diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 4 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/50675-8.txt | 3149 | ||||
| -rw-r--r-- | old/50675-8.zip | bin | 66528 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h.zip | bin | 161839 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/50675-h.htm | 4104 | ||||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/images/book.png | bin | 364 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/images/card.png | bin | 249 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/images/external.png | bin | 172 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/images/new-cover-tn.jpg | bin | 9609 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/images/new-cover.jpg | bin | 46242 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/50675-h/images/titlepage.png | bin | 28790 -> 0 bytes |
13 files changed, 17 insertions, 7253 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..25daa39 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #50675 (https://www.gutenberg.org/ebooks/50675) diff --git a/old/50675-8.txt b/old/50675-8.txt deleted file mode 100644 index 75476d8..0000000 --- a/old/50675-8.txt +++ /dev/null @@ -1,3149 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Geschiedenis van een Neger, by Anonymous - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - - - -Title: Geschiedenis van een Neger - Zyn Reize met de Heer N.... van Surinamen naar Holland.... enz. - -Author: Anonymous - -Release Date: December 12, 2015 [EBook #50675] - -Language: Dutch - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GESCHIEDENIS VAN EEN NEGER *** - - - - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This book was produced from scanned images of -public domain material from the Google Books project.) - - - - - - - - - GESCHIEDENIS - van een - NEGER, - - - Zyn Reize met de Heer N.... - van SURINAMEN - naar HOLLAND: - - - Haare Aanlanding, (door oorzaak van een - zware Storm) aan een onbekend Eiland, - Beschryving van de Gouverneur van - het zelve, de Heer LE SAGE; - - Zyne aankomst op het Eiland, zyne vlugt - uit Vrankryk om de Religie, naaukeurig - verhaal van de Godsdienst, manier - van leven, van de Inwoonders van - het Eiland, overgang van de Neger - tot de Gereformeerde Religie, - zyn vertrek naar Holland - met de Heer N.... - - Ontmoetinge van de Neger te Amsterdam, - zyn Huwelyk met de Dochter van de - Heer N...., enz. - - op een Zedekundige wyze geschreven. - - - - Te UTRECHT, - - By S. DE WAAL, Boekverkoper - op het Oudkerkhof. - - - - - - - - - - Aan den - LEZER, - - - Dit werkje zal voor een Roman van veele worden aangezien, maar - een ieder, met een aandagtig oog het zelve inziende, zal van het - tegendeel worden overtuigd, en van de mogelijkheid der gevallen - overreed zynde, kan het tot nut van de Lezeren dienen. Dit zoo - zynde heeft den Autheur zyn Oogmerk bereikt. - - Vaart wel. - - - - - - - - - - GESCHIEDENIS - van een - NEGER. - - -Op een der Plantagien te Surinamen gelege, aan de Rivier woonde een -Heer die 'er veel Slaven op had. Onder dezelven was een jong Slaafje, -die naauwelyks den ouderdom, van twaalf jaren bereiken kon. Hy had -hem eerst gekogt, zynde hy van de Slave Kust met meer anderen van -zyn natie gekomen. - -Deeze jonge Slaaf schoon zwart van Lichaam zynde, was echter wit en -blank van Ziel. Zyn noodlot dat hem onder een verachtelyke Natie had -doen gebooren worden, had die schade vergoed, met hem hoedanigheden -te geven, die buiten gemeen waren. Benevens een juist oordeel, had -zy hem een schrander en doordringend verstand, en een zeer sterke -geheugenis gegeven, daar by een edelmoedige neiging tot de Deugd, -en tot het zedelyke, dat het wel rykelyk, tegen de zwartheid van zyn -Lichaam, en de verachtelykheid zyner geboorte kon opweegen. Hy kon -echter onder de Negers voor schoon gerekend worden; want behalven -dat zyn Lichaam wel gevormt was, had hy iets in zyn weezen, dat zoo -deftig en innemende was, dat het de genegenheid won, van een ieder -waar hy mede omging. - -Zyn Heer, die de Heer N.... geheeten was, was een Man, die eerlyke -gevoelens bezadt, en die door de wederwaardigheden die hy in zyn jeugd -gehad hadde wys was geworden. Hy was een Fransman van geboorte, en van -de Protestantse Godsdienst; 't welk de reden was geweest, dat hy zyn -Vaderland al vroegtydig had moeten verlaten, en een ander opzoeken, -waar hy met meer rust en vryheid dezelve mogt oeffenen. Hy was dan na -Holland gegaan, maar daar zyn bestaan niet kunnende vinden, vervolgens -na Surinamen vertrokken; alwaar hy zig in dienst op een Plantagie -begeven en zig zoo wel gedragen en het geluk hem zoo wel gediend had, -dat hy op 't laatst zelfs Heer van twee geworden was. Hy was gehuuwt -en had daar door verscheide Kinderen verwekt, dewelke alle op een na -gestorven waren, het welk een Dochter was. Maar wy zullen hier na nog -wat breedvoeriger van zyn gevallen spreeken als het te pas zal komen. - -De Heer N.... dan ons Negertje gekogt hebbende bespeurde welhaast -die goede hoedanigheden in hem, die hy bezat, en hy begon daar door -een genegenheid voor hem te krygen en eene agting, verre boven zyne -mede-slaven. Hy verschoonde hem derhalven; van moeyelyke en veragtelyke -arbeid te doen, en nam hem om hem in zyn huis ten dienst te staan; -waar in hy zig van tyd tot tyd zoo wel kweed, dat hy zig hoe langer -hoe meer in zyn genegentheid inwikkelde, en waar door hy zig een weg -baande om zyn vertrouwen geheel te winnen. - -Hy onderwylen ouder wordende begon zyn schone hoedanigheden zig hoe -langer hoe meerder te vertonen, en, hy daar door zig des temeer in -de gunst van zyn Heer in te wikkelen, tot zoo ver zelfs dat zyn Heer -hem Neger-Officier maakte, en leezen en schrijven liet leeren, 't welk -een groote afgunst onder zyn Medeslaven veroorzaakte. Hy beloofde hem -verders als hy noch eenige tyd gedient had dewyl hy voornemens was zig -binnen korten tyd weder na Holland te begeeven, om aldaar zyn overige -dagen in rust te verslyten, mede te nemen, en als dan vry te maken. - -Het duurde ook niet lang, of de Heer N.... zyn goed 't geen hy in -Suriname bezat aan anderen overgedaan hebbende, begaf zig met zyn -Vrouw en Dochter en onze Neger op een Schip, 't welk zeilrede lag om -naa Holland te stevenen. - -Zy hadden in het eerst heel goed weder; maar na dat zy omtrent acht -dagen in Zee geweest waren, wierden zy van een zeer zware storm -beloopen, verzeld met Donder en Blixem, dat het niet anders was of -Hemel en Aarde zou vergaan. Een ieder was als doen in de grootste -verslagendheid des Werelds; maar het geen het deerniswaardigste was -om te zien, was dat Mevrouw en Mejuffrouw N.... zig alle beide om den -hals van de Heer N.... wierpen; doende niet anders als schryen en -roepen: Ach myn waarde Man! Ach myn waarde Vader! Wy zullen u niet -verlaten, daar gy blyft, blyven wy ook, en wy zullen zoo doende te -zamen sterven. De Heer N.... zogt haar zoo veel te vertroosten en -moed te geven als maar in zyn vermoogen was, schoon hy zelve wel -diende vertroost te worden, met te zeggen myn waarde Vrouw en Kind, -steld u zelven doch een weinig gerust; het zal hoop ik zoo ver niet -koomen, en betrouwt op des Hemels hulp, die ons gemakkelyk redden kan. - -Het verwonderlykste dat te zien was, was in onze Neger, hoe -standvastig en onverschrokken van moed hy zig betoonde, en met -wat voor een zorgvuldigheid hy voor zyn Heer en deszelfs Familie -ingenomen was. Ach Mevrouw en Juffrouw zeide hy, maakt u zelven -doch niet al te zeer beangst, en bedroeft doch myn goede Heer met u -klagten zoo niet! Gy zyt al te zamen te goede Lieden, dat ge zoo zoud -verlooren raken, de Groote Geest en Heer van het leven zal wel zorg -dragen voor uwe behoudenis en niet toelaten dat gy een ongeluk krygt; -schept derhalven moed, en her zal mogelyk wel schielyk veranderen. Dit -zeggende, en met een in de grootste zorgvuldigheid zynde om Mevrouw -en Mejuffrouw N..... op te passen, was een en dezelve zaak, dan was -hy eens by haar, dan liep hy weder by het boodsvolk om te vernemen, -of het gevaar ook groot was, en om eenige goede tyding te verneemen, -om het haar lieden bekend te maken. - -Het scheen als of den Hemel ook haarlieder klachten verhoorden; -want na de storm tweemaal vierentwintig uuren doorgestaan te hebben, -begon dezelve allenxkens te bedaren en de Zee die zeer onstuymig -geweest was, zig een weinig tot rust te begeeven. De vreugd wierd -weder in haar lieder hard gebooren, terwyl zy het ontredderde Schip -zoo goed als zy konden herstelde: Maar dewyl het zeer gehavend was -wierd 'er beslooten het eerste Land dat zy ontdekte aan te doen, -om een goede Reede of Haven te zien te krygen, en het dan weder in -staat te brengen om haar reize te bevorderen. - -Het duurde ook niet lang of zy ontdekte een Kust die haar lieden -onbekend scheen, vermits zy de hoogte genomen hebbende aldaar geen -Land verwagtende waaren. Zy naderde dezelve van langzamerhand, -om dat zy bevreest waren voor Klippen en ondieptens, en toen zy -zoo naby gekoomen waaren, dat zy het Land onderscheidentlyk kosten -zien, ontdekte zy een inham; alwaar zy na toe stevende. Doen zy daar -ingekomen waren, bevonden zy dezelve zeer goed om te ankeren en tot -een veilige Haven voor het Schip te verstrekken; waarom zy dan ook -het anker uitwierpen, en vervolgens de Boot in 't water bragten, -om daar mede na land te varen. - -De Heer N..... met zyn Vrouw Dogter en de Neger waren de eersten die -zig na Land begaven: maar wat waren zy verwondert een Land 't welk -na haar gedagten woest en onbebouwt moest wezen, zoo wel bebouwt -en vrugtbaar in allerlei soorten van voortbrengsels te zien. Hier -had men aangename Weiden, daar vrugtbare Koornakkers, gints wederom -Wynbergen, aangename Boomgaarden en Tuinen, die allerhande soorten -van Moeskruiden en Ooft te voorschyn bragten. - -Noch een weinig voortgewandeld hebbende, ontdekte zy van verre een -soort van een Vlek, het geen met zeer lage Huisjes bebouwt was. Zy -gingen daar vervolgens na toe en ontmoete even buiten het zelve -eenige Lieden, die bezig waren het Land te bebouwen. Zy waren bekleed -met Beestevellen en hadden Mutzen op en Schoenen aan ook van dezelve -gemaakt. Zy schrikten doen zy onze Reizigers het eerst gewaar wierden, -en deeze een weinig op haar hoede wezende, naderde langzaam om te -vernemen, of zy ook iets quaads in de zin hadden. Toen zy dit vernamen, -wenkte zy met de handen, om ze te doen naderen: maar hoe wierden onze -Reizigers verrukt als zy by haar gekomen waren haar in het Fransch -aan te horen spreeken en tegen haar te zeggen, dat ze in het geheel -geen vrees behoefde te hebben; vermits zy by Lieden gekoomen waren, -die haar als zy het nodig hadden, zoo veel als in haar vermogen was -alles goeds zouden doen. De Heer N..... vroeg haar vervolgens in het -Fransch wat voor Luyden dat zy waren; daar zy op antwoorden dat zy van -Franse afkomst waren, en dat zoo hy nieuwsgierig was, om haar verdere -omstandigheden en gevallen te weten, zy hem met die geen die hy by -hem had, by het hoofd van haar volk zoude brengen, die haar verder -onderrigting daar van zoude geven. De Heer N..... verzogt haar dit te -willen doen, en zy bragte hem met zyn Vrouw, Dogter, Neger, en anderen -die met hem mede gegaan waren, in het Vlek. Daar in gekomen zynde, -ontmoete haar nog meer diergelyke gekleede Menschen, waar onder ook -eenige Vrouwen en Kinderen waren, die alle zeer verwondert waren, -aldaar onze Reizigers te ontmoeten, en dezelve agter na volgden, -tot zy by een zeker Huisje gekomen waren. - -Als zy daar gekomen waren, gingen twee van die Luyden die onze -Reizigers het eerst ontmoet hadden binnen; en aldaar een weinig -vertoeft hebbende, kwamen zy weder te voorschyn met een oude -eerwaardige Gryzaard, ook op die zelve wyze als de overige van zyn -volk gekleed, uitgezonden dat zyn Muts wat hooger en met een rand die -wat breeder was, versiert was; Zyn Kleed was ook eenigzins langer als -dat van de anderen en hing hem Mantelsgewys tot op de voeten neder. Hy -had een lange gryzen baard, in zyn gelaat vertoonde zig iets deftigs -en schoon hy al van hoge jaren scheen te zyn, had hy egter nog zoo -veel vuur en levendigheid in zyn oogen, dat het scheen als of het -niets vermindert was. - -Deeze eerwaardige Gryzaard dan tot onze Reizigers genadert zynde, -ontfing dezelve met een zoo vriendelyke openhartigheid, dat hy ten -eerste het goed gevoele en vertrouwe van de Heer N..... en die by hem -waren won. Den Hemel zy gedankt zeide hy, dat ik het geluk hebben, -van voor myn dood nog eens Luiden te zien, afkomstig uit een Land, -daar ik en de geenen die met my hier woonagtig zyn haar Voorouders ook -uitgesprooten zyn; want na ik merken kan zyt gylieden Europianen. Dit -is zoo zeide de Heer N.... zyn wy niet alle ten minsten de meeste -van ons zyn daar gebooren, of van ouders voortgekomen die daar -gebooren zyn. Wy komen van Surinamen, om na Holland te stevenen; -maar het ongeluk heeft gewild, dat wy een zwaare storm gehad hebben, -die ons by na heeft doen vergaan, en ons Schip zeer geteitstert heeft, -dat wy genoodzaakt zyn geweest het eerste land dat wy ontmoete aan -te doen, om het zelve zoo veel als in ons vermogen is te herstellen -en onze reis dus te vervolgen. Wy verzoeken u dierhalven dat gy ons -vergund hier eenige tyd te mogen ophouden; tot dat wy dit volbragt -hebben, en ons met eenige benoodigtheden te voorzien, dewyl wy het -dankbaarlyk erkennen zullen. Maar dewyl dat ik u in het korte ons -wedervaren verhaald heb; zoo doed ons de vriendschap ons de uwe te -doen weten; vermits ik zeer nieuwsgierig daar na ben, en wat voor -een land het is dat gy bewoond. Zeer gaarn antwoorde de Greisaard; -maar dewyl ik zie dat gylieden eenigzins vermoeit zeid, zoo laat -ons in huis gaan, ververst u daar een weinig met het geen ik heb, -en dus kunnen wy het met meer gemak doen. Ik zal onderwylen eenige -van myn lieden na het overige van uw volk zenden, om dezelve te doen -verwittigen dat gylieden hier zeid, en dat wy u en haar met al de -bystand die in ons vermogen is zullen tragten te helpen. - -Zy gingen daarop te zamen in huis, alwaar hy haar in een soort van -een zaaltje gebragt hebbende, en haar aan een langwerpige tafel had -doen nederzitten, allerhande verversingen van spys en drank liet -voorzetten. Onze Neger was 'er zelfs niet van uitgezondert, die mede -aan dezelve Tafel met zyn Heer gezeten was. Zyn Heer merkte hem zoo -zeer niet aan als zyn dienaar, als wel als zyn vriend vermits hy zig -zoo zeer in desselfs gunst gedrongen had. Wat de greisaart aanging hy -had zig aan het midden van de tafel geplaats, om des te beter als hy -zyn verhaal deed gehoort te kunnen worden; hy onderhield vervolgens -gedurende de verversing zyn gasten met vriendelyke gesprekken, en na -dat zy zig wel verfrist hadden begon hy zyn verhaal aldus. - - - -De gevallen van de Heer le Sage. - -Ik ben van franse afkomst; myn Ouders waren van de Gereformeerde -Religie, en van die gene die men in Frankryk Hugenoten noemde. Zy -waren genoodzaakt haar Vaderland te verlaten om een ander Land op -te zoeken daar zy met meer vryheid en rust haar Godsdienst konden -oeffenen. Zy besloten dan met meer andere van hare Geloofsgenoten -zig na de Westindien te begeven, en zig aldaar in een Colonie die -als doen opgerigt wierd ter neer te zetten. Na dat zy het geen zy -hadden kunnen verkopen verkogt, en het geen tot de reis noodzakelyk -was gekogt hadden, en zig alzoo in staat gesteld haar reis te kunnen -vervorderen, gingen zy met verscheide andere lieden gelyk gezegt is, -zoo Mannen, Vrouwen als Kinderen scheep. - -Zy hadden in den beginne goede Wind en Weder; maar na drie weken -zylens begon de Wind zoo geweldig op te steeken, en hand over -hand toe te nemen, dat de Matrozen nauwelyks de tyd hadden van de -zylen in te nemen uit vrees dat dezelve anders aan flarden zouden -waijen. Zy lieten het vervolgens voor de Wind met een zeil loopen, -om het slingeren van het Schip eenigzins te beletten; maar het zelve -bleef niet lang in zyn geheel; want het woey heel schielyk aan flarden, -en zy moesten dus op Godsgenade blyven dryven. - -Zy wierden ook geweldig door een sterke stroom die uit het Noorden -kwam voortgedreven, en na dat zy dus zes dagen tussen leven en dood -geworsteld hadden, wierden zy door een zoodanige dikke mist omringt, -dat zy kwalyk een Schips lengte van haar af konden zien. Toen wierden -Zy nog meer bevreest, om ergens tegens klippen of op zantbanken te -stooten, waar door zy in gevaar waren van schipbreuk te leiden. Het -duurde ook niet lang, want na omtrent een half etmaal door die mist -gedreven te hebben; wierden zy zoodanig op een santplaat gedreven, -zonder dat zy 'er tegen hadden kunnen verzien, dat het Schip zoo vast -bleef zitten als of het was geklonken geweest. Dit veroorzaakte ten -eerste een groote onsteltenis, al het volk dat binnen in het Schip was, -kwam ten eerste boven lopen, om des noods zynde zig beter te kunnen -redden, en dewyl het in den nagt was dat dit voorviel, hadden zy nog -minder gelegendheid om van zig af te zien waar zy waaren. - -Zy waren dus in de grootste ongerustheid des Werelds, terwyl zy -alle oogenblikken verwagte dat het Schip door de zware golven der -Zee aan stukken geslagen zoude worden, maar het hield nog stand -tegens der zelven verwoede aanvallen, terwyl het hoe langer hoe -dieper in het zand zig inwikkelde, zoo dat zy wel kosten merken, -dat 'er voor haarlieden geen kans was om het Schip te behouden. De -dag op dien schrikkelyke nagt kwam midderwyl aan, en dewyl de zwaare -mist en nevel met deszelfs komst ook een weinig verdweinde, konden zy -bescheidentlyk zien, dat zy op een zandplaat geraakt waren, die niet -ver en omtrent een schoot weegs van de kust van een zeker land gelegen -was. Zy beslooten dan eenparig om zig met de bood daar op te redden, -'t welk zy ten eersten ter uitvoer bragten. De bood dan uitgezet zynde, -was myn Vader en zyn Vrouw mede een van de eerste die daar in gingen: -maar het was niet zonder levensgevaar, vermits de baren geweldig op -deeze bank slaande, zy alle ogenblikken verwagtende waaren van om -te slaan. Zy kwamen evenwel behouden aan land, terwyl de anderen ook -met alle spoed gered wierden. - -Zy zouden evenwel al haar goed en wat 'er op het Schip was hebben -moeten verliezen, indien de Wind niet een klaps was gaan leggen, en -zy dus bekwamelyk het zelve van tyd tot tyd daar uit hadden kunnen -ligten. Zy ontlade dan het Schip en bragten alles aan de Wal, vermits -zy wel zagen geen kans te hebben om het ooit weder vlot te krygen, -dewyl het zoo diep in het zand gewoeld was. - -Ondertusschen hadden zy zoo veel als in haar vermoogen was goede wagt -gehouden, uit vreeze dat 'er zomtyds inwoonderen in het land mogten -weezen en zig dus voor derzelver overrompeling te dekken, dewyl zy -tot nog toe geen tyd of gelegendheid gehad hadden om het zelve op -te speuren: maar de handen een weinig ruymer gekreegen hebbende, -ging 'er eenige uit om te vernemen op wat oord van de Waareld dat zy -waren. Dezelve versagen zig van schietgeweer, om zig des noods zynde -daar mede te verweren, als zy van eenige wilde Volkeren of Beesten -mogten aangevallen worden; en dus voorzien zynde trokken landwaarts -in; maar vonden nergens menschen waar zy kwamen, en gaven daar wel -in haast de tyding van. Dit het volk stouter gemaakt hebbende om het -land te ontdekken, begaven zy zig om het verder te doorkruysen. Zy -bevonden eindelyk dat het maar een Eiland was, van by na twintig -uuren gaans in den omtrek, dat het vervolgens zeer vrugtbaar was, -en met eenig gedierte (dog geen schadelyke) en gevogelte verzien was. - -Zy kwamen daar op de anderen dit bekend maken, die van twee kwaden het -beste willende kiezen, besloten ergens een vrugtbare valey te zoeken, -die niet ver van de Zee was om zig daar ter neder te slaan, tot 'er -tyd toe dat 'er eenig Schip voorby mogt varen, of wel het Eiland aan -mogt doen; op dat zy dus nog t'eeniger tyd mogten gered worden. Met -deeze hoop nog bezield zynde, verkozen zy deeze zelve valey die wy -nu tegenswoordig nog bewoonen, zy sloopten vervolgens het Schip, -en van het houtwerk dat zy daar van kregen, maakte zy zoo veel als -een loots of schuur, waarin zy zich voor de ongemakken van lucht en -weder konde dekken. Hier behielpen zy zich zoo goed en zoo kwaad als -zy konden, en bergde haar mondbehoeftens en goederen die zy uyt het -Schip gelost hadden daar in. - -Zy zagen ondertusschen van tyd tot tyd uit of zy geen Schepen vernamen; -maar dit een geruymen tyd geduurd hebbende, en gewaar wordende dat -zy vergeefse moeyte deden, terwijl zy in al dien tyd niets vernomen -hadden, zoo begonden zy eerst regt te overwegen wat in deeze staat -te doen. Myn Vader die wel het meest by haarlieden in aanmerking was, -wierd daar over raad gevraagd: Myn vrienden zeide hy, hier is goeden -raad duur, wy moeten van de nood een deugd maken, het zoude kunnen -zyn dat wy hier al ons leven blijven moesten; want dit kan wel een -Eilandje zyn dat in geen aanmerking by de Zeevarende is, of dat -het nog geheel onbekend is, en dus niet word aangedaan. Wy hebben -ten minsten wynig hoop van redding, en daarom is het beste, dat wy -hier zoo goed en kwaad als wy kunnen, ons zoeken te behelpen, onze -levenswys zoo te regelen dat wy het nodige voor ons onderhoud kunnen -vinden, en vervolgens een goede order onder ons zoeken te bewaren, -om het met rust te kunnen genieten. Daar moet dan voor eerst by ons -een hooft en opziender gesteld worden, die over de andere een zeker -gezag heeft, om de verschillen die 'er mogten ontstaan te beslissen, -en die met medekennis van de anderen de schikkingen beraamd, die hy -dunkt gevoeglyk te weezen tot onzer aller welzyn; 't overige zal dan -van zelfs wel volgen. - -Zy waren hier mede zeer wel te vreeden, en na dat 'er eenig gemurmel -onder de gemeente gereezen was, verkozen zy eenparig myn Vader als -hoofd en opzigter over deeze nieuwe Volkplanting. Myn Heer zeide zy, -wy zyn van uwe deugd overtuygd, wy kunnen niemand gevoeglijker neemen, -om deeze waardigheid te bekleeden als gy; wy beroepen u eenparig -en verzoeken dat gy het aan geliefd te nemen. Myn Vader wilde uit -zedigheid zig daar van ontslaan; maar hoe meer hy het wygerde aan -te neemen, hoe meer zy hem daar toe aandrongen. Eindelyk was hy wel -genoodzaakt om het aan te neemen, zeggende dat dewyl zy zulke goede -gedagten voor hem hadden opgevat en hem genoegzaam tegens zyn wil en -dank genoodzaakt om het aan te nemen, hy haar derhalve voor eerst -bedankte, haar vervolgens vermaande om hem in alles wat redelyk en -met de Volkplanting best bestaande mogt weezen te hooren, en met -toestemming van de meesten, in zaken van belang te gehoorzamen. Zy -beloofde hem alle eenparig dit te doen, dit was het begin en de -grondslag van deze nieuwe Volkplanting. - -Myn Vader had voor deezen in Vrankryk zoo veel als voor Predicant -gedient, hy moed dit ampt by het andere waarneemen, vermits 'er -niemand onder de gemeente was die het gevoeglyk konde doen; ziet -daar hem dan in het geestelijke en wereldlijke te werk gesteld. Hy -verkoos dan eenige van de voornaamste van de Volkplanting tot zyn -raden, om hem te helpen beraadslaan, hoe verder te werk te gaan. De -form van bestiering en verdeeling was dan wel het voornaamste dat by -haar in aanmerking kwam. Voor eerst wierd dat beslooten, dat alle -goederen gemeen onder haarlieden zoude weezen, of liever dat alles -wat 'er was de Volkplanting in zyn geheel zoude toebehooren, en dat -al die geen die iets benodigd had, de geenen die daar het opzigt -over hadden om aan zouden spreeken, 't welk haar dan zoude gegeven -worden. Ten tweede men zoude de loots slopen en maken daar van eenige -byzondere wooningen, waar in de Familien ieder afzonderlyk in zoude -woonen, om des te meer vryheid te hebben, en in de woning van myn -Vader dewyl hy Predicant was, zou de Godsdienst geoeffent werden, -zoo lang tot zy in staat waren om een Kerk te maken. Ten derde men -zoude het land dat 'er bekwaam toe was bebouwen, met die vrugten -en gewassen die zy uit Europa medegebragt hadden; hier toe zouden -eenige aangesteld worden die zy daar het bekwaamste toe zouden agten, -de vrugten zoude vervolgens daar van op zyn tyd ingezameld, en in -een zeekere plaats bewaardt worden, waar van zy vervolgens aan de -gemeente een generaale uitdeeling zoude doen. Wat 'er wyders zoo in -het Kerkelijke als Wereldlijke mogt te schikken vallen, zoude naar -gelegenheid van zaaken in den raad afgehandelt worden. - -Dit dan alzoo beraadslaagt zynde, wierd het zelve vervolgens ook -ter uitvoer gebragt. Men sloopte de Loots van desselfs afbraak, -benevens eenige takken van Boomen, en het geen zy het gevoeglijkste -krygen konden, maakte zy eenige Huisjes of Hutjes om ieder Huisgezin -afzonderlijk te kunnen huisvesten. De wooning van myn Vader wierd -eenigzins grooter gemaakt, om dat zy daar den Godsdienst in wilde -oeffenen, en dewyl hy het hoofd van de Volkplanting was, wierd al -het goed in zyn bewaring gegeven, op dat hy het aan den geenen die -het zoude benodigt hebben, uit zoude deelen. Zy maakte dan zoo veel -als een Voorraathuis van zwaare takken van Boomen, die zy zoodanig -door malkanderen werkte, dat het zoo veel als voor een Schuur konde -doorgaan: zy overtrokken hem met een Zeil dat zy uit het Schip gehaald -hadden, zoo dat alles wat 'er in was, redelijk wel voor regen en -weder bewaard was. Daar wierden eenige hoeken lands uitgezogt dewelke -bebouwt zouden worden, en zy bevonden deeze gantsche streek zeer -bekwaam daar toe. - -Zy hadden allerhande Zaden, zoo van Koorn als Moesdery, benevens eenige -jonge Vrugtboomen, waaronder den Wyngaard mede gerekend was uit Europa -mede genoomen, om dezelve in de Colonie, waar zy na toe meende te gaan, -te zaaijen en te planten; dezelve kwamen hier nu heel wel te pas, -en daar wierden eenige Luiden te werk gesteld om dezelve te zaaijen -en te planten. Maar het ongemakkelykste was het Land te beploegen, -vermits zy geen Paarden of Ossen hadden om dezelve voor de Ploeg te -spannen. Zy hadden wel twee Ploegen mede gebragt, maar geen Beesten -om voor dezelve te trekken; evenwel stelden zy het zoo goed en kwaad -als zy konden te werk, en dewyl de grond hier zeer mul en los is, -kon het nog eenigszins gaan om dezelve door menschen te laten trekken. - -Al het geen hier gezaait en geplant wierd, groeide zoo welig, en -bragt zoo veel vrugten voort, dat het een vermaak was om het zelve -te zien. De Wynstok zelfs bragt zoo overvloedig vrugten voort, als -hy ergens in Europa zoude hebben kunnen doen; zoo dat zy van alles -in korten tyd overvloedig voorzien waren en een leven kosten genieten -'t welk met de eenvoudigheid van haare zeden over een kwam. - -Dus levende hadden zy alles wat redelyke menschen die een stil en -zeedig leven willen voeren, wenschen kunnen, en zy wierden het zelve -zoo gewent, dat zy in vervolg van tyd om Europa niet eens meer dagten; -of zoo zy dit al deeden, was het eer om haar voorige staat met deeze -te vergelyken, die na haar gedagten hier by in geen vergelyking kwam, -en ik heb myn Vader dikwils horen zeggen, dat hy hier in dit eenvoudig -en opregte leven meer genoegen vond, als hy ooit in Europa zelfs by -de grootste vreugde-bedryven hadde. - -Ondertusschen groeide de Volkplanting van tyd tot tyd aan, en de -Vrouwen bragten hier wel haast verscheide Kinderen ter Wereld; -waar onder myn Moeder mede kon gerekent werden. Zy had nog geen -Kinderen zoo lang zy met myn Vader gehuuwt was geweest; maar toen zy -hier omtrent twee jaren gewoont hadden, beviel zy van my, en ik ben -ook het eenigste Kind geweest dat zy gehad heeft. Na dat ik groot -begon te worden, besteede myn Vader zyn zorg om my op te voeden, -toen ik de ouderdom van zeven jaren bereikt had, nam hy zelfs de -moeite van my leezen en schryven te leeren, en my in de gronden -van de ware Christelyke Godsdienst te onderwyzen, waar in ik wel -haast goede voortgang maakte. Na dat hy dan de eerste gronde geleid -had om 'er vervolgens een goed gebouw op te timmeren; zoo besteede -hy al zyn bekwaamheid, om my de waare Godgeleertheid en Zedekunde -in te scherpen. Het is u juist niet nodig zeide hy eens tegen my -(na dat hy een begin met my daar in op te leiden gemaakt had) -om u in al die subtile questien, in al die disputen, waar mede de -Godgeleerde en Wysgeeren zig ophouden in te wikkelen, de staat waar -in wy zyn vereischt zulks niet; want wy woonen hier op een Eiland van -alle volkeren des Aardbodems afgescheiden, en dit handje vol Volk -waar wy thans onder woonen, zyn alle eenvoudige en opregte lieden; -zoo dat gy het van die kant niet nodig hebt, en voor u zelfs nog -minder, vermits gy daar door van de waare Godsvrugt en Zedeoeffening -eer zoud afgeleid, als wel in bevestigt worden; evenwel dewyl de -voorzienigheid den mensch met reden en verstand begaafd heeft, zoo -wil hy ook zeker dat wy die op een betamelijke wyze gebruiken, en -dat wy niet gelijk een dom dier gedreven worden over al heen, waar -de geen die ons onderrigt wil lyden. Ik zegge vervolgde hy, dat gy -als mensch en als redelijk schepsel die vermogens van redenkavelen -die gy van den Hemel ontfangen, mag en moet gebruiken. Om die reden -zal ik u de zwaarste en wigtigste tegenwerpingen die 'er tegen de -natuurlijke en geopenbaarde Godsdienst gemaakt worden, bekend maken, -en u daar tegens in de oplossing der zelve onderrigting geeven, en -laten het vervolgens aan u eigen oordeel over wat gy daar van dunkt, -en of de Christelijke Religie die wy hier op dit Eiland belijden, -niet de waare is. - -Hy onderrigte my dan hoe wy uit de beschouwing van al dit zigtbare -tot de kennis van een God opgeleid worden die zig baarblijkelijk daar -in vertoonde, wat al tegenwerpingen 'er al gemaakt wierden, en op -hoedanig een wyze beantwoord: maar dewyl die kennis zeer duister en -onvolmaakt was, leide hy my verder op tot de geopenbaarde Godsdienst, -en ging daar even mede te werk als hy met de natuurlyke gedaan had. Om -kort te gaan hy verlichte myn kennis zoodanig door myn goede lessen -te geven, en wist my door zyn redeneren zoodanig te overtuigen, -dat ik van al het geene waar van hy my onderrigting deed, volkomen -in desselfs waarheid bevestigt wierd. - -Myn Moeder kwam ondertusschen te sterven, toen ik den ouderdom -van omtrent twintig jaren bereikt had, myn Vader was 'er zeer over -aangedaan, en dewyl hy zyn jaren begost te krygen, stelde hy myn aan -het Volk voor, om voor hem de dienst in het Kerkelyke waar te nemen; -Ziet daar zeide hy (na dat hy de voornaamste by een vergadert had) -myn Zoon, dien ik zoo veel als in myn vermogen was, tot den dienst -van Gods Kerk opgeleid heb; Ik heb dezelve nu al verscheide jaren -waargenomen, myn jaren die thans beginnen te klimmen, en my dit ampt -zwaar beginnen te maken, begeren dat ik daar van ontslagen ben, ik stel -u hier myn Zoon in de plaats voor die ik bekleed heb, ik oordeel 'er -hem bequaam toe, en gylieden kunt hem in vervolg van tyd met meer nut -als my gebruiken. Zy ontsloegen myn Vader vervolgens op zyn verzoek, -en namen my in desselfs plaats aan; hem met eenen biddende dat hy -het ampt van hooft des Volks nog zoude waarnemen: want zeide zy, -wy kennen niemand bequaamer daar toe dan gy, en uw jaren kunnen u -daar niet van ontslaan; vermits gy des te meer ervarentheid hebt om -ons Welzyn te betragten: Wanneer u Zoon wat meerder jaren verkregen -en gevolgelijk meerder ondervinding gekreegen heeft, zullen wy zien -wat wy met hem voor hebben: maar tot nu verzoeken wy dat gy het zelve -nog blyft waarnemen. - -Dit beloofde hy haar te doen tot 'er tyd toe dat ik of een ander -wat meerder bequaamheid zoude hebben om het waar te neemen. Daar -mede scheide de vergadering, en ik wierd als Predicant in myn Vaders -plaats aangestelt. - -Na dat ik omtrent twee jaren den Predikdienst waargenomen had, -moest ik my ten Huwelijk begeven: (Want wy zyn genoodzaakt als wy tot -zekere jaren gekoomen zyn te trouwen, op dat de Volkplanting niet uit -sterve) en dewyl dezelve by het lot geschied en niet by verkiezing, -had ik het geluk van een Vrouw voor my te bekoomen, die my heel wel -aanstond en van zeer goede hoedanigheden was. Ik heb dezelve in de -dertig jaren gehad, en in dien tyd 'er zeven Kinderen by verwekt, -die alle in het leven gebleeven, en ook al gehuuwt zyn. Myn Vrouw -is nu al over de twaalf jaren dood geweest en ik heb zedert dien tyd -altyd alleen geleeft. - -Ondertusschen eenige jaren gehuuwt geweest zynde, wilde myn Vader zich -ontslaan van het ampt van hooft der Volkplanting. Hy verwittigde dit -aan de voornaamste des volks, en stelde my met een voor, om als zy -my oordeelde bequaam te weezen, in zyn plaats gesteld te worden. Zy -wilde hem in het eerst nog niet ontslaan; maar op zyn sterk aanhouden -gingen zy 'er toe over, en verkozen my eenparig in zyn plaats. Ik heb -die post nu al veele jaren waargenomen en neem dezelve nu tot heden -toe nog waar; dewijl ik nog gezond en sterk ben, de Volkplanting -heeft groote liefde en genegentheid voor my, en ik doe aan myn kant -ook zoo veel als in myn vermogen is, om alles aan derzelver geluk en -welvaren toe te brengen als maar mogelijk is. Wy leven hier alle zeer -gerust en wel te vreden; Want wy zyn hier alle in een volkome vryheid -gesteld, en in een rust die van geen vyanden buiten ons kan gestoort -worden: Want gylieden zyt de eenigste die zoo lang dit Eiland door -ons bewoont is, het zelve heeft aangedaan, en het is iets wonders -dat gylieden het ontdekt hebt: Want wy gissen en onze gissingen zyn -niet ongegrond, dat het zelve niet als by geval kan ontdekt worden; -vermits desselfs Kusten en de gansche Zee daar rondom altyd met een -zware nevel overdekt is. Gy moet een tyd tot u geluk getroffen hebben, -dat dezelve daar niet is geweest, anders zoud gy dit Eiland met behoud -van u Schip nooit gevonden hebben. - -Hier eindigde de Heer le Sage zyn verhaal, 't welk haar alle zeer wel -voldaan had en verwonderde. De Heer N.... stemde met hem toe dat het -zekerlijk door een nevel, die de Kust als omringde, moest veroorzaakt -worden, dat dit Eiland nog niet ontdekt was: Want dat anders nu zoo -veel Schepen die deeze Zee passeerden, 'er wel eenige het zoude ontdekt -hebben. Hy vroeg hem verder naar eenige omstandigheden de gewoontens -en zeden dezer Volkplanting, daar de Heer le Sage hem een voldoende -ontdekking van deed, met hem in het korte een geheele beschryving -daar van te doen. - -Gy hebt uit het verhaal 't geen ik van de ontdekking van dit Eiland -gedaan heb en van de eerste beginselen van deeze Volkplanting genoeg -kunnen opmaken, zeide hy dat haare wyze van regeering zoo veel als -een Volksregeering is, schoon 'er een hooft over is, is het veel -meer door zyn raad als magt dat hy beveelt; 't welk niet zonder -de toestemming van de voornaamste des volks mag of kan ter uitvoer -gebragt worden. Dezelve komen te zamen wanneer 'er over een zaak van -aangelegentheid moet geraatpleegd worden; Dan gelden de meeste stemme, -het hooft heeft twee stemme. Verders is hy niet meer als raadsman die -het beste voor de Volkplanting moet behartigen. Ik heb u ook verhaald -dat 'er by ons gemeenschap van goederen plaats heeft, of liever dat -het hooft dezelve in zyn bewaring heeft, en daar van geeft aan den -geene die het nodig heeft. Dus doende zyn wy hier alle even ryk en -gelukkig, ons geluk is voornamentlijk gegrond op de hulp en bystand -die wy malkanderen moeten geven, en zoo de welstand van de gansche -Volkplanting betragten. Daar word dan voornamentlijk zorg gedragen -over de opvoeding van onze Jeugd. Wanneer de Kinderen den ouderdom -van zeven jaren bereikt hebben, moeten zy alle na school gaan, dat -in het algemeen voor de Kinderen der Volkplanting is opgerigt. Hier -worden zy in lezen en schryven en in de gronden van de Religie het -eerst onderrigt; vervolgens in eenige konsten en wetenschappen die -in de zamenleving nodig zyn: maar voornamentlijk in een Christelijke -Zedekunde, waar door haar hart van jongs op als tot de deugd gevormt -word, en waar door zy nutte leden van ons kleine gemeene best staan te -worden. Wanneer zy nu den ouderdom van veertien jaren bereikt hebben, -worden zy geschikt om het geene zy geleerd hebben ter uitvoer te -brengen, en tot iets aangesteld, 't welk het best met haar bekwaamheid -over een komt. Maar dewyl de gansche Volkplanting werkzaam moet weezen; -zoo is 'er ook een zekere tyd toe gesteld. Men werkt niet meer als -agt uuren op een dag de overige tyd is tot godvrugtige oeffeningen, -tot eerlijke tydkortingen, of tot de rust geschikt; 't welk maakt -dat den arbeid niet zwaar vald; maar met vermaak verrigt word. - -Als onze lieden den tyd van twee en twintig jaren bereikt hebben (ik -meen de Jongmans, want de jonge Dogters moeten als zy agtien jaren -bereikt hebben trouwen) moeten zy zig in den echt begeven: het zelve -geschied niet by verkiezing; maar by loting. Daar worden zoo veel Jonge -Dogters als 'er Jongmans zyn en die alle de vereiste Jaren daar toe -hebben verkoren, de gebrekkelijke daar van uitgezondert, (die zyn van -het huwelijk uitgesloten) dezelve worden in de Kerk gebragt, hare namen -op papiertjes geschreven; vervolgens ieder byzonder in malkanderen -gerold, de Jongmans werpen vervolgens met Dobbelsteenen wie de eerste, -tweede, enz. zal weezen om te trekken, als dit nu gedaan is, trekt -ieder voor zyn hooft als het zyn beurt is een briefje uit 't Bekken, -en welkers naam daar in geschreven staat moet hy trouwen. Dit is een -gewoonte die by ons altyd in gebruik geweest is, en daar is nog nooit -geen verschil over ontstaan 't welk daar uit voortvloeit dat onze -Jonge luiden de billikheid der Wetten, Zeden en gewoontens van het -Land en der Volkplanting, van jongs op zoodanig worden ingeboezemd; -dat zy dezelve altyd met vermaak ondergaan. - -Als zy nu gehuuwd zyn, word ieder paar een woning aangewezen, waar -zy vervolgens in rust en vreede kunnen wonen, en de Kinderen die zy -krygen worden op die wyze opgevoed als gezegt is. - -Hier hebt gy nu de voornaamste Zaken der Volkplanting rakende, -zeide de Heer le Sage; daar zyn nog wel eenige klynigheden; maar zy -verdienen onze aanmerking niet. - -Wanneer hy nu met zyn verhaal gedaan had, stonden zy op: de Heer le -Sage gong met de Heer N.... zyn Familie, de Neger en het gantsche -gezelschap, en geleide dezelve door het Vlek, om het zelve te -bezigtigen. Hier blonk overal de eenvoudigheid uit; vermits zy -van veel wereldse goederen die men in Europa heeft, berooft waren: -hadden zy aan de andere kant ook weder met geen ongerustheden en -zorgen te stryden daar men in Europa voor blood staat. Onze Neger -stont dit voornamentlyk wel aan; myn Heer zeide hy tegens de Heer -N.... ik heb altyd gedagt of die Religie die gy beleed wel de regte -was, vermits de Levenswyze die ik daar van te Surinamen zoo strydig -met derzelver belydenis vond, my dikwils heeft doen wankelen, dat -ik tot nog toe geen besluit heb kunnen nemen om my te laten Dopen en -een Christen te worden: maar dit Volk leeft volgens haar belydenis, -en haar levenswys die goed is, geeft meer indruk op myn gemoed als -haar Leer, daar nog veel werk toe zoude behooren, om myn gemoed daar -van te overtuigen: weest daarom zoo goed, en spreekt daar eens met de -Heer le Sage over. Dezelve schynt een verstandig man te weezen, mogelyk -zal hy my van de waarheid van zyn Geloof kunnen overtuigen, en als hy -in staat is om dit te doen, ben ik geneigt een Christen te worden, -vermits derzelver Zedekunde my altyd zeer wel heeft aangestaan. Dit -beloofde hem de Heer N.... te doen, en al wandelende gaf hy de Heer -le Sage te kennen 't geen de Neger op hem verzogt had. - -Myn Heer zeide hy, ik heb hier een Neger die van heele goede -hoedanigheden is, en daar ik gelyk gy wel heb kunnen bespeuren veel -van houde, dewyl ik hem niet handel als een Slaaf; maar als iemand -die vry gebooren is. Ik heb hem ook met na Holland te gaan zyn -vryheid geschonken, en merk hem niet zoo zeer als myn Dienaar als -wel voor myn Vriend aan. Hy is een persoon van een goed verstand, -en die liefde voor de waarheid heeft; maar ik heb hem tot nog toe -van de waarheid der Christelyke Religie niet kunnen overtuigen: Ik -verzoek derhalven dat gy uw bekwaamheid een weinig wilt besteeden, -om hem zoo het mogelyk is daar van een levendig denkbeeld te geven, -en hem uit de onzekerheden en twyffelingen daar hy tot heden toe in -geleefd heeft, te redden. - -Seer gaarn zeide de Heer le Sage; het zal my een vermaak zyn indien ik -hem daar toe brengen kan, en ik twyffel niet of ik zal door des Hemels -hulp, daar wel toe geraken, als hy maar een weinig na reden luisteren -wil; laat hy morgen nademiddag maar in myn Woning komen, wy zullen met -malkanderen daar eens over spreken. De Heer N.... gaf dit aan de Neger -te kennen, die het zelve aan nam te doen. Na dat zy nu nog een weinig -te zamen gewandelt hadden, scheiden zy van malkanderen, en bedankte -de Heer le Sage voor zyn vriendelykheid en voor zyn beleefd onthaal. - -Ik heb vergeten te zeggen dat de Heer le Sage haar eenige Woningen -had laten aanwyzen, waar in zy zig kosten ophouden, zy gingen daar na -toe en vonden daar al het gemak, 't geen haar een eenvoudig leven kost -geven, zy wierden vervolgens van al het noodzakelyke voorzien. Die by -het Schip gebleven waren wierden ook van al het geen zy nodig hadden -ondersteunt; dezelve maakte zig gereed om het Schip zoo veel in order -te brengen als maar mogelyk was, om haar reize spoedig te vervolgen. - -Den anderen dag de nademiddag gekomen zynde, gong de Neger verzeld van -de Heer N.... na het huys van de Heer le Sage: daar gekomen zynde, -wierden zy van dezelve vriendelyk ontfangen, en na zig een weinig -ververst te hebben, viel het gesprek over het geen waar van zy daags -te vooren malkanderen verwittigt hadden. Ik heb van u gehoord zeide de -Heer le Sage tegens de Neger, dat gy wel wenste eenige onderrigting van -my te hebben, aangaande de waarheit van den Christelyke Godsdienst: Ik -ben bereid u daar van zoo veel te overtuigen als maar in myn vermogen -is, en ik twyffel niet zoo gy niet hartnekkig wilt zyn, u daar van te -overtuigen. Gy kunt al het geen daar tegens inbrengen wat u goeddunkt, -terwyl ik zal tragten door de bystand des hemels het zelve zoodaanig -te wederleggen, dat ik niet twyffel of gy zult daar van overtuigt zyn. - -De Neger. Myn Heer niets zoude my aangenamer weezen als dat gy my hier -toe zoude kunnen brengen; maar my dunkt ik vind zoo veel zwarigheden -tot die overtuiging, dat gy 'er veel werk toe zult hebben. - -De Heer Le Sage. Gelooft gy aan een God? - -De Neger. Alschoon ik een Neger geboren ben, en onder Afgodise Volkeren -ben opgevoet, heb ik evenwel door myn redeneren en bespiegeling -ontdekt, dat de Godsdienst van myn Natie gantsch niet goet is, -dat dezelve met zoo veel Afgodery en bygelovigheid verzeld was, dat -een ieder die maar een weinig verstand heeft, daar een afschrik van -moest hebben. - -Dit heeft my derhalven aanleiding gegeven om dezelve in de grond -van myn hert te veragten, en de waarheid zoo veel te onderzoeken -als in myn vermogen was. Maar wat zyn wy arme stervelingen niet met -veel duisterheden omringt, daar wy door onze zwakheid niet door heen -kunnen zien? Evenwel ben ik door de beschouwing van de natuur desselfs -order en schoonheid zoo ver gekomen, dat ik een eerste oorzaak daar -van erken; maar met zoo veel duisterheden en onzekerheden, dat ik -zomtyts schyn te twyffelen aan het geen ik in den eersten opslag als -voor waarheid aangenomen had. - -De Heer le Sage. Gy schynt dan een opperwezen te erkennen, maar welke -zyn die duisterheden en onzekerheden, waar door gy dikwils weer schynt -te twyffelen aan het geen gy in het eerst had toegestemt? - -De Neger. Om dat my de gevallige uitkoomsten en bestieringe der dingen -zoo wonderlyk schynen voor te komen, dat met de volmaaktheit van een -wezen die Heer en Onderhouder van alles zoude wezen, schynt te stryden. - -De Heer le Sage. Waar in schynt het u strydig te wezen met de -volmaaktheid van dat Opperwezen? - -De Neger. Om dat ik zoo veel tegenstrydigheden en zoo wel kwaad als -goed in de werelt gewaar worde, ook is dit kwaad en dit goed zoo -ongelyk verdeeld en aan de menschen te beurt gevallen, (die 'er het -volmaaktste schepsel op zyn) dat het niet wel over een te brengen -is, met de regtvaardigheid en goetheid van een Wezen dat dezelve zou -geformeert hebben, en nog zou onderhouden. - -De Heer le Sage. Dewyl gy zoo wel kwaad als goed gewaar word, moet -u dit niet opleiden om de oorzaak daar van te onderzoeken? - -De Neger. Ja zeker: maar myn vernuft en reden zyn daar veel te zwak -toe, om dat uit te vinden; voornamentlyk als ik gewaar worde, hoedanig -dat dat goed en kwaad verdeelt word; daar ik dikwils deugtzame menschen -als guiten en booswigten zie lyden, en weer in tegendeel de snoodste -fielten met geluk en voorspoed zie overgoten, hoe kan ik dat overeen -brengen met de reden en billykheid? - -De Heer le Sage. Evenwel moet alles wat 'er is, zoo wel kwaad als goed -een oorzaak gehad hebben; en dit is het geen dat wy menschen met ons -vernuft en bespiegeling niet kunnen ontdekken, hierom heeft dat Wezen -dat de oorspronk en onderhouder van alles is, ons door overlevering en -by geschrift geopenbaart, dat wy anders met ons vernuft nooit zouden -ontdekt hebben. - -De Neger. Gy komt daar met de openbaring te voorschyn; wie zal my -zeggen dat hy van of door dat Wezen is te voorschyn gekomen; kunnen -'er niet schrandere menschen geweest zyn die dezelve in en door haar -eige harzenen en invallen gesmeet en geschreven hebben? - -De Heer le Sage. Neen: Want dewyl het maar menschen geweest zyn die -dezelve geschreven hebben; kosten zy nooit in die verborgentheden -indringen, daar geen mensch uit zyn eige natuur of bequaamheid kan -bykomen; zoo dezelve niet door een hoger geeft en bequaamheid bestierd -wierden: want zy konden immers zoo min als gy, weten waar dat het -quaad van daan was gekomen? - -De Neger. Zy