrimas calidas fundebant Danai, tondebantque-sibi crines. - Mater autem ex mari venit cum immortalibus _deabus_ marinis, - nuntium audiens; clamor vero super mare excitatus-est - immensus; subtus autem tremor cepit omnes Achivos; - 50 et jam impetu-facto conscendissent cavas naves, - nisi vir detinuisset, antiquaque multaque sciens, - Nestor, cujus et antea optimum conspiciebatur consilium: - qui ipsis bene-cupiens concionatus-est, et dixit: - - Continete-vos, Argivi; ne fugite, filii Achivorum: - 55 mater ex mari hæc cum immortalibus _deabus_ marinis, - advenit, suo filio mortuo occursura. - - Sic dixit: ac continebant-se a-fuga magnanimi Achivi, - circum vero te steterunt filiæ marini senis, - miserabiliter lamentantes, atque immortales vestes _tibi_ - induerunt. - 60 Musæ vero novem omnes, alternantes voce pulcra, - _te_ deflebant: tunc neminem sine-lacrimis utique vidisses - Argivorum: tantum enim increbuit Musa arguta. - Septem autem et decem quidem te pariter noctesque et dies - flebamus, immortalesque dii mortalesque homines; - 65 octava-et-decima autem dedimus igni, multas vero circa te - oves jugulavimus valde pingues, et camuras boves. - Cremabaris autem in vestitu deorum, et unguento multo - et melle dulci; multique heroes Achivi - _cum_ armis agitarunt-se circa pyram _tuam_ ardentis, - 70 peditesque equitesque; ingens autem strepitus ortus-est. - Sed postquam demum te flamma confecerat Vulcani, - mane tua colligebamus alba ossa, Achille, - vino in puro et unguento; dedit autem mater - auream amphoram; Bacchi vero donum - 75 dicebat esse, opus autem inclyti Vulcani. - In hac tibi jacent alba ossa, splendide Achille, - promiscueque _ossa_ Patrocli Menœtiadæ mortui: - separatim vero, Antilochi: quem maxime honorabas omnium - aliorum sociorum, post Patroclum utique mortuum. - 80 Circum hæc autem postea magnum et eximium tumulum - congessimus Argivorum sacer exercitus bellicosorum, - litore in prominenti, ad latum Hellesponum; - ut longe-conspicuus ex ponto viris esset - iis, qui nunc nati-sunt, et qui in-futurum erunt. - 85 Mater autem, rogatis diis, perpulcra certamina - instituit medio in consessu optimatibus Achivorum. - Jam quidem multorum funeri virorum interfui - heroum, quandocunque, mortuo rege, _fit_ - _ut_ cinganturque juvenes, et apparent certamina; - 90 sed illa maxime conspicatus stupui animo - qualia super te constituit dea perpulcra certamina, - argenteis-pedibus Thetis: valde enim carus eras diis. - Sic tu quidem nec mortuus nomen perdidisti, sed tibi semper - omnes apud homines gloria erit proba, Achille. - 95 At mihi quæ ea voluptas, postquam bellum confeceram? - in reditu enim mihi Jupiter molitus-est grave exitium, - Ægisthi sub manibus, et perditæ uxoris. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Prope autem ipsos venit internuntius Argicida, - 100 animas procorum deducens, ab-Ulysse domitorum: - illi vero proinde attoniti recta iverunt, ut intuiti-sunt. - Cognovit autem anima Agamemnonis Atridæ - filium carum Menelai, inclytum Amphimedontem; - hospes enim ei erat, in Ithaca ædes habitans. - 105 Hunc prior anima alloquebatur Atridæ:[TR1] - - Amphimedon, quid passi obscuram terram subiistis, - omnes selecti et ætate-æquales? neque aliter - _aliquis_ cernens elegisset per urbem viros optimos. - Utrom vos in navibus Neptunus domuit, - 110 excitatis sævis ventis et fluctibus ingentibus? - an alicubi hostiles viri malis-affecerunt in terra, - boves prædantes et ovium greges pulcros? - an super urbe pugnaturi _occubuistis,_ et mulieribus? - dic mihi interroganti; hospitem autem tibi profiteor-me esse. - 115 An non meministi, quando illuc deveni vestram domum, - hortaturus Ulyssem, cum deo-pari Menelao, - ad Ilium una ut-comitaretur, bene-tabulatis in navibus? - mense autem deinde toto omnes transivimus latum pontum, - vix-tandem persuadentes Ulyssi urbium-vastatori. - - 120 Eum autem rursus anima alloquebatur Amphimedontis: - [Atride augustissime, rex virorum Agamemno,] - memini hæc omnia, Jovis alumne, ut dicis: - tibi autem ego bene prorsus omnia et accurate narrabo, - nostræ mortis malum finem, qualis contigerit. - 125 Amiebamus Ulyssis diu absentis uxorem; - hæc autem nec negabat odiosas nuptias, nec perficiebat, - nobis meditans mortem et fatum nigrum; - sed dolum hunc alium in mente excogitavit: - exorsa magnam telam in ædibus texebat, - 130 subtilem et immensam; statim autem inter-nos dixit: - Juvenes, mei proci, quandoquidem mortuus-est divinus Ulysses, - manete, urgentes _licet_ meas nuptias, donec vestem - perfecero (ne mihi vana filia pereant) - Laertæ heroi sepulcralem, in _tempus_ quo ipsum - 135 fatum perniciosum corripuerit longum-sternentis mortis; - ne-qua mihi in populo Achivarum succenseat, - si sine vestimento jaceat, multa qui-possedit. - Hoc dixit: nobis vero persuasus-est animus generosus. - Tunc interdiu quidem texebat magnam telam, - 140 noctu autem dissolvebat, postquam faces sibi-apposuerat. - Sic triennium quidem latebat dolo, et persuadebat Achivis: - sed quando quartus venit annus, et advenerunt horæ, - [mensibus exeuntibus, ac dies multi circumacti-sunt,] - tunc demum aliqua dixit mulierum, quæ certo norat; - 145 et ipsam dissolventem invenimus splendidam telam. - Sic id quidem perfecit, etiam nolens, ex necessitate. - Quando illa vestimentum ostendit, ubi-texuerat magnam telam - et-laverat, soli simile vel lunæ: - tunc demum Ulyssem malus alicunde duxit deus - 150 agri in extremitatem, ubi ædes habitabat subulcus. - Illuc venit carus filius Ulyssis divini, - ex Pylo arenosa reversus cum nave nigra; - hi vero procis mortem malam moliti, - venerunt ad urbem inclytam; nempe Ulysses - 155 posterior, at Telemachus ante præibat. - Illum vero subulcus duxit, mala corpore vestimenta habentem, - mendico miserabili similem, et seni, - [_baculo_ innitentem; ac turpia circa corpus vestimenta indutus- - erat;] - nec quisquam nostrûm potuit cognoscere ipsum esse; - 160 _ubi_ derepente se-ostendit, nec qui majores natu-erant: - sed verbisque malis incessimus atque ictibus. - At ille ad-tempus quidem tolerabat in ædibus suis - percussus et objurgatus, patienti animo: - sed quando demum ipsum suscitavit Jovis mens ægidem-tenentis, - 165 cum Telemacho quidem perpulcra arma sublata - in thalamum deposuit, et obdidit pessulos: - atque ipse suam uxorem multo-astu jussit - arcum procis ponere, canumque ferrum, - nobis infortunatis certamina, et cædis principium. - 170 Nec quisquam nostrûm poterat validi arcus - nervum tendere; valde vero impares eramus: - sed quando in-manus pervenit Ulyssis magnus arcus, - ibi nos quidem omnes increpabamus verbis _subulcum,_ - arcum ne daret, nec si valde multa _ille_ diceret; - 175 Telemachus vero eum solus hortans jussit. - Atque accepit manu audens divinus Ulysses, - facileque tetendit arcum, ac misit _sagittam_ per-ferrum; - stetitque deinde super limen accedens; velocesque effudit - sagittas, - horrendum circumspectans; percussit vero Antinoum regem. - 180 Ac postea aliis immittebat tela luctuosa, - ex-adverso collimans; illi vero conferti cadebant. - Manifestum autem erat, quod aliquis ipsis deorum adjutor esset. - Statim enim per ædes, sequentes impetum suum, - interficiebant quaquaversum; illorum vero gemitus oriebatur - fœdus, - 185 capitibus percussis, pavimentum autem totum sanguine undabat. - Sic nos, Agamemno, periimus; quorum adhuc etiam nunc - corpora neglecta jacent in ædibus Ulyssis: - nondum enim sciunt amici _nostri_ per ædes uniuscujusque, - qui, abluto atro tabo ex vulneribus, - 190 depositos lugerent; hic enim honor est mortuorum. - - Hunc autem rursus anima alloquebatur Atridæ: - felix Laertæ fili, sollers Ulysse, - profecto cum (_præditâ_) magna virtute potitus-es uxore. - Adeo bona mens erat eximiæ Penelopæ, - 195 filiæ Icarii; adeo bene meminerat Ulyssis, - viri cui-virgo-nupserat; ideo ei gloria nunquam peribit - suæ virtutis: facient autem terrestribus cantilenam - immortales amabilem _celebrata_ prudente Penelopa. - Non sicut Tyndarei filia mala molita-est opera, - 200 cui-virgo-nupserat interfecto marito: odiosa vero cantilena - erit inter homines; gravemque famam intulit - feminis mulieribus, etiam _ei_ quæ bene-morata fuerit. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur, - stantes in Orci ædibus, sub cavernis terræ.] - - 205 Illi autem ut ex urbe descenderunt, cito in-prædium pervenere - pulcrum Laertæ cultum, quod quondam ipse - Laertes acquisierat, postquam valde multum laborarat. - Illic ei domus erat: circùmque stabulum currebat circumquaque, - in quo comedebant et sedebant et dormiebant - 210 famuli servi, qui ei grata laborabant. - Inerat vero _et_ mulier Sicula anus, quæ senem - diligenter curabat in agro, procul ab-urbe. - Ibi Ulysses famulis et filio sermonem dixit: - - Vos quidem nunc ite in-bene-ædificatam domum intro; - 215 in-cœnam autem statim porcorum mactate quicumque optimus: - at ego patrem tentabo nostrum, - utrum me agnoscat et discernat oculis, - an ignoret, multo tempore seorsum quum-abfuerim. - - Sic locutus, famulis Martia arma dedit. - 220 Illi quidem deinde in-domum celeriter ivere: at Ulysses - propius ivit ad-abundans-fructibus arbustum, tentare-cogitans. - Neque invenit Dolium, in-magnum hortum descendens, - nec quenquam servorum, nec filiorum; verum illi - sepes collecturi, arbusti ut-essent septum, - 225 abiverant; atque iis senex viam præmonstrarat. - Solum autem patrem invenit bene-culto in arbusto, - circumfodientem plantam; squalentem vero indutus-erat tunicam, - sutilem, turpem; circumque crura bubulas - ocreas sutiles sibi-ligaverat, sentium-vulnera vitans; - 230 manicasque super manus, ruborum causa: at superne - caprinam galeam in-capite habebat, dolorem augens (_i.e. valde - dolens_). - Hunc autem ut vidit audens divinus Ulysses - senectute afflictum, magnumque mente dolorem habentem, - stans inde sub excelsa piro lacrimam effundebat. - 235 Cogitavit vero deinde in mente et in animo - osculari et amplecti suum patrem, et singula - dicere, quomodo venisset et accessisset ad patriam terram; - an prius interrogaret, singulaque tentaret. - Sic autem ei cogitanti visum-est satius esse, - 240 primum mordacibus verbis _eum_ tentare. - Hæc cogitans recta ivit ad-eum divinus Ulysses: - nempe ille quidem deorsum-tenens caput, plantam circumfodiebat: - eum autem astans alloquebatur splendidus filius: - - O senex, non imperitia te tenet curandi - 245 hortum, sed bene tibi cultura habet, neque omnino, - non planta, non ficus, non vitis, non quidem oliva, - non pirus, non leguminum-area tibi sine cultura _est_ in horto. - Aliud autem tibi dicam; tu vero ne iram induc animo: - ipsum te non bona cura habet, sed simul senectutem - 250 gravem habes, squalesque male, et turpia _vestimenta_ indutus-es. - Non quidem inertiæ sane dominus causa non te curat, - neque aliquid in-te servile conspicuum-est intuentibus - formam et staturam; regi enim viro similis-es. - Tali autem similis-es, qui postquam laverit ederitque, - 255 debeat-dormire molliter; hic enim mos est senum. - Sed age mihi hoc dic, et accurate narra, - cujusnam servus es virorum? cujusnam vero hortum curas? - et mihi hoc dic vere, ut bene sciam, - si revera utique in-Ithacam hanc advenimus, sicut mihi dixit - 260 ille vir, nunc modo obviam-factus huc venienti, - nequaquam valde sapiens: quoniam non sustinuit singula - dicere, et audire meum verbum, ut interrogabam - de hospite meo, sicubi vivatque et exstet, - an jam mortuus-sit, et in Orci ædibus. - 265 Edicam enim tibi, tu vero attende, et me audi; - virum quondam hospitio-excepi cara in patria terra, - ad-nostram _domum_ qui-venerat; et nondum quisquam mortalis alius - hospitum longinquorum carior meam advenit domum: - profitebatur autem _se_ ex Ithaca genere esse; ac dicebat - 270 Laerten Arcesiaden patrem esse ipsi. - Hunc quidem ego ad domos ducens bene hospitio-excepi, - cum-cura amice-tractans, multa in domo _mihi_ quum-essent; - et ei dona præbui hospitalia, qualia decebat: - auri quidem ei dedi bene-elaborati septum talenta, - 275 dedi vero ei craterem totum-argenteum, floribus-cælatum, - duodecimque simplices lænas, totque tapetas - totidemque pallia pulcra, totidemque ad hæc tunicas: - separatim vero insuper mulieres, eximia opera scientes, - quatuor speciosas, quas voluit ipse eligere. - - 280 Illi autem respondit deinde pater, lacrimam destillans: - hospes, profecto quidem ad-terram pervenisti, de-qua interrogas; - injurii vero ipsam et improbi viri tenent, - dona atque irrita hæc largiebaris, plurima præbens: - si enim ipsum vivum utique invenisses Ithacæ in populo, - 285 eo te bene donis remuneratus dimisisset, - et exceptione bona; hoc enim jus _est ei_ quicunque cœperit. - Sed age mihi hoc dic, et accurate narra, - quotus jam annus est, quando hospitio-excepisti illum, - tuum hospitem infelicem, meum filium, si unquam fuit, - 290 infortunatum? quem alicubi, procul ab-amicis et patria terra, - vel alicubi in ponto comederunt pisces, vel in terra - feris et avibus captura factus-est; neque ipsum mater - flevit compositum, paterque, qui ipsum genuimus; - neque uxor multum-dotata, prudens Penelope, - 295 ploravit in lectis suum maritum, sicut decet, - oculos _illi_ ubi-clauserit: hic enim honos est mortuorum. - Et mihi hoc dic vere, ut bene sciam, - quis _et_ unde es hominum? ubinam tibi urbs ac parentes? - ubinam autem navis stat velox, quæ te vexit huc, - 300 deo-paresque socios? an vector venisti - navi in aliena, illi autem te-exposito discesserunt? - - Hunc vero respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - enimvero ego tibi hæc valde accurate narrabo. - Sum enim ex Alybante, ubi inclytas ædes habito, - 305 filius Aphidantis Polypemonidæ regis: - ac mihi nomen est Eperitus; sed me deus - errare-fecit a Sicania, huc ut-venirem, nolentem: - navis vero mihi hæc (_hîc_) stat ad agrum, seorsum ab-urbe. - At Ulyssi hic jam quintus annus est, - 310 ex quo illinc abivit, et a-mea discessit patria, - infelix: profecto utique ei bonæ erant aves eunti, - dextræ; quibus gaudens quidem ego dimittebam illum, - gaudebat autem ille abiens; animusque adhuc nobis sperabat, - mixtum-iri _nos_ hospitio, et splendida dona daturos. - - 315 Sic dixit: illum autem doloris nebula cooperuit atra: - ambabus vero manibus sumtum pulverem cinereum - fudit-sibi in caput canum, crebro gemens. - Hujus autem commovebatur animus; in nares vero ei jam - acer spiritus ingruit, carum patrem intuenti. - 320 Osculatus-est autem ipsum amplectens, insiliens, et alloquebatur: - - Ille quidem hic ipse ego, pater, quem tu inquiris, - veni vigesimo anno in patriam terram. - Sed contine-te a-ploratu fletuque lacrimoso. - Edicam enim tibi; valde autem oportet festinare omnino: - 325 procos interfeci in nostris ædibus, - contumeliam ulciscens animo-gravem, et mala opera. - - Ei autem rursus Laertes respondebat, dixitque: - siquidem revera Ulysses, meus filius, huc venisti, - signum aliquod mihi nunc dic manifestum, ut persuadear. - - 330 Illum vero respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - cicatricem quidem primum hanc animadverte oculis, - quam in Parnasso mihi inflixit sus albo dente - peregre-profecto: tu vero me emiseras et veneranda mater - ad patrem Autolycum matris carum, ut acciperem - 335 dona, quæ huc profectus mihi promiserat et annuerat. - Quin age, tibi et arbores bene-culto in arbusto - dicam, quas mihi olim dedisti ego autem poscebam a-te singulas, - puer quum-essem, per hortum comitans; ac per eas - vadebamus, tu autem nominasti et dixisti singulas. - 340 Piros mihi dedisti tredecim, et decem malos, - ficos quadraginta; vitium-ordines vero mihi hic diserte-dixisti - daturum _te_ quinquaginta; penitus-vindemialis autem unusquisque - erat; illic vero uvæ omnigenæ insunt, - quando Jovis horæ incubuerint desuper. - - 345 Sic dixit: ejus autem ibidem soluta-sunt genua et carum cor, - signa agnoscentis, quæ ei accurata dixerat Ulysses. - Circa filium vero carum jecit brachia; eum autem ad-se - cepit anima-deficientem audens divinus Ulysses. - At postquam _is_ spiritum-recepit, et in mentem animus collectus- - est, - 350 iterum verbis respondens allocutus-est: - - Jupiter pater, profecto adhuc estis dii in magno Olympo, - si revera proci improbissimam injuriam luerunt. - Nunc autem graviter timeo in mente, ne cito omnes - huc adveniant Ithacenses, nuntios vero - 355 circumquaque expediant Cephallenorum ad-urbes. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - confide, ne tibi hæc in mente tua curæ-sint. - Sed eamus ad domum, quæ hortum prope sita-est: - illuc vero Telemachum et bubulcum et subulcum - 360 præmisi, ut cœnam apparent citissime. - - Sic igitur locuti, iverunt ad ædes pulcras. - Hi autem quando jam pervenerunt ad-ædes habitantibus-commodas, - invenere Telemachum et bubulcum et subulcum - incidentes carnes multas, miscentesque nigrum vinum. - - 365 Interim vero Laerten magnanimum sua in domo - famula Sicula lavit, et unxit oleo; - ac deinde lænam pulcram _ei_ circumjecit: at Minerva - prope astans membra auctavit pastori virorum, - majoremque, quam antea, et habitiorem fecit aspectu. - 370 E balneo vero _is_ egressus-est; admirabatur autem ipsum carus - filius, - ut vidit immortalibus diis similem coram: - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - O pater, certe omnino aliquis te deorum sempiternorum - formaque staturaque præstantiorem reddidit aspectu. - - 375 Eum autem rursus Laertes prudens contra allocutus-est: - utinam, Jupiterque pater, et Minerva et Apollo, - qualis Nericum cepi, bene-ædificatam urbem, - litus continentis, Cephallenibus imperans, - talis tibi hesternus in nostris ædibus, - 380 arma habens humeris, astitissem, et propulsassem - viros procos; eo ipsorum genua solvissem - multorum in ædibus; tu vero mente intus lætatus-fuisses. - - Sic hi quidem talia inter se loquebantur. - Illi autem postquam cessarant a-labore, apparaverantque - convivium, - 385 ordine sedebant in sedilibusque soliisque. - Ibi illi quidem prandio manus-admovebant; prope autem - venit senex Dolius, unaque filii hujus senis, - ex operibus fatigati: quippe egressa vocaverat _eos_ - mater, anus Sicula, quæ ipsos nutriebat, atque senem - 390 studiose curabat, postquam senectus corripuerat. - Illi vero ut Ulyssem viderunt, agnoveruntque animo, - steterunt in ædibus attoniti; at Ulysses - blandis verbis _eos_ compellans allocutus-est: - - O senex, sede ad prandium; obliviscimini vero stuporis: - 395 dudum enim cibo manus-admovere cupientes - manebamus in ædibus, vos exspectantes semper. - - Sic igitur dixit: Dolius autem recta ivit, manibus passis - ambabus; Ulyssisque prehensam osculatus-est manum ad carpum; - et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: - - 400 O care, quandoquidem rediisti cupientibus valde nobis, - non-vero et exspectantibus, dii autem te deduxerunt ipsi: - salveque, et magnopere gaude; dii vero tibi prospera dent. - Atque mihi hoc dic verum, ut bene sciam, - utrum jam certo norit prudens Penelope - 405 reversum te huc, an nuntium expediamus. - - Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: - o senex, jam novit: quid te oportet hæc curare? - - Sic dixit: ille vero rursus deinde sedit bene-polita in sede. - Sic autem pariter filii Dolii inclytum circa Ulyssem - 410 blande-compellabant verbis, et manibus inhærebant: - ordine vero sedebant juxta Dolium, patrem suum. - - Sic illi quidem circa prandium in ædibus occupati-erant; - Fama vero nuntia cito per urbem ibat undique, - procorum gravem mortem et fatum indicans. - 415 Illi autem simul audientes vadebant aliunde alius, - cum-strepituque gemituque, ædes antes Ulyssis: - exportabant vero cadavera ædibus, et speliebant singuli: - eos autem _qui erant_ ex aliis urbibus, domum unumquemque - mittebant vehendos piscatoribus, citis navibus imponentes; - 420 ipsi vero in concionem ivere conferti, dolentes corde. - Ac postquam convenerant, unaque-frequentes erant, - inter-eos Eupithes surrexitque et locutus-est; - ob-filium enim ei indelebilis in mente dolor sedebat, - Antinoum, quem primum interfecerat divinus Ulysses: - 425 ob-hunc ille lacrimas-fundens concionatus-est, et dixit: - - O amici, certe magnum opus vir hic molitus-est Achivis: - alios quidem cum navibus ducens multosque et strenuos, - perdidit quidem naves cavas, perdidit autem populos; - alios autem reversus interfecit Cephallenum longe optimos. - 430 Sed agite, antequam hic vel in Pylum cito iverit, - vel etiam in Elidem divinam, ubi dominantur Epei, - eamus; aut et postea ignominiosi erimus semper: - contumelia enim hæc sunt etiam futuris auditu. - Si jam non filiorumque fratrumque interfectores - 435 ulciscamur, non mihi quidem in mente dulce fuerit - vivere, sed citissime mortuus defunctis interfuero. - Sed eamus, ne præveniant transgressi illi. - - Sic dixit lacrimas-fundens: commiseratio autem cepit omnes - Achivos. - Prope vero ipsis venit Medon et divinus cantor - 440 ex ædibus Ulyssis, postquam ipsos somnus reliquerat; - steteruntque in mediis: stupor autem cepit virum quemque.[TR2] - Inter-eos vero et locutus-est Medon, prudentia sciens: - - Audite jam nunc me, Ithacenses; non enim Ulysses - immortalibus invitis diis hæc molitus-est opera: - 445 ipse ego vidi deum immortalem, qui Ulyssi - prope astitit et Mentori in-omnibus similis-erat.[TR3] - Immortalis vero deus aliquando quidem antes Ulyssem - apparebat animum-_ei_-addens, aliquando autem procos turbans - ruebat per domum: illi vero conferti cadebant. - - 450 Sic dixit: eos vero omnes pallidus timor subiit. - Inter-eos autem et locutus-est senex heros Halitherses - Mastorides; is enim solus videbat ante et retro (_præterita et - futura_): - qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit: - - Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dicam: - 455 vestro vitio, amici, hæc opera facta-sunt: - non enim mihi parebatis, non Mentori pastori virorum, - vestros filios ut-desinere-faceretis ab-insipientia: - qui magnum facinus patrabant improbitate mala, - possessiones attondentes, et dedecorantes uxorem - 460 viri principis; ipsum vero non-amplius putabant rediturum. - Et nunc sic fiat; parete mihi, sicut dico: - ne eamus, ne qua quis accersitum malum inveniat. - - Sic dixit: hi autem deinde surrexerunt magno _cum_ clamore - dimidio-eorum plures; illi vero conferti istic mansere. - 465 Non enim ipsis placuit sermo in mente, sed Eupitheo - parebant: statim autem postea ad arma ruebant. - Ac postquam induerant-sibi circa corpus splendidum æs, - conferti congregabantur ante urbem spatiosam. - Ipsis autem Eupithes dux-erat _præ_ stultitia: - 470 putabat vero ille ulturum _se_ filii cædem; nec sane erat - retro reversurus, sed illic fatum obiturus. - At Minerva Jovem Saturnium allocuta-est: - - O pater noster, Saturnie, summe regnantum, - dic mihi interroganti: quid jam tibi mens intus occultat? - 475 nunquid ulterius bellumque malum et pugnam gravem - facies, an amicitiam inter utrosque statuis? - - Illam autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter: - filia mea, cur me hæc percontaris et interrogas? - non enim dudum hoc quidem excogitasti consilium ipsa, - 480 ut nempe illos Ulysses ulcisceretur reversus? - Fac, quomodo vis; dicam vero tibi, sicut decet. - Posteaquam procos ultus-est divinus Ulysses, - fœderibus fidis ictis, hic quidem regnato semper; - nos autem ex-altera-parte filiorumque fratrumque cædis - 485 oblivionem faciamus: illi vero se-invicem diligant, - sicut antea: divitiæ autem et pax abunde esto. - - Sic fatus, incitavit antea promtam Minervam: - descendit vero _ea_ ab Olympi verticibus concita. - - Illi autem postquam cibi dulcis desiderium exemerant, - 490 iis inde sermonem exorsus-est audens divinus Ulysses: - - Egressus aliquis videat, ne jam prope sint venientes. - Sic dixit: egressus-est autem filius Dolii, sicut jubebat: - stetit inde ad limen profectus; illos vero prope vidit omnes, - statimque Ulyssem verbis alatis allocutus-est: - - 495 Hi jam prope sunt; sed armemur ocyus. - Sic dixit: illi vero exsurgebant, et arma sibi-induebant, - quatuor circum Ulyssem, sex autem filii Dolii: - inter _eos_ vero deinde Laertes Doliusque arma induebant, - etiamsi cani essent, ex necessitate bellatores. - 500 Ac postquam induerant-sibi circa corpus splendidum æs, - aperuerunt fores, exieruntque; præibat autem Ulysses. - - Ad eos vero prope filia Jovis accessit Minerva, - Mentori se-assimilans tum corpore, tum etiam voce. - Hanc quidem conspicatus gaudebat audens divinus Ulysses; - 505 statimque Telemachum alloquebatur suum carum filium: - - Telemache, jam quidem hoc sane memineris ipse aggressus, - viris pugnantibus, ubi discernuntur optimi, - ne-quid dedecores patrum genus, qui antea quidem - roboreque et fortitudine excelluimus totam super terram. - - 510 Illum autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: - videbis, si volueris, pater care, hoc in animo, - nequaquam dedecorantem _me_ tuum genus, sicut dicis. - - Sic dixit: Laertes vero gavisus-est, et sermonem dixit: - quænam mihi dies hæc, dii cari? profecto valde gaudeo: - 515 filiusque neposque de virtute certamen habent! - - Eum autem astans allocuta-est cæsiis-oculis Minerva: - o Arcesiade, omnium multo carissime sociorum, - precatus virginem cæsiam-oculis, et Jovem patrem, - statim valde vibratam emitte longæ-umbræ hastam. - - 520 Sic dixit, et inspiravit _ei_ robur magnum Pallas Minerva. - Precatus autem deinde Jovis filiam magni, - statim valde vibratam emisit longæ-umbræ hastam, - et percussit Euphitem, galeam per æreis-munitam-malis; - ea autem hastam non inhibuit; penitus vero transiit æs: - 525 fragoremque-edidit _ille_ lapsus, resonueruntque arma super ipso. - Irruerunt autem primis-pugnatoribus Ulysses et splendidus filius, - et feriebant ensibusque et hastis ancipitibus. - Ac sane jam omnes perdidissent et fecissent reditus-expertes, - nisi Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis, - 530 clamasset voce, cohibuissetque populum omnem: - - Abstinete a-bello, Ithacenses, gravi, - ut sine-cruore utique dirimamini citissime. - - Sic dixit Minerva; illos autem pallidus timor cepit: - eorumque subinde territorum e manibus volabant arma, - 535 omniaque in terram cadebant, dea vociferata: - ad urbem vero convertebant-se cupidi vitæ _servandæ._ - Terribiliter autem clamavit audens divinus Ulysses, - insiluitque se-colligens, sicut aquila altivolans. - Ac tum jam Saturnius misit ardens fulmen; - 540 decidit autem _id_ ante Cæsiam-oculis forti-patre-natam. - Tunc Ulyssem allocuta-est cæsiis-oculis Minerva: - - Generosissime Laertiade, sollers Ulysses, - contine-te, compesceque contentionem omnibus-æque-gravis belli; - ne-qua tibi Saturnius irascatur late-sonans Jupiter. - - 545 Sic dixit Minerva: ille vero parebat, gaudebatque animo. - Fœdera autem deinde in-futurum inter utrosque fecit - Pallas Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis, - Mentori assimilata, tum corpore, tum etiam vice. - - - [TR1] "Atridæ;" -> "Atridæ:" - [TR2] "quemque" -> "quemque." - [TR3] "similis-erat," -> "similis-erat." - - - - - FINIS ODYSSEÆ. - - - - - -End of Project Gutenberg's Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae, by Homer - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HOMERI CARMINA ET CYCLI *** - -***** This file should be named 52693-0.txt or 52693-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/2/6/9/52693/ - -Produced by Carolus Raeticus - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |