diff options
Diffstat (limited to 'old/52691-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/52691-0.txt | 3947 |
1 files changed, 0 insertions, 3947 deletions
diff --git a/old/52691-0.txt b/old/52691-0.txt deleted file mode 100644 index f3788ff..0000000 --- a/old/52691-0.txt +++ /dev/null @@ -1,3947 +0,0 @@ -Project Gutenberg's Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae, by Homer - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - - - -Title: Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae - Pars Tertia: Hymni - -Author: Homer - -Editor: Ambroise Firmin Didot - -Release Date: August 1, 2016 [EBook #52691] - -Language: Latin - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HOMERI CARMINA ET CYCLI *** - - - - -Produced by Carolus Raeticus - - - - - HOMERI CARMINA - - ET CYCLI EPICI RELIQUIÆ. - - - - PARS TERTIA: - - RANARUM ET MURIUM PUGNA. - HYMNI VEL EXORDIA. - EPIGRAMMATA. - - - PARISIIS, - - EDITORE AMBROS. FIRMIN DIDOT, - - INSTITUTI REGII FRANCIÆ TYPOGRAPHO. - SUMPTIBUS ET TYPIS. - - M DCCC XXXVIII. - - - - - - - Transcriber's Note: - -For the creation of this e-book the following texts have been used: - -"Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae—Graece et Latine cum Indice - Nominum et Rerum" (Parisiis, Editore Ambros. Firmin Didot, 1838) - for the extract from the _Præfatio_ and the Latin text of the - _Hymni_ etc. - -"Le Journal des savants" (Juin 1838, Académie des inscriptions et - belles-lettres (France), ed. Jean Cusson, Paris, p. 377-378) for - some insight into the Latin version. - -All changes applied by the Transcriber to the Latin text are explained -in the footnotes. - -The Latin translation presented in this work was transcribed from a -Greek/Latin edition. It deliberately tries to stay as close as possible -to the Greek original, not only to make the Greek text more accessible, -but also for other reasons which are best explained by a review in the -French magazine "Le Journal des Savants": - - "Les poëmes homériques remontant à une si haute antiquité, et ils ont - été si différemment interprétés par les anciens Grecs eux-mêmes, que - pour donner une idée de ce monument qui nous retrace une nature et des - mœurs si opposées à celles de notre civilisation, il était - indispensable de s'astreindre, dans la traduction latine, à la fidélité - la plus rigoureuse, et à conserver les plus faibles nuances de - construction, de peur de dire autre chose, ou du moins de parler - autrement que ne le fait Homère, et de défigurer ansi la marche libre - et naïve de son langage. On a donc eu raison de conserver l'ancienne - manière de traduire Homère mot pour mot, et même d'étendre - l'application de ce système jusqu'aux limites imposées par la langue - latine. Avant les travaux de Wolf, de Heyne, de Passow, et surtout de - Buttmann, le sens de bien des mots, de bien des phrases, n'avait point - été constaté; c'est ce que la nouvelle traduction a dû faire en - changeant alors en totalité l'ancienne version, et en offrant ainsi le - résumé des travaux les plus récents. Bien des fautes de traduction qui - s'étaient transmises en quelque sorte _traditionellement,_ un grand - nombre d'incorrections, de négligences, restaient dans l'ancienne - version latine, œuvre primitive de Raphael Volaterranus et d'André - Divus; elles ont disparu dans la nouvelle et sont remplacées par une - explication claire et précise. Toutes les fois que pour faciliter - l'intelligence de certains passages difficiles on a dû insérer dans la - traduction des mots nécessaires qui ne se trouvaient pas dans - l'original, on a pris soin de mettre ces mots en caractères italiques. - Partout la diction homérique est conservée scrupuleusement, ainsi que - la marche des périodes. C'est ce qui manquait principalement aux - anciennes traductions; et cependant c'est de la liaison plus ou moins - étroite des membres de chaque phrase que résulte l'appréciation de - l'ancienneté relative des différentes parties des poésies homériques." - - - - - - PRÆFATIO. - -Inceptum nostrum, quo primi in Gallia Græcos scriptores in unius -corporis æquabilitatem redigere aggressi sumus, commendatione et notis -præfationum artibus egere non videtur; sed paucis dicendum est, unde ea -quam elegimus edendi ratio pendeat. Dudum ægre tuleramus quod tot -scriptorum editiones veteribus inquinatæ vitiis vulgo circumferrentur -atque adeo sæpius repeterentur, dum exstarent eorumdem scriptorum -emendatæ et a summis criticis antiquo nitori restitutæ: annon oportuit -illorum ingeniorum, quæ optimi quique nostratium laudibus et imitatione -celebrarunt, opera popularibus nostris exhiberi pura, emendata, quantum -fieri potest libera a depravatione barbariæ quam transierant? Hoc -igitur primum et præcipue curamus, ut non solum ex optimis quæ exstant -editionibus scriptorum quisque exprimatur, sed harum etiam multas -criticis celeberrimis tradidimus denuo examinandas et emendandas; -præterea, ubicumque res videtur postulare, Regiæ Bibliothecæ -manuscriptos imus consultum. Altera cura est, ut ad intelligentiam -quoque scriptorum in Collectione nostra præstemus quod prosit -unicuique: quum enim adnotatio vel præstantissima ex arbitrio denique -pendeat commentatoris, cui plana nonnunquam videbuntur quæ aliis -obscura, _interpretationes latinas_ e regione græcorum ponere -decrevimus, utpote quæ prorsus omnia reddant, non locos selectos -illustrent. Has vero, antequam tradantur typothesis, doctissimi viri -severo examini subjectas accurate corrigunt; nonnullorum scriptorum -plane novæ parantur. Denique multum augeri putavimus editionum -nostrarum utilitatem, si boni _rerum nominumque_ _indices_ adderentur; -nam vel ii qui scriptorem aliquem sæpe legerunt, nonnunquam haud satis -meminere quo in libro ejus quove versu vel capite narretur res qua opus -habent. Ceterum e cura unicuique scriptori impensa referetur in -præfationibus. - -Homeri, ut nunc res sunt, _Wolfiana_ dari debebat recensio, quam ex -Gulielmi Dindorfii editione accurate expressimus. Interpretationes -latinæ, bono ut nobis videtur consilio, in hoc antiquissimo poeta -verbum verbo reddunt, nisi quod sæpe comtas posteriorum more periodos -ingerunt, oppositionibus distinentes, causalibus particulis vincientes, -quæ apud illum ingenue et libere procedunt. Præterea ipsis inhærent -veteris textus græci vitia, et alia quædam ex vertentium incuria nata, -plurima denique in iis vocabulis commissa, quæ recentiorum demum -criticorum et interpretum sollertia explicuit. In postremis ita versati -sumus, ut, quæ dubitatione carere et firmis niti testimoniis -viderentur, ea haud cunctanter repræsentaremus; at ubi dubitationis -aliquid superesset, sequeremur potius antiquorum interpretationem eam -quæ sententiæ aptissima esset. Hoc autem præsertim enisi sumus ut quam -proxime posset latina langua Græcorum vestigia legeremus, quo patris -poetarum membra et motus omnes, quantum per latinam vestem licebat, -conspiciendi præberentur; sed in tali incepto non potuit impediri, quin -nonnulla quæ rarissime sibi indulserunt Latini, hæc translatio offerat -frequentissime; nonnulla etiam quæ argenteam ætatem egrediuntur, recipi -necesse erat: a barbaris tamen verbis et locutionibus sedulo cavimus. -Ita, veteribus licet superstructa, hæc interpretatio pro nova esse -possit. - -[...] - -Reliquum est, ut Tu, benevole Lector, operam huic volumini impensam -æquo animo boni consulas. Vale nobisque fave. - -Parisiis, idibus Octobribus MDCCCXXXVII. - - - - - Table of Contents. - -Ranarum et Murium Pugna. - -Hymni vel Exordia. - - I. In Apollinem. - II. In Mercurium. - III. In Venerem. - IV. In Cererem. - V. In Venerem. - VI. In Bacchum. - VII. In Martem. - VIII. In Dianam. - IX. In Venerem. - X. In Minervam. - XI. In Junonem. - XII. In Cererem. - XIII. In Matrem Deorum. - XIV. In Herculem Leonis-Animo. - XV. In Æsculapium. - XVI. In Dioscuros. - XVII. In Mercurium. - XVIII. In Pana. - XIX. In Vulcanum. - XX. In Apollinem. - XXI. In Neptunum. - XXII. In Jovem. - XXIII. In Vestam. - XXIV. In Musas et Apollinem. - XXV. In Bacchum. - XXVI. In Eundem. - XXVII. In Dianam. - XXVIII. In Minervam. - XXIX. In Vestam et Mercurium. - XXX. In Terram Matrem Omnium. - XXXI. In Solem. - XXXII. In Lunam. - XXXIII. In Dioscuros. - -Epigrammata. - - - - - RANARUM ET MURIUM PUGNA. - - 1 Incipiens primum Musarum cœtum ex Helicone - venire in meum cor oro, gratia cantus, - quem nuper in tabellis mea super genua posui: - certamen immensum, bellico-tumultu-plenum opus Martis, - 5 optans hominibus in aures omnibus immittere, - quomodo mures in ranas, strenue-pugnantes, irruerunt, - Terrigenarum virorum imitantes opera Gigantum: - uti sermo inter mortales erat; tale autem habuit principium. - - Mus aliquando sitibundus, mustelæ periculum elapsus, - 10 prope in lacum tenerum admovit mentum, - aqua se-delectans dulci: eum autem conspexit - lacu-gaudens multisona _rana,_ verbumque locuta-est tale: - - Hospes, quis es? unde venisti ad litus? quis vero tuus genitor? - omnia autem vere dic, ne mentientem te advertam. - 15 Si enim te cognovero amicum dignum, in domum ducam, - donaque tibi dabo hospitalia multa et bona. - Sum autem ego rex Physignathus (buccas inflans), qui per lacum - color, ranarum dux diebus omnibus: - et me pater Peleus (lutosus) olim genuit, Hydromedusæ (aquarum - reginæ) - 20 mixtus in amore apud ripas Eridani. - Sed et te video pulcrumque et fortem præ aliis, - sceptriferum regem, et in bellis pugnatorem - esse: verum age, ocyus tuum genus narra. - - Huic autem rursus Psicharpax (micarum fur) respondebat - dixitque: - 25 cur genus meum inquiris, amice? manifestum est omnibus - hominibusque, diisque, et aereis volucribus. - Psicharpax quidem ego vocor: sum autem filius - Troxartæ (panum rosoris) patris magnanimi: verum mater - _est_ Lichomyle (lingens molas), filia Pternotroctæ (pernarum - rosoris) regis. - 30 Genuit autem in tugurio me, et enutrivit cibariis, - ficubus et nucibus et eduliis omnigenis. - Quomodo vero amicum facias me, ad naturam nulla-re similem? - Tibi quidem enim vita est in aquis; sed mihi, - quæcunque apud homines, rodere mos _est;_ nec me latet - 35 panis ter-pistus in rotundo canistro, - nec placenta extensa, habens multum sesamum _inspersum,_ - non segmen e perna, non jecora induta-alba-tunica (_peritonæo_), - non caseus recens-coagulatus e suavi lacte, - non bonum dulciolum, quod et beati (_divites_) desiderant, - 40 nec quæcunque ad cœnam hominum parant coqui, - ornantes ollas condimentis omnigenis. - Neque unquam ex-bello malum aufugi clamorem, - sed recta pugnam ingrediens, primis-pugnatoribus me-immiscebam. - Non metuo hominem, quamquam magnum corpus gerentem; - 45 sed ad lectum vadens, mordeo _ei_ digitum summum; - et calce prehendi, et quando dolor virum occupavit, - suavis subito aufugit somnus, mordente me. - Verum duo præ-omnibus timeo totam per terram, - accipitrem et mustelam, qui mihi magnum dolorem afferunt, - 50 et decipulam luctuosam, ubi dolosum esse-solet fatum: - plurimum sane mustelam pertimesco, quæ potentissima _est;_ - quæ et foramen-ingredientem, in foramine perquirit. - Non comedo raphanos, non caules, non cucurbitas; - neque brassica viridi pascor, neque apiis: - 55 hæc enim vestra sunt edulia, qui in lacu _vivitis._ - - Ad hæc subridens Physignathus contra locutus-est: - hospes, valde gloriaris de ventre: adsunt et nobis - multa valde in lacu et in terra mirabilia visu. - Anceps enim dedit pascuum ranis Saturnius, - 60 saltare per terram, et in aquis corpus cooperire. - [elementis duplicibus divisas ædes habitare.] - Si autem vis et hæc scire, facile est: - ascende mihi in terga, (tene vero me, ne-quando pereas,) - quo lætus meam in-domum pervenias. - - 65 Sic igitur dixit, et terga præbebat: ille autem inscendebat - citissime, - manus tenens tenerum ad collum, saltu levi. - Et primum qudem gaudebat, quando spectabat vicinos portus, - natatu se-delectans Physignathi; sed quando demum - undis purpureis alluebatur, multum lacrimans, - 70 inutili pœnitentia querebatur; vellebatque comas, - et pedes astringebat ad ventrem; intus vero ei cor - palpitabat _rei_ insolentia, et in terram volebat venire; - graviter autem ingemiscebat, timoris frigidi vi. - Caudam primum extendit in aquis, tanquam remum - 75 trahens, supplicansque diis in terram ut-veniret, - aquis purpureis alluebatur: multum autem clamabat, - et talem dixit sermonem, et ab ore profabatur: - - Non sic in-tergis portavit onus amoris - taurus, quando Europam per undam vexit in Cretam, - 80 ut me natans in-tergis vexit ad domum - rana, elevans palidum corpus in-aqua alba. - - Hydrus autem subito apparebat, horrendum spectaculum - ambobus; erectum vero super aquam habebat collum. - Hunc conspicatus demersit Physignathus, nequaquam cogitans, - 85 qualem socium erat pereuntem derelicturus: - subiit autem profundum lacus, et evitavit fatum nigrum. - Ille vero, ut derelictus-erat, cecidit supinus statim in aquam, - manus autem stringebat, et periens stridebat. - Sæpe quidem submergebatur in aqua, sæpe autem rursus - 90 calcitrans emergebat; fatum vero non licebat effugere; - madentes autem pili, plurimum pondus, trahebant in ipso: - tandem vero periens, tales locutus-est sermones: - - Non latebis dolose, Physignathe, hæc qui-fecisti, - naufragum _me_ dejiciens a corpore, ut a petra. - 95 Non me in terra potior fuisses, pessime, - pancratioque, luctaque, et ad cursum: sed ubi-seduxeras, - in aquam me projecisti. Habet deus vindicem oculum; - pœnam inde lues tu murium exercitui, neque effugies. - - Hoc locutus, exspiravit in aquis: eum autem conspexit - 100 Lichopinax (lingens lances), ripis insidens mollibus; - graviter autem exululavit, currensque annuntiavit muribus. - - Ut vero didicere fatum, subiit ira gravis cunctos. - Et tunc præcones suos jusserunt, sub diluculum - convocare _mures_ ad-concionem in ædes Troxartæ, - 105 patris infelicis Psicharpagis, qui in lacu - supinus extensus-erat mortuo corpore, nec juxta ripas - erat adhuc miser, medio vero innatabat ponto. - Ut autem venere festinantes simul-cum aurora, primus surrexit - Troxartes, super filio iratus, dixitque sermonem: - - 110 O amici, etiamsi solus ego mala multa passus-sum - ex ranis, hæc sors mala omnibus facta-est. - Sum autem nunc infelix, quippe tres filios perdidi. - Et primum quidem occidit corripiens - invisissima mustela, extra foramen deprehensum. - 115 Alterum autem rursus viri crudeles ad mortem duxerunt - recentioribus artibus, ligneo dolo excogitato, - quam decipulam vocant, murium perditricem. - Qui tertius erat, dilectus mihi et matri castæ, - hunc suffocavit Physignathus, in profundum ubi-duxerat. - 120 Sed agite, armemur, et exeamus in ipsas, - corpora ubi-ornaverimus in armis artificiosis. - - Hoc locutus, persuasit, ut-armentur, universis. - [Et hos quidem armavit Mars, belli curam-gerens.] - Ocreas quidem primum circa tibias posuerunt, - 125 confractis fabis viridibus, beneque præparatis, - quas ipsi per noctem ingressi arroserant. - Loricas autem habebant calamo-tectis a coriis, - quos, mustela excoriata, scite fecerunt. - Clypeus autem erat lucernæ medius-umbilicus; ac lancea - 130 _erat_ prælonga acus, totum-æreum opus Martis: - et cassis in temporibus testa nucis. - - Sic quidem mures stabant in armis. Ut autem viderunt - ranæ, emerserunt ex aqua; et in unum locum - profectæ, consilium coegerunt de-bello malo. - 135 Considerantibus autem ipsis, unde hæc seditio, vel quis hic - tumultus, - præco prope venit, gerens sceptrum in manibus, - Tyroglyphi (casei rosoris) filius magnanimi, Embasichytrus - (ingressor ollorum), - nuntians belli malam famam, dixitque sermonem: - - O ranæ, mures vobis minati _me_ misere, - 140 edicturum _vobis_ armari ad bellumque pugnamque. - Viderunt enim in aqua Psicharpaga, quem occidit - vester rex Physignathus. Verum pugnate, - quæcunque inter ranas fortissimæ estis. - - Sic locutus renuntiavit: sermo autem in aures omnium - 145 ingressus turbavit mentes ranarum superbarum. - Accusantibus vero ipsis, Physignathus dixit, assurgens: - - O amici, non occidi ego murem, nec vidi - pereuntem: omnino autem suffocatus-est ludens apud lacum, - natatus ranarum imitans: hi autem pessimi - 150 nunc me accusant, insontem: sed age, consilium - exquiramus, quomodo dolosos mures disperdamus. - Etenim ego dicam, ut mihi videtur esse optimum. - Corporibus instructis in armis stemus cuncti - summas ad ripas, ubi præceps _est_ locus: - 155 quando autem impetu-facto in nos exiverint, - prehensis galeis, quicunque prope obvius venerit, - in lacum ipsos cum illis statim dejiciamus. - Sic enim ubi-suffocarimus _eos_ in aquis, natandi-nescios, - statuemus alacriter de-muribus-occisis hic tropæum. - - 160 Sic igitur locutus, armis indui-fecit universos. - Foliis quidem malvarum tibias suas circumtexerunt; - loricas autem habebant viridibus latis a betis; - folia autem brassicarum in clypeos bene aptaverunt; - _tanquam_ lancea vero, acutus-juncus unicuique longus aptabatur: - 165 et galeæ e-cochleis tenuibus circumtegebant capita. - Armis-munitæ autem steterunt in ripis altis, - quassantes lanceas; ira vero implebantur unaquæque. - - Jupiter autem deos ubi-vocarat in cœlum stellatum, - et belli molem ostenderat, fortesque pugnatores, - 170 multos et magnos, et hastas longas ferentes, - qualis Centaurorum exercitus procedit et Gigantum; - suaviter ridens interrogabat, quinam ranis auxiliatores _sint,_ - vel _qui_ muribus afflictis: et Minervam allocutus-est: - - O filia, muribus nunquid auxiliatura ibis? - 175 etenim tuum per templum semper saltitant omnes, - nidore delectati, et cibariis ex sacrificiis. - - Sic igitur dixit Saturnius: eum autem allocuta-est Minerva: - o pater, haud unquam ego muribus afflictis - venerim auxiliatrix, quoniam mala multa mihi fecerunt, - 180 coronas lædentes, et lucernas, olei gratia. - Hoc autem meam nimis momordit mentem, quale mihi patrarunt: - peplum meum corrosere, quem texui laborans - e trama subtili, et stamen subtile nevi, - foraminaque in-_eo_-fecerunt; at sartor mihi instat, - 185 et valde me urget: hanc ob-causam irata-sum. - [exigitque a-me usuram; hoc autem horridum immortalibus.][TR1] - Mutuata enim texui, et non habeo unde-restituam. - Sed ne sic quidem ranis auxiliari velim. - Sunt enim neque ipsæ mentibus integræ; sed me nuper - 190 ex bello reversam, postquam valde defatigata-eram, - somno indigentem, non siverunt, tumultuantes, - ne parum quidem oculos-claudere; ego vero insomnis jacebam - capite dolens, donec vociferatus-est gallus. - Sed age, desistamus, dii, ab-iis juvandis, - 195 ne-quis nostrûm vulneretur telo acuto, - ne-cujus etiam corpus hasta percutiatur vel gladio; - sunt enim cominus-pugnantes, etiam si deus obvius venerit; - omnes autem de-cœlo delectemur pugnam spectantes. - - Sic igitur dixit: ei autem paruerunt dii alii - 200 omnes, simul vero intrarunt conferti in eum locum. - [Devenerunt autem præcones-duo, signum belli ferentes.] - Et tunc culices, magnas tubas habentes, - terribiliter canebant belli strepitum; cœlitus autem - Jupiter Saturnius intonuit, signum belli mali. - - 205 Primus Hypsiboas (alte-clamans) Lichenora (linctorem) feriit - hasta, - stantem inter primos-pugnatores, in ventrem