kunnen dit wel verzonnen hebben, zoo wel als veele andere -zaaken die daar in geschreeven staan. - -De Heer le Sage. Dit is onmogelyk; want de eenvoudigheid in het -verhaal der zaaken, schynt te stryden tegens eigen vindinq; daar by -hadden die genen die het geschreven hebben, 'er in 't geheel geen -belang by, waarom zy het zoude verciert hebben; want veele hebben -'er niet alleen tydelyke goederen en gemak door verlooren; maar zelfs -lyf en leven. Het zoude immers de grootste zotterny des Werelds zyn, -zig voor een verciering in het grootste gevaar te stellen? - -De Neger. Dit is waar, en dit is de reden ook waar door ik dikwils -gewankelt heb en in twyffel gestaan, of ik het gelooven moest of niet. - -De Heer le Sage. Daar is in het geheel niet aan te twyffelen; want -Moses die ons de eerste verborgentheden der Openbaring beschryft, -is de allereerste en outste Schryver geweest, en heeft ons het begin -van alles en de oorspronk van goed en kwaad op een zeer duidelyke -wyze beschreeven, en zoo veel als de grondslag geleid, waar de -gantsche Bybel vervolgens op gebout is. Hy doet ons voor eerst een -korte Beschryving hoe dat God dit magtig Heelal door zyn Almagtige -wil en welbehagen uit niet te voorschyn brengt; vervolgens hoe hy -het zelve in order schikt en verdeelt, hoe hy den Hemel, Zon, Maan, -Sterren, de Aarde, de Zee, allerhande Gedierten en voortbrengselen -op en in dezelve schikt, en eindelyk komt hy op den Mensch, als of -dezelve het einde was waarom dat hy alles voortgebragt had. Na dat -hy nu alles geschapen heeft, ziet hy dat alles zeer goed is. Hier -uit bespeurt men dat Moses als door ingeving zegt, dat God als de -oorspronk alles goeds moet aangemerkt worden, en dat men hem als de -oorzaak van het zedelyk en natuurlyk quaad niet moet toeschryven, -maar dat hy den Mensch goed en oprecht en na zyn beeld gevormt -hebbende, dat is te zeggen met een vryheid van wil om te verkiezen, -hy hem derhalven beproeven wil, hoedanig hy zyn wil en vryheid zal -gebruiken. Hy doet derhalven een beschryving van den Hof waar in hy -den Mensch zette om dezelve te bewonen en te bebouwen, en stelt daar -een Boom in tot zyn beproeving, met verbod om van desselfs vrugt niet -te eeten, opdat hy zig niet strafbaar make aan ongehoorzaamheid. Den -Mensch in plaats van zyn gehoorzaamheid aan God te betonen, laat zig -verleiden door den Satan, den Vorst der duisternis, die de oorzaak -is van zyn eigen en der Menschen ongeluk, en vervolgens van al het -quaad dat 'er in de zeden en in de natuur is te vinden. Door zyn -overtreeding en ongehoorzaamheid haald hy zig het quaad op den hals -dat hy daar door verdient had. De gansche natuur schynt als nu aan -te spannen om hem te verdelgen. De vermogens die hy boven andere -schepzelen verkreegen had, om zyn maker daar door te verheerlyken, -zyn door zyn overtreding zoodanig bedurven, dat hy nu niet meer in -staat is iets goeds uit zyn eigen zelve te willen, veel minder om -het zelve te volbrengen. Hy is daarom voor altoos bedurven; maar den -Maker van het heel al, niet willende door zyn grondelooze goedheit -dat het menschdom geheel verlooren ging; besluit om hem te redden, -zyn eigen Zoon in de Wereld te zenden om de straf te ondergaan, die -hy zelve anders verdient had, en om den eisch te voldoen die hy van -hem zelve gevordert had. Hy belooft derhalven, hem die Verlosser als -de tyd vervuld zoude wezen, te zenden, en neemt hem daarom weder in -genade aan. Hy moet dagelyks stryden tegen zyn eigen zondige natuur, -tegens veele omstandigheden die hem omringen, tegens de gevolgen van -de zonden, namentlyk allerhande tegenspoeden, ziektens, ja eindelyk -de dood zelve. En dus word de tyd waar in den mensch gestelt is, -geen tyd van belooning, maar van verzoeking: wanneer hy zig daar wel -in gedraagt, heeft hy de belooning daar van na de Dood in het andere -Leven te wagten. Dit alles vind men door de gansche Schriftuur van stuk -tot stuk aangehaalt, en een mensch die maar op een regtmatige wyze -zyn reden wil gebruiken, vint daar in de waarheid met het Goddelyk -gezag gepaart, en word daar door in zyn kennis zoodanig verligt, -dat veel zaken die hem duister en twyffelagtig scheenen, hem nu ten -vollen bekent zyn. Wie kan my anders de oorspronk van het zedelyk -en natuurlyk kwaad doen weten, als die zelve Schriftuur: Hier leer -ik uit dat God goed is en regtvaardig, die alles goed gemaakt heeft -en den mensch met groote voorregten begiftigt, die hem voor altoos -zoude hebben gelukkig gemaakt zoo hy dezelve niet had misbruikt, -en door den Satan als de oorzaak van al het kwaad daar toe verleid -was. Hier leer ik uit dat hy zig over der menschen ongeluk ontfermt -heeft, en door zyn Zoon zig met hem verzoent, waar door hy weder in -staat is om zyn goedertierenheit te genieten. Hier leer ik uit dat -God een beloner zynde van de genen die hem zoeken, 'er een ander -leven te verwagten is als dit, waar in dat ieder na dat hy verdient -heeft op een regtmatige wyze zal beloont en gestraft worden, en dat -men derhalven hier in dit leven niet van iemands deugd of ondeugd -moet oordeelen aan zyn geluk of ongeluk dat hy hier ondergaat; -hier leer ik vervolgens uit dat ik my voorzigtiglyk moet schikken -in al het geen my overkomt, en my aan de Goddelyke voorzienigheit te -onderwerpen; dewyl ik weet dat alles tot myn beste moet verstrekken, -en geloof my myn waarde vriend dat gy nooit geruster nog vergenoegder -zult geleeft hebben, dan als gy aan de Schriftuur gelooft, en een -waar Christen zult geworden zyn. Bid God derhalven dat hy u goede -gedagten mag geven en u zelfs in de waarheit wil leiden, op dat gy -het regte geloof en overtuiging mag krygen, en gy zult gelukkig zyn. - -Hier zweeg de Heer le Sage, de Neger had onderwyle hy gesproken had, -met een groote aandagt toegeluistert en na dat hy zyn reden geeindigt -had, zeide hy: mijn Heer, indien my iemant zou kunnen overtuigen, -zoo zoud gy het wezen. Gy hebt my zoo voldaan met my een korte schets -van den Bybel te geven, dat ik my wel aan u gezegde wil onderwerpen; -daar blijven nog eenige twyffelingen en zwarigheden in my over; maar -ik hoop in het vervolg door u onderregting daar in het geheel van te -worden ontdaan. Ik verzoek u dat terwijl wy hier moeten wagten tot -dat ons Schip herstelt is, om wederom de Zee te kunnen bouwen dat -gy my toestaat u zomtyts eens te komen bezoeken, om nog meer door u -onderwezen te worden. Dit stond de Heer le Sage gaarn toe, en zeide -hem dat terwijl de tyd mogelijk kort zoude weezen dat hy hier zoude -kunnen vertoeven, hy daarom tweemalen des daags, des morgens en des -middags een uur zoude komen, want dat hy het voor zig zelven een -plicht rekende, om voor de welstand van zyn Ziel zorg te dragen. De -Neger beloofde hem dit te zullen doen, en na dat zy nog over eenige -onverschillige zaaken gesprooken hadden, nam de Heer N.... en de Neger -afscheid van de Heer le Sage, en gingen vervolgens naar hare woning. - -Doen zy daar gekomen waren, was het eerst dat de Neger deed, Mevrouw en -Mejuffrouw N..... te verhalen, wat voor een gesprek hy met de Heer le -Sage hadde. Wat ben ik gelukkig zeide hy de Heer le Sage aangetroffen -te hebben! 't Is als of de Voorzienigheid gewild heeft dat wy hier aan -dit Eiland moesten komen, om my van een twyffeling te ontdoen, daar -ik misschien anders nooit van zoude verlost zijn. Ach Mevrouw! Ach -Mejuffrouw! vervolgde hy weder, de Heer le Sage is een eerlijk man, -die my op een bondige en eenvoudige wyze van de waarheid onderregt -heeft, daar ik zoo lang na gezocht heb: ik hoop dat hy my in het -vervolg noch van eenige kleine zwarigheden zal ontdoen. - -Hy ging vervolgens zoo als hy met de Heer le Sage afgesproken had, hem -tweemalen des daags bezoeken, en hy wierd zoo wel door de waarheden -onderrigt en nam zoo wel toe in de kennis, dat de Heer le Sage hem -oordeelde waardig te weezen het Sacrament des Doopzels te ontfangen, -en in de Christelijke Kerk ingelyft te worden. Hy sprak daar over met -de Heer N..... en de volgende Zondag wierd daar toe verkoren om deze -plechtigheid te volvoeren. - -Dezelve gekomen zynde, was ieder nieuwsgierig om deeze plechtigheid -te zien, de gansche Volkplanting was te zamen gekomen; Zelfs die van -het Schip, uitgezondert eenige weinige, die daar op moesten verblijven -om het noodzakelyke te verrigten, zoo dat de Kerk schier te klein was -om de menigte die vergadert was, wel te kunnen plaatzen: de Heer Le -Sage deed ook vooraf een welgepaste predicatie, hy had tot zyn text -het laatste gedeelte van het twee en dartigste vers uit den acht en -sestigste Psalm: (Moorenland zal zich haasten zyn handen tot God uit -te strekken,) en voerde dezelve zoo wel uit, dat het een ieder als in -verrukking weg voerden, en de toejuiging van de gansche Vergadering -met zig nam. Toen de Predicatie geeindigt was, wierd vervolgens de -plechtigheid van den Doop aan hem volvoert, en hy verkreeg de naam -van Thomas; die zy wel voorbedagtelijk uitgekozen hadden, om dat -hy zoo veel als het tegenbeeld van dien Apostel had geweest; dewyl -hy gelijk dien zelve Apostel niet als door handtastelijke bewyzen -had kunnen overtuigt worden. Het was waardig om te zien, met wat -een Godsdienstige aandagt onze Neger de Predicatie had aangehoord; -het zelve had een groote indruk op de gansche Vergadering gegeven, -en eenige van dezelve de tranen uit de oogen geparst; dat een mensch -onder het blind Heidendom geboren en opgevoed, zoo een liefde voor -de waarheid en het goede had, en daar door veel Christenen die -tyt in overvloed hadden, om die waarheden te kunnen onderzoeken, -beschaamde. Maar toen den Doop aan hem verrigt wierd, was hy -voornamentlyk zeer ingetogen en de eerbiedigheid met welke hy dit -Sacrament ontfing, gaven genoegzaam aan de Aanschouwers te kennen, -met wat een Godvrugtigheid hy voor het zelve ingenomen was. - -Deeze plechtigheid nu volbragt zynde wierd hy van de Heer N.... van zyn -Familie, van die van het Schip en van de voornaamste der Volkplanting -geluk gewenst; en dewyl deeze plechtigheid des Voordemiddags geschiede, -had de Heer Le Sage hem met de zoo evengenoemde te Gast genodigt, -om tot zynent het middagmaal te houden, en dewyl die Nademiddag niet -Gepredikt wierd, hadden zy tyd en gelegentheid om onder deeze maaltyd, -die na de liefde en eenvoudigheid der eerste Christenen ingerigt was, -malkanderen op een vriendelyke wyze te onderhouden. - -Myn Vriend, zeide de Heer Le Sage tegens de Neger, gy zyt nu een -Christen geworden; maar ziet toe dat gy uw bekentenis wel beleeft. Gy -staat in het korte na een Land te gaan, daar gy dingen zult zien die -met de belydenis van de Christelijke Religie niet over een komen: -schoon ik 'er nooit ben geweest, heb ik genoeg van myn Vader en -andere gehoort, hoe het 'er toegaat: onze Gemeente is hier klein, -daar by van alle Volkeren des Aardbodems, die dezelve zoude kunnen -bederven, afgescheiden; maar in Europa daar Milioenen van menschen -zyn, van allerhande zeden en gevoelens, kan het zoo precies niet -toegaan. De Mensch is van natuur verdorven, daar by van verschillende -hoedanigheden, voeg hier by de gewoontens en zeden van zoo veel -verscheide Volkeren, en derzelver gevoelens in het stuk van Godsdienst, -dit kan niet anders als een groote invloed in het zedelijke en in de -samenleving veroorzaaken: Weest derhalven op u hoede dat gy niet door -derzelver omgang verleid word, en tragt zoo veel als in u vermogen is, -met deugtzame en Godvruchtige lieden om te gaan, op dat gy niet met de -algemeene stroom des waerelds word weggesleept, en in een verzoeking -ingewikkeld, daar gy bezwaarlijk uit zoude komen, want het is veel -voorzigtiger en gemakkelijker de gelegentheid tot het kwade te myden, -als zig zelve daar in te begeven, zig daar van te onthouden. Evenwel -zoo gy zomtyds genoodzaakt mogt wezen met de wereld om te gaan, -zoo spant alle kragten en vermogen in om u van dezelve onbevlekt -te bewaren, en bid den Hemel dat hy u daar toe moge bekwaam maken; -want als gy op u eige kragten steunt, zoud gy weggesleept zyn eer gy -het wist. - -De Neger (die wy in het vervolg Thomas zullen noemen) bedankte hem -voor zyn goede raad, en zeide hem dat hy reeds in Surinamen zoo veel -kwade voorbeelden gezien had, hy wel denken konde het in Europa niet -beter zoude gaan, dat hy derhalven nodig oordeelt altyd op zyn raad -te denken, en met de hulp des Hemels zoo veel op zyn hoede te zyn, -als maar mogelyk was. - -Na dat zy het middagmaal gehouden hadden, zonderde zig de Heer le -Sage met de Heer N.... van het gezelschap af, en gingen te samen in -den Tuin een weinig wandelen, die hy agter zyn huis had. Na dat zy -zig dus een weinig vertreeden en malkanderen over een en andere zaken -onderhouden hadden, zeide de Heer le Sage tegens de Heer N.... Myn Heer -dewyl gy een Fransman van geboorte zyt en te Surinamen en elders zyt -geweest, zult gy zeker redenen gehad hebben, u zo ver van u Vaderland -te verwyderen, en gy zult zekerlijk wel ontmoetingen gehad hebben -die wel waardig zyn dat dezelve verhaald worden; doet my derhalven -die vriendschap, van my het geen u in u levensloop wedervaren is te -verhalen, terwijl wy hier in dit Prieeltje (hem met een het zelve -aanwyzende) op ons gemak kunnen gaan zitten, en gy zult my vermaak -aandoen. De Heer N.... zeide tegens hem, dat zoo hy hem daar genoegen -mede kon geven, hy 'er ten eersten bereidwillig toe was, en daar op -zig te samen in het Prieeltje begevende, begon hy zyn verhaal aldus. - -De gevallen van de Heer N.... - -Ik ben te Lion in Vrankryk geboren, myn Vader was daar een redelijk wel -gegoed Koopman, en myn Moeder een Juffrouw van een deftige Familie, -maar zy waren beide van de Roomsche Religie, 't welk de oorzaak is -geweest dat ik het land geruimt heb. - -Ik wierd dan om kort te gaan, met nog een Broeder en Zuster die ik had, -in de Roomsche Religie opgevoed; maar een weinig tot jaren gekoomen -zynde, dat ik by my zelven begon te redenkavelen, streed my dezelve -zoo zeer tegen de borst en kwam my zoo bygelovig voor, dat ik (schoon -ik het aan myn Familie niet dorst te openbaren) op het laatst aan alles -begon te twyffelen. Ik moest by de Jesuiten ter Kerk gaan, en had zelfs -daar een van tot myn Leermeester, om my in de Godsdienst te onderwyzen; -maar in plaats van my te verligten en myn gemoed door baarblykelijke -redenen te overtuigen, deed hy myn twyffeling en ongelovigheid nog -meer vergrooten. Wie zou zig die maar een weinig gezond verstand -bezit, door de sluitredenen die zy in de School van Aristoteles -geleerd hebben, kunnen laten overtuigen, en door zyn zedekunde tot -het ware zedelijke laten brengen? Voornamentlijk als het dient om zig -in een Godsdienst te doen onderwyzen, die hemelsbreed van de zyne -verschild. Ik wil wel bekennen dat het by my die uitwerking deed, -dat ik eindelijk zoo veel van het een als van het andere geloofde. - -Ik hield evenwel myn gevoelens zoo veel verborgen als maar mogelijk -was; zoo dat myn Ouders en die genen die dagelijks met my omgingen, -my voor een goed Catholijk aanzagen. Zelfs de Jesuit die my onderwees, -gaf aan myn Vader te kennen, dat zoo hy my in haar order wou doen -ingaan, ik noch t'eeniger tyd een stut en pilaar van de Kerk worden -zou; maar ik betuigde daar volstrekt geen lust toe te hebben, en dat -ik my liever in een wereltlijke stand wilde begeven. Myn Vader die -my daar ook niet in dwingen wilde, besloot my dewijl ik zyn outste -zoon was, in zyn negotie op te brengen; op dat hy out geworden zynde, -ik hem daar van tot hulp in zou kunnen wezen. - -Ik onderwijle ouder wordende, begon aan deeze en gene kennis te krygen, -die van dezelve gevoelens waren waar in ik was, en die met de naam van -sterke geesten betytelt worden. Dezelve bedorven my nog meer, en daar -ik van te voren nog van een goed en zedelijk gedrag was geweest, ging -ik welhaast over tot allerhande overdaat. Wat is een mensch ongelukkig, -die in het geheel geen Godsdienst hebbende, als een Schip is dat op een -ongestuime Zee legt te dobberen, niet weet wat streek hy zal houden, -en gevaar loopt van t'eniger tyd op de Klippen der verleiding en van -zyn ondergang te verbryzelen! Zoodanig was het met my ook gestelt; -want ik nam van dag tot dag in een kwade levenswys toe, waar van -myn Ouders wel haast de waarheid van gewaar wierden. Zy zogten my -eerst door zagtheid daar na door strafheid hier van af te trekken; -maar dit mogt alles niet helpen, en wie zou ook zyn Ouders kunnen -gehoorzaam zyn, die met alles de spot dryft en door geen gezonde -reden of Religie daar toe aangedrongen word? - -Dewyl zy zagen dat al haar bestraffingen en vermaningen geen invloed op -my hadden, spraken zy daar over met de Jesuit myn geweze Leermeester, -om my daar eens over te onderhouden, en om te zien of zyn bestraffingen -geen meer indruk op myn gemoed zoude hebben, hy kwam dan ook by my; -maar in plaats dat dit zoude geholpen hebben, maakte hy het kwaad -nog erger. Hy zogt my op zyn manier met zyn Godsdienstige taal en -zedekunde myn kwaad voor oogen te houden; 't welk ik in den beginne -met een gelatenheit aanhoorde, het geen hem eenige goede gedagten -voor my inboezemde; maar het was veel eer, om hem met des te meer -kragt dat gene te zeggen, 't welk hem gansch niet aan zoude staan. Ik -ben altyd wat haastig van natuursgesteltheid geweest; wanneer myn -driften gaande wierden, was ik niet wel meester over dezelve, en -door dezelve te veel den brydel te vieren, zeide ik dikwils meer -als de voorzigtigheid in omstandigheden, waar in ik dikwils was, -wel toe zoude laten. Het ging my in deze gelegentheid ook zoo; want -na dat ik hem een weinig uit had laten spreeken, viel ik hem met een -onverwagte haastigheid zoodanig in zijn reden, dat hy wel genoodzaakt -was dezelve te staken en my aan te horen. - -Myn Heer en Priester van de order der Societeit van Jezus, zeide -ik hem met een gelaat waar in de veragting en verontwaardiging te -leezen was, wanneer zult gy eens ophouden met u ongelukkig rammelen, -'t welk my al lang verveelt heeft? Wilt gy my met de lessen van uwen -Aristoteles tot iets overtuigen daar gylieden zelfs den spot mede -dryft? Wanneer het met u belangens niet overeenkomt, zoud gy zelfs -u Overigheid ik laat staan u Ouders niet gehoorzaam zyn. Laat dan af -van my verders u lessen mede te deelen en gebruikt dezelve maar voor -u eigen zelfs, zonder een ander daar mede te vermoeijen. Gylieden -moet de grootste weetnieten des Werelds zijn, indien gy gelooft -'t geen gy leert; of zoo gy het zelfs niet gelooft ('t welk ik eer -denk te wezen) de allergrootste huichelaars. Gaat dan by de geene -die met u brabbelarye gedient is, en laat my leven zoo als ik wil; -want gy, nog u geheele Societeit zijn niet in staat om my tot andere -gedagten te brengen, en het moesten al gantsch andere lieden zijn, -die in staat zoude wezen zulks te doen. - -Dit gezegt hebbende, stont ik op en ging heen, zonder hem verder ten -antwoord te staan, en gy kunt wel denken hoe hem dit in de ooren moet -geklonken hebben. Ik wil ook gaarn bekennen dat dit wat al te ver ging; -want daar hy om quam, te weten om my mijn levensgedrag te bestraffen, -was niet meer als billijk; maar het gaat gemeenlijk zoo, als quade -Zedemeesters een ander bestraffen willen, dat dezelve weinig indruk -kunnen maken, al zeggen zy ook de waarheid. - -Ik ging vervolgens het huis uit, en quam in drie dagen en drie nagten -niet wederom, die ik doorbragt met ligt gezelschap; dezelve verstreeken -zijnde en myn geld oprakende, was ik wel genootzaakt weder na huis -te gaan, om wederom wat ander zien te krygen. Te huis komende vond ik -daar alles in de grootste onroering om mijnent wil, niet wetende waar -ik somtyds beland mogt weezen, en of ik wel ooit weder zoude komen. - -Wat zijn de Ouders niet ongelukkig, wanneer zy Kinderen hebben die -zig niet tot deugde schikken! Behalven het verquisten van geld, moeten -zy nog de grootste ongerustigheden uitstaan, uit vrees dat haar niet -t'eeniger tijd eenig quaad mag ontmoeten: Dus ging het mijn Ouders in -dit geval ook. Toen zy my zagen, (in plaats dat zy my bestraften) waren -zy zoo verblijd my wederom te zien, dat de vreugd op haar aangezigt te -leezen was; mijn Vader scheen dezelve noch te willen verbergen met eene -deftigheid in zijn gelaat aan te neemen, om daar door zijn achtbaarheid -te betoonen, en my te vragen waar ik van daan quam en waar ik my zoo -lang opgehouden had; maar hy liet zig zoo gemakkelijk nederzetten, -dat men wel bespeuren konde dat het niet van herte geschiede. - -Ondertusschen was de Jesuit en die van zijn order zeer op my gebeeten, -om dat ik hem en zijn Societeit zoodanig de waarheid had gezegt. Zy -zogten my allerhande lagen te leggen, en my op de een of andere wijze -een trek te speelen; maar zy hadden het eenige tyd te vergeefs gezogt: -het eenigste dat zy hadden kunnen doen, was mijn Vader met scherpe -dreigementen te overladen, en hem te zeggen dat hy toe zou zien dat ik -niet weder my op dusdaanige wijze tegens de Societeit zoude uitlaten; -want dat zy anders wel weten zoude wat haarlieden te doen stond, -en hy aanspreekelijk voor my zoude weezen; om dat hy zyn Zoon niet -belette een Societeit, die de voornaamste steun en pilaar van de -waare Moeder der Roomsche Kerk was te beledigen. - -Mijn Vader die een goed Catholijk was, en die het wel gaarn anders -had gewenst, verantwoorde zig met de tranen in de ogen, zoo goet -en zoo quaat als hy konde en zeide, dat het hem leed was, zulke -kwaade gerugten van zijn Zoon te moeten hooren; maar dat het tot -nog toe in zijn vermogen niet was geweest my tot reden te brengen, -dat dewijl zy ondervonden hadden, met hoe weinig vrugt de lessen en -bestraffingen zelfs van een uit haarlieder Societeit op mijn gemoed -te weeg gebragt hadden, hy nog minder in staat meende te weezen om -my te overtuigen. Zy waaren daar in geenen deelen mede te vreeden; -maar bleeven by haar vorige dreigementen. - -Ik ging onderwijlen mijn ouden gang in mijn levenswijs, en gaf my -zoodanig tot de overdaad en allerhande buitenspoorigheden over, -dat ik daar door niet alleenlijk die weinige goede naam die ik nog -had verloor; maar zelfs begon mijn gezondheid van dag tot dag te -verminderen, en mijn levensgeesten en kragten zoodanig verdweenen, -dat ik niet alleen ongevoelig voor de vermakelijkheden wierd; maar -zelfs zoo veel als een walg daar voor kreeg, en dus het bekende -spreekwoord in my bewaarheid wierd, dat het sterke beenen zyn die -weelde dragen kunnen. - -Deeze onmagt was het eerste middel om my een weinig tot inkeer te -brengen. Hoe zeide ik by my zelven, ik meende altijd gelukkig en -vermakelijk te leven, en ik ben kwalijk in diergelijk een levenswijs -getreeden, of ik ben 't reeds moede en heb 'er een walg van af! Waar -komt deeze ongevoeligheid van daan en deeze afkeer? Het moeten -dan zekerlijk deeze vermakelijkheden niet zyn die ik bygewoont -heb, 't geen een mensch kan gelukkig maken: want anders zoude ik -daar meer smaak in moeten krygen. Dus by my zelven mymerende was -'er niemand, die my daar op voldoende oplossing geven, of daar ik -dorst te vertrouwen. Ik smoorde dan alles by my zelven en wierd zoo -zwaarmoedig, dat ik my genoegzaam van alle gezelschappen afzonderde, -'t welk een groote verwondering by al die geenen die my te vooren -gekent hadden, te weeg bragt. - -Myn Ouders en Familie waren voornamentlijk zeer nieuwsgierig hier -van de oorzaak te weten; dewijl ik te vooren haast nooit te huis was -geweest, nu zeer weinig uitging, en genoegzaam altyd op myn Kamer zat -te mymeren: maar ik liet daar nooit het een of ander van blijken; -gevende alleen voor reden, dat ik my zelve niet als te wel bevond, -('t welk ook zo was) en dat ik my derhalven zoo veel stil hield als -mogelijk was. Zy waren daar over aangedaan, en de liefde tot haar -Kint door myn voorig kwaad gedrag, in haar nog niet uitgeblust zynde, -waren zy zeer bezorgt om my in myn voorige gezontheid te herstellen. - -Zy gebruikte dan alle middelen die zy dagten daar bekwaam toe te -weezen; maar alles mogt niet helpen, wat zy ook te werk stelde. Ik -wierd van dag tot dag zwaarmoediger en droefgeestiger, 't welk zy -voor lichaamsonpasselijkheid aanzagen, en van voornamen waren een -geneesmeester by my te laten komen; om na de oorzaak van mijn kwaal te -vernemen en my daar van te herstellen. Zy verkozen hier toe een man, -die door zyn konst zeer beroemt was, en door zyn lange ervarentheid -in dezelve, een naam had verkregen, dat hy de allervoorzigtigste en -bekwaamde Doctor van gansch Lions was. - -Deeze man, by my gekomen zijnde; ondervond myn kwaal van een heele -andere natuur, en van een heele andere oorzaak oorspronkelijk te wezen, -als myn Ouders zig verbeelden. Na dat hy verzogt had my eens alleen te -spreeken, en de omstanders waren weg gegaan, zeide hy tegens my; uwe -onpasselijkheid is om zoo te spreeken geen eigentlijke ziekte, het is -een verval van kragten en levensgeesten, verzeld met zwaarmoedigheid, -die u alle lust beneemt; daarom zoo gy iets op u hart hebt, zoo -betrouwt het my toe; op dat nevens de Medicynen die ik u zal laten -gebruiken, ik u daar by met een goede raad mag bystaan. Ik wilde in -den beginne veinzen met te zeggen, dat my van dien kant niets ontbrak -en dat ik by my zelven heel wel te vreeden was; maar hy wist my zoo -te overtuigen en door zijn schranderheid zoodanig in myn gemoet te -dringen, dat ik wel genoodzaakt was hem mijn hart te openbaren. - -Myn Heer zeide ik tegen hem; dewijl ik zie en ondervind dat gy een man -van oordeel zijt, dat gy genoegzaam als in myn hart heb kunnen zien, -wat 'er in om gaat, en daar by myn kwaal zoo wel uitgevonden hebt; -zoo wil ik u de oorzaak van het een en het andere niet verzwyge; -maar u daar van een openhartige belijdenis doen. - -Ik maakte hem als doen bekend wat voor gedagten ik van den Godsdienst -gehad hadde, waar door ik tot allerhande buitensporigheden was -vervallen, 't welk my in dien staat gebragt had, waar in ik my thans -bevond en dat zoo hy in staat was om my uit die akelige omstandigheden -te redden, ik het hem al mijn leven dank zoude weten. - -Ik dagt wel dat ik het zoude geraden hebben, zeide hy tegens my; -om u dan voor eerst een goede raad te geven, is dit, dat gy u zelven -zoo veel vermand als mogelijk is en dat gy alle zwaarmoedige gedagten -van u zelven zoekt af te weeren; Ik zal ondertusschen door de hulp -des hemels u zulke middelen laten gebruiken, dat ik hoop door die -zelve hulp gesterkt, u weder tot voorige kragten te herstellen. Weest -derhalven goeds moeds en houd een ordentelijke levenswijs en alles -zal wel gaan. Hy schreef vervolgens een recept, om voor my klaar te -laten maken, en na dat hy belooft had den anderen dag weder te komen, -nam hy afscheid van my om zyn andere Patienten te bezoeken. - -Doen was het als of ik een weinig in myn gemoed verligt was; deeze -man zeide ik by my zelven, schynt een verstandig man te weezen: -mogelijk kan hy my niet alleen van myn zwakke natuursgesteldheid -genezen, maar my ook eenige onderrigtinge in het zedelijke geven: -als hy wederom komt, zal ik my met hem daar eens een wynig over -onderhouden en hem toetzen of hy daar ook bekwaam toe is. Dusdanig -my te vreeden gesteld hebbende, gebruikte ik de middelen die hy my -geordonneert had, en om kort te gaan, den anderen dag gekomen zijnde, -bleef hy ook in geen gebreken my te komen bezoeken. - -Het eerste wat hy deed, was my te vragen hoe ik my al bevond en of -zyn hulpmiddelen ook eenige uitwerking gehad hadden. Dat gaat heel wel -myn Heer zeide ik tegens hem; maar zoo lang als ik nog met een zekere -ongewisheid en twyffeling behebt ben, zal myn gemoed die rust en kalmte -nooit konnen genieten als zy anders wel zoude. Wat is dat voor een -ongewisheid en twyffeling? Zeide hy tegens my, het is die over den -Godsdienst, antwoorde ik hem, daar ik u gisteren van gesproken heb; -indien gy my daar eenige verligting in kunt geven, zult gy my nog meer -dienst doen als of gy my op staande voet van myn zwakheid genas. Ik heb -nooit geen gelegentheid gehad om met een verstandig man daar over te -spreken, en dewyl ik u daar voor aanzie, zoo doet my de vriendschap -en laaten wy een weinig daar over spreken. Myn vriend zeide hy, -voor als nog zyt gy niet in staat, om u met diepzinnige redeneringen -te vermoeijen u gesteltheid is te zwak; wanneer dezelve een weinig -sterker zal weezen en haar voorige kragten zal beginnen te krygen, -zullen wy tyd en gelegentheid genoeg hebben om dit te doen. Laten wy -het derhalven nog eenige dagen uitstellen; wanneer ik oordeel dat gy -'er in staat toe zy, zal ik u wel waarschuwen, en stel u voor het -tegenwoordige gerust tot dat die tyt zal gekomen zyn. - -Ik was hier mede te vreeden, en na dat hy nog eenige dagen over my -gegaan had, bevond ik my merkelijk beter, en hy oordeelden nu de tyd -gekomen te wezen, om myn verzoek te beantwoorden. - -Dewijl gy u zoo wel bevind zeide hy, schynt die tyd gekomen te wezen, -dat wy ons een weinig onderhouden, over dat geen daar gy my laatst -van gesproken hebt: indien gy nu genegentheid daar toe hebt, wil ik -my wel zoo als my de tyd toelaat, daar over met u inlaten. Ik nam de -gelegentheid waar, en sprak hem aan op deze wijze. - -Mijn Heer. Het is my lief u voor het tegenswoordige zoo wel genegen -te vinden, en my in staat te keuren om met u daar over in gesprek te -treeden. Dewijl het nu onnodig is om weder te herhalen 't geen ik u -reeds gezegt heb, en het geen de twyffeling en ongelovigheid van den -Godsdienst betreft; zoo is alleen mijn verzoek, dat zoo gy my daar in -eenige verligting kunt geven, gy my het grootste vermaak des werelds -zult doen. - -De Doctor hier op antwoordende zeide; zeer gaarn, maar waar mede -zullen wy beginnen, ik denk evenwel dat gy wel een natuurlijke Religie -zult hebben? - -Ik. In het geheel niet: ik geloof zoo min aan een natuurlijke als -geopenbaarde Godsdienst. - -De Doctor. Na ik aan u horen kan, Gelooft gy dan niet aan een -Opperwezen, 't welk men God noemt? - -Ik. Neen ik mijn Heer, en ik wenste wel dat gy my van de aanwezentheid -van dat opperwezen een weinig kost overtuigen. - -De Doctor. Ongelukkig mensch die zonder God of Godsdienst in de -waereld leeft! Het geeft my geen wonder dat gy u tijd in zoo veel -wreede twijffelingen en zwaarmoedige gedagten door moet brengen; -want was 'er geen God, wy waren de ongelukkigste van alle schepselen. - -Ik. Waarom mijn Heer? de beesten leven wel zonder dezelven, en gaan -alleen maar na haar natuurlijke driften te werk; zoude een mensch -ook zoo niet kunnen doen, en even gelijk zy gelukkig leven? - -De Doctor. Geenzins: want een mensch heeft edeler gaven ontfangen -als de dieren, hy is met een reden begaaft, waar door hy ver boven -dezelve verheven is. - -Ik. Zou dan een dier, ieder in zyn soort genomen, zoo wel met geen -verstand begaaft zyn als een mensch? - -De Doctor. Zy hebben ieder wel na haar hoedanigheid die bekwaamheden, -die zy nodig hebben, om zig zelven en haar geslacht te doen bestaan: -maar al het geen zy doen, weten zy niet waarom dat zy het doen. Het -is met een mensch zoo niet gelegen; dezelve oordeelt van het -voorledene, voorziet het toekomende en wat zig daar voorzigtig in -het tegenswoordige van te bedienen. - -Ik. Ik moet dit met u toestemmen, dat den mensch van vry verhevener -hoedanigheden is, als een dier; maar waar uit zoud gy my de -aanwezentheid van een God kunnen betoogen. - -De Doctor. Door die zelve reden en bekwaamheid die wy boven dieren -bezitten, worden wy geleid om zulk een Opperweezen te erkennen, dezelve -doet ons door onze uiterlijke zinnen de grootheid, wonderlijkheid, -schoonheid, en order van al het zigtbare beschouwen; wy zien dat -het van zig zelven dood is en onbeweegbaar in zyn delen, maar door -de beweging al die gestaltens en hoedanigheden verkrygt, waar in -wy het zien: dewijl het uit zig zelven onbeweegbaar is, moeten zyn -deelen door een eerste bewegende oorzaak aan de gang gemaakt worden; -niet gelijk als een gewigt of veer de raderen van een horologie -doet omgaan; maar als de maker van dat gewigt, die het zelve met -verstand en overleg toegestelt heeft, om het Horologie op een zekere -welgestelde maat en order te doen omgaan; want anders zouden wy God -als een blinde beweger moeten aanmerken, zonder te weten waarom hy -de stoffe bewoog, en de beweging zoude niet regelmatig geschieden; -maar alles zoude eer ten ondersten boven keeren, en een verwarde -Chaos veroorzaken. Daar men dit nu regt anders in de schoonheid, -regelmatigheid en order der samengestelde lichamen vind. - -Ik. Ik moet het toestemmen dat men alles verwonderlijk in de natuur -en derzelver uitwerkselen vind: maar om niet boven onze kring te gaan; -zoo laaten wy alleen den mensch en zyn lotgevallen beschouwen: kan men -daar die order wel in vinden die gy voorgeeft? Hy is het voornaamste -schepsel op het oppervlak der Aarde, met zulke schoone hoedanigheden -boven de dieren begaaft, en nogtans ziet men dit voortreffelijke -schepsel ô wonder! altyd met zoo veel tegenspoeden, en ongelijke -lotgevallen besprongen! Waarom stelt die eerste beweeger geen beter -order om een schepzel te behouden, 't welk zulke voortreffelijke -hoedanigheden heeft? en daar hy zoo veel aan heeft te kosten geleid? - -Hier op kwam de Doctor op de openbaring en zeide my genoegzaam even -het zelve dat gy tegens de Neger gezegt hebt. Hy zeide my om kort -te gaan dat wy menschen door onze redenkaveling en bespiegeling, wel -tot een eerste werkende oorzaak kosten komen; maar niet op hoedanig -een wijze hy met zyn schepzelen, en voornamentlijk den mensch omgaat: -dat hy de goetheid gehad had om ons door overlevering en Schriftuur, -het alles nader te openbaren en ons zyn wil te kennen gegeven, op -hoedanig een wijze hy wilde gedient zyn. Hy wist my vervolgens zoo door -zyn redeneringen, als door bewyzen uit de Schriftuur, zodanig van de -waarheid der Christelijke Religie te overtuigen, dat ik daar van ten -vollen overtuigd wierd. Maar dewijl ik hem zoo lang hy geredeneert had, -nooit van de Kerk nog van derzelver instelling had hooren spreeken; -twyffelde ik of hy wel van de Roomsche Religie was: Ik vroeg hem -dan het een en andere dezelve aangaande, en of hy ook van diezelve -gevoelens was. Waar op hy my antwoorde, dat hy nooit zoo bygeloovig -geweest was, om aan derzelver instellinge en ceremonien geloof te -slaan of toe te stemmen; maar dat hy van de hervormde Godsdienst was, -dewijl hy die het best met de gezonde reden en het geen in den Bybel -vervat was, overeen dagt te koomen. - -Ik verzogt hem hier op, dat hy my de gronden van die Religie eens -wilde openbaren; maar hy zeide my voor als doen geen tyd te hebben -om dit te doen, dat als hy in het vervolg weder kwam, hy my dezelve -zou bekent maken. Daar op van my afscheid nemende, bedankte ik hem -wel duizendmaal voor zyn goede onderrigting, met verzoek van in het -vervolg volgens zyn beloften in dezelve te vervolgen. - -De Heer N.... wilde in zyn verhaal voortvaren; maar hy wierd daar in -door de Heer le Sage belet met tegen hem te zeggen; Myn Heer dewijl -gy reeds zoo veel gezegt hebt zonder u te verpozen; zoo dunkt het -my nu wel eens tyd te weezen, dat gy een weinig rust: wy zullen -onderwijle een glaasje wyn drinken; want u mond zal door het veel -spreeken zekerlijk wel zyn droog geworden. Daar op iemand geroepen -hebbende om Wyn te bezorgen, dronken zy te samen een glaasje, en na -dat de Heer N.... zig weder een weinig in staat gestelt had om zyn -verhaal te vervolgen, voer hy aldus voort. - -De Doctor quam my weder bezoeken, en na dat hy my het een en ander -voorgeschreven had, bragt ik hem zyn belofte te binnen; 't welk ik -hem niet zoo haast gedaan had, of hy quam dezelve na en onderrigte my -zodanig in de gronden van zyn Godsdienst, dat ik in korte tyd daar van -een volkomen kennis had. En dewijl ik dezelve zoo redelijk vond en zoo -tegenstrydig niet als die van de Roomsche Religie, begaf ik my geheel -en al aan dezelve over, hem zeggende dat zoo draa Ik weder in staat -was, en in vorige welstand hersteld, ik my zelven in de vergadering en -in de gemeente van zyn geloof zou begeven. Hy moedigde my hier verder -toe aan en prees myn verkiezing, en dewijl het niet lang duurde of ik -was volkomen hersteld, bevond ik my wel haast al in de vergaderingen -die de Gereformeerde in stilte oeffende; maar ik kon dit zelve zoo -geheim niet houden, of de Jesuiten die over al op myn gangen lettede, -hadden 'er wel gaauw de lugt af. Nu dagten zy haar tyd gevonden te -hebben, om my dat geen te doen betalen, 't welk ik door myn al te vrye -spreeken tegens die van haar order na haar gedagten verschuldigt was. - -De Jesuit die myn Leermeester geweest was, vervoegde zig aan het huis -van myn Vader, en liet zig aanmelden om hem te spreeken. Na dat myn -Vader hem hem in zyn zydvertrek had laten komen, zeide de Jesuit -tegens hem: Ik dagt wel dat u Zoon van het eene uiterste tot het -andere zoude overgaan! Na eerst de grootste Vrygeest te zyn geweest, -is hy nu de grootste Ketter en dweeper geworden. Ik weet van goeder -hand, dat hy zig nu onder de zoogenaamde Gereformeerde ophoud, dat -hy zig in al haar geheime vergaderingen laat vinden, en zig in de -gronden van die Godsdienst, die zy belijden, laat onderwijzen. - -Myn Vader die een zeer ieverig Catholijk was, en die liever zou -gehad hebben dat zyn Zoon de grootste Vrygeest geweest was, mits -dat hy maar nu en dan de Roomsche Godsdienst pligten bygewoont had, -als een Ketter te weezen, (zoodanig blind en buitensporig is een al -te overbodige Godsdienstiever), was hier zeer over verwondert als -hy dit hoorde. Ik heb al niet geweten zeide hy, hoe dat hy zig zoo -stil en ingetogen hield sedert dat hy niet wel te pas geweest is, -ik was dit niet van hem gewent; maar nu geeft het my geen wonder, -dat nu hy onder die fymelaars gekomen is, hy zoodanig verandert is. - -Maar wat raad hier in te doen mijn Heer? U Zoon onder het oog te -brengen zeide hy, dat hy zich tegen het gezag van de Kerk en des -Konings vergreepen heeft, en dat zoo hy zich niet weder in de schoot -van de eerstgenoemde begeeft en dezelve om vergiffenis smeekt, dat -zelve gezag zal gebruikt worden om 'er hem toe te noodzaken, of anders -de maatregelen die 'er tegen gestelt zyn. Daarom is het u plicht om -hem ten scherpsten daar over te onderhouden, en hem tot zyn plicht -te doen keren; want zoo gy dit niet doet zult gy aangezien worden, -als een man die medepligtig is aan u Zoons buitensporigheden. - -Mijn Vader beloofde hem dit te zullen doen, en na dat de Jesuit was -weggegaan, verhaalde hy het geen hem was voorgekomen aan myn Moeder, -Broeder, en Zuster. Dezelve waren alle zeer verwondert, en die zelve -blinde Religie-yver die mijn Vader had, bezielde haar ook boezemde -haar die zelve gedachten tegens my in. Om kort te gaan zy waren alle -zeer tegens my ingenomen, en het eerst dat mijn Vader deed, was my -by zig te roepen, om met my daar over te spreeken. - -Zoo draa ik by hem gekoomen was, vroeg hy my met een verontwaardiging, -tot wat voor buitensporigheden ik my begaf: Ik vroeg hem daar tegens -wat buitensporigheden hy meende: hy daar op antwoordende zeide; -vraagt gy noch daar na? Of dunkt u dit geen buitensporigheden genoeg -te weezen, dat men zich van de waare Religie en de algemeene Moeder de -Roomsche Kerk afzondert en zich onder de snoodste en argste Ketters -begeeft die 'er onder de Zon te vinden zyn? Ik ben 'er van goeder -hand achter gekomen, en zoo gy niet van zin verandert; kunt gy staat -maaken, dat ik u niet langer voor mijn Zoon erkennen en in mijn huis -dulden zal. - -Ik zogt my zoo veel te verschonen als mogelijk was, met te zeggen, dat -een mensch behoorde vry te weezen in het oeffenen van zyn Godsdienst, -die hem dagt de beste te weezen; zoo lang hy zich daar door niet -schuldig maakte aan ongehoorzaamheid tegens zyn Vorst of de wetten -van het Land; maar hy lachte met mijn verontschuldigingen, zeggende -dat de Ketters daar altijd mede voor den dag kwamen, te weten met de -verdraagzaamheid in het stuk van Godsdienst en dat zoo zy de overhand -eens hadden boven de andere, zy mogelijk veel onverdraagzamer als -dezelve zouden weezen. - -Wat konde ik veel doen in zoo een netelige omstandigheid voor my? Het -beste dat my dacht was eenig uitstel te verzoeken om 'er my over te -bedenken; 't welk ik hier voornamentlijk om deed, om in de tusschentyd -eenige wijze schikkingen te beramen, om my voor de vervolgingen der -Jesuiten te bevryden. Mijn Vader bewilligde daar in, en gaf my daar toe -den tyd van veertien dagen, dewelke ik besteede om my met den Doctor -en de andere geloofsgenoten te beraden, wat ik zoude doen, en hoe hier -in te gedragen. Wy denken niet zeide zy dat gy u door de vrees van -vervolgt te zullen worden, van de waare Religie zult laten afwenden, -en om menschen te behagen, een geloof dat gy zoo billijk keurt zult -verlaten, om u tot een ander te begeeven, dat zoo strydig is tegen -het gezonde vernuft en reden? Wy raden u dat gy om die vervolging te -ontgaan; veel liever dit land verlaat om u in een ander te begeven, -daar gy meer vryheid kunt genieten: gaat dan liever na Holland dewijl -gy noch jong en sterk zyt, zal het u niet aan middelen ontbreeken, aan -uw brood te komen, 't welk wy u des te meer aanraden, om dat zoo gy -hier blijft wy gevaar lopen van een en 't zelve lot met u te zullen -moeten deelen, en in die draaikolk waar in gy thans verwart zyt, -mede zullen ingesleept worden: daar zy in tegendeel nu noch maar -alleen tegens u een haat opgevat hebbende, dezelve door u vlucht -zal worden uit de weg geruimt, en wy gerustelijk hier zullen kunnen -blijven. Wanneer gy derhalven onze raad wilt opvolgen, zullen wy u -zoo veel ons mogelijk zy helpen, en gy zult u zelven en ons van een -niet ongegronde vrees ontslaan. - -Deeze raad dacht my goed te weeze en op reden te steunen: Ik maakte -my derhalven bereid om hier toe over te gaan, en des te meer, om mijn -goede geloofsgenoten niet in het zelve gevaar te brengen, waar in ik -thans was. - -Men zogt my vervolgens van alle benodigtheden op de reis te bezorgen, -daar wierd beslooten dat ik zelfs myn Ouders geen kennis daar van -geven zoude, uit vrees dat zy my daar in mogten beletten, en doe ik -klaar was om te vertrekken, nam ik afscheid van al mijn goede vrienden, -'t welk niet zonder tranen geschiede, en vertrok na Holland. - -Daar gekomen zynde, begaf ik my ten eersten met brieven van -aanbeveling, die ik van eenige mijner geloofsgenoten gekreegen had, -na die geenen daar zy aan hoorde, en gaf haar mijn omstandigheden te -kennen. Zy beloofden my met zoo veel raad en daad behulpzaam te zyn -als mogelijk was, gelijk zy ook zoo lang ik my in Holland bevond, -te werk stelden. Maar gelijk 'er geen een van die goede vrienden -in staat was, om my in Holland iets te bezorgen, waar door ik mijn -bestaan op een fatzoenlijke wyze zou kunnen vinden; zoo rade zy my -dat ik my na de West-Indien zou begeven en wel na Surinamen, dewijl -'er zich op die tyd een goed vriend van haar t'Amsterdam bevond, die -te Suriname een Plantagie had, en een Directeur op dezelve benodigt -had. Ik keurde haar raad goed, en verzogt haar dat zy voor my die -plaats wilde verzoeken. Zy stelde het ook ten eersten te werk, en -verkregen de Directeurs plaats voor my; waar na ik kort daar na my -aan boord begaf, om na Suriname te stevenen. - -Mijn reis was kort en goed, en ik kwam gezond en wel op de Plantagie -daar ik op hoorde, ik nam myn post getrouwelijk waar, 't welk my -(al zeg ik het zelfs) eenige agting onder fatzoenlyke lieden te weeg -bragt; dewijl zy my bejegende en in haare gezelschappen toelieten, -als of ik zelfs Heer van een plantagie was. - -In een der gezelschappen die ik onder andere bywoonde, was een -jonge weduwe, die twee plantagien kort by de myne daar ik op was -tot eigendom had, haar man was omtrent een jaar dood geweest, en -had haar zonder Kinderen overgelaten. Deeze Weduwe stond my zeer wel -aan; dewijl zy gantsch niet onbillijk nog onvriendelyk was, ik kreeg -genegendheid voor haar, en zogt maar na bekwame middelen en wegen, -om het haar bekend te maken. De meeste zwarigheid die ik 'er in vond, -was myn armoede in vergelyking van haar rykdom, maar de liefde over -alle zwarigheden ligtelijk heen stappende, nam ik voor, maar hoe eer -hoe liever mijn hard aan haar te openbaaren. - -Ik begaf my dan op een nademiddag na haar woonplaats toe, en liet -my aanmelden, verzoekende om haar eens te mogen spreeken. Zy liet my -achter in een zaaltje (waarin zy zat; om de koelte te scheppen) by haar -komen. Na dat wy in den beginnen over een en andere onverschillige -zaaken gesproken hadden, vroeg zy my wat ik te zeggen had. Mevrouw -zeide ik; Indien het geoorlooft is voor een persoon, die van de -goederen des geluks niet al te zeer voorzien is, aan een ander -van meerder middelen zyn hart open te leggen, zonder dezelven te -vertoornen; zoo wenschte ik wel dit aan u te doen en ...... Zy daarop -my in de reden vallende zeide: Myn Heer schoon iemand minder goederen -als een ander bezit, zou hy daarom niet bevoegt zyn, zyn belangens -voor te dragen? Ik geef u daar volkomen vryheid toe, en wel verre van -my daar over te vertoornen, beloof ik u, zoo het in mijn vermogen is -u eenige dienst te doen, ik het met vermaak zal werkstellig maken. - -Mevrouw zeide ik daarop, het staat volkomen in u magt om my gelukkig -te maken: Ik kom om de bezitting van u beminnelijke persoon, en -schenk u myn hart; indien gy u verwaardigen wilt het zelve aan te -nemen. Zy veranderde op dit mijn zeggen van couleur, en zeide: Mijn -Heer indien ik geweten had dat gy dit van my zoud verzogt hebben, -zoude ik u zoo veel niet belooft hebben, daar by verbeeld gy u dat -dit zoo in mijn magt stond; maar ik moet u zeggen dat gy u daar -in bedriegt, vermits mijn waarde overlede man nog zoodanig in mijn -hart en geheugenis begraven leid, dat ik daar onmogelijk een ander -in zoude kunnen plaatsen. Ik bedank u derhalven voor u genegentheid -'t mywaarts en wensche dat den Hemel u een vrouw mag toeschikken, -met meer volmaaktheden als ik bezit; dewijl ik niet kan overgaan om -mijn hart een ander te schenken, 't welk mijn waarde overlede man -noch ten vollen bezit. - -Mevrouw zeide ik daar op, de levendige kunnen immers met de dooden niet -meer omgaan! Wat vrugt heeft u overlede man meer van u liefde? Hy is -hoop ik heden in een staat, waar in hy Hemelsche zoetigheden geniet, -om aan de geen die hy hier om laag gelaten heeft de aardsche te laten; -laat hy dan voor een ander de plaats, die hy reeds zonder vrucht -zoo lang bezeten heeft, ontruimen en maakt die ook zoo gelukkig als -hy geweest is; op dat gy en hy de vruchten van een volmaakte liefde -plukken mag. Dit zeggende en met een, een van haar handen nemende, -dezelve zagtelijk drukkende, scheen het als of zy een weinig na -mijn reden luisterde. Mijn Heer zeide zy, voor het tegenwoordige -kan ik ten minsten daar noch niet toe over gaan; wat de tyd in het -vervolg zal te weeg brengen, weet ik niet: verwin dan u zelven voor -het tegenwoordige en laat ....., Ik viel haar als doen in de reden -en zeide; Mevrouw ik begeer niets meer als tyd en vryheid te hebben -om u by wijlen eens te mogen komen bezoeken, en ik hoop dat dezelve -te weeg zal brengen, dat ik mijn geluk volmaakt zal zien. Zy stont -my dit na een zoete weigering toe en ik als doen mijn afscheid van -haar nemende, keerde ik weder tot mijnent te rug, met de hoop en het -genoegen van t'eeniger tyd mijn wensch eens vervuld te zien. - -Ik kwam een dag of drie daar na wederom, en wist door mijn aanhouden -het zoo ver te brengen, dat ik eindelijk het jawoort kreeg, en daar op -kort daar na met haar trouwde. Ik heb my ganschelijk over myn trouwdag -niet behoeven te beklagen; vermits wy altyd in eendrachtigheid te -samen geleeft hebben, en onze liefde is tot heden toe niet voor -malkanderen vermindert: maar eer vermeerdert. Onze huwelijksmin is -ook met verscheide Kinderen gezegent geworden, waar van 'er nu noch -maar een in het leven is, het welk deze dogter is die ik by my heb; -de andere zyn vroeg gestorven. - -Onderwijlen dat ik te Suriname woonde, heb ik ook door myn -Correspondenten uit Vrankryk de tijding gekregen, dat mijn Ouders my -van al het goed waar na ik t'eeniger tyd had kunnen staan, versteken -hadden; dat zy daar op kort daar na waren komen te sterven, en mijn -Broeder en Suster alleen erfgenaam waren gebleven. Den Doctor en de -andere Gereformeerde geloofsgenoten, hadden met de Jesuiten eenig -spel gehad; doch zy hadden door geld en geschenken te geeven, dezelve -gestilt. Wat my aanging, ik was door den Hemel zoodanig gezegent, -dat ik my niet eens over het verlies van mijn erfdeel bekreunde, -en ik misgunde het mijn Broeder en Suster niet; vermits ik het niet -nodig had. - -Het is nu na by de twintig jaren, dat ik te Surinamen gewoont, en -daar zeer vergenoegt geleeft heb; het eenigste dat my een weinig -tegengestaan heeft, is de barbaarse en wreede handelwijze, die de -slaven dikwils moeten ondergaan als zy meesters aantreffen, die geen -menslieventheid bezitten, en ik wil wel bekennen zonder my daar op -te beroemen, dat ik altyd meer met goede woorden van haar heb kunnen -krijgen, als met slagen; zy hebben altijd veel van my gehouden en zy -waren zoo bedroeft dat zy een andere meester zoude krijgen, dat 'er -eenige onder waren die als kinderen schreiden, toen zy het hoorde. Ach -mijn goede meester, zeide eenige onder haar, wat zyn wy ongelukkig u -te verliezen! Waar krygen wy 'er zoo een weer als gy geweest zyt! Ik -zogt haar zoo veel te troosten als in mijn vermogen was, met tegen -haar te zeggen, dat 'er meer goede lieden in de waerelt waren als ik, -en dat ik haar raade, met braaf op te passen de genegentheid van -hun meesters te winnen; 't mogt weinig baten, de neerslachtigheit -was uit haare wezens te leezen. Ik wil hier meede te kennen geeven, -dat men dikwils door zagtheid en goetheid meer op de harten van zyn -volk kan winnen, en meer dienst daar van hebben, als door strafheid. - -Na dat ik dan voorgenomen had, met mijn Vrouw en Dochter na Holland -te gaan, en wy order op alles gesteld hadden, hebben wy ons t' Scheep -begeven, en zyn op die wijze alhier aangekomen, gelijk u bekend is. - -De Heer N..... had alhier zyn verhaal ten einde gebragt en de Heer -le Sage bedankte hem voor zyn genome moeite; hy maakte hier en -daar aanmerkingen over, het geen hy van de Heer N.... gehoort had; -maar dewijl het reeds laat in de agtermiddag geworden was, deed hy -het zeer kort. Zy gingen weder by het gezelschap, 't geen haar met -ongedult zat te wagten, en maakte zig dien avond op een betamelijke -wyze met het zelve vrolijk. De tyt tot rusten gekomen zynde, bedankte -het gezelschap de Heer le Sage voor zyn vriendelijkheid, en ging een -ieder van het zelve daar zy wezen moesten. - -Onderwyle begonnen die aan het Schip werkte, om het zelve te -herstellen, dapper te vorderen; maar eer dat onze reizigers dit -Eiland verlieten, gebeurde 'er nog een geval, 't welk zich op deze -wyze toedroeg. Een van de Schiplieden, die in de Kerk geweest was -toen Thomas gedoopt wierd, had aldaar een Jonge Dochter gezien, -die 'er gansch niet onbillijk uit zag. Zy had hem door haar -bevalligheden zoodanig betovert, dat hy niet nagelaten had, toen de -Kerk was uitgegaan dezelve na te zien waar zy te huis hoorde, en een -gelegentheid te zoeken, om haar zyn genegentheid bekent te maken. Hy -had dezelve ook wel haast gevonden; vermits onze Eilanders gantsch -eenvoudige lieden zijnde, en bygevolge niet argwaanende, die van het -Schip de vryheid lieten, van in haar huizen te koomen wanneer zy wilde. - -Hy vond gelegentheid genoeg om dit meisje zyn liefde te openbaren; maar -dezelve weigerde in den beginne hem ten antwoord te staan. Evenwel -door zyn vlytig oppassen en door de betuigingen van liefde die hy -haar deed, dit Jonge bloed gaande raakende, begon zy een weinig het -oor na hem te leenen. Doen hy zoo ver gevordert was, dagt hy het half -gewonnen te hebben en verdubbelde derhalven zyn vlyt. Hy bragt het -eindelijk zoo ver, dat hy in 't geheel meester van haar hart wierd. - -Maar wat raad in dit geval te doen? Het stond hier niemand op dit -Eiland vry om by verkiesing te trouwen. Dit baarde by deze jonge -Dochter voor zoo verre zy nog redenkavelde, eenige ongerustheid; -maar de liefde het eindelijk op de reden winnende, en hy haar met -schoone belofte van getrouwheid paaijende, met tegen haar te zeggen, -dat zoo het al niet wiert toegestaan, dat zy te samen trouwde, hy -haar dan in stilte mede op het Schip zoude neemen, dewijl hy haar -nooit verlaaten zoude; zoo gaf zy zig vervolgens geheel aan hem over, -en hy genoot op die wyze van haar, het geen hem eerst na een wettelijke -trouw was toegekomen. - -Maar gelijk gemeenlijk gaat, dat na de genieting de verzadiging volgt; -zoo ging het hier met onze minnaar ook, en hy begon wel haast in -zyn liefde te verkoelen. Het welk zy gemerkt hebbende, zogt zy zig te -beklagen over zyn onstantvastigheid. Hoe! Zeide zy tegen hem, is dit de -beloften agtervolgen, die gy my gedaan hebt, en is dit de vergelding -voor een liefde, die ik ten kosten van myn eer aan u verdient heb, en -waar door ik my in gevaar gestelt heb, om by de gantsche Volkplanting -in veragting te weezen? ô wreede als gy zyt! Die even het genot van -een oneerlijke lust gehad hebbende, een onnozele Maagd verlaat, die -haar hert ganschelijk aan u geschonken heeft! Maar neen ik kan niet -denken dat gy tot zoo een schrikkelijk besluit zult komen; gy doet het -eerder om my eens te beproeven en te zien hoe ik my houde zou, en of ik -'er my ook onverschillig in zou betonen. Neen myn Vriend, gy ziet dit -anders, en wat wreede twyffelingen thans mijn ziel bestormen: betoon -my dan weder als voor heen, die liefde die gy my zoo dier betuigd heb, -en stel my door overtuigende blijken van u wederom gerust. - -Onze Jonkman, in plaats van zich door zulke doorslaande blijken van -liefde te laten overreden, schertste met dezelve en zeide; dat ze -zich maar wel te vreeden zoude houden, dat de tyt die alles slijt, -dit geval ook wel uit haar geheugenis zoude wisschen, en dat wat haar -eer aanbetrof en de schande die zy daar door by de Volkplanting stond -te wagten, maar inbeeldingen waaren, dat hy verders zich niet meer met -haar op wilde houden, veel minder om haar mede na Holland te neemen; -want dat hy in het geheel door geen Vrouwspersoon wilde belemmert -zyn; dat diergelijke galantereien in Europa zeer gemeen waren; dat -men dezelve daar maar voor beuzelingen aanzag, en dat hy derhalven -'er in 't geheel geen geweten van maakte. - -Dit antwoort klonk de Jonge Dochter als een Donderslag in de ooren. 'T -is wel ontaarde zeide zy tegens hem; het geeft my dan geen wonder dat -dewijl gy uit zoo een Godloos Land afkomstig zyt, daar men de plicht -van eer en trouw te breeken, maar voor een beuzeling en aardigheid -aanziet, zoo een wreed en onnatuurlijk stuk durft begaan. Ik zoude nu -zelfs, al wilde gy my mede nemen, my met een manspersoon na zulk een -land niet willen begeven, die de quade gewoontens van het zelve tot -een voorbeelt gebruikt om 'er zich na te gedraagen. Want wat staat -zoude ik doch in vervolg van tyd op desselfs trouw kunnen maken? Gaat -dan maar alleen na dat schoone Land; terwijl ik hier zal blijven om -in myn eenzaamheid myn misslag te betreuren en my aan een droefheit -over te geven, daar de Dood wel haast een einde van maken zal. - -Deeze wanhopige woorden gesproken hebbende, verliet zy hem, en liet -ons Jong manspersoon, alleenig staan; die zich weinig over haar zeggen -bekommerde en denkende, dat zy het zoo niet meende als zy wel voorgaf, -zich naar elders heen begaf. Maar de Liefde die dog overal zyn rol -wil speelen, in wat afgelegen oort des weerelts dat het ook zoude -mogen weezen, wilde hier ook betoonen dat zyn magt gantsch niet te -veragten is, en dat indien men hem eens het oor geleent heeft en -men hem in het hart een plaats vergunt, hy zoo ligt daar niet weder -uit te krygen is: dewyl hy gemeenlijk niet alleen verzeld is met die -aanlokselelen en bekoorlijkheden, waar mede hy den arme sterveling -betovert; maar ook met al die gruwelen en monsters waar de Minnenyt, -de spyt; en de wanhoop wel de voornaamste van zyn. - -De Liefde dan het hart van onze jonge Dochter verlaten hebbende, had de -wanhoop en de spyt in zyn plaats gelaten; deeze vermeesterde het zelve -zoodanig, dat zy voor zich nam, dewyl het leven haar maar een last was, -zich van het zelve te ontdoen, en een einde van baar droefheid, te -maken. Rampzalige sterveling! Wat zyt gy niet te beklagen! Gy vervalt -dikwils van het eene quaad in een ander, 't welk nog veel erger als -het eerste is. Zoo ging het onze Jonge Dogter ook: in plaats van zich -aan eenig mensch vertrouwt te hebben, en haar droefheid geopenbaart, -kropte zy het by haar zelven op en smoorde alles in haar eige boezem. - -Zy dan een koort genomen hebbende, maakte 'er een strop van en -verhing zig des avonds toen het duister was geworden aan een Boom, -die even buiten het vlek aan den ingang van het zelve stont. Doch eer -zy hier toe was overgegaan, had zy eerst het geval en de oorzaak van -haar Dood op een zeker blad, 't welk zoo veel als voor papier diende, -geschreeven, en het zelve tusschen haar gordel dewelke zy om haar lyf -had gestoken; op dat het neffens haar lyk mogt gevonden worden. Den -inhoud van dit papier luide aldus. - -Aan alle die van de Volkplanting zyn. - - - "Dat gy my hier in zoo een beklagelijke staat bevint, daar van - heeft niemant de schuld, als een Matroos van het Schip, 't welk - hier eenigen tyd aan dit Eilant gelegen heeft. Zyn naam is Jan - Jansz. dezelve heeft my door schoone beloften weten over te haalen - en door betuigingen, dat hy my tot aan zijn Dood beminnen zou, - dat ik my aan hem geheel over gegeven heb: maar deeze trouwlooze, - na dat hy het genot van myn Lichaam gehad, en zyn onkuische min - daar mede verzadigt, heeft hy zijn beloften in den wind geslagen, - en my in de allerdroevigste staat gelaten, daar een Jonge Dogter - als ik ben, ooit in komen kan. Dewijl ik nu myn ongeluk niet heb - konnen overleven, en my geschaamt heb om myn zwakheid aan anderen - te openbaren, ben ik tot dat uiterste gekomen, waar in gylieden - my thans vind. Ik hoop dat den Hemel hier door mag verzoent zijn, - dat ik my tegens de gewoontens van ons Land aan iemand overgegeven - heb, die my zoo trouwlooslijk verlaten heeft, en die het schenden - van eer en trouw als een beuzeling na de gewoonte van zyn Land - (zoo als hy my zelfs gezegt heeft) achtede." - - -Zy wierd den volgende morgen al heel vroeg met dit geschrift gevonden -en het zelve wierd de Heer le Sage als hooft der Volkplanting bekent -gemaakt. Deezen goede Heer was zeer over dit geval verlegen; terwyl de -meeste der Inwoonders van het Vlek om wraak en straf tegen het breeken -der Wetten van gastvryheid riepen. Hy liet daarom de voornaamste der -Volkplanting vergaderen, om zig met dezelve te beraden hoe zig in -deeze omstandigheid te gedragen. Zy waren alle eenparig van gedagten -dat de Matroos straf verdient had; dat zy daarom den Schipper en -de voornaamste van het Schip zouden zien te bewegen, dat zy hem aan -haar overgaven om hem die straf te laten ondergaan, en zoo zy niet -goetwillig wilde, dat men hem dan met gewelt zou zien te krygen. - -Dit dan aldus besloten zijnde, lieten zy de Schipper en andere -Officieren van het Schip by haar komen, en als doen de Heer le Sage het -woord voerende, zeide tegens haar uit naam der gantsche Vergadering: -dat dewijl 'er een matroos van haar Schip was die tegens de Wetten -der gastvryheid een Maagd van de Volkplanting verleid had, en door -schoone beloften van haar eer berooft; hy verzocht dat men de Matroos -aan den raad overleverde, om hem na haar goeddunken de verdiende -straf te doen erlangen. De Schipper en de andere Officieren stelden -zig wel in het eerst daar tegen; met te zeggen, dat dewyl hy een -Hollander en daar by een varentsgezel op een Hollands Schip was, het -daarom de regtspleging in Holland daar zy na toe stevende toe quam, -om hem zoo hy iets misdreven had te straffen, en dat zy om die reden -niet welvoeglijk hem aan haarlieden kosten overgeven: maar de Heer -le Sage en de raad bragten daar tegens in, dat dewijl het onder het -gebied der Volkplanting geschiet was daar dit misdryf was gepleegt, -het niet meer als billijk was, dat het in en door de magt van het -zelve gestraft wiert; dat de misdadiger zyn leven niet zou behoeven -te verliezen; maar dat zy hem een kastyding evenredig na zyn misdaad -zoude doen ondergaan, om daar door de gemoederen der Volkplanting te -stillen en een voorbeelt aan andere te geven om dezelve van diergelyke -bedryven afteschrikken. Dat zy hem vervolgens weder op vrye voeten -zouden stellen; op dat hy zyn verrigting als Matroos op het Schip -weder zou kunnen oeffenen. - -De Schipper en Officieren van het Schip bewilligden hier eindelijk -toe, met dat beding, dat zy hem zelfs, als of het buiten haarlieder -kennis was, zouden doen aanvatten; op dat zy van alle verdere -onderzoekingen zouden bevryd zyn. Daar mede wierd ten eersten aan -eenige der Volkplanting last gegeven, om hem te vatten; en dewyl hy -zig op dien tyt niet op het Schip bevond, kosten zy hem gemakkelijk -krygen. Hy wierd als doen in een zekere woning zeer naauw bewaard, -tot dat zyn straf ter uitvoer wierd gebragt. - -De Raad vergaderde doen weder, men besloot in dezelve dat al de -Maagden van de Volkplanting boven de veertien Jaren, by malkanderen -zouden vergaderen; dat zy zig in twee reien zoude scharen, gewapent -met dunne en zwakke teenen, waar door de misdadiger met de naakte -huit tien maal heen en weder zoude geleit worden, en hy op dusdanig -een wys van ieder van haar een slag zoude krygen. - -De tyt gekomen zynde, Vergaderde de Maagden en stelden zig in twee -reien ieder met tien teenen gewapent. Het zelve geschiede in het open -Velt; alwaar al het volk zoo van de Volkplanting, als van het Schip, -om aanschouwers te wezen, vergadert waren. De Heer le Sage met de -voornaamste des volks, die den raad uitmaakte, zaten op banken, -gesteld voor den ingang der in twee ryen geschaarde maagden, en na -dat de matroos wel geboeyd voor hem gebragt was, las hy dezelve zyn -misdaad, en de straf die hy daar door verdiend had voor. Als hy dit -verrigt had, wierd den misdadiger met het boven lyf naakt uitgekleed, -en met de handen geboeid, door de gelederen geleyd. De maagden die al -een redelijk getal uitmaakte, sloegen dapper toe; zoo dat het bloed zig -wel haast met de striemen op zyn rug begonnen te vertoonen; terwijl -de gramschap op haar aangezigt op een levendige wyze vertoonde; als -wraak nemende over het schendig stuk dat hy aan een van haar staat -en kunne bedreven had. Toen de straf dus ter uitvoer was gebragt, -moest de matroos voor de Heer le Sage en den Raad verschynen, en -dezelve bedanken voor haarlieder regtmatig vonnis: De Heer le Sage -gaf hem doen nog een verstandige bestraffing, en daar mede wierd hy -weder op vrye voeten gesteld. - -De maagd die haar zelven van het leven berooft had, wierd statelijk -begraven en de maagden die de straf aan haar belediger geoeffent -hadden, gingen alle met een treurige vertoning agter het lijk. Dus -nam dit treurspel een einde; 't welk van grooter gevolg had kunnen -wezen, indien de Heer le Sage en den Raad zig daar niet voorzigtig -in gedragen hadden, en het volk op die wyze weder te vreden gesteld. - -Na dat die van het Schip zig van haar geleden ongemakken herstelt -hadden, en het Schip in die order gebragt, dat het weer in staat was -zee te kunnen bouwen; maakten zig onze reizigers weder vaardig om -aan boord te gaan. - -Zy voorzagen zig van alle verversingen en benodigtheden, die zy maar -kosten bekomen; 't geen de Eilanders zeer mild aan haar uitdeelde. De -Heer N.... en de voornaamste van het Schip bleven ook niet in gebreken, -om aan de Heer le Sage en den Raad geschenken te geven, uit erkentenis -voor haar genoten weldaden. Het afscheid was smertelijk, en de Heer -le Sage met de Heer N.... zyn Vrouw en Dochter storte weg in tranen; -maar Thomas was 'er nog wel het meest over aangedaan. - -Men kost de Heer le Sage bezwaarlijk uit zyn armen rukken, zoo vast -hield hy hem in dezelve besloten, en de hikken die hy gaf zonder een -eenige traan te kunnen loozen, gaven genoegzaam zyn benepen hart te -kennen. Eindelijk zyn hart zig door een vloed van tranen beginnende te -ontlasten, en zyn mond die door zyn overmatige droefheit was gesloten -geweest, zig nu wederom beginnende te openen, sprak hy hem op deeze -wyze aan. - -Myn waarde Heer, wat valt het my smertelijk u te moeten verlaten! Gy -zyt naast God en de Heer N.... den genen die ik het meest verschuldigt -ben. Gy hebt my daar ik als in den duistere voort wandelde, niet -wetende welke weg ik verkiezen zoude; op den eenen en regten weg -gebragt, daar ik met veiligheid op gaan kan. Wat ben ik u daar niet -voor schuldig? Gewisselijk al moeste ik myn geheele levensloop u ten -dienst staan, was ik zulks verpligt. Maar daar myn hart zoo bereid -is om u ten dienst te staan, wil myn lot niet dat ik het volvoer: -een scheiding die ons mogelijk voor altoos van malkanderen rukt, -staat het my niet toe; ô hoe smertelijk valt my dit! Gewisselijk -indien ik het niet liet om de Heer N.... en zyn Familie, die ik -neffens u voor myn grootste vriend op den aardbodem erken, daar zou -niets in staat zyn om my van u af te rukken, en ik zoude liever met -u de uiterste behoeftigheit willen uitstaan als my na elders heen te -begeven. Vaart wel dan myn Heer, ik wensch dat den Hemel u verder in -uwen ouderdom ondersteunen zal, en ons nog eens weder te samen voegen; -is het hier niet in dit tranendal, ten minsten in een ander en beter -leven: daar ons geen wisselvalligheden meer zullen ontmoeten, om ons -van malkanderen te scheiden; maar daar wy de vrugten van een volmaakte -vriendschap zullen konnen genieten. - -Daar op moesten zy hem als met geweld na de bood trekken, om na het -Schip te brengen, terwijl de Heer N.... nogmaals de Heer le Sage -bedankte en vaarwel zeide, met beloften dat wanneer hy in Holland -zoude gekomen zyn, een gelegentheid zou zien te krygen, om met het -een of ander Schip eenige goederen, die hy wel het meest nodig had, -te bezorgen; en dus in vervolg van tyt correspondentie te samen houden. - -Wanneer zy te samen in het Schip waren gekomen, kon Thomas nog niet -nalaten van tranen te storten. Ach gelukkig Eiland! zeide hy, daar -u inwoonders in haar handel en wandel met de bekentenis van haar -geloof over een komen! Al zyn 'er geen schatten by u te vinden, -of rykdommen te winnen, die dikwils meer tot 's mensen verderf als -voordeel strekken, houde ik u nogtans voor gelukkig. Uwe inwoonders -bezitten de waare rykdom, 't welk is de vergenoeging en de opregtheid -van zeden; dit gevoegt by het geen de eenvoudige natuur tot vergelding -van haar arbeid op u opgeeft, om haar van het noodzakelijke en zelfs -het geen haar tot vermaak en verquikking verstrekken kan, te bezorgen, -konnen hier wel by al de schatten van het oosten ophalen? Ach gelukkig -Eiland! Vaart wel, hervatte hy nogmaals; ik zal u mogelijk nooit -weder zien: maar u geheugenis zal my nogtans altyd in gedagten blyven. - -Ondertusschen hadden de Schiplieden de Ankers opgeligt, en de Zeilen -opgeheist om Zee te kiezen. Zy namen haar afscheit van de Eilanders -nog met eenige Kanonschoten, en daar op zeilde zy voort en raakte -spoedig uit het gezicht. - -De Heer N.... gaf het de naam van het benevelde Eiland, en rekende de -breete en lengte uit, waar op het zelve gelegen was; op dat de gene -die hy 'er in het vervolg na toe wilde zenden, het zoude kunnen opdoen. - -Zy hadden een heele goede reize en haar de wind dienende, kwamen zy -behoude op de reede van Texel ten anker. Als doen de Heer N.... zyn -Pakgoederen, die hy in het Schip had, daar uit hebbende laten ligten, -vertrok hy met zyn Vrouw, Dogter, en Thomas na Amsterdam, en begaf -zig in een Logement; om aldaar zig eenigen tyd op te houden, tot dat -hy een beter gelegentheid zoude gekregen hebben. - -Doe zy in Amsterdam gekomen waren, was Thomas zeer verwondert over -die groote en pragt der Stad; de Dogter van de Heer N.... vergezeld -met zyn Vrouw, Dogter, en Thomas, lieten niet na verscheide dagen na -den anderen door de Stad te wandelen en aldaar al het merkwaardige -te bezigtigen: doe zy dit nu eenige tyd gedaan hadden, vroeg de Heer -N.... aan Thomas wat hem wel dagt wegens haar gelegentheid en of -hy ook wel zin in dezelve had. Als ik u naar waarheid myn gevoelen -zal zeggen, myn Heer zeide Thomas; zoo moet ik u te kennen geven, -dat ik zeer verwondert ben over haar uytgestrektheyd, volkrykheid en -pracht: maar dit neemt niet weg, dat het my (indien ik verkiezing -had om te woonen waar ik wilde) hier veel te woelig zoude wezen; -daar by dunkt my dat de lucht hier ook zeer zwaar en bedompt is, -vervuld met zware en stinkende dampen, die uit de gragten komen. Wat -dunkt u van de gewoontens en zeden der inwoonderen? vroeg hem de Heer -N..... verder; daar is niet veel op te roemen antwoorde hem Thomas, -niet dat ik zeggen wil dat 'er in het geheel geen eerlyke lieden in -zouden weezen; maar ik heb 'er tot nog toe zoo wynig in gevonden, dat -indien ik het niet om uwentwil was, ik wel zoude wenschen op staande -voet by de Heer Le Sage op het benevelde Eyland te wezen, of in eenig -ander oord des waarelds daar my de menschen, vriendelyk in haar zeden -volmaakter zoude voorkomen. Wel zoo Thomas zeide de Heer N...., gy -geeft geen al te groote lof van de inwoonders van Amsterdam, indien -'er al eenige onder zyn daar niet veel op te roemen valt; zoo zyn 'er -evenwel dat heele brave lieden zyn, en daar men zig in vyligheid mag -op vertrouwen: gy moet dan zeer ongelukkig zyn, tot nog toe de ergste -getroffen te hebben; want anders zoud gy 'er op een andere wyze van -oordeelen. Dit kan wel zoo wezen antwoorde Thomas; maar ik heb hier -dog in het algemeen gevonden, dat de menschen zeer baatzugtig zyn, -en dat zy zig van alle middelen bedienen om zig te verryken, dat zy -weinig agting voor een eerlijk man hebben als hy geen geld heeft; -maar weder in tegendeel voor iemand die middelen bezit, de grootste -eerbied hebben; al is hy het onwaardigste schepsel dat 'er leeft. - -Dit spruit uit de behoeftigheid, daar de meeste menschen in gedompeld -leggen, hervatte de Heer N....; 't welk veroorzaakt dat zy meer eerbied -gebruiken voor iemand die ryk is, als voor den genen die niet bezit; -want wat kan iemant die middelen nodig heeft door de eerlykheid van -een ander gebetert worden, die zoo wel behoeftig is als hy? Daar hy -in tegendeel van de overvloed eens ryke, al was hy ook de grootste -schurk, nog eenig voordeel kan genieten, 't welk zyn behoeftigheid -kan te hulp komen. - -Hier om myn goede Thomas beoordeelen wy ligtelijk iemand, die wy -indien wy zyn omstandigheden wisten, zouden vryspreeken. Gelooft my -myn vriend, de menschen zyn hier niet anders als in andere gedeeltens -der waereld; maar de omstandigheden waar in zy zig bevinden, maken 't -onderscheid. De armoede en de behoeftigheden hebben iets verlijdelijks -in zig, dat den mensch dikwils tot daden doet overgaan, die hem -anders tegen de borst zouden stryden en hy is daar door zelfs wel -genootzaakt om het te doen, al heeft hy 'er geen zin in. In Holland -en voornamentlijk hier in Amsterdam is het duur teeren, en dewijl -den een van den anderen leven moet, moeten zy zien hoe zy best aan -de kost komen. - -Gy moet dan evenwel met my toestemmen myn Heer zeide Thomas, dat een -Land niet zeer te pryzen is, waar men zoo bezwaarlijk aan het nodige -kan komen, en daar men om 'er aan te geraken zulke laagheden moet -begaan? Ik voor my, ik wilde liever onder de wilden in de bosschen -van Amerika leven, als my daar toe te begeeven. - -Wel, wel; onder de wilden te leven zoude ook zoo vermakelijk niet -weezen, zeide de Heer N...., zy plagen malkanderen alzo wel als -de Europiane..... Dat is waar hervatte Thomas; maar dit is als zy -als vyanden tegen malkanderen opstaan: Die geenen die onder een -hooft hooren, beminnen en eeren malkanderen als Broeders, en staan -malkanderen in haare behoeftigheden by. Gy hebt daar zelfs meenigmalen -blyken van gezien onder de wilden te Surinamen, die men bokken -gebynaamt heeft: hoe trouw en menschlievend dat zy voor malkanderen -zyn en hoe zy malkanderen in benodigtheden de behulpzame hand bieden. - -Onder ons Negers in Africa zoude even het zelve in zwang gaan; want -wy kunnen ons ook met weinig behelpen, en zyn daarom zoo behoeftig -niet als de Europianen: was die Koopmanschap in menschen daar niet -ingedrongen; zoo dat de Ouders haar Kinderen dikwils niet ontzien -te verkopen, en dus de allernaauwste banden, die de natuur te samen -geknoopt had, verbreeken. Het is wel waar dat men in Europa zoo een -uiterlijke handel in menschen niet bedryft; maar zoo als ik wel heb -gehoord, hebben hier eenige zulke slimme vonden, om de menschen van het -geen zy bezitten, te beroven; dat zy wel genootzaakt zyn zig zelven -aan haar of andere over te geven, op zekere voorwaardens die zoo wel -na slaverny zweemen, dat 'er niets anders als de naam aan ontbreekt. - -De Heer N.... het woort opnemende, zeide. Dat gy tegens de Europianen -en tegen de Hollanders zoo zyt vooringenomen, komt daar van daan, -dat gy haar zeden en gewoontens nog niet gewent zyt; wanneer gy wat -langer hier zult zyn geweest, zult gy 'er wel anders van oordeelen. Gy -zult dan ondervinden hoe veel braver en eerlijke lieden hier gevonden -worden, en het geen gy nu voor laagheden en verkeertheden aanziet, -zal u als dan zeer regtmatig en billijk schynen. - -Ik hoop die dag eens te beleven, antwoorde Thomas, maar ik wil wel -bekennen dat ik tot nog toe, die regtmatigheid niet heb gevonde, en ik -geloof dat 'er al heel wat tyt toe zal vereischt worden, om my daar -van te overtuigen; maar laten wy het voor deeze reis daar by laten -berusten myn Heer; dewijl ik met dat gelt dat gy my gegeven hebt, -om Laken en voering tot een kleed voor my te kopen, heen zal gaan by -een Winkelier, om te zien of ik het krygen kan. By wien zoude ik wel -het beste te regt kunnen komen? hebt gy ook kennis aan een Lakenkoper -daar ik my op zoude kunnen vertrouwen, dat hy my niet bedriegt? Daar -zyn 'er hier verscheide in de Stad die voor eerlijke lieden te boek -staan, antwoorde de Heer N...... Daar is 'er voornamentlijk een, dat -een man is, die my wel bekend is, en die gy gerustelyk op zyn woord -mag geloven; zegt hem, ik moet dat en dat hebben en laten hem begaan, -en gy zult zien dat hy u wel zal handelen. - -Dit diende ook wel zoo te wezen zeide Thomas; want ik heb weinig kennis -van die Koopmanschap, en de Heer N..... gegroet hebbende, ging na het -huis van die Lakenkoper. Hy daar komende, vond hem in zyn Winkel, -en hem gegroet hebbende, zeide dat hy hem op zyn woort eenig Laken -moest verkopen van die en die couleur; dewijl hy 'er weinig kennis -van had, en dat hy het daarom op hem aan liet komen. Zeer wel myn -vriend zeide de Lakenkoper, ik zal u zulke goede waar voor u geld -leveren, dat gy 'er ten hoogste over zult voldaan zyn: en daar mede -een oud verlegen stuk Laken krygende, dat half van de mot verteert -en daar weinig wol op was, zeide; ziet daar myn vriend, daar hebt gy -Laken dat zoo zagt als zyde is; 't is wel waar dat het een weinig -dun is; maar dat komt door zyn fynte: dit gelt het allernaaste zoo -veel. Belief gy nu dat ik u daar van af snyde? Ik zoude het u raden; -want gy zult nooit beter Laken voor zyn geld krygen. - -De goede Thomas (om dat de Lakenkoper zoo in ernst scheen te spreeken) -geloofde al het geen hy zeide. Myn Heer zeide hy; dewyl ik u op u woord -geloof en u voor een eerlyk man aanzie: zoo wil ik u laten begaan; -maar is dit de allernaaste prys? Geen penning minder antwoorde de -Koopman. Als het dan zoo is zeide Thomas, sneid zoo veel ellen van het -stuk af als ik tot een kleed nodig hebbe; t'welk de koopman gedaan -hebbende, ging met de voering ook zoo te werk als hy met het laken -had gedaan; gevende hem niet anders als het geen oud en verlegen was. - -Als Thomas zyn gekogte goed betaalt had, groete hy de Koopman en -ging na huis. T'huis komende liet hy de Heer N.... zien het geen hy -gekogt had. Ik geloof dat ik wel te markt ben geweest zeide hy tegen -dezelve, die Koopman heeft my verzekert dat'er geen beter Laken en -Voering voor dat geld te krygen was. - -De Heer N.... in plaats van het zoo goed te vinden, zag 't -tegendeel. Dat Laken en die Voering deugd niet, zeide hy; gy zyt -'er mede bedrogen: want het is verlegen en half van de mot opgevreeten. - -Hoe kan dit weezen myn Heer antwoorde Thomas: gy zegt immers! dat -het zoo een eerlyk man is die gy zoo wel kende? Dan ben ik in myn -meening bedroogen geweest, hervatte de Heer N.... ik heb hem 'er -altyd voor aangezien; maar nu zie ik dat ik daar in gemist heb. Met -dit te bekennen dat gy kunt missen in uwe denkbeelden myn Heer; zult -gy mogelyk nog eer van zin als ik veranderen over de eerlykheid en -bestaanlykheid der Europianen, vervolgde Thomas; daar gy nu reeds -weder een staaltje van ziet; want gy zult my niet kunnen wys maken, -dat gy niet meer diergelyke staaltjes ondervonden hebt. Gaat haastig -weder na de Lakenkoper toe zyde de Heer N.... en zegt dat hy u ander -en beter goed of uw geld wederom geeft; t'welk Thomas doende, zyde -tegen hem: myn Heer daar is u goed wederom, het deugd niet; gy hebt -my bedrogen, ik moet ander en beter in de plaats hebben; of anders -moet gy my myn geld wederom geven. - -Zagt, zagt myn vriend, antwoorde de Koopman; wy geven zoo schielik -geen ander goed, of het geld in de plaats: gy hebt het gekogt en af -laten snyden. Ik zou het nu al wilde ik het, niet zonder myn schade -wederom kunnen nemen; daarom is het te vergeefs, dat gy de moeyte -gedaan hebt van wederom te komen: vermits ik 'er niet toe zal overgaan. - -Niet toe overgaan! Myn Heer heeft evenwel belast dat ik het u -zeggen zoude dat gy het wederom moest nemen, zeide Thomas. Wie is -u Heer? vroeg de Koopman. Hy is de Heer N.... en hy is altyd van -meening geweest dat gy een eerlijk man waart; antwoorde Thomas. Wel -dat spyt my, zeide de Koopman dat ik dit niet geweten heb; ik zoude -u als dan beter gestelt hebben, maar nu kan ik het onmogelijk doen; -dewyl het reeds afgesneden is: op een ander tyt zal ik u beter helpen. - -Dan hoor ik wel myn Heer, zeide Thomas, dat gy onderscheid maakt, -wie dat goed by u komt kopen! Is het niet het zet zelve wie dit doed -als de lieden u betalen? dit is geen brave lieden werk. Een Winkelier -moet zig van het slegte zoo wel als van het goede weten te ontdoen, -zeide de Koopman; want anders zoude hy daar mede blyven zitten, en -reken eens wat schade hy als dan zig zoude doen? Dan moest hy het -slegte goed voor slegt verkopen antwoorde Thomas, en laaten het slegt -betalen; maar niet voor goed en duur; maar het gaat zoo met ulieden, -dat als het met u belang overeenkomt, en gylieden een onkundige voor -hebt gylieden daar niet van weet, om dien te bedriegen. Ik zal dan -het goed maar weder mede nemen, dewyl het niet anders kan wezen; maar -gy zult lang wagten eer ik wederom zal komen om ander te kopen. Hier -mede vergramt weg gaande zonder hem goeden dag te zeggen, begaf zig -weder by de Heer N.... die hoe zeer hy anders gebelgt was dat Thomas -zoo bedrogen was; evenwel in zyn hart moest lachen, dat hy de Koopman -zoo de waarheid gezeit had. - -Gy diend ook wel een hoed en kousen te hebben, zeide de Heer -N.... tegen Thomas; gaat by de Winkelier die daar woont; ik twyffel -niet of gy zult daar zeer wel te regt komen; want dat is een man die -niet alleen voor zeer eerlijk te boek staat; maar zelfs voor vroom: -hy is in Kerkendienst, en derhalven is 't niet te denken dat hy u -bedriegen zal. Koopt daar dan een hoed en kousen van die prys. 'T -is wel myn Heer; zeide Thomas ik ga u wil volbrengen: maar ik hoop -niet dat gy weder in u meening mag bedrogen worden: en daar (na dat -hy geld van de Heer N.... tot zyn Koopmanschap ontvangen had) begaf -hy zig na het huis van den Winkelier. - -Hy vond dezelve heel zediglijk gekleed voor zyn Toonbank in de Winkel -zitten, en hem gezegd hebbende waarom hy kwam, verzogt hy hem dat hy -trouwelyk daar in handelen zoude, want voegde hy 'er nog by, ik ben -daar by een Lakenkoper geweest, die my zulk slegt Goed verkogt heeft -dat het schande is; ik vertrouw van u dat gy my beter zult handelen: -Ik agt dat het maar een weerelds mensch geweest is; die niet anders -als zyn tydelijke belangens zoekt; maar van u gehoord hebbende, dat -gy een goed Christen zyt en daar by in dienst van de Kerk, maak ik -in het geheel geen zwarigheid my op u te vertrouwen. - -De Winkelier doen met een styf en betrokken wezen hem aanziende, -zeide; Myn vriend om een goed Christen te wezen dat heeft al veel -in; want wy hebben hier dagelijks tegen zoo veel vyanden te stryden, -dat het al wat te zeggen is dezelve te overwinnen: evenwel moet ik -u zeggen dat het zeer gevaarlijk is, wil men niet bedrogen wezen, -by iemand goed te kopen, die niet anders als wereldze inzigten heeft; -want zoo een man maakt geen zwarigheid om de goede lieden te bedriegen -en daarom zoude ik dezelve altoos raden van by deugtzame lieden te -gaan; die zyn altyd met een klein winsje te vreden en daarom niet -genegen om iemand te misleiden. - -Zoo behoord het ook te weezen, zeide Thomas; maar laat my eens eenige -Hoeden en Kousen zien. De Winkelier daar op eenige van dezelve gekregen -hebbende, zogt 'er een Hoed en een paar Kousen uit, en hem dezelve -toonende, zeide: ziet daar myn vriend, een Hoed en Kousen die ik u -op myn woord verkoop; al waart gy een Eedelman behoefde gy u zelven -niet te schamen om ze te dragen, en ik raad u daar aan. - -Thomas daar op de Hoed nemende en dezelve ziende, dagt dat die wat hart -en styf was, en daar by weinig voorzien van hair of wol; zeide daarom -tegen de Winkelier het geen hy 'er van dagt: die daar op antwoorde. ô -Myn vriend dat is niet met al! Dat hy u zoo voorkomt, is dat gy 'er zoo -weinig kennis van hebt; die hardigheid en styfheid is niet anders, als -dat de stoffagie zoo vast in malkanderen gewerkt is en dat hy zoo min -wollig is, komt door zyn fynte. Thomas geloofde al het geen hy zeide; -zettede daarom den Hoed op zyn hooft en bevindende dat dezelve hem -paste, vroeg hoe veel geld hy daar voor hebben moest. De Winkelier -hem daar op antwoordende zeide; als ik als een werelds mensch of die -geen die niet anders als zyn tydelijke belangens behartigt, te werk -ging, zoude ik daar twee Ducaten voor moeten hebben; maar dewyl ik -met een gering winsje te vreeden ben, zult gy my maar zeven guldens -daar voor geven. Is dit het allernaaste? Vroeg hem Thomas, geen duit -minder myn vriend, antwoorde de Winkelier ik zou 'er zonde van maken -dat ik iemand, overeischen zoude. 'T is wel zeide Thomas, en daar -op ook een paar Kousen op de Winkelier zyn woord genomen hebbende, -betaalde hy het een en andere. Onderwylen dat Thomas wagten moest tot -dat de Hoed opgetoomt was, hadden zy nog eenige zeedige en stigtelijke -gesprekken met malkanderen; daar op Thomas van de Winkelier afscheit -nemende, begaf zig weder na huis. - -De Heer N.... bezag het geen hy gekogt had, en de Hoed en Kousen -kwamen hem redelijk wel voor. Wat zegt gy nu zeide hy tegen Thomas; -blyft gy nu nog by u gevoelen, als of hier geen eerlijke lieden -waren? Myn Heer zeide Thomas, ik heb niet gezeid dat 'er in het geheel -geen eerlijke lieden hier zyn; maar wel dat 'er zeer weinige waren: -Onder die weinige heb ik nu deeze man gevonden, dat waarlijk een goed -Christen en een eerlijk man schynt te weezen. Daar op verhaalde hy -hem wat stigtelijke redenvoeringen zy te samen gehad, en hoe hem de -Winkelier had te verstaan gegeven, dat men nooit anders als by vroome -lieden zyn goed diende te kopen, en de redenen waarom. - -De Nademiddag wilde de Heer N.... een wandeling met Thomas door de -Stad aan doen, en liet hem die nieuwe Kousen aantrekken en nieuwe -Hoed opzetten. - -Toen zy een weinig gewandelt hadden, wierden zy van een geweldige -regenvlaag overvallen; zoo dat zy eer zy ergens gelegentheid hadden -om te schuilen, reeds braaf nat waren geworden. Weder na haar verblyf -te rug gekeert zynde, wilde Thomas zyn Hoed met de neusdoek afveegen: -maar wat was hy verwondert, het geen hy eerst voor een glanzigheid en -fynigheid aangezien had, nu te ondervinden dat het niet anders was als -gom, 't welk die styvigheid en hardigheid in het behandelen te weeg -gebragt had, en die door de vogtigheid week zynde geworden, men 'er met -een doek af konde vegen. Men kon doen ook bescheidentlijk zien dat het -maar een oude Hoed was; die wat was opgemaakt en om die reden met de -gom betreken. Na zyn Kousen ziende hoe of die zig al gehouden hadden, -bevond hy dat aan een van dezelve die hy aan zyn regter been had, een -gat van agter aan de kuit was gekomen zoo groot als een Hoender ey; 't -welk veroorzaakt was dat 'er behendig zoo een stuk ingelapt is geweest. - -Daar hebt gy de eerlijkheid al weder van de Amsterdammers, zeide -Thomas; dit bedrog is my nu geschiet van iemand die voor vroom te -boek staat; wat zullen dan de anderen wel niet doen! Wat zegt gy nu -myn Heer; blyft gy nog by u gevoelen? De Heer N.... kost 'er niet -veel op antwoorden; dewyl hy het bedrog zag: hy trok alleenlijk zyn -schouderen op en zeide, dat alschoon hy zag, dat 'er onder luiden -die de naam van vroom en Christelijk hadden, ook bedriegers waren; -hy daarom niet naliet te gelooven, dat 'er ook veel eerlijke lieden -onder waren: dat 'er onder een mant met Appelen die 'er alle op het -oog wel uitzagen, wel eenige kosten weezen die van binnen rot en -aangestoken waren: maar dat daarom niet gezegt kost worden, dat de -anderen niet goed waren: dat het met de menschen ook zoo gestelt was, -waar van eenige in schyn de vroomheid en deugt nabootste: en daar -door de lieden bedrogen; maar dat het zoo met alle niet gestelt was; -dewyl men overal waare vroome vondt. Thomas daar en tegen bleef by zyn -gevoelen, dat 'er in een Land waar de gewin en baatzugt zoo groot was, -zeer weinige waare vroome en eerlijke lieden kosten gevonden worden. - -Terwijl de Heer N.... zig met zyn Familie en Thomas zig daar -ophielden, gebeurde het dat 'er iemand van zyn kennissen na Suriname -zou vertrekken. Hy nam deeze gelegentheid waar om te zien of hy -ook eenige goederen met een brief aan de Heer le Sage zoude kunnen -zenden. Hy sprak daar over met die kennis en met de Schipper van het -Schip, die hy een present beloofde, indien hy het voor hem wilde te -werk stellen. De Schipper maakte daar eenige zwaarigheid in; maar het -aanhouden van de Heer N.... die tegen hem zeide dat het in zyn weg -was, die hy te bezeilen had, nam hy het op zig om het ter uitvoer te -brengen. De Heer N.... gaf hem het plan der legging van het Eiland in -handen, en bezorgde het goed, 't geen zyn vriend mede zoude nemen, -met volmagt dat zoo zy het Eiland niet kosten aandoen, hy het goed -te Surinamen verkopen zoude, en hem 'er weder andere goederen of geld -voor in de plaats zoude zenden. - -De Brief welke hy aan de Heer le Sage mede gaf, behelsde zyn gelukkige -aankomst in Holland, en voor al het goede aan hem en de zyne bewezen, -zond hy aan zyn Ed. tot dankbetuiging, het nevensgaande present, -en verzogt, dat hy hem met een Lettertje wilde vereeren; om eenige -kondschap van hem te verkrygen, en besloot met een wensch van des -Hemels Zegen over zyn Ed. Persoon, en de geheele Volkplanting. - -De Heer N.... hier mede bezig zynde, nam Thomas deeze geleegentheid -waar, om een brief aan de Heer le Sage te schryven; dezelve was van -dezen inhoud. - -Aan de Heer le Sage; myn waarde weldoender en Vriend. - - - "Indien de menschen zig doorgaans schuldig maken aan - ondankbaarheid; met de weldaden die zy van iemand, waar van zy - verwydert zyn, ontfangen hebben, uit haar geheugen te bannen, - zoude ik my zelven indien ik deeze gelegentheid voorby liet gaan, - schuldig maken. Weet dan myn Heer dat u goetheden aan my bewezen, - nog niet vergeten zyn en uwe weldaden zoo lang in myn gedagten - zullen blyven als 'er adem in my is. Mogt ik het geluk hebben van - uw mondelijk daar nogmaals voor te bedanken, wat zou my dit een - genoegen geven! Maar dewyl den Hemel dit niet toelaat en wy van - een zyn, zoo kan ik het niet anders als schriftelyk doen. Neemt - dan de wil voor de daad, en verbeeld u een Persoon die met u - zedelessen bezwangert, dezelve hier heel wel nodig heeft, om zig - daar mede te wapenen, tegen zoo veel aanvallen en verleidingen - waar mede zyn gemoed in dit land bestormt word. Een land zeg ik - waar in men zoo weinig waare vroome en eerlijke lieden vind, dat - zoo my uwe waarschouwingen en vermaaningen niet te hulp kwamen, - ik groot gevaar zoude loopen van in myn oude twyfelary te vallen, - alles word hier aan de baatzugt en aan het gewin opgeoffert; zelfs - die geenen die de naam van vroom voeren, ontzien niet zig daar - aan te vergrypen: denkt dan eens hoe het met andere gestelt is, - die zig weinig met zulk een naam bekreunen. Dit doet my geduurig - om u Eiland denken, waar in de menschen sober levende en even ryk - zynde, die baatzugt geen plaats heeft, en waar in de ware trouw - en liefde na de regelen des Geloofs die zy belyden, geoeffent word. - - "Gelukkig Eiland daar men geen twee Heeren te gelyk dient, te - weten God en het Geld; maar daar men met zyn lot te vreeden, - de goederen gebruikt zoo als het behoort, zonder daar zyn hart - aan te hangen en daar men stervende van afscheid, zonder zig - zelven daar over te bedroeven! Gelukkig Eiland daar men van al - die slimme vonden niet weet, om malkanderen te bederven, die men - wel op andere plaatzen gewaar word, en waar door men groot gevaar - loopt zyn ziel te verliezen! Maar ik zoude om het Eiland denkende - u wel vergeten, myn Heer, ik bedanke uw nogmaals voor het goede - aan my gedaan en smeeke den Hemel dat hy het u wil vergelden, - dat hy u in uwen hogen ouderdom met zyn kragt wil ondersteunen, - en u hier namaals eens deelgenoot wil maken van een beter leven - als dit is; 'T welk van harten wenscht - - - Uwen Onderdanige en Dankschuldige Dienaar - - THOMAS." - - -Deeze Brief geschreeven en verzegelt hebbende, gaf hy die aan de Heer -N.... die haar in de zyne sloot en aan zyn Vriend ter hand stelde, -om aan de Heer le Sage over te geven. Het Schip vertrok en de Heer -N.... kreeg geen tyding voor dat een half jaar verstreken was. Zyn -Vriend zond de Brieven wederom, en schreef 'er by; dat zy op die -hoogte gekomen zynde, waar het Eiland moest leggen, wel een zware -nevel gezien hadden; dat zy 'er zig ook in begeven hadden; maar dat -de Schipper niet durvende zig langer daar in betrouwen, het Schip -had laten wenden en zig daar uit begeven had; dat zy gezond en wel -te Suriname aangekomen waren, en dat hy de goederen verkopen zoude -en hem andere in de plaats zenden. - -Dit smerte de Heer N.... geweldig en Thomas was 'er zeer over -aangedaan; dewijl zy daar door alle hoop verloren, van ooit tyding -van het Eiland en van de Heer le Sage te vernemen; want zyn Vriend -had ook nog by het geene gezegt is geschreven, dat hy hem rade geen -moeite daar omtrent meer te doen; alzoo 'er niemand zoude wezen, die -het zou willen te werk stellen en een Land zoude zoeken aan te doen; -daar het zoo gevaarlijk was om by te komen. Dit deed hem 'er dan voor -altoos van afzien. - -In al dien tusschen tyd viel 'er niets aanmerkelijks voor met Thomas; -als dat hy meer diergelyke gevalletjes van bedrog, zoo als wy 'er -reeds twee gemeld hebben, ondervonden had; 't welk hem nog meer in -zyn gevoele versterkte, dat 'er weinig eerlijke en deugtzame lieden -waren. Onder anderen was hem 'er een ontmoet, 't geen nog wel verdient -aangetekent te worden. - -De Heer N.... had een huis te Amsterdam gehuurd; hy hield Thomas meer -voor gezelschap en voor zyn Vriend, als wel voor zyn Dienaar by zig; -en gaf hem derhalven de vryheid om te gaan waar hy wilde. Thomas -had daar door Verscheide kennissen gekreegen, die hy wel eens ging -bezoeken. Hy eens op een avond aan het huis van dezelve wezende, -en daar wat laat blyvende, begaf zig om half twaalf na huis. - -Onderweg ontmoete hem twee Vrouwlieden, die hem vroegen of hy met haar -lieden meede wilde gaan om zyn vermaak met haar te nemen. Thomas die -geen lust tot diergelijke spelletjes had, zeide, dat hy daar niet -toe genegen was en dat zy hem daarom met vrede zoude laten gaan; -maar in plaats dat haar dit zoude weerhouden, deeden zy hem aan en -hielden hem staande, zeggende dat zy hem niet los zoude laten of -hy zoude met haar mede gaan. Thomas had een goede rotting by zig en -wilde haar daarmede van het lyf weeren; maar in plaats dat zy daar -door zoude zyn verschrikt geworden, begosten zy een leven te maaken -en om hulp te schreeuwen; als of 'er iemand was geweest die haar -eenig leed wilde doen. - -De Ratelwagt quam op dit geschreeuw terstont toeschieten; die de -Vrouwlieden daar op die wyze met Thomas bezig vindende, deeze tegen -haar zeide, dat hy haarlieden gewelt wilde doen, zy vielen hem ten -eersten op het lyf, pakte hem aan, en zeiden; dat hy zig aan haar -over moest geven of dat zy anders gewelt zouden gebruiken. Wat zoude -Thomas doen? Zig te verweeren was voor hem niet raatzaam, ook waren -zy gewapent en met haar beiden. Die deed hem de zagtste weg verkiezen -en haar verzoeken dat zy hem zyn weg zouden laten vervolgen; want dat -hy in het geheel niet van zin geweest was die Vrouwlieden eenig kwaat -te doen: maar dat zy hem in tegendeel aangedaan hadden. Dit mogt niet -helpen: zy namen hem tusschen beide in en sleepte hem tegens zyn wil -en dank mede: terwyl de Vrouwlieden het hazepad kozen. - -Thomas was in de grootste vrees des werelts; dewyl hy niet wist wat een -uiteinde dit spel zoude nemen: hy borst daarom in dier benaauwtheid al -gaande in deze droevige klagten uit: ô gelukkig Eiland! Was ik heden -in u; zoo zoude my dit kwaad niet overkomen en ik zoude bevryd zyn -van een overlast daar ik my thans in bevinde. Gelukkig Eiland! Daar -het bederf en de zeden van een ander, de onschuldige niet in verwert -en de goede voor de kwade niet behoeven te lyden. - -De Ratelwagts hem zoo over dit Eiland hoorende roepen, vroegen -hem wat of hy daar mede meende en wat dat voor een Eiland was; -wy zyn hier in Amsterdam zeide zy, wat hebben wy met de Eilanden -te doen? Maar vervolgden zy wyder, wy zien dat gy zoo bevreest zyt; -hebt gy ook geld by u? Om wat reden vraagt gy dat? zeide Thomas. Om -als gy ons van het zelve wat wilt geven, wy u los zullen laten. Hoe -veel moet gy wel hebben? vroeg Thomas. Als gy een Ducaat wilt geeven, -zullen wy u laten gaan antwoorde zy. Thomas een klein Goudbeursje, -'t geen hy by zig had, uit den zak halende, nam daar een Ducaat uit en -gaf ze haar. Zy lieten hem daar op heen gaan, terwyl hy haar hoorde -zeggen, dat zoo zy geweten hadden dat hy zoo veel Geld by zig gehad -had, hy daar zoo gemakkelijk niet zoude afgekomen zyn. - -Thomas was verblyd dat hy vry was, en daar zoo goetkoop was afgekomen, -en spoede zig zoo haastig als hy konde om t'huis te zyn. Als hy daar -gekomen was, was de Heer N.... nog niet te bed gegaan en vond dat die -met ongelegentheid hem zat te wagten. Hoe blyft gy zoo lang uit Thomas, -vroeg hy hem, waar zyt gy zoo lang geweest? of is u iets ontmoet dat -u zoo lang opgehouden heeft? Want ik ben zulks van u niet gewent. - -Al weder een staaltje van de Eerlijkheid en het goed gedrag dat men -hier ontmoet; antwoorde Thomas, en daar op de Heer N.... verhalende -'t geen hem ontmoet was; verwonderde die zig zeer. - -Gy zyt daar gelukkig afgekomen zeide de Heer N.... gy zoud 'er -door in hegtenis hebben kunnen raken, en dan zoud gy 'er mogelijk -zonder klederen te scheuren niet zyn afgekomen; want wie zou hebben -kunnen getuigen of gy onschuldig was of niet? Als het daar al op -aangekomen was zeide Thomas, zou myn goed geweten wel voor my gepleit -hebben, waar door ik my vrymoedig by den Rechter zou hebben kunnen -verantwoorden. Ja maar die vrymoedigheid voldoet by den Rechter niet; -zeide de Heer N.... daar moeten goede bewyzen en getuigen zyn, of het -zoude weinig baten; want de grootste schurk heeft dikwils de grootste -vrypostigheid; daar een eerlijk man al is hy onschuldig, zulks niet -heeft. Dan is zoo een onschuldige wel te beklagen hervatte Thomas, -die in diergelyke omstandigheden is als ik ben geweest. Dit is zoo -zeide de Heer N.... en ik rade u daarom voorzigtiger te weezen en -vroeger t' huis te komen. ô Gelukkig Eiland! Riep Thomas uit; daar -men des nachts zoo veilig is als by den dag, en daar men in geen -omstandigheden word ingewikkeld, die zoo gevaarlijk in haar gevolgen -zyn. Daar op ging de Heer N.... en Thomas zig ter rust te begeven. - -Hy had die nagt het zeer ongerust: zodanig lag hem dit geval nog in -zyn hoofd te malen. Wat zekerheid kan men hier hebben zeide hy in zig -zelven om gerust te leven, na dien men zelfs bloot staat van misdaden -betigt, en daar om gestraft te worden, daar men nooyt om gedagt -heeft. Ach! Zeide hy; waar staat een mensch niet al voor bloot en wat -heeft hy dog in zyn leven te wagten? Dewyl het goed en kwaad zodanig -onder malkanderen vermengt is. Dus mymerende viel hy eindelyk in slaap -dog in plaats van hem te verkwikken, maakte die hem eer nog ongeruster. - -Hy droomde dat hy overstraat gaande, twee vegtende persoonen ontmoete, -die malkanderen met groote messen te keer gingen. Hy verbeelde zig -'er in aller haast na toe te spoeden om dezelve te schyden; maar -wanneer hy daar digt by was gekomen, scheen een van de twee een -steek te krygen die doodelyk was: waar op den anderen het mes latende -vallen, de vlugt nam. Hy verbeelde zig daar op na den gekwetsten toe -te schieten, om hem in zyn armen te ondersteunen, die daar in den -geest gaf, juist als daar eenige lieden die op zyn kermen uit haar -huisen kwamen lopen, hem in die toestand vonden; in de armen van -Thomas den geest gevende. Thomas verbeelde zig dat zy hem voor den -dader van het feit aanziende, hem voor een moordenaar uitscholden -dat hy zyn onschuld te kennen gaf en terwyl hy hier mede bezig was, -kwamen de dienaren van het geregt aan en bragte hem in hegtenis. - -Hy droomde vervolgens dat hy voor den Regter moest verschynen, daar hy -zyn onschuld aan te kennen gaf; maar dat hy geen bewyzen by kunnende -brengen van zyn onschult, op de getuigenissen die de luiden van hem -gaven, van den zelven veroordeelt wierd om onthoofd te worden. Hy -verbeelde zig na dat hy eerst eenige Jammerklagten uitgeboezemd had, -op een schavot te verschynen; maar hy wierd op het ogenblik wakker van -schrik, als hy zig verbeelde dat de scherpregter toe zoude slaan. Hy -sprong zelfs van schrik overeinde, en kon in langen tyd zig niet tot -bedaren brengen; tot dat den dag aankomende, hy opstond om zig door -het leezen in een goed boek een wynig te veranderen; dewyl de Heer -N.... nog geen een van het huisgezin was opgestaan. - -Het eerste dat hy by de hand vond, was een bybel dewelke hy opslaande, -de Prediker van salomon in het oog kreeg, en dewyl dit een boek is -t' welk de ydelheden van den Mensch, zyn handel en wandel op een -levendige wyze voorsteld; zoo kon hy dit op zig zelven zeer wel -toepassen, wegens het geval dat hy des nagts gehad had, en de droom -die daar op gevolgt was. Het vyftiende vers van het zevende hoofdstuk -gaf voornamelijk een groote indruk op zyn gemoed, als hy las "Dit al -hebbe ik gezien in de dagen myner ydelheyd: daar is een rechtvaerdige, -die in zyne gerechtigheyt omme komt: daar en tegen is 'er een godloze -die in zyne boosheit (zyne dagen) verlengt." Ach! Riep hy uit; hier -leer ik uit dat zelfs de Deugd niet vry is van vervolgingen en dat -de godloosheid in tegendeel ongestraft blyft. - -Onder het lezen was de Heer N.... en zyn huisgezin opgestaan. Hy -ging dezelve goede morgen zeggen: maar deeze vond zyn weezen zodanig -betrokken en onsteld dat hy wel kon merken wat 'er in zyn hart -omging. Hoe ziet gy 'er zoo uit Thomas zyde hy; zyt gy niet wel, -of heeft de schrik van de voornagt u nog bevangen? Daar op verhaalde -Thomas hem de ongeruste nagt, die hy gehad had, en zyne droom, dat -hy was opgestaan en de prediker opslaande eenige spreuken daar in -had gevonden, die hem zeer aangedaan hadden. Onder andere bragt hy -het zoo evengemelde vers by, 't geen hem het meest getroffen had. - -Wat wil dit nu alles zeggen? vroeg hem de Heer N.... Thomas antwoorde; -dat dit zoo zynde, men in het geheel nergens meer staat op kan -maken; dewyl Deugd en ondeugd even gelijk bloot staan voor goed en -kwaad. Wel is u dan de wyze onderrigting van de Heer le Sage zoo -vergeeten? Vroeg hem de Heer N.... dat men hier op deze weereld op -de uitkomsten der menschelijke verrigtingen niet moest zien; maar dat -men een ander en beter leven te verwagten had, waar Deugd en ondeugd -op een regtmatige wyze zullen beloond en gestraft worden. Salomon, -vervolgde hy wyders, zegt immers zelfs op het einde van zyn Prediker, -"van alles dat gehoord is, is het einde van de zaak; Vreest God, ende -houd zyne geboden; want dit (betaamt) alle menschen. Want God zal ieder -werk in het Gerigte brengen, met al dat verborgen is, 't zy goed, of -'t zy kwaad," wat wil hy hier anders mede te kennen geeven als dit: -Stoor u niet aan de verborge wegen die God in zyn voorzienigheid in -dit leven houd: het moet u in tegendeel aanleiding geeven, om aan een -ander als dit is te geloven; want God kan dog niet anders als een God -van order wezen. 'T is derhalven billijk dat men hem vreest en ontziet, -dewyl hy te zyner tyd een iegelijk; na het gene hy verdient heeft, -vergelden zal. - -Hier mede Thomas een weinig tevreden gestelt hebbende, gingen de -Heer N.... en hy te samen ontbyten. Maar de liefde die tot nog toe -dit huisgezin met vrede had gelaten, kost eindelijk niet nalaten het -zelve een weinig te verstooren, en hy daar toe bekwame voorwerpen -vindende om zyn rol te speelen, stelde hy het dus te werk. - -De Dogter van de Heer N.... die Agnes genaamt was, had al voor eenige -tyd de ouderdom bereikt, dat de Liefde bekwaam was haar hart in te -nemen; zy was al negentien jaren; Maar eer wy iets verder van haar -melden, zullen wy eerst haar gedaante en hoedanigheden beschryven. - -Zy was middelmatig van postuur, blank van vel, een weinig aan de geele -kant, door dien zy onder een warm Climaat geboren was: had levendige -blaauwe oogen, een gelaat dat zeer regelmatig was, blond hair en -was tanger van lighaam, behalven een minnelijke goedaardigheid en -openhartigheid, bezat zy ook een goed oordeel, een levendigheid van -geest; maar het geen wel het voornaamste was, een liefde tot de Deugd -en tot het eerlijke. - -Al deze schoone hoedanigheden, gevoegt by een lichaam 't welk fraai -was, waren wel waardig bemind te worden; maar dewijl 'er geen zyn -geweest die de zelve gewaar wierden, was zy tot nog toe zonder -aanzoek gebleven, en het scheen dat de liefde haar hart zelfs -eerst vermeesteren wilde, eer dat hy dat van een ander over haar -beminnelijkheden innam. - -Zy had al overlang de goede hoedanigheden, die Thomas bezat in -aanmerking genomen; maar her was tot nog toe niets meer als een -bloote beschouwing geweest die haare agting voor hem ingeboezemt -had: thans wilde haar noodlot het anders en veranderde dezelve in -een liefde, die om haare byzonderheid veelen wonderlijk voor zal -komen; maar die nogtans wegens haar oorzaak zeer regtschapen was; -dewyl haar beider harten met liefde tot de Deugd bezield wezende, -niet anders als overeenstemmende gevoelens kost veroorzaken. - -Haar Liefde was van een andere natuur als dezelve gemeenlijk is, die -maar op de uiterlijke schoonheid en gestalte der voorwerpen ziet; de -haare was verhevener en betragte meer de schoonheid en hoedanigheid -der Ziel, waar meede haar gelieft voorwerp bezield was. - -De zwartheid van Thomas belette niet, dat hy van Mejuffrouw Agnes -bemind wierd; Maar op wat voor een wyze hem dit bekent gemaakt? Dit -was voor haar een groote zwarigheid en scheen tegen de eerbaarheid -van een Jonge Dogter te stryden: wat weg dan te verkiezen om tot haar -oogmerk te komen? Hier mede zig eenige tyd ophoudende om te denken, -vorderde zy daar weinig mede. De wonde die zy overal met haar omvoerde, -diende genezen te worden! De Liefde eindelijk op de maagdelijke -schaamte 't winnende, besloot zy hem haar hart te openbaren en hem -haar genegentheid bekent te maken. - -Zy nam de gelegentheid waar als hy alleen by haar was. Zy maakte in -den beginne eerst een onverschillig praatje met hem, daar na op het -stuk van liefde met hem vallende, vroeg zy hem hoe dat het kwam dat hy -niet en trouwde. Ik Mejuffrouw! zeide Thomas, wie zou my dog willen -hebben? Het was goed als hier eenige Negerinnen waren, daar mogt -'er nog een onder wezen die my tot haar man nam; maar geen blanke -zal my daar toe nemen. Hoe weet gy dat zeide Agnes, dewijl gy het nog -nooit iemand gevraagt hebt; maar zoo het u eens voorkwam dat de een -of andere Jonge dogter liefde voor u had, en het u te kennen gaf zoud -gy dezelve dan wel afslaan? Het kost 'er na wezen antwoorde Thomas: -maar ik geloof niet dat my dit ligt gebeuren zal. Wel als ik dan eens -zyde dat ik u beminde, hoe zoud gy u daar in houden vroeg Agnes. Ik -zoude denken dat gy met my spotte, antwoorde Thomas; want ik ben veel -te onwaardig om van u bemind te worden. Daar op Agnes hem met een -aangezigt 't welk rood was van schaamte en een bevende stem, die haar -vreeze te kennen gaf, aanspreekende, deed zy het op de volgende wyze. - -Hoor Thomas zeide zy alhoewel het my weinig voegd een Manspersoon -zelfs aan te spreeken; zoo weet ik dog dat gy al te bescheiden zyt -om 'er u roem op te dragen, of my daarom te verdenken. Myn Liefde is -gegrond op de reden en op deugd, en daarom schaam ik my niet dezelve -te openbaren, aan u die 'er het voorwerp van zyt. Uwe hoedanigheden -zyn my bekent. Dewyl ik daar veel genoegen in neem, is het dat gy myn -hart gewonnen hebt; verwerp dan die Liefde niet die ik voor dezelve -heb; en maak my en u gelukkig met u daar aan over te geven. Ik geeve -u eenige tyd tot bedenking, en verwagt eerlang een voldoenend antwoort -van u; Daar op uit schaamte heenen gaande zonder na antwoort te wagten, -liet zy Thomas in de grootste verwondering des werelts alleen. - -Thomas met aandagt toegeluistert hebbende toen zy hem haar Liefde -had verklaart, was 'er zodanig door verrukt, dat hy een wyl tyds -als van zinnen berooft was; wie zoude ooit gedagt hebben dat my -zulks zoude te vooren komen, ik my bemind van Juffrouw Agnes! Een -Maagd zonder weerga, en die al de hoedanigheden bezit die een braave -Juffer passen, daar by een eenige Dogter van Ouders die ryk zyn; -ik kan het bezwaarlijk gelooven. Maar myn ooren hebben het zelfs -gehoort, en myn oogen de ontroering in haar wezen gezien, die 'er -in haar hart omging! maar wat gedaan in zulk een omstandigheid? Myn -hart zou haar wel willen believen; maar de achting en eerbied die -ik voor haar ouders schuldig ben, weerhouden my. Wat dan gedaan zeg -ik nog eens. Het best is my by haar Vader te vervoegen, en hem de -zaak te openbaren; vind hy het goed, dan is het meer als al te wel, -en vind hy het kwalyk, dan is het beter dat ik my na zyn zin schik, -als een man te bedroeven daar ik zoo veel aan verpligt ben. - -Met deeze gedagten begaf hy zig by de Heer N.... en als hy gelegentheid -gekreegen had om hem alleen te spreeken, sprak hy hem aldus aan. Myn -Heer zeide hy, ik moet u iets bekend maken, daar gy u ten hoogsten -over zult verwonderen; maar ik bid u verleen my een weinig uw aandagt, -want gy zyt zoo naauw in de omstandigheid der zaak betrokken, dat gy -het ten hoogste nodig zult hebben. - -Wat is het dan Thomas, vroeg de Heer N.... ik ben nieuwsgierig het -zelve te weeten, gy kunt ten vollen van myn inschikkelykheid verzekert -zyn. Myn Heer zeide hy, u Dogter is op een Persoon verlieft, die het -gantsch niet waardig is, en dit kom ik u openbaren, op dat zoo het -niet na u genoegen mogt weezen, gy het by tyds beletten kunt. Myn -Dogter verlieft op een onwaardig Persoon! Dat kan ik niet gelooven, -zeide de Heer N.... En wie is die Persoon vervolgde hy wyder, kent -gy hem ook? Zoo goed als my zelve, antwoorde Thomas. Zoo goed als -u zelve, hervatte de Heer N....; maar laat my dog niet langer in -verwerring beduid hem my zoo gy wilt. - -Myn Heer zeide Thomas, ik ben die onwaardige Persoon, zy heeft het my -zelve te kennen gegeeven en my daar over in de grootste verwondering -gelaten. Niet wetende hoe my 't best hier in te gedragen, heb ik gedagt -het u bekent te maken; op dat ik daar door my zelve kwytende van het -geen ik aan u verpligt ben; gy u besluit daar over zoud kunnen nemen, -en my zeggen of het met of tegen u zin is; want ik wilde liever van -al de voordeelen des Werelds afzien als u te mishagen. - -Gy doet als een braaf man behoort te doen, zeide de Heer N.... maar -dewijl dit een zaak is die zeer teder is, zoo wort 'er wel eenige -tyd vereischt om my daar over te beraden. - -De Heer N.... verhaalde de zaak aan zyn Vrouw om zig met dezelve -daar over te beraden; deeze vond de zaak zoo zonderling dat zy niet -weiniger daar over verwondert was als haar man. - -Zy namen in den beginne daar geen al te groote genoegen in. 'T is -waar zy waren van de Deugden en goede hoedanigheden van Thomas wel -overtuigt; maar het dagt haarlieden niet wel te voegen, dat een Neger -met een blanke Dogter trouwen zoude: daar by geen middelen bezittende, -hadden zy liever een Persoon voor haar Dogter gehad, die wat meerder -daar mede gezegend was. - -Na lang beraadslaagt te hebben wat zy het best in dit geval zouden -doen; besloten zy haar Dogter daar over te spreken, om te zien of zy -de genegentheid die zy voor Thomas opgevat had, niet uit haar hooft -zouden kunnen praten. - -Ondertusschen viel 'er nog iets voor, 't welk zeer veel schade aan -de Liefde die Mejuffrouw Agnes voor Thomas opgevat had, zoude kunnen -veroorzaakt hebben. - -Ziet hier wat van de zaak was. - -Daar liet zig een Jong Heer by myn Heer en Mevrouw N.... aanmelden, -met verzoek om dezelve te spreeken; vermits hy een zaak van belang te -zeggen had. Dit wierd hem ten eersten toegestaan, te meer wyl het een -goed Vriend en kennis van de Heer N.... en zyn Familie was. Hy was een -Jongman van goede huize, van tydelijke middelen rykelijk gezegent; -dewyl zyn Ouderen gestorven zynde, hem als eenigste Erfgenaam -van aanzienlijke goederen nagelaten hadden. Hy was deugtzaam van -levensgedrag en fraai van gestalte. - -Deeze Jonge Heer dan gehoor by myn Heer en Mevrouw N.... gekregen -hebbende, verzogt de vryheid te mogen hebben, van over haar Dogter -te verkeeren; vermits hy genegentheid voor haar gekreegen had. Zy -bedankte hem voor de eer die hy haar aandeed, en sloegen het geensins -af; maar verzogten eenige tyd om zig daar over te beraden. Hy was hier -mede te vreeden en na nog over eenige onverschillige zaken gesproken -te hebben, nam hy van haar afscheid. - -Dit geval gaf nog meer aandrang voor Myn Heer en Mevrouw N.... om haar -Dogter aan te spreeken. Zy lieten dezelve by haar komen, en gaven haar -eerst het zoo evengemelde te kennen, zonder van Thomas te spreeken, -en droegen dezelve zoo voordeelig aan haar voor, dat zy wel merken -konde dat haar Ouders zeer met hem waren ingenomen. Dit trof haar -zoo geweldig en ontroerde haar; dat zy in plaats van te antwoorden, -op zyde van haar Stoel neerzeeg, en als een witte doek verbleekte. Dit -deed haar Ouders toeschieten, terwijl Mevrouw N.... haar een welriekend -Watertje onder de neus hield, om van haar flauwte te doen bykomen. Wat -is het myn kind zeiden zy, (toen zy een weinig by gekomen was) tegen -haar, dat gy u op dusdanig een wyze ontroert? Spreekt vryelijk uit; -want wy zoeken u niet in u genegentheit te dwingen, en indien gy -geen zin in de Persoon hebt die wy u voordragen, zoo hebt gy het maar -te zeggen. - -Myn Waarde Ouders, zeide Agnes al zugtende, met een flaauwe stem, -weet dat ik niet meer meester van my zelven ben, en dat ik reets -myn hart aan een ander geschonken heb, daar ik meede hoop te leven -en te sterven, als gy het gelieft toe te staan; en zoo niet, heb ik -voorgenomen my nooit in den echten staat te begeeven, met wien het -ook zoude mogen wezen. Wie is dan die geen daar gy u hart aan hebt -geschonken, vroeg Myn Heer en Mevrouw N.... als zig houdende of zy -'er niets van wisten: het is Thomas antwoorde Agnes, die ik om zyn -Deugden bemin. Ik wil een man hebben die liefde voor de waarheid -en Deugd heeft, daar by eenvoudig en opregt, en dit alles heb ik in -Thomas gevonden. Van zoo een man die zulke goede hoedanigheden bezit, -kan ik liefde en trouw verwagten, heel anders als van sommigen, -die haar meeste bequaamheid bestaat in veinzery en arglistigheid, -en daar door de menschen meede weten in te nemen; zoo lang, tot dat -zy dezelve in haar magt hebben: als dan openbaren zy haar bozen aart -eerst regt, en die geenen die zig aan haar hebben overgegeven, worden -gewaar op wien zy zig betrouwt hebben. - -Agnes! zeide de Heer N.... u verkiezing voor zoo ver gy op Deugd en -eerlykheid ziet, is goed en pryselijk: maar dat dezelve op een Persoon -als Thomas gevallen is, dit komt my wat zonderling voor. Een Neger van -een blanke Juffer bemind! Wie zou dit kunnen geloven? Thomas is daar -by een Persoon die behoeftig is; het geen hy bezit, heeft hy van my, -en ik heb hem van de slaverny vry gemaakt: gy in tegendeel zyt een -Juffrouw van fatzoen en van middelen, of ten minsten hebt gy dezelve -na ons Dood te wagten; zoo dat alles wel ingezien zynde, een groote -ongelijkheid tusschen u beide plaats heeft. Ik zoude u daarom raden -die gedagten uit u hooft te zetten, en dat gy liever een ander met u -min begunstigde, die beter met u staat overeen komt en een blanke is, -gelyk gy. - -Wat zyn zwartheid aangaat Vader, zeide Agnes; ik bemin hem niet om -zyn couleur; maar om zyn Deugd, en wat zyn behoeftigheid betreft; het -zelve schrikt my gantsch niet af hem lief te hebben: Die deugtzaam is, -is ryk; hier kunnen geen schatten van het Oosten tegen ophalen: daar by -zyt gy van tydelijke middelen zoo gezegent, dat gy wel in staat zyt, -om ons het nodige te verschaffen; en wat wil men meer begeeren? 't Is -beter een weinig met genoegen te bezitten, als veel, met ongenoegen, -en daarom mijn waarde Ouders ik smeke u staat het my toe. - -Myn Heer en Mevrouw N.... zagen wel dat 'er geen verandering van -zin in Agnes te krygen was, de goede hoedanigheden die Thomas bezat, -waren haar wel bekent; maar om reden hier boven verhaald, maakten zy -veel zwarigheid, om haar toestemming daar in te geven. Eindelijk de -liefde voor haar Dogter de overhand op de zwarigheden die zy over haar -verkiezing hadden krygende, zeide zy tegen haar. Waarde Dogter gy zyt -het eenigste pand van onze liefde, wy zoeken daarom het beste tot uwe -behoudenis, en al wat u tot een waar genoegen verstrekken kan. Dewijl -wy nu zien dat gy niet te verzetten zyt; zoo willen wy u de vryheid -laten in een keuze waar het geluk of ongeluk van u gansche leven in -vervolg van tyd van afhangt: maar bemind Thomas u wel weder, of hebt -gy ooit eenige blijken van liefde in hem tot u kunnen bespeuren? - -Doe verhaalde Mejuffrouw Agnes aan haar Vader en Moeder, hoe zy zelfs -haar liefde aan Thomas geopenbaart, en hem eenige tyd tot bedenking -daar op gegeven had. Wy zullen op staande voet zien wat hy daar op zal -zeggen zeide de Heer N...., en daar op Thomas hebbende doen roepen, -quam dezelve in het vertrek daar Myn Heer en Mevrouw N.... met haar -Dogter waren. Wel Thomas zeide daar op de Heer N.... hebt gy u nu al -eens bedagt over het geen myn Dogter aan u voorgeslagen heeft? Thomas -ontroerde zig over deze vraag, en vroeg wat hy daar mede meende. Hoor -zeide de Heer N.... dewijl het my ten vollen bekend is de liefde -die myn Dogter voor u heeft; zoo is myn begeerte dat gy u daar over -ten eersten verklaart, of gy myn Schoonzoon zoud willen worden, en -die liefde die myn Dogter voor u heeft, met een gelijke liefde zoud -willen beantwoorden. Wat zegt gy hier op spreek...... - -Myn Heer zeide Thomas daar op tegens de Heer N.... ik zoude het -ondankbaarste schepzel wezen, dat 'er in de gansche wereld was; indien -ik een aanbieding afsloeg die mij de gelukkigste van alle stervelingen -kan maken. Na eerst zoo veel goedheden van u ontfangen te hebben, -die ik met duyzend levens niet kan betalen, doet gy my nog de eer, -om my te vragen of ik u Schoonzoon zou willen weezen, daar duizenden -van vry wat meer verdiensten als ik wel na zouden tragten. Hier op -zig voor de voeten van Mejuffrouw Agnes werpende, zeide hy Mijn -Waarde Agnes, die u jonge en teder hart aan my opgedragen heeft, -en my daar door de gelukkigste mensch maakt die 'er op de weereld -is, ik neem u aanbieding aan, ontfangt daar op mijn hart en hand, -tot pand voor mijn gegeven woord, en zyt verzekert, dat zoo lang als -'er adem in my zal zyn, ik u getrouwe man zal wezen. - -Mejuffrouw Agnes regte hem doe op, waar op zy malkanderen -omhelsden. Vervolgens verrigte hy het zelve met Myn Heer en Mevrouw -N...., die hem als haar toekomende Schoonzoon begroete. Na verloop -van een korten tijd trouwden zy te samen, en daar wierden niet als -zeer weinige goede vrienden van beide kanten op het trouwmaal genodigt. - -Het geschiede zonder eenige uiterlyke pragt; maar dit kon dog niet -beletten, dat 'er veele waren die 'er weinig goeds van spraaken. Het -quam de Wereld wonderlijk 'voor dat een man die onder een van de -fatzoenlijke lieden kon gerekent worden, zyn Dogter liet trouwen -met een Neger, die voor dezen zyn slaaf was geweest; maar de Heer -N.... redeneerde daar anders by zig zelven over, die wel wetende dat -alle menschen een en dezelve oorspronk hebbende, de geboorte of de -uiterlijke omstandigheden daar geen verandering in konden brengen; -maar dat de goede hoedanigheden die iemand van natuur bezat, hem eer -boven zyn evenmensch verheffen. Hy bevond ook in vervolg van tyd, -dat hy zig over dit Huwelijk niet behoefde te beklagen, vermits onze -Jonge Lieden zoo veel liefde voor malkanderen betoonden. - -Onze Jonge Lieden bleven by Myn Heer en Mevrouw N... inwoonen; dewelke -een Buitenplaats huurden, waar op zy zig te samen met 'er woon begaven; -dewijl zy de vryheid beminnende, dezelve beeter in de ruime Lugt -vinden konden. Haar Huwelijk wierd met eenige Kinderen gezegend. - - - - EYNDE. - - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Geschiedenis van een Neger, by Anonymous - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GESCHIEDENIS VAN EEN NEGER *** - -***** This file should be named 50675-8.txt or 50675-8.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/0/6/7/50675/ - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This book was produced from scanned images of -public domain material from the Google Books project.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - diff --git a/old/50675-8.zip b/old/50675-8.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index d61575e..0000000 --- a/old/50675-8.zip +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h.zip b/old/50675-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index fe87976..0000000 --- a/old/50675-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h/50675-h.htm b/old/50675-h/50675-h.htm deleted file mode 100644 index 1b0bf8d..0000000 --- a/old/50675-h/50675-h.htm +++ /dev/null @@ -1,4104 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" -"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2015-12-12T17:26:27Z. --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta name="generator" content= -"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> -<title>Geschiedenis van een Neger</title> -<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=us-ascii"> -<meta name="generator" content= -"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> -<meta name="author" content="Anoniem"> -<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg"> -<link rel="schema.DC" href= -"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> -<meta name="DC.Creator" content="Anoniem"> -<meta name="DC.Title" content="Geschiedenis van een Neger"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1700"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<meta name="DC:Subject" content="#####"> -<style type="text/css"> -body { -font-family: "Times New Roman", Times, serif; -font-size: 100%; -line-height: 1.2em; -text-align: left; -} -.div0 { -padding-top: 5.6em; -} -.div1 { -padding-top: 4.8em; -} -.div2 { -padding-top: 3.6em; -} -.div3, .div4, .div5 { -padding-top: 2.4em; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -line-height: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -line-height: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -line-height: 1.2em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument -{ -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -padding-top: 2.4em; -padding-bottom: 1.6em; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -.pagenum { -display: inline; -font-size: 70%; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.abbr { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -height: 1px; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -width: 45%; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5em; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -line-height: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -line-height: 1em; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.40em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.71em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0em 0.05em 0 0; -padding: 0px; -line-height: 0.8em; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -line-height: 1.2em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.advertisment { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -a.noteref, a.pseudonoteref { -font-size: 80%; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .label, .par.footnote .label { -float: left; -width: 2em; -height: 12pt; -display: block; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -line-height: 1.2em; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0%; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0%; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.indextoc { -text-align: center; -} -.transcribernote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.correctiontable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0% 7em 0%; -padding: 5em 10% 6em 10%; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 3.5em; -margin: 2em 0% 2em 0%; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0% 2em 0%; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.72em; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em 0% 2em 0%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0% 0em 0%; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.72em; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTop, .figBottom { -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pglink, .catlink, .exlink, .wplink, .biblink, .seclink { -background-repeat: no-repeat; -background-position: right center; -} -.pglink { -background-image: url(images/book.png); -padding-right: 18px; -} -.catlink { -background-image: url(images/card.png); -padding-right: 17px; -} -.exlink, .wplink, .biblink, .seclink { -background-image: url(images/external.png); -padding-right: 13px; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover { -background-color: #FFDCDC; -}body { -background: #FFFFFF; -font-family: "Times New Roman", Times, serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, .h1 { -padding-bottom: 5em; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum -{ -color: #660000; -} -.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteref:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -}.pagenum, .linenum { -speak: none; -} -</style> - -<style type="text/css"> -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.xd21e108width -{ -width:480px; -} -.xd21e115width -{ -width:366px; -} -.xd21e1147 -{ -text-align:center; -} -@media handheld -{ -} -</style> -</head> -<body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of Geschiedenis van een Neger, by Anonymous - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - - - -Title: Geschiedenis van een Neger - Zyn Reize met de Heer N.... van Surinamen naar Holland.... enz. - -Author: Anonymous - -Release Date: December 12, 2015 [EBook #50675] - -Language: Dutch - -Character set encoding: ASCII - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GESCHIEDENIS VAN EEN NEGER *** - - - - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This book was produced from scanned images of -public domain material from the Google Books project.) - - - - - - -</pre> - -<div class="front"> -<div class="div1 cover"> -<div class="divBody"> -<p class="par first"></p> -<div class="figure xd21e108width"><img src="images/new-cover.jpg" alt= -"Nieuw ontworpen voorkant." width="480" height="720"></div> -<p class="par"></p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"> -<div class="divBody"> -<p class="par first"></p> -<div class="figure xd21e115width"><img src="images/titlepage.png" alt= -"Oorspronkelijke titelpagina." width="366" height="720"></div> -<p class="par"></p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">GESCHIEDENIS<br> -van een<br> -NEGER,</div> -<div class="subTitle">Zyn Reize met de Heer N....<br> -van SURINAMEN<br> -naar HOLLAND:</div> -<div class="subTitle">Haare Aanlanding, (door oorzaak van een zware -Storm) aan een onbekend Eiland, Beschryving van de Gouverneur van het -zelve, de Heer LE SAGE;</div> -<div class="subTitle">Zyne aankomst op het Eiland, zyne vlugt uit -Vrankryk om de Religie, naaukeurig verhaal van de Godsdienst, manier -van leven, van de Inwoonders van het Eiland, overgang van de Neger tot -de Gereformeerde Religie, zyn vertrek naar Holland met de Heer -N....</div> -<div class="subTitle">Ontmoetinge van de Neger te Amsterdam, zyn -Huwelyk met de Dochter van de Heer N...., enz.</div> -<div class="subTitle">op een Zedekundige wyze geschreven.</div> -</div> -<div class="docImprint">Te UTRECHT,<br> -By S. <span class="sc">DE</span> WAAL, Boekverkoper op het -Oudkerkhof.</div> -</div> -<div class="div1 preface"> -<div class="divBody"> -<p class="par first salute">Aan den<br> -LEZER,</p> -<p class="par">Dit werkje zal voor een Roman van veele worden -aangezien, maar een ieder, met een aandagtig oog het zelve inziende, -zal van het tegendeel worden overtuigd, en van de mogelijkheid der -gevallen overreed zynde, kan het tot nut van de Lezeren dienen. Dit zoo -zynde heeft den Autheur zyn Oogmerk bereikt.</p> -<p class="par signed">Vaart wel. <span class="pagenum">[<a id="pb1" -href="#pb1" name="pb1">1</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div class="div1 book"> -<div class="divHead"> -<h2 class="main">GESCHIEDENIS<br> -van een<br> -NEGER.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="par first">Op een der Plantagien te Surinamen gelege, aan de -Rivier woonde een Heer die ’er veel Slaven op had. Onder dezelven -was een jong Slaafje, die naauwelyks den ouderdom, van twaalf jaren -bereiken kon. Hy had hem eerst gekogt, zynde hy van de Slave Kust met -meer anderen van zyn natie gekomen.</p> -<p class="par">Deeze jonge Slaaf schoon zwart van Lichaam zynde, was -echter wit en blank van Ziel. Zyn noodlot dat hem onder een -verachtelyke Natie had doen gebooren worden, had die schade vergoed, -met hem hoedanigheden te geven, die buiten gemeen waren. Benevens een -juist oordeel, had zy hem een schrander en doordringend verstand, en -een zeer sterke geheugenis gegeven, daar by een edelmoedige neiging tot -de Deugd, en tot het zedelyke, dat het wel rykelyk, tegen de zwartheid -van zyn Lichaam, en de verachtelykheid zyner geboorte kon opweegen. -<span class="pagenum">[<a id="pb2" href="#pb2" name= -"pb2">2</a>]</span>Hy kon echter onder de Negers voor schoon gerekend -worden; want behalven dat zyn Lichaam wel gevormt was, had hy iets in -zyn weezen, dat zoo deftig en innemende was, dat het de genegenheid -won, van een ieder waar hy mede omging.</p> -<p class="par">Zyn Heer, die de Heer N.... geheeten was, was een Man, -die eerlyke gevoelens bezadt, en die door de wederwaardigheden die hy -in zyn jeugd gehad hadde wys was geworden. Hy was een Fransman van -geboorte, en van de Protestantse Godsdienst; ’t welk de reden was -geweest, dat hy zyn Vaderland al vroegtydig had moeten verlaten, en een -ander opzoeken, waar hy met meer rust en vryheid dezelve mogt oeffenen. -Hy was dan na Holland gegaan, maar daar zyn bestaan niet kunnende -vinden, vervolgens na Surinamen vertrokken; alwaar hy zig in dienst op -een Plantagie begeven en zig zoo wel gedragen en het geluk hem zoo wel -gediend had, dat hy op ’t laatst zelfs Heer van twee geworden -was. Hy was gehuuwt en had daar door verscheide Kinderen verwekt, -dewelke alle op een na gestorven waren, het welk een Dochter was. Maar -wy zullen hier na nog wat breedvoeriger <span class="pagenum">[<a id= -"pb3" href="#pb3" name="pb3">3</a>]</span>van zyn gevallen spreeken als -het te pas zal komen.</p> -<p class="par">De Heer N.... dan ons Negertje gekogt hebbende bespeurde -welhaast die goede hoedanigheden in hem, die hy bezat, en hy begon daar -door een genegenheid voor hem te krygen en eene agting, verre boven -zyne mede-slaven. Hy verschoonde hem derhalven; van moeyelyke en -veragtelyke arbeid te doen, en nam hem om hem in zyn huis ten dienst te -staan; waar in hy zig van tyd tot tyd zoo wel kweed, dat hy zig hoe -langer hoe meer in zyn genegentheid inwikkelde, en waar door hy zig een -weg baande om zyn vertrouwen geheel te winnen.</p> -<p class="par">Hy onderwylen ouder wordende begon zyn schone -hoedanigheden zig hoe langer hoe meerder te vertonen, en, hy daar door -zig des temeer in de gunst van zyn Heer in te wikkelen, tot zoo ver -zelfs dat zyn Heer hem Neger-Officier maakte, en leezen en schrijven -liet leeren, ’t welk een groote afgunst onder zyn Medeslaven -veroorzaakte. Hy beloofde hem verders als hy noch eenige tyd gedient -had dewyl hy voornemens was zig binnen korten tyd weder na Holland te -begeeven, <span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name= -"pb4">4</a>]</span>om aldaar zyn overige dagen in rust te verslyten, -mede te nemen, en als dan vry te maken.</p> -<p class="par">Het duurde ook niet lang, of de Heer N.... zyn goed -’t geen hy in Suriname bezat aan anderen overgedaan hebbende, -begaf zig met zyn Vrouw en Dochter en onze Neger op een Schip, ’t -welk zeilrede lag om naa Holland te stevenen.</p> -<p class="par">Zy hadden in het eerst heel goed weder; maar na dat zy -omtrent acht dagen in Zee geweest waren, wierden zy van een zeer zware -storm beloopen, verzeld met Donder en Blixem, dat het niet anders was -of Hemel en Aarde zou vergaan. Een ieder was als doen in de grootste -verslagendheid des Werelds; maar het geen het deerniswaardigste was om -te zien, was dat Mevrouw en Mejuffrouw N.... zig alle beide om den hals -van de Heer N.... wierpen; doende niet anders als schryen en roepen: -Ach myn waarde Man! Ach myn waarde Vader! Wy zullen u niet verlaten, -daar gy blyft, blyven wy ook, en wy zullen zoo doende te zamen sterven. -De Heer N.... zogt haar zoo veel te vertroosten en moed te geven als -maar in zyn vermoogen was, schoon <span class="pagenum">[<a id="pb5" -href="#pb5" name="pb5">5</a>]</span>hy zelve wel diende vertroost te -worden, met te zeggen myn waarde Vrouw en Kind, steld u zelven doch een -weinig gerust; het zal hoop ik zoo ver niet koomen, en betrouwt op des -Hemels hulp, die ons gemakkelyk redden kan.</p> -<p class="par">Het verwonderlykste dat te zien was, was in onze Neger, -hoe standvastig en onverschrokken van moed hy zig betoonde, en met wat -voor een zorgvuldigheid hy voor zyn Heer en deszelfs Familie ingenomen -was. Ach Mevrouw en Juffrouw zeide hy, maakt u zelven doch niet al te -zeer beangst, en bedroeft doch myn goede Heer met u klagten zoo niet! -Gy zyt al te zamen te goede Lieden, dat ge zoo zoud verlooren raken, de -Groote Geest en Heer van het leven zal wel zorg dragen voor uwe -behoudenis en niet toelaten dat gy een ongeluk krygt; schept derhalven -moed, en her zal mogelyk wel schielyk veranderen. Dit zeggende, en met -een in de grootste zorgvuldigheid zynde om Mevrouw en Mejuffrouw N..... -op te passen, was een en dezelve zaak, dan was hy eens by haar, dan -liep hy weder by het boodsvolk om te vernemen, of het gevaar ook groot -was, en om eenige <span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6" name= -"pb6">6</a>]</span>goede tyding te verneemen, om het haar lieden bekend -te maken.</p> -<p class="par">Het scheen als of den Hemel ook haarlieder klachten -verhoorden; want na de storm tweemaal vierentwintig uuren doorgestaan -te hebben, begon dezelve allenxkens te bedaren en de Zee die zeer -onstuymig geweest was, zig een weinig tot rust te begeeven. De vreugd -wierd weder in haar lieder hard gebooren, terwyl zy het ontredderde -Schip zoo goed als zy konden herstelde: <span class="corr" id= -"xd21e195" title="Bron: M ar">Maar</span> dewyl het zeer gehavend was -wierd ’er beslooten het eerste Land dat zy ontdekte aan te doen, -om een goede Reede of Haven te zien te krygen, en het dan weder in -staat te brengen om haar reize te <span class="corr" id="xd21e198" -title="Bron: be- orderen">bevorderen</span>.</p> -<p class="par">Het duurde ook niet lang of zy ontdekte een Kust die -haar lieden onbekend scheen, vermits zy de hoogte genomen hebbende -aldaar geen Land verwagtende waaren. Zy naderde dezelve van -langzamerhand, om dat zy bevreest waren voor Klippen en ondieptens, en -toen zy zoo naby gekoomen waaren, dat zy het Land onderscheidentlyk -kosten zien, ontdekte zy een inham; alwaar zy na toe stevende. Doen zy -daar ingekomen waren, bevonden zy dezelve zeer goed om te <span class= -"pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7" name="pb7">7</a>]</span>ankeren en -tot een veilige Haven voor het Schip te verstrekken; waarom zy dan ook -het anker uitwierpen, en vervolgens de Boot in ’t water bragten, -om daar mede na land te varen.</p> -<p class="par">De Heer N..... met zyn Vrouw Dogter en de Neger waren de -eersten die zig na Land begaven: maar wat waren zy verwondert een Land -’t welk na haar gedagten woest en onbebouwt moest wezen, zoo wel -bebouwt en vrugtbaar in allerlei soorten van voortbrengsels te zien. -Hier had men aangename Weiden, daar vrugtbare Koornakkers, gints -wederom Wynbergen, aangename Boomgaarden en Tuinen, die allerhande -soorten van Moeskruiden en Ooft te voorschyn bragten.</p> -<p class="par">Noch een weinig voortgewandeld hebbende, ontdekte zy van -verre een soort van een Vlek, het geen met zeer lage Huisjes bebouwt -was. Zy gingen daar vervolgens na toe en ontmoete even buiten het zelve -eenige Lieden, die bezig waren het Land te bebouwen. Zy waren bekleed -met Beestevellen en hadden Mutzen op en Schoenen aan ook van dezelve -gemaakt. Zy schrikten doen zy onze Reizigers het eerst gewaar wierden, -en deeze een weinig op haar hoede <span class="pagenum">[<a id="pb8" -href="#pb8" name="pb8">8</a>]</span>wezende, naderde langzaam om te -vernemen, of zy ook iets quaads in de zin hadden. Toen zy dit vernamen, -wenkte zy met de handen, om ze te doen naderen: maar hoe wierden onze -Reizigers verrukt als zy by haar gekomen waren haar in het Fransch aan -te horen spreeken en tegen haar te zeggen, dat ze in het geheel geen -vrees behoefde te hebben; vermits zy by Lieden gekoomen waren, die haar -als zy het nodig hadden, zoo veel als in haar vermogen was alles goeds -zouden doen. De Heer N..... vroeg haar vervolgens in het Fransch wat -voor Luyden dat zy waren; daar zy op antwoorden dat zy van Franse -afkomst waren, en dat zoo hy nieuwsgierig was, om haar verdere -omstandigheden en gevallen te weten, zy hem met die geen die hy by hem -had, by het hoofd van haar volk zoude brengen, die haar verder -onderrigting daar van zoude geven. De Heer N..... verzogt haar dit te -willen doen, en zy bragte hem met zyn Vrouw, Dogter, Neger, en anderen -die met hem mede gegaan waren, in het Vlek. Daar in gekomen zynde, -ontmoete haar nog meer diergelyke gekleede Menschen, waar onder ook -eenige Vrouwen en Kinderen waren, <span class="pagenum">[<a id="pb9" -href="#pb9" name="pb9">9</a>]</span>die alle zeer verwondert waren, -aldaar onze Reizigers te ontmoeten, en dezelve agter na volgden, tot zy -by een zeker Huisje gekomen waren.</p> -<p class="par">Als zy daar gekomen waren, gingen twee van die Luyden -die onze Reizigers het eerst ontmoet hadden binnen; en aldaar een -weinig vertoeft hebbende, kwamen zy weder te voorschyn met een oude -eerwaardige Gryzaard, ook op die zelve wyze als de overige van zyn volk -gekleed, uitgezonden dat zyn Muts wat hooger en met een rand die wat -breeder was, versiert was; Zyn Kleed was ook eenigzins langer als dat -van de anderen en hing hem Mantelsgewys tot op de voeten neder. Hy had -een lange gryzen baard, in zyn gelaat vertoonde zig iets deftigs en -schoon hy al van hoge jaren scheen te zyn, had hy egter nog zoo veel -vuur en levendigheid in zyn oogen, dat het scheen als of het niets -vermindert was.</p> -<p class="par">Deeze eerwaardige Gryzaard dan tot onze Reizigers -genadert zynde, ontfing dezelve met een zoo vriendelyke openhartigheid, -dat hy ten eerste het goed gevoele en vertrouwe van de Heer N..... en -die by hem waren won. Den Hemel zy gedankt zeide hy, dat ik het geluk -<span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10" name= -"pb10">10</a>]</span>hebben, van voor myn dood nog eens Luiden te zien, -afkomstig uit een Land, daar ik en de geenen die met my hier woonagtig -zyn haar Voorouders ook uitgesprooten zyn; want na ik merken kan zyt -gylieden Europianen. Dit is zoo zeide de Heer N.... zyn wy niet alle -ten minsten de meeste van ons zyn daar gebooren, of van ouders -voortgekomen die daar gebooren zyn. Wy komen van Surinamen, om na -Holland te stevenen; maar het ongeluk heeft gewild, dat wy een zwaare -storm gehad hebben, die ons by na heeft doen vergaan, en ons Schip zeer -geteitstert heeft, dat wy genoodzaakt zyn geweest het eerste land dat -wy ontmoete aan te doen, om het zelve zoo veel als in ons vermogen is -te herstellen en onze reis dus te vervolgen. Wy verzoeken u dierhalven -dat gy ons vergund hier eenige tyd te mogen ophouden; tot dat wy dit -volbragt hebben, en ons met eenige benoodigtheden te voorzien, dewyl wy -het dankbaarlyk erkennen zullen. Maar dewyl dat ik u in het korte ons -wedervaren verhaald heb; zoo doed ons de <span class="corr" id= -"xd21e223" title="Bron: vrienschap">vriendschap</span> ons de uwe te -doen weten; vermits ik zeer nieuwsgierig daar na ben, en wat voor een -land het is dat gy <span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11" -name="pb11">11</a>]</span>bewoond. Zeer <span class="corr" id= -"xd21e228" title="Bron: garen">gaarn</span> antwoorde de Greisaard; -maar dewyl ik zie dat gylieden eenigzins vermoeit zeid, zoo laat ons in -huis gaan, ververst u daar een weinig met het geen ik heb, en dus -kunnen wy het met meer gemak doen. Ik zal onderwylen eenige van myn -lieden na het overige van uw volk zenden, om dezelve te doen -verwittigen dat gylieden hier zeid, en dat wy u en haar met al de -bystand die in ons vermogen is zullen tragten te helpen.</p> -<p class="par">Zy gingen daarop te zamen in huis, alwaar hy haar in een -soort van een zaaltje gebragt hebbende, en haar aan een langwerpige -tafel had doen nederzitten, allerhande verversingen van spys en drank -liet voorzetten. Onze Neger was ’er zelfs niet van uitgezondert, -die mede aan dezelve Tafel met zyn Heer gezeten was. Zyn Heer merkte -hem zoo zeer niet aan als zyn dienaar, als wel als zyn vriend vermits -hy zig zoo zeer in desselfs gunst gedrongen had. Wat de greisaart -aanging hy had zig aan het midden van de tafel geplaats, om des te -beter als hy zyn verhaal deed gehoort te kunnen worden; hy onderhield -vervolgens gedurende de verversing zyn gasten met vriendelyke -<span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12" name= -"pb12">12</a>]</span>gesprekken, en na dat zy zig wel verfrist hadden -begon hy zyn verhaal aldus.</p> -<p class="par"><i>De gevallen van de Heer le Sage.</i></p> -<p class="par">Ik ben van franse afkomst; myn Ouders waren van de -Gereformeerde Religie, en van die gene die men in Frankryk Hugenoten -noemde. Zy waren genoodzaakt haar Vaderland te verlaten om een ander -Land op te zoeken daar zy met meer vryheid en rust haar Godsdienst -konden oeffenen. Zy besloten dan met meer andere van hare -Geloofsgenoten zig na de Westindien te begeven, en zig aldaar in een -Colonie die als doen opgerigt wierd ter neer te zetten. Na dat zy het -geen zy hadden kunnen verkopen verkogt, en het geen tot de reis -noodzakelyk was gekogt hadden, en zig alzoo in staat gesteld haar reis -te kunnen vervorderen, gingen zy met verscheide andere lieden gelyk -gezegt is, zoo Mannen, Vrouwen als Kinderen scheep.</p> -<p class="par">Zy hadden in den beginne goede Wind en Weder; maar na -drie weken zylens begon de Wind zoo geweldig op te steeken, en hand -over hand toe te nemen, dat de Matrozen nauwelyks de tyd hadden van de -zylen in te nemen <span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13" -name="pb13">13</a>]</span>uit vrees dat dezelve anders aan flarden -zouden waijen. Zy lieten het vervolgens voor de Wind met een zeil -loopen, om het slingeren van het Schip eenigzins te beletten; maar het -zelve bleef niet lang in zyn geheel; want het woey heel schielyk aan -flarden, en zy moesten dus op Godsgenade blyven dryven.</p> -<p class="par">Zy wierden ook geweldig door een sterke stroom die uit -het Noorden kwam voortgedreven, en na dat zy dus zes dagen tussen leven -en dood geworsteld hadden, wierden zy door een zoodanige dikke mist -omringt, dat zy kwalyk een Schips lengte van haar af konden zien. Toen -wierden Zy nog meer bevreest, om ergens tegens klippen of op zantbanken -te stooten, waar door zy in gevaar waren van schipbreuk te leiden. Het -duurde ook niet lang, want na omtrent een half etmaal door die mist -gedreven te hebben; wierden zy zoodanig op een santplaat gedreven, -zonder dat zy ’er tegen hadden kunnen verzien, dat het Schip zoo -vast bleef zitten als of het was geklonken geweest. Dit veroorzaakte -ten eerste een groote onsteltenis, al het volk dat binnen in het Schip -was, kwam ten eerste boven lopen, om des noods zynde zig <span class= -"pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14" name="pb14">14</a>]</span>beter te -kunnen redden, en dewyl het in den nagt was dat dit voorviel, hadden zy -nog minder gelegendheid om van zig af te zien waar zy waaren.</p> -<p class="par">Zy waren dus in de grootste ongerustheid des Werelds, -terwyl zy alle oogenblikken verwagte dat het Schip door de zware golven -der Zee aan stukken geslagen zoude worden, maar het hield nog stand -tegens der zelven verwoede aanvallen, terwyl het hoe langer hoe dieper -in het zand zig inwikkelde, zoo dat zy wel kosten merken, dat ’er -voor haarlieden geen kans was om het Schip te behouden. De dag op dien -schrikkelyke nagt kwam midderwyl aan, en dewyl de zwaare mist en nevel -met deszelfs komst ook een weinig verdweinde, konden zy bescheidentlyk -zien, dat zy op een zandplaat geraakt waren, die niet ver en omtrent -een schoot weegs van de kust van een zeker land gelegen was. Zy -beslooten dan eenparig om zig met de bood daar op te redden, ’t -welk zy ten eersten ter uitvoer bragten. De bood dan uitgezet zynde, -was myn Vader en zyn Vrouw mede een van de eerste die daar in gingen: -maar het was niet zonder levensgevaar, vermits de baren geweldig op -deeze bank slaande, zy alle <span class="pagenum">[<a id="pb15" href= -"#pb15" name="pb15">15</a>]</span>ogenblikken verwagtende waaren van om -te slaan. Zy kwamen evenwel behouden aan land, terwyl de anderen ook -met alle spoed gered wierden.</p> -<p class="par">Zy zouden evenwel al haar goed en wat ’er op het -Schip was hebben moeten verliezen, indien de Wind niet een klaps was -gaan leggen, en zy dus bekwamelyk het zelve van tyd tot tyd daar uit -hadden kunnen ligten. Zy ontlade dan het Schip en bragten alles aan de -Wal, vermits zy wel zagen geen kans te hebben om het ooit weder vlot te -krygen, dewyl het zoo diep in het zand gewoeld was.</p> -<p class="par">Ondertusschen hadden zy zoo veel als in haar vermoogen -was goede wagt gehouden, uit vreeze dat ’er zomtyds inwoonderen -in het land mogten weezen en zig dus voor derzelver overrompeling te -dekken, dewyl zy tot nog toe geen tyd of gelegendheid gehad hadden om -het zelve op te speuren: maar de handen een weinig ruymer gekreegen -hebbende, ging ’er eenige uit om te vernemen op wat oord van de -Waareld dat zy waren. Dezelve versagen zig van schietgeweer, om zig des -noods zynde daar mede te verweren, als zy van eenige wilde Volkeren -<span class="pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" name= -"pb16">16</a>]</span>of Beesten mogten aangevallen worden; en dus -voorzien zynde trokken landwaarts in; maar vonden nergens menschen waar -zy kwamen, en gaven daar wel in haast de tyding van. Dit het volk -stouter gemaakt hebbende om het land te ontdekken, begaven zy zig om -het verder te doorkruysen. Zy bevonden eindelyk dat het maar een Eiland -was, van by na twintig uuren gaans in den omtrek, dat het vervolgens -zeer vrugtbaar was, en met eenig gedierte (dog geen schadelyke) en -gevogelte verzien was.</p> -<p class="par">Zy kwamen daar op de anderen dit bekend maken, die van -twee kwaden het beste willende kiezen, besloten ergens een vrugtbare -valey te zoeken, die niet ver van de Zee was om zig daar ter neder te -slaan, tot ’er tyd toe dat ’er eenig Schip voorby mogt -varen, of wel het Eiland aan mogt doen; op dat zy dus nog -t’eeniger tyd mogten gered worden. Met deeze hoop nog bezield -zynde, verkozen zy deeze zelve valey die wy nu tegenswoordig nog -bewoonen, zy sloopten vervolgens het Schip, en van het houtwerk dat zy -daar van kregen, maakte zy zoo veel als een loots of schuur, waarin zy -zich voor de ongemakken <span class="pagenum">[<a id="pb17" href= -"#pb17" name="pb17">17</a>]</span>van lucht en weder konde dekken. Hier -behielpen zy zich zoo goed en zoo kwaad als zy konden, en bergde haar -mondbehoeftens en goederen die zy uyt het Schip gelost hadden daar -in.</p> -<p class="par">Zy zagen ondertusschen van tyd tot tyd uit of zy geen -Schepen vernamen; maar dit een geruymen tyd geduurd hebbende, en gewaar -wordende dat zy vergeefse moeyte deden, terwijl zy in al dien tyd niets -vernomen hadden, zoo begonden zy eerst regt te overwegen wat in deeze -staat te doen. Myn Vader die wel het meest by haarlieden in aanmerking -was, wierd daar over raad gevraagd: Myn vrienden zeide hy, hier is -goeden raad duur, wy moeten van de nood een deugd maken, het zoude -kunnen zyn dat wy hier al ons leven blijven moesten; want dit kan wel -een Eilandje zyn dat in geen aanmerking by de Zeevarende is, of dat het -nog geheel onbekend is, en dus niet word aangedaan. Wy hebben ten -minsten wynig hoop van redding, en daarom is het beste, dat wy hier zoo -goed en kwaad als wy kunnen, ons zoeken te behelpen, onze levenswys zoo -te regelen dat wy het nodige voor ons <span class="pagenum">[<a id= -"pb18" href="#pb18" name="pb18">18</a>]</span>onderhoud kunnen vinden, -en vervolgens een goede order onder ons zoeken te bewaren, om het met -rust te kunnen genieten. Daar moet dan voor eerst by ons een hooft en -opziender gesteld worden, die over de andere een zeker gezag heeft, om -de verschillen die ’er mogten ontstaan te beslissen, en die met -medekennis van de anderen de schikkingen beraamd, die hy dunkt -gevoeglyk te weezen tot onzer aller welzyn; ’t overige zal dan -van zelfs wel volgen.</p> -<p class="par">Zy waren hier mede zeer wel te vreeden, en na dat -’er eenig gemurmel onder de gemeente gereezen was, verkozen zy -eenparig myn Vader als hoofd en opzigter over deeze nieuwe -Volkplanting. Myn Heer zeide zy, wy zyn van uwe deugd overtuygd, wy -kunnen niemand gevoeglijker neemen, om deeze waardigheid te bekleeden -als gy; wy beroepen u eenparig en verzoeken dat gy het aan geliefd te -nemen. Myn Vader wilde uit zedigheid zig daar van ontslaan; maar hoe -meer hy het wygerde aan te neemen, hoe meer zy hem daar toe aandrongen. -Eindelyk was hy wel genoodzaakt om het aan te neemen, zeggende dat -dewyl zy zulke goede gedagten <span class="pagenum">[<a id="pb19" href= -"#pb19" name="pb19">19</a>]</span>voor hem hadden opgevat en hem -genoegzaam tegens zyn wil en dank genoodzaakt om het aan te nemen, hy -haar derhalve voor eerst bedankte, haar vervolgens vermaande om hem in -alles wat redelyk en met de Volkplanting best bestaande mogt weezen te -hooren, en met toestemming van de meesten, in zaken van belang te -gehoorzamen. Zy beloofde hem alle eenparig dit te doen, dit was het -begin en de grondslag van deze nieuwe Volkplanting.</p> -<p class="par">Myn Vader had voor deezen in Vrankryk zoo veel als voor -Predicant gedient, hy moed dit ampt by het andere waarneemen, vermits -’er niemand onder de gemeente was die het gevoeglyk konde doen; -ziet daar hem dan in het geestelijke en wereldlijke te werk gesteld. Hy -verkoos dan eenige van de voornaamste van de Volkplanting tot zyn -raden, om hem te helpen beraadslaan, hoe verder te werk te gaan. De -form van bestiering en verdeeling was dan wel het voornaamste dat by -haar in aanmerking kwam. Voor eerst wierd dat beslooten, dat alle -goederen gemeen onder haarlieden zoude weezen, of liever dat alles wat -’er was de Volkplanting in zyn geheel zoude toebehooren, en dat -al <span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20" name= -"pb20">20</a>]</span>die geen die iets benodigd had, de geenen die daar -het opzigt over hadden om aan zouden spreeken, ’t welk haar dan -zoude gegeven worden. Ten tweede men zoude de loots slopen en maken -daar van eenige byzondere wooningen, waar in de Familien ieder -afzonderlyk in zoude woonen, om des te meer vryheid te hebben, en in de -woning van myn Vader dewyl hy Predicant was, zou de Godsdienst -geoeffent werden, zoo lang tot zy in staat waren om een Kerk te maken. -Ten derde men zoude het land dat ’er bekwaam toe was bebouwen, -met die vrugten en gewassen die zy uit Europa medegebragt hadden; hier -toe zouden eenige aangesteld worden die zy daar het bekwaamste toe -zouden agten, de vrugten zoude vervolgens daar van op zyn tyd -ingezameld, en in een zeekere plaats bewaardt worden, waar van zy -vervolgens aan de gemeente een generaale uitdeeling zoude doen. Wat -’er wyders zoo in het Kerkelijke als Wereldlijke mogt te schikken -vallen, zoude naar gelegenheid van zaaken in den raad afgehandelt -worden.</p> -<p class="par">Dit dan alzoo beraadslaagt zynde, wierd het zelve -vervolgens ook ter uitvoer gebragt. Men sloopte de Loots <span class= -"pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span>van -desselfs afbraak, benevens eenige takken van Boomen, en het geen zy het -gevoeglijkste krygen konden, maakte zy eenige Huisjes of Hutjes om -ieder Huisgezin afzonderlijk te kunnen huisvesten. De wooning van myn -Vader wierd eenigzins grooter gemaakt, om dat zy daar den Godsdienst in -wilde oeffenen, en dewyl hy het hoofd van de Volkplanting was, wierd al -het goed in zyn bewaring gegeven, op dat hy het aan den geenen die het -zoude benodigt hebben, uit zoude deelen. Zy maakte dan zoo veel als een -Voorraathuis van zwaare takken van Boomen, die zy zoodanig door -malkanderen werkte, dat het zoo veel als voor een Schuur konde -doorgaan: zy overtrokken hem met een Zeil dat zy uit het Schip gehaald -hadden, zoo dat alles wat ’er in was, redelijk wel voor regen en -weder bewaard was. Daar wierden eenige hoeken lands uitgezogt dewelke -bebouwt zouden worden, en zy bevonden deeze gantsche streek zeer -bekwaam daar toe.</p> -<p class="par">Zy hadden allerhande Zaden, zoo van Koorn als Moesdery, -benevens eenige jonge Vrugtboomen, waaronder den Wyngaard mede gerekend -was uit Europa mede genoomen, om dezelve in <span class= -"pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22" name="pb22">22</a>]</span>de -Colonie, waar zy na toe meende te gaan, te zaaijen en te planten; -dezelve kwamen hier nu heel wel te pas, en daar wierden eenige Luiden -te werk gesteld om dezelve te zaaijen en te planten. Maar het -ongemakkelykste was het Land te beploegen, vermits zy geen Paarden of -Ossen hadden om dezelve voor de Ploeg te spannen. Zy hadden wel twee -Ploegen mede gebragt, maar geen Beesten om voor dezelve te trekken; -evenwel stelden zy het zoo goed en kwaad als zy konden te werk, en -dewyl de grond hier zeer mul en los is, kon het nog <span class="corr" -id="xd21e287" title="Bron: eengzins">eenigszins</span> gaan om dezelve -door menschen te laten trekken.</p> -<p class="par">Al het geen hier gezaait en geplant wierd, groeide zoo -welig, en bragt zoo veel vrugten voort, dat het een vermaak was om het -zelve te zien. De Wynstok zelfs bragt zoo overvloedig vrugten voort, -als hy ergens in Europa zoude hebben kunnen doen; zoo dat zy van alles -in korten tyd overvloedig voorzien waren en een leven kosten genieten -’t welk met de eenvoudigheid van haare zeden over een kwam.</p> -<p class="par">Dus levende hadden zy alles wat redelyke menschen die -een stil en zeedig leven willen voeren, wenschen kunnen, <span class= -"pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23" name="pb23">23</a>]</span>en zy -wierden het zelve zoo gewent, dat zy in vervolg van tyd om Europa niet -eens meer dagten; of zoo zy dit al deeden, was het eer om haar voorige -staat met deeze te vergelyken, die na haar gedagten hier by in geen -vergelyking kwam, en ik heb myn Vader dikwils horen zeggen, dat hy hier -in dit eenvoudig en opregte leven meer genoegen vond, als hy ooit in -Europa zelfs by de grootste vreugde-bedryven hadde.</p> -<p class="par">Ondertusschen groeide de Volkplanting van tyd tot tyd -aan, en de Vrouwen bragten hier wel haast verscheide Kinderen ter -Wereld; waar onder myn Moeder mede kon gerekent werden. Zy had nog geen -Kinderen zoo lang zy met myn Vader gehuuwt was geweest; maar -<span class="corr" id="xd21e298" title="Bron: doen">toen</span> zy hier -omtrent twee jaren gewoont hadden, beviel zy van my, en ik ben ook het -eenigste Kind geweest dat zy gehad heeft. Na dat ik groot begon te -worden, besteede myn Vader zyn zorg om my op te voeden, toen ik de -ouderdom van zeven jaren bereikt had, nam hy zelfs de moeite van my -leezen en schryven te leeren, en my in de gronden van de ware -Christelyke Godsdienst te onderwyzen, waar in ik <span class= -"pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24" name="pb24">24</a>]</span>wel -haast goede voortgang maakte. Na dat hy dan de eerste gronde geleid had -om ’er vervolgens een goed gebouw op te timmeren; zoo besteede hy -al zyn bekwaamheid, om my de waare Godgeleertheid en Zedekunde in te -scherpen. Het is u juist niet nodig zeide hy eens tegen my (na dat hy -een begin met my daar in op te leiden gemaakt had) om u in al die -subtile questien, in al die disputen, waar mede de Godgeleerde en -Wysgeeren zig ophouden in te wikkelen, de staat waar in wy zyn -vereischt zulks niet; want wy woonen hier op een Eiland van alle -volkeren des Aardbodems afgescheiden, en dit handje vol Volk waar wy -thans onder woonen, zyn alle eenvoudige en opregte lieden; zoo dat gy -het van die kant niet nodig hebt, en voor u zelfs nog minder, vermits -gy daar door van de waare Godsvrugt en Zedeoeffening eer zoud afgeleid, -als wel in bevestigt worden; evenwel dewyl de voorzienigheid den mensch -met reden en verstand begaafd heeft, zoo wil hy ook zeker dat wy die op -een betamelijke wyze gebruiken, en dat wy niet gelijk een dom dier -gedreven worden over al heen, waar de geen die ons onderrigt wil lyden. -Ik zegge <span class="pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25" name= -"pb25">25</a>]</span>vervolgde hy, dat gy als mensch en als redelijk -schepsel die vermogens van redenkavelen die gy van den Hemel ontfangen, -mag en moet gebruiken. Om die reden zal ik u de zwaarste en wigtigste -tegenwerpingen die ’er tegen de natuurlijke en geopenbaarde -Godsdienst gemaakt worden, bekend maken, en u daar tegens in de -oplossing der zelve onderrigting geeven, en laten het vervolgens aan u -eigen oordeel over wat gy daar van dunkt, en of de Christelijke Religie -die wy hier op dit Eiland belijden, niet de waare is.</p> -<p class="par">Hy onderrigte my dan hoe wy uit de beschouwing van al -dit zigtbare tot de kennis van een God opgeleid worden die zig -baarblijkelijk daar in vertoonde, wat al <span class="corr" id= -"xd21e307" title="Bron: tegenwerpinge">tegenwerpingen</span> ’er -al gemaakt wierden, en op hoedanig een wyze beantwoord: maar dewyl die -kennis zeer duister en onvolmaakt was, leide hy my verder op tot de -geopenbaarde Godsdienst, en ging daar even mede te werk als hy met de -natuurlyke gedaan had. Om kort te gaan hy verlichte myn kennis zoodanig -door myn goede lessen te geven, en wist my door zyn redeneren zoodanig -te overtuigen, dat ik van al het geene waar van hy my <span class= -"corr" id="xd21e310" title="Bron: onderigting">onderrigting</span> -<span class="pagenum">[<a id="pb26" href="#pb26" name= -"pb26">26</a>]</span>deed, volkomen in desselfs waarheid bevestigt -wierd.</p> -<p class="par">Myn Moeder kwam ondertusschen te sterven, toen ik den -ouderdom van omtrent twintig jaren bereikt had, myn Vader was ’er -zeer over aangedaan, en dewyl hy zyn jaren begost te krygen, stelde hy -myn aan het Volk voor, om voor hem de dienst in het Kerkelyke waar te -nemen; Ziet daar zeide hy (na dat hy de voornaamste by een vergadert -had) myn Zoon, dien ik zoo veel als in myn vermogen was, tot den dienst -van Gods Kerk opgeleid heb; Ik heb dezelve nu al verscheide jaren -waargenomen, myn jaren die thans beginnen te klimmen, en my dit ampt -zwaar beginnen te maken, begeren dat ik daar van ontslagen ben, ik stel -u hier myn Zoon in de plaats voor die ik bekleed heb, ik oordeel -’er hem bequaam toe, en gylieden kunt hem in vervolg van tyd met -meer nut als my gebruiken. Zy ontsloegen myn Vader vervolgens op zyn -verzoek, en namen my in desselfs plaats aan; hem met eenen biddende dat -hy het ampt van hooft des Volks nog zoude waarnemen: want zeide zy, wy -kennen niemand bequaamer daar toe dan gy, en uw jaren kunnen u daar -niet <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27" name= -"pb27">27</a>]</span>van ontslaan; vermits gy des te meer ervarentheid -hebt om ons Welzyn te betragten: Wanneer u Zoon wat meerder jaren -verkregen en gevolgelijk meerder ondervinding gekreegen heeft, zullen -wy zien wat wy met hem voor hebben: maar tot nu verzoeken wy dat gy het -zelve nog blyft waarnemen.</p> -<p class="par">Dit beloofde hy haar te doen tot ’er tyd toe dat -ik of een ander wat meerder bequaamheid zoude hebben om het waar te -neemen. Daar mede scheide de vergadering, en ik wierd als Predicant in -myn Vaders plaats aangestelt.</p> -<p class="par">Na dat ik omtrent twee jaren den Predikdienst -waargenomen had, moest ik my ten Huwelijk begeven: (Want wy zyn -genoodzaakt als wy tot zekere jaren gekoomen zyn te trouwen, op dat de -Volkplanting niet uit sterve) en dewyl dezelve by het lot geschied en -niet by verkiezing, had ik het geluk van een Vrouw voor my te bekoomen, -die my heel wel aanstond en van zeer goede hoedanigheden was. Ik heb -dezelve in de dertig jaren gehad, en in dien tyd ’er zeven -Kinderen by verwekt, die alle in het leven gebleeven, en ook al gehuuwt -zyn. Myn Vrouw is nu al over <span class="pagenum">[<a id="pb28" href= -"#pb28" name="pb28">28</a>]</span>de twaalf jaren dood geweest en ik -heb zedert dien tyd altyd alleen geleeft.</p> -<p class="par">Ondertusschen eenige jaren gehuuwt geweest zynde, wilde -myn Vader zich ontslaan van het ampt van hooft der Volkplanting. Hy -verwittigde dit aan de voornaamste des volks, en stelde my met een -voor, om als zy my oordeelde bequaam te weezen, in zyn plaats gesteld -te worden. Zy wilde hem in het eerst nog niet ontslaan; maar op zyn -sterk aanhouden gingen zy ’er toe over, en verkozen my eenparig -in zyn plaats. Ik heb die post nu al veele jaren waargenomen en neem -dezelve nu tot heden toe nog waar; dewijl ik nog gezond en sterk ben, -de Volkplanting heeft groote liefde en genegentheid voor my, en ik doe -aan myn kant ook zoo veel als in myn vermogen is, om alles aan -derzelver geluk en welvaren toe te brengen als maar mogelijk is. Wy -leven hier alle zeer gerust en wel te vreden; Want wy zyn hier alle in -een volkome vryheid gesteld, en in een rust die van geen vyanden buiten -ons kan gestoort worden: Want gylieden zyt de eenigste die zoo lang dit -Eiland door ons bewoont is, het zelve heeft aangedaan, <span class= -"pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29" name="pb29">29</a>]</span>en het -is iets wonders dat gylieden het ontdekt hebt: Want wy gissen en onze -gissingen zyn niet ongegrond, dat het zelve niet als by geval kan -ontdekt worden; vermits desselfs Kusten en de gansche Zee daar rondom -altyd met een zware nevel overdekt is. Gy moet een tyd tot u geluk -getroffen hebben, dat dezelve daar niet is geweest, anders zoud gy dit -Eiland met behoud van u Schip nooit gevonden hebben.</p> -<p class="par">Hier eindigde de Heer le Sage zyn verhaal, ’t welk -haar alle zeer wel voldaan had en verwonderde. De Heer N.... stemde met -hem toe dat het zekerlijk door een nevel, die de Kust als omringde, -moest veroorzaakt worden, dat dit Eiland nog niet ontdekt was: Want dat -anders nu zoo veel Schepen die deeze Zee passeerden, ’er wel -eenige het zoude ontdekt hebben. Hy vroeg hem verder naar eenige -omstandigheden de gewoontens en zeden dezer Volkplanting, daar de Heer -le Sage hem een voldoende ontdekking van deed, met hem in het korte een -geheele beschryving daar van te doen.</p> -<p class="par">Gy hebt uit het verhaal ’t geen ik van de -ontdekking van dit Eiland gedaan heb en van de eerste beginselen -<span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30" name= -"pb30">30</a>]</span>van deeze Volkplanting genoeg kunnen opmaken, -zeide hy dat haare wyze van regeering zoo veel als een Volksregeering -is, schoon ’er een hooft over is, is het veel meer door zyn raad -als magt dat hy beveelt; ’t welk niet zonder de toestemming van -de voornaamste des volks mag of kan ter uitvoer gebragt worden. Dezelve -komen te zamen wanneer ’er over een zaak van aangelegentheid moet -geraatpleegd worden; Dan gelden de meeste stemme, het hooft heeft twee -stemme. Verders is hy niet meer als raadsman die het beste voor de -Volkplanting moet behartigen. Ik heb u ook verhaald dat ’er by -ons gemeenschap van goederen plaats heeft, of liever dat het hooft -dezelve in zyn bewaring heeft, en daar van geeft aan den geene die het -nodig heeft. Dus doende zyn wy hier alle even ryk en gelukkig, ons -geluk is voornamentlijk gegrond op de hulp en bystand die wy -malkanderen moeten geven, en zoo de welstand van de gansche -Volkplanting betragten. Daar word dan voornamentlijk zorg gedragen over -de opvoeding van onze Jeugd. Wanneer de Kinderen den ouderdom van zeven -jaren bereikt hebben, moeten zy alle na school gaan, dat in -<span class="pagenum">[<a id="pb31" href="#pb31" name= -"pb31">31</a>]</span>het algemeen voor de Kinderen der Volkplanting is -opgerigt. Hier worden zy in lezen en schryven en in de gronden van de -Religie het eerst onderrigt; vervolgens in eenige konsten en -wetenschappen die in de zamenleving nodig zyn: maar voornamentlijk in -een Christelijke Zedekunde, waar door haar hart van jongs op als tot de -deugd gevormt word, en waar door zy nutte leden van ons kleine gemeene -best staan te worden. Wanneer zy nu den ouderdom van veertien jaren -bereikt <span class="corr" id="xd21e338" title= -"Bron: hebhen">hebben</span>, worden zy geschikt om het geene zy -geleerd hebben ter uitvoer te brengen, en tot iets aangesteld, ’t -welk het best met haar bekwaamheid over een komt. Maar dewyl de gansche -Volkplanting werkzaam moet weezen; zoo is ’er ook een zekere tyd -toe gesteld. Men werkt niet meer als agt uuren op een dag de overige -tyd is tot godvrugtige oeffeningen, tot eerlijke tydkortingen, of tot -de rust geschikt; ’t welk maakt dat den arbeid niet zwaar vald; -maar met vermaak verrigt word.</p> -<p class="par">Als onze lieden den tyd van twee en twintig jaren -bereikt hebben (ik meen de Jongmans, want de jonge Dogters moeten als -zy agtien jaren bereikt hebben <span class="pagenum">[<a id="pb32" -href="#pb32" name="pb32">32</a>]</span>trouwen) moeten zy zig in den -echt begeven: het zelve geschied niet by verkiezing; maar by loting. -Daar worden zoo veel Jonge Dogters als ’er Jongmans zyn en die -alle de vereiste Jaren daar toe hebben verkoren, de gebrekkelijke daar -van uitgezondert, (die zyn van het huwelijk uitgesloten) dezelve worden -in de Kerk gebragt, hare namen op papiertjes geschreven; vervolgens -ieder byzonder in malkanderen gerold, de Jongmans werpen vervolgens met -Dobbelsteenen wie de eerste, tweede, enz. zal weezen om te trekken, als -dit nu gedaan is, trekt ieder voor zyn hooft als het zyn beurt is een -briefje uit ’t Bekken, en welkers naam daar in geschreven staat -moet hy trouwen. Dit is een gewoonte die by ons altyd in gebruik -geweest is, en daar is nog nooit geen verschil over ontstaan ’t -welk daar uit voortvloeit dat onze Jonge luiden de billikheid der -Wetten, Zeden en gewoontens van het Land en der Volkplanting, van jongs -op zoodanig worden ingeboezemd; dat zy dezelve altyd met vermaak -ondergaan.</p> -<p class="par">Als zy nu gehuuwd zyn, word ieder paar een woning -aangewezen, waar zy vervolgens in rust en vreede kunnen <span class= -"pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33" name="pb33">33</a>]</span>wonen, -en de Kinderen die zy krygen worden op die wyze opgevoed als gezegt -is.</p> -<p class="par">Hier hebt gy nu de voornaamste Zaken der Volkplanting -rakende, zeide de Heer le Sage; daar zyn nog wel eenige klynigheden; -maar zy verdienen onze aanmerking niet.</p> -<p class="par">Wanneer hy nu met zyn verhaal gedaan had, stonden zy op: -de Heer le Sage gong met de Heer N.... zyn Familie, de Neger en het -gantsche gezelschap, en geleide dezelve door het Vlek, om het zelve te -bezigtigen. Hier blonk overal de eenvoudigheid uit; vermits zy van veel -wereldse goederen die men in Europa heeft, berooft waren: hadden zy aan -de andere kant ook weder met geen ongerustheden en zorgen te stryden -daar men in Europa voor blood staat. Onze Neger stont dit voornamentlyk -wel aan; myn Heer zeide hy tegens de Heer N.... ik heb altyd gedagt of -die Religie die gy beleed wel de regte was, vermits de Levenswyze die -ik daar van te Surinamen zoo strydig met derzelver belydenis vond, my -dikwils heeft doen wankelen, dat ik tot nog toe geen besluit heb kunnen -nemen om my te laten Dopen en een <span class="pagenum">[<a id="pb34" -href="#pb34" name="pb34">34</a>]</span>Christen te worden: maar dit -Volk leeft volgens haar belydenis, en haar levenswys die goed is, geeft -meer indruk op myn gemoed als haar Leer, daar nog veel werk toe zoude -behooren, om myn gemoed daar van te overtuigen: weest daarom zoo goed, -en spreekt daar eens met de Heer le Sage over. Dezelve schynt een -verstandig man te weezen, mogelyk zal hy my van de waarheid van zyn -Geloof kunnen overtuigen, en als hy in staat is om dit te doen, ben ik -geneigt een Christen te worden, vermits derzelver Zedekunde my altyd -zeer wel heeft aangestaan. Dit beloofde hem de Heer N.<span class= -"corr" id="xd21e355" title="Niet in bron">...</span> te doen, en al -wandelende gaf hy de Heer le Sage te kennen ’t geen de Neger op -hem verzogt had.</p> -<p class="par">Myn Heer zeide hy, ik heb hier een Neger die van heele -goede hoedanigheden is, en daar ik gelyk gy wel heb kunnen bespeuren -veel van houde, dewyl ik hem niet handel als een Slaaf; maar als iemand -die vry gebooren is. Ik <span class="corr" id="xd21e360" title= -"Bron: beb">heb</span> hem ook met na Holland te gaan zyn vryheid -geschonken, en merk hem niet zoo zeer als myn Dienaar als wel voor myn -Vriend aan. Hy is een persoon van een goed verstand, en die liefde voor -de waarheid heeft; maar ik <span class="pagenum">[<a id="pb35" href= -"#pb35" name="pb35">35</a>]</span>heb hem tot nog toe van de waarheid -der Christelyke Religie niet kunnen overtuigen: Ik verzoek derhalven -dat gy uw bekwaamheid een weinig wilt besteeden, om hem zoo het mogelyk -is daar van een levendig denkbeeld te geven, en hem uit de onzekerheden -en twyffelingen daar hy tot heden toe in geleefd heeft, te redden.</p> -<p class="par">Seer gaarn zeide de Heer le Sage; het zal my een vermaak -zyn indien ik hem daar toe brengen kan, en ik twyffel niet of ik zal -door des Hemels hulp, daar wel toe geraken, als hy maar een weinig na -reden luisteren wil; laat hy morgen nademiddag maar in myn Woning -komen, wy zullen met malkanderen daar eens over spreken. De Heer N.... -gaf dit aan de Neger te kennen, die het zelve aan nam te doen. Na dat -zy nu nog een weinig te zamen gewandelt hadden, scheiden zy van -malkanderen, en bedankte de Heer le Sage voor zyn vriendelykheid en -voor zyn beleefd onthaal.</p> -<p class="par">Ik heb vergeten te zeggen dat de Heer le Sage haar -eenige Woningen had laten aanwyzen, waar in zy zig kosten ophouden, zy -gingen daar na toe en vonden daar al het gemak, ’t geen haar -<span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36" name= -"pb36">36</a>]</span>een eenvoudig leven kost geven, zy wierden -vervolgens van al het noodzakelyke voorzien. Die by het Schip gebleven -waren wierden ook van al het geen zy nodig hadden ondersteunt; dezelve -maakte zig gereed om het Schip zoo veel in order te brengen als maar -mogelyk was, om haar reize spoedig te vervolgen.</p> -<p class="par">Den anderen dag de nademiddag gekomen zynde, gong de -Neger verzeld van de Heer <span class="corr" id="xd21e374" title= -"Bron: N:....">N....</span> na het huys van de Heer le Sage: daar -gekomen zynde, wierden zy van dezelve vriendelyk ontfangen, en na zig -een weinig ververst te hebben, viel het gesprek over het geen waar van -zy daags te vooren malkanderen verwittigt hadden. Ik heb van u gehoord -zeide de Heer le Sage tegens de Neger, dat gy wel wenste eenige -onderrigting van my te hebben, aangaande de waarheit van den -Christelyke Godsdienst: Ik ben bereid u daar van zoo veel te overtuigen -als maar in myn vermogen is, en ik twyffel niet zoo gy niet hartnekkig -wilt zyn, u daar van te overtuigen. Gy kunt al het geen daar tegens -inbrengen wat u goeddunkt, terwyl ik zal tragten door de bystand des -hemels het zelve zoodaanig te wederleggen, <span class= -"pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37" name="pb37">37</a>]</span>dat ik -niet twyffel of gy zult daar van overtuigt zyn.</p> -<p class="par">De Neger. Myn Heer niets zoude my aangenamer weezen als -dat gy my hier toe zoude kunnen brengen; maar my dunkt ik vind zoo veel -zwarigheden tot die overtuiging, dat gy ’er veel werk toe zult -hebben.</p> -<p class="par">De Heer Le Sage. Gelooft gy aan een God?</p> -<p class="par">De Neger. Alschoon ik een Neger geboren ben, en onder -Afgodise Volkeren ben opgevoet, heb ik evenwel door myn redeneren en -bespiegeling ontdekt, dat de Godsdienst van myn Natie gantsch niet goet -is, dat dezelve met zoo veel Afgodery en bygelovigheid verzeld was, dat -een ieder die maar een weinig verstand heeft, daar een afschrik van -moest hebben.</p> -<p class="par">Dit heeft my derhalven aanleiding gegeven om dezelve in -de grond van myn hert te veragten, en de waarheid zoo veel te -onderzoeken als in myn vermogen was. Maar wat zyn wy arme stervelingen -niet met veel duisterheden omringt, daar wy door onze zwakheid niet -door heen kunnen zien? Evenwel ben ik door de beschouwing van de natuur -desselfs order en schoonheid <span class="pagenum">[<a id="pb38" href= -"#pb38" name="pb38">38</a>]</span>zoo ver gekomen, dat ik een eerste -oorzaak daar van erken; maar met zoo veel duisterheden en onzekerheden, -dat ik zomtyts schyn te twyffelen aan het geen ik in den eersten opslag -als voor waarheid aangenomen had.</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Gy schynt dan een opperwezen te -erkennen, maar welke zyn die duisterheden en onzekerheden, waar door gy -dikwils weer schynt te twyffelen aan het geen gy in het eerst had -toegestemt?</p> -<p class="par">De Neger. Om dat my de gevallige uitkoomsten en -bestieringe der dingen zoo wonderlyk schynen voor te komen, dat met de -volmaaktheit van een wezen die Heer en Onderhouder van alles zoude -wezen, schynt te stryden.</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Waar in schynt het u strydig te wezen -met de volmaaktheid van dat Opperwezen?</p> -<p class="par">De Neger. Om dat ik zoo veel tegenstrydigheden en zoo -wel kwaad als goed in de werelt gewaar worde, ook <span class="corr" -id="xd21e397" title="Bron: Is">is</span> dit kwaad en dit goed zoo -ongelyk verdeeld en aan de menschen te beurt gevallen, (die ’er -het volmaaktste schepsel op zyn) dat het niet wel over een te brengen -is, met de regtvaardigheid en <span class="pagenum">[<a id="pb39" href= -"#pb39" name="pb39">39</a>]</span>goetheid van een Wezen dat dezelve -zou geformeert hebben, en nog zou onderhouden.</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Dewyl gy zoo wel kwaad als goed gewaar -word, moet u dit niet opleiden om de oorzaak daar van te -onderzoeken?</p> -<p class="par">De Neger. Ja zeker: maar myn vernuft en reden zyn daar -veel te zwak toe, om dat uit te vinden; voornamentlyk als ik gewaar -worde, hoedanig dat dat goed en kwaad verdeelt word; daar ik dikwils -deugtzame menschen als guiten en booswigten zie lyden, en weer in -tegendeel de snoodste fielten met geluk en voorspoed zie overgoten, hoe -kan ik dat overeen brengen met de reden en billykheid?</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Evenwel moet alles wat ’er is, -zoo wel kwaad als goed een oorzaak gehad hebben; en dit is het geen dat -wy menschen met ons vernuft en bespiegeling niet kunnen ontdekken, -hierom heeft dat Wezen dat de oorspronk en onderhouder van alles is, -ons door overlevering en by geschrift geopenbaart, dat wy anders met -ons vernuft nooit zouden ontdekt hebben.</p> -<p class="par">De Neger. Gy komt daar met de openbaring te voorschyn; -wie zal my <span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40" name= -"pb40">40</a>]</span>zeggen dat hy van of door dat Wezen is te -voorschyn gekomen; kunnen ’er niet schrandere menschen geweest -zyn die dezelve in en door haar eige harzenen en invallen gesmeet en -geschreven hebben?</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Neen: Want dewyl het maar menschen -geweest zyn die dezelve geschreven hebben; kosten zy nooit in die -verborgentheden indringen, daar geen mensch uit zyn eige natuur of -bequaamheid kan bykomen; zoo dezelve niet door een hoger geeft en -bequaamheid bestierd wierden: want zy konden immers zoo min als gy, -weten waar dat het quaad van daan was gekomen?</p> -<p class="par">De Neger. Zy kunnen dit wel verzonnen hebben, zoo wel -als veele andere zaaken die daar in geschreeven staan.</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Dit is onmogelyk; want de eenvoudigheid -in het verhaal der zaaken, schynt te stryden tegens eigen vindinq; daar -by hadden die genen die het geschreven hebben, ’er in ’t -geheel geen belang by, waarom zy het zoude verciert hebben; want veele -hebben ’er niet alleen tydelyke goederen en gemak door verlooren; -maar <span class="pagenum">[<a id="pb41" href="#pb41" name= -"pb41">41</a>]</span>zelfs lyf en leven. Het zoude immers de grootste -zotterny des Werelds zyn, zig voor een verciering in het grootste -gevaar te stellen?</p> -<p class="par">De Neger. Dit is waar, en dit is de reden ook waar door -ik dikwils gewankelt heb en in twyffel gestaan, of ik het gelooven -moest of niet.</p> -<p class="par">De Heer le Sage. Daar is in het geheel niet aan te -twyffelen; want Moses die ons de eerste verborgentheden der Openbaring -beschryft, is de allereerste en outste Schryver geweest, en heeft ons -het begin van alles en de oorspronk van goed en kwaad op een zeer -duidelyke wyze beschreeven, en zoo veel als de grondslag geleid, waar -de gantsche Bybel vervolgens op gebout is. Hy doet ons voor eerst een -korte Beschryving hoe dat God dit magtig Heelal door zyn Almagtige wil -en welbehagen uit niet te voorschyn brengt; vervolgens hoe hy het zelve -in order schikt en verdeelt, hoe hy den Hemel, Zon, Maan, Sterren, de -Aarde, de Zee, allerhande Gedierten en voortbrengselen op en in dezelve -schikt, en eindelyk komt hy op den Mensch, als of dezelve het einde was -waarom dat hy alles voortgebragt had. Na dat hy nu alles <span class= -"pagenum">[<a id="pb42" href="#pb42" name= -"pb42">42</a>]</span>geschapen heeft, ziet hy dat alles zeer goed is. -Hier uit bespeurt men dat Moses als door ingeving zegt, dat God als de -oorspronk alles goeds moet aangemerkt worden, en dat men hem als de -oorzaak van het zedelyk en natuurlyk quaad niet moet toeschryven, maar -dat hy den Mensch goed en oprecht en na zyn beeld gevormt hebbende, dat -is te zeggen met een vryheid van wil om te verkiezen, hy hem derhalven -beproeven wil, hoedanig hy zyn wil en vryheid zal gebruiken. Hy doet -derhalven een beschryving van den Hof waar in hy den Mensch zette om -dezelve te bewonen en te bebouwen, en stelt daar een Boom in tot zyn -beproeving, met verbod om van desselfs vrugt niet te eeten, opdat hy -zig niet strafbaar make aan ongehoorzaamheid. Den Mensch in plaats van -zyn gehoorzaamheid aan God te betonen, laat zig verleiden door den -Satan, den Vorst der duisternis, die de oorzaak is van zyn eigen en der -Menschen ongeluk, en vervolgens van al het quaad dat ’er in de -zeden en in de natuur is te vinden. Door zyn overtreeding en -ongehoorzaamheid haald hy zig het quaad op den hals dat hy daar door -verdient had. De gansche natuur <span class="pagenum">[<a id="pb43" -href="#pb43" name="pb43">43</a>]</span>schynt als nu aan te spannen om -hem te verdelgen. De vermogens die hy boven andere schepzelen -verkreegen had, om zyn maker daar door te verheerlyken, zyn door zyn -overtreding zoodanig bedurven, dat hy nu niet meer in staat is iets -goeds uit zyn eigen zelve te willen, veel minder om het zelve te -volbrengen. Hy is daarom voor altoos bedurven; maar den Maker van het -heel al, niet willende door zyn grondelooze goedheit dat het menschdom -geheel verlooren ging; besluit om hem te redden, zyn eigen Zoon in de -Wereld te zenden om de straf te ondergaan, die hy zelve anders verdient -had, en om den eisch te voldoen die hy van hem zelve gevordert had. Hy -belooft derhalven, hem die Verlosser als de tyd vervuld zoude wezen, te -zenden, en neemt hem daarom weder in genade aan. Hy moet dagelyks -stryden tegen zyn eigen zondige natuur, tegens veele omstandigheden die -hem omringen, tegens de gevolgen van de zonden, namentlyk allerhande -tegenspoeden, ziektens, ja eindelyk de dood zelve. En dus word de tyd -waar in den mensch gestelt is, geen tyd van belooning, maar van -verzoeking: wanneer hy zig daar <span class="pagenum">[<a id="pb44" -href="#pb44" name="pb44">44</a>]</span>wel in gedraagt, heeft hy de -belooning daar van na de Dood in het andere Leven te wagten. Dit alles -vind men door de gansche Schriftuur van stuk tot stuk aangehaalt, en -een mensch die maar op een regtmatige wyze zyn reden wil gebruiken, -vint daar in de waarheid met het Goddelyk gezag gepaart, en word daar -door in zyn kennis zoodanig verligt, dat veel zaken die hem duister en -twyffelagtig scheenen, hem nu ten vollen bekent zyn. Wie kan my anders -de oorspronk van het zedelyk en natuurlyk kwaad doen weten, als die -zelve Schriftuur: Hier leer ik uit dat God goed is en regtvaardig, die -alles goed gemaakt heeft en den mensch met groote voorregten begiftigt, -die hem voor altoos zoude hebben gelukkig gemaakt zoo hy dezelve niet -had misbruikt, en door den Satan als de oorzaak van al het kwaad daar -toe verleid was. Hier leer ik uit dat hy zig over der menschen ongeluk -ontfermt heeft, en door zyn Zoon zig met hem verzoent, waar door hy -weder in staat is om zyn goedertierenheit te genieten. Hier leer ik uit -dat God een beloner zynde van de genen die hem zoeken, ’er een -ander leven te verwagten is als dit, waar in dat <span class= -"pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45" name="pb45">45</a>]</span>ieder na -dat hy verdient heeft op een regtmatige wyze zal beloont en gestraft -worden, en dat men derhalven hier in dit leven niet van iemands deugd -of ondeugd moet oordeelen aan zyn geluk of ongeluk dat hy hier -ondergaat; hier leer ik vervolgens uit dat ik my voorzigtiglyk moet -schikken in al het geen my overkomt, en my aan de Goddelyke -voorzienigheit te onderwerpen; dewyl ik weet dat alles tot myn beste -moet verstrekken, en geloof my myn waarde vriend dat gy nooit geruster -nog vergenoegder zult geleeft hebben, dan als gy aan de Schriftuur -gelooft, en een waar Christen zult geworden zyn. Bid God derhalven dat -hy u goede gedagten mag geven en u zelfs in de waarheit wil leiden, op -dat gy het regte geloof en overtuiging mag krygen, en gy zult gelukkig -zyn.</p> -<p class="par">Hier zweeg de Heer le Sage, de Neger had onderwyle hy -gesproken had, met een groote aandagt toegeluistert en na dat hy zyn -reden geeindigt had, zeide hy: mijn Heer, indien my iemant zou kunnen -overtuigen, zoo zoud gy het wezen. Gy hebt my zoo voldaan met my een -korte schets van den Bybel te geven, dat ik my wel aan u gezegde -<span class="pagenum">[<a id="pb46" href="#pb46" name= -"pb46">46</a>]</span>wil onderwerpen; daar blijven nog eenige -twyffelingen en zwarigheden in my over; maar ik hoop in het vervolg -door u onderregting daar in het geheel van te worden ontdaan. Ik -verzoek u dat terwijl wy hier moeten wagten tot dat ons Schip herstelt -is, om wederom de Zee te kunnen bouwen dat gy my toestaat u zomtyts -eens te komen bezoeken, om nog meer door u onderwezen te worden. Dit -stond de Heer le Sage gaarn toe, en zeide hem dat terwijl de tyd -mogelijk kort zoude weezen dat hy hier zoude kunnen vertoeven, hy -daarom tweemalen des daags, des morgens en des middags een uur zoude -komen, want dat hy het voor zig zelven een plicht rekende, om voor de -welstand van zyn Ziel zorg te dragen. De Neger beloofde hem dit te -zullen doen, en na dat zy nog over eenige onverschillige zaaken -gesprooken hadden, nam de Heer N.... en de Neger afscheid van de Heer -le Sage, en gingen vervolgens naar hare woning.</p> -<p class="par">Doen zy daar gekomen waren, was het eerst dat de Neger -deed, Mevrouw en Mejuffrouw N..... te verhalen, wat voor een gesprek hy -met de Heer le Sage hadde. Wat ben ik gelukkig <span class= -"pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47" name="pb47">47</a>]</span>zeide hy -de Heer le Sage aangetroffen te hebben! ’t Is als of de -Voorzienigheid gewild heeft dat wy hier aan dit Eiland moesten komen, -om my van een twyffeling te ontdoen, daar ik misschien anders nooit van -zoude verlost zijn. Ach Mevrouw! Ach Mejuffrouw! vervolgde hy weder, de -Heer le Sage is een eerlijk man, die my op een bondige en eenvoudige -wyze van de waarheid onderregt heeft, daar ik zoo lang na gezocht heb: -ik hoop dat hy my in het vervolg noch van eenige kleine zwarigheden zal -ontdoen.</p> -<p class="par">Hy ging vervolgens zoo als hy met de Heer le Sage -afgesproken had, hem tweemalen des daags bezoeken, en hy wierd zoo wel -door de waarheden onderrigt en nam zoo wel toe in de kennis, dat de -Heer le Sage hem oordeelde waardig te weezen het Sacrament des Doopzels -te ontfangen, en in de Christelijke Kerk ingelyft te worden. Hy sprak -daar over met de Heer N..... en de volgende Zondag wierd daar toe -verkoren om deze plechtigheid te volvoeren.</p> -<p class="par">Dezelve gekomen zynde, was ieder nieuwsgierig om deeze -plechtigheid te zien, de gansche Volkplanting was te <span class= -"pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48" name="pb48">48</a>]</span>zamen -gekomen; Zelfs die van het Schip, uitgezondert eenige weinige, die daar -op moesten verblijven om het noodzakelyke te verrigten, zoo dat de Kerk -schier te klein was om de menigte die vergadert was, wel te kunnen -plaatzen: de Heer Le Sage deed ook vooraf een welgepaste predicatie, hy -had tot zyn text het laatste gedeelte van het twee en dartigste vers -uit den acht en sestigste Psalm: (Moorenland zal zich haasten zyn -handen tot God uit te strekken,) en voerde dezelve zoo wel uit, dat het -een ieder als in verrukking weg voerden, en de toejuiging van de -gansche Vergadering met zig nam. Toen de Predicatie geeindigt was, -wierd vervolgens de plechtigheid van den Doop aan hem volvoert, en hy -verkreeg de naam van Thomas; die zy wel voorbedagtelijk uitgekozen -hadden, om dat hy zoo veel als het tegenbeeld van dien Apostel had -geweest; dewyl hy gelijk dien zelve Apostel niet als door -handtastelijke bewyzen had kunnen overtuigt worden. Het was waardig om -te zien, met wat een Godsdienstige aandagt onze Neger de Predicatie had -aangehoord; het zelve had een groote indruk op de gansche Vergadering -gegeven, en eenige <span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49" -name="pb49">49</a>]</span>van dezelve de tranen uit de oogen geparst; -dat een mensch onder het blind Heidendom geboren en opgevoed, zoo een -liefde voor de waarheid en het goede had, en daar door veel Christenen -die tyt in overvloed hadden, om die waarheden te kunnen onderzoeken, -beschaamde. Maar toen den Doop aan hem verrigt wierd, was hy -voornamentlyk zeer ingetogen en de eerbiedigheid met welke hy dit -Sacrament ontfing, gaven genoegzaam aan de Aanschouwers te kennen, met -wat een <span class="corr" id="xd21e450" title= -"Bron: Godvrugtigeid">Godvrugtigheid</span> hy voor het zelve ingenomen -was.</p> -<p class="par">Deeze plechtigheid nu volbragt zynde wierd hy van de -Heer N.... van zyn Familie, van die van het Schip en van de voornaamste -der Volkplanting geluk gewenst; en dewyl deeze plechtigheid des -Voordemiddags geschiede, had de Heer Le Sage hem met de zoo -evengenoemde te Gast genodigt, om tot zynent het middagmaal te houden, -en dewyl die Nademiddag niet Gepredikt wierd, hadden zy tyd en -gelegentheid om onder deeze maaltyd, die na de liefde en eenvoudigheid -der eerste Christenen ingerigt was, malkanderen op een vriendelyke wyze -te onderhouden. <span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50" name= -"pb50">50</a>]</span></p> -<p class="par">Myn Vriend, zeide de Heer Le Sage tegens de Neger, gy -zyt nu een Christen geworden; maar ziet toe dat gy uw bekentenis wel -beleeft. Gy staat in het korte na een Land te gaan, daar gy dingen zult -zien die met de belydenis van de Christelijke Religie niet over een -komen: schoon ik ’er nooit ben geweest, heb ik genoeg van myn -Vader en andere gehoort, hoe het ’er toegaat: onze Gemeente is -hier klein, daar by van alle Volkeren des Aardbodems, die dezelve zoude -kunnen bederven, afgescheiden; maar in Europa daar Milioenen van -menschen zyn, van allerhande zeden en gevoelens, kan het zoo precies -niet toegaan. De Mensch is van natuur verdorven, daar by van -verschillende hoedanigheden, voeg hier by de gewoontens en zeden van -zoo veel verscheide Volkeren, en derzelver gevoelens in het stuk van -Godsdienst, dit kan niet anders als een groote invloed in het zedelijke -en in de samenleving veroorzaaken: Weest derhalven op u hoede dat gy -niet door derzelver omgang verleid word, en tragt zoo veel als in u -vermogen is, met deugtzame en Godvruchtige lieden om te gaan, op dat gy -<span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51" name= -"pb51">51</a>]</span>niet met de algemeene stroom des waerelds word -weggesleept, en in een verzoeking ingewikkeld, daar gy bezwaarlijk uit -zoude komen, want het is veel voorzigtiger en gemakkelijker de -gelegentheid tot het kwade te myden, als zig zelve daar in te begeven, -zig daar van te onthouden. Evenwel zoo gy zomtyds genoodzaakt mogt -wezen met de wereld om te gaan, zoo spant alle kragten en vermogen in -om u van dezelve onbevlekt te bewaren, en bid den Hemel dat hy u daar -toe moge bekwaam maken; want als gy op u eige kragten steunt, zoud gy -weggesleept zyn eer gy het wist.</p> -<p class="par">De Neger (die wy in het vervolg Thomas zullen noemen) -bedankte hem voor zyn goede raad, en zeide hem dat hy reeds in -Surinamen zoo veel kwade voorbeelden gezien had, hy wel denken konde -het in Europa niet beter zoude gaan, dat hy derhalven nodig oordeelt -altyd op zyn raad te denken, en met de hulp des Hemels zoo veel op zyn -hoede te zyn, als maar mogelyk was.</p> -<p class="par">Na dat zy het middagmaal gehouden hadden, zonderde zig -de Heer le Sage met de Heer N.... van het gezelschap <span class= -"pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52" name="pb52">52</a>]</span>af, en -gingen te samen in den Tuin een weinig wandelen, die hy agter zyn huis -had. Na dat zy zig dus een weinig vertreeden en malkanderen over een en -andere zaken onderhouden hadden, zeide de Heer le Sage tegens de Heer -N.... Myn Heer dewyl gy een Fransman van geboorte zyt en te Surinamen -en elders zyt geweest, zult gy zeker redenen gehad hebben, u zo ver van -u Vaderland te verwyderen, en gy zult zekerlijk wel ontmoetingen gehad -hebben die wel waardig zyn dat dezelve verhaald worden; doet my -derhalven die vriendschap, van my het geen u in u levensloop wedervaren -is te verhalen, terwijl wy hier in dit Prieeltje (hem met een het zelve -aanwyzende) op ons gemak kunnen gaan zitten, en gy zult my vermaak -aandoen. De Heer N.... zeide tegens hem, dat zoo hy hem daar genoegen -mede kon geven, hy ’er ten eersten bereidwillig toe was, en daar -op zig te samen in het Prieeltje begevende, begon hy zyn verhaal -aldus.</p> -<p class="par">De gevallen van de Heer N....</p> -<p class="par">Ik ben te Lion in Vrankryk geboren, myn Vader was daar -een redelijk wel gegoed Koopman, en myn Moeder een Juffrouw van een -deftige Familie, maar <span class="pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53" -name="pb53">53</a>]</span>zy waren beide van de Roomsche Religie, -’t welk de oorzaak is geweest dat ik het land geruimt heb.</p> -<p class="par">Ik wierd dan om kort te gaan, met nog een Broeder en -Zuster die ik had, in de Roomsche Religie opgevoed; maar een weinig tot -jaren gekoomen zynde, dat ik by my zelven begon te redenkavelen, streed -my dezelve zoo zeer tegen de borst en kwam my zoo bygelovig voor, dat -ik (schoon ik het aan myn Familie niet dorst te openbaren) op het -laatst aan alles begon te twyffelen. Ik moest by de Jesuiten ter Kerk -gaan, en had zelfs daar een van tot myn Leermeester, om my in de -Godsdienst te onderwyzen; maar in plaats van my te verligten en myn -gemoed door baarblykelijke redenen te overtuigen, deed hy myn -twyffeling en ongelovigheid nog meer vergrooten. Wie zou zig die maar -een weinig gezond verstand bezit, door de sluitredenen die zy in de -School van Aristoteles geleerd hebben, kunnen laten overtuigen, en door -zyn zedekunde tot het ware zedelijke laten brengen? Voornamentlijk als -het dient om zig in een Godsdienst te doen onderwyzen, die hemelsbreed -van de zyne verschild. Ik wil wel bekennen dat het <span class= -"pagenum">[<a id="pb54" href="#pb54" name="pb54">54</a>]</span>by my -die uitwerking deed, dat ik eindelijk zoo veel van het een als van het -andere geloofde.</p> -<p class="par">Ik hield evenwel myn gevoelens zoo veel verborgen als -maar mogelijk was; zoo dat myn Ouders en die genen die dagelijks met my -omgingen, my voor een goed Catholijk aanzagen. Zelfs de Jesuit die my -onderwees, gaf aan myn Vader te kennen, dat zoo hy my in haar order wou -doen ingaan, ik noch t’eeniger tyd een stut en pilaar van de Kerk -worden zou; maar ik betuigde daar volstrekt geen lust toe te hebben, en -dat ik my liever in een wereltlijke stand wilde begeven. Myn Vader die -my daar ook niet in dwingen wilde, besloot my dewijl ik zyn outste zoon -was, in zyn negotie op te brengen; op dat hy out geworden zynde, ik hem -daar van tot hulp in zou kunnen wezen.</p> -<p class="par">Ik onderwijle ouder wordende, begon aan deeze en gene -kennis te krygen, die van dezelve gevoelens waren waar in ik was, en -die met de naam van sterke geesten betytelt worden. Dezelve bedorven my -nog meer, en daar ik van te voren nog van een goed en zedelijk gedrag -was geweest, ging ik <span class="corr" id="xd21e480" title= -"Bron: wel haast">welhaast</span> over tot allerhande overdaat. Wat -<span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55" name= -"pb55">55</a>]</span>is een mensch ongelukkig, die in het geheel geen -Godsdienst hebbende, als een Schip is dat op een ongestuime Zee legt te -dobberen, niet weet wat streek hy zal houden, en gevaar loopt van -t’eniger tyd op de Klippen der verleiding en van zyn ondergang te -verbryzelen! Zoodanig was het met my ook gestelt; want ik nam van dag -tot dag in een kwade levenswys toe, waar van myn Ouders wel haast de -waarheid van gewaar wierden. Zy zogten my eerst door zagtheid daar na -door <span class="corr" id="xd21e485" title= -"Bron: straf heid">strafheid</span> hier van af te trekken; maar dit -mogt alles niet helpen, en wie zou ook zyn Ouders kunnen gehoorzaam -zyn, die met alles de spot dryft en door geen gezonde reden of Religie -daar toe aangedrongen word?</p> -<p class="par">Dewyl zy zagen dat al haar bestraffingen en vermaningen -geen invloed op my hadden, spraken zy daar over met de Jesuit myn -geweze Leermeester, om my daar eens over te onderhouden, en om te zien -of zyn bestraffingen geen meer indruk op myn gemoed zoude hebben, hy -kwam dan ook by my; maar in plaats dat dit zoude geholpen hebben, -maakte hy het kwaad nog erger. Hy zogt my op zyn manier met zyn -Godsdienstige <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56" name= -"pb56">56</a>]</span>taal en zedekunde myn kwaad voor oogen te houden; -’t welk ik in den beginne met een gelatenheit aanhoorde, het geen -hem eenige goede gedagten voor my inboezemde; maar het was veel eer, om -hem met des te meer kragt dat gene te zeggen, ’t welk hem gansch -niet aan zoude staan. Ik ben altyd wat haastig van natuursgesteltheid -geweest; wanneer myn driften gaande wierden, was ik niet wel meester -over dezelve, en door dezelve te veel den brydel te vieren, zeide ik -dikwils meer als de voorzigtigheid in omstandigheden, waar in ik -dikwils was, wel toe zoude laten. Het <span class="corr" id="xd21e493" -title="Bron: gong">ging</span> my in deze gelegentheid ook zoo; want na -dat ik hem een weinig uit had laten spreeken, viel ik hem met een -onverwagte haastigheid zoodanig in zijn reden, dat hy wel genoodzaakt -was dezelve te staken en my aan te horen<span class="corr" id= -"xd21e496" title="Niet in bron">.</span></p> -<p class="par">Myn Heer en Priester van de order der Societeit van -Jezus, zeide ik hem met een gelaat waar in de veragting en -verontwaardiging <a id="xd21e501" name="xd21e501"></a>te leezen was, -wanneer zult gy eens ophouden met u ongelukkig rammelen, ’t welk -my al lang verveelt heeft? Wilt gy my met de lessen van uwen -Aristoteles tot iets overtuigen daar gylieden zelfs den spot -<span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57" name= -"pb57">57</a>]</span>mede dryft? Wanneer het met u belangens niet -overeenkomt, zoud gy zelfs u Overigheid ik laat staan u Ouders niet -gehoorzaam zyn. Laat dan af van my verders u lessen mede te deelen en -gebruikt dezelve maar voor u eigen zelfs, zonder een ander daar mede te -vermoeijen. Gylieden moet de grootste weetnieten des Werelds zijn, -indien gy gelooft ’t geen gy leert; of zoo gy het zelfs niet -gelooft (’t welk ik eer denk te wezen) de allergrootste -huichelaars. Gaat dan by de geene die met u brabbelarye gedient is, en -laat my leven zoo als ik wil; want gy, nog u geheele Societeit zijn -niet in staat om my tot andere gedagten te brengen, en het moesten al -gantsch andere lieden zijn, die in staat zoude wezen zulks te doen.</p> -<p class="par">Dit gezegt hebbende, stont ik op en ging heen, zonder -hem verder ten antwoord te staan, en gy kunt wel denken hoe hem dit in -de ooren moet geklonken hebben. Ik wil ook gaarn bekennen dat dit wat -al te ver ging; want daar hy om quam, te weten om my mijn levensgedrag -te bestraffen, was niet meer als billijk; maar het gaat gemeenlijk zoo, -als quade Zedemeesters een ander bestraffen willen, dat dezelve weinig -<span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58" name= -"pb58">58</a>]</span>indruk kunnen maken, al zeggen zy ook de -waarheid.</p> -<p class="par">Ik ging vervolgens het huis uit, en quam in drie dagen -en drie nagten niet wederom, die ik doorbragt met ligt gezelschap; -dezelve verstreeken zijnde en myn geld oprakende, was ik wel -genootzaakt weder na huis te gaan, om wederom wat ander zien te krygen. -Te huis komende vond ik daar alles in de grootste onroering om mijnent -wil, niet wetende waar ik somtyds beland mogt weezen, en of ik wel ooit -weder zoude komen.</p> -<p class="par">Wat zijn de Ouders niet ongelukkig, wanneer zy Kinderen -hebben die zig niet tot deugde schikken! Behalven het verquisten van -geld, moeten zy nog de grootste ongerustigheden uitstaan, uit vrees dat -haar niet t’eeniger tijd eenig quaad mag ontmoeten: Dus ging het -mijn Ouders in dit geval ook. Toen zy my zagen, (in plaats dat zy my -bestraften) waren zy zoo verblijd my wederom te zien, dat de vreugd op -haar aangezigt te leezen was; mijn Vader scheen dezelve noch te willen -verbergen met eene deftigheid in zijn gelaat aan te neemen, om daar -door zijn achtbaarheid te betoonen, en my te vragen <span class= -"pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59" name="pb59">59</a>]</span>waar ik -van daan quam en waar ik my zoo lang opgehouden had; maar hy liet zig -zoo gemakkelijk nederzetten, dat men wel bespeuren konde dat het niet -van herte geschiede.</p> -<p class="par">Ondertusschen was de Jesuit en die van zijn order zeer -op my gebeeten, om dat ik hem en zijn Societeit zoodanig de waarheid -had gezegt. Zy zogten my allerhande lagen te leggen, en my op de een of -andere wijze een trek te speelen; maar zy hadden het eenige tyd te -vergeefs gezogt: het eenigste dat zy hadden kunnen doen, was mijn Vader -met scherpe dreigementen te overladen, en hem te zeggen dat hy toe zou -zien dat ik niet weder my op dusdaanige wijze tegens de Societeit zoude -uitlaten; want dat zy anders wel weten zoude wat haarlieden te doen -stond, en hy aanspreekelijk voor my zoude weezen; om dat hy zyn Zoon -niet belette een Societeit, die de voornaamste steun en pilaar van de -waare Moeder der Roomsche Kerk was te beledigen.</p> -<p class="par">Mijn Vader die een goed Catholijk was, en die het wel -gaarn anders had gewenst, verantwoorde zig met de tranen in de ogen, -zoo goet en zoo quaat als hy konde en zeide, dat het hem leed -<span class="pagenum">[<a id="pb60" href="#pb60" name= -"pb60">60</a>]</span>was, zulke kwaade gerugten van zijn Zoon te moeten -hooren; maar dat het tot nog toe in zijn vermogen niet was geweest my -tot reden te brengen, dat dewijl zy ondervonden hadden, met hoe weinig -vrugt de lessen en bestraffingen zelfs van een uit haarlieder Societeit -op mijn gemoed te weeg gebragt hadden, hy nog minder in staat meende te -weezen om my te overtuigen. Zy waaren daar in geenen deelen mede te -vreeden; maar bleeven by haar vorige dreigementen.</p> -<p class="par">Ik ging onderwijlen mijn ouden gang in mijn levenswijs, -en gaf my zoodanig tot de overdaad en allerhande buitenspoorigheden -over, dat ik daar door niet alleenlijk die weinige goede naam die ik -nog had verloor; maar zelfs begon mijn gezondheid van dag tot dag te -verminderen, en mijn levensgeesten en kragten zoodanig verdweenen, dat -ik niet alleen ongevoelig voor de vermakelijkheden wierd; maar zelfs -zoo veel als een walg daar voor kreeg, en dus het bekende spreekwoord -in my bewaarheid wierd, dat het sterke beenen zyn die weelde dragen -kunnen.</p> -<p class="par">Deeze onmagt was het eerste middel om my een weinig tot -inkeer te brengen. <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61" -name="pb61">61</a>]</span>Hoe zeide ik by my zelven, ik meende altijd -gelukkig en vermakelijk te leven, en ik ben kwalijk in diergelijk een -levenswijs getreeden, of ik ben ’t reeds moede en heb ’er -een walg van af! Waar komt deeze ongevoeligheid van daan en deeze -afkeer? Het moeten dan zekerlijk deeze vermakelijkheden niet zyn die ik -bygewoont heb, ’t geen een mensch kan gelukkig maken: want anders -zoude ik daar meer smaak in moeten krygen. Dus by my zelven mymerende -was ’er niemand, die my daar op voldoende oplossing geven, of -daar ik dorst te vertrouwen. Ik smoorde dan alles by my zelven en wierd -zoo zwaarmoedig, dat ik my genoegzaam van alle gezelschappen -afzonderde, ’t welk een groote verwondering by al die geenen die -my te vooren gekent hadden, te weeg bragt.</p> -<p class="par">Myn Ouders en Familie waren voornamentlijk zeer -nieuwsgierig hier van de oorzaak te weten; dewijl ik te vooren haast -nooit te huis was geweest, nu zeer weinig uitging, en genoegzaam altyd -op myn Kamer zat te mymeren: maar ik liet daar nooit het een of ander -van blijken; gevende alleen voor reden, dat ik my zelve niet als te wel -<span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62" name= -"pb62">62</a>]</span>bevond, (’t welk ook zo was) en dat ik my -derhalven zoo veel stil hield als mogelijk was. Zy waren daar over -aangedaan, en de liefde tot haar Kint door myn voorig kwaad gedrag, in -haar nog niet uitgeblust zynde, waren zy zeer bezorgt om my in myn -voorige gezontheid te herstellen.</p> -<p class="par">Zy gebruikte dan alle middelen die zy dagten daar -bekwaam toe te weezen; maar alles mogt niet helpen, wat zy ook te werk -stelde. Ik wierd van dag tot dag zwaarmoediger en droefgeestiger, -’t welk zy voor <span class="corr" id="xd21e533" title= -"Bron: lichaams onpasselijkheid">lichaamsonpasselijkheid</span> -aanzagen, en van voornamen waren een geneesmeester by my te laten -komen; om na de oorzaak van mijn kwaal te vernemen en my daar van te -herstellen. Zy verkozen hier toe een man, die door zyn konst zeer -beroemt was, en door zyn lange ervarentheid in dezelve, een naam had -verkregen, dat hy de allervoorzigtigste en bekwaamde Doctor van gansch -Lions was.</p> -<p class="par">Deeze man, by my gekomen zijnde; ondervond myn kwaal van -een heele andere natuur, en van een heele andere oorzaak oorspronkelijk -te wezen, als myn Ouders zig verbeelden. Na dat hy verzogt had my eens -alleen te spreeken, <span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63" -name="pb63">63</a>]</span>en de omstanders waren weg gegaan, zeide hy -tegens my; uwe onpasselijkheid is om zoo te spreeken geen eigentlijke -ziekte, het is een verval van kragten en levensgeesten, verzeld met -zwaarmoedigheid, die u alle lust beneemt; daarom zoo gy iets op u hart -hebt, zoo betrouwt het my toe; op dat nevens de Medicynen die ik u zal -laten gebruiken, ik u daar by met een goede raad mag bystaan. Ik wilde -in den beginne veinzen met te zeggen, dat my van dien kant niets -ontbrak en dat ik by my zelven heel wel te vreeden was; maar hy wist my -zoo te overtuigen en door zijn schranderheid zoodanig in myn gemoet te -dringen, dat ik wel genoodzaakt was hem mijn hart te openbaren.</p> -<p class="par">Myn Heer zeide ik tegen hem; <span class="corr" id= -"xd21e543" title="Bron: dewIjl">dewijl</span> ik zie en ondervind dat -gy een man van oordeel <span class="corr" id="xd21e546" title= -"Bron: zljt">zijt</span>, dat gy genoegzaam als in myn hart heb kunnen -zien, wat ’er in om gaat, en daar by myn kwaal zoo wel -uitgevonden hebt; zoo wil ik u de oorzaak van het een en het andere -niet verzwyge; maar u daar van een openhartige belijdenis doen.</p> -<p class="par">Ik maakte hem als doen bekend wat voor gedagten ik van -den Godsdienst gehad hadde, waar door ik tot allerhande <span class= -"pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64" name= -"pb64">64</a>]</span>buitensporigheden was <span class="corr" id= -"xd21e553" title="Bron: vervalleu">vervallen</span>, ’t welk my -in dien staat gebragt had, waar in ik my thans bevond en dat zoo hy in -staat was om my uit die akelige omstandigheden te redden, ik het hem al -mijn leven dank zoude weten.</p> -<p class="par">Ik dagt wel dat ik het zoude geraden hebben, zeide hy -tegens my; om u dan voor eerst een goede raad te geven, is dit, dat gy -u zelven zoo veel vermand als mogelijk is en dat gy alle zwaarmoedige -gedagten van u zelven zoekt af te weeren; Ik zal ondertusschen door de -hulp des hemels u zulke middelen laten gebruiken, dat ik hoop door die -zelve hulp gesterkt, u weder tot voorige kragten te herstellen. Weest -derhalven goeds moeds en houd een ordentelijke levenswijs en alles zal -wel gaan. Hy schreef vervolgens een recept, om voor my klaar te laten -maken, en na dat hy belooft had den anderen dag weder te komen, nam hy -afscheid van my om zyn andere Patienten te bezoeken.</p> -<p class="par">Doen was het als of ik een weinig in myn gemoed verligt -was; deeze man zeide ik by my zelven, schynt een verstandig man te -weezen: mogelijk kan hy my niet alleen van myn zwakke -natuursgesteldheid <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65" -name="pb65">65</a>]</span>genezen, maar my ook eenige onderrigtinge in -het zedelijke geven: als hy wederom komt, zal ik my met hem daar eens -een wynig over onderhouden en hem toetzen of hy daar ook bekwaam toe -is. Dusdanig my te vreeden gesteld hebbende, gebruikte ik de middelen -die hy my geordonneert had, en om kort te gaan, den anderen dag gekomen -zijnde, bleef hy ook in geen gebreken my te komen bezoeken.</p> -<p class="par">Het eerste wat hy deed, was my te vragen hoe ik my al -bevond en of zyn hulpmiddelen ook eenige uitwerking gehad hadden. Dat -gaat heel wel myn Heer zeide ik tegens hem; maar zoo lang als ik nog -met een zekere ongewisheid en twyffeling behebt ben, zal myn gemoed die -rust en kalmte nooit konnen genieten als zy anders wel zoude. Wat is -dat voor een ongewisheid en twyffeling? Zeide hy tegens my, het is die -over den Godsdienst, antwoorde ik hem, daar ik u gisteren van gesproken -heb; indien gy my daar eenige verligting in kunt geven, zult gy my nog -meer dienst doen als of gy my op staande voet van myn zwakheid genas. -Ik heb nooit geen gelegentheid gehad om <span class="pagenum">[<a id= -"pb66" href="#pb66" name="pb66">66</a>]</span>met een verstandig man -daar over te spreken, en dewyl ik u daar voor aanzie, zoo doet my de -vriendschap en laaten wy een weinig daar over spreken. Myn vriend zeide -hy, voor als nog zyt gy niet in staat, om u met diepzinnige -redeneringen te vermoeijen u gesteltheid is te zwak; wanneer dezelve -een weinig sterker zal weezen en haar voorige kragten zal beginnen te -krygen, zullen wy tyd en gelegentheid genoeg hebben om dit te doen. -Laten wy het derhalven nog eenige dagen uitstellen; wanneer ik oordeel -dat gy ’er in staat toe zy, zal ik u wel waarschuwen, en stel u -voor het tegenwoordige gerust tot dat die tyt zal gekomen zyn.</p> -<p class="par">Ik was hier mede te vreeden, en na dat hy nog eenige -dagen over my gegaan had, bevond ik my merkelijk beter, en hy -oordeelden nu de tyd <span class="corr" id="xd21e568" title= -"Bron: gekokomen">gekomen</span> te wezen, om myn verzoek te -beantwoorden.</p> -<p class="par">Dewijl gy u zoo wel bevind zeide hy, schynt die tyd -gekomen te wezen, dat wy ons een weinig onderhouden, over dat geen daar -gy my laatst van gesproken hebt: indien gy nu genegentheid daar toe -hebt, wil ik my wel zoo als my de tyd toelaat, daar over met u inlaten. -<span class="pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67" name= -"pb67">67</a>]</span>Ik nam de gelegentheid waar, en sprak hem aan op -deze wijze.</p> -<p class="par">Mijn Heer. Het is my lief u voor het tegenswoordige zoo -wel genegen te vinden, en my in staat te keuren om met u daar over in -gesprek te treeden. Dewijl het nu onnodig is om weder te herhalen -’t geen ik u reeds gezegt heb, en het geen de twyffeling en -ongelovigheid van den Godsdienst betreft; zoo is alleen mijn verzoek, -dat zoo gy my daar in eenige verligting kunt geven, gy my het grootste -vermaak des werelds zult doen.</p> -<p class="par">De Doctor hier op antwoordende zeide; zeer gaarn, maar -waar mede zullen wy beginnen, ik denk evenwel dat gy wel een -natuurlijke Religie zult hebben?</p> -<p class="par">Ik. In het geheel niet: ik geloof zoo min aan een -natuurlijke als geopenbaarde Godsdienst.</p> -<p class="par">De Doctor. Na ik aan u horen kan, Gelooft gy dan niet -aan een Opperwezen, ’t welk men God noemt?</p> -<p class="par">Ik. Neen ik mijn Heer, en ik wenste wel dat gy my van de -aanwezentheid van dat opperwezen een weinig kost overtuigen.</p> -<p class="par">De Doctor. Ongelukkig mensch die <span class= -"pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68" name="pb68">68</a>]</span>zonder -God of Godsdienst in de waereld leeft! Het geeft my geen wonder dat gy -u tijd in zoo veel wreede twijffelingen en zwaarmoedige gedagten door -moet brengen; want was ’er geen God, wy waren de ongelukkigste -van alle schepselen.</p> -<p class="par">Ik. Waarom mijn Heer? de beesten leven wel zonder -dezelven, en gaan alleen maar na haar natuurlijke driften te werk; -zoude een mensch ook zoo niet kunnen doen, en even gelijk zy gelukkig -leven?</p> -<p class="par">De Doctor. Geenzins: want een mensch heeft edeler gaven -ontfangen als de dieren, hy is met een reden begaaft, waar door hy ver -boven dezelve verheven is.</p> -<p class="par">Ik. Zou dan een dier, ieder in zyn soort genomen, zoo -wel met geen verstand begaaft zyn als een mensch?</p> -<p class="par">De Doctor. Zy hebben ieder wel na haar hoedanigheid die -bekwaamheden, die zy nodig hebben, om zig zelven en haar geslacht te -doen bestaan: maar al het geen zy doen, weten zy niet waarom dat zy het -doen. Het is met een mensch zoo niet gelegen; dezelve oordeelt van het -voorledene, voorziet het toekomende en wat zig daar voorzigtig -<span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69" name= -"pb69">69</a>]</span>in het tegenswoordige van te bedienen.</p> -<p class="par">Ik. Ik moet dit met u toestemmen, dat den mensch van vry -verhevener hoedanigheden is, als een dier; maar waar uit zoud gy my de -aanwezentheid van een God kunnen betoogen.</p> -<p class="par">De Doctor. Door die zelve reden en bekwaamheid die wy -boven dieren bezitten, worden wy geleid om zulk een Opperweezen te -erkennen, dezelve doet ons door onze uiterlijke zinnen de grootheid, -wonderlijkheid, schoonheid, en order van al het zigtbare beschouwen; wy -zien dat het van zig zelven dood is en onbeweegbaar in zyn delen, maar -door de beweging al die gestaltens en hoedanigheden verkrygt, waar in -wy het zien: dewijl het uit zig zelven onbeweegbaar is, moeten zyn -deelen door een eerste bewegende oorzaak aan de gang gemaakt worden; -niet gelijk als een gewigt of veer de raderen van een horologie doet -omgaan; maar als de maker van dat gewigt, die het zelve met verstand en -overleg toegestelt heeft, om het Horologie op een zekere welgestelde -maat en order te doen omgaan; want anders zouden wy God als een blinde -beweger moeten aanmerken, zonder <span class="pagenum">[<a id="pb70" -href="#pb70" name="pb70">70</a>]</span>te weten waarom hy de stoffe -bewoog, en de beweging zoude niet regelmatig geschieden; maar alles -zoude eer ten ondersten boven keeren, en een verwarde Chaos -veroorzaken. Daar men dit nu regt anders in de schoonheid, -regelmatigheid en order der samengestelde <span class="corr" id= -"xd21e606" title="Bron: lich men">lichamen</span> vind.</p> -<p class="par">Ik. Ik moet het toestemmen dat men alles verwonderlijk -in de natuur en derzelver uitwerkselen vind: maar om niet boven onze -kring te gaan; zoo laaten wy alleen den mensch en zyn lotgevallen -beschouwen: kan men daar die order wel in vinden die gy voorgeeft? Hy -is het voornaamste schepsel op het oppervlak der Aarde, met zulke -schoone hoedanigheden boven de dieren begaaft, en nogtans ziet men dit -voortreffelijke schepsel ô wonder! altyd met zoo veel -tegenspoeden, en ongelijke lotgevallen besprongen! Waarom stelt die -eerste beweeger geen beter order om een schepzel te behouden, ’t -welk zulke voortreffelijke hoedanigheden heeft? en daar hy zoo veel aan -heeft te kosten geleid?</p> -<p class="par">Hier op kwam de Doctor op de openbaring en zeide my -genoegzaam even het zelve dat gy tegens de Neger gezegt hebt. Hy zeide -my om kort te <span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71" name= -"pb71">71</a>]</span>gaan dat wy menschen door onze redenkaveling en -bespiegeling, wel tot een eerste werkende oorzaak kosten komen; maar -niet op hoedanig een wijze hy met zyn schepzelen, en voornamentlijk den -mensch omgaat: dat hy de goetheid gehad had om ons door overlevering en -Schriftuur, het alles nader te openbaren en ons zyn wil te kennen -gegeven, op hoedanig een wijze hy wilde gedient zyn. Hy wist my -vervolgens zoo door zyn redeneringen, als door bewyzen uit de -Schriftuur, zodanig van de waarheid der Christelijke Religie te -overtuigen, dat ik daar van ten vollen overtuigd wierd. Maar dewijl ik -hem zoo lang hy geredeneert had, nooit van de Kerk nog van derzelver -instelling had hooren spreeken; twyffelde ik of hy wel van de Roomsche -Religie was: Ik vroeg hem dan het een en andere dezelve aangaande, en -of hy ook van diezelve gevoelens was. Waar op hy my antwoorde, dat hy -nooit zoo bygeloovig geweest was, om aan derzelver instellinge en -ceremonien geloof te slaan of toe te stemmen; maar dat hy van de -hervormde Godsdienst was, dewijl hy die het best met de gezonde reden -en het geen in <span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72" name= -"pb72">72</a>]</span>den Bybel vervat was, overeen dagt te koomen.</p> -<p class="par">Ik verzogt hem hier op, dat hy my de gronden van die -Religie eens wilde openbaren; maar hy zeide my voor als doen geen tyd -te hebben om dit te doen, dat als hy in het vervolg weder kwam, hy my -dezelve zou bekent maken. Daar op van my afscheid nemende, bedankte ik -hem wel duizendmaal voor zyn goede onderrigting, met verzoek van in het -vervolg volgens zyn beloften in dezelve te vervolgen.</p> -<p class="par">De Heer N.... wilde in zyn verhaal voortvaren; maar hy -wierd daar in door de Heer le Sage belet met tegen hem te zeggen; Myn -Heer dewijl gy reeds zoo veel gezegt hebt zonder u te verpozen; zoo -dunkt het my nu wel eens tyd te weezen, dat gy een weinig rust: wy -zullen onderwijle een glaasje wyn drinken; want u mond zal door het -veel spreeken zekerlijk wel zyn droog geworden. Daar op iemand geroepen -hebbende om Wyn te bezorgen, dronken zy te samen een glaasje, en na dat -de Heer N.... zig weder een weinig in staat gestelt had om zyn verhaal -te vervolgen, voer hy aldus voort. <span class="pagenum">[<a id="pb73" -href="#pb73" name="pb73">73</a>]</span></p> -<p class="par">De Doctor quam my weder bezoeken, en na dat hy my het -een en ander voorgeschreven had, bragt ik hem zyn belofte te binnen; -’t welk ik hem niet zoo haast gedaan had, of hy quam dezelve na -en onderrigte my zodanig in de gronden van zyn Godsdienst, dat ik in -korte tyd daar van een volkomen kennis had. En dewijl ik dezelve zoo -redelijk vond en zoo tegenstrydig niet als die van de Roomsche Religie, -begaf ik my geheel en al aan dezelve over, hem zeggende dat zoo draa Ik -weder in staat was, en in vorige welstand hersteld, ik my zelven in de -vergadering en in de gemeente van zyn geloof zou begeven. Hy moedigde -my hier verder toe aan en prees myn verkiezing, en dewijl het niet lang -duurde of ik was volkomen hersteld, bevond ik my wel haast al in de -vergaderingen die de Gereformeerde in stilte oeffende; maar ik kon dit -zelve zoo geheim niet houden, of de Jesuiten die over al op myn gangen -lettede, hadden ’er wel gaauw de lugt af. Nu dagten zy haar tyd -gevonden te hebben, om my dat geen te doen betalen, ’t welk ik -door myn al te vrye spreeken tegens die van haar order na haar gedagten -verschuldigt was. <span class="pagenum">[<a id="pb74" href="#pb74" -name="pb74">74</a>]</span></p> -<p class="par">De Jesuit die myn Leermeester geweest was, vervoegde zig -aan het huis van myn Vader, en liet zig aanmelden om hem te spreeken. -Na dat myn Vader hem hem in zyn zydvertrek had laten komen, zeide de -Jesuit tegens hem: Ik dagt wel dat u Zoon van het eene uiterste tot het -andere zoude overgaan! Na eerst de grootste Vrygeest te zyn geweest, is -hy nu de grootste Ketter en dweeper geworden. Ik weet van goeder hand, -dat hy zig nu onder de zoogenaamde Gereformeerde ophoud, dat hy zig in -al haar geheime vergaderingen laat vinden, en zig in de gronden van die -Godsdienst, die zy belijden, laat onderwijzen.</p> -<p class="par">Myn Vader die een zeer ieverig Catholijk was, en die -liever zou gehad hebben dat zyn Zoon de grootste Vrygeest geweest was, -mits dat hy maar nu en dan de Roomsche Godsdienst pligten bygewoont -had, als een Ketter te weezen, (zoodanig blind en buitensporig is een -al te overbodige Godsdienstiever), was hier zeer over verwondert als hy -dit hoorde. Ik heb al niet geweten zeide hy, hoe dat hy zig zoo stil en -ingetogen hield sedert dat hy niet wel te pas geweest is, ik was dit -niet van hem gewent; maar nu geeft het my <span class="pagenum">[<a id= -"pb75" href="#pb75" name="pb75">75</a>]</span>geen wonder, dat nu hy -onder die fymelaars gekomen is, hy zoodanig verandert is.</p> -<p class="par">Maar wat raad hier in te doen mijn Heer? U Zoon onder -het oog te brengen zeide hy, dat hy zich tegen het gezag van de Kerk en -des Konings vergreepen heeft, en dat zoo hy zich niet weder in de -schoot van de eerstgenoemde begeeft en dezelve om vergiffenis smeekt, -dat zelve gezag zal gebruikt worden om ’er hem toe te noodzaken, -of anders de maatregelen die ’er tegen gestelt zyn. Daarom is het -u plicht om hem ten scherpsten daar over te onderhouden, en hem tot zyn -plicht te doen keren; want zoo gy dit niet doet zult gy aangezien -worden, als een man die medepligtig is aan u Zoons -buitensporigheden.</p> -<p class="par">Mijn Vader beloofde hem dit te zullen doen, en na dat de -Jesuit was weggegaan, verhaalde hy het geen hem was voorgekomen aan myn -Moeder, Broeder, en Zuster. Dezelve waren alle zeer verwondert, en die -zelve blinde Religie-yver die mijn Vader had, bezielde haar ook -boezemde haar die zelve gedachten tegens my in. Om kort te gaan zy -waren alle zeer tegens my ingenomen, <span class="pagenum">[<a id= -"pb76" href="#pb76" name="pb76">76</a>]</span>en het eerst dat mijn -Vader deed, was my by zig te roepen, om met my daar over te -spreeken.</p> -<p class="par">Zoo draa ik by hem gekoomen was, vroeg hy my met een -verontwaardiging, tot wat voor buitensporigheden ik my begaf: Ik vroeg -hem daar tegens wat buitensporigheden hy meende: hy daar op -antwoordende zeide; vraagt gy noch daar na? Of dunkt u dit geen -buitensporigheden genoeg te weezen, dat men zich van de waare Religie -en de algemeene Moeder de Roomsche Kerk afzondert en zich onder de -snoodste en argste Ketters begeeft die ’er onder de Zon te vinden -zyn? Ik ben ’er van goeder hand achter gekomen, en zoo gy niet -van zin verandert; kunt gy staat maaken, dat ik u niet langer voor mijn -Zoon erkennen en in mijn huis dulden zal.</p> -<p class="par">Ik zogt my zoo veel te verschonen als mogelijk was, met -te zeggen, dat een mensch behoorde vry te weezen in het oeffenen van -zyn Godsdienst, die hem dagt de beste te weezen; zoo lang hy zich daar -door niet schuldig maakte aan ongehoorzaamheid tegens zyn Vorst of de -wetten van het Land; maar hy lachte met mijn verontschuldigingen, -zeggende <span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77" name= -"pb77">77</a>]</span>dat de Ketters daar altijd mede voor den dag -kwamen, te weten met de verdraagzaamheid in het stuk van Godsdienst en -dat zoo zy de overhand eens hadden boven de andere, zy mogelijk veel -onverdraagzamer als dezelve zouden weezen.</p> -<p class="par">Wat konde ik veel doen in zoo een netelige omstandigheid -voor my? Het beste dat my dacht was eenig uitstel te verzoeken om -’er my over te bedenken; ’t welk ik hier voornamentlijk om -deed, om in de tusschentyd eenige wijze schikkingen te beramen, om my -voor de vervolgingen der Jesuiten te bevryden. Mijn Vader bewilligde -daar in, en gaf my daar toe den tyd van veertien dagen, dewelke ik -besteede om my met den Doctor en de andere geloofsgenoten te beraden, -wat ik zoude doen, en hoe hier in te gedragen. Wy denken niet zeide zy -dat gy u door de vrees van vervolgt te zullen worden, van de waare -Religie zult laten afwenden, en om menschen te behagen, een geloof dat -gy zoo billijk keurt zult verlaten, om u tot een ander te begeeven, dat -zoo strydig is tegen het gezonde vernuft en reden? Wy raden u dat gy om -die vervolging te ontgaan; veel liever dit land <span class= -"pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78" name="pb78">78</a>]</span>verlaat -om u in een ander te begeven, daar gy meer vryheid kunt genieten: gaat -dan liever na Holland dewijl gy noch jong en sterk zyt, zal het u niet -aan middelen ontbreeken, aan uw brood te komen, ’t welk wy u des -te meer aanraden, om dat zoo gy hier blijft wy gevaar lopen van een en -’t zelve lot met u te zullen moeten deelen, en in die draaikolk -waar in gy thans verwart zyt, mede zullen ingesleept worden: daar zy in -tegendeel nu noch maar alleen tegens u een haat opgevat hebbende, -dezelve door u vlucht zal worden uit de weg geruimt, en wy gerustelijk -hier zullen kunnen blijven. Wanneer gy derhalven onze raad wilt -opvolgen, zullen wy u zoo veel ons mogelijk zy helpen, en gy zult u -zelven en ons van een niet ongegronde vrees ontslaan.</p> -<p class="par">Deeze raad dacht my goed te weeze en op reden te -steunen: Ik maakte my derhalven bereid om hier toe over te gaan, en des -te meer, om mijn goede geloofsgenoten niet in het zelve gevaar te -brengen, waar in ik thans was.</p> -<p class="par">Men zogt my vervolgens van alle benodigtheden op de reis -te bezorgen, daar wierd beslooten dat ik zelfs myn Ouders geen kennis -daar van geven zoude, <span class="pagenum">[<a id="pb79" href="#pb79" -name="pb79">79</a>]</span>uit vrees dat zy my daar in mogten beletten, -en doe ik klaar was om te vertrekken, nam ik afscheid van al mijn goede -vrienden, ’t welk niet zonder tranen geschiede, en vertrok na -Holland.</p> -<p class="par">Daar gekomen zynde, begaf ik my ten eersten met brieven -van aanbeveling, die ik van eenige mijner geloofsgenoten gekreegen had, -na die geenen daar zy aan hoorde, en gaf haar mijn omstandigheden te -kennen. Zy beloofden my met zoo veel raad en daad behulpzaam te zyn als -mogelijk was, gelijk zy ook zoo lang ik my in Holland bevond, te werk -stelden. Maar gelijk ’er geen een van die goede vrienden in staat -was, om my in Holland iets te bezorgen, waar door ik mijn bestaan op -een fatzoenlijke wyze zou kunnen vinden; zoo rade zy my dat ik my na de -West-Indien zou begeven en wel na Surinamen, dewijl ’er zich op -die tyd een goed vriend van haar t’Amsterdam bevond, die te -Suriname een Plantagie had, en een Directeur op dezelve benodigt had. -Ik keurde haar raad goed, en verzogt haar dat zy voor my die plaats -wilde verzoeken. Zy stelde het ook ten eersten te werk, en verkregen de -Directeurs plaats <span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80" -name="pb80">80</a>]</span>voor my; waar na ik kort daar na my aan boord -begaf, om na Suriname te stevenen.</p> -<p class="par">Mijn reis was kort en goed, en ik kwam gezond en wel op -de Plantagie daar ik op hoorde, ik nam myn post getrouwelijk waar, -’t welk my (al zeg ik het zelfs) eenige agting onder fatzoenlyke -lieden te weeg bragt; dewijl zy my bejegende en in haare gezelschappen -toelieten, als of ik zelfs Heer van een plantagie was.</p> -<p class="par">In een der gezelschappen die ik onder andere bywoonde, -was een jonge weduwe, die twee plantagien kort by de myne daar ik op -was tot eigendom had, haar man was omtrent een jaar dood geweest, en -had haar zonder Kinderen overgelaten. Deeze Weduwe stond my zeer wel -aan; dewijl zy gantsch niet onbillijk nog onvriendelyk was, ik kreeg -genegendheid voor haar, en zogt maar na bekwame middelen en wegen, om -het haar bekend te maken. De meeste zwarigheid die ik ’er in -vond, was myn armoede in vergelyking van haar rykdom, maar de liefde -over alle zwarigheden ligtelijk heen stappende, nam ik voor, maar hoe -eer hoe liever mijn hard aan haar te openbaaren. <span class= -"pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81" name="pb81">81</a>]</span></p> -<p class="par">Ik begaf my dan op een nademiddag na haar woonplaats -toe, en liet my aanmelden, verzoekende om haar eens te mogen spreeken. -Zy liet my achter in een zaaltje (waarin zy zat; om de koelte te -scheppen) by haar komen. Na dat wy in den beginnen over een en andere -onverschillige zaaken gesproken hadden, vroeg zy my wat ik te zeggen -had. Mevrouw zeide ik; Indien het geoorlooft is voor een persoon, die -van de goederen des geluks niet al te zeer voorzien is, aan een ander -van meerder middelen zyn hart open te leggen, zonder dezelven te -vertoornen; zoo wenschte ik wel dit aan u te doen en ...... Zy daarop -my in de reden vallende zeide: Myn Heer schoon iemand minder goederen -als een ander bezit, zou hy daarom niet bevoegt zyn, zyn belangens voor -te dragen? Ik geef u daar volkomen vryheid toe, en wel verre van my -daar over te vertoornen, beloof ik u, zoo het in mijn vermogen is u -eenige dienst te doen, ik het met vermaak zal werkstellig maken.</p> -<p class="par">Mevrouw zeide ik daarop, het staat volkomen in u magt om -my gelukkig <span class="corr" id="xd21e671" title="Bron: to">te</span> -maken: Ik kom om de bezitting van u beminnelijke persoon, en schenk u -myn <span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82" name= -"pb82">82</a>]</span>hart; indien gy u verwaardigen wilt het zelve aan -te nemen. Zy veranderde op dit mijn zeggen van couleur, en zeide: Mijn -Heer indien ik geweten had dat gy dit van my zoud verzogt hebben, zoude -ik u zoo veel niet belooft hebben, daar by verbeeld gy u dat dit zoo in -mijn magt stond; maar ik moet u zeggen dat gy u daar in bedriegt, -vermits mijn waarde overlede man nog zoodanig in mijn hart en -geheugenis begraven leid, dat ik daar onmogelijk een ander in zoude -kunnen plaatsen. Ik bedank u derhalven voor u genegentheid ’t -mywaarts en wensche dat den Hemel u een vrouw mag toeschikken, met meer -volmaaktheden als ik bezit; dewijl ik niet kan overgaan om mijn hart -een ander te schenken, ’t welk mijn waarde overlede man noch ten -vollen bezit.</p> -<p class="par">Mevrouw zeide ik daar op, de levendige kunnen immers met -de dooden niet meer omgaan! Wat vrugt heeft u overlede man meer van u -liefde? Hy is hoop ik heden in een staat, waar in hy Hemelsche -zoetigheden geniet, om aan de geen die hy hier om laag gelaten heeft de -aardsche te laten; laat hy dan voor een ander de plaats, die hy reeds -zonder vrucht zoo lang bezeten heeft, <span class="pagenum">[<a id= -"pb83" href="#pb83" name="pb83">83</a>]</span>ontruimen en maakt die -ook zoo gelukkig als hy geweest is; op dat gy en hy de vruchten van een -volmaakte liefde plukken mag. Dit zeggende en met een, een van haar -handen nemende, dezelve zagtelijk drukkende, scheen het als of zy een -weinig na mijn reden luisterde. Mijn Heer zeide zy, voor het -tegenwoordige kan ik ten minsten daar noch niet toe over gaan; wat de -tyd in het vervolg zal te weeg brengen, weet ik niet: verwin dan u -zelven voor het tegenwoordige en laat ....., Ik viel haar als doen in -de reden en zeide<span class="corr" id="xd21e680" title= -"Bron: ?">;</span> Mevrouw ik begeer niets meer als tyd en vryheid te -hebben om u by wijlen eens te mogen komen bezoeken, en ik hoop dat -dezelve te weeg zal brengen, dat ik mijn geluk volmaakt zal zien. Zy -stont my dit na een zoete weigering toe en ik als doen mijn afscheid -van haar nemende, keerde ik weder tot mijnent te rug, met de hoop en -het genoegen van t’eeniger tyd mijn wensch eens vervuld te -zien.</p> -<p class="par">Ik kwam een dag of drie daar na wederom, en wist door -mijn aanhouden het zoo ver te brengen, dat ik eindelijk het jawoort -kreeg, en daar op kort daar na met haar trouwde. Ik heb my <span class= -"pagenum">[<a id="pb84" href="#pb84" name= -"pb84">84</a>]</span>ganschelijk over myn trouwdag niet behoeven te -beklagen; vermits wy altyd in eendrachtigheid te samen geleeft hebben, -en onze liefde is tot heden toe niet voor malkanderen vermindert: maar -eer vermeerdert. Onze huwelijksmin is ook met verscheide Kinderen -gezegent geworden, waar van ’er nu noch maar een in het leven is, -het welk deze dogter is die ik by my heb; de andere zyn vroeg -gestorven.</p> -<p class="par">Onderwijlen dat ik te Suriname woonde, heb ik ook door -myn Correspondenten uit Vrankryk de tijding gekregen, dat mijn Ouders -my van al het goed waar na ik t’eeniger tyd had kunnen staan, -versteken hadden; dat zy daar op kort daar na waren komen te sterven, -en mijn Broeder en Suster alleen erfgenaam waren gebleven. Den Doctor -en de andere Gereformeerde geloofsgenoten, hadden met de Jesuiten eenig -spel gehad; doch zy hadden door geld en geschenken te geeven, dezelve -gestilt. Wat my aanging, ik was door den Hemel zoodanig gezegent, dat -ik my niet eens over het verlies van mijn erfdeel bekreunde, en ik -misgunde het mijn Broeder en Suster niet; vermits ik het niet nodig -had. <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85" name= -"pb85">85</a>]</span></p> -<p class="par">Het is nu na by de twintig jaren, dat ik te Surinamen -gewoont, en daar zeer vergenoegt geleeft heb; het eenigste <span class= -"corr" id="xd21e692" title="Bron: dar">dat</span> my een weinig -tegengestaan heeft, is de barbaarse en wreede handelwijze, die de -slaven dikwils moeten ondergaan als zy meesters aantreffen, die geen -menslieventheid bezitten, en ik wil wel bekennen zonder my daar op te -beroemen, dat ik altyd meer met goede woorden van haar heb kunnen -krijgen, als met slagen; zy hebben altijd veel van my gehouden en zy -waren zoo bedroeft dat zy een andere meester zoude krijgen, dat -’er eenige onder waren die als kinderen schreiden, toen zy het -hoorde. Ach mijn goede meester, zeide eenige onder haar, wat zyn wy -ongelukkig u te verliezen! Waar krygen wy ’er zoo een weer als gy -geweest zyt! Ik zogt haar zoo veel te troosten als in mijn vermogen -was, met tegen haar te zeggen, dat ’er meer goede lieden in de -waerelt waren als ik, en dat ik haar raade, met braaf op te passen de -genegentheid van hun meesters te winnen; ’t mogt weinig baten, de -neerslachtigheit was uit haare wezens te leezen. Ik wil hier meede te -kennen geeven, dat men dikwils door zagtheid en goetheid <span class= -"pagenum">[<a id="pb86" href="#pb86" name="pb86">86</a>]</span>meer op -de harten van zyn volk kan winnen, en meer dienst daar van hebben, als -door strafheid.</p> -<p class="par">Na dat ik dan voorgenomen had, met mijn Vrouw en Dochter -na Holland te gaan, en wy order op alles gesteld hadden, hebben wy ons -t’ Scheep begeven, en zyn op die wijze alhier aangekomen, gelijk -u bekend is.</p> -<p class="par">De Heer N..... had alhier zyn verhaal ten einde gebragt -en de Heer le Sage bedankte hem voor zyn genome moeite; hy maakte hier -en daar aanmerkingen over, het geen hy van de Heer N.... gehoort had; -maar dewijl het reeds laat in de agtermiddag geworden was, deed hy het -zeer kort. Zy gingen weder by het gezelschap, ’t geen haar met -ongedult zat te wagten, en maakte zig dien avond op een betamelijke -wyze met het zelve vrolijk. De tyt tot rusten gekomen zynde, bedankte -het gezelschap de Heer le Sage voor zyn vriendelijkheid, en ging een -ieder van het zelve daar zy wezen moesten.</p> -<p class="par">Onderwyle begonnen die aan het Schip werkte, om het -zelve te herstellen, dapper te vorderen; maar eer dat onze reizigers -dit Eiland verlieten, gebeurde ’er nog een geval, ’t welk -zich <span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87" name= -"pb87">87</a>]</span>op deze wyze toedroeg. Een van de Schiplieden, die -in de Kerk geweest was toen Thomas gedoopt wierd, had aldaar een Jonge -Dochter gezien, die ’er gansch niet onbillijk uit zag<span class= -"corr" id="xd21e706" title="Niet in bron">.</span> Zy had hem door haar -bevalligheden zoodanig betovert, dat hy niet nagelaten had, toen de -Kerk was uitgegaan dezelve na te zien waar zy te huis hoorde, en een -gelegentheid te zoeken, om haar zyn genegentheid bekent te maken. Hy -had dezelve ook wel haast gevonden; vermits onze Eilanders gantsch -eenvoudige lieden zijnde, en bygevolge niet argwaanende, die van het -Schip de vryheid lieten, van in haar huizen te koomen wanneer zy -wilde.</p> -<p class="par">Hy vond gelegentheid genoeg om dit meisje zyn liefde te -openbaren; maar dezelve weigerde in den beginne hem ten antwoord te -staan. Evenwel door zyn vlytig oppassen en door de betuigingen van -liefde die hy haar deed, dit Jonge bloed gaande raakende, <span class= -"corr" id="xd21e711" title="Bron: be-begon">begon</span> zy een weinig -het oor na hem te leenen. Doen hy zoo ver gevordert was, dagt hy het -half gewonnen te hebben en verdubbelde derhalven zyn vlyt. Hy bragt het -eindelijk zoo ver, dat hy in ’t geheel meester van haar hart -wierd. <span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88" name= -"pb88">88</a>]</span></p> -<p class="par">Maar wat raad in dit geval te doen? Het stond hier -niemand op dit Eiland vry om by verkiesing te trouwen. Dit baarde by -deze jonge Dochter voor zoo verre zy nog redenkavelde, eenige -ongerustheid; maar de liefde het eindelijk op de reden winnende, en hy -haar met schoone belofte van getrouwheid paaijende, met tegen haar te -zeggen, dat zoo het al niet wiert toegestaan, dat zy te samen trouwde, -hy haar dan in stilte mede op het Schip zoude neemen, dewijl hy haar -nooit verlaaten zoude; zoo gaf zy zig vervolgens geheel aan hem over, -en hy genoot op die wyze van haar, het geen hem eerst na een wettelijke -trouw was toegekomen.</p> -<p class="par">Maar gelijk gemeenlijk gaat, dat na de genieting de -verzadiging volgt; zoo ging het hier met onze minnaar ook, en hy begon -wel haast in zyn liefde te verkoelen. Het welk zy gemerkt hebbende, -zogt zy zig te beklagen over zyn onstantvastigheid. Hoe! Zeide zy tegen -hem, is dit de beloften agtervolgen, die gy my gedaan hebt, en is dit -de vergelding voor een liefde, die ik ten kosten van myn eer aan u -verdient heb, en waar door ik my in gevaar gestelt heb, om by de -gantsche <span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89" name= -"pb89">89</a>]</span>Volkplanting in veragting te weezen? ô -wreede als gy zyt! Die even het genot van een oneerlijke lust gehad -hebbende, een onnozele Maagd verlaat, die haar hert ganschelijk aan u -geschonken heeft! Maar neen ik kan niet denken dat gy tot zoo een -schrikkelijk besluit zult komen; gy doet het eerder om my eens te -beproeven en te zien hoe ik my houde zou, en of ik ’er my ook -onverschillig in zou betonen. Neen myn Vriend, gy ziet dit anders, en -wat wreede twyffelingen thans mijn ziel bestormen: betoon my dan weder -als voor heen, die liefde die gy my zoo dier betuigd heb, en stel my -door overtuigende blijken van u wederom gerust.</p> -<p class="par">Onze Jonkman, in plaats van zich door zulke doorslaande -blijken van liefde te laten overreden, schertste met dezelve en zeide; -dat ze zich maar wel te vreeden zoude houden, dat de tyt die alles -slijt, dit geval ook wel uit haar geheugenis zoude wisschen, en dat wat -haar eer aanbetrof en de schande die zy daar door by de Volkplanting -stond te wagten, maar inbeeldingen waaren, dat hy verders zich niet -meer met haar op wilde houden, veel minder om haar mede na Holland te -neemen; want dat hy <span class="pagenum">[<a id="pb90" href="#pb90" -name="pb90">90</a>]</span>in het geheel door geen Vrouwspersoon wilde -belemmert zyn; dat diergelijke galantereien in Europa zeer gemeen -waren; dat men dezelve daar maar voor beuzelingen aanzag, en dat hy -derhalven ’er in ’t geheel geen geweten van maakte.</p> -<p class="par">Dit antwoort klonk de Jonge Dochter als een Donderslag -in de ooren. ’T is wel ontaarde zeide zy tegens hem; het geeft my -dan geen wonder dat dewijl gy uit zoo een Godloos Land afkomstig zyt, -daar men de plicht van eer en trouw te breeken, maar voor een beuzeling -en aardigheid aanziet, zoo een wreed en onnatuurlijk stuk durft begaan. -Ik zoude nu zelfs, al wilde gy my mede nemen, my met een manspersoon na -zulk een land niet willen begeven, die de quade gewoontens van het -zelve tot een voorbeelt gebruikt om ’er zich na te gedraagen. -Want wat staat zoude ik doch in vervolg van tyd op desselfs trouw -kunnen maken? Gaat dan maar alleen na dat schoone Land; terwijl ik hier -zal blijven om in myn eenzaamheid myn misslag te betreuren en my aan -een droefheit over te geven, daar de Dood wel haast een einde van maken -zal. <span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91" name= -"pb91">91</a>]</span></p> -<p class="par">Deeze wanhopige woorden gesproken hebbende, verliet zy -hem, en liet ons Jong manspersoon, alleenig staan; die zich weinig over -haar zeggen bekommerde en denkende, dat zy het zoo niet meende als zy -wel voorgaf, zich naar elders heen begaf. Maar de Liefde die dog overal -zyn rol wil speelen, in wat afgelegen oort des weerelts dat het ook -zoude mogen weezen, wilde hier ook betoonen dat zyn magt gantsch niet -te veragten is, en dat indien men hem eens het oor geleent heeft en men -hem in het hart een plaats vergunt, hy zoo ligt daar niet weder uit te -krygen is: dewyl hy gemeenlijk niet alleen verzeld is met die -aanlokselelen en bekoorlijkheden, waar mede hy den arme sterveling -betovert; maar ook met al die gruwelen en monsters waar de Minnenyt, de -spyt; en de wanhoop wel de voornaamste van zyn.</p> -<p class="par">De Liefde dan het hart van onze jonge Dochter verlaten -hebbende, had de wanhoop en de spyt in zyn plaats gelaten; deeze -vermeesterde het zelve zoodanig, dat zy voor zich nam, dewyl het leven -haar maar een last was, zich van het zelve te ontdoen, en een einde van -baar droefheid, te maken. Rampzalige <span class="pagenum">[<a id= -"pb92" href="#pb92" name="pb92">92</a>]</span>sterveling! Wat zyt gy -niet te beklagen! Gy vervalt dikwils van het eene quaad in een ander, -’t welk nog veel erger als het eerste is. Zoo ging het onze Jonge -Dogter ook: in plaats van zich aan eenig mensch vertrouwt te hebben, en -haar droefheid geopenbaart, kropte zy het by haar zelven op en smoorde -alles in haar eige boezem.</p> -<p class="par">Zy dan een koort genomen hebbende, maakte ’er een -strop van en verhing zig des avonds toen het duister was geworden aan -een Boom, die even buiten het vlek aan den ingang van het zelve stont. -Doch eer zy hier toe was overgegaan, had zy eerst het geval en de -oorzaak van haar Dood op een zeker blad, ’t welk zoo veel als -voor papier diende, geschreeven, en het zelve tusschen haar gordel -dewelke zy om haar lyf had gestoken; op dat het neffens haar lyk mogt -gevonden worden. Den inhoud van dit papier luide aldus.</p> -<p class="par">Aan alle die van de Volkplanting zyn.</p> -<div class="blockquote"> -<p class="par first">“Dat gy my hier in zoo een beklagelijke -staat bevint, daar van heeft niemant de schuld, als een Matroos van het -Schip, ’t welk hier eenigen tyd aan dit Eilant gelegen heeft. Zyn -naam is Jan Jansz. dezelve heeft my <span class="pagenum">[<a id="pb93" -href="#pb93" name="pb93">93</a>]</span>door schoone beloften weten over -te haalen en door betuigingen, dat hy my tot aan zijn Dood beminnen -zou, dat ik my aan hem geheel over gegeven heb: maar deeze trouwlooze, -na dat hy het genot van myn Lichaam gehad, en zyn onkuische min daar -mede verzadigt, heeft hy zijn beloften in den wind geslagen, en my in -de allerdroevigste staat gelaten, daar een Jonge Dogter als ik ben, -ooit in komen kan. Dewijl ik nu myn ongeluk niet heb konnen overleven, -en my geschaamt heb om myn zwakheid aan anderen te openbaren, ben ik -tot dat uiterste gekomen, waar in gylieden my thans vind. Ik hoop dat -den Hemel hier door mag verzoent zijn, dat ik my tegens de gewoontens -van ons Land aan iemand overgegeven heb, die my zoo trouwlooslijk -verlaten heeft, en die het schenden van eer en trouw als een beuzeling -na de gewoonte van zyn Land (zoo als hy my zelfs gezegt heeft) -achtede.<span class="corr" id="xd21e743" title= -"Niet in bron">”</span></p> -</div> -<p class="par"></p> -<p class="par">Zy wierd den volgende morgen al heel vroeg met dit -geschrift gevonden en het zelve wierd de Heer le Sage als hooft der -Volkplanting bekent gemaakt. <span class="pagenum">[<a id="pb94" href= -"#pb94" name="pb94">94</a>]</span>Deezen goede Heer was zeer over dit -geval verlegen; terwyl de meeste der Inwoonders van het Vlek om wraak -en straf tegen het breeken der Wetten van gastvryheid riepen. Hy liet -daarom de voornaamste der Volkplanting vergaderen, om zig met dezelve -te beraden hoe zig in deeze omstandigheid te gedragen. Zy waren alle -eenparig van gedagten dat de Matroos straf verdient had; dat zy daarom -den Schipper en de voornaamste van het Schip zouden zien te bewegen, -dat zy hem aan haar overgaven om hem die straf te laten ondergaan, en -zoo zy niet goetwillig wilde, dat men hem dan met gewelt zou zien te -krygen.</p> -<p class="par">Dit dan aldus besloten zijnde, lieten zy de Schipper en -andere Officieren van het Schip by haar komen, en als doen de Heer le -Sage het woord voerende, zeide tegens haar uit naam der gantsche -Vergadering: dat dewijl ’er een matroos van haar Schip was die -tegens de Wetten der gastvryheid een Maagd van de Volkplanting verleid -had, en door schoone beloften van haar eer berooft; hy verzocht dat men -de Matroos aan den raad overleverde, om hem na haar goeddunken de -verdiende straf te doen erlangen. De Schipper en de andere <span class= -"pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95" name= -"pb95">95</a>]</span>Officieren stelden zig wel in het eerst daar -tegen; met te zeggen, dat dewyl hy een Hollander en daar by een -varentsgezel op een Hollands Schip was, het daarom de regtspleging in -Holland daar zy na toe stevende toe quam, om hem zoo hy iets misdreven -had te straffen, en dat zy om die reden niet welvoeglijk hem aan -haarlieden kosten overgeven: maar de Heer le Sage en de raad bragten -daar tegens in, dat dewijl het onder het gebied der Volkplanting -geschiet was daar dit misdryf was gepleegt, het niet meer als billijk -was, dat het in en door de magt van het zelve gestraft wiert; dat de -misdadiger zyn leven niet zou behoeven te verliezen; maar dat zy hem -een kastyding evenredig na zyn misdaad zoude doen ondergaan, om daar -door de gemoederen der Volkplanting te stillen en een voorbeelt aan -andere te geven om dezelve van diergelyke bedryven afteschrikken. Dat -zy hem vervolgens weder op vrye voeten zouden stellen; op dat hy zyn -verrigting als Matroos op het Schip weder zou kunnen oeffenen.</p> -<p class="par">De Schipper en Officieren van het Schip bewilligden hier -eindelijk toe, met dat beding, dat zy hem zelfs, als <span class= -"pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96" name="pb96">96</a>]</span>of het -buiten haarlieder kennis was, zouden doen aanvatten; op dat zy van alle -verdere onderzoekingen zouden bevryd zyn<span class="corr" id= -"xd21e759" title="Bron: ,">.</span> Daar mede wierd ten eersten aan -eenige der Volkplanting last gegeven, om hem te vatten; en dewyl hy zig -op dien tyt niet op het Schip bevond, kosten zy hem gemakkelijk krygen. -Hy wierd als doen in een zekere woning zeer naauw bewaard, tot dat zyn -straf ter uitvoer wierd gebragt.</p> -<p class="par">De Raad vergaderde doen weder, men besloot in dezelve -dat al de Maagden van de Volkplanting boven de veertien Jaren, by -malkanderen zouden vergaderen; dat zy zig in twee reien zoude scharen, -gewapent met dunne en zwakke teenen, waar door de misdadiger met de -naakte huit tien maal heen en weder zoude geleit worden, en hy op -dusdanig een wys van ieder van haar een slag zoude krygen.</p> -<p class="par">De tyt gekomen zynde, Vergaderde de Maagden en stelden -zig in twee reien ieder met tien teenen gewapent. Het zelve geschiede -in het open Velt; alwaar al het volk zoo van de Volkplanting, als van -het Schip, om aanschouwers te wezen, vergadert waren. De Heer le Sage -met de voornaamste des <span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97" -name="pb97">97</a>]</span>volks, die den raad uitmaakte, zaten op -banken, gesteld voor den ingang der in twee ryen geschaarde maagden, en -na dat de matroos wel geboeyd voor hem gebragt was, las hy dezelve zyn -misdaad, en de straf die hy daar door verdiend had voor. Als hy dit -verrigt had, wierd den misdadiger met het boven lyf naakt uitgekleed, -en met de handen geboeid, door de gelederen geleyd. De maagden die al -een redelijk getal uitmaakte, sloegen dapper toe; zoo dat het bloed zig -wel haast met de striemen op zyn rug begonnen te vertoonen; terwijl de -gramschap op haar aangezigt op een levendige wyze vertoonde; als wraak -nemende over het schendig stuk dat hy aan een van haar staat en kunne -bedreven had. Toen de straf dus ter uitvoer was gebragt, moest de -matroos voor de Heer le Sage en den Raad verschynen, en dezelve -bedanken voor haarlieder regtmatig vonnis: De Heer le Sage gaf hem doen -nog een verstandige bestraffing, en daar mede wierd hy weder op vrye -voeten gesteld.</p> -<p class="par">De maagd die haar zelven van het leven berooft had, -wierd statelijk begraven en de maagden die de straf aan haar belediger -geoeffent hadden, gingen alle <span class="pagenum">[<a id="pb98" href= -"#pb98" name="pb98">98</a>]</span>met een treurige vertoning agter het -lijk. Dus nam dit treurspel een einde; ’t welk van grooter gevolg -had kunnen wezen, indien de Heer le Sage en den Raad zig daar niet -voorzigtig in gedragen hadden, en het volk op die wyze weder te vreden -gesteld.</p> -<p class="par">Na dat die van het Schip zig van haar geleden ongemakken -herstelt hadden, en het Schip in die order gebragt, dat het weer in -staat was zee te kunnen bouwen; maakten zig onze reizigers weder -vaardig om aan boord te gaan.</p> -<p class="par">Zy voorzagen zig van alle verversingen en benodigtheden, -die zy maar kosten bekomen; ’t geen de Eilanders zeer mild aan -haar uitdeelde. De Heer N.... en de voornaamste van het Schip bleven -ook niet in gebreken, om aan de Heer le Sage en den Raad geschenken te -geven, uit erkentenis voor haar genoten weldaden. Het afscheid was -smertelijk, en de Heer le Sage met de Heer N.... zyn Vrouw en Dochter -storte weg in tranen; maar Thomas was ’er nog wel het meest over -aangedaan.</p> -<p class="par">Men kost de Heer le Sage bezwaarlijk uit zyn armen -rukken, zoo vast hield hy hem in dezelve besloten, en de hikken die hy -gaf zonder een eenige traan <span class="pagenum">[<a id="pb99" href= -"#pb99" name="pb99">99</a>]</span>te kunnen loozen, gaven genoegzaam -zyn benepen hart te kennen. Eindelijk zyn hart zig door een vloed van -tranen beginnende te ontlasten, en zyn mond die door zyn overmatige -droefheit was gesloten geweest, zig nu wederom beginnende te openen, -sprak hy hem op deeze wyze aan.</p> -<p class="par">Myn waarde Heer, wat valt het my smertelijk u te moeten -verlaten! Gy zyt naast God en de Heer N.... den genen die ik het meest -verschuldigt ben. Gy hebt my daar ik als in den duistere voort -wandelde, niet wetende welke weg ik verkiezen zoude; op den eenen en -regten weg gebragt, daar ik met veiligheid op gaan kan. Wat ben ik u -daar niet voor schuldig? <span class="corr" id="xd21e782" title= -"Bron: Gewisseijk">Gewisselijk</span> al moeste ik myn geheele -levensloop u ten dienst staan, was ik zulks verpligt. Maar daar myn -hart zoo bereid is om u ten dienst te staan, wil myn lot niet dat ik -het volvoer: een scheiding die ons mogelijk voor altoos van malkanderen -rukt, staat het my niet toe; ô hoe smertelijk valt my dit! -Gewisselijk indien ik het niet liet om de Heer N.... en zyn Familie, -die ik neffens u voor myn grootste vriend op den aardbodem erken, daar -zou niets in staat zyn om my van u <span class="pagenum">[<a id="pb100" -href="#pb100" name="pb100">100</a>]</span>af te rukken, en ik zoude -liever met u de uiterste behoeftigheit willen uitstaan als my na elders -heen te begeven. Vaart wel dan myn Heer, ik wensch dat den Hemel u -verder in uwen ouderdom ondersteunen zal, en ons nog eens weder te -samen voegen; is het hier niet in dit tranendal, ten minsten in een -ander en beter leven: daar ons geen wisselvalligheden meer zullen -ontmoeten, om ons van malkanderen te scheiden; maar daar wy de vrugten -van een volmaakte vriendschap zullen konnen genieten.</p> -<p class="par">Daar op moesten zy hem als met geweld na de bood -trekken, om na het Schip te brengen, terwijl de Heer N.... nogmaals de -Heer le Sage bedankte en vaarwel zeide, met beloften dat wanneer hy in -Holland zoude gekomen zyn, een gelegentheid zou zien te krygen, om met -het een of ander Schip eenige goederen, die hy wel het meest nodig had, -te bezorgen; en dus in vervolg van tyt correspondentie te samen -houden.</p> -<p class="par">Wanneer zy te samen in het Schip waren gekomen, kon -Thomas nog niet nalaten van tranen te storten. Ach gelukkig Eiland! -zeide hy, daar u inwoonders in haar handel en wandel met de bekentenis -van haar geloof over een komen! <span class="pagenum">[<a id="pb101" -href="#pb101" name="pb101">101</a>]</span>Al zyn ’er geen -schatten by u te vinden, of rykdommen te winnen, die dikwils meer tot -’s mensen verderf als voordeel strekken, houde ik u nogtans voor -gelukkig. Uwe inwoonders bezitten de waare rykdom, ’t welk is de -vergenoeging en de opregtheid van zeden; dit gevoegt by het geen de -eenvoudige natuur tot vergelding van haar arbeid op u opgeeft, om haar -van het noodzakelijke en zelfs het geen haar tot vermaak en verquikking -verstrekken kan, te bezorgen, konnen hier wel by al de schatten van het -oosten ophalen? Ach gelukkig Eiland! Vaart wel, hervatte hy nogmaals; -ik zal u mogelijk nooit weder zien: maar u geheugenis zal my nogtans -altyd in gedagten blyven.</p> -<p class="par">Ondertusschen hadden de Schiplieden de Ankers opgeligt, -en de Zeilen opgeheist om Zee te kiezen. Zy namen haar afscheit van de -Eilanders nog met eenige Kanonschoten, en daar op zeilde zy voort en -raakte spoedig uit het gezicht.</p> -<p class="par">De Heer N.... gaf het de naam van het benevelde Eiland, -en rekende de breete en lengte uit, waar op het zelve gelegen was; op -dat de gene die <span class="pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102" -name="pb102">102</a>]</span>hy ’er in het vervolg na toe wilde -zenden, het zoude kunnen opdoen.</p> -<p class="par">Zy hadden een heele goede reize en haar de wind -dienende, kwamen zy behoude op de reede van Texel ten anker. Als doen -de Heer N.... zyn Pakgoederen, die hy in het Schip had, daar uit -hebbende laten ligten, vertrok hy met zyn Vrouw, Dogter, en Thomas na -Amsterdam, en begaf zig in een Logement; om aldaar zig eenigen tyd op -te houden, tot dat hy een beter gelegentheid zoude gekregen hebben.</p> -<p class="par">Doe zy in Amsterdam gekomen waren, was Thomas zeer -verwondert over die groote en pragt der Stad; de Dogter van de Heer -N.... vergezeld met zyn Vrouw, Dogter, en Thomas, lieten niet na -verscheide dagen na den anderen door de Stad te wandelen en aldaar al -het merkwaardige te bezigtigen: doe zy dit nu eenige tyd gedaan hadden, -vroeg de Heer N.... aan Thomas wat hem wel dagt wegens haar -gelegentheid en of hy ook wel zin in dezelve had. Als ik u naar -waarheid myn gevoelen zal zeggen, myn Heer zeide Thomas; zoo moet ik u -te kennen geven, dat ik zeer verwondert ben over haar uytgestrektheyd, -volkrykheid en <span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103" name= -"pb103">103</a>]</span>pracht: maar dit neemt niet weg, dat het my -(indien ik verkiezing had om te woonen waar ik wilde) hier veel te -woelig zoude wezen; daar by dunkt my dat de lucht hier ook zeer zwaar -en bedompt is, vervuld met zware en stinkende dampen, die uit de -gragten komen. Wat dunkt u van de gewoontens en zeden der inwoonderen? -vroeg hem de Heer N..... verder; daar is niet veel op te roemen -antwoorde hem Thomas, niet dat ik zeggen wil dat ’er in het -geheel geen eerlyke lieden in zouden weezen; maar ik heb ’er tot -nog toe zoo wynig in gevonden, dat indien ik het niet om uwentwil was, -ik wel zoude wenschen op staande voet by de Heer Le Sage op het -benevelde Eyland te wezen, of in eenig ander oord des waarelds daar my -de menschen, vriendelyk in haar zeden volmaakter zoude voorkomen. Wel -zoo Thomas zeide de Heer N...., gy geeft geen al te groote lof van de -inwoonders van Amsterdam, indien ’er al eenige onder zyn daar -niet veel op te roemen valt; zoo zyn ’er evenwel dat heele brave -lieden zyn, en daar men zig in vyligheid mag op vertrouwen: gy moet dan -zeer ongelukkig zyn, tot nog toe de ergste getroffen te hebben; want -anders zoud gy <span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104" name= -"pb104">104</a>]</span>’er op een andere wyze van oordeelen. Dit -kan wel zoo wezen antwoorde Thomas; maar ik heb hier dog in het -algemeen gevonden, dat de menschen zeer baatzugtig zyn, en dat zy zig -van alle middelen bedienen om zig te verryken, dat zy weinig agting -voor een eerlijk man hebben als hy geen geld heeft; maar weder in -tegendeel voor iemand die middelen bezit, de grootste eerbied hebben; -al is hy het onwaardigste schepsel dat ’er leeft.</p> -<p class="par">Dit spruit uit de behoeftigheid, daar de meeste menschen -in gedompeld leggen, hervatte de Heer N....; ’t welk veroorzaakt -dat zy meer eerbied gebruiken voor <span class="corr" id="xd21e810" -title="Bron: iemannd">iemand</span> die ryk is, als voor den genen die -niet bezit; want wat kan iemant die middelen nodig heeft door de -eerlykheid van een ander gebetert worden, die zoo wel behoeftig is als -hy? Daar hy in tegendeel van de overvloed eens ryke, al was hy ook de -grootste schurk, nog eenig voordeel kan genieten, ’t welk zyn -behoeftigheid kan te hulp komen.</p> -<p class="par">Hier om myn goede Thomas beoordeelen wy ligtelijk -iemand, die wy indien wy zyn omstandigheden wisten, zouden vryspreeken. -Gelooft my myn <span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105" name= -"pb105">105</a>]</span>vriend, de menschen zyn hier niet anders als in -andere gedeeltens der waereld; maar de omstandigheden waar in zy zig -bevinden, maken ’t onderscheid. De armoede en de behoeftigheden -hebben iets verlijdelijks in zig, dat den mensch dikwils tot daden doet -overgaan, die hem anders tegen de borst zouden stryden en hy is daar -door zelfs wel genootzaakt om het te doen, al heeft hy ’er geen -zin in. In Holland en voornamentlijk hier in Amsterdam is het duur -teeren, en dewijl den een van den anderen leven moet, moeten zy zien -hoe zy best aan de kost komen.</p> -<p class="par">Gy moet dan evenwel met my toestemmen myn Heer zeide -Thomas, dat een Land niet zeer te pryzen is, waar men zoo bezwaarlijk -aan het nodige kan komen, en daar men om ’er aan te geraken zulke -laagheden moet begaan? Ik voor my, ik wilde liever onder de wilden in -de bosschen van Amerika leven, als my daar toe te begeeven.</p> -<p class="par">Wel, wel; onder de wilden te leven zoude ook zoo -vermakelijk niet weezen, zeide de Heer N...., zy plagen malkanderen -alzo wel als de Europiane..... Dat is waar hervatte Thomas; maar dit is -als zy als vyanden tegen malkanderen <span class="pagenum">[<a id= -"pb106" href="#pb106" name="pb106">106</a>]</span>opstaan: Die geenen -die onder een hooft hooren, beminnen en eeren malkanderen als Broeders, -en staan malkanderen in haare behoeftigheden by. Gy hebt daar zelfs -meenigmalen blyken van gezien onder de wilden te Surinamen, die men -bokken gebynaamt heeft: hoe trouw en menschlievend dat zy voor -malkanderen zyn en hoe zy malkanderen in benodigtheden de behulpzame -hand bieden.</p> -<p class="par">Onder ons Negers in Africa zoude even het zelve in zwang -gaan; want wy kunnen ons ook met weinig behelpen, en zyn daarom zoo -behoeftig niet als de Europianen: was die Koopmanschap in menschen daar -niet ingedrongen; zoo dat de Ouders haar Kinderen dikwils niet ontzien -te verkopen, en dus de allernaauwste banden, die de natuur te samen -geknoopt had, verbreeken. Het is wel waar dat men in Europa zoo een -uiterlijke handel in menschen niet bedryft; maar zoo als ik wel heb -gehoord, hebben hier eenige zulke slimme vonden, om de menschen van het -geen zy bezitten, te beroven; dat zy wel genootzaakt zyn zig zelven aan -haar of andere over te geven, op zekere voorwaardens die zoo wel na -slaverny <span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107" name= -"pb107">107</a>]</span>zweemen, dat ’er niets anders als de naam -aan ontbreekt.</p> -<p class="par">De Heer N.... het woort opnemende, zeide. Dat gy tegens -de Europianen en tegen de Hollanders zoo zyt vooringenomen, komt daar -van daan, dat gy haar zeden en gewoontens nog niet gewent zyt; wanneer -gy wat langer hier zult zyn geweest, zult gy ’er wel anders van -oordeelen. Gy zult dan ondervinden hoe veel braver en eerlijke lieden -hier gevonden worden, en het geen gy nu voor laagheden en verkeertheden -aanziet, zal u als dan zeer regtmatig en billijk schynen.</p> -<p class="par">Ik hoop die dag eens te beleven, antwoorde Thomas, maar -ik wil wel bekennen dat ik tot nog toe, die regtmatigheid niet heb -gevonde, en ik geloof dat ’er al heel wat tyt toe zal vereischt -worden, om my daar van te overtuigen; maar laten wy het voor deeze reis -daar by laten berusten myn Heer; dewijl ik met dat gelt dat gy my -gegeven <span class="corr" id="xd21e832" title= -"Bron: heb-">hebt</span>, om Laken en voering tot een kleed voor my te -kopen, heen zal gaan by een Winkelier, om te zien of ik het krygen kan. -By wien zoude ik wel het beste te regt kunnen komen? hebt gy ook kennis -aan een Lakenkoper daar ik <span class="pagenum">[<a id="pb108" href= -"#pb108" name="pb108">108</a>]</span>my op zoude kunnen vertrouwen, dat -hy my niet bedriegt? Daar zyn ’er hier verscheide in de Stad die -voor eerlijke lieden te boek staan, antwoorde de Heer N...... Daar is -’er voornamentlijk een, dat een man is, die my wel bekend is, en -die gy gerustelyk op zyn woord mag geloven; zegt hem, ik moet dat en -dat hebben en laten hem begaan, en gy zult zien dat hy u wel zal -handelen.</p> -<p class="par">Dit diende ook wel zoo te wezen zeide Thomas; want ik -heb weinig kennis van die Koopmanschap, en de Heer N..... gegroet -hebbende, ging na het huis van die Lakenkoper. Hy daar komende, vond -hem in zyn Winkel, en hem gegroet hebbende, zeide dat hy hem op zyn -woort eenig Laken moest verkopen van die en die couleur; dewijl hy -’er weinig kennis van had, en dat hy het daarom op hem aan liet -komen. Zeer wel myn vriend zeide de Lakenkoper, ik zal u zulke goede -waar voor u geld leveren, dat gy ’er ten hoogste over zult -voldaan zyn: en daar mede een oud verlegen stuk Laken krygende, dat -half van de mot verteert en daar weinig wol op was, zeide; ziet daar -myn vriend, daar hebt gy Laken dat zoo <span class="pagenum">[<a id= -"pb109" href="#pb109" name="pb109">109</a>]</span>zagt als zyde is; -’t is wel waar dat het een weinig dun is; maar dat komt door zyn -fynte: dit gelt het allernaaste zoo veel. Belief gy nu dat ik u daar -van af snyde? Ik zoude het u raden; want gy zult nooit beter Laken voor -zyn geld krygen.</p> -<p class="par">De goede Thomas (om dat de Lakenkoper zoo in ernst -scheen te spreeken) geloofde al het geen hy <span class="corr" id= -"xd21e843" title="Bron: zyde">zeide</span>. <span class="corr" id= -"xd21e846" title="Bron: myn">Myn</span> Heer zeide hy; dewyl ik u op u -woord geloof en u voor een eerlyk man aanzie: zoo wil ik u laten -begaan; maar is dit de allernaaste prys? Geen penning minder antwoorde -de Koopman. Als het dan zoo is zeide Thomas, sneid zoo veel ellen van -het stuk af als ik tot een kleed nodig hebbe; t’welk de koopman -gedaan hebbende, ging met de voering ook zoo te werk als hy met het -laken had gedaan; gevende hem niet anders als het geen oud en verlegen -was.</p> -<p class="par">Als Thomas zyn gekogte goed betaalt had, groete hy de -Koopman en ging na huis. T’huis komende liet hy de Heer N.... -zien het geen hy gekogt had. Ik geloof dat ik wel te markt ben geweest -zeide hy tegen dezelve, die Koopman heeft my verzekert dat’er -geen <span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110" name= -"pb110">110</a>]</span>beter Laken en Voering voor dat geld te krygen -was.</p> -<p class="par">De Heer N.... in plaats van het zoo goed te vinden, zag -’t tegendeel. Dat Laken en die Voering deugd niet, <span class= -"corr" id="xd21e855" title="Bron: zei-hy">zeide hy</span>; gy zyt -’er mede bedrogen: want het is verlegen en half van de mot -opgevreeten.</p> -<p class="par">Hoe kan dit weezen myn Heer antwoorde Thomas: gy zegt -immers! dat het zoo een eerlyk man is die gy zoo wel kende? Dan ben ik -in myn meening bedroogen geweest, hervatte de Heer N.... ik heb hem -’er altyd voor aangezien; maar nu zie ik dat ik daar in gemist -heb. Met dit te bekennen dat gy kunt missen in uwe denkbeelden myn -Heer; zult gy mogelyk nog eer van zin als ik veranderen over de -eerlykheid en bestaanlykheid der Europianen, vervolgde Thomas; daar gy -nu reeds weder een staaltje van ziet; want gy zult my niet kunnen wys -maken, dat gy niet meer diergelyke staaltjes ondervonden hebt. Gaat -haastig weder na de Lakenkoper toe zyde de Heer N.... en zegt dat hy u -ander en beter goed of uw geld wederom geeft; t’welk Thomas -doende, zyde tegen hem: myn Heer daar is u goed wederom, het -<span class="pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111" name= -"pb111">111</a>]</span>deugd niet; gy hebt my bedrogen, ik moet ander -en beter in de plaats hebben; of anders moet gy my myn geld wederom -geven.</p> -<p class="par">Zagt, zagt myn vriend, antwoorde de Koopman; wy geven -zoo schielik geen ander goed, of het geld in de plaats: gy hebt het -gekogt en <span class="corr" id="xd21e864" title="Bron: aflaten">af -laten</span> snyden. Ik zou het nu al wilde ik het, niet zonder myn -schade wederom kunnen nemen; daarom is het te vergeefs, dat gy de -moeyte gedaan hebt van wederom te komen: vermits ik ’er niet toe -zal overgaan.</p> -<p class="par">Niet toe overgaan! Myn Heer heeft evenwel belast dat ik -het u zeggen zoude dat gy het wederom moest nemen, zeide Thomas. Wie is -u Heer? vroeg de Koopman. Hy is de Heer N.... en hy is altyd van -meening geweest dat gy een eerlijk man waart; antwoorde Thomas. Wel dat -spyt my, zeide de Koopman dat ik dit niet geweten heb; ik zoude u als -dan beter gestelt hebben, maar nu kan ik het onmogelijk doen; dewyl het -reeds afgesneden is: op een ander tyt zal ik u beter helpen.</p> -<p class="par">Dan hoor ik wel myn Heer, zeide Thomas, dat gy -onderscheid maakt, wie dat goed by u komt kopen! Is het niet -<span class="pagenum">[<a id="pb112" href="#pb112" name= -"pb112">112</a>]</span>het zet zelve wie dit doed als de lieden u -betalen? dit is geen brave lieden werk. Een Winkelier moet zig van het -slegte zoo wel als van het goede weten te ontdoen, zeide de Koopman; -want anders zoude hy daar mede blyven zitten, en reken eens wat schade -hy als dan zig zoude doen? Dan moest hy het slegte goed voor slegt -verkopen antwoorde Thomas, en laaten het slegt <span class="corr" id= -"xd21e873" title="Bron: betialen">betalen</span>; maar niet voor goed -en duur; maar het gaat zoo met ulieden, dat als het met u belang -overeenkomt, en gylieden een onkundige voor hebt gylieden daar niet van -weet, om dien te bedriegen. Ik zal dan het goed maar weder mede nemen, -dewyl het niet anders kan wezen; maar gy zult lang wagten eer ik -wederom zal komen om ander te kopen. Hier mede vergramt weg gaande -zonder hem goeden dag te zeggen, begaf zig weder by de Heer -<span class="corr" id="xd21e876" title="Bron: N..,.">N....</span> die -hoe zeer hy anders gebelgt was dat Thomas zoo bedrogen was; evenwel in -zyn hart moest lachen, dat hy de Koopman zoo de waarheid gezeit -had.</p> -<p class="par">Gy diend ook wel een hoed en kousen te hebben, zeide de -Heer N.... tegen Thomas; gaat by de Winkelier die daar woont; ik -twyffel niet of gy zult <span class="pagenum">[<a id="pb113" href= -"#pb113" name="pb113">113</a>]</span>daar zeer wel te regt komen; want -dat is een man die niet alleen voor zeer eerlijk te boek staat; maar -zelfs voor vroom: hy is in Kerkendienst, en derhalven is ’t niet -te denken dat hy u bedriegen zal. Koopt daar dan een hoed en kousen van -die prys. ’T is wel myn Heer; zeide Thomas ik ga u wil -volbrengen: maar ik hoop niet dat gy weder in u meening mag bedrogen -worden: en daar (na dat hy geld van de Heer N.... tot zyn Koopmanschap -ontvangen had) begaf hy zig na het huis van den Winkelier.</p> -<p class="par">Hy vond dezelve heel zediglijk gekleed voor zyn Toonbank -in de Winkel zitten, en hem gezegd hebbende waarom hy kwam, verzogt hy -hem dat hy trouwelyk daar in handelen zoude, want voegde hy ’er -nog by, ik ben daar by een Lakenkoper geweest, die my zulk slegt Goed -verkogt heeft dat het schande is; ik vertrouw van u dat gy my beter -zult handelen: Ik agt dat het maar een weerelds mensch geweest is; die -niet anders als zyn tydelijke belangens zoekt; maar van u gehoord -hebbende, dat gy een goed Christen zyt en daar by in dienst van de -Kerk, maak ik in <span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114" -name="pb114">114</a>]</span>het geheel geen zwarigheid my op u te -vertrouwen.</p> -<p class="par">De Winkelier doen met een styf en betrokken wezen hem -aanziende, zeide; Myn vriend om een goed Christen te wezen dat heeft al -veel in; want wy hebben hier dagelijks tegen zoo veel vyanden te -stryden, dat het al wat te zeggen is dezelve te overwinnen: evenwel -moet ik u zeggen dat het zeer gevaarlijk is, wil men niet bedrogen -wezen, by iemand goed te kopen, die niet anders als wereldze inzigten -heeft; want zoo een man maakt geen zwarigheid om de goede lieden te -bedriegen en daarom zoude ik dezelve altoos raden van by deugtzame -lieden te gaan; die zyn altyd met een klein winsje te vreden en daarom -niet genegen om iemand te misleiden.</p> -<p class="par">Zoo behoord het ook te weezen, zeide Thomas; maar laat -my eens eenige Hoeden en Kousen zien. De Winkelier daar op eenige van -dezelve gekregen hebbende, zogt ’er een Hoed en een paar Kousen -uit, en hem dezelve toonende, zeide: ziet daar myn vriend, een Hoed en -Kousen die ik u op myn woord verkoop; al waart gy een Eedelman behoefde -<span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115" name= -"pb115">115</a>]</span>gy u zelven niet te schamen om ze te dragen, en -ik raad u daar aan.</p> -<p class="par">Thomas daar op de Hoed nemende en dezelve ziende, dagt -dat die wat hart en styf was, en daar by weinig voorzien van hair of -wol; zeide <span class="corr" id="xd21e896" title= -"Bron: drarom">daarom</span> tegen de Winkelier het geen hy ’er -van dagt: die daar op antwoorde. ô Myn vriend dat is niet met al! -Dat hy u zoo voorkomt, is dat gy ’er zoo weinig kennis van hebt; -die hardigheid en styfheid is niet anders, als dat de stoffagie zoo -vast in malkanderen gewerkt is en dat hy zoo min wollig is, komt door -zyn fynte. Thomas geloofde al het geen hy zeide; zettede daarom den -Hoed op zyn hooft en bevindende dat dezelve hem paste, vroeg hoe veel -geld hy daar voor hebben moest. De Winkelier hem daar op antwoordende -zeide; als ik als een werelds mensch of die geen die niet anders als -zyn tydelijke belangens behartigt, te werk ging, zoude ik daar twee -Ducaten voor moeten hebben; maar dewyl ik met een gering winsje te -vreeden ben, zult gy my maar zeven guldens daar voor geven. Is dit het -allernaaste? Vroeg hem Thomas, geen duit minder myn vriend, antwoorde -de Winkelier ik zou ’er zonde van maken dat ik iemand, -<span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116" name= -"pb116">116</a>]</span>overeischen zoude. ’T is wel zeide Thomas, -en daar op ook een paar Kousen op de Winkelier zyn woord genomen -hebbende, betaalde hy het een en andere. Onderwylen dat Thomas wagten -moest tot dat de Hoed opgetoomt was, hadden zy nog eenige zeedige en -stigtelijke gesprekken met malkanderen; daar op Thomas van de Winkelier -afscheit nemende, begaf zig weder na huis.</p> -<p class="par">De Heer N.... bezag het geen hy gekogt had, en de Hoed -en Kousen kwamen hem redelijk wel voor. Wat zegt gy nu zeide hy tegen -Thomas; blyft gy nu nog by u gevoelen, als of hier geen eerlijke lieden -waren? Myn Heer zeide Thomas, ik heb niet gezeid dat ’er in het -geheel geen eerlijke lieden hier zyn; maar wel dat ’er zeer -weinige waren: Onder die weinige heb ik nu deeze man gevonden, dat -waarlijk een goed Christen en een eerlijk man schynt te weezen. Daar op -verhaalde hy hem wat stigtelijke redenvoeringen zy te samen gehad, en -hoe hem de Winkelier had te verstaan gegeven, dat men nooit anders als -by vroome lieden zyn goed diende te kopen, en de redenen waarom. -<span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117" name= -"pb117">117</a>]</span></p> -<p class="par">De Nademiddag wilde de Heer N.... een wandeling met -Thomas door de Stad aan doen, en liet hem die nieuwe Kousen aantrekken -en nieuwe Hoed opzetten.</p> -<p class="par">Toen zy een weinig gewandelt hadden, wierden zy van een -geweldige regenvlaag overvallen; zoo dat zy eer zy ergens gelegentheid -hadden om te schuilen, reeds braaf nat waren geworden. Weder na haar -verblyf te rug gekeert zynde, wilde Thomas zyn Hoed met de neusdoek -afveegen: maar wat was hy verwondert, het geen hy eerst voor een -glanzigheid en fynigheid aangezien had, nu te ondervinden dat het niet -anders was als gom, ’t welk die styvigheid en hardigheid in het -behandelen te weeg gebragt had, en die door de vogtigheid week zynde -geworden, men ’er met een doek af konde vegen. Men kon doen ook -bescheidentlijk zien dat het maar een oude Hoed was; die wat was -opgemaakt en om die reden met de gom betreken. Na zyn Kousen ziende hoe -of die zig al gehouden hadden, bevond hy dat aan een van dezelve die hy -aan zyn regter been had, een gat van agter aan de kuit was gekomen zoo -groot als een Hoender ey; ’t welk <span class="corr" id= -"xd21e911" title="Bron: veroozaaky">veroorzaakt</span> <span class= -"pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118" name="pb118">118</a>]</span>was -dat ’er behendig zoo een stuk ingelapt is geweest.</p> -<p class="par">Daar hebt gy de eerlijkheid al weder van de -Amsterdammers, zeide Thomas; dit bedrog is my nu geschiet van iemand -die voor vroom te boek staat; wat zullen dan de anderen wel niet doen! -Wat zegt gy nu myn Heer; blyft gy nog by u gevoelen? De Heer N.... kost -’er niet veel op antwoorden; dewyl hy het bedrog zag: hy trok -alleenlijk zyn schouderen op en zeide, dat alschoon hy zag, dat -’er onder luiden die de naam van vroom en Christelijk hadden, ook -bedriegers waren; hy daarom niet naliet te gelooven, dat ’er ook -veel eerlijke lieden onder waren: dat ’er onder een mant met -Appelen die ’er alle op het oog wel uitzagen, wel eenige kosten -weezen die van binnen rot en aangestoken waren: maar dat daarom niet -gezegt kost worden, dat de anderen niet goed waren: dat het met de -menschen ook zoo gestelt was, waar van eenige in schyn de vroomheid en -deugt nabootste: en daar door de lieden bedrogen; maar dat het zoo met -alle niet gestelt was; dewyl men overal waare vroome vondt. Thomas daar -en tegen bleef by zyn gevoelen, dat ’er in een Land waar de gewin -en <span class="pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119" name= -"pb119">119</a>]</span>baatzugt zoo groot was, zeer weinige waare -vroome en eerlijke <span class="corr" id="xd21e920" title= -"Bron: liden">lieden</span> kosten gevonden worden.</p> -<p class="par">Terwijl de Heer N.... zig met zyn Familie en Thomas zig -daar ophielden, gebeurde het dat ’er iemand van zyn kennissen na -Suriname zou vertrekken. Hy nam deeze gelegentheid waar om te zien of -hy ook eenige goederen met een brief aan de Heer le Sage zoude kunnen -zenden. Hy sprak daar over met die kennis en met de Schipper van het -Schip, die hy een present beloofde, indien hy het voor hem wilde te -werk stellen. De Schipper maakte daar eenige zwaarigheid in; maar het -aanhouden van de Heer N.... die tegen hem zeide dat het in zyn weg was, -die hy te bezeilen had, nam hy het op zig om het ter uitvoer te -brengen. De Heer N.... gaf hem het plan der legging van het Eiland in -handen, en bezorgde het goed, ’t geen zyn vriend mede zoude -nemen, met volmagt dat zoo zy het Eiland niet kosten aandoen, hy het -goed te Surinamen verkopen zoude, en hem ’er weder andere -goederen of geld voor in de plaats zoude zenden.</p> -<p class="par">De Brief welke hy aan de Heer le Sage mede gaf, behelsde -zyn gelukkige <span class="pagenum">[<a id="pb120" href="#pb120" name= -"pb120">120</a>]</span>aankomst in Holland, en voor al het goede aan -hem en de zyne bewezen, zond hy aan zyn Ed. tot dankbetuiging, het -nevensgaande present, en verzogt, dat hy hem met een Lettertje wilde -vereeren; om eenige kondschap van hem te verkrygen, en besloot met een -wensch van des Hemels Zegen over zyn Ed. Persoon, en de geheele -Volkplanting.</p> -<p class="par">De Heer N.... hier mede bezig zynde, nam Thomas deeze -geleegentheid waar, om een brief aan de Heer le Sage te schryven; -dezelve was van dezen inhoud.</p> -<p class="par">Aan de Heer le Sage; myn waarde weldoender en -Vriend.</p> -<div class="blockquote"> -<p class="par first">“Indien de menschen zig doorgaans schuldig -maken aan ondankbaarheid; met de weldaden die zy van iemand, waar van -zy verwydert zyn, ontfangen hebben, uit haar geheugen te bannen, zoude -ik my zelven indien ik deeze gelegentheid voorby liet gaan, schuldig -maken. Weet dan myn Heer dat u goetheden aan my bewezen, nog niet -vergeten zyn en uwe weldaden zoo lang in myn gedagten zullen blyven als -’er adem in my is. Mogt ik het geluk hebben van uw mondelijk daar -nogmaals voor te bedanken, wat <span class="pagenum">[<a id="pb121" -href="#pb121" name="pb121">121</a>]</span>zou my dit een genoegen -geven! Maar dewyl den Hemel dit niet toelaat en wy van een zyn, zoo kan -ik het niet anders als schriftelyk doen. Neemt dan de wil voor de daad, -en verbeeld u een Persoon die met u zedelessen bezwangert, dezelve hier -heel wel nodig heeft, om zig daar mede te wapenen, tegen zoo veel -aanvallen en verleidingen waar mede zyn gemoed in dit land bestormt -word. Een land zeg ik waar in men zoo weinig waare vroome en eerlijke -lieden vind, dat zoo my uwe waarschouwingen en vermaaningen niet te -hulp kwamen, ik groot gevaar zoude loopen van in myn oude twyfelary te -vallen, alles word hier aan de baatzugt en aan het gewin opgeoffert; -zelfs die geenen die de naam van vroom voeren, ontzien niet zig daar -aan te vergrypen: denkt dan eens hoe het met andere gestelt is, die zig -weinig met zulk een naam bekreunen. Dit doet my geduurig om u Eiland -denken, waar in de menschen sober levende en even ryk zynde, die -baatzugt geen plaats heeft, en waar in de ware trouw en liefde na de -regelen des Geloofs die zy belyden, geoeffent word. <span class= -"pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122" name="pb122">122</a>]</span></p> -<p class="par"><span class="corr" id="xd21e940" title= -"Niet in bron">“</span>Gelukkig Eiland daar men geen twee Heeren -te gelyk dient, te weten God en het Geld; maar daar men met zyn lot te -vreeden, de goederen gebruikt zoo als het behoort, zonder daar zyn hart -aan te hangen en daar men stervende van afscheid, zonder zig zelven -daar over te bedroeven! Gelukkig Eiland daar men van al die slimme -vonden niet weet, om malkanderen te bederven, die men wel op andere -plaatzen gewaar word, en waar door men groot gevaar loopt zyn ziel te -verliezen! Maar ik zoude om het Eiland denkende u wel vergeten, myn -Heer, ik bedanke uw nogmaals voor het goede aan my gedaan en smeeke den -Hemel dat hy het u wil vergelden, dat hy u in uwen hogen ouderdom met -zyn kragt wil ondersteunen, en u hier namaals eens deelgenoot wil maken -van een beter leven als dit is; ’T welk van harten wenscht</p> -<p class="par signed">Uwen Onderdanige en Dankschuldige Dienaar</p> -<p class="par signed">THOMAS.<span class="corr" id="xd21e947" title= -"Niet in bron">”</span></p> -</div> -<p class="par"><span class="pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123" name= -"pb123">123</a>]</span></p> -<p class="par">Deeze Brief geschreeven en verzegelt hebbende, gaf hy -die aan de Heer N.... die haar in de zyne sloot en aan zyn Vriend ter -hand stelde, om aan de Heer le Sage over te geven. Het Schip vertrok en -de Heer N.... kreeg geen tyding voor dat een half jaar verstreken was. -Zyn Vriend zond de Brieven wederom, en schreef ’er by; dat zy op -die hoogte gekomen zynde, waar het Eiland moest leggen, wel een zware -nevel gezien hadden; dat zy ’er zig ook in begeven hadden; maar -dat de Schipper niet durvende zig langer daar in betrouwen, het Schip -had laten wenden en zig daar uit begeven had; dat zy gezond en wel te -Suriname aangekomen waren, en dat hy de goederen verkopen zoude en hem -andere in de plaats zenden.</p> -<p class="par">Dit smerte de Heer N.... geweldig en Thomas was -’er zeer over aangedaan; dewijl zy daar door alle hoop verloren, -van ooit tyding van het Eiland en van de Heer le Sage te vernemen; want -zyn Vriend had ook nog by het geene gezegt is geschreven, dat hy hem -rade geen moeite daar omtrent meer te doen; alzoo ’er niemand -zoude wezen, die het zou willen te werk stellen <span class= -"pagenum">[<a id="pb124" href="#pb124" name="pb124">124</a>]</span>en -een Land zoude zoeken aan te doen; daar het zoo gevaarlijk was om by te -komen. Dit deed hem ’er dan voor altoos van afzien.</p> -<p class="par">In al dien tusschen tyd viel ’er niets -aanmerkelijks voor met Thomas; als dat hy meer diergelyke gevalletjes -van bedrog, zoo als wy ’er reeds twee gemeld hebben, ondervonden -had; ’t welk hem nog meer in zyn gevoele versterkte, dat -’er weinig eerlijke en deugtzame lieden waren. Onder anderen was -hem ’er een ontmoet, ’t geen nog wel verdient aangetekent -te worden.</p> -<p class="par">De Heer N.... had een huis te Amsterdam gehuurd; hy -hield Thomas meer voor gezelschap en voor zyn Vriend, als wel voor zyn -Dienaar by zig; en gaf hem derhalven de vryheid om te gaan waar hy -wilde. Thomas had daar door Verscheide kennissen gekreegen, die hy wel -eens ging bezoeken. Hy eens op een avond aan het huis van dezelve -wezende, en daar wat laat blyvende, begaf zig om half twaalf na -huis.</p> -<p class="par">Onderweg ontmoete hem twee Vrouwlieden, die hem vroegen -of hy met haar lieden meede wilde gaan om zyn vermaak met haar te -nemen. Thomas die geen lust tot diergelijke spelletjes <span class= -"pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125" name="pb125">125</a>]</span>had, -zeide, dat hy daar niet toe genegen was en dat zy hem daarom met vrede -zoude laten gaan; maar in plaats dat haar dit zoude weerhouden, deeden -zy hem aan en hielden hem staande, zeggende dat zy hem niet los zoude -laten of hy zoude met haar mede gaan. Thomas had een goede rotting by -zig en wilde haar daarmede van het lyf weeren; maar in plaats dat zy -daar door zoude zyn verschrikt geworden, begosten zy een leven te -maaken en om hulp te schreeuwen; als of ’er iemand was geweest -die haar eenig leed wilde doen.</p> -<p class="par">De Ratelwagt quam op dit geschreeuw terstont -toeschieten; die de Vrouwlieden daar op die wyze met Thomas bezig -vindende, deeze tegen haar zeide, dat hy haarlieden gewelt wilde doen, -zy vielen hem ten eersten op het lyf, pakte hem aan, en zeiden; dat hy -zig aan haar over moest geven of dat zy anders gewelt zouden gebruiken. -Wat zoude Thomas doen? Zig te verweeren was voor hem niet raatzaam, ook -waren zy gewapent en met haar beiden. Die deed hem de zagtste weg -verkiezen en haar verzoeken dat zy hem zyn weg zouden laten vervolgen; -want dat hy in het geheel niet van zin geweest was <span class= -"pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126" name="pb126">126</a>]</span>die -<span class="corr" id="xd21e970" title= -"Bron: Vroulieden">Vrouwlieden</span> eenig kwaat te doen: maar dat zy -hem in tegendeel aangedaan hadden. Dit mogt niet helpen: zy namen hem -tusschen beide in en sleepte hem tegens zyn wil en dank mede: terwyl de -Vrouwlieden het hazepad kozen.</p> -<p class="par">Thomas was in de grootste vrees des werelts; dewyl hy -niet wist wat een uiteinde dit spel zoude nemen: hy borst daarom in -dier benaauwtheid al gaande in deze droevige klagten uit: ô -gelukkig Eiland! Was ik heden in u; zoo zoude my dit kwaad niet -overkomen en ik zoude bevryd zyn van een overlast daar ik my thans in -bevinde. Gelukkig Eiland! Daar het bederf en de zeden van een ander, de -onschuldige niet in verwert en de goede voor de kwade niet behoeven te -lyden.</p> -<p class="par">De Ratelwagts hem zoo over dit Eiland hoorende roepen, -vroegen hem wat of hy daar mede meende en wat dat voor een Eiland was; -wy zyn hier in Amsterdam zeide zy, wat hebben wy met de Eilanden te -doen? Maar vervolgden zy wyder, wy zien dat gy zoo bevreest zyt; hebt -gy ook geld by u? Om wat reden vraagt gy dat? zeide Thomas. Om als gy -ons van het zelve wat wilt <span class="pagenum">[<a id="pb127" href= -"#pb127" name="pb127">127</a>]</span>geven, wy u los zullen laten. Hoe -veel moet gy wel hebben? vroeg Thomas. Als gy een Ducaat wilt geeven, -zullen wy u laten gaan antwoorde zy. Thomas een klein Goudbeursje, -’t geen hy by zig had, uit den zak halende, nam daar een Ducaat -uit en gaf ze haar. Zy lieten hem daar op heen gaan, terwyl hy haar -hoorde zeggen, dat zoo zy geweten hadden dat hy zoo veel Geld by zig -gehad had, hy daar zoo gemakkelijk niet zoude afgekomen zyn.</p> -<p class="par">Thomas was verblyd dat hy vry was, en daar zoo goetkoop -was afgekomen, en spoede zig zoo haastig als hy konde om t’huis -te zyn. Als hy daar gekomen was, was de Heer N.... nog niet te bed -gegaan en vond dat die met ongelegentheid hem zat te wagten. Hoe blyft -gy zoo lang uit Thomas<span class="corr" id="xd21e981" title= -"Niet in bron">,</span> vroeg hy hem, waar zyt gy zoo lang geweest? of -is u iets ontmoet dat u zoo lang opgehouden heeft? Want ik ben zulks -van u niet gewent.</p> -<p class="par">Al weder een staaltje van de Eerlijkheid en het goed -gedrag dat men hier ontmoet; antwoorde Thomas, en daar op de Heer -<span class="corr" id="xd21e986" title="Bron: N,...">N....</span> -verhalende ’t geen hem ontmoet was; verwonderde die zig zeer. -<span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128" name= -"pb128">128</a>]</span></p> -<p class="par">Gy zyt daar gelukkig afgekomen zeide de Heer N.... gy -zoud ’er door in hegtenis hebben kunnen raken, en dan zoud gy -’er mogelijk zonder klederen te scheuren niet zyn afgekomen; want -wie zou hebben kunnen getuigen of gy onschuldig was of niet? Als het -daar al op aangekomen was zeide Thomas, zou myn goed geweten wel voor -my gepleit hebben, waar door ik my vrymoedig by den Rechter zou hebben -kunnen verantwoorden. Ja maar die vrymoedigheid voldoet by den Rechter -niet; zeide de Heer N.... daar moeten goede bewyzen en getuigen zyn, of -het zoude weinig baten; want de grootste schurk heeft dikwils de -grootste vrypostigheid; daar een eerlijk man al is hy onschuldig, zulks -niet heeft. Dan is zoo een onschuldige wel te beklagen hervatte Thomas, -die in diergelyke omstandigheden is als ik ben geweest. Dit is zoo -zeide de Heer N.... en ik rade u daarom voorzigtiger te weezen en -vroeger t’ huis te komen. ô Gelukkig Eiland! Riep Thomas -uit; daar men des nachts zoo veilig is als by den dag, en daar men in -geen omstandigheden word ingewikkeld, die zoo gevaarlijk in haar -gevolgen zyn. <span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129" name= -"pb129">129</a>]</span>Daar op ging de Heer N.... en Thomas zig ter -rust te begeven.</p> -<p class="par">Hy had die nagt het zeer ongerust: zodanig lag hem dit -geval nog in zyn hoofd te malen. Wat zekerheid kan men hier hebben -zeide hy in zig zelven om gerust te leven, na dien men zelfs bloot -staat van misdaden betigt, en daar om gestraft te worden, daar men -nooyt om gedagt heeft. Ach! Zeide hy; waar staat een mensch niet al -voor bloot en wat heeft hy dog in zyn leven te wagten? Dewyl het goed -en kwaad zodanig <span class="corr" id="xd21e997" title= -"Bron: ondermalkanderen">onder malkanderen</span> vermengt is. Dus -mymerende viel hy eindelyk in slaap dog in plaats van hem te -verkwikken, maakte die hem eer nog ongeruster.</p> -<p class="par">Hy droomde dat hy overstraat gaande, twee vegtende -persoonen <span class="corr" id="xd21e1002" title= -"Bron: ontmoeten">ontmoete</span>, die malkanderen met groote messen te -keer gingen. Hy verbeelde zig ’er in aller haast na toe te -spoeden om dezelve te schyden; maar wanneer hy daar digt by was -gekomen, scheen een van de twee een steek te krygen die doodelyk was: -waar op den anderen het mes latende vallen, de vlugt nam. Hy verbeelde -zig daar op na den gekwetsten toe te schieten, om hem in zyn armen -<span class="pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130" name= -"pb130">130</a>]</span>te ondersteunen, die daar in den geest gaf, -juist als daar eenige lieden die op zyn kermen uit haar huisen kwamen -lopen, hem in die toestand vonden; in de armen van Thomas den geest -gevende<span class="corr" id="xd21e1007" title="Niet in bron">.</span> -Thomas verbeelde zig dat zy hem voor den dader van het feit aanziende, -hem voor een moordenaar uitscholden dat hy zyn onschuld te kennen gaf -en terwyl hy hier mede bezig was, kwamen de dienaren van het geregt aan -en bragte hem in hegtenis.</p> -<p class="par">Hy droomde vervolgens dat hy voor den Regter moest -verschynen, daar hy zyn onschuld aan te kennen gaf; maar dat hy geen -bewyzen by kunnende brengen van zyn onschult, op de getuigenissen die -de luiden van hem gaven, van den zelven veroordeelt wierd om onthoofd -te worden. Hy verbeelde zig na dat hy eerst eenige Jammerklagten -uitgeboezemd had, op een schavot te verschynen; maar hy wierd op het -ogenblik wakker van schrik, als hy zig verbeelde dat de scherpregter -toe zoude slaan. Hy sprong zelfs van schrik overeinde, en kon in langen -tyd zig niet tot bedaren brengen; tot dat den dag aankomende, hy -opstond om zig door het leezen in een goed boek een <span class= -"pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131" name= -"pb131">131</a>]</span>wynig te veranderen; dewyl de Heer N.... nog -geen een van het huisgezin was opgestaan.</p> -<p class="par">Het eerste dat hy by de hand vond, was een bybel dewelke -hy opslaande, de Prediker van salomon in het oog kreeg, en dewyl dit -een boek is t’ welk de ydelheden van den Mensch, zyn handel<a id= -"xd21e1016" name="xd21e1016"></a> en wandel op een levendige wyze -voorsteld; zoo kon hy dit <span class="corr" id="xd21e1018" title= -"Bron: opzig">op zig</span> zelven zeer wel toepassen, wegens het geval -dat hy des nagts gehad had, en de droom die daar op gevolgt was. Het -vyftiende vers van het zevende hoofdstuk gaf voornamelijk een groote -indruk op zyn gemoed, als hy las “Dit al hebbe ik gezien in de -dagen myner ydelheyd: daar is een rechtvaerdige, die in zyne -gerechtigheyt omme komt: daar en tegen is ’er een godloze die in -zyne boosheit (zyne dagen) verlengt.<span class="corr" id="xd21e1021" -title="Niet in bron">”</span> Ach! Riep hy uit; hier leer ik uit -dat zelfs de Deugd niet vry is van vervolgingen en dat de godloosheid -in tegendeel ongestraft blyft.</p> -<p class="par">Onder het lezen was de Heer <span class="corr" id= -"xd21e1026" title="Bron: N:...">N....</span> en zyn huisgezin -opgestaan. Hy ging dezelve goede morgen zeggen: maar deeze vond zyn -weezen zodanig betrokken en onsteld dat hy wel kon merken <span class= -"pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132" name="pb132">132</a>]</span>wat -’er in zyn hart omging<span class="corr" id="xd21e1031" title= -"Niet in bron">.</span> Hoe ziet gy ’er zoo uit Thomas zyde hy; -zyt gy niet wel, of heeft de schrik van de voornagt u nog bevangen? -Daar op verhaalde Thomas hem de ongeruste nagt, die hy gehad had, en -zyne droom, dat hy was opgestaan en de prediker opslaande eenige -spreuken daar in had gevonden, die hem zeer aangedaan hadden. Onder -andere bragt hy het zoo evengemelde vers by, ’t geen hem het -meest getroffen had.</p> -<p class="par">Wat wil dit nu alles zeggen? vroeg hem de Heer N.... -Thomas antwoorde; dat dit zoo zynde, men in het geheel nergens meer -staat op kan maken; dewyl Deugd en ondeugd even gelijk bloot staan voor -goed en kwaad. Wel is u dan de wyze onderrigting van de Heer le Sage -zoo vergeeten? Vroeg hem de Heer <span class="corr" id="xd21e1036" -title="Bron: N...">N....</span> dat men hier op deze weereld op de -uitkomsten der menschelijke verrigtingen niet moest zien; maar dat men -een ander en beter leven te verwagten had, waar Deugd en ondeugd op een -regtmatige wyze zullen beloond en gestraft worden. Salomon, vervolgde -hy wyders, zegt immers zelfs op het einde van zyn Prediker, “van -alles dat gehoord is, is het einde van <span class="pagenum">[<a id= -"pb133" href="#pb133" name="pb133">133</a>]</span>de zaak; Vreest God, -ende houd zyne geboden; want dit (betaamt) alle menschen. Want God zal -ieder werk in het Gerigte brengen, met al dat verborgen is, ’t zy -goed, of ’t zy kwaad,” wat wil hy hier anders mede te -kennen geeven als dit: Stoor u niet aan de verborge wegen die God in -zyn voorzienigheid in dit leven houd: het moet u in tegendeel -aanleiding geeven, om aan een ander als dit is te geloven; want God kan -dog niet anders als een God van order wezen. ’T is derhalven -billijk dat men hem vreest en ontziet, dewyl hy te zyner tyd een -iegelijk; na het gene hy verdient heeft, vergelden zal.</p> -<p class="par">Hier mede Thomas een weinig tevreden gestelt hebbende, -gingen de Heer N.... en hy te samen ontbyten. Maar de liefde die tot -nog toe dit huisgezin met vrede had gelaten, kost eindelijk niet -nalaten het zelve een weinig te verstooren, en hy daar toe bekwame -voorwerpen vindende om zyn rol te speelen, stelde hy het dus te -werk.</p> -<p class="par">De Dogter van de Heer N.... die Agnes genaamt was, had -al voor eenige tyd de ouderdom bereikt, dat de Liefde bekwaam was haar -hart in te nemen; <span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134" -name="pb134">134</a>]</span>zy was al negentien jaren; Maar eer wy iets -verder van haar melden, zullen wy eerst haar gedaante en hoedanigheden -beschryven.</p> -<p class="par">Zy was middelmatig van postuur, blank van vel, een -weinig aan de geele kant, door dien zy onder een warm Climaat geboren -was: had levendige blaauwe oogen, een gelaat dat zeer regelmatig was, -blond hair en was tanger van lighaam, behalven een minnelijke -goedaardigheid en openhartigheid, bezat zy ook een goed oordeel, een -levendigheid van geest; maar het geen wel het voornaamste was, een -liefde tot de Deugd en tot het eerlijke.</p> -<p class="par">Al deze schoone hoedanigheden, gevoegt by een lichaam -’t welk fraai was, waren wel waardig bemind te worden; maar -dewijl ’er geen zyn geweest die de zelve gewaar wierden, was zy -tot nog toe zonder aanzoek gebleven, en het scheen dat de liefde haar -hart zelfs eerst vermeesteren wilde, eer dat hy dat van een ander over -haar beminnelijkheden innam.</p> -<p class="par">Zy had al overlang de goede hoedanigheden, die Thomas -bezat in aanmerking genomen; maar her was tot nog toe niets meer als -een bloote beschouwing <span class="pagenum">[<a id="pb135" href= -"#pb135" name="pb135">135</a>]</span>geweest die haare agting voor hem -ingeboezemt had: thans wilde haar noodlot het anders en veranderde -dezelve in een liefde, die om haare byzonderheid veelen wonderlijk voor -zal komen; maar die nogtans wegens haar oorzaak zeer regtschapen was; -dewyl haar beider harten met liefde tot de Deugd bezield wezende, niet -anders als overeenstemmende gevoelens kost veroorzaken.</p> -<p class="par">Haar Liefde was van een andere natuur als dezelve -gemeenlijk is, die maar op de uiterlijke schoonheid en gestalte der -voorwerpen ziet; de haare was verhevener en betragte meer de schoonheid -en hoedanigheid der Ziel, waar meede haar gelieft voorwerp bezield -was.</p> -<p class="par">De zwartheid van Thomas belette niet, dat hy van -Mejuffrouw Agnes bemind wierd; Maar op wat voor een wyze hem dit bekent -gemaakt? Dit was voor haar een groote zwarigheid en scheen tegen de -eerbaarheid van een Jonge Dogter te stryden: wat weg dan te verkiezen -om tot haar oogmerk te komen? Hier mede zig eenige tyd ophoudende om te -denken, vorderde zy daar weinig mede. De wonde die zy overal met haar -omvoerde, diende genezen te worden! De Liefde eindelijk <span class= -"pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136" name="pb136">136</a>]</span>op -de maagdelijke schaamte ’t winnende, besloot zy hem haar hart te -openbaren en hem haar genegentheid bekent te maken.</p> -<p class="par">Zy nam de gelegentheid waar als hy alleen by haar was. -Zy maakte in den beginne eerst een onverschillig praatje met hem, daar -na op het stuk van liefde met hem vallende, vroeg zy hem hoe dat het -kwam dat hy niet en trouwde. Ik Mejuffrouw! zeide Thomas, wie zou my -dog willen hebben? Het was goed als hier eenige Negerinnen waren, daar -mogt ’er nog een onder wezen die my tot haar man nam; maar geen -blanke zal my daar toe nemen. Hoe weet gy dat zeide Agnes, dewijl gy -het nog nooit iemand gevraagt hebt; maar zoo het u eens voorkwam dat de -een of andere Jonge dogter liefde voor u had, en het u te kennen gaf -zoud gy dezelve dan wel afslaan? Het kost ’er na wezen antwoorde -Thomas: maar ik geloof niet dat my dit ligt gebeuren zal. Wel als ik -dan eens zyde dat ik u beminde, hoe zoud gy u daar in houden vroeg -Agnes. Ik zoude denken dat gy met my spotte, antwoorde Thomas; want ik -ben veel te onwaardig om van u bemind te worden. Daar op Agnes hem met -een <span class="pagenum">[<a id="pb137" href="#pb137" name= -"pb137">137</a>]</span>aangezigt ’t welk rood was van schaamte en -een bevende stem, die haar vreeze te kennen gaf, aanspreekende, deed zy -het op de volgende wyze.</p> -<p class="par">Hoor Thomas zeide zy alhoewel het my weinig voegd een -Manspersoon zelfs aan te spreeken; zoo weet ik dog dat gy al te -bescheiden zyt om ’er u roem op te dragen, of my daarom te -verdenken. Myn Liefde is gegrond op de reden en op deugd, en daarom -schaam ik my niet dezelve te openbaren, aan u die ’er het -voorwerp van zyt. Uwe hoedanigheden zyn my bekent. Dewyl ik daar veel -genoegen in neem, is het dat gy myn hart gewonnen hebt; verwerp dan die -Liefde niet die ik voor dezelve heb; en maak my en u gelukkig met u -daar aan over te geven. Ik geeve u eenige tyd tot bedenking, en verwagt -eerlang een voldoenend antwoort van u; Daar op uit schaamte heenen -gaande zonder na antwoort te wagten, liet zy Thomas in de grootste -verwondering des werelts alleen.</p> -<p class="par">Thomas met aandagt toegeluistert hebbende toen zy hem -haar Liefde had verklaart, was ’er zodanig door verrukt, dat hy -een wyl tyds als van zinnen berooft was; wie zoude ooit gedagt hebben -<span class="pagenum">[<a id="pb138" href="#pb138" name= -"pb138">138</a>]</span>dat my zulks zoude te vooren komen, ik my bemind -van Juffrouw Agnes! Een Maagd zonder weerga, en die al de hoedanigheden -bezit die een braave Juffer passen, daar by een eenige Dogter van -Ouders die ryk zyn; ik kan het bezwaarlijk gelooven. Maar myn ooren -hebben het zelfs gehoort, en myn oogen de ontroering in haar wezen -gezien, die ’er in haar hart omging! maar wat gedaan in zulk een -omstandigheid? Myn hart zou haar wel willen believen; maar de achting -en eerbied die ik voor haar ouders schuldig ben, weerhouden my. Wat dan -gedaan zeg ik nog eens. Het best is my by haar Vader te vervoegen, en -hem de zaak te openbaren; vind hy het goed, dan <span class="corr" id= -"xd21e1072" title="Bron: is het is het">is het</span> meer als al te -wel, en vind hy het kwalyk, dan is het beter dat ik my na zyn zin -schik, als een man te bedroeven daar ik zoo veel aan verpligt ben.</p> -<p class="par">Met deeze gedagten begaf hy zig by de Heer N.... en als -hy gelegentheid gekreegen had om hem alleen te spreeken, sprak hy hem -aldus aan. Myn Heer zeide hy, ik moet u iets bekend maken, daar gy u -ten hoogsten over zult verwonderen; maar ik bid u verleen <span class= -"pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139" name="pb139">139</a>]</span>my -een weinig uw aandagt, want gy zyt zoo naauw in de omstandigheid der -zaak betrokken, dat gy het ten hoogste nodig zult hebben.</p> -<p class="par">Wat is het dan Thomas, vroeg de Heer N.... ik ben -nieuwsgierig het zelve te weeten, gy kunt ten vollen van myn -inschikkelykheid verzekert zyn. Myn Heer zeide hy, u Dogter is op een -Persoon verlieft, die het gantsch niet waardig is, en dit kom ik u -openbaren, op dat zoo het niet na u genoegen mogt weezen, gy het by -tyds beletten kunt. Myn Dogter verlieft op een onwaardig Persoon! Dat -kan ik niet gelooven, zeide de Heer N.... En wie is die Persoon -vervolgde hy wyder, kent gy hem ook? Zoo goed als my zelve, antwoorde -Thomas. Zoo goed als u zelve, hervatte de Heer N....; maar laat my dog -niet langer in verwerring beduid hem my zoo gy wilt.</p> -<p class="par">Myn Heer zeide Thomas, ik ben die onwaardige Persoon, zy -heeft het my zelve te kennen gegeeven en my daar over in de grootste -verwondering gelaten. Niet wetende hoe my ’t best hier in te -gedragen, heb ik gedagt het u bekent te maken; op dat ik daar door my -zelve kwytende van het geen ik aan <span class="pagenum">[<a id="pb140" -href="#pb140" name="pb140">140</a>]</span>u verpligt ben; gy u besluit -daar over zoud kunnen nemen, en my zeggen of het met of tegen u zin is; -want ik wilde liever van al de voordeelen des Werelds afzien als u te -mishagen.</p> -<p class="par">Gy doet als een braaf man behoort te doen, zeide de Heer -N.... maar dewijl dit een zaak is die zeer teder is, zoo wort ’er -wel eenige tyd vereischt om my daar over te beraden.</p> -<p class="par">De Heer N.... verhaalde de zaak aan zyn Vrouw om zig met -dezelve daar over te beraden; deeze vond de zaak zoo zonderling dat zy -niet weiniger daar over verwondert was als haar man<span class="corr" -id="xd21e1089" title="Niet in bron">.</span></p> -<p class="par">Zy namen in den beginne daar geen al te groote genoegen -in. ’T is waar zy waren van de Deugden en goede hoedanigheden van -Thomas wel overtuigt; maar het dagt haarlieden niet wel te voegen, dat -een Neger met een blanke Dogter trouwen zoude: daar by geen middelen -bezittende, hadden zy liever een Persoon voor haar Dogter gehad, die -wat meerder daar mede gezegend was.</p> -<p class="par">Na lang beraadslaagt te hebben wat zy het best in dit -geval zouden doen; besloten zy haar Dogter daar over te <span class= -"pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141" name= -"pb141">141</a>]</span>spreken, om te zien of zy de genegentheid die zy -voor Thomas opgevat had, niet uit haar hooft zouden kunnen praten.</p> -<p class="par">Ondertusschen viel ’er nog iets voor, ’t -welk zeer veel schade aan de Liefde die Mejuffrouw Agnes voor Thomas -opgevat had, zoude kunnen veroorzaakt hebben.</p> -<p class="par">Ziet hier wat van de zaak was.</p> -<p class="par">Daar liet zig een Jong Heer by myn Heer en Mevrouw N.... -aanmelden, met verzoek om dezelve te spreeken; vermits hy een zaak van -belang te zeggen had. Dit wierd hem ten eersten toegestaan, te meer wyl -het een goed Vriend en kennis van de Heer N.... en zyn Familie was. Hy -was een Jongman van goede huize, van tydelijke <a id="xd21e1105" name= -"xd21e1105"></a>middelen rykelijk gezegent; dewyl zyn Ouderen gestorven -zynde, hem als eenigste Erfgenaam van aanzienlijke goederen nagelaten -hadden. Hy was deugtzaam van levensgedrag en fraai van gestalte.</p> -<p class="par">Deeze Jonge Heer dan gehoor by myn Heer en Mevrouw N.... -gekregen hebbende, verzogt de vryheid te mogen hebben, van over haar -Dogter te verkeeren; vermits hy genegentheid <span class= -"pagenum">[<a id="pb142" href="#pb142" name="pb142">142</a>]</span>voor -haar gekreegen had. Zy bedankte hem voor de eer die hy haar aandeed, en -sloegen het geensins af; maar verzogten eenige tyd om zig daar over te -beraden. Hy was hier mede te vreeden en na nog over eenige -onverschillige zaken gesproken te hebben, nam hy van haar afscheid.</p> -<p class="par">Dit geval gaf nog meer aandrang voor Myn Heer en Mevrouw -N.... om haar Dogter aan te spreeken. Zy lieten dezelve by haar komen, -en gaven haar eerst het zoo evengemelde te kennen, zonder van Thomas te -spreeken, en droegen dezelve zoo voordeelig aan haar voor, dat zy wel -merken konde dat haar Ouders zeer met hem waren ingenomen. Dit trof -haar zoo geweldig en ontroerde haar; dat zy in plaats van te -antwoorden, op zyde van haar Stoel neerzeeg, en als een witte doek -verbleekte. Dit deed haar Ouders toeschieten, terwijl Mevrouw N.... -haar een welriekend Watertje onder de neus hield, om van haar flauwte -te doen bykomen. Wat is het myn kind zeiden zy, (toen zy een weinig by -gekomen was) tegen haar, dat gy u op dusdanig een wyze ontroert? -Spreekt vryelijk uit; want wy zoeken u niet in u genegentheit -<span class="pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143" name= -"pb143">143</a>]</span>te dwingen, en indien gy geen zin in de Persoon -hebt die wy u voordragen, zoo hebt gy het maar te zeggen.</p> -<p class="par">Myn Waarde Ouders, zeide Agnes al zugtende, met een -flaauwe stem, weet dat ik niet meer meester van my zelven ben, en dat -ik reets myn hart aan een ander geschonken heb, daar ik meede hoop te -leven en te sterven, als gy het gelieft toe te staan; en zoo niet, heb -ik voorgenomen my nooit in den echten staat te begeeven, met wien het -ook zoude mogen wezen. Wie is dan die geen daar gy u hart aan hebt -geschonken, vroeg Myn Heer en Mevrouw N.... als zig houdende of zy -’er niets van wisten: het is Thomas antwoorde Agnes, die ik om -zyn Deugden bemin. Ik wil een man hebben die liefde voor de waarheid en -Deugd heeft, daar by eenvoudig en opregt, en dit alles heb ik in Thomas -gevonden. Van zoo een man die zulke goede hoedanigheden bezit, kan ik -liefde en trouw verwagten, heel anders als van sommigen, die haar -meeste bequaamheid bestaat in veinzery en arglistigheid, en daar door -de menschen meede weten in te nemen; zoo lang, tot dat zy dezelve in -haar magt hebben: als dan openbaren zy haar bozen <span class= -"pagenum">[<a id="pb144" href="#pb144" name="pb144">144</a>]</span>aart -eerst regt, en die geenen die zig aan haar hebben overgegeven, worden -gewaar op wien zy zig betrouwt hebben.</p> -<p class="par">Agnes! zeide de Heer N.... u verkiezing voor zoo ver gy -op Deugd en eerlykheid ziet, is goed en pryselijk: maar dat dezelve op -een Persoon als Thomas gevallen is, dit komt my wat zonderling voor. -Een Neger van een blanke Juffer bemind! Wie zou dit kunnen geloven? -Thomas is daar by een Persoon die behoeftig is; het geen hy bezit, -heeft hy van my, en ik heb hem van de slaverny vry gemaakt: gy in -tegendeel zyt een Juffrouw van fatzoen en van middelen, of ten minsten -hebt gy dezelve na ons Dood te wagten; zoo dat alles wel ingezien -zynde, een groote ongelijkheid tusschen u beide plaats heeft. Ik zoude -u daarom raden die gedagten uit u hooft te zetten, en dat gy liever een -ander met u min begunstigde, die beter met u staat overeen komt en een -blanke is, gelyk gy.</p> -<p class="par">Wat zyn zwartheid aangaat Vader, zeide Agnes; ik bemin -hem niet om zyn couleur; maar om zyn Deugd, en wat zyn behoeftigheid -betreft; het zelve schrikt my gantsch niet af hem lief <span class= -"pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145" name="pb145">145</a>]</span>te -hebben: Die deugtzaam is, is ryk; hier kunnen geen schatten van het -Oosten tegen ophalen: daar by zyt gy van tydelijke middelen zoo -gezegent, dat gy wel in staat zyt, om ons het nodige te verschaffen; en -wat wil men meer begeeren? ’t Is beter een weinig met genoegen te -bezitten, als veel, met ongenoegen, en daarom mijn waarde Ouders ik -smeke u staat het my toe.</p> -<p class="par">Myn Heer en Mevrouw N.... zagen wel dat ’er geen -verandering van zin in Agnes te krygen was, de goede hoedanigheden die -Thomas bezat, waren haar wel bekent; maar om reden hier boven verhaald, -maakten zy veel zwarigheid, om haar toestemming daar in te geven. -Eindelijk de liefde voor haar Dogter de overhand op de zwarigheden die -zy over haar verkiezing hadden krygende, zeide zy tegen haar. Waarde -Dogter gy zyt het eenigste pand van onze liefde, wy zoeken daarom het -beste tot uwe behoudenis, en al wat u tot een waar genoegen verstrekken -kan. Dewijl wy nu zien dat gy niet te verzetten zyt; zoo willen wy u de -vryheid laten in een keuze waar het geluk of ongeluk van u gansche -leven in vervolg van tyd van afhangt: maar bemind Thomas u wel weder, -of hebt gy ooit eenige <span class="pagenum">[<a id="pb146" href= -"#pb146" name="pb146">146</a>]</span>blijken van liefde in hem tot u -kunnen bespeuren?</p> -<p class="par">Doe verhaalde Mejuffrouw Agnes aan haar Vader en Moeder, -hoe zy zelfs haar liefde aan Thomas geopenbaart, en hem eenige tyd tot -bedenking daar op gegeven had. Wy zullen op staande voet zien wat hy -daar op zal zeggen zeide de Heer N...., en daar op Thomas hebbende doen -roepen, quam dezelve in het vertrek daar Myn Heer en Mevrouw N.... met -haar Dogter waren. Wel Thomas zeide daar op de Heer N.... hebt gy u nu -al eens bedagt over het geen myn Dogter aan u voorgeslagen heeft? -Thomas ontroerde zig over deze vraag, en vroeg wat hy daar mede meende. -Hoor zeide de Heer N.... dewijl het my ten vollen bekend is de liefde -die myn Dogter voor u heeft; zoo is myn begeerte dat gy u daar over ten -eersten verklaart, of gy myn Schoonzoon zoud willen worden, en die -liefde die myn Dogter voor u heeft, met een gelijke liefde zoud willen -beantwoorden. Wat zegt gy hier op spreek......</p> -<p class="par">Myn Heer zeide Thomas daar op tegens de Heer N.... ik -zoude het ondankbaarste schepzel wezen, dat ’er in de gansche -wereld was; indien ik een aanbieding afsloeg die mij de gelukkigste van -alle stervelingen <span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147" -name="pb147">147</a>]</span>kan maken. Na eerst zoo veel goedheden van -u ontfangen te hebben, die ik met duyzend levens niet kan betalen, doet -gy my nog de eer, om my te vragen of ik u Schoonzoon zou willen weezen, -daar duizenden van vry wat meer verdiensten als ik wel na zouden -tragten<span class="corr" id="xd21e1136" title="Bron: ,">.</span> Hier -op zig voor de voeten van Mejuffrouw Agnes werpende, zeide hy Mijn -Waarde Agnes, die u jonge en teder hart aan my opgedragen heeft, en my -daar door de gelukkigste mensch maakt die ’er op de weereld is, -ik neem u aanbieding aan, ontfangt daar op mijn hart en hand, tot pand -voor mijn gegeven woord, en zyt verzekert, dat zoo lang als ’er -adem in my zal zyn, ik u getrouwe man zal wezen.</p> -<p class="par">Mejuffrouw Agnes regte hem doe op, waar op zy -malkanderen omhelsden. Vervolgens verrigte hy het zelve met Myn Heer en -Mevrouw N...., die hem als haar toekomende Schoonzoon begroete. Na -verloop van een korten tijd trouwden zy te samen, en daar wierden niet -als zeer weinige goede vrienden van beide kanten op het trouwmaal -genodigt.</p> -<p class="par">Het geschiede zonder eenige uiterlyke pragt; maar dit -kon dog niet beletten, dat ’er veele waren die ’er weinig -<span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148" name= -"pb148">148</a>]</span>goeds van spraaken. Het quam de Wereld -wonderlijk ’voor dat een man die onder een van de fatzoenlijke -lieden kon gerekent worden, zyn Dogter liet trouwen met een Neger, die -voor dezen zyn slaaf was geweest; maar de Heer N.... redeneerde daar -anders by zig zelven over, die wel wetende dat alle menschen een en -dezelve oorspronk hebbende, de geboorte of de uiterlijke omstandigheden -daar geen verandering in konden brengen; maar dat de goede -hoedanigheden die iemand van natuur bezat, hem eer boven zyn evenmensch -verheffen. Hy bevond ook in vervolg van tyd, dat hy zig over dit -Huwelijk niet behoefde te beklagen, vermits onze Jonge Lieden zoo veel -liefde voor malkanderen betoonden.</p> -<p class="par">Onze Jonge Lieden bleven by Myn Heer en Mevrouw N... -inwoonen; dewelke een Buitenplaats huurden, waar op zy zig te samen met -’er woon begaven; dewijl zy de vryheid beminnende, dezelve beeter -in de ruime Lugt vinden konden. Haar Huwelijk wierd met eenige Kinderen -gezegend.</p> -<p class="trailer xd21e1147">EYNDE.</p> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div class="transcribernote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="par first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen -overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het -kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de -<a class="exlink xd21e41" title="Externe link" href= -"http://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg -Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="exlink xd21e41" -title="Externe link" href= -"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> -<p class="par">Dit eBoek is geproduceerd door het on-line -gedistribueerd correctieteam op <a class="exlink xd21e41" title= -"Externe link" href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> -<p class="par">Scans van dit boek zijn beschikbaar bij de Universiteit -Utrecht (<a class="exlink xd21e41" title="Externe link" href= -"http://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-12207">1</a>) -en bij Google Books (<a id="xd21e57" class="seclink xd21e41" title= -"Externe link" href="https://books.google.nl/books?id=WuZWAAAAcAAJ" -name="xd21e57">1</a>). Een audioboek is beschikbaar via Librivox -(<a class="seclink xd21e41" title="Externe link" href= -"https://librivox.org/geschiedenis-van-een-neger-by-anoniem/">1</a>).</p> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="par first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke -schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn -stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn -verbeterd, waarbij alleen spellingen die in het boek zelf voorkomen -zijn gebruikt. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het -einde van dit boek. Onregelmatige spellingen en spellingsvarianten zijn -niet veranderd.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2015-12-10 Begonnen.</li> -</ul> -<h3 class="main">Externe Referenties</h3> -<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn -dat deze links voor u niet werken.</p> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctiontable" summary= -"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e195">6</a></td> -<td class="width40 bottom">M ar</td> -<td class="width40 bottom">Maar</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e198">6</a></td> -<td class="width40 bottom">be- orderen</td> -<td class="width40 bottom">bevorderen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e223">10</a></td> -<td class="width40 bottom">vrienschap</td> -<td class="width40 bottom">vriendschap</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e228">11</a></td> -<td class="width40 bottom">garen</td> -<td class="width40 bottom">gaarn</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e287">22</a></td> -<td class="width40 bottom">eengzins</td> -<td class="width40 bottom">eenigszins</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e298">23</a></td> -<td class="width40 bottom">doen</td> -<td class="width40 bottom">toen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e307">25</a></td> -<td class="width40 bottom">tegenwerpinge</td> -<td class="width40 bottom">tegenwerpingen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e310">25</a></td> -<td class="width40 bottom">onderigting</td> -<td class="width40 bottom">onderrigting</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e338">31</a></td> -<td class="width40 bottom">hebhen</td> -<td class="width40 bottom">hebben</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e355">34</a></td> -<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> -<td class="width40 bottom">...</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e360">34</a></td> -<td class="width40 bottom">beb</td> -<td class="width40 bottom">heb</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e374">36</a></td> -<td class="width40 bottom">N:....</td> -<td class="width40 bottom">N....</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e397">38</a></td> -<td class="width40 bottom">Is</td> -<td class="width40 bottom">is</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e450">49</a></td> -<td class="width40 bottom">Godvrugtigeid</td> -<td class="width40 bottom">Godvrugtigheid</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e480">54</a></td> -<td class="width40 bottom">wel haast</td> -<td class="width40 bottom">welhaast</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e485">55</a></td> -<td class="width40 bottom">straf heid</td> -<td class="width40 bottom">strafheid</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e493">56</a></td> -<td class="width40 bottom">gong</td> -<td class="width40 bottom">ging</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e496">56</a>, -<a class="pageref" href="#xd21e706">87</a>, <a class="pageref" href= -"#xd21e1007">130</a>, <a class="pageref" href="#xd21e1031">132</a>, -<a class="pageref" href="#xd21e1089">140</a></td> -<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e501">56</a></td> -<td class="width40 bottom">in</td> -<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e533">62</a></td> -<td class="width40 bottom">lichaams onpasselijkheid</td> -<td class="width40 bottom">lichaamsonpasselijkheid</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e543">63</a></td> -<td class="width40 bottom">dewIjl</td> -<td class="width40 bottom">dewijl</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e546">63</a></td> -<td class="width40 bottom">zljt</td> -<td class="width40 bottom">zijt</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e553">64</a></td> -<td class="width40 bottom">vervalleu</td> -<td class="width40 bottom">vervallen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e568">66</a></td> -<td class="width40 bottom">gekokomen</td> -<td class="width40 bottom">gekomen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e606">70</a></td> -<td class="width40 bottom">lich men</td> -<td class="width40 bottom">lichamen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e671">81</a></td> -<td class="width40 bottom">to</td> -<td class="width40 bottom">te</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e680">83</a></td> -<td class="width40 bottom">?</td> -<td class="width40 bottom">;</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e692">85</a></td> -<td class="width40 bottom">dar</td> -<td class="width40 bottom">dat</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e711">87</a></td> -<td class="width40 bottom">be-begon</td> -<td class="width40 bottom">begon</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e743">93</a>, -<a class="pageref" href="#xd21e947">122</a>, <a class="pageref" href= -"#xd21e1021">131</a></td> -<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> -<td class="width40 bottom">”</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e759">96</a>, -<a class="pageref" href="#xd21e1136">147</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e782">99</a></td> -<td class="width40 bottom">Gewisseijk</td> -<td class="width40 bottom">Gewisselijk</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e810">104</a></td> -<td class="width40 bottom">iemannd</td> -<td class="width40 bottom">iemand</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e832">107</a></td> -<td class="width40 bottom">heb-</td> -<td class="width40 bottom">hebt</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e843">109</a></td> -<td class="width40 bottom">zyde</td> -<td class="width40 bottom">zeide</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e846">109</a></td> -<td class="width40 bottom">myn</td> -<td class="width40 bottom">Myn</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e855">110</a></td> -<td class="width40 bottom">zei-hy</td> -<td class="width40 bottom">zeide hy</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e864">111</a></td> -<td class="width40 bottom">aflaten</td> -<td class="width40 bottom">af laten</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e873">112</a></td> -<td class="width40 bottom">betialen</td> -<td class="width40 bottom">betalen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e876">112</a></td> -<td class="width40 bottom">N..,.</td> -<td class="width40 bottom">N....</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e896">115</a></td> -<td class="width40 bottom">drarom</td> -<td class="width40 bottom">daarom</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e911">117</a></td> -<td class="width40 bottom">veroozaaky</td> -<td class="width40 bottom">veroorzaakt</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e920">119</a></td> -<td class="width40 bottom">liden</td> -<td class="width40 bottom">lieden</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e940">122</a></td> -<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> -<td class="width40 bottom">“</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e970">126</a></td> -<td class="width40 bottom">Vroulieden</td> -<td class="width40 bottom">Vrouwlieden</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e981">127</a></td> -<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> -<td class="width40 bottom">,</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e986">127</a></td> -<td class="width40 bottom">N,...</td> -<td class="width40 bottom">N....</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e997">129</a></td> -<td class="width40 bottom">ondermalkanderen</td> -<td class="width40 bottom">onder malkanderen</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1002">129</a></td> -<td class="width40 bottom">ontmoeten</td> -<td class="width40 bottom">ontmoete</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1016">131</a></td> -<td class="width40 bottom">-</td> -<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1018">131</a></td> -<td class="width40 bottom">opzig</td> -<td class="width40 bottom">op zig</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1026">131</a></td> -<td class="width40 bottom">N:...</td> -<td class="width40 bottom">N....</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1036">132</a></td> -<td class="width40 bottom">N...</td> -<td class="width40 bottom">N....</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1072">138</a></td> -<td class="width40 bottom">is het is het</td> -<td class="width40 bottom">is het</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1105">141</a></td> -<td class="width40 bottom">ke</td> -<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Geschiedenis van een Neger, by Anonymous - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GESCHIEDENIS VAN EEN NEGER *** - -***** This file should be named 50675-h.htm or 50675-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/5/0/6/7/50675/ - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This book was produced from scanned images of -public domain material from the Google Books project.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> diff --git a/old/50675-h/images/book.png b/old/50675-h/images/book.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 963d165..0000000 --- a/old/50675-h/images/book.png +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h/images/card.png b/old/50675-h/images/card.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 1ffbe1a..0000000 --- a/old/50675-h/images/card.png +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h/images/external.png b/old/50675-h/images/external.png Binary files differdeleted file mode 100644 index ba4f205..0000000 --- a/old/50675-h/images/external.png +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h/images/new-cover-tn.jpg b/old/50675-h/images/new-cover-tn.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index bcb7f43..0000000 --- a/old/50675-h/images/new-cover-tn.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h/images/new-cover.jpg b/old/50675-h/images/new-cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 4bd904c..0000000 --- a/old/50675-h/images/new-cover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/50675-h/images/titlepage.png b/old/50675-h/images/titlepage.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 4410ee2..0000000 --- a/old/50675-h/images/titlepage.png +++ /dev/null |