in medium jecur: - conciditque _is_ pronus, tenerosque pulvere fœdavit crines. - [insonuit cadens et strepuere arma super ipso. - Troglodytes (cavernas subiens) post hunc feriit Peliona - 210 infixitque pectori validam hastam: et lapsum - cepit atra mors; animaque e corpore evolavit. - Seutlæus (betæ esor) inde occidit, icto corde, Embasichytrum: - [at Ocimiden (ocimi esorem) dolor cepit, et icit _illum_ acuto - junco;] - Artophagusque (panis esor) Polyphonum (clamosum) in ventre - feriit: - 215 _qui_ cedidit pronus, animaque membris evolavit. - Limnocharis (lacus amator) vero ut vidit pereuntem Polyphonum, - Troglodyten petra molaris-instar feriit prævertens - cervicem ad medium; et huic nox oculos operuit. - Lichenor autem in-ipsum collimavit hasta splendida, - 220 et feriit _eum,_ neque aberravit, ad jecur. Ut vero vidit - Crambophagus (brassicæ esor), ripis altis incidit fugiens: - sed ne sic quidem cessabat a-pugna, sed feriit ipsum: - _qui_ concidit, nec resurrexit: tingebaturque sanguine lacus - purpureo, ipse autem juxta litus extensus-est, - 225 in-chordis pinguibusque provolutus intestinis. - Tyrophagum his-ipsis in ripis interfecit. - Pternoglyphum vero videns Calaminthius (menthæ amator) in - timorem venit; - saliitque in lacum fugiens, clypeo abjecto. - Philtræum autem interfecit fortis Borborocœtes (in cœno cubans.) - 230 [Hydrocharis porro occidit Pternophagum regem,] - saxo percussum ad sinciput; cerebrum vero - e naribus stillabat; fœdabatur autem sanguine terra. - Lichopinax inde occidit eximium Borborocœten, - hasta adortus; ei vero caligo oculos cooperuit. - 235 Prassophagus (porri esor) autem intuitus, pede traxit - Cnissodiocten (nidoris sectatorem) - in lacuque suffocavit, prehenso manu tendine. - Psicharpax vero pugnabat sociis de mortuis, - et feriit Prassophagum, nondum in-terram quum-ascendisset; - ceciditque _is_ ante ipsum, animaque ad-Orcum ivit. - 240 Pelobates (in cœno gradiens) autem conspicatus, luti pugillum - jecit in ipsum, - et frontem illevit, et excæcabat propemodum. - Iratus-est autem inde ille: arripiensque manu forti - jacentem in campo lapidem gravem, pondus terræ, - eo feriit Pelobaten sub genua: tota autem fracta-est - 245 tibi dextra; cecidit vero _is_ supinus in pulveres. - Craugasides (clamator) autem defendebat et rursus ibat in ipsum: - feriitque eum medium in ventrem; totus autem ei intro - acutus-juncus subiit, humique effundebantur omnia - intestina attractâ sub hasta manu crassa. - 250 Sitophagus (frugum esor) autem, ut vidit in ripis fluvii, - claudicans e bello recedebat; affligebatur vero graviter: - saliitque in fossam, ut effugeret grave exitium. - Troxartes autem feriit Physignathum ad pedem extremum. - [cito vero _is_ afflictus in lacum saliit fugiens.] - 255 Prassæusque (porri esor), ut vidit adhuc semianimem prolapsum, - ivit per primos-pugnatores, et jaculatus-est acuto junco: - nec fregit scutum, sistebatur autem ibidem hastæ cuspis. - Ejus vero feriit galeam eximiam[TR2] ex-olla-quadrata - divinus Origanion (origani amator), imitans ipsum Martem, - 260 qui solus inter ranas fortiter-pugnabat in turba; - irruerunt autem in eum; is vero, ut vidit, non sustinuit - heroas validos, sed subiit profunda paludis. - - Erat autem quidam inter mures juvenis puer, præstans aliis, - cominus-pugnans, carus filius eximii Artepibuli (pani - insidiantis,) - 265 princeps, ipsum Martem repræsentans, strenuus Meridarpax - (frustorum fur). - [qui solus inter mures præstabat pugnando.] - Stetit autem ad lacum glorians, seorsum ab aliis: - jactabatque perditurum _se_ ranarum genus bellicosarum. - Et jam perfecisset, quippe magnum ei robur erat, - 270 nisi cito vidisset pater hominumque deûmque. - Et tunc pereuntes ranas miseratus-est Saturnius; - motoque capite, talem emisit vocem: - - Dii boni! profecto magnum opus in oculis video! - non parum me perculit Meridarpax, ad lacum - 275 trucidare ranas truculenter-minans: sed citissime - Palladem mittamus tumultuosam, vel etiam Martem: - qui ipsum arcebunt a-pugna, validus licet sit. - - Sic igitur dixit Saturnius: Mars autem respondebat sermone: - nec sane Palladis, Saturnie, vis, neque Martis, - 280 valebit a-ranis avertere grave exitium. - Sed age, omnes eamus auxiliatores: vel tuum telum, - [moveatur magnum, Titans-occidens, validissimum,] - quo Titanas occidisti, fortissimos præ omnibus, - quo quondam etiam Capaneum occidisti, immanem virum, - 285 Enceladumque ligasti, et feras gentes Gigantum, - moveatur: ita enim superabitur fortissimus quisque. - - Sic igitur dixit: Saturnius autem dejecit ardens fulmen. - Primum quidem intonuit, magnumque concussit Olympum; - ac deinde fulmen, terribile Jovis telum, - 290 misit contortum; illud autem evolavit e-manu regis. - Omnes quidem terruit jaculatus ranasque muresque, - sed neque sic cessabat murium exercitus, sed adhuc magis - cupiebat depopulatum-ire ranarum genus bellicosarum, - nisi ab Olympo ranas miseratus-fuisset Saturnius, - 295 qui tunc ranis auxiliatores statim misit. - - Venerunt subito tergis-incudum-instar, curvis-ungulis, - oblique-gradientes, tortuosi, forcipibus-circa-ora, pellibus- - testaceis, - ossea-natura, lati-dorso, renitentes in humeris, - vari, longimani, a pectoribus intuentes, - 300 octipedes, bicipites, intractabiles: hi autem vocantur - cancri: qui utique murium caudas oribus abscidebant, - ac pedes et manus; refringebantur vero _in iis_ lanceæ. - Quos etiam formidarunt miseri mures, nec sustinuere; - in fugamque conversi-sunt. Occidebat vero jam sol, - 305 et belli ludus unius-diei peractus-est. - - - [TR1] "immortalibus." -> "immortalibus.]" - [TR2] "e imiam" -> "eximiam" - - - - - HOMERI ET HOMERIDARUM - HYMNI VEL EXORDIA. - - - I. IN APOLLINEM. - - 1 Memor-ero neque obliviscar Apollinis sagittantis, - quem dii per domum Jovis metuunt euntem: - atque _ei_ assurgunt, prope advenienti, - omnes a sedibus, quando splendidos arcus tendit. - 5 Latona autem sola manebat apud Jovem fulmine-gaudentem, - quæ quidem arcumque relaxavit, et occlusit pharetram, - et ei a fortibus humeris manibus sumtum - arcum suspendit ad columnam patris sui, - paxillo de aureo: ipsum vero in solium considere-fecit ducens. - 10 Ei autem inde nectar dedit pater, poculo aureo - invitans carum filium: postea vero dii alii - ibi considunt: gaudet autem veneranda Latona, - quod arcitenentem et fortem filium peperit. - - Salve, o beata Latona, quoniam peperisti præclaros liberos, - 15 Apollinemque regem, et Dianam sagittis-gaudentem; - [hanc quidem in Ortygia, illum vero aspera in Delo,] - acclinata ad latum montem, et Cynthium collem, - proxime palmam, sub Inopi fluentis. - - Quomodo autem te celebrabo, prorsus celebratissimum? - 20 ubique enim tibi, Phœbe, modi contigerunt cantus, - et per continentem vitulorum-nutricem, et per insulas. - - Omnes autem speculæ tibi placere-solent, ac vertices summi - altorum montium, amnesque in-mare profluentes, - litoraque in mare vergentia, portusque maris. - 25 An ut te primum Latona peperit, gaudium mortalibus, - acclinata ad Cyanthium montem, aspera in insula; - Delo in circumflua? utrinque autem unda nigra - exibat in-terram stridule-spirantibus ventis. - Hinc oriundus, omnibus mortalibus impertias, - 30 quotquot Creta intus habet, et populus Athenarum - insulaque Ægina, navibusque-inclyta Eubœa, - Ægæque, Iresiæque, et maritima Peparethus, - Thraciusque Athos, et Pelei summi vertices, - Thraciaque Samus, Idæque montes umbrosi, - 35 Scyrus, et Phocæa, et Autocanæ mons altus, - Imbrusque bene-culta, et Lemnus importuosa, - Lesbusque divina, Macaris sedes Æolionis, - et Chius, quæ insularum fertilissima in mari jacet, - saxosusque Mimas, et Coryci summi vertices, - 40 et Claros splendida, et Æsageæ mons altus, - et Samus aquosa, Mycalæque alti vertices, - Miletusque, Cosque, urbs Meropum hominum, - et Cnidus alta, et Carpathus ventosa, - Naxusque, ac Paros, Rhenæaque saxosa: - 45 tantum _terrarum_ parturiens Jaculatorem obivit Latona, - si qua sibi terrarum filio velit habitacula ponere. - Hæ vero valde tremebant et timebant, neque ulla sustinuit - Phœbum suscipere, etiamsi fertilior esset: - prius quam tandem Delum ascendisset veneranda Latona; - 50 et ipsam interrogans, verbis alatis allocuta-est: - - Dele, an velis sedes esse filii mei, - Phœbi Apollinis, ponereque in _te_ opulentum templum; - alius vero nemo te unquam tanget, nec te honorabit, - nec fertilem-boum te fore puto, nec fertilem-ovium; - 55 nec vindemiam feres, neque plantas plurimas produces. - Si vero Apollinis sagittantis templum habebis, - homines tibi omnes adducent hecatombas, - hic congregati; nidor vero tibi immensus semper _erit,_ - diu, rex, si alas: dii te habeant - 60 manu ab aliena; quoniam non tibi fertile subest solum. - - Sic dixit: gaudebat autem Delus, respondensque allocuta-est: - Latona, gloriosissima filia magni Cœi, - lubens quidem ego partum sagittantis regis - susciperem; graviter enim vere sum malæ-famæ - 65 apud-homines: sic autem admodum-honorata fiam. - Sed hunc tremo, Latona, sermonem, nec te celabo; - valde enim quendam dicunt protervum Apollinem - fore, magnopereque dominaturum immortalibus, - et mortalibus hominibus per almam terram. - 70 Eo graviter timeo in mente et in animo, - ne, quandocunque primum viderit lumen solis, - insulam aspernans, quoniam aspero-solo sum, - pedibus subvertens, trudat maris in pelagus. - Ibi me quidem magna unda in caput abunde semper - 75 inundabit; ille vero aliam terram adibit, quæ placuerit ipsi, - ad-struendum templumque, et lucos arboribus-abundantes; - polypi autem in me thalamos, phocæque nigræ - domicilia facient inculta, inopia civium. - Sed si mihi sustineres, dea, magnum jusjurandum jurare, - 80 hic eum primum constructurum perpulcrum templum, - ut-sit hominum oraculum; at postea - omnes apud homines, quandoquidem multi-nominis-est. - - Sic igitur dixit: Latona vero deorum magnum jusjurandum - juravit: - sciat nunc hæc Terra, et Cœlum latum superne, - 85 et subterlabens Stygis aqua, quod maximum - jusjurandum gravissimumque est beatis diis: - certe utique Phœbi hic odorata erit semper - ara et lucus; honorabit vero te-sane præ omnibus. - - Ac postquam juraratque peregeratque jusjurandum, - 90 Delus quidem valde gaudebat partu jaculatoris regis; - Latona autem novemque-dies et novem noctes insperatis - partus-doloribus confixa-erat. Deæ vero erant intus omnes, - quæcunque summæ erant, Dioneque, Rheaque, - Ichnæaque Themis et sonora Amphitrite, - 95 aliæque immortales, seorsum a-candida-ulnis Junone. - [Sedebat enim _ea_ in ædibus Jovis nubes-cogentis.] - Sola autem non audierat partus-dolorum-præses Ilithyia; - sedebat enim summo in-Olympo sub aureis nubibus, - Junonis consilio candidæ-ulnis; quæ ipsam detinebat - 100 invidia, quando jam filium eximiumque fortemque - Latona paritura pulcra-comis tunc erat. - - Illæ autem Irin emisere bene-habitata ab insula, - ut-adduceret Ilithyiam, pollicitæ magnum monile, - aureis filis consertum, novem-cubitorum; - 105 seorsum autem jusserunt vocare a-candida-ulnis Junone, - ne _ea_ ipsam subinde verbis averteret venientem. - At ubi hoc audierat pedibus-ventosa velox Iris, - profecta-est currens, celeriterque permensa-est totum - intervallum. - Ac postquam pervenit ad-deorum sedem, altum Olympum, - 110 statim inde Ilithyiam, e domo foras - evocatam, verbis alatis allocuta-est, - prorsus sicut jubebant Olympias domos habentes-deæ. - Ei vero inde animum flectebat in pectoribus caris; - iverunt autem pedibus, pavidis columbis incessu similes. - 115 Quando Delum ingressa-est partus-dolorum-præses Ilithyia, - illam tunc demum partus cepit, gestiebatque parere. - Circa palmam vero jecit brachia, genuaque fulcivit - in-prato molli; subrisit autem terra subtus: - prosiliit vero _Apollo_ in lucem; deæ autem ulularunt omnes. - 120 Ibi te, jaculator Phœbe, deæ lavabant aqua pulcra, - caste et pure; fasciaverunt autem in veste candida, - tenui, nova; circumque aureum cingulum jecerunt. - Neque inde Apollinem aurea-cithara lactavit mater; - sed Themis nectarque et ambrosiam gratam - 125 immortalibus manibus propinavit: gaudebat vero Latona, - quod arcitenentem et fortem filium peperit. - - Ac postquam, Phœbe, comedisti immortalem cibum, - non te dein retinebant aurea cingula palpitantem, - neque amplius vincula cohibebant; solvebantur autem ligamina - omnia. - 130 Statim vero inter-immortales-deas dixit Phœbus Apollo: - - Sit mihi citharaque cara et incurvi arcus - oraculoque-edam hominibus Jovis verum consilium. - - Sic fatus, incessit in terra spatiosa - Phœbus intonsus, longe-jaculans; illæ autem omnes - 135 stupebant immortales: auro vero Delus tota - cumulata-erat, aspiciens Jovis Latonæque progeniem; - læta, quod ipsam deus elegit sibi ad-habitacula ponenda - ex-insulis et continente, dilexitque in-animo magis: - floruit, sicut quando vertex montis floribus silvæ. - - 140 At ipse argenteum-arcum-gestans, rex, longe-jaculans Apollo, - interdum quidem Cynthum ascendisti saxosum, - interdum vero rursus insulasque et viros vagans-adibas. - Multa tibi _sunt_ templaque et luci arboribus-abundantes; - omnes autem speculæque caræ, et vertices summi - 145 altorum montium, amnesque in-mare profluentes. - Sed tu Delo, Phœbe, maxime delectaris corde, - ubi tibi talaribus-vestibus induti Iaones congregantur, - ipsis cum liberis et venerandis uxoribus: - hi vero te pugilatuque et saltatione et cantu - 150 memores oblectant, quando instituerint certamen. - Diceret immortales et senii-expertes esse semper _is_ - qui tunc occurreret, quando Iaones conferti essent: - omnium enim videret gratiam, delectaretque-sibi animum, - virosque inspiciens, pulcreque-cinctas mulieres, - 155 navesque veloces, et ipsorum possessiones multas. - Ad _hæc_ autem, hoc magnum miraculum, cujus fama nunquam peribit, - puellæ Deliades, Longe-jaculantis ministræ; - quæ postquam primum quidem Apollinem celebrarint, - rursusque dein Latonamque et Dianam sagittis-gaudentem, - 160 recordati, virorumque antiquorum ac mulierum - hymnum canunt, demulcentque gentes hominum. - Omnium autem hominum voces et strepitum-crotalorum - imitari callent: putaret vero _se_ ipse unusquisque - loqui; adeo illis pulcer aptatus-est cantus. - - 165 Verum agite, propitius-sit Apollo cum Diana, - salvete autem vos omnes; mei vero et postea - mementote, quando aliquis terrestrium hominum - hic roget hospes itinerum-audens _huc_ profectus: - «o puellæ, quisnam vero vobis vir suavissimus cantorum - 170 hic versatur, et quonam delectamini maxime?» - vos autem bene prorsus omnes respondete decenter: - «cæcus vir: habitat vero Chio in saxosa; - cujus omnes in-futurum ceteris-præstant cantus.» - Nos autem vestram famam feremus _ad omnes,_ quantum super terram - 175 hominum versamur per-urbes bene-habitatas: - illi vero accredent, quandoquidem et verum est. - - At ego non desinam longe-jaculantem Apollinem - celebrare argenteum-arcum-gestantem, quem comis-pulcra peperit - Latona. - - O rex, et Lyciam et Mæoniam amabilem, - 180 et Miletum habes, maritimam urbem amœnam: - ipse autem Delo circumfluæ magnopere dominaris. - - Vadit vero canens Latonæ gloriosæ filius - cithara cava ad Pytho saxosam, - immortales vestes habens, odoratas; ipsius autem cithara - 185 aureo a plectro sonum habet amabilem. - Inde vero ad Olympum a terra, tanquam cogitatum, - vadit Jovis ad domum, deorum inter cœtum aliorum: - statim autem immortalibus curæ-est cithara et cantus. - Musæ quidem simul omnes, alternantes voce pulcra, - 190 celebrant inde deorum dona immortalia, atque hominum - ærumnas, quantas habentes sub immortalibus diis, - vivunt imprudentes et inopes-consilii, nec possunt - invenire mortisque medelam et senectutis remedium. - At pulcris-comis Gratiæ, et lætæ Horæ, - 195 Harmoniaque, Hebeque, Jovisque filia Venus, - tripudiant, altera-alterius ad carpum manus tenentes; - inter-has quidem nec turpis ludit, neque humilis, - sed valde magnaque visu, et specie admirabilis, - Diana sagittis-gaudens, educata-simul-cum Apolline. - 200 Inter has porro Mars et speculator Argicida - ludunt; at Phœbus Apollo inter-_eos_-citharam-pulsat, - pulcre et sublimiter gradiens; splendor vero illum circumlucet, - micationesque pedum et bene-netæ vestis. - Ac delectantur animo magno, inspicientes, - 205 Latonaque aureis-comis, et providus Jupiter, - filium carum ludentem inter immortales deos. - - Quomodo proinde te celebrabo, omnino celebratissimum? - an te inter procos canam, et in-amore, - quando ambiens adiisti Azanidem puellam, - 210 una-cum Ischye deo-pari, Elationide equis-præstante? - aut una-cum Phorbante, Triopi genere, aut cum Erechtheo, - aut cum Leucippo, et Leucippi conjuge? - pedes, ille vero cum-equis: non sane Triopus deficiebat - an ut primum oraculum hominibus - 215 quærens per terram ivisti, longe-jaculans Apollo? - - In Pieriam quidem primum ab Olympo descendisti; - Lectonque Emathiamque transibas, et Enianas, - et per Perrhæbos: cito autem in Iaolcum pervenisti, - Cenæumque ascendisti navibus-inclytæ Eubœæ: - 220 stetisti vero in Lelanto campo: qui tibi non placuit in-animo - ad-struendum templumque et lucos arboribus-abundantes. - Inde autem Euripum transgressus, longe-jaculans Apollo, - ascendisti montem divinum, viridem: cito vero venisti ab ipso, - in Mycalessum profectus, et Teumessum herbosam: - 225 Thebæ autem pervenisti in-solum indutum silva: - nondum enim quisquam habitabat mortalium sacra in Thebe: - neque omnino erant semitæ, nec viæ - Thebæ per campum tritici-feracem; sed _eum_ habebat silva. - - Inde vero ulterius ivisti, longe-jaculans Apollo; - 230 in-Onchestumque pervenisti, Neptunium splendidum lucum: - ubi recens-domitus equi-pullus spirat gravatus animo, - trahens currus pulcros; humi autem auriga, præstans licet, - e curru ubi-exsiliit, iter facit: hi vero (_aurigæ_) interim - quidem - vacuos currus quatiunt, imperio remisso. - 235 Si autem currus agant in lucum arboribus-abundantem, - equos quidem curant, illos autem reclinatos sinunt. - Sic enim omnium-primum fas erat: ipsi vero regi _Neptuno_ - supplicant; currum autem dei tunc fatum servat. - - Illinc porro ulterius ivisti, longe-jaculans Apollo; - 240 Cephissumque inde attigisti pulcre-fluentem, - qui ex-Lilæa profundit pulcre-labentem aquam. - Hunc transgressus, Sagittans, et Ocaleen tritici-feracem, - inde in Haliartum pervenisti herbosam. - Ivisti autem ad Telphusam: ibi tibi placuit locus innocuus - 245 ad-struendum templumque et lucos arborosos. - Stetisti vero valde prope eam, et ipsam sermone affatus-es: - - Telphusa, hic demum in-animo-habeo perpulcrum templum, - hominum struere oraculum: qui mihi semper - huc adducent perfectas hecatombas, - 250 tum quotquot Peloponnesum pinguem habent, - tum quotquot Europamque, et circumfluas per insulas _habitant,_ - oraculum-petituri: iis autem ego verum consilium - omnibus edicam, oracula-edens in opulento templo. - - Sic fatus, disposuit fundamenta Phœbus Apollo, - 255 lata et valde longa per-totum: sed intuita - Telphusa corde irata-est, dixitque sermonem: - - Phœbe rex, sagittans, verbum aliquod tibi in mente ponam: - hic quoniam cogitas struere perpulcrum templum, - ut-sit hominibus oraculum; hique tibi semper - 260 huc adducent perfectas hecatombas: - at tibi edicam, tu vero in mente reconde tua: - infestabit te semper strepitus equorum velocium, - aquantesque muli meis sacris ex fontibus. - Hic aliquis hominum malet inspicere - 265 currusque fabrefactos, et velocium strepitum equorum _audire,_ - quam templumque magnum et opes multas, quæ-insint. - Sed si quid demum obtemperaveris, (tu autem potentior et - præstantior - es me, rex, tuaque vis est maxima,) - in Crissa fac _templum,_ sub jugo Parnassi: - 270 ubi nec currus pulcri agitabuntur, nec tibi equorum - velocium strepitus erit bene-structam circa aram. - Sed etiam sic adducant Iepæani dona - hominum inclytæ gentes; tu vero mente gaudio-perfusus - accipe sacra pulcra circumhabitantium hominum. - - 275 Sic locuta, Sagittantis flexit mentem, ut sua ipsius - Telphusæ fama esset super terram, nec-vero Sagittantis. - - Illinc autem ulterius ivisti, longe-jaculans Apollo: - venistique in Phlegyarum virorum urbem contumeliosorum, - qui Jovem non curantes super terra habitabant - 280 in pulcra valle, Cephissium prope lacum. - Inde rapide ascendisti ad jugum ruens; - venistique in Crissam sub Parnasso nivoso, - latus Zephyro obversum: sed desuper - petra suspensa-est; cava autem subtenditur vallis, - 285 aspera; ibi rex constituit Phœbus Apollo - templum facere amabile, dixitque sermonem: - - Hic demum cogito struere perpulcrum templum, - ut-sit hominibus oraculum; qui-quidem mihi semper - huc adducent perfectas hecatombas, - 290 tum quotquot Peloponnesum pinguem habent, - tum quotquot Europamque, et circumfluas per insulas _habitant,_ - oraculum-petituri: iis autem ego verum consilium - omnibus edicam, oracula-edens in opulento templo. - - Sic fatus, disposuit fundamenta Phœbus Apollo, - 295 lata et valde longa per totum; at super ipsis - lapideum limen posuit Trophonius, atque Agamedes, - filii Ergini, cari immortalibus diis: - circùm vero templum condidere innumeræ gentes hominum - politis lapidibus, cantu-celebre ut-esset semper. - 300 Prope autem _erat_ fons pulcre-fluens, ubi dracænam - occidit rex, Jovis filius, a valido arcu, - bene-nutritam, magnam, monstrum ferum, quæ mala multa - hominibus faciebat in terra, multa quidem ipsis, - multaque pecoribus pedes-tendentibus; quippe erat pestis cruenta. - 305 Et aliquando susceptum ab aureum-solium-habente Junone nutriit - gravemque difficilemque Typhaona,damnum mortalibus, - quem olim Juno peperit, irata Jovi patri, - quando jam Saturnius gloriosam genuerat Minervam - e vertice; ac statim irata-est veneranda Juno - 310 atque etiam congregatos inter immortales dixit: - - Audite me, omnesque dii, omnesque deæ, - ut me ignominia-afficere incipit nubes-cogens Jupiter - prior, postquam me uxorem fecit-sibi honesta doctam: - et nunc sine me peperit cæsiis-oculis Minervam, - 315 quæ inter-omnes beatos excellit immortales: - at ille debilis factus-est inter omnes deos, - filius meus, Vulcanus, mutilus pedibus, quem peperi ipsa, - projeci manibus correptum, et injeci lato ponto: - sed ipsum Nerei filia, Thetis argenteis-pedibus, - 320 suscepit, et cum suis sororibus curavit. - Utinam aliud diis gratificata-esset beatis. - Improbe, versute, quid nunc adhuc machinaberis aliud? - quomodo sustinuisti solus gignere cæsiis-oculis Minervam? - non ego peperissem? et tua vocata tamen _uxor_ - 325 eram inter immortales, qui cœlum latum habitant. - Et nunc idcirco ego machinabor, ut nascatur - filius meus, qui inter-deos excellat immortales, - nec tuum dedecorans sacrum lectum, nec meum ipsius, - nec tuo in cubili versabor, sed abs te - 330 procul absens, diis interero immortalibus. - - Sic locuta, seorsum a diis ivit irata animo. - Statim deinde precabatur magnis-oculis veneranda Juno, - manu vero prona percussit terram, et dixit sermonem: - - Auscultate jam mihi, Terra, et Cœlum latum superne, - 335 Titanesque dii, vos sub terra habitantes - Tartarum circa magnum, ex quibus _sunt_ virique diique; - ipsi nunc me omnes audite, et date _mihi_ filium - seorsum a-Jove, nihil quicquam viribus inferiorem illo; - sed is præstantior sit, quantum Saturno late-sonans Jupiter. - - 340 Sic igitur locuta, verberavit terram manu robusta: - motaque-est inde terra alma: illa autem intuita - delectabatur suo in animo: putabat enim perfectum-iri. - Ex hoc jam deinde integrum in annum, - neque unquam ad cubile Jovis ivit providi, - 345 neque unquam ad sedile arte-variegatum, sicut antea quidem - ipsi insidens sapientia meditabatur consilia: - sed ea in templis multum-adoratis manens - oblectabatur suis sacris, magnis-oculis veneranda Juno. - Verum quando jam mensesque et dies exacti-erant, - 350 iterum se-circumvolvente anno, et advenerant horæ, - ipsa peperit nec diis similem, nec mortalibus, - gravemque difficilemque Typhaonem, damnum mortalibus. - Statim hunc prehensum magnis-oculis veneranda Juno - dedit deinde ferens malo malum; eaque (_Pytho_) suscepit. - 355 _Quæ_ sic mala multa faciebat apud inclytas gentes hominum: - quisquis ei occurreret, auferebat eum fatalis dies, - priusquam illi telum immisit rex sagittans Apollo - validum; ea vero doloribus agitata gravibus, - jacebat valde anhelans, volutans-se per solum. - 360 Ingens vero clamor factus-est, immensus: ea autem per silvam - crebro admodum huc et illuc volutabatur, linquebatque animum, - cruentum exspirans; et jactavit-super-_ea_ Phœbus Apollo: - - Hic nunc putresce super terra virorum-altrice; - neque tu-sane vivis malum damnum mortalibus - 365 eris, qui terræ almæ fructum edentes - huc adducent perfectas hecatombas: - neque omnino tibi mortem gravem nec Typhoeus - arcebit, nec Chimæra infausti-nominis, sed te-sane hic - putrefaciet terra nigra et indefessus Hyperion. - - 370 Sic dixit jactans; ei vero caligo oculos obtexit. - Ipsamque ibidem putrefecit sacra vis solis; - ex quo nunc Pytho vocatur: illi autem regem - Pythium vocant ex-re-nominatum, quoniam illic - eo-ipso-in-loco putrefecit monstrum vis acuti solis. - 375 Et tunc sane cognovit sua in mente Phœbus Apollo, - quod se fons pulcre-fluens deceperat: - ivit autem ad Telphusam iratus, celeriterque advenit: - stetit vero valde prope eam, et ipsam sermone allocutus-est: - - Telphusa, non eras meam mentem decipiens, - 380 locum habens amabilem, profusura pulcre-fluentem aquam. - Hic demum et mea fama erit, nec tua solius. - - Dixit, et molem superingessit rex, sagittans Apollo, - petrarum prominentiis, occultavitque fluenta, - atque aram fecit-sibi in luco arboribus-abundante, - 385 prope valde fontem pulcre-fluentem; ibi autem regi - omnes cognomine Telphusio supplicant; - quoniam Telphusæ sacræ dedecoravit fluenta. - Et tunc in animo meditabatur Phœbus Apollo, - quosnam homines sacerdotes sibi-ascisceret; - 390 qui _sibi_ ministri-forent Pytho in saxosa. - - Hæc igitur animo agitans, conspexit in nigro ponto - navem velocem, atque viri inerant multique et boni, - Cretes ex Cnosso Minoia; qui quidem regi - sacraque faciunt, et enuntiant leges - 395 Phœbi Apollinis aureum-arcum-gestantis, quodcunque dixerit - oracula-edens ex lauro, cavitatibus sub Parnassi. - Hi quidem ob mercaturam et opes navi nigra - ad Pylum arenosam, et Pylo-ortos homines, - navigabant; at eis obviam-factus-est Phœbus Apollo, - 400 in pontoque insiliit, corpore delphini assimilatus, - navi veloci, et jacebat monstrum magnumque horrendumque. - Eorum vero nemo in animo cogitarat, neque adverterat, - undecunque commovebat, concutiebatque navalia ligna. - Illi autem tacite in navi sedebant timentes; - 405 neque illi rudentes solvebant cavam per navem nigram, - [nec solvebant velum navis prora-cærulea,] - sed quemadmodum _eam_ primum instruxerant loris, - sic navigabant: præceps autem Notus pone excitabat - navem velocem. Primum vero præternavigabant Maleam, - 410 præterque Laconicam terram, Helosque, maritimam urbem, - advenere, et locum oblectantis-mortales Solis, - Tænarum, ubi pecudes villosæ pascuntur semper - Solis regis; habentque amœnum locum. - Hi quidem deinde illic volebant navem sistere, et egressi - 415 observare magnum miraculum, et oculis videre, - utrum mansurum-esset navis cavæ in-tabulatis monstrum, - an in undam marinam piscosam rursus ruiturum. - Sed non clavis parebat navis bene-fabricata, - verum præter Peloponnesum pinguem tendens - 420 ibat iter: flatu vero rex, sagittans Apollo, - facile dirigebat; ea autem conficiens viam - ad-Arenen pervenit, et Argypheam amœnam, - et Thryum, Alphei vadum, et bene-ædificatum Æpy, - et Pylum arenosam, Pyloque-ortos homines: - 425 ivit porro præter Crunos, et Chalcidem, et præter Dymen, - et præter Elidem divinam, ubi dominantur Epei; - quando ad-Pheras appellebatur, gaudens Jovis vento-secundo, - atque ipsis sub nubibus Ithacæque mons altus apparebat, - Dulichiumque, Sameque, et nemorosa Zacynthus. - 430 Sed quando jam Peloponnesum præterierat omnem, - ac postquam jam Crissæ apparebat sinus immensus, - qui penitus Peloponnesum pinguem dirimit, - venit ventus Zephyrus magnus, serenus, e Jovis consilio, - impetuosus, ingruens ex æthere, ut citissime - 435 navis emetiretur currens maris salsam aquam. - Retrogradi jam deinde ad Auroramque Solemque - navigabant; duxque-erat rex, Jovis filius, Apollo: - pervenerunt vero in Crissam late-conspicuam, vitiferam, - in portum; et arenis appulsa-est pontum-transiens navis. - - 440 Illic navi exsiliit rex, sagittans Apollo, - astro se-assimilans medio die: ab eo vero multæ - scintillæ evolabant, fulgorque ad cœlum pervenit; - in adytum autem subiit per tripodas valde-pretiosos. - Intus deinde ille flammam accendebat, ostentans sua tela, - 445 totam vero Crissam occupabat fulgor: et acclamarunt - Crissæorum uxores, pulcreque-cinctæ filiæ, - Phœbi ob impetum: magnus enim timor ceperat quemque. - Inde vero rursus ad navem, tanquam cogitatum, prosiliit volatu, - viro se-assimilans juvenique fortique, - 450 primum-pubescenti, cæsarie obvolutus latos humeros; - et ipsos compellatos verbis alatis allocutus-est: - - O hospites, quinam estis? unde navigatis humidas vias? - nunquid ob mercaturam, an temere vagamini, - tanquam prædones, super mare? qui quidem vagantur, - 455 animas _periculis_ objectantes, malum alienigenis ferentes? - cur ita sedetis attoniti, neque in terram - egressi-estis, neque arma nigræ navis deposuistis? - hic etenim mos est hominum sollertium, - quandocunque ex ponto ad terram navi nigra - 460 venerint, labore defessi; statim autem ipsos - cibi dulcis circum præcordia desiderium capit. - - Sic dixit; et ipsis fiduciam in pectoribus immisit: - eum et respondens Cretum dux contra allocutus-est: - - Hospes, quippe nequaquam mortalibus similis-videris, - 465 non corpore, neque oris-habitu, sed immortalibus diis, - salveque et magnopere gaude; dii vero tibi prospera dent. - Et mihi hoc dic verum, ut bene sciam: - quis populus, quænam terra _hæc est?_ quinam homines insunt? - alio enim cogitantes navigabamus-per magnum mare, - 470 ad Pylum ex Creta, unde _nos_ genere profitemur esse; - nunc vero huc cum navi devenimus nequaquam lubentes, - reditus appetentes, per-aliud iter, alias vias; - sed aliquis immortalium _nos_ huc duxit nolentes. - - Hos vero respondens allocutus-est sagittans Apollo: - 475 hospites, qui Cnossum arboribus-abundantem incolebatis - antea, at nunc non-amplius reduces iterum eritis - in urbemque amabilem et ædes pulcras quisque, - et ad caras uxores; sed hic opulentum templum - habitabitis meum, multis honorati hominibus. - 480 Sum autem ego Jovis filius, Apollinemque _me_ glorior esse: - vos vero duxi huc super magnam voraginem maris, - nequaquam mala cogitans, sed hic opulentum templum - habitabitis meum, omnibus valde honoratum hominibus: - consiliaque immortalium scietis; quorum voluntate - 485 semper honorabimini perpetuo dies omnes. - Sed agite, sicut ego dixero, parete citissime: - vela quidem primum demittite, solutis loris: - navem autem deinde velocem in litus trahite, - atque opes eximite et arma ex-navi æquali, - 490 et aram facite super litus maris: - ignem vero accendentes, superque _eo_ farinas albas adolentes, - precamini jam postea, astantes circa aram. - Sicut quidem ego primum in obscuro ponto, - me-assimilans delphini, veloci navi insilii: - 495 sic mihi supplicate Delphinio; at ara - ipsa Delphia et conspicua erit semper. - Cœnateque porro inde velocem apud navem nigram, - et libate beatis diis, qui Olympum habitant. - Ac postquam cibi dulcis desiderium exemeritis, - 500 veniteque una mecum, et Iopæana canite, - usquedum ad-locum perveneritis, ubi habebitis opulentum templum. - - Sic dixit; hique ei valde auscultarunt et paruere. - Vela quidem primum demiserunt, solveruntque lora; - malumque receptaculo admoverunt, rudentibus demissum; - 505 egrediebantur vero et ipsi in litus maris. - Ex mari autem in-terram velocem navem sursum traxerunt, - alte super arenas, juxtaque sustentacula longa stravere: - et aram fecerunt super litore maris; - ignemque accendentes, superque _eo_ farinas albas adolentes, - 510 supplicabant, ut jusserat, astantes circa aram. - Cœnam deinde sumserunt velocem apud navem nigram, - et libarunt beatis diis, qui Olympum habitant. - At postquam potus et cibi desiderium exemerant, - profecti-sunt ire; præibatque ipsis rex, Jovis filius, Apollo, - 515 citharam in manibus habens, admirabiliter ludens, - pulcre et sublimiter gradiens: at _terram_ pedibus-pulsantes - sequebantur - Cretes ad Pytho, et Iopæana canebant, - quales _sunt_ Cretum pæanes, quibus quidem Musa - in pectoribus posuit dea suavem cantum. - 520 Indefessi autem collem ascenderunt pedibus, citoque advenere - in-Parnassum, et locum amabilem, ubi inde erant - habitaturi, multis honorati hominibus. - Ostendit vero ducens suum solum et opulentum templum. - Eorum autem commovebatur animus in pectoribus caris: - 525 illumque interrogans Cretum dux contra dicebat: - - O rex, quandoquidem procul ab-amicis et patria terra - _nos_ duxisti (sic fere tuo placitum erat animo), - quomodo et nunc vivemus? hoc te consultare jubemus. - Neque uvæ-verax hæc amabilis _terra-est,_ nec pratis-bonis, - 530 ita-ut inde commode vivamus, et cum hominibus versemur. - - Illos vero subridens affatus-est Jovis filius Apollo: - insipientes homines, miseri, qui curas - cupitis, gravesque labores, et angustias in-animo: - facile verbum vobis dicam, et in mente ponam. - 535 Dextra prorsus quisque habens in manu cultrum, - mactate semper pecora; hæc vero copiosa omnia aderunt, - quanta mihi adduxerint inclytæ gentes hominum: - templum vero custodite, excipiteque gentes hominum - hic se-congregantium: et meum impetum maxime - 540 sive quod vanum verbum fuerit, sive quod opus, - injuriaque, qui mos est mortalium hominum - alii deinde vobis rectores viri erunt, - quibus necessitate subditi-eritis dies omnes. - Dicta-sunt tibi omnia; tu vero in mente tua serva. - - 545 Et tu quidem sic salve, Jovis et Latonæ fili: - verum ego et tui alius meminero cantionis. - - - - - II. IN MERCURIUM. - - 1 Mercurium celebra Musa, Jovis et Majæ filium, - Cyllenen regentem, et Arcadiam pecorosam, - nuntium immortalium, utilium-auctorem, quem peperit Maja - Nympha pulcris-comis, Jovis in amore congressa, - 5 veneranda: beatorum vero deorum subduxit-se e-cœtu, - antrum intus habitans umbrosum: ubi Saturnius - cum-Nympha pulcris-comis miscebatur nocte intempesta, - dum dulcis somnus occuparet candidam-ulnis Junonem, - latens immortalesque deos mortalesque homines. - 10 Sed quando demum magni Jovis mens perfecta-erat, - huicque jam decimus mensis in cœlo stetit: - [inque lucem _eam_ duxerat, insigniaque opera facta-erant:] - tunc peperit filium versutum, blande-decipientem, - prædonem, abactorem boum, ducem somniorum, - 15 noctis speculatorem, forium-observatorem; qui cito erat - ostensurus inclyta opera inter immortales deos. - Matutinus natus, medio die citharam-pulsabat, - vespertinus boves furatus-est longe-jaculantis Apollinis, - quarta _die_ priori, qua ipsum peperit veneranda Maja.[TR1] - 20 Qui et postquam matris ab immortalibus prosiliit membris, - non-amplius diu jacebat manens sacra in vanno (_cunis_): - sed ille exsiliens quærebat boves Apollinis, - limen transgrediens alte-tecti antri, - ibi testudine inventa, acquisivit infinitas opes. - 25 Mercurius sane primum testudinem arte-effecit canoram; - quæ tum ei occurrit ad aulæ fores, - depascens ante ædes floridam herbam, - lente pedibus incedens. Jovis autem utilium-auctor filius - conspicatus risit, et statim sermonem dixit: - - 30 Signum nunc mihi valde utile _accidit:_ haud aspernor. - Salve, specie amabilis, chori-rectrix, convivii socia, - grata quæ-apparuisti: unde hoc pulcrum oblectamentum, - variegata testa, es, testudo in-montibus vivens? - Sed feram te in domum sumtam: utilitas aliqua mihi eris, - 35 nec despicatui-habebo: tu vero me omnium-primum juvabis. - [Domi melius _est_ esse, quoniam noxium foris _esse_.] - Certe enim incantationis damnosæ eris impedimentum - vivens; sin mortua fueris, tunc admodum pulcre canes. - - Sic igitur dixit; et manibus simul ambabus ubi-sustulerat, - 40 rurus introivit domum, ferens amabile oblectamentum. - Ibi exsculpens scalpro cani ferri - muedullam-spinalem exterebravit montanæ testudinis. - Sicut autem quando celere cogitatum per pectus transierit - viri, quem frequentes versant curæ: - 45 [vel quando volvuntur ab oculis lucis-micationes:] - sic simul verbumque et opus moliebatur gloriosus Mercurius. - Fixit autem inde in mensuris sectas arundines calami, - ubi-trajecerat penitus dorsa tecto-lapideo testudinis, - circùm autem pellem extendit bovis consiliis suis, - 50 et brachia imposuit, insuperque jugum (_transtillum_) aptavit - ambobus; - septem vero consonas ovium intendit chordas. - - Ac postquam construxerat secum-portans amabile oblectamentum, - plectro tentabat singulatim; ea autem sub manu - graviter insonuit: deusque pulcre succinebat, - 55 ex tempore periculum-faciens (veluti juvenes - puberes in-conviviis vicissim conviciantur), - de Jove Saturnio, et Maja pulcros-calceos-habente, - quomodo olim consueverant amatoria consuetudine, - suamque ipsius generationem inclytam prædicans, - 60 famulosque celebrabat, et præclaras ædes Nymphæ, - et tripodas per domum, crebrosque lebetas. - Et hæc quidem jam canebat, alia autem mente agitabat. - Et hanc quidem deposuit ferens sacra in vanno, - citharam caram: ipse autem deinde carnium appetens, - 65 prosiliit in speculam odorata ex domo, - moliens dolum altum in mente, qualia quidem homines - prædones agitant obscuræ noctis in hora. - - Sol quidem occidebat sub terra in Oceanum - ipsisque cum-equis et curribus; at Mercurius - 70 Pieriæ advenit currens ad-montes umbrosos, - ubi deorum beatorum boves immortales stabulum habebant, - depascentes prata intemerata, amœna. - Horum tunc Majæ filius, speculator Argicida, - quinquaginta ab-armento avertit boves late-mugientes; - 75 errabundas autem agebat per arenosum locum, - vestigiis reflexis: dolosæ vero non obliviscebatur artis, - e-contrario faciens ungulas priores, posteriores, - posterioresque, priores, et ex-transverso ipse incedebat. - Sandalia autem statim projecit super arenas marinas, - 80 ineffabilia et incomprehensibilia complicabat mirabilia opera - commiscens myricas, et myrteis-similes ramos. - Ex-his tunc colligato recens-florentis fasciculo silvæ, - sine-damno sub pedibus ligavit-sibi sandalia levia, - ipsis cum-foliis, quæ gloriosus Argicida - 85 avulsit a-Pieria _decedens,_ iter-populi declinans, - utpote properans, longum iter in-compendium-agens. - - Eum vero senex animadvertit, struens floridum hortum, - properantem ad-campum, per Onchestum herbosam. - Hunc prior allocutus-est Majæ inclytæ filius: - - 90 O senex, qui plantas fodis incurvus humeris, - certe vino-abundabis, quando hæc omnia _fructum_ ferent. - Et conspicatus, ne conspicatus sis, et surdus _esto,_ etsi- - audieris, - et taceas, quum nihil lædat rem tuam ipsius. - - Tantum locutus, una-agitabat boum fortia capita. - 95 Multos autem montes umbrosos, et valles sonoras, - et campos floridos transiit gloriosus Mercurius. - Obscura autem adjutrix finiebatur divina nox, - maxima-ex parte; citoque mane fiebat operariis-favens: - ac modo in-speculam (_cœlum_) accesserat divina Luna, - 100 Pallantis filia, Megamedidæ regis: - tunc ad Alpheum amnem Jovis validus filius - Phœbi Apollinis boves egit latis-frontibus. - Indomitæ autem pervenere ad stabulum altum, - et lacus, _qui erant_ ante excellens pratum. - 105 Ibi postquam bene herba paverat boves late-mugientes, - et has quidem simul-egit in stabulum, confertas, - lotum carpentes, et roscidum cyperum: - simulque ferebat ligna mula, ignisque agressus-est artem. - Lauri splendidum ramum sumtum decorticavit ferro, - 110 aptum palmæ; sursumque-spirabat calidus vapor. - Mercurius utique primum focum ignemque edidit. - Multa autem sicca ligna humili in fovea - densa sumta imposuit copiosa: emicabat vero flamma - procul spiramen mittens ignis valde ardentis. - 115 Dum autem ignem accendebat vis inclyti Vulcani, - interea valde-mugientes camuras boves trahebat foras - duas prope ignem; vis vero ei erat multa. - Ambas autem in terga humi dejecit anhelantes; - inclinansque volvebat, medullasque perfodiens.[TR2] - 120 Operi vero opus addebat, incidens carnes pingues adipe; - assabat verum verubus transfixa ligneis, - carnes simul et terga honorifica, et nigrum sanguinem, - inclusum in intestinis; reliqua vero ibidem jacebant in solo: - pelles autem extendit aspera in petra, - 125 sicut adhuc nunc secantur, quæquæ ad-diuturnitatem factæ sunt, - diu jam postea et infinite. At deinde - Mercurius gaudens-animo traxit pinguia opera - lævi super loco-plano, et scidit duodecim partes - sorte-distribuendas; perfectumque honorem addidit cuique. - 130 Ibi jus (_esum_) carnium appetebat gloriosus Mercurius; - odor enim illum torquebat, quamquam immortalem, - suavis; sed neque sic eum jubebat animus generosus, - et valde cupientem transmittere per sacrum collum. - Sed hæc quidem deposuit in stabulum altum, - 135 adipem et carnes multas: in-sublime vero statim sustulit, - signum puerilis furti, insuperque ligna sicca colligens, - densa-pedibus, densa-verticibus, ignis domuit æstu. - Ac postquam omnia rite perfecerat deus, - sandalia[TR3] quidem projecit in Alpheum profundis-vorticibus, - 140 carbones autem exstinxit, cineremque amoliebatur nigrum - pernox: pulcra autem lux illucebat Lunæ. - Cyllenes vero statim rursus advenit ad-divinos vertices - matutinus; nec quisquam ei in-longo itinere occurrit - nec deorum beatorum, nec mortalium hominum: - 145 neque canes latrarunt. Jovis autem _filius_ utilium-auctor - Mercurius - incurvatus domus per seram ingressus-est, - auræ autumnali similis, veluti nebula. - Rectaque-progressus ex-antro pervenit ad-opulentum templum, - leviter pedibus incedens: non enim sonitum-edebat, sicut in solo. - 150 Festinanter vero dein cunas adibat gloriosus Mercurius: - fascia circa humeros obvolutus, veluti puer - infans, in palmis juxta poplites velo ludens - jacebat, testudinem amabilem ad lævam manum cohibens. - Matrem vero non latebat deam deus, dixitque _ea_ sermonem: - - 155 Quid tu, versute, _fecisti et_ unde jam noctis in hora - venis, impudentia indute? nunc te omnino puto - vel cito insolubilia vincula circa latera habentem, - Latoidæ sub manibus, per vestibulum exiturum: - vel _eum_ te prehensum mediis in vallibus spoliaturum. - 160 I in-malam-rem, improbe! magnam te pater sevit sollicitudinem - mortalibus hominibus et immortalibus diis. - - Ei vero Mercurius verbis respondit astutis: - mater mea, quid me hæc _loquens_ territas, veluti puerum - infantem, qui valde pauca in animo improba novit, - 165 timidum, et _qui_ matris reformidat increpationes? - At ego artem aggrediar, quæcunque _sit_ optima, - consulens mihi et tibi penitus; neque deos - nos immortales indotati et impasti - hic ibidem manere sustinebimus, ut tu jubes. - 170 Melius _est,_ dies omnes cum immortalibus versari, - divitem, locupletem, spoliis-abundantem; quam domi - antro in obscuro considere; sed honorem - etiam-ego justum adipiscar, quem-scilicet Apollo. - Si autem non dederit pater meus, nempe ego - 175 tentabo: possum prædonum dux esse. - Si autem me exquisiverit Latonæ inclytæ filius, - aliud quiddam ei et majus puto occursurum. - Ibo enim in Pythona, magnam domum perforaturus; - inde affatim tripodas perpulcros atque lebetas - 180 prædabor, et aurum, affatimque splendidum ferrum, - et multam vestem: tu vero videbis, si volueris. - - Sic hi quidem verbis inter se colloquebantur, - filiusque ægidem-tenentis Jovis, et veneranda Maja. - Aurora autem mane-genita, lucem mortalibus afferens, - 185 oriebatur ab Oceano profunde-fluenti: atque Apollo - in-Onchestum pervenit profectus, valde-amabilem lucum - purum late-sonantis Neptuni; ibi senem - repentem invenit, struentem extra viam sepem horti. - Eum prior allocutus-est Latonæ inclytæ filius: - - 190 O senex, Onchesti ruborum-decerptor herbosi, - boves a Pieria quærens huc advenio, - omnes femineas, omnes cornibus camuras, - ex armento: sed taurus pascebatur solus ab aliis, - niger: torvique canes pone sequebantur - 195 quatuor, veluti homines, unanimes; hi quidem relicti-sunt, - et canes et taurus (quod certe valde mirum est); - illæ autem abierunt, sole modo occidente, - ex molli prato, a dulci pascuo. - Hæc mihi dic, senex olim-nate, sicubi vidisti - 200 virum, hisce cum bobus facientem iter. - - Hunc autem senex verbis respondens allocutus-est: - o amice, difficile quidem, quæcunque oculis _quis_ viderit, - omnia dicere: multi enim iter faciunt viatores: - quorum alii quidem mala multa cogitantes, alii vero valde bona, - 205 itant: difficile autem cognoscere est unumquemque. - At ego per-totum diem ad solis occasum - fodiebam circa fertile-solum horti vitiferi: - puerum vero visus-sum, optime, at clare nescio, cernere, - qui puer una boves pulcris-cornibus comitabatur, - 210 infans; habebat autem virgam, flexuoseque incedebat. - [a-tergo vero cohibebat, caputque habebant adversum ipsi.] - - Dixit senex; ille autem ocyus iter faciebat verbo audito; - volucremque videbat patulis-alis; statimque agnovit - prædonem natum Jovis filium Saturnii. - 215 Rapide vero ruit rex, Jovis filius, Apollo - Pylum versus divinam, quærens pedes-trahentes boves, - purpurea nebula coopertus latos humeros: - vestigiaque animadvertit Jaculator,dixitque sermonem: - - Dii-boni! certe magnum miraculum hoc oculis video: - 220 vestigia quidem hæc sunt boum capita-alte-ferentium, - sed retro conversa-sunt in herbosum pratum: - gressus autem nec viri hi sunt, nec mulieris, - nec luporum canorum, neque ursorum, nec leonum: - neque omnino tauri hirsuta-cervice _ea_ credo esse, - 225 qui tam monstrose gradiatur pedibus velocibus: - gravia quidem hinc viæ, verum graviora illinc viæ. - - Sic locutus impetum-cepit rex, Jovis filius, Apollo; - Cyllenesque pervenit ad-montem indutum silva, - petræ in latibulum umbrosum: ubi Nympha - 230 immortalis peperit Jovis filium Saturnii; - odor vero jucundus per montem divinum - spargebatur, multæque pecudes pedes-tendentes pascebant herbam: - ibi tunc festinans descendit per-lapideum limen. - [antrum in obscurum longe-jaculans ipse (_solus_) Apollo.] - - 235 Eum autem ut animadvertit Jovis et Majæ filius, - iratum de bobus, longe jaculantem Apollinem, - fascias intro subiit odoratas, veluti multam - ramorum favillam mollis cinis circumtegit. - Sic Mercurius Sagittantem conspicatus subtrahebat se ipsum: - 240 in breve autem coegit caput, manusque, pedesque, - jam scilicet recens-lotus, provocans dulcem somnum, - ex-venatione: recentemque testudinem sub ala tenebat. - Agnovit autem, neque ignoravit Jovis et Latonæ filius - Nymphamque montanam perpulcram, et carum filium, - 245 puerum parvum, dolosis involutum versutiis. - Circumspiciens vero dein omnem recessum magnæ domus, - tria adyta aperuit, sumta clave splendida, - nectare plena et ambrosia amabili: - multum autem aurumque et argentum intus jacebat, - 250 multaque punicea et alba vestimenta Nymphæ, - qualia deorum beatorum sacræ ædes intus habent. - Ibi postquam perscrutatus-erat recessus magnæ domus - Latoides, verbis allocutus-est gloriosum Mercurium. - - O puer, qui in cunis recubas, indica mihi boves - 255 ocyus; quia facile nos discesserimus-invicem non decenter. - Dejiciam enim te prehensum in Tartarum obscurum, - in caliginem infaustam et ineluctabilem; nec te mater - in lucem, nec pater redimet, sed sub terram - abibis, paucos inter viros præsidens. - - 260 Ei autem Mercurius verbis respondebat astutis: - Latoide, quemnam hunc crudelem sermonem dixisti, - et boves agrestes quærens huc venisti? - non vidi, non rescivi, non alterius sermonem audivi: - non indicarim, non indicii-præmium reportarim. - 265 [nec boum abactori, forti homini, similis-sum.] - Non meum opus hoc; potius vero mihi alia curæ-sunt; - somnus mihi curæ-est, et nostræ lac matris, - fasciasque circa humero habere, et calida lavacra. - Ne quis hoc audiat, unde hæc contentio orta-sit: - 270 et sane magnum miraculum inter immortales fieret, - puerum recens natum per vestibulum exiisse - boves inter agrestes: hoc autem incongrue dicis. - Heri natus-sum: molles vero _mihi_ pedes, asperaque subest terra. - Si autem vis, patris caput, magnum jusjurandum, jurabo: - 275 non ego neque ipse profiteor-me auctorem esse, - nec quenquam alium vidi boum furem vestrarum, - quæcunque illæ boves sunt: famam vero solam audio. - - Sic igitur dixit; et crebro a palpebris micans, - superciliis nictabat, spectans huc et illuc, - 280 longum exsibilans, vanum hunc sermonem audiens. - Eum autem molliter ridens allocutus-est sagittans Apollo: - - O bone, deceptor, dolose, profecto te omnino puto - sæpe perforantem domos habitantibus-commodas, - nocturnum, non unum solum in limine hominem collocaturum, - 285 convasantem per domum sine strepitu, quod-talia dicis; - multos autem agrestes dolore-afficies ovium-pastores, - montis in saltibus, quandocunque carnium appetens - occurreris armentis boum et gregibus ovium. - Sed age, ne ultimumque et postremum somnum dormiveris, - 290 ex cunis descende, atræ noctis socie. - Hoc etenim et postea inter immortales munus habebis, - dux prædonum vocaberis per-dies omnes. - - Sic igitur dixit, et puerum prehensum ferebat Phœbus Apollo. - Ac consilio-inito, tunc fortis Argicida - 295 augurium emisit, sublatus inter manus, - audacem ventris famulum, improbum nuntium; - vehementerque in ipsum sternutavit. Hunc autem Apollo - audiebat, e manibusque humi dejecit gloriosum Mercurium. - Sedebat vero ante _eum,_ etiamsi deproperans iter, - 300 Mercurium conviciis-proscindens, et ipsum sermone allocutus-est: - - Confide, fasciate, Jovis et Majæ fili; - inveniam et postea boum fortia capita, - his auguriis; tu vero rursus viæ dux-eris. - - Sic dixit: at rursus exsiliit celeriter Cyllenius Mercurius, - 305 difficulter incedens: ambas vero ad aures manibus pressit - fasciam, circa humero _ea_ obvolutus, dixitque sermonem: - - Quonam me fers, Sagittans, deorum furiosissime omnium? - nunquid me boum causa sic iratus conturbas? - Dii boni, utinam periisset boum genus: non enim ego - 310 vestras furatus-sum boves, neque alium vidi, - quæcunque sunt boves; famum autem solam audio. - Da vero judicium, et accipe, apud Jovem Saturnium. - - Ac postquam singula distincte disceptaverant - Mercuriusque solivagus, et Latonæ præclarus filius, - 315 diversum animum habentes: hic quidem, vera loquens, - non injuste ob boves prehendebat gloriosum Mercurium: - at ille artibusque et blandis sermonibus - volebat decipere Cylennius Argenteo-arcu-celebrem. - Verum postquam ingeniosus versutum invenit, - 320 festinanter jam deinde _is_ per arenam ibat - ante; at pone Jovis et Latonæ filius. - Statim autem venerunt ad-vertices odorati Olympi, - ad patrem Saturnium, Jovis perpulcri filii: - ibi enim ambobus judicii positæ-erant trutinæ. - 325 Rumor vero occupabat Olympum nivosum; immortalesque - sempiterni congregabantur ad juga Olympi. - Steterunt autem Mercuriusque et argenteo-arcu Apollo - ante Jovis genua; hic vero interrogabat illustrem filium, - Jupiter altitonans, et ipsum sermone allocutus-est: - - 330 Phœbe, unde hanc animo-gratam prædam agis, - puerum recens natum, speciem præconis habentem? - seria hæc res deorum ad cœtum venit. - - Eum autem rursus allocutus-est rex sagittans Apollo: - o pater, profecto cito sermonem audies non levem, - 335 carpens, tanquam _si_ solus ego prædator essem. - Puerum quendam inveni hunc manifestum depeculatorem - Cyllenæ in montibus, multum spatium permensus, - conviciatorem, qualem ego deorum non alium vidi, - nec virorum, quotquot fallaces sunt super terra. - 340 Furatus autem e prato meas boves, abibat agens - vespertinus apud litus multum-sonori maris; - recta Pylum agens; at vestigia _erant_ talia monstrosa - qualia admiraretur _aliquis,_ et illustris dei opera. - Ab-illis etenim bobus in herbosum pratum - 345 contrarios gressus habens pulvis ostendebat niger, - ipse vero hic extra, inexpugnabilis, nec pedibus - nec manibus incedebat per arenosum locum: - sed aliud quoddam consilium habens terebat vias - tam monstrosas, ac-si quis tenuibus quercubus incederet.[TR4] - 350 Quamdiu igitur agitabat per arenosum locum, - facile admodum vestia omnia conspicua-erant in pulvere: - at postquam arenæ magnum callem pertransierat, - invisibilis factus-est statim boum callis, atque etiam ipsius, - locum per solidum. Ipsum vero animadvertit mortalis vir - 355 ad Pylum recta agentem boum genus latis-frontibus. - Ac postquam has quidem in quiete incluserat, - et astute-machinatus-erat per-viam, partim hic, partim illic, - in cunis jacebat, atræ nocti similis, - antro in obscuro ad tenebras; neque ipsum - 360 aquila acute cernens conspexisset: multum autem manibus - lumina confricabat, dolum struens. - Ipse autem statim sermonem diserte dicebat: - «non vidi, non comperi, non alius sermonem audivi: - neque indicarim, neque indicii-præmium reportarim.» - - 365 Enimvero ita fatus considebat Phœbus Apollo: - Mercurius autem ex-altera-parte respondens verbum dixit, - direxitque-se ad Saturnium, deorum rectorem omnium: - - Jupiter pater, profecto ego tibi veritatem dicam: - nam veraxque sum, et nescio mentiri. - 370 Venit ad nostram _domum_ quærens pedes-trahentes boves - hodie, sole modo oriente; - nec deorum beatorum adducebat testes, neque inspectores: - indicare autem jubebat vim per multam: - multumque me minatus-est _se_ conjecturum in Tartarum latum, - 375 quoniam ille quidem tenerum florem habet gloriosæ pubertatis, - at ego hesternus natus-sum (hæc vero novit et ipse), - nequaquam boum abactori, forti viro, similis. - Crede (etenim meus pater carus profiteris esse), - quod non domum egi boves (ita felix sim), - 380 nec limen transgressus-sum; hoc autem vere dico. - Solem vero valde revereor, et deos alios, - et te amo, et hunc veneror; nosti et ipse, - quod non in-noxa sum: magnum vero addo jusjurandum: - non, per hæc immortalium bene-ornata vestibula. - 385 Et aliquando ego huic rependam duram perscrutationem, - etiam fortis licet sit: tu autem junioribus auxiliare. - - Sic dixit innuens-oculis Cyllenius Argicida; - et fasciam habebat super ulna, neque abjiciebat. - Jupiter autem valde risit, videns dolosum puerum, - 390 bene et scite negantem de bobus. - Ambos vero jussit, concordem animum habentes, - quærere; Mercuriumque internuntium ducem-esse, - et ostendere locum cum innocentia animi, - ubi demum absconderat boum fortia capita. - 395 Innuit autem Saturnius, parebatque præclarus Mercurius; - facile enim _ei_ persuadebat Jovis mens ægidem-tenentis. - - Hi vero ambo festinantes, Jovis præclari filii, - ad Pylum arenosum in Alphei vadum venerunt; - ad-agros autem pervenere, et stabulum altum, - 400 _illic_ ubi ei possessiones condebantur noctis in hora. - Tunc Mercurius quidem inde profectus ad lapidem antrum, - in lucem exegit boum fortia capita; - Latoides autem seorsum conspicatus, vidit boum-pelles - petra in alta; citoque interrogabat gloriosum Mercurium: - - 405 Quomodo potuisti, dolose, duas boves jugulare, - sic recens-natus quum-sis, et infans? ipse ego - miror futuram tuam vim; neque omnino te oportet - longe crescere, Cyllenie, Majæ fili. - - Sic dixit; et manibus circumvertebat fortia vincula - 410 viticis; hæ autem sub pedibus in terra statim hærebant - indidem, cum-remora, frontibus-versæ ad-se-invicem, - facileque et omnes in agrestes boves, - Mercurii consiliis dolosi: at Apollo - admiratus-est inspiciens. Tunc fortis Argicida - 415 locum oblique inspexit, crebro oculis-micans, - celare cupiens: Latonæ vero inclytæ filium - facile admodum sedavit longe-jaculantem, ut volebat ipse, - quamquam fortem: sumtaque _cithara_ ad sinistram manum, - plectro tentabat ad numerum; ea vero sub manu - 420 graviter insonuit; risit autem Phœbus Apollo, - gavisus; amabilis vero per præcordia venit sonus - divinæ vocis, et ipsum dulce desiderium cepit, - animo auscultantem: lyra autem amabile ludens, - stabat ille confisus ad lævam, Majæ filius, - 425 Phœbi Apollinis, citoque argute citharam-pulsans - canebat præludens (amabilis vero eum sequebatur vox), - celebrans immortalesque deos, et terram obscuram, - ut primum orti-sunt, et ut sortitus-est portionem quisque. - Mnemosynen quidem primum dearum honorabat cantu, - 430 matrem Musarum; hæc enim sortita-erat Majæ filium; - aliosque secundum dignitatemque, et ut geniti-sunt singuli, - immortales honorabat deos Jovis præclarus filius, - omnia dicens ordine, ad-cubitum _acclinata_ cithara-ludens. - Ei vero amor in pectoribus indomitus cepit animum; - 435 et illum compellans _Apollo_ verbis alatis allocutus-est: - - Bovicida, versute, laboriose, convivii sodalis, - quinquaginta bobus digna hæc excogitasti. - Quiete etiam deinde _nos_ diremtum-iri puto. - Nunc autem age mihi hoc dic, versute Majæ fili, - 440 utrum te ab ortu hæc simul secuta-sunt mira opera - an aliquis immortalium, aut mortalium hominum, - donum _hoc_ illustre dedit, et docuit divinum cantum? - admirabilem enim hanc novam vocem audio, - quam non unquam _me_ puto didicisse, nec quenquam virorum, - 445 nec quenquam immortalium, qui Olympias domos habent, - præter te, prædo, Jovis et Majæ fili. - Quæ _hæc est_ ars, quæ musa difficilium curarum? - quæ via? vere enim simul hæc tria omnia adsunt, - lætitiam, et amorem, et dulcem somnum ut-capiat _quis._ - 450 Etenim ego Musarum Olympiarum _sum_ sectator, - quibus chorique curæ-sunt, et præclarus modus cantionis, - et modulatio florens, et amabilis sonitus tibiarum: - sed nondum quicquam mihi sic in mente aliud curæ-fuit, - qualia juvenum in-festis dextera opera sunt. - 455 [Miror, Jovis fili, hæc, quam amabiliter citharam-pulsas.] - Nunc vero, quia, parvus licet sis, inclyta consilia nosti, - sedeas, o-bone, et orationem lauda seniorum: - nunc enim tibi gloria erit inter deos immortales, - tibique ipsi et matri; hoc autem vere dico: - 460 næ per hoc corneum telum, certe quidem ego te - gloriosum inter immortales et beatum ducam, - daboque præclara dona, et ad extremum non decipiam. - - Ei autem Mercurius verbis respondebat astutis: - interrogas me, Jaculator caute: at ego tibi - 465 artem nostram ingredi nequaquam invideo. - Hodie scies: volo autem tibi mitis esse - consilio et verbis: tu vero mente omnia bene nosti. - Primus enim, Jovis fili, inter immortales sedes, - præstansque fortisque; amatque te providus Jupiter - 470 ex omni æquitate; præbuitque tibi præclara dona, - et honores: te vero aiunt didicisse ex Jovis consilio - vaticiniaque, Jaculator, a Jove, divina omnia. - Et nunc ipse ego filium opulentum cognovi. - Tibi autem promtum est discere, quodcunque cupis. - 475 Sed quoniam tibi animus cupit citharam-pulsare, - modulare et citharam-pulsa, et festivitates cura, - ubi-acceperis a me; tu vero mihi, care, gloriam præbe. - Recte-cane, præ manibus habens canoram sociam, - pulcre et bene pro decore scientem loqui: - 480 securus quidem deinde _eam_ fer ad convivium floridum, - et chorum amabilem, et ad gloriosum ludum, - lætitiam noctisque et diei. Quicunque ipsam - arte et sapientia edoctus exquirat, - eloquens _ea_ omnigena menti grata docet, - 485 facile consuetudinibus gaudens mollibus, - operationem fugiens ærumnosam; quicumque autem ipsam, - insciens quum-sit, primum vehementer exquirat, - incassum sic deinde ventoseque crepuerit. - Tibi autem promtum est discere, quodcunque cupis. - 490 Et tibi ego dabo hanc, Jovis præclare puer. - Nos autem vicissim montisque et equis-pascendis-apti campi - cum-bobus pascua, Jaculator, capiemus agrestibus. - Inde abunde parient boves, cum-tauris mixtæ, - promiscue feminasque et mares: neque omnino te oportet, - 495 lucri cupiens licet sis, nimis-vehementer irasci. - - Sic locutus _eam_ porrexit; accepit vero Phœbus Apollo; - Mercurio autem præbuit habendam scuticam splendidam, - boumque-curas mandabat; suscepit vero Majæ filius, - gavisus: citharam autem ubi-sumserat ad sinistram manum - 500 Latonæ præclarus filius, rex sagittans Apollo, - plectro tentabat ad numerum; ea vero pulcrum _et_ - amabile subsonuit, deusque cantum succinuit. - - Ibi boves quidem deinde ad divinum pratum - vertebant: ipsi autem Jovis perpulcri filii - 505 reversi ad Olympum nivosum contenderunt, - oblectantes-se cithara; gavisusque-est inde providus Jupiter; - ambosque in amicitiam conciliavit; atque Mercurius - Latoiden amavit penitus, sicut adhuc et nunc, - pignus postquam citharam quidem Jaculatori præbuit - 510 amabilem, sciens; is vero ad-cubitum _admota_ cithara-ludebat. - Ipse autem rursus alterius sapientiæ expromsit artem: - fistularum vocem fecit, procul quæ-auditur. - Et tunc Latonius Mercurium sermone allocutus-est: - - Metuo, Majæ fili, internuntie, versute, - 515 ne mihi simul furto-auferas citharam et incurvos arcus. - Honorem enim a Jove habes, permutandi opera - ut-facias hominibus per terram almam. - Sed si mihi sustineres deorum magnum jusjurandum jurare, - vel capite annuens, vel per Stygis validam aquam, - 520 omnia meo animo grata et amica faceres. - - Et tunc Majæ filius pollicitus annuit, - nunquam _se_ furaturum, quæcunque Jaculator possideat, - neu unquam appropinquaturum firmæ _ejus_ domui: at Apollo - Latoides annuit in concordia et amicitia, - 525 neminem _sibi_ cariorem alium inter immortales fore, - nec deum, nec virum, Jovis prolem: Insuper perfectum - internuntium, _inquit,_ immortalium faciam, et simul omnium, - fidum meo animo et honoratum: ac deinde - felicitatis et divitiarum _tibi_ dabo perpulcram virgam, - 530 auream, trium-foliorum, inviolatam, quæ te servabit, - omnes perficiens deos [vias?] verborumque et operum, - bonorum, quæcunque aio _me_ scire ex Jovis consilio. - Vaticinium autem, optime, Jovis-alumne, quod sciscitaris, - nec te fatale est discere, nec quenquam alium - 535 immortalium; hoc enim novit Jovis mens: at ego, - cujus-fidei-commissum-est, annui, et juravi validum jusjurandum, - neminem præter me deûm sempiternorum - alium sciturum Jovis sapiens consilium.[TR5] - Et tu, frater, auream-virgam-gestans, ne me jube - 540 fata indicare, quæcunque meditatur late-sonans Jupiter. - Hominum autem alium lædam, alium juvabo, - sæpe orbe-rediens infinitorum ad-gentes hominum. - Et meo vaticinio fruetur quicunque venerit - cum-voce et alis (_augurio_) perfectarum avium; - 545 hic meo vaticinio fruetur, neque _eum_ decipiam. - Quicunque autem vaniloquis fretus avibus - vaticinium voluerit præter mentem interrogare - nostrum, intelligereque diis plus sempiternis, - _is,_ dico, vanam viam ibit, ego vero dona accipiam. - 550 Aliud autem tibi dicam, Majæ inclytæ fili: - [et Jovis ægidem-tenentis, deorum perutile numen:] - Thriæ enim quædam sunt _Nymphæ,_ sorores natæ, - virgines, velocibus exsultantes alis, - tres: super caput autem conspersæ farina alba, - 555 domicilia habitant sub valle Parnassi, - vaticinii seorsum magistræ, quod apud boves - puer adhuc meditatus-sum; pater vero meus non curabat. - Illinc sane deinde volantes alias aliorsum, - favos depascunt, atque perficiunt singula. - 560 Hæ autem quando bacchantur, depastæ mel recens - lubenter volent veritatem dicere: - sin vero abstinuerint deorum a-suavi cibo, - conantur jam deinde extra viam ducere. - Has tibi deinde do; tu vero accurate inquirens, - 565 tuam ipsius mentem oblecta: et si mortalem virum docueris, - sæpe tuum vaticinium exaudiet, si acciderit. - Hæc habe, Majæ fili, et agrestes pedes-trahentes boves, - equosque cura, et mulos patientes-operum: - et torvis leonibus, et albo-dente suibus, - 570 et canibus, et pecoribus, quæcunque nutrit lata terra, - omnibusque ovibus ut-imperet gloriosus Mercurius; - solus porro ad Orcum perfectus nuntius sit; - qui, indotatus licet sit, dabit donum non minimum. - - Sic Majæ filium rex dilexit Apollo - 575 omnigena amicitia; gratiam autem superaddidit Saturnius. - Cumque-omnibus is mortalibus et immortalibus versatur. - Parum quidem utique juvat, infinite vero decipit, - noctem per obscuram, gentes mortalium hominum. - - Et tu quidem sic salve, Jovis et Majæ fili; - 580 verum ego et tui et alius meminero cantionis. - - - [TR1] "Maja," -> "Maja." - [TR2] "perfodiens" -> "perfodiens." - [TR3] "scandalia" -> "sandalia" - [TR4] "incederet" -> "incederet." - [TR5] "consilium" -> "consilium." - - - - - III. IN VENEREM. - - 1 Musa, mihi dic opera aureæ Veneris, - Cypriæ, quæ diis dulcem cupidinem immisit, - atque domuit gentes mortalium hominum, - avesque aerias, et feras omnes, - 5 tum quot continens multas nutrit, tum quot pontus; - omnibus vero opera curæ-sunt pulce-coronatæ Cythereæ. - - Tres autem _dearum_ non potest flectere animos, nec decipere: - filiam ægidem-tenentis Jovis, cæsiis-oculis Minervam; - non enim ei placuere opera aureæ Veneris; - 10 verum ei bellaque placuerunt et opus Martis, - præliaque, pugnæque, et præclara opera instruere.[TR1] - Prima fabros viros terrestres docuit - facere plaustra, et currus varios ære. - Ipsaque virgenes tenello-corpore in ædibus _manentes_ - 15 præclara opera docuit, in mente _ea_ ponens unicuique. - Neque unquam Dianam aureis-sagittis, tumultuosam, - domat in amore risus-amans Venus. - Etenim ei placuere arcus, et in-montibus feras interficere, - citharæque, chorique, clarique ululatus, - 20 lucique umbrosi, justorumque urbs virorum. - Neque venerandæ puellæ placuere opera Veneris, - Vestæ, quam primam genuit Saturnus versutus, - [atque etiam minimam, consilio Jovis ægidem-tenentis,] - venerandam, quam ambiebant Neptunus et Apollo; - 25 ea autem prorsus noluit, verum rigide abnuit; - juravitque magnum jusjurandum, quod vere perfectum-est, - ubi-tetigerat caput patris Jovis ægidem-tenentis, - virginem _se_ fore per-omnes dies, diva dearum. - Ei vero pater dedit pulcrum donum, pro nuptiis: - 30 atque media in domo exinde residebat, adipe sumta; - omnibus autem in templis deorum honoris-compos est, - et apud omnes mortales deorum primaria est. - - Harum non potest flectere animos, neque decipere; - ceterorum autem nihil est quod-effugerit Venerem, - 35 nec deorum beatorum, nec mortalium hominum: - _quin_ et Jovis mentem seduxit fulmine-gaudentis, - qui maximusque est maximumque sortitus-est honorem: - atque hujus, quando voluerit, prudentem mentem decipiens, - facile miscuit cum-mortalibus mulieribus, - 40 Junonis _eum_ oblivisci-faciens, sororis conjugisque, - quæ longe specie præstantissima _est_ inter immortales deas, - augustissimam vero ipsam genuit Saturnus versutus - materque Rhea; Jupiter vero æterna consilia sciens - venerandam uxorem fecit-sibi honesta doctam. - - 45 Huic autem et ipsi Jupiter dulcem cupidinem injecit animo, - viro cum-mortali ut-misceretur, ut citissime - ne ipsa quidem ab-humano concubitu libera esset, - et _ne_-quando gloriata diceret inter omnes deos, - dulce ridens, risus-amans Venus, - 50 quod _ipsa_ deos miscuerit-cum mortalibus mulieribus, - ac mortales filios genuerint immortalibus, - quodque deas miscuerit-cum mortalibus hominibus. - Anchisæ vero proinde ei dulcem amorem injecit animo, - qui tunc in summis montibus fontibus-irriguæ Idæ - 55 pascebat boves, corpore immortalibus similis. - - Hunc autem deinde conspicata risus-amans Venus - amavit; vehementerque _ejus_ mentem cupido occupavit. - In Cyprum vero profecta, odoratum templum ingrediebatur, - [in Paphum; ubi ei lucus _est,_ et altareque odoratum: - 60 ibi ea ingressa, fores occlusit splendidas:] - illic autem eam Gratiæ lavarunt et unxerunt oleo - immortali, qualia diis gratiam-addunt sempiternis. - [ambrosio, tenui, quod nempe ei suffitum erat.] - Induta vero bene omnes circa corpus vestes pulcras, - 65 auro ornata, risus-amans Venus - contendit ad Trojam, derelicta odorata Cypro, - alte inter nubes velociter faciens iter. - Ad-Idamque venit fontibus-irriguam, matrem ferarum: - ivit vero recta ad-stabulum per montem: ac post ipsam - 70 adulantes canique lupi, torvique leones, - ursæ, pardique veloces, cervorum insatiabiles, - iverunt; eaque inspiciens, in præcordiis oblectabat-sibi animum; - et his in pectora injecit cupidinem; ii autem simul omnes - bini cubuerunt per umbrosos recessus. - 75 Ipsa vero ad tuguria bene-structa pervenit: - invenit autem in-stabulis relictum, solum ab aliis, - Anchisen heroem, ad diis pulcritudinem-habentem. - Ceteri vero simul boves sequebantur pascua per herbosa, - omnes; is autem ad-stabula relictus, solus ab aliis, - 80 versabatur huc et illuc, clare citharam-pulsans. - Stetit vero coram ipso Jovis filia Venus, - virgini indomitæ magnitudine et specie similis; - ne ipsam formidaret in oculis conspicatus. - Anchises autem videns perpendebat, mirabaturque - 85 speciemque, magnitudinemque, et vestimenta splendida. - Peplum enim induerat-sibi splendidiorem ignis fulgore, - habebatque flexiles armillas, fistulasque lucidas; - torques porro circa molle collum perpulcræ erant, - pulcræ, aureæ, variegatæ: et tanquam luna, - 90 pectora circa mollia splendebat, mirabile visu. - Anchisen vero amor cepit; verbumque _is_ ei ex-adverso dixit: - - Salve, regina, quæcunque beatorum has ad-ædes venisti, - Diana, vel Latona, vel aurea Venus, - vel Themis generosa, vel cæsiis-oculis Minerva, - 95 vel forte aliqua Gratiarum, huc venisti, quæ diis - omnibus comites-sunt, et immortales vocantur: - vel aliqua Nympharum, quæ lucos pulcros incolunt: - [aut Nympharum, quæ pulcrum montem hunc habitant,] - et fontes fluviorum, et prata herbosa. - 100 Tibi autem ego in specula, conspicuo in loco, - aram struam, faciamque tibi sacra pulcra - tempestatibus omnibus; tu vero benignum animum habens - da me inter Trojanos illustrem esse virum; - facque in-posterum _mihi_ floridam prolem: at me ipsum - 105 diu bene vivere, et videre lumen solis, - beatum inter cives, et senectutis ad-limen pervenire. - - Ei autem respondebat deinde Jovis filia Venus: - Anchise, gloriosissime terrigenarum hominum, - nulla profecto dea sum: cur me immortalibus assimilas? - 110 sed mortalisque _sum,_ mulierque me peperit mater. - Otreus autem _mihi_ est pater inclytus, si forte audivisti, - qui omni Phrygiæ bene-munitæ imperat, - linguam autem vestramque et nostram probe novi; - Trojana enim domi me nutrix alebat; ea vero perpetuo - 115 parvam _me_ filiam educebat, cara a matre acceptam. - [Sic utique linguam etiam vestram bene novi.] - Nunc autem me abripuit auream-virgam-habens Argicida, - ex choro Dianæ aurea-sagitta-insignis, tumultuosæ: - multæ sane Nymphæ et virgines magna-dote-dignæ - 120 ludebamus; circumque turba infinita coronæ-instar-cingebat: - inde me rapuit auream-virgam-habens Argicida, - multa vero duxit _me_ super culta mortalium hominum, - multamque terram-indivisam et incultam, quam feræ - cruda-vorantes peragrant per umbrosos recessus: - 125 nec pedibus tangere videbar almam terram: - Anchisæ autem me dicebat ad cubilia vocari - ingenuam uxorem, tibique præclaros filios esse-parituram. - Ac postquam ostendit et monuit, ille nempe rursus - immortalium ad gentes abiit, fortis Argicida: - 130 at ego ad-te veni; dura vero mihi aderat necessitas. - Sed te per Jovem supplex-oro, ac parentes - bonos; neque enim mali talem genuissent: - indomitam me ubi-duxeris et inexpertam amoris, - patrique tuo ostende, et matri honesta doctæ, - 135 tuisque fratribus, qui tibi ex-eodem _genere_ nati-sunt, - [non ipsis indigna nurus ero, sed congrua:] - si tibi indigna mulier futura-sim, sive etiam non. - Mitte autem nuntium cito ad Phrygas agiles-equos-habentes, - dicturum patrique meo, et matri, sollicitæ licet: - 140 hi vero tibi aurum abunde, vestitumque textilem - mittent; tu autem multa et præclara excipe dona. - Hæc vero ubi-feceris, epulis-celebra nuptias amabiles, - honorabiles hominibus et immortalibus diis. - - Sic locuta dea, dulcem cupidinem _ei_ injecit animo; - 145 Anchisen autem amor cepit, verbumque _is_ dixit et elocutus-est: - - Si quidem mortalisque es, mulierque te peperit mater, - Otreus vero est _tibi_ pater inclytus, ut narras, - immortalisque gratia internuntii huc venisti, - Mercurii, mea vero uxor vocaberis per-dies omnes; - 150 nemo deinceps deorum, nec mortalium hominum, - hic me cohibebit, donec tuo in-amore congrediar - statim nunc; neque si longe-jaculans ipse Apollo - arcu ab argenteo emiserit _in me_ tela luctuosa. - Velim postea, mulier similis deabus, - 155 tuum cubile ubi-ascendero, introire in Orci domum. - - Sic fatus, prehendit manum: risus-amans autem Venus - reptabat aversa, oculis pulcris dejectis, - ad lectum bene-stratum, ubi antea erat regi - lænis mollibus stratus; at superne - 160 ursorum pelles jacebant, raucisonorumque leonum, - quos ipse occiderat in montibus altis. - Hi vero postquam lectos bene-structos inscenderant, - ornatum quidem illi primum a corpore demsit splendidum, - fibulasque, flexilesque armillas, fistulasque et torques; - 165 solvitque ei cingulum, et vestimenta splendida - exuit, et deposuit in solium argenteis-clavis-distinctum - Anchises: ipse autem deinde, deûm sententia et fato, - cum-immortali concubuit dea mortalis, non plane sciens. - - Quando autem retro ad stabulum vertunt pastores - 170 bovesque et pingues oves pascuis e floridis, - tunc Anchisæ quidem dulcem somnum offudit - suavem; ipsa vero corpore induebat-sibi vestimenta pulcra. - Induta autem bene omnia circa corpus, diva dearum - stetit ad tugurium: ac bene-structam domum - 175 attigit caput; pulcritudo vero genarum effulgebat - immortalis, qualis est pulcre-coronatæ Cythereæ; - e somnoque _eum_ suscitabat, verbumque dixit et elocuta-est: - - Surge, Dardanide; quare jam altum somnum carpis? - et considera, si omnino similis ego videor esse _ei_ - 180 qualem tu me primum oculis advertisti. - - Sic dixit: is vero e somno valde promte auscultavit. - Ut autem vidit collumque et oculos pulcros Veneris: - timuitque, et oculos declinando vertit alio; - iterumque deinde læna cooperuit-sibi pulcros vultus, - 185 et eam precans verbis alatis allocutus-est: - - Statim te ut primum, dea, vidi oculis, - novi, quod dea eras; tu autem non verum dixisti. - Sed te per Jovem supplex-oro ægida-tenentem, - ne me viventem inanem inter homines sinas - 190 habitare, sed miserere: quoniam haud longævus vir - fit, qui cum-deabus concumbit immortalibus. - - Ei vero respondebat deinde Jovis filia Venus: - Anchise, gloriosissime mortalium hominum, - confide, neu quicquam tuo in animo timeas nimis. - 195 Non enim tibi ullus _esse debet_ timor, malum _te_ passurum ex - me quidem, - neque ex aliis beatis; quoniam carus es diis. - Tibi autem erit carus filius, qui inter Trojanos imperabit; - et filii filiis perpetuo enascentur. - Ei vero Æneas nomen erit, quoniam me gravis - 200 habuit dolor, quandoquidem mortalis viri incidi in-lectum. - Diis-similes autem maxime mortalium hominum _erant_ - semper _orti_ a vestro genere formaque specieque. - Nempe flavum quidem Ganymedem providus Jupiter - rapuit, ipsius ob pulcritudinem, ut immortalibus interesset, - 205 atque Jovis in domo diis potum-ministraret, - mirabile visu, omnibus honoratus immortalibus, - aureo ex cratere hauriens nectar rubrum. - Troem vero luctus ingens tenebat mente, neque omnino norat - qua sibi carum filium abripuisset divina procella: - 210 verum hunc deinde lugebat penitus dies omnes. - Et ipsum Jupiter miseratus-est, deditque ei filii pretium, - equos celeripedes, qui immortales ferunt. - Hos ei dono dedit habendos, dixitque singula - Jovis de-consiliis internuntius Argicida, - 215 quod foret _Gan._ immortalis, et senii-expers per-dies omnes. - Ac postquam Jovis ille audierat nuntium, - non-amplius dein lugebat, gavisus-est autem animo intus; - lætusque equis pedibus-ventosis vehebatur. - Ita vero rursus Tithonum aureum-solium-habens rapuit Aurora, - 220 vestri generis, assimilem immortalibus. - Profecta-est autem ire oratura atras-nubes-cogentem Saturnium, - ut-immortalisque esset, et viveret dies omnes; - ei Jupiter annuit, et perfecit votum: - stulta; neque cogitavit in mente veneranda Aurora - 225 pubertatem petere, abradereque senectutem perniciosam. - Eum sane quamdiu quidem habebat valde-amabilis pubertas, - Aurora oblectans-se aureum-solium-habente, mane-genita, - habitabat apud Oceani fluenta, ad terminos terræ: - at postquam primi cani effundebantur capilli - 230 pulcro ex capite generosoque mento, - ejus utique a-lecto abstinebat veneranda Aurora; - ipsum autem demum nutriebat, in ædibus tenens, - ciboque ambrosiaque, et vestimenta pulcra dans. - Sed quando demum prorsus odiosa senectus urgebat, - 235 neque ullum movere membrorum poterat, neque attollere, - hoc ei in animo optimum videbatur consilium: - in thalamo _eum_ deposuit, foresque occlusit splendidas; - ejus vero vox fluit perpetua, neque omnino vis - est, qualis antea erat in flexilibus membris. - 240 Non ego te talem inter immortales optarim - immortalemque esse, et vivere dies omnes. - Sed si quidem talis manens specieque corporeque - vivas, nosterque maritus vocatus sis, - non deinde me dolor densis præcordiis cooperiat. - 245 Nunc vero te quidem cito senectus communis cooperiet - immisericors, quæ deinceps astat hominibus, - perniciosa, laboriosa, quam utique odio-habent etiam dii. - At mihi magnum probrum inter immortales deos - erit per-dies omnes penitus, propter te, - 250 qui antea mea colloquia, et consilia, quibus olim omnes - immortales miscui cum-mortalibus mulieribus, - formidabant; omnes enim mea domabat cogitatio: - nunc vero non-amplius mihi os hiscet fateri - hoc inter immortales; quoniam valde multum mulctata-sum - 255 _damno_ vehementi, non nominando, aberravique mente, - filium vero sub zona mihi-posui, mortalis concubitu-usa. - Illum quidem, ubi jam primum viderit lumen solis, - Nymphæ ipsum nutrient montanæ, profundos-sinus-habentes, - quæ hunc habitant montem magnumque divinumque, - 260 quæ nec mortales, nec immortales comitantur: - diu quidem vivunt, et immortalem cibum comedunt, - atque inter immortales pulcrum chorum exercent. - Cum-his autem Silenique et speculator Argicida, - miscentur in amore, in-recessu speluncarum amabilium. - 265 Cum-his vero simul aut abietes, aut quercus altis-verticibus, - nascentibus ortæ-sunt super terra virorum-altrice, - pulcræ, virentes, in montibus excelsis. - Stant altæ; lucos autem ipsas vocant - immortalium; eas vero nequaquam mortales tondent ferro. - 270 Sed quando demum fatum astiterit mortis, - arescunt quidem primum super terra arbores pulcræ, - cortexque circumcirca-perit, deciduntque rami: - harum autem simul anima relinquit lumen solis. - Hæ quidem meum nutrient apud se filium habentes. - 275 Eum quidem ubi jam primum ceperit valde-amabilis pubertas, - ducent tibi huc deæ, ostendentque filium. - Tibi autem ego, ut hæc in animo omnia persequar, - in quintum annum rursus veniam, filium ducens. - Hunc quidem, ubi jam primum videris germen oculis, - 280 gaudebis videns (valde enim deo-similis erit), - duces vero statim ipsum ad Ilium ventosum. - Si quis autem interrogarit te mortalium hominum, - quænam tibi carum filium sub zona posuit mater, - huic tu dicito memor, ut te jubeo: - 285 dic sane Nymphæ calyci-similibus-oculis progeniem esse, - quæ hunc habitant montem, indutum silva. - Sin effaberis et gloriaberis insipienti animo, - in amore _te_ mixtum-fuisse cum-pulcre-coronata Cytherea, - Jupiter te iratus feriet ardenti fulmine. - 290 Dicta-sunt tibi omnia: tu vero mente tua quum-intellexeris, - contine-te, neu indica; deorum autem verere iram. - - Sic locuta, abripuit-se ad cœlum ventosum. - - Salve, dea, Cypro bene-cultæ imperans; - a-te autem ego exorsus, transibo alium ad hymnum. - - - [TR1] "instuere" -> "instruere" (according to an 1853-edition) - - - - - IV. IN CEREREM. - - 1 Cererem crine-decoram, venerandam deam, ordior canere, - ipsam, et filiam teretem-pedes, quam Pluto - rapuit, dedit autem grave-sonans late-cernens Jupiter, - seorsum a-Cerere aureo-solio-insidente, pulcrum-fructum præbente, - 5 ludentem cum filiabus Oceani pepla-profundo-sinu-indutis, - floresque legentem, rosas et crocum et violas pulcras, - per molle partum, et gladiolos et hyacinthum, - narcissumque, quem produxit fraudem roseæ puellæ - Terra, Jovis voluntate, gratificans Orco, - 10 mire lætum, quo-stupuerunt tunc omnes intuentes, - tam dii immortales quam mortales homines: - cujus adeo ex radice centum capita excreverant, - et fragante odore omne cœlum latum superne - terraque omnis ridebat et salsus æstus æquoris. - 15 Illa vero admirata protendit manus simul ambas, - pulcrum ludicrum ut-sumeret: sed hiavit terra vasta - Nysiis in campis, qua prorupit rex Pluto - equis immortalibus _invectus,_ Saturni nobilis filius. - Rapuit vero invitam _et_ in aureo curru - 20 abstulit ejulantem: clamavit autem intenta voce, - invocans patrem Saturnium summum et potentissimum. - Sed nec immortalium quisquam, nec mortalium hominum - audivit vocem _ejus,_ neque pulcris-manibus sociæ; - nisi quod Persæi filia mitis animum - 25 audivit ex antro, Hecate vitta-tenui-nitida, - et Sol rex, Hyperionis illustris filius, - puellam invocantem patrem Saturnium: hic vero seorsum - sedebat procul a-diis precibus-expetito in templo, - accipiens sacra pulcra a mortalibus hominibus. - - 30 Sed illam coactam abstulit, Jovis consilio, - patruus, multis-imperans Pluto, - equis immortalibus, Saturni nobilis filius. - Quamdiu igitur terramque et cœlum stellatum - videbat dea, et mare æstuans piscosum, - 35 radiosque Solis, et adhuc sperabat matrem venerandam - se-esse-visuram, et genera deorum æternorum: - tamdiu ei spes mulcebat magnum animum, quamvis lugenti. - Resonabant autem montium cacumina et profunda maris - voce immortali: eamque percepit alma mater. - 40 Acer vero ejus animum dolor invasit, et super comis - ambrosiis vittam discidit manibus suis, - cæruleumque velamen ambobus circumjecit humeris, - seque-concitavit, instar volucris, per terram et mare - quærens. Sed illi nemo vera dicere - 45 voluit, neque deorum, neque mortalium hominum, - neque volucrum quæquam illi vera nuntia venit. - Novem deinceps dies per terram alma Ceres - vagabatur, ardentes faces in manibus tenens; - neque unquam ambrosia et nectare dulci - 50 fruebatur mœrens, nec corpus suum immergebat lavacris. - Sed postquam decima ei advenerat lucida aurora, - occurrit ei Hecate, lumen in manibus gerens; - et vero hanc nuntians allocuta-est, et dixit: - - Alma Ceres, tempestiva-adferens, splendida-donis, - 55 quis deorum cœlestium aut mortalium hominum - rapuit Proserpinam, et tuum afflixit animum? - vocem enim audivi, sed non vidi oculis, - quinam esset; at tibi celeriter dico vera omnia. - - Sic dixit Hecate; illi autem non respondit sermone - 60 Rheæ crines-decoræ filia, sed subito cum illa - proripuit-se, ardentes faces in manibus tenens. - Solem vero adierunt, deorum speculatorem atque hominum, - steteruntque ante equos; et rogavit sancta dearum: - - Sol, reverere me deam propter, si unquam tibi - 65 vel verbo vel facto cor et animum hilaravi! - filiam, quam peperi, dulce germen, forma egregiam: - cujus anxiam vocem audivi per aera vacuum, - tanquam violatæ, verum non vidi oculis: - sed (tu enim omnem terram et pelagus - 70 æthere ex sacro despectas radiis) - vere mihi dicas: caram natam, sicubi vidisti, - quisnam absente me rapuerit invitam vi - aufugiens, vel deorum vel etiam mortalium hominum.[TR1] - - Sic dixit; illi autem Hyperionis-filius respondit sermone: - 75 Rheæ crines-decoræ filia, Ceres regina, - audies; certe enim magnopere _te_ veneror, et misereor - lugentis natam proceram: sed nemo alius - causam-habet immortalium, nisi nimbos-ciens Jupiter, - qui eam dedit Orco florentem conjugem, - 80 fratri-suo: ille autem sub tenebras caligantes - raptam equis duxit magna-voce clamantem. - Verum, dea, comprime gravem luctum: minime te decet - temere _et_ frustra indomitam exercere iram; haud te indignus - gener inter immortales multis-imperans Pluto, - 85 frater-germanus et consanguineus; prætereaque honorem - sorte-tulit, quum primum tripartita divisio fieret, - _ut_ cum iis habitet, quorum sortitus-est dominatum. - - Sic locutus, equos increpuit: illi vero territi minis - raptim egerunt celerem currum, extentis-alis ut volucres. - 90 Illi autem dolor gravior et crudelior invasit mentem. - Irataque deinde atris-nubibus-cincto Saturnio, - vitans deorum concilium et altum Olympum - abiit ad hominum urbes et pinguia culta, - formam tegens per-longum tempus: neque ullus virorum - 95 conspiciens _eam_ agnovit, aut profunde-succinctarum mulierum, - ante quam Celei prudentis advenit domum, - qui tum Eleusinis odoræ rex erat. - - Consedit autem prope viam, imo afflicta pectore, - Parthenium ad-puteum, unde hauriebant cives, - 100 sub umbra, quippe superne natus-erat frutex olivæ, - anui grandævæ similis, quæ partu - arcetur, donisque coronas-amantis Veneris: - quales nutrices sunt jura-dantium regum - filiorum, et promæ per ædes sonantes. - 105 Illam autem viderunt Celei Eleusinidæ filiæ, - venientes ad aquam haustu-facilem, ut ferrent - situlis æneis caras ad ædes patris, - quatuor, instar dearum, juventutis flore conspicuæ, - Callidice, et Clisidice, Demoque venusta, - 110 et Callithoe, quæ illarum natu-maxima erat omnium; - neque cognoverunt: difficiles enim dii mortalibus aspectu _sunt._ - Prope autem stantes dictis volantibus compellarunt: - - Quæ, unde es, anus, grandævorum hominum? - quid autem ab urbe secessisti, neque domibus - 115 propinquas? ubi mulieres per ædes umbrosas - simili-ætate, qua tu fere, et juniores esse-solent, - quæ te exciperent-amicis et verbis et factis. - - Sic dixerunt; at verbis respondit sancta dearum: - filiæ dilectæ, quæcunque estis mulierum tenerarum, - 120 salvete: ego vero vobis dicam; haud dedecet - vobis rogantibus vera dicere. - Deo mihi nomen est: hoc enim imposuit alma mater. - Nunc autem ex-Creta supra lata dorsa maris - veni haud cupiens; sed vi invitam cogentes - 125 viri prædatores abduxerunt: hi postea - navem celererm ad-Thoricum appulerunt, ubi mulieres - in-continentem egressæ-sunt frequentes, atque etiam ipsi - cœnam sibi-paraverunt juxta retinacula navis. - Sed mihi non cœnæ dulcis cupidus-erat animus, - 130 clam vero proripiens-me per continentem nigram - effugi superbos dominos, ne forte, me - nullo-emtam-pretio vendentes, mei fruantur pretio. - Ita huc veni errans, neque scio, - quæ tandem terra sit, et quinam incolant. - 135 At vobis omnes Olympias domos tenentes - dent juveniles maritos, et liberos parere, - ut optant parentes: mei autem miseremini, puellæ, - benevole, caræ filiæ, donec ad ædes venero - viri atque mulieris, apud illos operatura - 140 libenter, quæcumque mulieris vetulæ opera esse-solent. - Et puerum recens-natum in ulnis habens - bene nutricarem, et ædes custodirem, - et lectum sternerem in-intimo penetralium firmorum - herilem, et opera (_artes texendi_) docerem mulieres. - - 145 Dixit dea; ei autem continuo respondit virgo indomita, - Callidice, Celei naturam formosissima:[TR2] - - Nutrix, deorum munera, quamvis gravate, necessario - toleramus homines; namque multo potentiores sunt.[TR3] - Hæc vero te plane edocebo, atque nominabo - 150 viros, penes quos hic summum est imperium, - et in-populo _qui_ eminent, et mœnia urbis - tuentur consiliis et justis judiciis: - et Triptolemi sapientis, et Dioclis, - et Polyxeni, et egregii Eumolpi, - 155 et Dolichi, et patris strenui nostri, - horum omnium uxores ædes curant. - Quarum haud ulla te, vel primo aspectu, - formam aspernata, a-domibus arceret, - verum te excipient: nam sane deæ-similis es. - 160 Sin mavis, mane, dum ad ædes patris - eamus, et matri profunde-succinctæ Metaniræ - dicamus hæc omnia ordine, si forte te jusserit - nostram-domum venire, nec aliorum ædes quærere. - In-senectute-genitus ei filius in conclavi solido - 165 sero-natus nutritur, exoptatus et gratissimus. - Si hunc enutrires, et pubertatis metam contingeret, - facile aliqua te videns mulierum tenerarum - _tibi_ invideret: tanta tibi nutricia daret. - - Sic dixit; et hæc annuit capite: illæ vero splendentia - 170 impleta aqua ferebant vasa exsultantes. - Celeriter autem patris venerunt magnam domum, statimque matri - nuntiarunt, quæ viderant atque audiverant. At illa confestim - ire-eas jussit-et arcessere ingente mercede. - Hæ vero, sicut aut cervæ aut vitulæ veris tempore - 175 saliunt per pratum, saturatæ animum pastu, - sic hæ, attollentes peplorum rugas decororum, - properabant ad cavatam plaustris-viam; comæque circum - humeros quassabantur, croceo flori similes. - Invenerunt autem prope viam præclaram deam, ubi antea - 180 reliquerant; et deinceps caras ad ædes patris - duxerunt. Hæc vero pone, imo afflicta pectore, - ibat capite velato, et peplum - cæruleum circum-teneros deæ strepitabat pedes. - Confestimque ad ædes pervenerunt Jovis-alumni Celei, - 185 et perrexerunt per porticum _eo,_ ubi illis veneranda mater - sedebat juxta postem triclinii affabre structi, - infantem sub sinu habens, recens germen: illæ autem ad eam - currebant. At vero hæc limen conscendit pedibus, et ecce! trabem- - tecti - tetigit capite, implevitque fores splendore divino. - 190 Sed illam pudorque et admiratio et pallidus horror cepit; - cessitque ei sellâ, et sedere jussit. - At Ceres, tempestiva-præbens, splendida-donis, - noluit sedere in sella magnifica, - sed tacita constitit, oculos pulcros dejecta: - 195 usque dum ei posuit Iambe honesta - compactum sedile, superque albam injecit pellem. - Ibi considens prætendit-sibi manibus velamen-comarum. - Diu vero vocem-comprimens dolore sedit in sella, - neque ulli aut verbo se-adjunxit, aut facto, - 200 sed sine-risu, non-gustans cibum neque potum, - sedit, desiderio tabescens profunde-succinctæ filiæ: - usque dum facetiis eam Iambe honesta - multum cavillata, commovit dominam castam, - _ut_-rideret-leniter, et hilarem haberet animum: - 205 quæ quidem ei et postea placuit moribus. - Illi autem poculum Metanira porrexit dulci vino - impletum; sed renuit: nam fas sibi _esse_ negavit, - bibere vinum rubens: jussit vero farinam et aquam - dare mixtam ad-bibendum pulegio contrito. - 210 Illa autem misturam confectam deæ porrexit, ut jusserat: - qua accepta, sacro-honore primum-potita-est alma Ceres. - Colloquium vero exorsa-est pulcre-cincta Metanira: - - Salve, mulier! haud enim te ex vilibus opinor parentibus - esse, sed nobilibus; quoniam tibi elucet in-oculis pudor - 215 et gratia, qualis jura-dantium regum. - Sed deorum munera, quamvis gravate, necessario - toleramus homines; nam jugum cervici incumbit. - Jam vero, quum venisti huc, _tibi_ aderunt, quæcunque mihi, - _bona._ - At filium mihi nutri hunc, quem sero-genitum et insperatum - 220 præbuerunt immortales; exoptatissimus autem mihi est. - Si hunc enutrires; et pubertatis metam contingeret, - facile aliqua te videns mulierum tenerarum - _tibi_ invideret: tanta tibi nutricia darem. - - Hanc vero rursus allocuta-est pulcre-coronata Ceres: - 225 et tu, mulier, multum salve! dii autem tibi bona largiantur! - filium vero tibi lubens suscipiam, sicut me jubes, _et_ - nutriam. Neque eum, spero, per-inscitiam nutricis - aut incantatio lædet, aut hypotamnum [_herba magica?_]. - Novi enim remedium multo efficacius hylotomo (_herba_); - 230 novi etiam ad-incantationem[TR4] nocentissimam bonum remedium. - - Sic locuta, fragranti[TR5] _eum_ excepit sinu, - manibusque immortalibus; et lætata-est animo mater. - Sic illa Celei prudentis illustrem filium, - Demophoontem, quem peperit pulcre-cincta Metanira, - 235 enutrivit in ædibus; at ille crevit deo similis, - nec sane panem edens, nec sugens. - - Ceres _eum_[TR6] - ungebat ambrosia, quasi dei progeniem - dulce afflans, et in sinu gestans: - 240 noctu vero occultabat ignis vi, tanquam torrem, - clam caris parentibus. Illis autem magno miraculo fuit, - quanto vigore exortus-sit, diis aspectu similis. - Atque eum factura-erat senii-expertem et immortalem, - nisi per-stultitiam pulcre-cincta Metanira, - 245 nocte observans, fragranti ex thalamo - inspexisset: ejulavit autem, et ambo sibi-percussit femora, - timens suo filio, et magno furore-turbata est mentem, - et lamentans dictis volantibus _eum_ allocuta-est: - - Fili Demophoon, hospita te igne multo - 250 occultat, mihi autem mœrorem et curas tristes efficit. - - Sic dixit ingemens; eamque audiit sancta dearum. - Illi autem irata pulcre-coronata Ceres, - filium carum, quem insperatum in ædibus pepererat, - manibus immortalibus a se deposuit in-terram, - 255 ereptum igni, animum incensa-iris sævissimis, - et simul allocuta-est pulcre-cinctam Metaniram: - - Inscii homines et dementes, neque boni - sortem venturi præsagientes, neque mali! - et tu enim ex-stultitia tua ingens damnum-cepisti. - 260 Testis enim sit deos obstringens, implacabile Stygis flumen! - immortalem tibi et senectæ-expertem per-omne ævum - filium carum factura-eram, et sempiternum largitura honorem: - jam vero non licet _ei_ mortem et sævas-Parcas effugere; - honor autem immortalis semper aderit, quod genibus - 265 nostris exceptus-est, et in ulnis dormivit. - At vero in-progressu-temporum huic, circumvolutis annis, - filii Eleusiniorum bellum et pugnam diram - semper invicem concitabunt per-omne ævum. - Sum autem Ceres honorata, quæ maximum - 270 immortalibus mortalibusque emolumentum et gaudium est. - Sed age, mihi templum magnum, et aram sub eo - condant omnis populus, sub urbe altoque muro, - super Callichorum, in prominente colle. - Orgia autem ipsa ego docebo, ut in-posterum, - 275 rite sacrificantes, meam mentem placetis. - - Sic locuta dea, staturamque et formam mutavit, - senectute dejecta, et circumcirca venustas spirabat, - odorque jucundus fragrantibus a peplis - spargebatur, et procul lux a corpore immortali - 280 effulgebat deæ, flavique capilli fluebant-per humeros, - et splendore implebatur solidum cubiculum, tanquam fulguris: - exiit autem ex ædibus. At illius subito genua soluta-sunt; - et per-longum voce-caruit tempus, neque filium - recordata-est sero-genitum de pavimento tollere. - 285 Hujus autem sorores vocem audierunt miserabilem, - et a bene-stratis lectis desiluerunt: _quarum_ hæc deinde - infantem manibus sublatum suo excepit sinu; - illa ignem accendit; illa autem properavit pedibus teneris, - matrem excitatura fragranti e thalamo. - 290 Congregatæ autem illum circùm lavarunt palpitantem, - amantissime-complectentes: sed ejus non delinitus-est animus; - deteriores enim jam eum habebant altrices ac nutrices. - - Illæ quidem per-totam-noctem venerandam deam placabant, - metu concussæ; at simul aurora illucescente - 295 late-potenti Celeo vere narrabant, - quæcunque jusserat dea, pulcre-coronata Ceres. - Ille vero ad concionem vocans immensum populum, - jussit comas-decoræ Cereri opimum templum - condere et aram, in prominente colle. - 300 Hi autem continuo paruerunt, et obedierunt dictis, - et exstruxere _templum,_ sicut jusserat: illud vero excrevit - divino fato. - Sed postquam absolverant, et destiterant a-labore, - iverunt suam quisque domum. At flava Ceres - ibi considens, cœlicolis seorsum[TR7] ab-omnibus, - 305 permansit, desiderio tabescens alte-cinctæ filiæ. - Gravissimum vero annum supra tellurem feracem - effecit hominibus et crudelissimum; neque ullum terra - semen emisit; abscondebat enim coronis-læta Ceres. - Multaque curva aratra frustra boves traxerunt in arvis, - 310 multumque hordeum albens irritum incidit terræ. - Et sane universum periisset genus voces-articulantium hominum - fame gravi, munerumque celebrato honore - ac victimarum privasset Olympias domos tenentes: - nisi Jupiter sensisset, et in-suo deliberasset animo. - 315 Irin vero primum aureis-alis delabi-jussit ad-vocandam - Cererem crine-decoram et egregia forma. - Dixit; at illa Jovis atris-nubibus-cincto Saturnio - paruit; et intervallum percurrit velociter pedibus. - Adiit autem urbem Eleusinis odoræ, - 320 invenitque in templo Cererem cæruleo-peplo-ornatam; - et eam vocans dictis volantibus allocuta-est: - - Ceres, vocat te pater Jupiter haud-irrita decernens, - ut-venias ad gentes deorum æternorum. - Quare ito, neu caducum sit, quod nuntio, verbum Jovis. - - 325 Sic dixit obsecrans; at hujus non inflectebatur animus. - Rursus deinceps deos felices Jupiter sempiternos - omnes ad-_eam_-legavit; et alius-alium subsequentes - vocabant, et multa dabant insignia dona, - honoresque, quoscunque vellet habere inter immortales deos: - 330 verum haud-quisquam flectere potuit mentem et sententiam - toto-animo irascentis; sed obstinate renuit verbis. - Negavit enim, unquam odorum Olympum - prius se-esse-conscensuram, _aut_ prius terræ fructum emissuram, - quam vidisset oculis suam formosam filiam. - - 335 Quæ postquam audierat grave-sonans late-cernens Jupiter, - in Erebum misit aurea-virga-ornatum Argicidam, - qui, Plutonem mollibus hortatus dictis, - castam Proserpinam ex tenebris caligantibus - in lucem reduceret ad divos; ut, eam mater - 340 oculis videns, poneret iram. - Mercurius autem non renuit, sed continuo subter profunda terræ - velox delapsus-est, relicta sede Olympi. - Et invenit illum regem ædibus intus, - sedentem in toro cum veneranda conjuge, - 345 multa reluctante ob-matris desiderium: sed illa ob intolerabilia - _ausa_ - rebus deorum felicium _grave_ intendebat consilium. - Prope vero accedens _eum_ allocutus-est fortis Argicida: - - Pluto, cærulee-crines, Manibus imperans, - Jupiter me pater jubet inclytam Proserpinam - 350 reducere ex-Erebo ad ipsos; ut, eam mater - oculis videns, iræ et ultionis sævæ - in-immortales finem-faciat: nam grave molitur facinus, - ut-perdat nationes imbecillas terrigenarum hominum, - semen sub terra abscondens, minuensque honores - 355 immortalium; horribilem vero exercet iram, neque diis - se-immiscet, sed seorsum odoro in templo - sedet, Eleusinis arduam-saxis urbem tenens. - - Sic dixit; subrisit autem rex inferorum Pluto - superciliis, neque neglexit Jovis regis mandatum. - 360 Confestimque hortatus-est prudentem Proserpinam: - - I, Proserpina, ad matrem cæruleo-peplo-ornatam, - mitem in pectore animum atque ingenium gerens; - neque mœreas graviter supra-modum præ-aliis. - Haud tibi inter immortales indignus ero maritus, - 365 frater-germanus patris Jovis: _sed_ huc quum-veneris, - domineris omnibus, quæcunque vivunt et moventur, - honoribusque fruaris inter immortales maximis. - Improborum vero pœna erit per-omne tempus, - si qui non victimis tuum animum placant, - 370 rite _sacra_ facientes, justa munera persolventes. - - Sic dixit; at lætata-est prudens Proserpina, - subitoque exsiluit gaudio. Verum ille ei - mali-punici granum dedit edendum dulce clanculum, - ad se tractæ, ne maneret dies omnes - 375 illic apud venerandam Cererem cæruleo-peplo-ornatam. - Equos autem ante currui aureo - subjunxit immortales multis-imperans Pluto. - Illa vero currum conscendit; juxtaque fortis Argicida, - habenas et flagellum capiens manibus suis, - 380 agitavit ex ædibus; illique haud segnes volabant. - Raptimque longa itinera emensi-sunt: neque mare, - neve unda fluminum, neve convalles herbosæ, - equorum immortalium, neve juga, tardaverunt impetum; - sed super illa profundam caliginem sciderunt euntes. - 385 Sistebat vero _currum_ agens, ubi morabatur pulcre-coronata - Ceres, - templum ante odorum. Sed illa ut vidit, - prosiluit, sicut Baccha montis per umbrosam silvam. - Proserpina vero ex-altera-parte.......... - matri suæ ob_viam_............... - 390 desiluit ut-curreret............... - illi autem.................... - .......................... - Nata, nihilne m................ - cibi? Loque................... - 395 sic enim rediens................ - et mecum una et _cum_ patre atris-nubibus-cincto Saturnio - habites, omnibus honorata immortalibus. - Quodsi vero gustasti, denuo profecta sub profunda terræ - deges temporum tertiam _ibi, partem,_ - 400 duas vero apud me et ceteros immortales. - Sed quando floribus terra bene-olentibus vernis - omnigenis viret, tunc ex tenebris caligantibus - rursum ascendes, ingens miraculum diis mortalibusque hominibus. - Et quonam te decepit dolo fortis Pluto? - - 405 Huic contra Proserpina formosa respondit: - equidem tibi, mater, dicam vera omnia. - Quum mihi venisset Mercurius, utilitatum-auctor, nuntius celer, - a patre Saturnio et ceteris cœlitibus, _dicens_ - ut-venirem ex Erebo, quo me oculis videns - 410 finem-faceres in-immortales iræ et ultionis sævæ, - subito ego exsilui gaudio. Ille vero clanculum - injecit mihi mali-punici granum, dulcem escam, - invitamque vi me coegit gustare. - Quomodo autem me raptam, Saturnii arcanum per consultum - 415 patris mei, abstulerit ferens sub profunda terræ, - dicam, et omnia edisseram, ut rogas. - Nos fere omnes per amœnum pratum, - Leucippe, Phænoque, et Electra, et Ianthe, - et Melite, Iacheque, Rhodiaque, Calliroeque, - 420 Melibosisque, Tycheque, et Oycroe rosea, - Chryseisque, Ianiraque, Acasteque, Admeteque, - et Rhodope, Plutoque, et venusta Calypso, - et Styx, Uraniaque, Galaxauraque amanda, - [Pallasque pugnam-excitans, et Diana sagittis-gaudens,] - 425 ludebamus, atque flores carpebamus manibus jucundos, - mistim crocumque mollem, et gladiolos, atque hyacinthum, - et roseos calyces, et lilia, mira visu, - et narcissum, quem produxit, tanquam crocum, lata tellus. - At ego carpebam-mihi gaudens: terra autem subter - 430 hiavit; et inde prosiluit rex fortis Pluto, - abstulitque _me_ sub terram in curru aureo, - multa detrectantem; clamavi autem intenta voce. - Hæc tibi, quanquam tristis, vera omnia narro. - - Sic tum totum diem concordia junctæ animos, - 435 plurimum sibi-vicissim mentem et animum hilarabant, - amantissime-se-complectentes; et a-doloribus requievit animus, - gaudiaque acceperunt invicem et dederunt. - Has autem prope accessit Hecate tenui-vitta-nitida, - multumque complexa-est puellam Cereris castam, - 440 quod sibi ministra et comes fuerat regina. - His vero nuntiam misit grave-sonans late-cernens Jupiter - Rheam crine-decoram, _quæ_ Cererem cæruleo-peplo ornatam - duceret ad gentes deorum; et pollicutus-est honores - se-daturum, quoscunque optaret inter immortales deos; - 445 annuitque ei puellam anni circumvolventis - tertiam partem _fore_ sub tenebris caligantibus, - duas vero apud matrem et ceteros immortales. - Sic dixit; nec recusavit dea Jovis mandata. - Sed repente delapsa Olympi jugis, - 450 in Rarium venit, fertile uber agri - ante, sed tunc minime fertile; verum tacite - jacebat omni-folio-orbum, et abscondebat hordeum albicans, - consilio Cereris pedis-venustæ; sed postea - erat statim longis floriturum aristis, - 455 vere crescente, soli autem pingues sulcos - horrere spicis, illaque in manipulos ligatum-iri. - Huc descendit primum ex æthere vasto; - et libenter se conspexerunt invicem, et lætatæ-sunt animo. - Illam vero sic allocuta-est Rhea tenui-vitta-nitida: - - 460 Veni, nata! vocat te grave-sonans late-cernens Jupiter, - ut-venias ad gentes deorum; et pollicitus-est honores - se-daturum, quoscunque optares inter immortales deos; - annuitque tibi puellam anni circumvolventis - tertiam partem _fore_ sub tenebris caligantibus, - 465 (_duas vero apud te et ceteros_) immortales. - (_Ita promisit futurum_) esse, suoque annuit capite. - Quare eas, nata mea, et pareas, neque nimis - immodice irascaris nubibus-atris-cincto Saturnio; - sed statim fructum augeas vitalem hominibus. - - 470 Sic dixit; neque recusavit pulcre-coronata Ceres; - statimque fructum produxit arvorum glebosorum. - Et omnis foliisque et floribus lata tellus - inhorruit: sed illa abiens jura-dantibus regibus - monstravit, Triptolemoque, et Diocli equûm-domitori, - 475 Eumolpoque forti, Celeoque duci populorum, - ministerium sacrorum, et instituit orgia omnibus, - [Triptolemoque, Polyxenoque, super hosque Diocli,] - sancta, quæ haud fas-est negligere, neque explorare, - neque evulgare; magna enim deorum reverentia reprimit vocem. - 480 Felix, qui illa vidit terrestrium hominum! - qui autem non-initiatus sacris neque particeps _est,_ nunquam - simili - sorte gaudet, mortuus quidem, sub caligine situ-horrida. - - Sed postquam omnia præceperat sancta dearum, - perrexerunt ire in-Olympum, deorum ad cœtum ceterorum. - 485 Ibi autem habitant apud Jovem fulmine-lætum - sanctæ atque venerandæ. Beatissimus, quem illæ - benigne amant terrestrium hominum! - nam statim huic mittunt semper-præsentem in magnas ædes - Plutum, qui hominibus divitias mortalibus largitur. - - 490 At tu, quæ Eleusinis odoræ civitatem tenes, - et Parum circumfluam, Antronemque saxosam, - alma, splendida-donis, tempestiva-adferens, Ceres regina, - ipsa, et filia, pulcerrima Proserpina, - propitia pro cantu vitam jucundam præbe! - 495 verum ego et tui et alius memor-ero cantici. - - [J. H. VOSS.] - - - [TR1] "hominum," -> "hominum." - [TR2] "formosissima;" -> "formosissima:" - [TR3] "sunt" -> "sunt." - [TR4] "ad-incantionem" -> "ad-incantationem" - [TR5] "frangranti" -> "fragranti" - [TR6] In the original text this line is aligned flush right, unclear - why. - [TR7] "seorum" -> "seorsum" (according to an 1853-edition) - - - - - V. IN VENEREM. - - 1 Venerandam, aurea-corona-insignem, pulcram Venerem, - canam; quæ totius Cypri arces sortita-est - in-mari-sitæ, ubi ipsam Zephyri vis humidum spirantis - tulit per undam valde-sonori maris, - 5 spuma in molli. Eam autem aureis-vittis-insignes Horæ - suscepere libenter, circùmque immortales vestes induerunt; - capitique immortali coronam fabrefactam imposuere - pulcram, auream; in perforatis autem auriculis - ornamentum orichalci, aurique pretiosi; - 10 collum vero circa molle, et pectora candida, - monilibus aureis _eam_ ornabant: quibus quidem ipsæ - Horæ ornatæ-sunt aureis-vittis-insignes, quum eunt - ad chorum amabilem deorum et ædes patris. - Verum postquam omnem circa corpus ornatum posuerant, - 15 duxerunt ad immortales; hi vero _eam_ salutabant conspicati, - manibusque datis-excipiebant, et cupierunt quisque - ut-esset _sibi_ ingenua uxor, et _ipse eam_ domum duceret, - speciem admirantes violis-coronatæ Cythereæ. - - Salve, volubilibus-oculis, mellea; da vero in certamine - 20 victoriam huic (_mihi_) auferendam, meumque orna cantum: - at ego et tui et alius meminero cantionis. - - - - - VI. IN BACCHUM. - - 1 De Baccho, Semeles glorioso filio, - memorabo, ut apparuit ad litus maris infructuosi, - promontorio super projecto, juveni viro similis, - primum-pubescenti; pulcræ autem circum-motabantur comæ, - 5 cyaneæ; palliumque circa robustos habebat humeros - purpureum. Cito vero viri bonis-transtris-instructa ex navi - prædones processere celeriter super nigrum pontum, - Tyrrheni; eos autem duxit mala sors: ii vero _eum_ conspicati, - innuerunt sibi-invicem, citoque exsiliere; statim autem prehensum - 10 imposuerunt in sua navi, gavisi corde: - filium enim eum putabant Jovis-alumnorum regum - esse, et vinculis volebant ligare gravibus. - Eum autem non tenebant vincula, vimina vero procul decidebant - a-manibus et pedibus; ipse autem subridens sedebat - 15 oculis cyaneis: gubernator vero ubi-animadvertit, - statim suos socios compellavit, dixitque: - - Miseri, quemnam hunc deum ligatis prehensum, - fortem? neque ferre potest eum navis bene-fabricata. - Aut enim Jupiter hic est, aut argenteum-arcum gestans Apollo, - 20 aut Neptunus: quoniam haud mortalibus hominibus - similis _est,_ sed iis, qui Olympias domos habent. - Sed agite, ipsum dimittamus in continentem nigram - statim; neu manus _ei_ injicite, ne-forte iratus - excitet gravesque ventos et turbinem multum. - - 25 Sic dixit; eum autem dux aspero objurgavit sermone: - Mire, secundum-ventum vide, simulque velum trahe navis, - cuncta armamenta ubi-ceperis: hic vero dein viris curæ-erit. - Spero, aut in-Ægyptum perveniet, aut ille in-Cyprum, - aut ad Hyperboreos, aut _etiam_ ulterius: ad extremum autem - 30 enarrabit aliquando suosque amicos et possessiones omnes, - suosque fratres: quandoquidem nobis _eum_ obtulit deus. - - Sic locutus, malumque et velum trahebat navis. - Inflavit autem ventus medium velum, circùmque inde armamenta - tenderunt: cito vero ipsis apparebant mirifica opera. - 35 Vinum quidem primum velocem per navem nigram - dulce-potu fluebat fragrans, excitabaturque odor - divinus; nautas vero stupor cepit omnes conspicatos. - Statim autem summum ad velum extensa-est - vitis, huc atque illuc: dependebantque multi - 40 racemi; circa malum vero nigra volvebatur hedera, - floribus virescens, pulcerque fructus in _ea_ exortus-erat: - omnes autem scalmi coronas habebant. Ii vero conspicati, - Mediden tum deinde gubernatorem jubebant - terræ appropinquare. Is tamen inter-eos leo factus-est intus, - navi - 45 terribilis in summa, valdeque rugiebat: in media vero - ursam fecit _Bacchus_ hirsuta-cervice, signa ostendens: - surrexit autem _ea_ furibunda; leo vero _stetit_ in tabulato - summo - horrendum torve tuens. Illi autem in puppim fugerunt, - circumque gubernatorem, prudentem animum habentem, - 50 steterunt inde perculsi: is autem repente adortus - ducem cepit: illi vero foras, malum fatum evitantes, - omnes simul saliere, postquam viderunt, in mare divinum, - delphinesque facti-sunt. Gubernatorem vero _is_ miseratus, - tenuit, et ipsum fecit plane-beatum; dixitque sermonem: - - 55 Confide, divine rector, meo grate animo: - sum autem ego Bacchus multisonus, quem peperit mater - Cadmea Semele, Jovis in amore congressa. - - Salve, nate Semeles pulcros-oculos-habentis; neque ullo-modo - licet, - tui quidem obliviscenti, suavem ornare cantum. - - - - - VII. IN MARTEM. - - 1 Mars præpotens, currum-gravans, aurea-galea-insignis, - magnanime, clypeate, urbium-concussor, ære-armate, - manu-fortis, indefesse, hasta-valens, munimen Olympi, - Victoriæ in-bello-felicis pater, adjutor Justitiæ, - 5 adversariis tyranne, justissimorum dux virorum, - fortitudinis sceptrifer, ignitum circulum volvens - ætheris inter septena-vadentia astra: ubi te equi - flammei tertio super orbe semper ferunt: - audi, mortalium auxiliator, dator audacis pubertatis, - 10 leniter demittens lumen desuper in vitam - nostram ac fortitudinem Martiam: utinam possem - depellere malum amarum a meo capite, - et animæ insidiosum retundere in-mente impetum, - animique porro robur acutum cohibere, qui me instiget - 15 ad-pugnam horridam ingrediendam. Sed tu audaciam - da, beate, pacisque ut-maneam in inviolatis legibus, - inimicorum elapsus tumultum, fataque violenta. - - - - - VIII. IN DIANAM. - - 1 Dianam celebra, Musa, sororem Jaculatoris, - virginem sagittis-gaudentem, educatam-simul-cum Apolline, - quæ equos potum-agens ex-juncoso Melete, - celeriter per Smyrnam totum-aureum currum agit - 5 ad Clarum vitiferam; ubi argenteum-arcum-gestans Apollo - sedet, manens jaculatricem Sagittis-gaudentem. - - Et tu quidem sic salve, deæque simul omnes, cantu; - at ego te primum _cano,_ et a te incipio canere; - a te vero ego exorsus transibo alium ad hymnum.[TR1] - - - [TR1] "hymmum" -> "hymnum" - - - - - IX. IN VENEREM. - - 1 In-Cypro-genitam Cytheream canam, quæ mortalibus - blanda dona dat; in amabili autem vultu - semper subridet, et amabilem affert florem. - - Salve, dea, Salamini bene-cultæ imperans, - 5 et toti Cypro; da vero amabilem cantum; - atque ego et tui et alius meminero cantionis. - - - - - X. IN MINERVAM. - - Palladem Minervam, patronam-urbium, incipio canere, - potentem; cui cum Marte curæ-sunt bellica opera, - et quæ-diruuntur urbes, clamorque bellaque: - et liberavit populum _in bellum_ euntemque redeuntemque. - - Salve, dea; da vero nobis fortunam, felicitatemque. - - - - - XI. IN JUNONEM. - - Junonem cano aureo-solio-insidentem, quam peperit Rhea, - immortalem reginam, supereminente specie præditam, - Jovis altisoni sororem, conjugemque, - illustrem, quam omnes beati per latum Olympum - venerantes honorant, pariter-cum Jove gaudente-fulminibus. - - - - - XII. IN CEREREM. - - Cererem pulcris-comis, venerabilem deam, incipio canere, - ipsam, et filiam, præpulcram Proserpinam. - - Salve, dea, et hanc serva urbem; præsis autem cantui. - - - - - XIII. IN MATREM DEORUM. - - 1 Matrem mihi omniumque deorum, omniumque hominum - celebra, Musa arguta, Jovis filia magni: - cui crotalorum tympanorumque sonus, simulque strepitus tibiarum - placuit, ac luporum clangor, torvorumque leonum, - 5 montesque sonori, et silvosi recessus. - - Et tu quidem sic salve deæque simul omnes, cantu. - - - - - XIV. IN HERCULEM LEONIS-ANIMO. - - 1 Herculem, Jovis filium, canam, quem longe præstantissimum - peperit terrestrium, Thebis in amœnis, - Alcmena, mixta cum-nubes-cogente Saturnio; - qui antea quidem per terram immensam ac mare - 5 errans, sub mandatis Eurysthei regis, - multa quidem ipse fecit violenta, multa autem sustinuit: - nunc vero tandem in pulcra sede nivosi Olympi - habitat oblectans-se, et habet pulcram-talis Heben. - - Salve, rex, Jovis fili; da vero virtutemque et felicitatem. - - - - - XV. IN ÆSCULAPIUM. - - Medicum morborum Æsculapium incipio canere, - filium Apollinis, quem peperit divina Coronis - Dotio in campo, filia Phlegyæ regis, - gaudium magnum hominibus, malorum delinitorem dolorum. - - Et tu quidem sic salve, rex; precor autem te cantu. - - - - - XVI. IN DIOSCUROS. - - Castorem et Pollucem cane, Musa arguta, - Tyndaridas, qui ex-Jove Olympio nati-sunt: - quos sub Taygeti verticibus peperit veneranda Leda, - clam subacta a-nubes-atras-cogente Saturnio. - - Salvete, Tyndaridæ, velocium ascensores equorum. - - - - - XVII. IN MERCURIUM. - - 1 Mercurium cano Cyllenium, Argicidam, - Cyllenen regentem, et Arcadiam pecorosam, - nuntium immortalium perutilem, quem peperit Maja, - Atlantis filia, Jovis in amore congressa, - 5 veneranda; beatorum autem deorum vitavit cœtum, - antrum habitans umbrosum; ubi Saturnius - cum-Nympha pulcris-comis miscebatur nocte intempesta, - quando dulcis somnus occupabat candidis-ulnis Junonem; - latebat vero immortalesque deos, mortalesque homines. - - 10 Et tu quidem sic salve, Jovis et Majæ fili: - a te autem ego exorsus transibo alium ad hymnum. - - Salve, Mercuri gratiarum-dator, internuntie, dator bonorum. - - - - - XVIII. IN PANA. - - 1 De Mercurii mihi caro filio dic, Musa, - capripede, bicorni, amante-strepitus, qui per valles - arborosas simul incedit choro-assuetis cum-Nymphis; - quæ quidem excelsæ petræ calcant cacumina - 5 Pana invocantes, pastoralem deum, splendidum-cæsarie, - squalidum, qui omnem collem nivosum sortitus-est, - et vertices montium, et saxosas semitas; - itatque huc atque illuc, per virgulta densa, - interdum quidem fluentis pellectus mollibus; - 10 interdum autem rursus petras inter præcipites ambulat, - summum verticem ovibus-speculandis-aptum conscendens. - Sæpe autem candidis-lapidibus-tectos percurrit montes longos; - sæpeque inter clivos agitavit, feras cædens, - acute cernens: aliquando autem verspertinus clanxit solus, - 15 a-ventione revertens, ab arundiniabus musam modulans - suavem: non hunc sane præcurrerit in cantibus - avis, quæ veris floriferi in foliis - lamentum effundens, emittit suavissimum cantum. - Cum ipso vero tunc Nymphæ montanæ, canoræ, - 20 ambulantes frequenter pedibus ad fontem nigris-aquis - canunt; verticem autem circumsonat montis echo - (deus vero huc et illuc chororum, modo in medium vadens, - micans pedibus obit; tegumentum autem ad terga cruentum - lyncis habet, suavibus oblectans-sibi animum cantibus), - 25 in molli prato; illic crocus et hyacinthus - odorus florens immiscetur indiscriminatim herbæ. - Celebrant autem deos beatos, et latum Olympum: - qualiter Mercurium perutilem, egregium præ-aliis - dicebant, ut ille omnibus diis velox nuntius est. - 30 Et sane is in Arcadiam fontibus-irriguam, matrem ovium, - pervenit, ubi ei lucus Cyllenii est: - illic is, etiamsi deus est, crispas-velleribus oves pascebat - virum apud mortalem. Floruit enim amor tener _eum_ aggressus - cum-Nympha pulcris-comis Dryopis in-amore ut-misceretur: - 35 ac perfecit concubitum juvenilem; peperit vero _ea_ in ædibus - Mercurio carum filium, statim monstrosum visu, - capripedem, bicornem, multo-strepitu-gaudentem, dulce-ridentem; - fugit autem exsiliens, reliquitque puerum nutrix: - metuit enim, ut vidit faciem inamabilem, barbatam. - 40 Hunc vero statim Mercurius perutilis in manus posuit - acceptum: gaudebatque animo supra-modum deus. - Celeriter autem ad immortalium sedes ivit, puero cooperto - pellibus in densis montani leporis; - apud Jovem vero consedit, et ceteros immortales, - 45 ostenditque puerum suum; omnes autem inde animo oblectati-sunt - immortales; præcipue vero Bacchius Dionysus: - Pana vero ipsum vocabant, quod animum omnibus oblectavit. - - Et tu quidem sic salve, rex; precor autem te cantu; - verum ego et tui et alius meminero cantionis. - - - - - XIX. IN VULCANUM. - - 1 Vulcanum sollertissimum cane, Musa arguta, - qui cum Minerva cæsiis-oculis præclara opera - homines docuit in terra; qui antea quidem - in-antris habitabant inter montes, tanquam feræ; - 5 nunc vero per Vulcanum artificem-inclytum opera docti, - facile ævum, integrum in annum, - quieti transigunt in suis ædibus. - - Sed propitius-esto, Vulcane; da autem virtutemque et - felictatem. - - - - - XX. IN APOLLINEM. - - Phœbe, te quidem et cygnus sub alis argute cantat, - ripæ insiliens, amnem propter vorticosum, - Peneum; te vero cantor, habens citharam argutam, - suaviloquus primumque et postremum semper canit. - - Et tu quidem sic salve, rex; placo autem te cantu. - - - - - XXI. IN NEPTUNUM. - - 1 De Neptuno, deo magno, incipio canere, - terræ motore et infructuosi maris, - pontico, qui Heliconem et latas habet Ægas. - Dupliciter tibi, Terræ-quassator, dii honorem divisere, - 5 equorumque domitor ut-sis, servatorque navium. - - Salve, Neptune terram-cingens, cæruleis-crinibus, - et beate, benignum cor habens, navigantibus auxiliare. - - - - - XXII. IN JOVEM. - - Jovem, deorum præstantissimum, canam, et maximum, - late-sonantem, potentem, perfectum; qui cum-Themide, - inclinate sedente, crebra colloquia facit. - - Propitius-esto, late-sonans Saturnie, augustissime, maxime. - - - - - XXIII. IN VESTAM. - - Vesta, quæ regis, Apollinis jaculantis, - Pytho in divina sacram domum tueris, - semper a-tuis cincinnis distillat humidum oleum. - Veni hanc in domum, propitium animum habens, - cum-Jove provido; gratiamque simul præbe cantui. - - - - - XXIV. IN MUSAS ET APOLLINEM. - - 1 A-Musis incipiam, Apollineque, Joveque. - Ex Musis enim, et longe-jaculante Apolline, - viri cantores sunt super terram et citharœdi; - ex Jove autem, reges: is vero felix, quemcunque Musæ - 5 diligunt; suavis ei ab ore fluit vox. - - Salvete, liberi Jovis, et meo honorem-date cantui; - atque ego vestrumque et alius meminero cantionis. - - - - - XXV. IN BACCHUM. - - 1 Hedera-coronatum Bacchum, altisonum, incipio canere, - Jovis ac Semeles inclytæ præclarum filium; - quem alebant pulcris-comis Nymphæ, a patre rege - susceptum sinubus, et sedulo nutriebant, - 5 Nysæ in vallibus: is autem crescebat patris voluntate - antro in fragranti, in-numero-habitus immortalium. - At postquam hunc deæ celebratissimum aluerant, - tunc itabat per silvosos recessus, - hedera et lauro coronatus; simulque sequebantur - 10 Nymphæ; ipse vero dux-erat: strepitusque tenebat immensam silvam. - - Et tu quidem sic salve, uvis-abundans o Bacche; - da autem nos gaudentes ad horas rursus ut-veniamus, - ex horis vero inde in multos annos. - - - - - XXVI. IN EUNDEM. - - *** - 1 alii enim in-Dracano te, alii vero in Icaro ventosa - dicunt, alii in Naxo, Jovis soboles, Insute _Jovis femori,_ - alii te ad Alpheum flumen vorticosum - utero-conceptum Semelen peperisse Jovi fulmine-gaudenti, - 5 alii vero in Thebis, rex, te dicunt natum-esse; - mentientes. Te vero genuit pater hominumque deûmque, - procul ab hominibus, latens candidis-ulnis Junonem. - Est vero aliqua Nysa, summus mons, florens silva, - longe a-Phœnice, prope Ægypti (_Nili_) fluenta, - 10 atque ei statuent simulacra multa in templis. - Ut vero hæc tria _sunt, sic_ tibi omnino tertio-quoque-anno usque - homines facient eximias hecatombas. - - Dixit, et cyaneis superciliis annuit Saturnius: - divinæ autem comæ concutiebantur regis - 15 de capite immortali; magnumque tremefecit Olympum. - - Sic fatus, annuit capite consiliorum-auctor Jupiter. - - Sis-propitius, Iraphiota, mulieribus-furorem incutiens; ac te - poetæ - celebramus incipientes finientesque; neque ullo-modo licet, - tui oblitum, suavis meminisse cantus. - - 20 Et tu quidem ita salve, Bacche Iraphiota, - cum matre Semele, quam vocant Thyonen. - - - - - XXVII. IN DIANAM. - - 1 Dianam cano aurea-sagitta-insignem, tumultuosam, - virginem venerandam, cervos-ferientem, sagittis-gaudentem, - germanam-sororem aureo-ense-insignis Apollinis: - quæ per montes umbrosos, et cacumina ventosa, - 5 venatione oblectans-se, totum-aureum arcum tendit, - emittens luctuosa tela; tremunt autem vertices - altorum montium; sonatque insuper umbrosa silva - graviter a clangore ferarum; horret vero terra, - pontusque piscosus; ea autem validum cor habens, - 10 circumquaque se-vertit, ferarum perdens genus. - Ac postquam oblectata-est ferarum-speculatrix Sagittis-gaudens, - exhilaravitque animum, laxato flexili arcu, - vadit in magnam domum fratris cari, - Phœbi Apollinis, Delphorum ad opulentum populum, - 15 Musarum et Gratiarum pulcrum chorum instauratura. - Ibi postquam-suspendit flexilem arcum et sagittas, - præcedit, venustum circa corpus ornatum habens, - exordiens choros: illæ autem divinam vocem emittentes - celebrant Latonam pulcram-talis, ut peperit liberos - 20 immortalium consilioque et operibus longe optimos. - - Salvete, liberi Jovis et Latonæ comis-pulcræ: - verum ego vestrumque et alius meminero cantionis. - - - - - XXVIII. IN MINERVAM. - - 1 Palladem Minervam, illustrem deam, incipio canere, - cæsiis-oculis, multi-consilii, immite cor habentem, - virginem venerandam, patronam-urbium, robustam, - Tritoniam; quam ipse (_solus_) genuit providus Jupiter - 5 augusto ex capite, bellica arma habentem, - aurea, splendentia; veneratio autem tenebat omnes videntes - immortales. Ea vero ante Jovem ægidem-tenentem - impetuose exsiliit ab immortali capite, - vibrans acutam hastam; magnus autem concutiebatur Olympus - 10 graviter sub impetu Cæsiæ: circum vero terra - horrendum resonuit: commotusque-est inde pontus, - undis purpureis conturbatus; constitit autem salum - repente; stitit vero Hyperionis præclarus filius - equos celeripedes longo tempore, donec puella - 15 demsit-sibi ab immortalibus humeris divina arma, - Pallas Minerva; gavisus-est autem providus Jupiter. - - Et tu quidem sic salve, Jovis nata ægidem-tenentis;[TR1] - verum ego et tui et alius meminero cantionis. - - - [TR1] "agidem-tenentis" -> "ægidem-tenentis" - - - - - XXIX. IN VESTAM ET MERCURIUM. - - 1 Vesta, quæ omnium in ædibus altis - immortaliumque deorum, et humi vadentium hominum - sedem sempiternam sortita-es, antiquum honorem, - pulcrum habens munus et honorem: non enim sine te - 5 convivia _sunt_ mortalibus, ubi non primæ postremæque - Vestæ incipiens libat _quisque_ dulce vinum. - Et tu mihi, Argicida, Jovis et Majæ fili, - nuntie beatorum, auream-virgam-gestans, dator bonorum: - habitatis domos pulcras, cara mentibus invicem - 10 propitius auxiliare, cum venerandaque caraque - Vesta. Ambo enim terrestrium hominum - scientes opera pulcra, menteque comites-estis et pubertate. - - Salve, Saturni filia, tuque et auream-virgam-gestans Mercurius: - verum ego vestrumque et alius meminero cantionis. - - - - - XXX. IN TERRAM MATREM OMNIUM. - - 1 Terram omnium-matrem canam, bene-fundatam, - antiquissimam, quæ alit super solo omnia, quæcumque sunt; - et quæcumque solum divinum permeant, et quæcumque pontum, - et quæcumque volant, hæc aluntur ex te _ortis_ divitiis. - 5 Ex te vero beati-filiis et-fructibus sunt _homines,_ - veneranda: penes te autem est dare vitam et auferre - mortalibus hominibus. Ille vero _est_ felix, quem tu animo - lubens honoraveris: ei copiosa omnia adsunt. - Onustum-est quidem ipsis arvum almum, ac per agros - 10 jumentis abundat; domus autem impletur bonis: - ipsi vero bonis-legibus per urbem pulcris-abundantem-mulieribus - regnant, felicitasque multa et divitiæ sequuntur; - filii vero lætitia recens-florente gloriantur, - virgunculæque choris festivis læto animo - 15 ludentes, persultant flores molles herbæ, _eorum_ - quos tu honoraveris, venerabilis dea, copiosa diva. - - Salve, deorum mater, uxor Cœli stelliferi; - lubensque pro cantu victum animo-gratum præbe: - verum ego et tui et alius meminero cantionis. - - - - - XXXI. IN SOLEM. - - 1 Solem celebrare rursus, Jovis nata, incipe, Musa, - Calliope, lucentem, quem Euryphaessa magnis-oculis - peperit Terræ filio et Cœli stellati. - Duxit enim Euryphaessam inclytam Hyperion, - 5 germanam-sororem, quæ ei peperit pulcros liberos, - Auroramque roseis-cubitis, et pulcris-comis Lunam, - Solemque indefessum, assimilem immortalibus diis; - qui lucet mortalibus, et immortalibus diis, - equis invectus: horrendum vero is tuetur oculis - 10 aurea e galea; clarique radii ab ipso - splendidum nitent; ad temporaque genæ - claræ a capite venustam tenent faciem - longe-lucentem; pulcerque circa corpus fulget vestitus, - textura-tenui, flatu ventorum: subtus autem masculi equi - 15 ubi ille quum-stiterit aureo-jugo currum et equos, - vespertinus mittat per cœlum in-Oceanum. - - Salve, rex, lubens autem victum animo-gratum præbe: - a te vero exorsus celebrabo articulate-loquentium genus virorum - semideorum, quorum opera dii mortalibus ostenderunt. - - - - - XXXII. IN LUNAM. - - 1 Lunam canere patulam-alis (_volantem_) aggredimini, Musæ, - suaviloquæ filiæ Saturnii Jovis, peritæ cantus; - ex qua splendor terram involvit a-cœlo-ostensus, - capite ab immortali; multusque decor suboritur - 5 splendoris fulgentis; nitetque tenebrosus aer - aurea a corona; radii autem in-aere-versantur, - quando ab Oceano, quum-laverit corpus pulcrum, - vestes induta longe-lucentes divina Luna, - ubi-junxit equos ardua-cervice, fulgidos, - 10 rapide ulterius agitavit pulcre-jubatos equos, - vespertina, in-medio-mense, quando plenus-est magnus globus, - splendidissimique radii tunc augescentis sunt - cœlitus; signum autem mortalibus et indicium est. - Cum-hac olim Saturnius mixtus-est amore et concubitu: - 15 hæc vero gravida-facta, Pandiam peperit filiam, - conspicuam formam habentem inter immortales deos. - - Salve, regina, dea candidis-ulnis, divina Luna, - benevola, pulcris-comis; a-te autem incipiens, laudes virorum - canam semideorum, quorum celebrant opera cantores, - 20 Musarum ministri, ab oribus amabilibus. - - - - - XXXIII. IN DIOSCUROS. - - 1 De Dioscuris volubilibus-oculis-præditæ dicite Musæ, - Tyndaridis, Ledæ pulcræ-talis præclaris filiis, - Castoreque equûm-domitore, et irreprehenso Polluce; - quos sub Taygeti vertice, montis magni, - 5 mixta in amore cum-nubes-cogente Saturnio - servatores peperit filios terrestrium hominum, - velociumque navium, quando sæviant procellæ - hiemales per pontum implacabilem; ii vero e navibus - supplicantes vocant Jovis pueros magni, - 10 agnis _mactatis_ albis, fastigia ubi-conscenderint - puppis; eam autem ventusque magnus et unda maris - fecere submersam: hi vero repente apparuerunt - fuscis alis per ætherem properantes, - statim autem gravium ventorum cessare-fecerunt procellas, - 15 fluctusque straverunt albi maris in pelago - nautis, signa bona laboris _navigandi_ ipsis; illi autem - conspicati - gavisi-sunt, cessaruntque ab-ærumnoso labore. - - Salvete, Tyndaridæ, velocium vectores equorum: - verum ego vestrûm et alius meminero cantionis. - - - - - - - EPIGRAMMATA. - - I. AD NEOTICHENSES. - - Reveremini hospitalium-munerum indigum et tecti, - qui urbem altam, Cymes pulcram puellam (_coloniam_), - habitatis, Sædenes radicem extremam alte-comantis, - divinam bibentes aquam sacri fluminis, - Hermi vorticosi, quem immortalis genuit Jupiter. - - - - - II. CYMEN REVERSURUS. - - Mox pedes me referant ad verecundorum urbem virorum: - horum etenim animus benignus _est_ et prudentia eximia. - - - - - III. IN MIDAM. - - 1 Ænea virgo sum, Midæque in sepulcro posita-sum. - Quoad et aqua fluet, et altæ arbores virescent, - solque oriens lucebit, splendidaque luna, - et fluvii labentur, æstuabitque mare: - 5 hoc-ipso in-loco manens, lacrimoso in tumulo, - narrabo prætereuntibus, Midas quod hic sepultus-est. - - - - - IV. AD CYMÆOS. - - 1 Cui me fato fecit pater Jupiter ut-inciderem, - infantem venerandæ in genubus matris _me_ nutriens! - quam olim munierunt consilio Jovis ægidem-tenentis - populi Phriconis, velocium vectores equorum, - 5 fortes, devorantis ignis _simili_ cernentes Marte, - Æoliam Smyrnam, mari-vicinam, ponto-concussam, - per quam pellucida labitur aqua sacri Meletis. - Inde profectæ filiæ Jovis, pulcræ puellæ - volebant celebrare sacram terram et civitatem virorum: - 10 at illi repudiabant divinam vocem, loquelam cantus, - _præ_ dementia. Horum quidem perpessus aliquis cogitet rursus, - quod ipsis opprobrio meam molitus-est malam-sortem. - Fortunam autem ego, quam mihi deus destinavit nascenti, - sustinebo, negata _mihi_ ferens forti animo; - 15 nec-vero omnino mea cara membra manere sacris in viis - Cymes cupiunt, magnus tamen me animus impellit - populum ad externum ire, debilis licet sim. - - - - - V. AD THESTORIDEN. - - Thestoride, mortalibus quum-multa-sint obscura, - nihil tamen obscurius est _ipsa_ mente mortalium. - - - - - VI. NEPTUNO. - - 1 Audi, Neptune validissime, terræ-concussor, - lato imperans ac divino Heliconi: - da auram secundam, et felicem reditum videre - nautis, qui navis deductores ac gubernatores sunt. - 5 Da vero _etiam_ ad radices præcipitis Mimantis - me venientem, verecundis hominibus et justis incidere: - virumque _eum_ ulciscar, qui meam mentem decipiens - læserit Jovem hospitalem, hospitalemque mensam. - - - - - VII. IN URBEM ERYTHRÆAM. - - Veneranda terra, munifica, largitrix suavium divitiarum, - ut tu aliis quidem hominibus profunda (_fertilis_) contigisti, - aliis autem sterilis et aspera, quibus _quidem_ irasceris. - - - - - VIII. AD NAUTAS. - - Nautæ marivagi, invisæ similes Noxæ, - timidis mergis male-æmulam vitam habentes, - reveremini hospitalis Jovis numen, alte-dominantis: - gravis enim _est_ ultio hospitalis Jovis quisquis _eum_ læserit. - - - - - IX. AD EOSDEM. - - Vos, o hospites, ventus corripuit adversus veniens: - sed etiam nunc _me_ recipite, et navigatio erit vobis. - - - - - X. IN PICEAM. - - Alia quædam te, picea, _arbor_ meliorem fructum fundit - Idæ in verticibus cum-multis vallibus, ventosæ. - Ibi ferrum Martis terrestribus hominibus - erit, quum primum eam Cebrenii viri tenebunt. - - - - - XI. AD GLAUCUM CAPRARIUM. - - Glauce, pecudum curator, dictum aliquod tibi in animo ponam: - primum canibus _memento_ victum ad aulæ januas - dare: sic enim satius _est._ Nam is (_canis_) et primus audit - hominem accedentem, et in septa bestiam intrantem. - - - - - XII. IN SACERDOTEM IN SAMO. - - Audi me precantem, juvenes-alens _Apollo,_ da autem mulierem - hanc juvenum renuere amores et lectum: - verum ea delectetur cum-canis senibus, - quorum vigor fractus-est, animus tamen appetit. - - - - - XIII. IN DOMUM TRIBULIUM. - - 1 Viri quidem decus _sunt_ liberi, urbis autem turres, - equi porro campi ornatus, et naves, maris: - divitiæ vero exornant domum: sed augusti _sunt_ reges, - quum-sedent in foro, decus civibus spectatu; - 5 lucente vero igne augustior _est_ domus aspectu. - [die hiberno, quando nives-fundit Saturnius.] - - - - - XIV. CAMINUS SIVE TESTA. - - 1 Si mihi dabitis mercedem, canam, o figuli: - huc-ades, age, Minerva, et tuere manu caminum: - pulcre autem incalescant pocula,[TR1] et omnia canistra, - torreanturque pulcre, et magno pretio potiantur, - 5 multa quidem in foro vendita, multa autem in-viis, - multumque lucrentur _ipsi:_ nobis vero _contingat,_ ut iis - cantemus. - At si ad impudentiam versi mendacia concinnetis, - tum vero convocabo fornaci vastatores, - Syntriba pariter Smaragumque, et Asbetum, et Sabacten, - 10 Omodamumque, qui huic arti mala plurima afferat. - Vasta igni porticum et domos; unaque caminus - totus conteratur, testis multum plorantibus. - Ut malæ equinæ crepant, _sic_ crepet caminus, - omnis intra se testas comminuens. - 15 Huc-ades et Solis filia, venenis-dives Circe, - dira venena sparge, ac perde ipsosque et opera _eorum._ - Huc et _tu,_ Chiron, ducito multos Centauros, - quique Herculis manus effugerunt, quique perierunt: - male tundant hæc opera, concidatque caminus, - 20 ipsi autem plorantes videant facta mala: - _ego_ vero lætabor conspiciens ipsorum infelicem artem. - Qui autem se-inclinaverit _in fornacem inspecturus,_ igne hujus - tota facies - aduratur, ut omnes discant recta facere. - - - - - XV. IRESIONE. - - 1 Domum adivimus viri opulenti, - qui multum potest, multumque superbit dives usque. - Ipsæ patescite, fores: divitæ enim intrabunt - multæ, cumque divitiis etiam lætitia florens, - 5 et pax bona: omnia autem vasa plena fiant, - ac turgida semper in mactram irrepat maza. - [Nunc quidem hordeacam pulcram sesamussam....] - Filii autem uxor carpento vehetur vobis, - mulique portabunt _eam_ veloces ad hanc domum; - 10 ipsa vero telam texat electro insistens. - Redibo tibi, redibo quotannis, ut hirundo. - Sto in vestibulo, nuda pedibus: verum affer cito. - .................... - Quod si quid dederis, _bene est;_ sin minus, non stabimus: - non enim cohabitatum huc venimus. - - - - - XVI. PISCATORIBUS. - - HOMERUS. - - Viri ex Arcadia piscatores, num habemus aliquid? - - PISCATORES. - - Quæcunque cepimus, relinquimus; quæ non cepimus, auferimus. - - HOMERUS. - - Talium enim parentum e sanguine prognati-estis, - nec agris-divitum, nec pecorum greges pascentium. - - - - - IN HOMERI SEPULCRUM. - - Hic sacrum caput terra abscondit, - virorum heroum cantorem, divinum Homerum. - - - - - EX MARGITE. - - Multa sciebat opera, sed male sciebat omnia. - - Plato, _Alcib._ II, p. 147, B. - - Hunc neque fossorem dii fecerant, neque aratorem; - neque in-alia ulla-re institutum; sed omni carebat arte. - - Clem. Al. _Strom._ I, p. 281. - - Musarum famulus et longe-jaculantis Apollinis. - - _Schol._ Aristoph. Pac. 914. - - - [TR1] "popula" -> "pocula" (according to an 1853-edition) - - - - - FINIS. - - - - - -End of Project Gutenberg's Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae, by Homer - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HOMERI CARMINA ET CYCLI *** - -***** This file should be named 52691-0.txt or 52691-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/2/6/9/52691/ - -Produced by Carolus Raeticus - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |