diff options
Diffstat (limited to '47327-h/48327-h.htm')
| -rw-r--r-- | 47327-h/48327-h.htm | 4085 |
1 files changed, 4085 insertions, 0 deletions
diff --git a/47327-h/48327-h.htm b/47327-h/48327-h.htm new file mode 100644 index 0000000..e17c594 --- /dev/null +++ b/47327-h/48327-h.htm @@ -0,0 +1,4085 @@ + +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" +"http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="nl" xml:lang="nl"> +<head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> + <title>The Project Gutenberg eBook of Thomas More, + by Henriëtte Roland Holst van der Schalk.</title> + <link rel="coverpage" href="images/cover.jpg" /> + + <style type="text/css"> + +h1,h2 {text-align: center; clear: both;} +h1 {margin: 3em 0 0 0;} +h2 {margin: 4em 0 1em 0;} + +p {margin: 0.5em 0 0 0.5em; text-align: justify; text-indent: 1.5em;} + +.pagenum {position: absolute; right: 6%; font-size: small; + font-style: normal; font-weight: normal; letter-spacing: normal; + color: #ccc; text-align: right;} /* page numbers shown */ + +/* titles */ +.cent {text-align: center; text-indent: 0; clear: both;} +.t2 {font-size: 1.6em;} +.t3 {font-size: 1.25em;} +.t4 {font-size: 0.9em;} +p.st_loc {margin: 0.5em 0 0 1.5em; text-align: justify; font-size: 0.9em; text-indent: 0;} +p.st_set {margin: 0.5em auto 0em auto; text-align: center; font-size: 0.9em; text-indent: 0;} + +/* spacing */ +.sep0 {margin-top: 0em;} +.sep1 {margin-top: 1.2em;} +.sep2 {margin-top: 2em;} +.sep4 {margin-top: 4em;} + +/* styling */ +ins {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted silver;} +.hang {margin-left: 1.5em; text-indent: -1.5em;} +.noind {text-indent: 0;} +.sansrf {font-family: sans-serif;} + +/* images */ +.figcenter {margin: 2em auto 2em auto; text-align: center; text-indent: 0;} + +/* lists */ +.lsoff {list-style-type: none; margin-left: 3em; text-indent: -1.5em; + font-size: 0.9em; margin-bottom: 0;} +li {margin-top: 0.1em; margin-bottom: 0; line-height: 1.2em;} + +/* box */ +.boxnt {margin: 6em auto 2em auto; max-width: 32em; + background-color: #f6f6f6; padding: 1em; border: solid 1px #ccc; + font-size: 0.9em;} +div.boxnt p {text-align: left;} + +/* lines */ +hr.full {margin: 2em auto 2em auto; height: 4px; + border-width: 4px 0 0 0; border-color: #999; + clear: both;} + +/* Poetry */ +div.poetry {margin:2em auto; clear:both; padding-left: 2em;} +div.poetry p {margin:0 auto 0 4em; text-indent:-4em; text-align:left; + clear:both;} +div.poetry p.first {margin: 0.5em 0 0 4em; text-indent: -5.5em; clear: right;} +div.poetry p.first_st {margin: 0.5em 0 0 0em; text-indent: -1.5em; clear: right;} +em {margin-left: 0; padding-right: 0.6em; + font-style: normal;} +div.poetry p.noind {margin: 0; text-indent: 0;} +div.poetry p.st_dir {margin: 0.5em 0 0.5em 0; font-size: 0.9em; + text-indent: 0; text-align: justify; max-width: 32em;} +div.poetry p.sep2 {margin-top: 0.6em;} +div.poetry em.dir {font-style: normal; font-size: 0.9em; padding-right: 0.6em;} +em.i1 {padding-right: 1em;} +em.i2 {padding-right: 2em;} +em.i3 {padding-right: 3em;} +em.i4 {padding-right: 4em;} +em.i5 {padding-right: 5em;} +em.i6 {padding-right: 6em;} +em.i7 {padding-right: 7em;} +em.i8 {padding-right: 8em;} +em.i9 {padding-right: 9em;} +em.i10 {padding-right: 10em;} +em.i11 {padding-right: 11em;} +em.i12 {padding-right: 12em;} +em.i13 {padding-right: 13em;} +em.i14 {padding-right: 14em;} + +@media screen { + body {width: 80%; max-width: 32em; margin: 0 auto 0 auto;} + div.poetry {width: 32em;} + } + +@media handheld { + .pagenum {display: none;} + .npage {page-break-before: always;} + div.poetry {width: 90%;} + } + +/* links */ +a:link {color:#99c; text-decoration: none;} +a:visited {color:#99c; text-decoration: none;} +a:hover {color:#000; text-decoration: underline;} + + </style> +</head> +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's Thomas More, by Henriette Roland Holst van der Schalk + +This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most +other parts of the world at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of +the Project Gutenberg License included with this eBook or online at +www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have +to check the laws of the country where you are located before using this ebook. + + + +Title: Thomas More + Een treurspel in verzen + +Author: Henriette Roland Holst van der Schalk + +Release Date: November 11, 2014 [EBook #47327] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THOMAS MORE *** + + + + +Produced by Kanta Dihal, srjfoo, Hans Pieterse and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + + +<hr class="full" /> + +<p class="noind sansrf"><a href="#noot">Opmerkingen van de bewerker</a></p> + +<p class="sep4 cent t2">THOMAS MORE</p> + +<div class="npage"> + +<h1>THOMAS MORE</h1> + +<p class="cent t2">EEN TREURSPEL IN VERZEN DOOR<br /> +HENRIETTE ROLAND HOLST<br /> +VAN DER SCHALK</p> + +<p class="cent t2">TWEEDE DRUK</p> + +<p class="cent t3">W. L. & J. BRUSSE’S UITGEVERS-MAATSCHAPPIJ<br /> +ROTTERDAM MCMXVI</p> + +<div class="figcenter" style="width: 200px;"> +<img src="images/im-01.jpg" width="200" height="201" title="Logo" alt="Logo" /> +</div> + +</div> + +<div class="npage"> + +<p class="sep4 cent t2">AAN KARL KAUTSKY</p> + +<p class="cent">DIE MIJ DEN EERSTEN MODERNEN COMMUNIST<br /> +LEERDE BEGRIJPEN EN LIEFHEBBEN</p> + +</div> + +<div class="npage"> + +<p class="sep4 cent t3">PERSONEN</p> + +<ul class="lsoff"> +<li>Sir Thomas More.</li> +<li>Zijn vrouw Else.</li> +<li>Zijn dochters Margreet en Dance.</li> +<li>Zijn pleegdochter Mercy.</li> +<li>William Roper, Margreets echtgenoot.</li> +<li>Simon Grynĉus, een jong fransch geleerde.</li> +<li>De hertog van Norfolk.</li> +<li>Bisschop Cranmer.</li> +<li>Southwell, procureur-generaal.</li> +<li>Palmer, zijn bediende.</li> +<li>Rich, een gehuurd getuige.</li> +<li>Sir William Kingston, konstabel van den Tower.</li> +<li>Dienaar bij More.</li> +<li>Gevangenen-bewaker in den Tower.</li> +</ul> + +<p class="noind">Het eerste en tweede bedrijf spelen in More’s woning, het derde +in den Tower, het vierde op de Theemskade bij Londenbrug.</p> + +</div> + +<div class="pagenum" id="Page_1">1</div> + +<h2>EERSTE BEDRIJF</h2> + +<p class="st_set">Het terras van More’s paviljoen te Chelsea.</p> + +<p class="st_set">More, Grynĉus, Margreet, Dance, Mercy, later William en vrouw Else.</p> + +<div class="poetry"> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Heer Thomas, nauw terug van overzee</p> +<p>drijft mij een drang dit liefgeworden huis</p> +<p>dat ik zoo vaak droombetrad, na een dag</p> +<p>van lang verlangen, weder te betreden</p> +<p>wakend, en mij in werk’lijkheid te laven</p> +<p>aan uw oneind’ge heuschheid, aan dit leven</p> +<p>van scherts-doorweven ernst, geluk’ge arbeid</p> +<p>waar droombegooch’ling mij hongrig naar liet.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Gij zijt mij welkom als weleer, Grynĉus,</p> +<p>en gelijk mij ben ’k zeker al de mijnen.</p> +<p>Vindt g’ ons in andren staat weer naar de wereld</p> +<p>dan g’ ons verliet,—pronk en praal zijn gevloden,</p> +<p>maar blijheid zingt naar d’ ouden trant door ’t huis.</p> +<p><em class="dir">(tot Margreet)</em> Niet waar, mijn lust?</p> + +<p class="first"><em class="i9">MARGREET</em> Het is een heerlijk leven</p> +<p>dat wij nu leiden: ik voor mij begeer</p> +<p>geen ander, ook het oude niet terug.</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Margreet, hoezeer gelijk hebt ge!—Ge weet</p> +<p>ik ging, om in Italië mij te laven</p> +<p>aan de eedle bron, die daar rijk’lijk welt:</p> +<p>de kennis der latijnsche en grieksche spraken,</p> +<p>waaruit het schoon en diepzinnig gelaat</p> +<p>ons tegenlacht van de wijsheid der ouden.</p> +<p>Aan menig hof wijlde ik waar een grootmoedig vorst</p> +<p>wedijv’rend met de vorsten zijn geburen</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_2">2</span> +een schaar van uitgelezen geesten hield</p> +<p>verzaâmd; hun roem verhoogde zijnen luister</p> +<p>meer dan het stoutst wapenfeit. O hoe klein</p> +<p>maakte mij hun diepwort’lende geleerdheid:</p> +<p>ik kroop weg onder haar machtigen boom!</p> +<p>Ja en ook vrouwen vond ik, stralender</p> +<p>van vernuft dan de kostbare gesteenten</p> +<p>die heerlijk flonkerde’ om hun zwanenhals.</p> +<p>Veel leerde ik van hen, veel heb ik genoten:</p> +<p>parelend schenkt daarginds, uit gulle tuiten</p> +<p>het leven gulpen van genot.... ik wijlde</p> +<p>gaarn’ in ’t gezegend land!</p> +<p>Maar nergens vond ik, gelijk onder u,</p> +<p>den stroom vernuft beglansd door ’t milde schijnsel</p> +<p>van teederheid van hart, en nergens vond</p> +<p>ik den boom weten als bij u geworteld</p> +<p>in diepen levensernst. En vraagt ge mij</p> +<p>wat m’ ontbrak in het schitterend Italië:</p> +<p>ik vond geen mensch, bij wien ’k gansch mensch kon wezen;</p> +<p>een man gelijk uw vader vond ik niet.</p> + +<p class="first"><em>DANCE</em> Die is ook niet te vinde’ op ’t wereldrond.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> <em class="dir">(Schertsend tot zijn dochters)</em></p> +<p>Ei hoor, wat hoofsche wendingen zijn tong</p> +<p>in ’t zuidland leerde, om een oud man te loven.</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Heer Thomas, niet uitheemsche hoofsche zede,</p> +<p>mijn hart leerde aan mijn tong uw lof. Vergun</p> +<p>nu allereerst dat ik u overbreng</p> +<p>minnigen groet van veel vereerde mannen</p> +<p>uit de landen die ik bezocht.</p> +<p>Niet vele hunner hoorden ooit uw stem</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_3">3</span> +als ik haar hoor, en zage’ uw aangezicht</p> +<p>als ik het zie zich tot hen overbuigen,</p> +<p>maar alle kennen u en hebbe’ u lief.</p> +<p>Een broeder rekenen de oud’ren u,</p> +<p>de jongeren een wijzer vriend;</p> +<p>en om met die u ’t waardst is te beginnen:</p> +<p>Erasmus zendt u teed’ren broedergroet.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Hoe vaart mijn lieve vriend?</p> + +<p class="first"><em class="i9">GRYNĈUS</em> Gelijk hij plag;</p> +<p>wel hebben ziekte en ouderdom hem bij</p> +<p>de hand gevat, en onbarmhartig sleuren</p> +<p>zij hem tusschen zich in omlaag naar ’t graf:</p> +<p>zijn uitgebloeide lijf ontkomt hun niet.</p> +<p>Maar over den geest hebben zij geen macht!</p> +<p>die stuurt de felle straal van wetenschap</p> +<p>en ’t kleurig vonkensproeisel van vernuft</p> +<p>uit als weleer, lustig en onverzwakt.</p> +<p>O een feest is het te zien hoe zijn spot</p> +<p>slingert den brand in die damme’, opgehoopt</p> +<p>door d’ eeuwen: domheid, onverstand, vooroordeel,</p> +<p>bijgeloof, en ze opgaan doet in asch.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Jammer maar dat uit die asch tot nieuw leven</p> +<p>de domheid weer herrijst....</p> +<p>Ja bleef alles wat Erasmus versloeg</p> +<p>met geestespijle’, ook dood, ja dan... Ge vondt hem</p> +<p>in Freiburg? Hij mijdt Bazel nog?</p> + +<p class="first"><em class="i9">GRYNĈUS</em>Helaas....</p> +<p>o vergun dat ik gelijk vroeger spreke</p> +<p>tot u vrij-uit, heer Thomas.... ik kan niet</p> +<p>’t verschelen tusschen ons wegdekken met</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_4">4</span> +glad mozaïek van levenlooze woorden....</p> +<p>Ge weet hoe ik hem hooghield, hoe vereerde....</p> +<p>ons geslacht vond, opgroeiend, voor zich uit</p> +<p>het spoor van zijne glanzende gevechten</p> +<p>tegen ’t bederf der kerk, en volgde het.</p> +<p>En waar ’t ophield, gingen wij verder, met</p> +<p>Luther, met Melanchton, met Zwingli, verder</p> +<p>tot de klare onherroepelijke daad.</p> +<p>Zij is zijn werk, zijn werk is de hervorming;</p> +<p>hij leerde ons niets schuwen, niets ontzien.</p> +<p>O zeg niet neen; gij kunt het niet bestrijden:</p> +<p>wij ketters zijn de zonen van zijn geest.</p> +<p>Waarom verloochent hij ons dan? Waarom</p> +<p>vlood hij uit Bazel; verbrak, een oud man,</p> +<p>en ziek’lijk, langgewende levensplooi;</p> +<p>verliet verknochte vrienden, de stad waar</p> +<p>een elk vol liefde en eerbied aan hem hing,</p> +<p>elk kind hem groette met vertrouwelijk ontzag?</p> +<p>Ziet: gij hebt u tege’over ons gesteld</p> +<p>en stut de oude kerk met uw vermaardheid;</p> +<p>het doet ons leed, ’t verdriet ons: ’t grieft ons niet.</p> +<p>Maar grievend is zijn dubbelzinnigheid,</p> +<p>zijn angstig poge’ een evenwicht te vinden</p> +<p>tusschen twee machten die elkaar bespringen</p> +<p>als vuur en water.... Reeds gaat tusschen ons</p> +<p>als een gangbare munt dit bitter oordeel:</p> +<p>Erasmus denkt gelijk met de hervormden</p> +<p>maar durft niet doen gelijk hij denkt.... Vergeef</p> +<p>zoo ik u krenkte.... ’k had dit best verzwegen...</p> +<p>gij kent mijn heete gallisch bloed....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_5">5</span> +<em class="i9">MORE</em> Niet krenkte,</p> +<p>bedroefde wel. Het smart mij diep, mijn zoon,</p> +<p>u weer te vinden nog verstrikt in ’t net</p> +<p>van ketterij.... Maar eigen wil vermag</p> +<p>niet meer ons te brenge’ aan den voet der waarheid</p> +<p>dan de magneet het schip stuurt door zijn kracht.</p> +<p>God zette u vrij. Ik wil door ’t welkom zoet</p> +<p>van samenzijn te lang ontbeerd, niet mengen</p> +<p>de gal, die twistgesprek altoos ontdruipt.</p> +<p>Maar van Erasmus moet ik een woord spreken,</p> +<p>dat ge uw onrecht ziet. Niet vrees houdt hem</p> +<p>van de hervormden ver, maar zijn geweten.</p> +<p>Hij wil één kerk, vernieuwd aan hoofd en leden,</p> +<p>geen breuk, geen scheuring in de christenheid.</p> +<p>Hij heeft geleefd om haar dreige’ af te wenden;</p> +<p>gestreden, om de kerk te zuiv’ren. Dat</p> +<p>hij faalde is niet zijn schuld, maar schuld zou ’t wezen</p> +<p>zoo hij zijn welgewogen wil verliet</p> +<p>en zich meesleepen liet om te verzamen</p> +<p>met hen wier doen hij niet goedkeuren kan.</p> +<p>Hem rest niet anders in zijn oude dagen</p> +<p>dan partij te maken voor zich alleen.</p> +<p>Denk welk een moed het vergt om dit te doen,</p> +<p>tot mikpunt, dag aan dag, te dienen voor de</p> +<p>pijlen, gedoopt in ’t gif van hoon en laster</p> +<p>die spijtigheid afschiet op u! Veel lichter</p> +<p>ware ’t, te neigen naar één zij, te geven</p> +<p>gewonnen zich, aan wie zoo zoetjes vleien</p> +<p>„kom bij ons”, te schuilen in de bescherming</p> +<p>van bondgenootschap—maar het mag niet zijn.</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_6">6</span> +Zoo leeft hij dan vereenzaamd, fel bestookt</p> +<p>van beide zijden, vogelvrij, maar ook</p> +<p>vrij van inwendig wrijten, ’t deel van wien</p> +<p>samengaat met zoodaan’gen, wier weg hij</p> +<p>niet gansch kan loven.—Ziet hem nu uw denken</p> +<p>in milder licht?</p> + +<p class="first"><em class="i3">GRYNĈUS</em> In mij strijden ’t oude met</p> +<p>het nieuw gezicht en maken mij verward.</p> +<p>Maar ook uw rede knoopt vast om mijn denken</p> +<p>een band dien ik zelf niet losmaken kan.</p> +<p>Gij looft Erasmus, dat hij tusschen beide</p> +<p>partijen staan blijft.... en gij koost partij....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Wij zijn gevormd uit and’re stof.... en leven</p> +<p>drong ons op andre banen. Niet aan elk</p> +<p>stelt het de groote vraag op d’ eigen wijze,</p> +<p>niet voor elk blinkt in zijner lijnen wirwar</p> +<p>dezelfde als die der plicht. Had Erasmus</p> +<p>gestaan voor mijne keus, ik meen hij had ge-</p> +<p>kozen als ik.... maar dit zijn ijdle woorden....</p> +<p>Wist hij toen ge hem ’t laatst bezocht, dat ik</p> +<p>des konings dienst verlaten had? Sprak hij</p> +<p>met u daarover?</p> + +<p class="first"><em class="i3">GRYNĈUS</em> Toen ik hem verliet</p> +<p>had nog de tijding Freiburg niet bereikt;</p> +<p>wel het gerucht dat ge in de zaak van ’s konings</p> +<p>huw’lijk den vorst weerstreefdet. Toen Erasmus</p> +<p>dat vernam, pelde zijn scherpzinnigheid</p> +<p>dra het gevolg uit den bolster der oorzaak:</p> +<p>hij voorzag uw besluit.</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> En keurde ’t goed?</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_7">7</span> +<em>GRYNĈUS</em> Hij sprak er van, behoedzaam,</p> +<p>afwegende het voor en tegen, zóó</p> +<p>dat ik nauw merken kon, naar welke zij de</p> +<p>schaal van zijn oordeel overwoog. Hij loofde uw</p> +<p>onbuigzaam wezen met zinrijke en</p> +<p>hartgrond’ge woorden, makend mij den prijzer</p> +<p>haast even lief als den gepreez’ne. Maar</p> +<p>dan weer sprak hij van de noodzaak’lijkheid</p> +<p>voor wie in ’s levens raderwerk wil wezen</p> +<p>een wiel, om het beweeg van zijnen wil</p> +<p>zóó te reeg’len dat geen geduchter rad’ren</p> +<p>hem brijz’len, botsend tegen hem. Hij roemde</p> +<p>uw taak: de plecht der koninklijke macht</p> +<p>richten naar wat’ren van vrede; de scherpe</p> +<p>haken der heerschzucht met de wol omwinden</p> +<p>van matiging.... en zoo, veel kwaad voorkomen</p> +<p>dat anders vast geschiedde. „Laat,” sprak hij,</p> +<p>„More in de zaak van ’s konings huw’lijk niet</p> +<p>te vast zich klampen aan zijn meening.... Moge</p> +<p>zij juist zijn, hij moet tot het uiterste</p> +<p>niet gaan; hij is verplicht te denken aan de</p> +<p>gevolgen van zijn daad: valt hij, zoo worden</p> +<p>wij humanisten alle ontkrachtigd, onze</p> +<p>invloed krijgt in alle landen een knak.</p> +<p>Men moet ook wete’ iets toe te geven: laat hij</p> +<p>ditmaal doen ’s konings wil.... een andermaal</p> +<p>kan hij met te meer klem de teugels korten</p> +<p>en vindt volgzamen zin.”....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Onnoozel kind....</p> +<p>En dat zegt mijn scherpzinnige Erasmus!</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_8">8</span> +Hij weet niet dat wie achter koningsluimen</p> +<p>aandraaft, te land komt in den diepen kuil</p> +<p>der machteloosheid, en daar liggen blijft:</p> +<p>’k herken in den raad zijn plooibaar gemoed</p> +<p>dat tot het laatst beproeft vreê te bewaren,</p> +<p>te verzoenen wat onverzoenlijk is.</p> +<p>Hij meester in den woordenstrijd, schuwt strijd</p> +<p>die uitgaat boven het gewar van woorden</p> +<p>tot naakte klippen van de daad.—Mijn vriend,</p> +<p>ge draagt zijn meening met veel warmte voor:</p> +<p>ge deelt haar wel?</p> + +<p class="first"><em class="i4">GRYNĈUS</em> ’t Past mij niet, uit te spreken</p> +<p>wat ik zou voelen als een oordeel over</p> +<p>een, dien ik boven alle menschen eer.</p> +<p>Maar ik erken, dit weegt voor mij wel zwaar:</p> +<p>—heeft zeker ook u zwaar gewogen, Morus—</p> +<p>wij humanisten reek’nen ’t onze taak</p> +<p>om het heil dat nu opborrelt uit klare</p> +<p>en lang-gestremde wellen, te doen stroomen</p> +<p>over de wijde levensvelden, zoo</p> +<p>die voorbereidend eens een oogst te dragen</p> +<p>van menschlijk-milde, broederlijke zeden</p> +<p>nietwaar? Maar wij kunnen die welle’ alleen</p> +<p>heenleiden waar ze ’t menschezijn bevruchten,</p> +<p>door de rotssteen der vorstelijke macht.</p> +<p>Door dat graniet moeten wij een weg banen</p> +<p>onzen droom naar het land der daad. Daarom</p> +<p>is het veel waard, meen ik, eens konings vriend</p> +<p>en zijn raadsman te wezen; het te blijven</p> +<p>ook offers waard.... het moeten gronden zijn</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_9">9</span> +<ins id="cor_8" title="steigend">stijgend</ins> uit de diepten van het geweten</p> +<p>die ons loslaten doen, als onze harten</p> +<p>eenmaal vastgrepe’ eens konings hart....</p> + +<p class="first"><em class="i13">MORE</em> Geef mij</p> +<p>uw hand, Grynĉus: ’k denk als gij. Uit diepten</p> +<p>van het geweten kwam de stem die ik</p> +<p>volgde, toen ik mij van den koning wendde.</p> +<p>Hij zette zijn voet op donkere paden;</p> +<p>ik kon hem niet weerhouden: hem verzellen</p> +<p>wilde ik niet.—</p> +<p>En zoo vindt g’ons terug, aan wereldsch goed</p> +<p>verarmd, van menigeen verlaten die</p> +<p>onzen voorspoed omzwerfde als de vlinder</p> +<p>kleurige kelk tot hem de bui verjaagt;</p> +<p>en vindt ons vergenoegd en vredig levend</p> +<p>voor elkaar, de zoetste gaven des levens</p> +<p>genietend met een onbekommerd hart.</p> +<p>Zoo dienaren ontbreken, onze handen</p> +<p>bezorgen fluks het werk en geen lakeien</p> +<p>reppe’ als onze voeten zich vóór ’t bevel.</p> +<p>Kauwend roemen wij ’t zwarte brood, dat maakt</p> +<p>de tanden blink-wit en geurig den adem—</p> +<p>nietwaar kinderen? Ik voor mij betreur</p> +<p>niets van het oude zorgbezwaarde leven,</p> +<p>en de lang ontbeerde lucht der vrijheid</p> +<p>adem ik in verrukt.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Wij voele’ ons één in liefde en alle dingen</p> +<p>zijn tusschen ons gemeen: ik bid tot God</p> +<p>niet anders, dan dat hij het late blijven</p> +<p>gelijk het is.</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_10">10</span> +<em>MERCY</em> Neen, niet betreur ik weelde</p> +<p>of pronk, maar dat men menig arme nu</p> +<p>wegsturen moet, die gewend was te vinden</p> +<p>zijn nooddruft hier....</p> + +<p class="first"><em class="i6">DANCE</em> En menig trouw dienaar</p> +<p>wiens goed’ge kop sinds onze prille jaren</p> +<p>ons toelachte op de trappen van het huis,</p> +<p>verdwenen is.... de arme nar!</p> + +<p class="first"><em class="i10">MORE</em> Hij vond</p> +<p>een goeden meester, kind.</p> + +<p class="first"><em>DIENAAR</em> <em class="dir">(treedt binnen)</em><em class="i1"> </em> Heer Thomas, de</p> +<p>bisschoppen van Winchester, Bath en Kent</p> +<p>verzoeke’ een onderhoud. Zij hebben, zeggen</p> +<p>ze, u hun bezoek gemeld.</p> + +<p class="first"><em class="i9">MORE</em> Zeg dat ik kom.</p> +<p><em class="dir">(tot de vrouwen)</em> Houdt vast den lieven gast, dat ’k hem weervinde;</p> +<p><em class="dir">(tot Grynĉus)</em> ik moet nog veel vernemen. <em class="dir">(Af.)</em></p> + +<p class="first"><em>MERCY</em> <em class="dir">(verschrikt)</em> <em class="i4"> </em> Wat beteekent</p> +<p>dit hoog bezoek?</p> + +<p class="first"><em class="i5">DANCE</em> Bisschoppe’ en groote heeren</p> +<p>sleten den drempel van ons huis niet af</p> +<p>in ’t laatste jaar.... hunne voetstappen wekken</p> +<p>in onze harten vrees....</p> + +<p class="first"><em class="i5">GRYNĈUS</em> Wat scheelt u Dance?</p> +<p>Vrees waarvoor? Wat verschrikt u? een oud vriend</p> +<p>moet alles weten....</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Ge zult alles hooren,</p> +<p>Simon, maar zeg mij eerst: hoe dunkt u vader?</p> +<p>Vindt ge hem anders, dan hij placht te zijn?</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Hij is nog milder, maar iets minder blij.</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_11">11</span> +’t Is of zijn oude speelschheid breekt door waas</p> +<p>van weemoed heen, als zon door fijne nevel....</p> +<p>’k zag om zijn mondhoeken een trek gegroefd</p> +<p>die daar niet was, toen ’k hem, nu voor twee jaren</p> +<p>verliet in de beslom’ring van het ambt....</p> +<p>Maar zijn voorhoofd is even klaar.... nooit zag ik</p> +<p>zulk een milden glans over een gelaat</p> +<p>als heldert soms over uws vaders aan-</p> +<p>gezicht, Margreet.... ’t zweemt naar de gulden klaarte</p> +<p>die d’oude heilgen in Italie dragen</p> +<p>op ’t blank gemaald gelaat.... maar toch weer anders:</p> +<p>niet hemelsch, van boven-af neergezegen;</p> +<p>—neen aardsch, van binnen-uit....</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> <em class="dir">(nadenkend)</em> <em class="i3"> </em> Het is het hart</p> +<p>dat uit zijn wezen straalt, Grynĉus; ’t wijd-</p> +<p>open meegevoel voor het lot der menschen</p> +<p>geeft hem die milde glans. Maar wat mij maakt</p> +<p>bezorgd, ’t zijn d’ enk’le nieuwe groeven niet</p> +<p>door kommers hand onbarmhartig gesneden</p> +<p>langs ’t liefst gelaat.... Er is iets anders, er</p> +<p>is een verand’ring, zoo fijn, in zijn wezen,</p> +<p>dat woorden haar niet vatten kunnen, toch</p> +<p>zoo klaar, dat ik niet twijfel.... In de dagen</p> +<p>dat hij het kanseliersschap neerlei, kwam</p> +<p>ze over hem.... eerst een gespannen droefheid</p> +<p>die zijn trekken verhardde.... en toen.... dit.</p> +<p>Het groeide door zijn ernst.... meest door zijn glimlach,</p> +<p>zooals door ’t klare goud van najaarsdagen</p> +<p>langzaam de ijlheid van den winter groeit.</p> +<p>Och, d’ oude schalksche glimlach, als bedauwd</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_12">12</span> +van levenslust, speelt om zijn lip niet meer;</p> +<p>een andre nam zijn plaats, onstof’lijker....</p> +<p>het is of hij de poort des levens achter</p> +<p>zich sloot, en ons toelacht van gene zijde,</p> +<p>niet meer bewogen als een sterveling....</p> +<p>Ik ben zoo bang, Grynĉus....</p> + +<p class="first"><em class="i7">GRYNĈUS</em> Maar waarvoor</p> +<p>Margreet? uw vader trad uit ’s konings dienst....</p> +<p>hij is toch veilig?</p> + +<p class="first"><em class="i5">DANCE</em> Och vriend, laat ons de</p> +<p>zwaarte een weinig uitstorten, die ons drukt....</p> +<p>Wij kunnen het zoo schaars.... Wij willen vader</p> +<p>niet kwellen met onze bezorgdheid, binden</p> +<p>ons voor hem een blijmoedig masker voor....</p> +<p>dat is hem ’t liefst.... Moeder is krank: het treuren</p> +<p>over het oude verstoort haar gemoed;</p> +<p>zij wrokt dat vader liet tusschen zijn vingers</p> +<p>rijkdom en aanzien glippen, of het waren</p> +<p>kralen van glas.... zijn hooge zin blijft haar</p> +<p>gesloten.... u heugt hoe zij placht te wezen</p> +<p>niet waar?</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em>Ja, ge zijt niet haar kind’ren.... vaak</p> +<p>heb ik gepeinsd, hoe uw eigene moeder</p> +<p>geweest moet zijn.... Maar verhaal mij nu waarvoor</p> +<p>ge zijt bevreesd.</p> + +<p class="first"><em class="i5">DANCE</em> Vader is in gevaar.</p> +<p>De nieuwe koningin vergeeft hem niet</p> +<p>dat hij haar huw’lijk dwarsboomde en den koning</p> +<p>afried van haar.... Zij is trotsch en wraakzuchtig:</p> +<p>Hendrik volgt haar wil, als het schip het roer.</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_13">13</span> +<em><ins id="cor_1" title="GRYNĈEUS">GRYNĈUS</ins></em> Maar hoe dwarsboomde uw vader haar huwelijk?</p> +<p>’k meende dat hij terugtrad uit het ambt</p> +<p>om t’ ontgaan een openlijk zich verklaren</p> +<p>tegen zijn vorst en toch zichzelf te blijven</p> +<p>getrouw.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Zoo is ’t ook, Simon, maar de koning</p> +<p>hoopte met hulp van mannen van gezag</p> +<p>’t nietig verklaren van zijn eerste huw’lijk</p> +<p>t’ omgeven met een valsche glimp van godlijk</p> +<p>en menschlijk recht. En bove’ alle andre namen,</p> +<p>was vaders naam hem waard, om ’t dubb’le stralen</p> +<p>van zijn groot wete’ en zijn onkreukbaarheid.</p> +<p>O vriend, wat laffe kruipers zijn de meeste</p> +<p>menschen, zijn al die hooggeleerde raadsliên</p> +<p>waartoe mijn jeugd zoo schuchter opzag.—Hebt ge ’t</p> +<p>niet gehoord: negen universiteiten</p> +<p>van Eng’land, Frankrijk, Italië verklaarden</p> +<p>de scheiding geldig naar kerkelijk recht....</p> +<p>De vreemden gaven ’t laf getuigenis</p> +<p>voor goud—de pen waarmee mijn landsliên schreven</p> +<p>was gedoopt in de witte verf der vrees.</p> +<p>O ’k heb een harde les</p> +<p>geleerd: ik leerde menschen te verachten</p> +<p>die ’k had vereerd.... Zij, die achtbaren, wijzen,</p> +<p>wier taak het was, met kennis’ vlammend zwaard</p> +<p>den driesten aanrander van heil’ge wetten</p> +<p>terug te drijven, braken ’t zwaard aan stukken</p> +<p>toen hij ’t beval....</p> + +<p class="first"><em class="i3">GRYNĈUS</em> Ja, de meeste geleerden</p> +<p>deugen voor mart’laar niet, dat ’s vast. Maar uw</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_14">14</span> +vader, Margreet?</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> De koning gaf hem last</p> +<p>de goudgekochte en afgeperste adviezen</p> +<p>voor te lezen aan ’t parlement, om zoo</p> +<p>de meening te doen sijp’len in de harten</p> +<p>als druppels gift „Morus is voor den koning”</p> +<p>en de kiemen van ’t verzet te ontkrachten</p> +<p>dat opkwam hier en daar.</p> +<p>Dat waren donk’re dagen, vriend! ’k zag vader</p> +<p>nooit, gelijk toen, met zich zelven in strijd.</p> +<p>De wolk tusschen zijn brauwen trok niet op;</p> +<p>zijn strakke, naar binnen gekeerde blik</p> +<p>scheen geen onzer te zien. ’t Huis was verduisterd.</p> +<p>Maar op een morgen kwam hij thuis met d’ oude</p> +<p>teedere schalkschheid trillend om zijn mond,</p> +<p>streelde ons en kuste ons, en vertelde ons schertsend</p> +<p>„gij zijt niet meer de kind’ren van mijnheer den</p> +<p>rijkskanselier, maar die van mijnheer More.”</p> +<p>Dien eigen avond riep hij ons bijeen</p> +<p>hier op ’t terras, en met eenvoud’ge woorden</p> +<p>sprak hij ons toe, vroeg onze steun en hulp,</p> +<p>vermaande ons zacht tot moed en eendracht, beurde</p> +<p>ons hart zóó op, toonde ons ’t stroef gelaat</p> +<p>van armoe, nu nabij, zoo schoon-eerwaardig,</p> +<p>dat wij in liefde ontbrandden tot haar.</p> +<p>Wij weenden zoete tranen. Sinds dat uur</p> +<p>hebben onze vijf gezinnen geleefd</p> +<p>als één gezin, en niemand onzer heeft meer</p> +<p>iets zijn eigen genoemd....</p> + +<p class="first"><em class="i6">GRYNĈUS</em> Ik moet veel hooren</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_15">15</span> +van deze zachte zede die u bindt,</p> +<p>maar laat mij eerst al uw zorgen meedragen:</p> +<p>wat wil de koning meer, dan dat uw vader</p> +<p>niet openlijk tegen hem staat?</p> + +<p class="first"><em class="i10">DANCE</em> De koning</p> +<p>zou zich hiermee misschien tevreden geven,</p> +<p>maar Anna nooit.... Zij gunt dit vredig leven</p> +<p>aan vader niet,</p> +<p>zij wil hem vernederen en vernielen....</p> +<p>ik zie haar haat loere’ uit de schaduw-nissen</p> +<p>van het paleis, omspinnen onze woning</p> +<p>met boos beraad.... In net van donk’re logens</p> +<p>wordt vader ingesponnen; schandelijke</p> +<p>verzinsels trekt men samen om zijn hoofd.</p> +<p>Hem, die ieder geschenk met zachten drang</p> +<p>weder toeschoof den schenker, dat geen spatsel</p> +<p>zou ’t kleed zijner onkreukbaarheid bevlekken,</p> +<p>beschuldigt men....</p> + +<p class="first"><em class="i3">GRYNĈUS</em> Van omgekocht te wezen?</p> +<p>Hem, Thomas More? Geen mensch die het gelooft.</p> +<p>Is dat uw zorg, Margreet?</p> + +<p class="first"><em class="i6">MARGREET</em> O was het dat alleenig!</p> +<p>Laster in alle soorten draagt men aan!—</p> +<p>Wie is als hij verdraagzaam? Leerde hij ons</p> +<p>dit denken niet: ’t recht geloof is genade,</p> +<p>geen verdienste, geen vrucht van eigen wil;</p> +<p>ketters moet men beklagen, men moet trachten</p> +<p>ze te genezen van hun slecht geloof</p> +<p>door voorbeeld en betoog; ze te vervolgen</p> +<p>is ijdel—en behaagt niet God. Nu heet het</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_16">16</span> +dat vader ketters aan den lijve strafte om</p> +<p>der wille van ’t geloof</p> +<p>en met geweld de gewetens wou dwingen.</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Daarvan kan ik getuigen, die, schoon volg’ling</p> +<p>van Melanchton, vond in zijn huis het thuis</p> +<p>dat mij weeromtrok uit zonnig Italie</p> +<p>naar uw zonloos nevelbedekte land.</p> +<p>Zijn lamp was ’t die mij ’t altijd welkom straalde,</p> +<p>als ik, vermoeid van ’t ingespannen turen</p> +<p>op de handschriften waar de tijd aan vrat,</p> +<p>voelde in den schemer het heimwee besluipen</p> +<p>naar het zachte land Touraine mijn hart.</p> +<p>Zijn voorspraak ontsloot m’ als een tooverspreuk</p> +<p>kostbare boekerijen waar de schatten</p> +<p>te fonk’len lagen van den griekschen geest.</p> +<p>Hij effende mij de moeilijke wegen</p> +<p>in den vreemde, maakte er te leven zacht</p> +<p>door de gulheid van zijn vriendschap, den omgang</p> +<p>met zijn gezin, ’t liefste dat ik ooit vond....</p> +<p>Dat was zijn onverdraagzaamheid!</p> + +<p class="first"><em class="i12">MERCY</em> O, dit</p> +<p>smaakt bitter in den mond: hij, minlijkste</p> +<p>van alle menschen,</p> +<p>die niemand ongetroost kon laten gaan,</p> +<p>elks verdrukking voelde in zijn eigen vleesch,</p> +<p>die de weeze’ opnam in zijn huis’lijkheid</p> +<p>en in zijn hart—gelijk ik heb ervaren,—</p> +<p>de verongelijkten hielp aan hun recht</p> +<p>of ’t ook verdroot machtigen naar de wereld,</p> +<p>—als onze William weet—hij wordt beschuldigd</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_17">17</span> +van onmenschlijkheid....</p> + +<p class="first"><em class="i7">DANCE</em> Als men bedenkt</p> +<p>hoevele hij oprichtte uit ellende,</p> +<p>ze weldoend met een zoo verheugd gezicht</p> +<p>als was hij het, die helpend werd geholpen,</p> +<p>dan voelt men verbaasd, dat zij alle niet</p> +<p>rijzen, en een ring om hem vormend, roepen</p> +<p>„raakt hem niet aan, raakt onzen More niet aan.”</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Zij durven niet, vrees maakt hen laf.</p> + +<p class="first"><em class="i14">DANCE</em> Ach Simon,</p> +<p>wij hebben u nog niet verhaald het ergste,</p> +<p>wat wij van d’ aanvang te verhalen hunk’ren</p> +<p>maar konden ’t niet: ’t is of de lippen weig’ren</p> +<p>vrij te laten dat wat de ziel het meest</p> +<p>vult met angstig gevoel en donk’re beelden.</p> +<p>Ons ontrusten maar niet losse en wilde</p> +<p>geruchten: neen een feit staat als een muur</p> +<p>dreigend voor onze hulp’looze gedachten;</p> +<p>ze willen vluchten, maar ze kunnen niet....</p> +<p>Vader.... wordt beschuldigd.... van hoogverraad.</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Dat kan niet waar zijn.</p> + +<p class="first"><em class="i11">MERCY</em> Het is waar, Grynĉus.</p> +<p>Hebt ge niet van het heilig wijf uit Kent</p> +<p>gehoord, dat voorgeeft stemmen te vernemen</p> +<p>uit hemelrijk, haar gelastend te maken</p> +<p>’s konings huwelijk als een werk des duivels</p> +<p>bij ’t volk bekend?—Z’ is aangeklaagd, en vader</p> +<p>werd in d’ aanklacht betrokken, als de man</p> +<p>die haar verleid zou hebben tot bedrieg’lijk</p> +<p>voorwenden van hemelsche ingeving....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_18">18</span> +<em class="i11">MARGREET</em> Hij</p> +<p>voorzag den strik en poogde die t’ ontkomen:</p> +<p>daarom heeft hij tege’ elk verzwegen of</p> +<p>hij haar voor een bedriegster houdt dan voor een</p> +<p>godbegenadigd wezen.... nimmer zag</p> +<p>hij haar, noch zond haar iets van zijne hand....</p> +<p>De aanklacht tegen hem vindt geen duimbreed</p> +<p>bewijs om op te staan: elk eerlijk rechter</p> +<p>moet in haar herkennen de giftige vrucht</p> +<p>van verborgen gewroet die hij, gelijk</p> +<p>een booze pad, wegstoot van voor zijn voeten....</p> +<p>Maar men wil zijn schuld, waar men macht heeft om</p> +<p>den wil tot daad te maken: daarom sling’ren</p> +<p>wij angstig tusschen hoop en vrees.</p> + +<p class="first"><em class="i11">GRYNĈUS</em> Vergeef me:</p> +<p>ik vind geen woorden.... wanneer kunt ge weten....</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Misschien vandaag.... Geruchten gaan, dat vaders</p> +<p>naam is gedelgd in d’ aanklacht: mijn man voer</p> +<p>bij ’t morgenkrieke’ al stadwaarts, uit te vinden</p> +<p>of ’t waarheid zingt, dit zoet-getongd gerucht.</p> +<p>Wij kunnen hem elk oogenblik terug</p> +<p>verwachten.... vader weet van niets.... Begrijpt ge</p> +<p>nu onze spanning, vriend?</p> + +<p class="first"><em class="i7">GRYNĈUS</em> Alles begrijp ik,</p> +<p>en hoop ’t beste, Margreet.</p> + +<p class="first"><em class="i9">DANCE</em> Daar komt een sloep</p> +<p>de bocht om.... neen.... ja toch, het is de onze....</p> +<p>zij roeien hard....</p> + +<p class="first"><em class="i4">MERCY</em> William staat op.... hij wuift</p> +<p>ons toe.... opnieuw....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_19">19</span> +<em class="i4">MARGREET</em> Het afgesproken teeken</p> +<p>voor goede tijding.... ’k ga hem tegemoet. <em class="dir">(Af.)</em></p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Gij verlangt ook te gaan? Zoo ge ’t vergunt</p> +<p>zal ik uw moeder in dien tijd begroeten</p> +<p>dat zij mij niet verdenke onheusch te wezen,</p> +<p>en vind u dan weer hier terug. Moge alles</p> +<p>zijn als wij hopen, vriendinnen! Tot straks. <em class="dir">(Af.)</em></p> + +<p class="first"><em>DANCE</em> Die laat zich niet wegslaan van ’t hart waarin</p> +<p>hij wierp zijn anker.... wisten allen die</p> +<p>zich noemden onze vrienden, even wel</p> +<p>wat trouw beteekent, als die „wufte Franschman”,</p> +<p>dan groeide ’t gras nu niet tusschen de steenen</p> +<p>rondom ons huis....</p> + +<p class="first"><em class="i5">MERCY</em> Dance, wanneer vaders onschuld</p> +<p>rijst boven de dikke wolken van laster</p> +<p>weer stralend uit, dan zullen velen keeren</p> +<p>die vrees nu ver houdt van ons huis....</p> + +<p class="first"><em class="i13">DANCE</em> Och Mercy,</p> +<p>boven de wolk van ’s konings ongenade</p> +<p>zal vader niet weer uitrijzen—en die</p> +<p>maakt om ons heen zulk een doodsche leegte</p> +<p>als broeit een booze ziekte over ’t huis,</p> +<p>niet geloof aan zijn schuld.</p> + +<p class="first"><em class="i8">MERCY</em> Stil, daar komt vader.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Dat was een lang bezoek! hun vriend’lijke aandrang</p> +<p>liet maar niet af!....</p> + +<p class="first"><em class="i5">MERCY</em> Wat wilden zij van u?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Mij presse’ om deel te nemen aan de aanstaande</p> +<p>blijde intocht der nieuwe koningin</p> +<p>door Londen’s straten: twintig gouddukaten</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_20">20</span> +boden ze mij aan om een feestgewaad</p> +<p>te koopen, want ze wisten onze spinde</p> +<p>maar slecht voorzien....</p> + +<p class="first"><em class="i6">DANCE</em> Ge zeidet ja?</p> + +<p class="first"><em class="i11">MORE</em> Ge schertst toch,</p> +<p>mijn kind? Kunt g’ u uw vader denken, uit-</p> +<p>gedoscht in kleurig narrenpak, op Paschen</p> +<p>meegevoerd in den stoet, gelijk een zeldzaam</p> +<p>en lang weerbarstig dier, eindlijk getemd?</p> + +<p class="first"><em>DANCE</em> Maar zal de koning niet toornen?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Ach, die zal ternauwernood</p> +<p>missen in heel die doorluchtige stoet</p> +<p>van glinst’rende eed’le’ en statige prelaten</p> +<p>zich verdringend om zijne hand te kussen</p> +<p>en zijn nieuwbakken koningin te huld’gen,</p> +<p>den simplen burger Thomas More.—Waar bleef</p> +<p>de gast?</p> + +<p class="first"><em class="i2">DANCE</em> Die wijlt bij moeder.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> <em class="dir">(binnenkomend met William)</em> Vader, vader,</p> +<p>uw naam is weggenomen uit de aanklacht,</p> +<p>mijn William bracht de goede tijding mee!</p> +<p>Wij zijn zoo blij....</p> + +<p class="first"><em class="i4">WILLIAM</em> Mijn beste, beste vader....</p> + +<p class="first_st"><em>MORE</em> <em class="dir">(steekt hem de handen toe; de vrouwen omhelzen hem,<br /> +ook Grynĉus en vrouw Else treden binnen.)</em></p> +<p>Mijn beste zoon, veel dank.—Mijn lieve kind’ren,</p> +<p>wij willen de verademing genieten</p> +<p>met heel ons hart, maar niet vergeten dat wat</p> +<p>vandaag voorbijdreef, morgen keeren kan.—</p> +<p>Grynĉus, gij blijft onze gast van avond</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_21">21</span> +niet waar? Kom zet u tusschen ons, gelijk</p> +<p>in d’ oude dagen: doe verhalend ’t zacht</p> +<p>azuur en de edelgewelfde lijnen</p> +<p>der bergen van het schoone land Italië</p> +<p>voor ons opstaan.... en de klare gestalten</p> +<p>gaande daarin. Wij luist’ren toe....</p> + +<p class="noind"><em class="dir">(Allen zetten zich; sommigen op de trappen van het terras; ook More,<br /> +met zijn hoofd op Margreets schoot, die een trede hooger zit.)</em></p> + +<p class="first"><em class="i8">GRYNĈUS</em> ’k Vond in Verona....</p> +<p>Vreemd, dingen die nog gist’ren glansden aan</p> +<p>den boom herinnering als gouden vruchten,</p> +<p>liggen nu ergens waar ’k ze niet kan vinden,</p> +<p>bestoven in een uithoek van het brein....</p> +<p>’t Is mij, als schouwde ik in een droom Italië</p> +<p>en voel, ontwaakt, den droom nu ver en verder</p> +<p>weggaan van mij....</p> + +<p class="first"><em class="i4">WILLIAM</em> ’t Komt door de heete broeiing</p> +<p>der lucht: die maakt vandaag den zin zoo loom.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> De lentebosschen op de heuvelen</p> +<p>donk’ren violet tegen den looden kim;</p> +<p>zij schijnen wonderlijk nabij: ’t zijn teek’nen</p> +<p>dat onweer dreigt....</p> + +<p class="first"><em class="i5">DANCE</em> Zie de zwaluwen scheren</p> +<p>over het water dat als olie schijnt</p> +<p>zoo traag en dik.</p> + +<p class="first"><em class="i5">MERCY</em> Men hoort de schippers roepen</p> +<p>over den stroom....</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Hen antwoorden de knapen</p> +<p>van de moeslanden aan de overzij....</p> +<p>alle geluiden klinken hoog en fijn</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_22">22</span> +door de gespannen stilte....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MERCY</em> Huivert ge,</p> +<p>Margreet?</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Het was of onzichtbare vlerken</p> +<p>flapten tegen mijn hoofd.—Voelt gij ze niet?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Komt kinderen, wie uwer weet een lied</p> +<p>dat d’ onrust van deze broeiende stilte</p> +<p>weer effent door ons bloed?—Gij Mercy?</p> + +<p class="first"><em class="i14">MERCY</em> Ik</p> +<p>kan nu niet zingen, vader.</p> + +<p class="first"><em class="i9">MORE</em> Dance, dan gij?</p> +<p>Wij zijn het onzen lieven gast verplicht:</p> +<p>hij mag niet denken, dat wij ’t zinge’ ontleerden.</p> + +<p class="first"><em>DANCE</em> Mij valt niets in dan de klagende wijze</p> +<p>van de moeder die den knaap Vrede zocht.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Dan zullen w’ onrust met onrust verjagen,</p> +<p>mijn kind, want wat opwolkt in zoete toonen</p> +<p>bezwaart niet langer ’t hart.</p> + +<p class="first"><em>DANCE</em> <em class="dir">(zingt)</em></p> +<p>Edele heeren en schoone vrouwen</p> +<p>Kwam hier voorbij een blonde knaap?</p> +<p>Tot ik mijn arme’ om zijn leest kan vouwen</p> +<p>vindt mijn hart geen rust en mijn oog geen slaap.</p> + +<p class="sep2">Ik schrijd en ik schrijd over heuvels, langs dalen</p> +<p>door zandige vlakten en wild foreest</p> +<p>om den lieflijken knaap te achterhalen</p> +<p>wiens adem mijn kranke hart geneest.</p> + +<p class="sep2">Zijn stem is zacht als de zang der baren,</p> +<p>zijn lach als de lach van den dageraad,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_23">23</span> +de geur die stroomt uit zijn blonde haren</p> +<p>alle geuren der lente te boven gaat.</p> + +<p class="sep2">Ik schrijd en ik schrijd, mijn voeten bloeden</p> +<p>mijn adem hijgt, maar ik merk het nauw</p> +<p>tot ik kom aan wijde glanzende vloeden</p> +<p>of waar bergen rijzen in ’t koep’lend blauw.</p> + +<p class="sep2">Dan zit ik en ween, want het spoor is verloren</p> +<p>en ik moet terug, en ik weet niet waar</p> +<p>ik den knaap met den lach van morgengloren</p> +<p>zal zoeken en ’t lentegeurig haar.</p> + +<p class="sep2">Maar ik ga, en aan zingende menschen weder</p> +<p>vraag ik „kwam hier niet een knaap voorbij?</p> +<p>Vrede is zijn naam en zijn oog is teeder</p> +<p>als lente en als vogelzangen blij.”</p> + +<p class="sep2">En sommigen schudden het hoofd en spreken</p> +<p>gedempt: „Wij hebben hem niet gezien;</p> +<p>wij droomen van hem—uit die droomen breken</p> +<p>dan liederen uit—droomt ge ook misschien?”</p> + +<p class="sep2">En anderen zien mij vreemd aan en wijzen</p> +<p>omhoog: „daar woont de knaap dien ge meent”</p> +<p>en ze zingen weer, maar een and’re wijze</p> +<p>dan waar mijn verlangend hart naar weent.</p> + +<p class="sep2">Want ik weet dat hij leeft op deze aarde</p> +<p>en geen droom is: ik droeg hem in dezen schoot,</p> +<p>ik was ’t die hem droeg, ik was ’t die hem baarde,</p> +<p>ik was ’t die hem baarde, ik kweekte hem groot.</p> + +<p class="sep2"><span class="pagenum" id="Page_24">24</span> +Maar hij ontvlood—om hem weer te vinden</p> +<p>zoek ik de wereld, de wereld door,</p> +<p>want hij is mijn eige’ en mijn meest beminde</p> +<p>en mijn hart vond geen rust, sinds het hem verloor....</p> + +<p class="sep2">Edele heeren en schoone vrouwen</p> +<p>kwam hier niet voorbij mijn blonde kind?</p> +<p>Zijn gelaat is een bloem om te aanschouwen</p> +<p>en zijn adem geurende lentewind.</p> + +<p class="first"><em>MERCY</em> Arme moeder, hoe lang nog zult ge jagen</p> +<p>om vrede door de groote wereld? Wie</p> +<p>vindt den weg weer tot het verloren kind</p> +<p>der menschheid?</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Eenmaal zullen wij hem vinden,</p> +<p>zoo we zoeken, allen te samen—is</p> +<p>het niet, vader?</p> + +<p class="first"><em class="i1">VROUW ELSE</em> Thomas, waar peinst gij aan?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Ik peinsde aan den tijd, dat dit hoofd weder</p> +<p>zal liggen, gelijk nu, in dezen schoot.</p> + +</div> + +<h2><span class="pagenum" id="Page_25">25</span> +TWEEDE BEDRIJF</h2> + +<p class="st_set">More’s paviljoen te Chelsea.</p> + +<p class="st_set">More, Margreet, een kind van Margreet zit op More’s knie. +Dienaar. Later Bisschop Cranmer en de Hertog van Norfolk.</p> + +<div class="poetry"> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> <em class="dir">(lezend)</em> En Crito, dit gehoord hebbende</p> +<p>sprak tot Sokrates....</p> + +<p class="first"><em>DIENAAR</em> Heer Thomas, de Hertog van Norfolk en</p> +<p>bisschop Cranmer vragen om u te spreken.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Breng de heeren hierheen.—Doe ’t boek niet dicht, mijn kind:</p> +<p>wij zullen na het bezoek verder lezen.</p> + +<p><em class="dir">(Cranmer en Norfolk treden binnen)</em></p> + +<p>Welkom, mijnheeren. Zet u. Het is lang</p> +<p>sinds wij elkander zagen. In mijn woning</p> +<p>zijn gaste’ als gij nu zeldzaam gelijk bloemen</p> +<p>in wintertijd, en des te warmer welkom.</p> + +<p class="first"><em>CRANMER</em> Plato, naar ik zie. Het doet mij leed, dat wij</p> +<p>u en uw dochter storen in zoo zoete</p> +<p>genieting.... maar ’t geldt een zaak van gewicht....</p> +<p>Wij wenschten u vertrouwelijk te spreken....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Ik heb voor deze geen geheimen.</p> + +<p class="first"><em class="i12">NORFOLK</em> ’t Zijn</p> +<p>Zaken van staat.</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> ’k Meende, met zulke zaken</p> +<p>te hebben afgedaan.—Laat ons alleen,</p> +<p>Margreet. <em class="dir">(Margreet en kind af.)</em></p> + +<p class="first"><em>NORFOLK</em> Ik zou u haast benijden, More.</p> +<p>De last der openbare zaak is van uw</p> +<p>schouders gelicht; ge zijt gezond, nog krachtig,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_26">26</span> +uw lieven vorme’ om u een dubblen ring</p> +<p>van kind’ren en kindskind’ren: daarin straalt ge,</p> +<p>hun middelpunt, hun zon; en al uw uren</p> +<p>moogt g’ als u lust verdeelen, tusschen ’t zoet</p> +<p>verkeer met de geliefde uwer jeugd:</p> +<p>de studie, en het zorgloos samenzijn</p> +<p>met d’uwe’ in teeder kooze’ of luchte scherts;</p> +<p>terwijl wij in de stormbewogen tijden,</p> +<p>van onzen post, met zorgbezwaarde harten</p> +<p>de golven zien bespringen ’t schip van staat,</p> +<p>en onze willen spannen, ze te keeren.—</p> +<p>Gelukkig man!</p> + +<p class="first"><em class="i4">MORE</em> Misgun mij niet, mijnheer,</p> +<p>het gloren dat mijn avondlijken hemel</p> +<p>verguldt: wie weet hoe ras mijn dag zal zinken!</p> +<p>Ik koester mij misschien aan jeugd en blijheid</p> +<p>vandaag voor ’t laatst.—Maar wat brengt u hierheen?</p> + +<p class="first"><em>NORFOLK</em> Wij komen, More, tot u als vrienden,—mij</p> +<p>behaagde altijd uw frank en open wezen,</p> +<p>uw vrije luim, de mildheid van uw hart.</p> +<p>Gij hebt den staat goede diensten bewezen</p> +<p>en niemand was aan ’s konings hart gegroeid zoo</p> +<p>innig als gij.—Hij treurt om uw besluit</p> +<p>nog immer, wenschte u weer terug aan ’t hof,</p> +<p>hem bij te staan gelijk gij placht. Hij is</p> +<p>bereid al wat geschiedde te vergeten</p> +<p>en u opnieuw t’ omvatten in de koest’ring</p> +<p>van zijne gunst.</p> + +<p class="first"><em class="i4">MORE</em> Ik dank den koning, Norfolk,</p> +<p>zijn goedertierenheid verwarmt mijn hart.</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_27">27</span> +<em>NORFOLK</em> Gij hebt niet anders</p> +<p>te doen als ’t eene woord te spreken, More,</p> +<p>dat, zooals ’t flappen van den standaard meldt</p> +<p>aan allen die het zien: „hier wijlt de koning”,</p> +<p>u kenbaar maakt wijd-uit bij alle menschen</p> +<p>een trouw dienaar der koninklijke macht.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Welk woord, mijnheer?</p> + +<p class="first"><em class="i2">NORFOLK</em> ’t Bezweren der nieuwe besluiten</p> +<p>die de kind’ren der vroeg’re koningin</p> +<p>uitsluiten van den troon met hun geslacht</p> +<p>en den koning tot hoofd der kerk van Engeland</p> +<p>verheffen.</p> + +<p class="first"><em class="i3">MORE</em> Mijnheeren, ik dank u voor</p> +<p>de vriendlijke gezindheid die u doet</p> +<p>pogen de wijzers van mijn zin te richten</p> +<p>naar de slag van den koninklijken wil.</p> +<p>Maar zij zijn te stroef om den sprong te maken</p> +<p>dien gij verlangt. Ik kan de gunst des konings</p> +<p>niet koopen tot den prijs dien hij mij vraagt:</p> +<p>de rust van mijn geweten. Het verbiedt mij</p> +<p>dien eed.</p> + +<p class="first"><em>CRANMER</em> Hoe kan ’t geweten u te doen</p> +<p>verbieden wat zooveel eerwaard’ge en vrome</p> +<p>Christenen zonder schroom hebben gedaan?</p> +<p>Acht gij u dan hen allen wijzer, méér</p> +<p>door godlijk licht verhelderd? Zie: dat zweemt</p> +<p>naar hoogmoed, naar eigengerechtigheid.</p> +<p>Behoede u God voor deze zonde! En dan,</p> +<p>hoe zou ’t geweten u verbieden, om</p> +<p>een woord te spreken, dat den toegang tot</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_28">28</span> +de lichte banen van barmhartigheid</p> +<p>en goede werken opent? Ge zijt mild,</p> +<p>haast overmild placht ge uw geld en goed</p> +<p>te deelen met die derfden; schutspatroon</p> +<p>waart g’ aller armen; uw lach klonk nooit zoo ruim,</p> +<p>noch stond uw oog zoo helder, dan wanneer</p> +<p>ge een bekommerde hadt opgericht,</p> +<p>geholpen een verdrukte. Maar toen ge</p> +<p>uw ambt verliet, wierpen uw eigen handen</p> +<p>de bronnen van uw macht tot helpen dicht.</p> +<p>Ge hebt noch geld, noch invloed meer te geven,</p> +<p>en ongetroost gaan velen van u weg.</p> +<p>Keer terug tot des konings dienst, en dra</p> +<p>zullen de bronnen van uw gulheid weder</p> +<p>borrelen, rijklijk als weleer.... ik spreek</p> +<p>niet van de vruchten voor wie zijn u ’t naast:</p> +<p>ge telt dat niet—’t is edel—maar bedenk:</p> +<p>wie arm is....</p> + +<p class="first"><em class="i3">MORE</em> Ik raad u, mijnheer, niet verder</p> +<p>te ploegen deze voor, zoo ge niet wilt</p> +<p>dat ons gesprek stuite op ijzerhard en</p> +<p>niet weg te ruimen oer.—En wat betreft</p> +<p>mijn machtloosheid te helpen, hare heeling:</p> +<p>ik weet dat geen gulheid kan zegen werken</p> +<p>die uit den modder van een veil geweten</p> +<p>troebel ontspringt; en geen werk’lijke gave</p> +<p>groeit uit het zaad, dat in de slechte aarde</p> +<p>verzuurd is van een slinksch gemoed.—Ge zegt</p> +<p>dat ik niets kan, niets meer vermag te doen</p> +<p>nu koninklijke gunst mij niet meer hooghoudt</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_29">29</span> +op haren arm—toch nog een man te wezen,</p> +<p>wil ’k hopen, die zich niet verlokken laat</p> +<p>zijn geweten te ruilen voor wat aanzien</p> +<p>en goud:—misschien een vaan ook waar omheen zich</p> +<p>zaamlen wie denke’ als ik....</p> + +<p class="first"><em class="i7">CRANMER</em> Wat, wilt ge worden</p> +<p>middelpunt van verzet?—Vergeldt ge zóó</p> +<p>den vorst zijn gunst, de lange weldaden</p> +<p>dier jaren dat de weerschijn van zijn macht</p> +<p>om uw persoon een sfeer van hoogheid spreidde</p> +<p>die elk eerbiedig neigen deed voor u?</p> +<p>Zwarte ondank, trouweloosheid zou dat wezen....</p> +<p>dat meent ge niet....</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> Trouweloosheid en ondank</p> +<p>zijn mijn zin vreemd, mijnheer. Ondankbaar is</p> +<p>wie met een stomp of geprikkeld gemoed</p> +<p>ziende naar het weldadig vuur waaraan hij</p> +<p>verwarmde zijn kleumende lijf, het uittrapt</p> +<p>en verder gaat, niet wie de taaie vezels</p> +<p>van liefde voor zijn weldoener, met pijn</p> +<p>rukt uit zijn eigen <ins id="cor_2" title="tevenstrevend">tegenstrevend</ins> hart,</p> +<p>zich zelven aandoend een bloedende wonde</p> +<p>die nooit meer heelt....</p> + +<p class="first"><em class="i4">CRANMER</em> Hoe meent ge?</p> + +<p class="first"><em class="i13">MORE</em> Luister.... ik</p> +<p>wensch geen mensch toe dat het lot hem bescheer’</p> +<p>wat ’t mij beschoor: zich los te moeten maken</p> +<p>van wat hij liefhad, tegenover ’t voorwerp</p> +<p>van lange liefde met ontgoochelde oogen</p> +<p>te komen staan.... Mijn hart hing aan den koning.</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_30">30</span> +Had ik den jong’ling niet zien overbuigen</p> +<p>hunk’rend om uit den stroom van ’t nieuwe weten</p> +<p>te drinken, waar ik zelf zoo diep-begeerig</p> +<p>uit dronk? Wist ik hem aan zijns vaders hof</p> +<p>niet kwijne’, een plant van eed’ler soort, dan in die</p> +<p>grove aarde tieren kon? Ik zag</p> +<p>de adem van den zachter, ruimer geest</p> +<p>die waarde door Europa, vulle’ en ronden</p> +<p>de weeke vormen van zijn jong gemoed.</p> +<p>En toen zijn koninklijke wil mij riep,</p> +<p>verliet ik welgemoed de vreed’ge stilte,</p> +<p>waar ’t plechtig ruischen van philosophie</p> +<p>zich met klokjes-heldere stemmen, kinder-</p> +<p>stemmen, verbond tot schoone harmonie.</p> +<p>Het beste deel van mijn manlijke krachten,</p> +<p>gaf ik den koning—en hij hief mij hoog</p> +<p>in zijn vertrouwen, stortte gunst en vriendschap</p> +<p>met milde hande’ over mij uit. ’k Gedenk het,</p> +<p>al die glans-omvloten jaren gedenk ik,</p> +<p>gelijk mij past, met eerbiedigen dank;</p> +<p>en ook, als wij verloren vreugd herdenken:</p> +<p>met smartbewogen zin....</p> + +<p class="first"><em class="i6">NORFOLK</em> Maar waarom hebt ge....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Toen ik dat alles weg moest stooten, dien</p> +<p>bond van veel jaren breken, heb ik lang</p> +<p>naar kracht gezocht, om wat in ’t hart was samen-</p> +<p>gegroeid met de ranken van veel-vertakt</p> +<p>levensbedrijf, daaruit te rukken. En</p> +<p>in ’t eind vond ik die kracht: in mijn geweten</p> +<p>vond ik haar. En de stille oogen van</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_31">31</span> +mijn dankbaarheid, die mij verwijtend volgden,</p> +<p>heb ik gesloten met een lange kus</p> +<p>gelijk men een vrouw kust waar men voor eeuwig</p> +<p>van scheidt.</p> +<p>Begrijpt ge nu, waarom mijn ooren wel</p> +<p>hoore’ uw verwijt, ik zou ondankbaar wezen,</p> +<p>mijn hart het niet verstaat?</p> + +<p class="first"><em class="i7">CRANMER</em> Maar de trouw schendt,</p> +<p>wie, gelijk gij....</p> + +<p class="first"><em class="i4">MORE</em> Gunt me, ik bid u, ’t recht</p> +<p>van iederen beklaagde: vrij te spreken</p> +<p>tot zijn verdediging—’k zal niet lang meer zijn.</p> +<p>Ge noemt me trouwloos: ik erken geen trouw</p> +<p>die bindt in ’t slechte.—Mijn trouw was ’t, den koning</p> +<p>’t gelaat der waarheid t’ ontsluieren, haar</p> +<p>stem te doen uitklinken boven het koor</p> +<p>van vleierij en logen, dat de ooren</p> +<p>der vorsten vult. Mijn trouw was ’t hem te raden</p> +<p>tegen de baan, waarheen hem drong begeerte,</p> +<p>zijn driftig bloed, zijn heerschzuchtige aard.</p> +<p>Mijn trouw, met zachten aandrang hem te leiden</p> +<p>omhoog tot effen vrede-weiden waar</p> +<p>zijn volk kon grazen—niet met hem te rollen</p> +<p>de helling af van ied’re lust. Mijn trouw</p> +<p>was het, niet elke ongerechtigheid</p> +<p>met hondsche aanbidding t’ omkwispelen. Niet</p> +<p>die trouw had hij gevraagd, had ik gezworen,</p> +<p>in ’t uur dat onze bond gesloten werd,</p> +<p>toen hij, zijn arm om mijnen nek geslagen,</p> +<p>zóó, sprak tot mij: „Zie eerst naar God en uw</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_32">32</span> +geweten—dan naar mij; zoo zult ge mij</p> +<p>immer het beste dienen.” O ’k heb hem</p> +<p>nog lief, omdat hij dat woord heeft gesproken</p> +<p>eenmaal. Mijn trouw verkoor het zich tot vaan,</p> +<p>volgde ’t op de woelige levensvelden</p> +<p>waarheen zijn dienst mij voerde,—en volgt het heden</p> +<p>door ter zijde te staan....</p> + +<p class="first"><em class="i4">NORFOLK</em> Het loopt verkeerd.—De koning,</p> +<p>Morus, is zeer verbitterd tegen u.</p> +<p>Zijn gunst hield u vaak staande als uw benijders</p> +<p>saamspanden tot uw val; zij was het schild</p> +<p>dat hunne slagen weerde. Nu heeft hij</p> +<p>zijn vrienden noodig. De lucht bulkt van strijd:</p> +<p>het gaat er om, wie heerschen zal in Eng’land,</p> +<p>koning of paus. Ontvalt gij hem—de staf</p> +<p>die hij zich uitverkoor om op te leunen—</p> +<p>dan aadmen al zijn vijanden verruimd,</p> +<p>en steken tot weerspannigheid de hoofden</p> +<p>bijeen. Uw afval geeft hun moed. Hij kàn</p> +<p>uw afval niet gedoogen. Begrijpt ge? Hij kan ’t niet.</p> +<p>Zoo staat de zaak. Ik raad u, om uw zelfs wil,</p> +<p>raad ik u, Morus, voorzichtig te zijn.</p> + +<p class="first"><em>MORUS</em> Ik dank u voor dien raad, mijnheer. Voorzichtig</p> +<p>was ik zoo lang ik kon. De dagen van</p> +<p>heldhaftige overmoed ben ik ontwassen</p> +<p>sinds lang; mijn lijf jaagt niet vooruit, begeerig,</p> +<p>bij ’t speuren van gevaar.</p> +<p>Door meen’ge rustelooze nacht lag ik</p> +<p>uitmetend de gevaren die mij dreigden</p> +<p>zoo ik niet zwenkte, en hun aangezichten</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_33">33</span> +maakten mijn zwak hart telkenmaal vervaard.</p> +<p>Daarom ontweek ik mij te stellen tegen-</p> +<p>over den koning—’k had voor dit ontwijken</p> +<p>grond genoeg—zocht ik veiligheid in het</p> +<p>verborgen bestaan van den simp’len burger,</p> +<p>als een dier in zijn hol. Maar in het perk</p> +<p>des levens rukken onvoorziene winden</p> +<p>de ballen onzer best-gemikte daden</p> +<p>vaak van hun baan. Niet met mijn wil, mijn neiging,</p> +<p>ondanks hen is het oogenblik gekomen</p> +<p>van de keus: voor, of—tegen. Hoort mij aan:</p> +<p>ik ben een oud man, gehecht aan de zijnen,</p> +<p>verlangend naar rust en een weinig vreugde</p> +<p>om zacht t’ enden.—Maar bovenal schat ik</p> +<p>inwend’ge vrede.... Ge kunt verder spreken</p> +<p>u sparen: ’k heb de keus gedaan.</p> + +<p class="first"><em class="i9">CRANMER</em> Stijfhoofdig</p> +<p>en roek’loos man, hol niet zoo blindelings</p> +<p>naar uw verderf. Staat ge alleen? Hebt ge</p> +<p>het recht, om al de uwen te verderven,</p> +<p>ze mee te sleuren in uw val?</p> +<p>Vijf gezinnen hebt g’ om u heen verzameld</p> +<p>van kind’ren en kindskind’ren, ze gewend</p> +<p>van u t’ ontvangen al wat leven zacht en</p> +<p>behaaglijk maakt. In uwe ruime huizing</p> +<p>vonden allen plaats. Reeds waart, naar men zegt,</p> +<p>de armoewolf rondom de staat’ge woning,</p> +<p>die nu, een overruim gewaad, omrimpelt</p> +<p>uw veel-gekrompen staat.—Maar laat dit wezen</p> +<p>als ’t is. Wat zal gebeuren, zoo ge blijft</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_34">34</span> +weig’ren te zweren?—U zelf wacht de Tower</p> +<p>tot de dood u verlost....</p> +<p>Uw goederen verklaart de kroon vervallen,</p> +<p>d’ uwen worden verjaagd van huis en hof....</p> +<p>Denk aan hun lot, denk aan ’t harde bestaan</p> +<p>dat al die teere vrouwe’ en jonge kindren</p> +<p>bedreigt.... verstrooid zullen zij zwerven, lijden,</p> +<p>verkwijne’ in zorg en kommer.... van het oude</p> +<p>glansrijke leven, zal hun enkel blijven</p> +<p>stekende herinnering....</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Zij zijn jong</p> +<p>en sterk, met kennis en verstand gewapend:</p> +<p>zij zullen eten ’t zelfverdiende brood</p> +<p>en proeven ’t zoet....</p> + +<p class="first"><em class="i4">CRANMER</em> Waar zullen ze verdienste</p> +<p>vinden? Des konings ongenade schuift</p> +<p>den grendel dicht voor ieder wel-bezoldigd</p> +<p>en eervol ambt—weet ge het niet?</p> + +<p class="first"><em class="i12">MORE</em> Dan zullen</p> +<p>z’ aan de deuren vragen barmhartigheid</p> +<p>van wie vergeefs barmhartigheid nooit vroegen</p> +<p>aan onze deur.</p> + +<p class="first"><em class="i2">CRANMER</em> En zullen vinden ze</p> +<p>geslote’ alom, want des verraders kindren</p> +<p>te helpen, brengt zelf in reuk van verraad,</p> +<p>en vrees bedwingt de laffe menschenharten....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Niet alle....</p> + +<p class="first"><em class="i3">CRANMER</em> Neen, maar ’t overgroot getal.</p> +<p>Laat een storm schudden aan uw levensboom:</p> +<p>de vrienden die hem welig maakten, dwar’len</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_35">35</span> +omlaag en vluchten weg in dolle vaart.</p> +<p>Uw kind’ren zullen naakt staan in de wereld,</p> +<p>zonder bescherming, vriendeloos, verlaten....</p> +<p>dat zal uw daad zijn.... zij zullen hun vader</p> +<p>niet danken voor die daad....</p> + +<p class="first"><em class="i9">MORE</em> Zij zouden hem</p> +<p>verachten zoo zijn leer ging eenen weg,</p> +<p>zijn doen een andre.... Laat hij in hun hart</p> +<p>voortleven als een man, die ’t liefste liet,</p> +<p>’t lieve leven zelf neerlei, liever dan</p> +<p>wat hem heilig was, uit vrees te verraden....</p> +<p>ik ben tevree als zulk een man te leven</p> +<p>in hun herin’ring....</p> + +<p class="first"><em class="i4">NORFOLK</em> Maar ge zult dat niet,</p> +<p>vriend, want de greep der wereld zal het beeld</p> +<p>van den held en den mart’laar in hun harten</p> +<p>verwringen tot gedaante monsterlijk,</p> +<p>en haar <ins id="cor_3" title="buzuinen">bazuinen</ins> stem zal zóó luid dreunen:</p> +<p>„schande over Morus, hij verried zijn koning,</p> +<p>die hem met weldaden omkranste”, dat</p> +<p>de stem des bloeds in een beschaamd gefluister</p> +<p>uitdooven zal. Bezin u, Morus, luister</p> +<p>naar rede, onteer niet den naam dien ge draagt!</p> +<p>Ge erfdet hem, een ongerepte spiegel,</p> +<p>die veel geslachten voor u hielden blank;</p> +<p>uw daden en geschriften maakten heller</p> +<p>zijn glans: en wilt ge nu die naam</p> +<p>uw kind’ren overgeven, zwart besmeurd met</p> +<p>roep van verraad? Zal uw geslacht</p> +<p>hem voortaan medesleepen door de tijden,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_36">36</span> +beschaamd, of schuw verbergen onder een</p> +<p>geborgden, klankloos van herinneringen,</p> +<p>inderhaast opgeraapt?</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Ik geef mijn naam</p> +<p>vertrouwend aan den vloed der tijden over,</p> +<p>wetend, dat hij daaruit eens op zal rijzen</p> +<p>blinkend-geschuurd en blank van schuld. De toekomst</p> +<p>maakt het onrecht van heden goed....</p> + +<p class="first"><em class="i11">NORFOLK</em> En zoo</p> +<p>het anders kwame?</p> + +<p class="first"><em class="i6">MORE</em> Dan wil ik liever ook toekomstig onrecht</p> +<p>dragen, dan tegen mijn geweten doen....</p> + +<p class="first"><em>NORFOLK</em> Ge zijt uitzinnig! Allen zullen zweren....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Zoo laat dan één anders dan allen zijn:</p> +<p>gewetens zijn niet gelijk aren, buigend</p> +<p>alle naar ééne zijde voor den wind.</p> + +<p class="first"><em>NORFOLK</em> Bij God, Heer Thomas, voor de laatste maal,</p> +<p>neem u in acht met koningen te twisten:</p> +<p>des konings wraak beduidt de dood.</p> + +<p class="first"><em class="i13">MORE</em> De dood</p> +<p>spaart evenmin wie in ’s konings genade</p> +<p>volop zich zont. Hij is de oceaan</p> +<p>waar onze levens eens alle in monden,</p> +<p>al is hun aller weg niet even lang....</p> + +<p class="first"><em>CRANMER</em> <em class="dir">(tot Norfolk)</em> Hij is niet meer te helpen....</p> +<p><em class="dir">(tot More)</em> ’t Is des konings wil</p> +<p>dat gij en de bisschop van Rochester morgen</p> +<p>u vervoegt in het <ins id="cor_4" title="aardsbisschoppelijk">aartsbisschoppelijk</ins></p> +<p>paleis, om de besluiten te bezweren....</p> +<p>Een bode haalt u nog van avond af....</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_37">37</span> +Zie toe, dat ge voor morgen maakt gesmijdig</p> +<p>dit overstug geweten, ’t leert te plooien</p> +<p>zich naar den vorm van ’s konings wil. Zoo niet:</p> +<p>de Tower wacht....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> <em class="dir">(tot Cranmer)</em> Morgen als heden geve God mij kracht</p> +<p>voor geen verlokking of geweld te wijken;</p> +<p><em class="dir">(tot Norfolk)</em> Ik wensch u heil, mijnheer.</p> + +<p class="first"><em class="i12">NORFOLK</em> Ik u verstand.</p> + +<p><em class="dir">(Norfolk en Cranmer af)</em>.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Nu heb ik een koers gezet, die mijn schip</p> +<p>doet recht tegen de klip der koningsmacht</p> +<p>oploope’, en zeker zal verbrijzelen....</p> +<p>Ik kan niet meer terug.... Vreemd om het land</p> +<p>te zien wegdeinen en zeker te weten</p> +<p>dat men nooit in de haven wederkeert....</p> +<p>Goddank! het zwaarste deed ik.... al het and’re</p> +<p>zal gebeuren zonder mijn doen. <em class="dir">(Margreet treedt binnen)</em></p> +<p><em class="i13"> </em>Margreet....</p> +<p>Kom bij me, kind.</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Ik zag de heeren gaan....</p> +<p>Ze bleven lang.... <em class="dir">(Zij ziet More aan en verschrikt)</em></p> +<p><em class="i7"> </em>Vader, wat is.... wat kwamen</p> +<p>ze doen?</p> + +<p class="first"><em class="i2">MORE</em> Zien, of ze konden met gedreig</p> +<p>murv maken je vaders gewete’, of dat</p> +<p>hardere hamers daartoe noodig zijn....</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Ze dreigden u? Waarmee?....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> <em class="dir">(ziet haar zwijgend aan; zij bedekt het gezicht met de handen)</em></p> +<p><em class="i12"> </em>Wees niet verschrikt,</p> +<p>er is niets gebeurd om verschrikt te wezen,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_38">38</span> +mijn kind. Kom, zet je op het oude plaatsje:</p> +<p>wij willen akademie houden, als</p> +<p>je placht te noemen ons vertrouw’lijk spreken</p> +<p>over de vragen die van alle zijden</p> +<p>dit klein levens-eiland ombruisen.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> <em class="dir">(gaat aan zijn voeten op een bankje zitten)</em> Zoo</p> +<p>voel ’k mij weer worden het jongmeisje, vol</p> +<p>van vagen drang en onbestemd verlangen,</p> +<p>dat uit uw zacht-nadrukkelijke woorden</p> +<p>eens ’t licht van zekerheid zag opgaan....</p> + +<p class="first"><em class="i14">MORE</em> Zacht</p> +<p>wendde je jonge ziel zich naar dat licht....</p> +<p>Ik zag de kelk zich openen, begeerig</p> +<p>drinken den dauw, dien ik opving voor jou</p> +<p>van Plato’s lip en die der and’re wijzen.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Wat was het zoet, aan uw hand te betreên</p> +<p>dat gouden land van de philosophie;</p> +<p>te voelen, hoe een vastheid in mij groeide</p> +<p>en sterker werd.</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> Wat was het zoet, te stijgen</p> +<p>hand in hand naar de toppen der gedachte,</p> +<p>waar opengaat de zin des levens.... Kind,</p> +<p>ik heb in jou mijn groot geluk gevonden</p> +<p>en ik wil dat je weet hoe ik het vond.—</p> +<p>Mijn kind’ren heb ik alle lief</p> +<p>gelijkelijk, met de teedere liefde</p> +<p>eens vaders, maar jou heb ik ook nog lief</p> +<p>anders, niet teederder maar hoopvoller.</p> +<p>Ik heb in jou mijn liefste droomen lief,</p> +<p>het heilige verlangen en verwachten,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_39">39</span> +dat mijn hart aanraakte: het zoet gezicht</p> +<p>dat in mij groeide door de blijde dagen</p> +<p>van mijn volrijpe jeugd....</p> + +<p class="first"><em class="i6">MARGREET</em> Ge meent het beeld</p> +<p>der vrouw, gelijk zij zijn zal, wanneer allen</p> +<p>denken als gij denkt.</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Ja, het beeld der vrouw</p> +<p>als zij zijn zal in schemerverren tijd,</p> +<p>wanneer de booze waan heeft uitgewoed</p> +<p>die haar nu houdt vernederd en gevangen....</p> +<p>O schoone wereld, waarin zij zal zijn</p> +<p>den man gezellin, saam zij zullen dorschen</p> +<p>’t gedachte-zaad....</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Konden wij haar zien worden,</p> +<p>die schoone wereld....</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Ik zag haar worden kind</p> +<p>en dat was mijn geluk.... ’k zag in jou hoofdje</p> +<p>de vonk der rede aangroeien tot vlam....</p> +<p>Ik zag over dit zacht gelaat, tot mij</p> +<p>in teed’re schroomvalligheid eerst geheven,</p> +<p>den glans zich breiden van bewusten wil,</p> +<p>en d’argelooze blik dier lieve oogen</p> +<p>verdiepen tot lange nadenkendheid.</p> +<p>Ik zag het meisje vol verholen drang</p> +<p>schuilgaand in droomen, tot de jonkvrouw rijpen,</p> +<p>moedig en frank, wier welgewogen oordeel</p> +<p>weegt voor den man, dien hare vrije neiging</p> +<p>verkoor.... ik zag de jonge moeder niet</p> +<p>de lijfjes maar van haar liev’lingen koest’ren,</p> +<p>hun leen’ge willen ook buigen en leiden</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_40">40</span> +met zek’ren zin en vaste hand.—En als</p> +<p>de spotters, kleingeloovigen, wier vleugels</p> +<p>hen niet drage’ over heden heen, mij hoonden</p> +<p>om de droomvrouwen van Utopia,</p> +<p>lachte ik hun een stille glimlach tegen</p> +<p>en mijn hart sprong de tijden tegemoet</p> +<p>dat de kleine jonkvrouwen zullen baden</p> +<p>in klare kennis hun kost’lijke ziel,</p> +<p>en de moeders wetenden zijn, en vroed</p> +<p>voor de gemeenschap.... jij gaf mij die zegen:</p> +<p>ik dank je daarvoor kind....</p> + +<p class="first"><em class="i6">MARGREET</em> Al wat ik ben</p> +<p>werd ik door u; al wat ik weet, ik heb het</p> +<p>van u geleerd; aan u gelijk te worden</p> +<p>zooveel ik kon, dat was mijn prilste wensch;</p> +<p>mijn stoutste droom, u tot een hulp te zijn.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Jij waart de blanke vijver, die getrouw</p> +<p>de kruinen spiegelde, en al hun deinen</p> +<p>van mijn gedachte-woud, die ’t heimlijk ruischen</p> +<p>van mijn hart kende, en nimmer verried.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> O laat het mij nu ook zijn! Geef mij weder</p> +<p>uw hart! Vertrouw mij, leg op mij de zwaarte</p> +<p>die ’k zie dat u bedrukt....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Heugt je den dag</p> +<p>dat wij gelezen hadden Plato’s woorden</p> +<p>over de ziel en haar onsterflijkheid,</p> +<p>en daarna zaten in den stillen schemer</p> +<p>wiens zachte hand soms de verborgen dingen</p> +<p>omhoog streelt uit hun schuilhoek in het hart?</p> +<p>Heugt het je nog?</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_41">41</span> +<em class="i3">MARGREET</em> Het was den dag nadat</p> +<p>ge tot het kanselierschap waart gehuldigd,</p> +<p>een vrede-ademende najaarsdag....</p> +<p>Vijf jaren zijn sinds dien voorbijgestroomd,</p> +<p>ik huwde, God schonk mij twee lieve kindren,</p> +<p>en gist’ren schijnt die dag....</p> + +<p class="first"><em class="i9">MORE</em> Heugt je nog wat</p> +<p>wij toen sprake’ over dood en leven, hoe</p> +<p>worde’ is der wereld wezen, alle dingen</p> +<p>dragen in zich kiem van weder-vergaan?</p> +<p>En dit aller droefheden droefheid is,</p> +<p>dat het hart niets omvatten kan in veilig</p> +<p>bezit?</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> ’t Is mij als hoor ik weer uw stem,</p> +<p>manend: „daarom moet het tot d’ eeuwge sterren</p> +<p>zich beuren, en tusschen hun gouden spaken</p> +<p>zich vleie’ als in een nest”.... ’k voel langs mijn wangen</p> +<p>weer druppen de tranen van stil berouw.</p> +<p>Wij meisjes waren overstelpt geweest</p> +<p>door d’ ongewende pracht, de vreemde hulde....</p> +<p>Wij waande’ ons in een hoog’re sfeer geheven</p> +<p>boven ons oude zelf.... den dag na ’t feest</p> +<p>riept ge mij, om samen Plato te lezen</p> +<p>en koost den Phaedon.... ik voelde den roes</p> +<p>van wereldschheid als dunne damp vervliegen....</p> +<p>Mijn beste vader, ’k dank het meest dat uur</p> +<p>dat toen ineenstortte ons oude leven</p> +<p>van weelde en glans, mijn hart niet werd verschrikt.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Ja, jij bleef staan,</p> +<p>een steun voor arme ontwrichtte moeder en</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_42">42</span> +jongere zusters, die met duiven-oogen</p> +<p>mij hulp’loos aanzagen.... O blijf ook nu</p> +<p>mijn onverschrokken kind.... Heugt het je nog</p> +<p>hoe wij verder sprake’ in den stillen avond</p> +<p>over den mensch, hoe hij soms raakt beklemd</p> +<p>tusschen ’t stuwen van oversterke machten,</p> +<p>gedreven wordt waarheen hij niet wil gaan,</p> +<p>en een wijl worstelt in wanhopig weren</p> +<p>van wat zijn diepst ik onafweerbaar weet?</p> +<p>Tot hij op een dag neerdaalt in zichzelven</p> +<p>en zich gewonnen geeft; en op het pad,</p> +<p>dat hem ontvoeren zal aan de beklemming</p> +<p>der dingen en het wrijten van zijn wil,</p> +<p>vestigt hij rustig-lang den blik der oogen</p> +<p>en rijst om te gaan.... Weet je ’t nog, Margreet?</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Hoe zou ik het vergeten? In dat uur</p> +<p>werd immers ons verbond gesloten....</p> + +<p class="first"><em class="i13">MORE</em> Ja,</p> +<p>in dat uur vond je dapper hart zichzelf.</p> +<p>Want toen ik vroeg: kind, zoo wie jou was ’t liefste,</p> +<p>stond voor de keus, als voor een donker water,</p> +<p>de steilte van den dood beklimmen, of</p> +<p>zich laten dringen op omlage wegen</p> +<p>die hij verfoeit—zag ik je wange’ en hals</p> +<p>en heel je wezen bespreid van den gloed</p> +<p>dien het hart opzendt als een eed’le en hooge</p> +<p>willing ’t in vlam zet, en je stem was hel</p> +<p>van dapperheids goudenen klankkleur, sprekend:</p> +<p>„veel liever zag ik hem dood, dan zich zelven</p> +<p>ontrouw—immers wenschte ik hem dan toe lijden</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_43">43</span> +bitterder dan de dood”—weet je het nog,</p> +<p>mijn kind?</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Ik heb zoo vaak</p> +<p>geschreid, omdat ik het niet kon vergeten,</p> +<p>en wat toen kwam....</p> + +<p class="first"><em class="i6">MORE</em> Hoe ik je hand nam en</p> +<p>die kleine koude hand tusschen de mijnen</p> +<p>klemmend, vroeg „zoo de dag eens kwam, Margreet,</p> +<p>dat ik stond, aangedrukt tegen de keuze</p> +<p>waaraan het leven hangt—zou jij mij dan</p> +<p>steunen van uit je hart”—en jij niet spreken</p> +<p>kon, maar knikte van ja?—dat was ’t niet waar?</p> + +<p><em class="dir">(Margreet knikt zwijgend.)</em></p> + +<p>Het heugt je nog. Nu is die dag gekomen.</p> +<p>Help mij Margreet. Ik heb de keus gedaan.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Vader.... Wat gaat ge doen?</p> + +<p class="first"><em class="i12">MORE</em> Ik ben gedreven</p> +<p>naar wat ik wou ontgaan. Al mijn beleid</p> +<p>heb ik gebruikt, mijn boot voorbij te sturen</p> +<p>aan deze klip, met al mijn kracht gestreefd</p> +<p>den greep t’ ontkomen, die zich om mij knelt.</p> +<p>Vergeefs! ik had sinds lang met eigen handen</p> +<p>de ketenen gesmeed waarmee het lot</p> +<p>mij binden zou.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Van dat g’ u verbondt aan den koning, broeide</p> +<p>de botsing aan de kim van elken dag;</p> +<p>komen moest zij als zijn zelfzuchtige driften</p> +<p>schuimend zouden bijte’ in den breidel van</p> +<p>uw wil.... wij wisten ’t.... Dikwijls vreesden wij</p> +<p>wat ging gebeuren. Maar ge hebt den band</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_44">44</span> +verbroken, die u aan den koning bond....</p> +<p>ge zijt weer vrij.... ik dacht u veilig.... vader,</p> +<p>wat dreigt ons nog?</p> + +<p class="first"><em class="i6">MORE</em> Ik heb den band verbroken</p> +<p>die m’ aan den koning bond, maar niemand kan</p> +<p>den band ontbinden tusschen hem en zijn</p> +<p>verleden: ’t weefsel van zijn vroeg’re daden</p> +<p>omwikkelt hem voor goed.... Hoe hooger ’k steeg,</p> +<p>hoe vaster mij de vorst in zijn vertrouwen</p> +<p>omvatte, als in een tooverring, die zich</p> +<p>nooit meer ontsluit waar hij zich heeft gesloten,</p> +<p>des te minder kon zijn koningswil dulden</p> +<p>dat ik mij loswrong.... poogde het te doen....</p> +<p>Toen in zijn sterke lijf de sterke lusten:</p> +<p>wulpschheid, heerschzucht, gelddorst, uitbraken en</p> +<p>het teer gewas wegvraten der belofte</p> +<p>van zijn groene jeugd, toen moest ik gaan,</p> +<p>wilde ik niet, blijvend, mee schuld drage’ aan daden</p> +<p>die ik verfoeide,—of tusschen hem en mij</p> +<p>oproepen d’ erge botsing, die zou voeren</p> +<p>tot mijn vernietiging. Die te ontwijken</p> +<p>ben ik gegaan: ik ging vergeefs, Margreet.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Wat wil hij nog?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Aanzien en rijkdom stroopte ik mij</p> +<p>als waardelooze vodden van het lijf</p> +<p>en waande een poos den greep te zijn ontkomen,</p> +<p>reeds knellend om mijn hals.—’k Herademde!</p> +<p>Maar ’t onweer drong weer op, geduchter dan het</p> +<p>eerst was geweest.... Toen wist ik mij verloren....</p> +<p>Ik wees het je, maar je wilde niet zien....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_45">45</span> +<em>MARGREET</em> Ik kon het niet....</p> + +<p class="first"><em class="i9">MORE</em> Mijn dapper kind, nu staat</p> +<p>de booze wolk vlak boven onze hoofden:</p> +<p>nu moèt je zien. De koning eischt een eed,</p> +<p>die zijn leugenbond met Anna vat</p> +<p>in gouden lijst van wettelijke wijding,</p> +<p>en een and’ren, die hem verheft tot hoofd</p> +<p>der kerk van Engeland. Ik kan die eeden</p> +<p>niet zweren, mijn geweten wil het niet.</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Wat zult ge....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Ik kan niet verder uitwijken,</p> +<p>en mijn weig’ring raakt den koning in ’t hart;</p> +<p>want om zijn wil door te zetten behoeft</p> +<p>hij steun van allen, wier woord in de schalen</p> +<p>der openbare meening weegt:—wie niet</p> +<p>met hem meespringt over de hinderpalen</p> +<p>van wet en zede en goddelijk gebod,</p> +<p>wordt zelf, een hinderpaal, omvergehaald.</p> +<p>Hem blijft geen keus, als mij geen keus blijft. Hij</p> +<p>moet mij vernielen, misschien tegenwillig,</p> +<p>zooals ik tegenwillig moet trotseeren</p> +<p>’t zwaard zijner macht.</p> + +<p class="first"><em class="i5">MARGREET</em> O waart ge nooit in dienst</p> +<p>getreden van den koning! Hadt ge nooit</p> +<p>voor hem ’t vrije leven van den geleerde</p> +<p>vaarwel gezegd, waarnaar uw hart bleef hunk’ren</p> +<p>als een schelp naar de zee.... Hem offerdet</p> +<p>ge de rust der dagen, de slaap der nachten,</p> +<p>’t zoet verzamen met ons,.... voor hem hebt ge</p> +<p>der zorgen last geschouderd, haar gedragen</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_46">46</span> +van jaar op jaar, en nu....</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Margreet, spreek zoo niet verder;</p> +<p>je weet niet wat mij dreef in ’s konings dienst.</p> +<p>Ik wil je alles toevertrouwen, kind,</p> +<p>dat je moogt zien hoe wat nu gaat gebeuren</p> +<p>met diepe wortels vastzit in ’t verleên.—</p> +<p>Heerlijk waren de dagen mijner jeugd!</p> +<p>de luchten trilden van de nieuwe leuzen,</p> +<p>die d’ ontwakenden toeriepen elkaar.</p> +<p>Boven de grenzen uit van land en taal</p> +<p>werd een zuivere broederschap geboren;</p> +<p>strijdbroederschap tegen al wat het blijde</p> +<p>leven op Gods lieflijke aarde ontwijdt:</p> +<p>domheid en wreedheid, breidelooze zeden</p> +<p>en blind geweld. Eén hoop bevleugelde ons:</p> +<p>niet maar de kerk, neen, d’ aarde zelf, de menschheid</p> +<p>te zuiveren door de macht van den geest.</p> +<p>Sommigen onzer verdiepten zich zoo</p> +<p>in de zinnige woorden die ons tegen-</p> +<p>fonkelden uit de lang verzonken tijden,</p> +<p>dat zij tot zoete levenstaak verkozen</p> +<p>die te reinigen van der eeuwen stof.</p> +<p>Mij gaf natuur een zin, die zich niet kon</p> +<p>gansch in vervlogene schoonheid verzinken,</p> +<p>maar zich van haar beurde naar onze dagen,</p> +<p>om die schooner te maken, kon het zijn.</p> +<p>Ik zag der tijden drang, den harden nood</p> +<p>der arme duizenden, die hulploos zwerven,</p> +<p>verjaagd van hof en erf;</p> +<p>’k zag gouddorst in de grooten mensch’lijkheid</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_47">47</span> +versmoren, de kleinen zich, gelijk wormen</p> +<p>gemarteld, winde’ in kronkels van den nijd.</p> +<p>Ik zag de vrouw in lediggang vermorsen</p> +<p>haar reedlijke vermogens en haar hart,</p> +<p>een weeldepop, of als lastdier beladen</p> +<p>overzwaar, zwoegen naar den dood. Ik zag</p> +<p>alom de ongelijkheid van bezit,</p> +<p>als de grond van de algemeene krankte</p> +<p>die ’t lichaam aanvrat van de christenheid.</p> +<p>—Maar ook zag ik het menschelijk vernuft</p> +<p>opendwingen, een geweldige beitel,</p> +<p>de geheime bergplaatsen der natuur.</p> +<p>Ik zag de aarde grooter worden: voor</p> +<p>onze verbaasde, opgetogen oogen</p> +<p>nieuwe deelen van haar verschijnen, als</p> +<p>trok morgennevel op over de wereld.</p> +<p>En toen rijpte het droomgezicht in mij;</p> +<p>uit vele wortels groeide het omhoog....</p> +<p>Land van geluk en minnelijk verkeer</p> +<p>der menschen, van vrede die zal omranken</p> +<p>hun dagen, als ’t bezit gemeen zal zijn</p> +<p>van de goederen des levens, en geen mensch meer</p> +<p>om geld zijn broeder misbruikt en verdrukt,</p> +<p>als allen samen maken wat behoeven</p> +<p>allen tot leven,</p> +<p>lieflijke velden van Utopia,</p> +<p>lachende huizen tusschen groene tuinen,</p> +<p>lachende kinderen die geen vrees kent,</p> +<p>blinkende scharen van mannen en vrouwen</p> +<p>edel van leden en zuiver van ziel:</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_48">48</span> +eens zult ge zijn, ik weet het. Maar wanneer?</p> +<p>Hoe zal de menschheid haar weg tot u vinden?</p> +<p>Ik kan ’t niet zien.—In mijn hoopvolle jeugd,</p> +<p>Margreet, waande ik een weg te weten: daarom</p> +<p>trad ik in ’s konings dienst.</p> + +<p class="first"><em class="i7">MARGREET</em> Vader.... ik zie</p> +<p>uw hoop.... den koning.... hem wildet gij winnen,</p> +<p>voor de wet winnen van Utopia....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Een vriend van ’t nieuwe weten leek hij, wien het</p> +<p>dienden minlijk gezind—en toen hij was gekroond,</p> +<p>wendend den steven van zijn vaders banen</p> +<p>naar recht en vrede weg. Hij riep mij tot zich,</p> +<p>en het snijdend woord mishaagde hem niet,</p> +<p>waar ik de euvelen van de gemeenschap</p> +<p>mee openlei. Zoo werd mijn waan geboren,</p> +<p>—uit verlangen en hoop werd die geboren—</p> +<p>dat hij de heerscher was, verkozen om</p> +<p>menschheid op den weg van geluk te voeren,</p> +<p>zoo ik hem steunde. Heerlijk door mijn leden</p> +<p>welde een vloed toen van duizelig geluk.</p> +<p>Maar ook verhief zich door het bloed de stem</p> +<p>der neiging, en fluisterde mijn hart toe:</p> +<p>„de staatsdienst is het graf der vrijheid”, en</p> +<p>uit nog dieper gewelven rees omhoog</p> +<p>woord’looze maning, zoodat ik mij wist</p> +<p>op een verraderlijke zee te wagen,</p> +<p>die mij niet weer zou geve’.... Een dag, een nacht,</p> +<p>en nog een dag en nacht heb ik gestreden</p> +<p>tegen mij zelf: toen overwon dat hunk’ren</p> +<p>naar ’t menschengeluk en die hoop. Ik ging</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_49">49</span> +tot den koning. Dien dag bracht ik aan ’t wank’len</p> +<p>de steen die mij verplettren gaat. God weet het,</p> +<p>ik was niet karig met mijn kracht. Den boog</p> +<p>van mijn vermogens spande ik dag aan dag tot</p> +<p>het uiterste,—en ’t scheen in ’t eerst, als neigde</p> +<p>het hart des konings naar mijn raad.... Niet lang....</p> +<p>’t was ’t gloren van een valsche dageraad,</p> +<p>waarop een somb’re nacht van onrecht volgde...</p> +<p>bedrog.... geweld.... Ik heb het doel gemist...</p> +<p>De hoop die ontlook aan mijn morgenhemel,</p> +<p>is sedert lang verwelkt; ik zelf</p> +<p>ga door dwingelandij gebroken worden.</p> +<p>Ik zie de baan niet naar menschegeluk,</p> +<p>ik weet den zin niet van mijn eigen leven:</p> +<p>moge ’t een and’re wezen, dan nu schijnt!</p> +<p>Maar één ding weet ik: wat mij dreef in jeugd,</p> +<p>te doen als ik deed, dat drijft mij ook nu.</p> +<p>Niet allen kunnen strijden op één wijs,</p> +<p>noch kan op d’ eigen wijze één altijd strijden,</p> +<p>maar één ding doet allen die strijden nood</p> +<p>t’ allen tijde voor meer gerechtigheid</p> +<p>en meer geluk op aard: zich zelven niet</p> +<p>te zoeken, de zoete dingen van ’t leven</p> +<p>niet liever te hebben dan ’t klaar gebod</p> +<p>van d’innerlijke stem. Dit ééne weet ik,</p> +<p>en zoo zal ’k doen, Margreet.</p> + +<p class="first"><em class="i7">MARGREET</em> O ik ben blij</p> +<p>dat ge zijt als de heil’ge martelaren</p> +<p>en d’ oude helden... ik heb u zoo lief...</p> +<p>vader, ik kan niet zonder u....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_50">50</span> +<em class="i10">MORE</em> Mijn hart,</p> +<p>een macht oversterk dringt tusschen ons beide</p> +<p>en maakt d’omstreng’ling onzer armen los.</p> +<p>Wij moete’ uiteen. De zoete wenning die</p> +<p>de jaren tusschen ons al vaster vlochten</p> +<p>wordt nu ontknocht. Wij zullen niet meer gaan</p> +<p>samen door ’t bosch in den herfstklaren morgen,</p> +<p>als de lage zon ’t laatste knetterblad</p> +<p>rosgoud doet gloeien onder schuinsch gestraal.</p> +<p>En als de lente komt, zal zij ons niet</p> +<p>meer dwalen zien, het avondrood in d’oogen,</p> +<p>langs ’t slingerpad dat de rivier bezoomt,</p> +<p>en huiswaarts keeren als de vogels zwijgen,</p> +<p>vol vredige gedachten, arm in arm.</p> +<p>Wij zullen niet meer, onze hoofden samen</p> +<p>aandachtig buigend over ’t oude boek,</p> +<p>waaruit heil’ge schoonheid en wijsheid stijgen,</p> +<p>voele’ onze harten kloppen in één maatgang</p> +<p>van eerbiedige vreugd. Wij zullen niet</p> +<p>meer, in de ijle sfeeren der muziek</p> +<p>samen ontzweefd, werelden op zien deinen</p> +<p>en weer vergaan....</p> +<p>Ik daal waar de lente geen oogen heeft</p> +<p>en alle zachte lach en stemmen zwijgen,</p> +<p>en dalend breng ik droefheid over jou.</p> +<p>Arm kind, nu zullen je dagen voortaan</p> +<p>gedoopt zijn in de vale schaduw van de</p> +<p>alleenheid waarin ik jou laat.—Nu moeten</p> +<p>we sterk zijn, hart, en wat we al die jaren</p> +<p>beleden met de lippen, onze levens-</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_51">51</span> +waarheid te zijn, moet het hange’ onzer schouders</p> +<p>weer richten overend.</p> +<p>Moeder en zusters zullen mijn zin zwaar</p> +<p>maken, d’armen, met bidden en vermanen</p> +<p>dat ik toch buige.... Zult jij stand houden,</p> +<p>en voor mij vechten tegen hun begeeren,</p> +<p>voor wat je weet in mij ’t beste te wezen,</p> +<p>al gaat het om het leven zelf?</p> +<p>Kunt je ’t beloven, hart?</p> + +<p class="first"><em class="i6">MARGREET</em> Ik kan beloven....</p> +<p>te trachten trouw te zijn aan den wil dien</p> +<p>g’ in mij gewekt hebt....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Dan ga ik gerust</p> +<p>den donk’ren gang in der gevangenschap.</p> +<p>Trouw hart, wij blijven samen, worden onze</p> +<p>lichamen ook gescheiden.... en mijn lieven</p> +<p>laat ik in zek’ren troost....</p> + +<p class="sep2"><em class="i10"> </em>Dat nu een stem</p> +<p>mocht zinge’ een dier verlangenzware wijzen,</p> +<p>waar ’t hart zoo zoet op wegdeint.... ik ben mat....</p> + +<p class="noind"><em class="dir">(More zinkt vermoeid in zijn zetel achterover.<br /> +Men hoort Mercy in den tuin zingen.<br /> +Tegen het einde van het gezang ziet men haar).</em></p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Hoor vader, Mercy heeft uw wensch geraden</p> +<p>gelijk zij pleegt zoo vaak.... het is de wijze</p> +<p>van het eiland glanzend over den vloed.</p> + +<p class="first"><em>MERCY</em></p> + +<p class="sep2">Ver over de glinst’rende zeeën, verder weg dan het avondrood,</p> +<p>voorbij de klippen van strijd, en het bare strand van den nood,</p> + +<p class="sep2"><span class="pagenum" id="Page_52">52</span> +voorbij aan de rots waar de winden van den haat worden uitgebroed</p> +<p>drijft het zon- en schaduwbeminde eiland van geluk op den vloed.</p> + +<p class="sep2">Zijn groene oevers ombruisen de oevers van groen kristal,</p> +<p>den zeezang echoot het ruischen van zijn dichten boomenwal.</p> + +<p class="sep2">Daar in het bosch wordt geboren het allerinnigst geluid:</p> +<p>de tortel koert haar bekoren-bewogene vrede uit.</p> + +<p class="sep2">Glanzende boomen dragen ’t eener tijd bloesem en vrucht,</p> +<p>en door de bloeiende hagen gonst altijd zomergerucht.</p> + +<p class="sep2">Het dichte gewas der dalen buigt onder zijn gouden vracht,</p> +<p>en tegen de hellingen stralen de weiden hun gouden pracht.</p> + +<p class="sep2">Daar wonen de blinkende menschen met vrede-omlicht gelaat</p> +<p>door wien het gemeene wenschen als een stroom van kracht heengaat.</p> + +<p class="sep2">Hun spraak ruischt als onze gebeden, hun gang schrijdt als onze dans,</p> +<p>hun stem is een nest van zachtheden, hun oog een bad van glans.</p> + +<p class="sep2">Leven is altijd beladen daar met een geur van vreugd</p> +<p>als waar zomerwind vol genade hier somtijds ons hart mee verheugt.</p> + +<p class="sep2">In den morgen gaan blijde gezellen zingend tot het arbeidsfeest</p> +<p>dat lijf noch ziel zal kwellen, en dadendrang geneest.</p> + +<p class="sep2">En de uren der rust heenglijden door den toover menigvoud</p> +<p>van der schoonheid fonk’lend gesmijde, en het plechtig gedachtewoud.</p> + +<p class="sep2">De dood komt op lichte schreden, hij draagt een wit gewaad</p> +<p>en wie hij wenkt gaat mede, als een gast van een feest opstaat.</p> + +<p class="sep2">Hem woelt door het hart niet de wreede zorg om wees of hulplooze weeuw,</p> +<p>want daar heerschen de zachte zeden, heerscht de wet van de gouden eeuw.</p> + +<p class="sep2"><span class="pagenum" id="Page_53">53</span> +Het veld en de wei en de bosschen, en de vruchten der zee en de wijn.</p> +<p>geperst uit de purperen trossen, daar het erfdeel van allen zijn.</p> + +<p class="sep2">Mijn en dijn hebben verloren hun rink’lende klank van metaal</p> +<p>en zoeme’ in die zuivere ooren als zinlooze kindertaal.</p> + +<p class="sep2">O wisten wij waar u te vinden, land van gelukzaligheid,</p> +<p>voorbij aan de rots der winden van haat, en de klippen van strijd.</p> + +<p class="first"><em>DIENAAR</em> Heer Thomas, een bode van staat wacht buiten;</p> +<p>hij vraagt of ge gereed zijt.</p> + +<p class="first"><em class="i10">MORE</em> Zeg hem: ja.</p> + +</div> + +<h2><span class="pagenum" id="Page_54">54</span> +DERDE BEDRIJF</h2> + +<p class="st_set">More’s vertrek in den Tower.</p> + +<p class="st_set">More, Kingston, gevangenenbewaker. Later Grynĉus en Margreet.</p> + +<div class="poetry"> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Een jonkman, die al vele malen poogde</p> +<p>u te bezoeke’ in uw gevangenschap,</p> +<p>—maar mijn bevelen bleven onveranderd:</p> +<p>„Laat niemand buiten zijn verwanten toe,”—</p> +<p>heeft eindelijk het langbegeerd verlof,</p> +<p>God weet door welke liste’, of lang beleg</p> +<p>van wie hoog wone’ in ’s konings gunst, veroverd.</p> +<p>Zal ik hem bij u laten?</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Wie is het?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Simon Grynĉus.</p> + +<p class="first"><em class="i10">MORE</em> Dat ’s een naam die vaart</p> +<p>gelijk een frissche windstroom door de dompe</p> +<p>en muffe lucht. Laat hij gauw komen.</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> <em class="dir">(tot den bewaker.)</em><em class="i4"> </em> Roep</p> +<p>mijnheer Grynĉus hier....</p> + +<p class="first"><em class="i6">GRYNĈUS</em> Mijn oude Morus,</p> +<p>hoe dikwijls trachtte ik tot u door te dringen....</p> +<p>ze lieten mij nooit toe....</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Het doet mij goed</p> +<p>de warme tintelingen van uw oogen</p> +<p>weer over mij te zien.... Kom, zet u hier.</p> +<p>Zie niet zoo droef. Wel was ’t een luchtiger</p> +<p>verblijf, ons paviljoen te Chelsea, waar</p> +<p>wij samen te philosopheeren plachten,</p> +<p>terwijl zacht gerilte ons koelte toewoei....</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_55">55</span> +maar de bloem der philosophie bloeit ook</p> +<p>tusschen de spleten van deze gewelven:</p> +<p>ruikt gij haar geuren niet?</p> + +<p class="first"><em class="i7">GRYNĈUS</em> Ik kan niet schertsen</p> +<p>heer Thomas: vergeef mij mijn beklemd hart.</p> +<p>’k Zie u, en vraag mij af: is hij het werk’lijk?</p> +<p>—dat sneeuwen haar, die vervallen gestalte,</p> +<p>dat vaal gelaat.... o wee.... heeft zoo de kerker</p> +<p>gevreten aan uw kracht?</p> + +<p class="first"><em class="i9">MORE</em> Mijn zoon, de kerker</p> +<p>kust met een adem die van ’t lijf de kloekheid</p> +<p>breekt als de rijp een bloem.... zoo onverlet de</p> +<p>geest blijft, is ’t onheil klein.... Mijn kinderen berichtten</p> +<p>mij over u, over uw trouwe steun</p> +<p>in hun verlatenheid: ik dacht niet anders</p> +<p>van u.... En hoe slaagde uw arbeid? hebt ge</p> +<p>dat manuscript ontward?</p> + +<p class="first"><em class="i7">GRYNĈUS</em> O Morus, spreek</p> +<p>niet van mijn arbeid: nietig schijnt mij, haatbaar</p> +<p>dat delven in de mijnen van ’t verleden</p> +<p>naar edelsteenen, terwijl in ’t vandaag</p> +<p>het licht van een steen dreigt gedoofd te worden</p> +<p>wiens flonkeringen ons verrukte’, en al</p> +<p>om niet, neen, erger dan om niet.... Ik bid u,</p> +<p>laat mij uitspreken wat al sedert maanden</p> +<p>schrijnt door mij, telkens wanneer mijn gedachten</p> +<p>beroerden uw geliefde beeld. Niet ik</p> +<p>alleen, al uw vrienden, de mannen wier</p> +<p>wille’ in één harmonie met uw wil samen</p> +<p>klonken, door alle levensjaren heen,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_56">56</span> +zij zijn bedrukt, niet omdat ge gaat sterven</p> +<p>maar om de zaak waarvoor. Het is hun zaak,</p> +<p>’t is d’ uwe niet. Ge moogt niet door de tijden</p> +<p>rijzen, een mart’laar van het roomsch geloof;</p> +<p>gij kunt niet willen dekken met uw dood</p> +<p>’t verderf, dat dadig uw leven bestreed.</p> +<p>Erasmus bidt u door mijn mond, nog and’ren:</p> +<p>laat het daartoe niet komen, ga op zij,</p> +<p>buig voor den koning. Zijn wil is niet louter,</p> +<p>’k weet het, welt uit geen zuivre gronde’ omhoog,</p> +<p>maar Rome’s verzet tegen dien wil stroomt uit</p> +<p>een lichaam, stinkend van verderf.... O keten</p> +<p>u daaraan niet voor alle tijden vast,</p> +<p>door d’ eenge daad, die men nooit kan herroepen,</p> +<p>nooit uitwisschen.... verwar den klaren zin</p> +<p>van uw leven niet door verbijsterenden</p> +<p>troebelen dood....</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> Zoon, troebel en verbijsterend</p> +<p>zal mijn dood enkel zijn voor wie verwart</p> +<p>d’ uiterlijke verschijning met het wezen.</p> +<p>De dingen der wereld staan niet gelijk</p> +<p>gij meent, tot ijz’ren onverzoenlijkheden</p> +<p>verstard, tegenover elkaar. ’t Wanneer</p> +<p>en waar, vult de hoekige, harde leuzen</p> +<p>met warme stoflijkheid: elk oogenblik</p> +<p>vervluchtigt zich en wordt opnieuw geboren</p> +<p>die levenswarme kern.</p> +<p>„Tegen den koning” beduidt thans en hier</p> +<p>niet vòòr plundring en verdomming door Rome</p> +<p>maar verzet tegen.... een andere macht,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_57">57</span> +een erger dreiging voor het heil der menschen.</p> +<p>In dat verzet te vallen is geen logen,</p> +<p>tast d’ essence van mijn leven niet aan.</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> O ’k weet het wel, ik weet het wel dat gij</p> +<p>rein zijt van hart, dat uw wil naar het goede</p> +<p>zich richt, van zelf, als een bloem naar de zon.</p> +<p>Wij weten ’t, maar niet alle weten ’t; Rome</p> +<p>zal uw dood munten tot het losgeld om</p> +<p>haar eigen verdoeming mee af te koopen;</p> +<p>uw martlaarshoofd, zoodra de beul ’t laat vallen,</p> +<p>oprape’ en dragen triomfantelijk</p> +<p>voor zich uit, dat van die gebroken oogen</p> +<p>de magische blik vele vrome zielen</p> +<p>weer bindt aan haar....</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Dat moet ik dulden, zoon.</p> +<p>In ’t groote woelen van onze aardsche wat’ren</p> +<p>vloeien recht en onrecht nu alle dagen</p> +<p>dooreen. Er zijn geen vlekkelooze zaken</p> +<p>om voor te leven en te sterve’: er zijn</p> +<p>zuiv’re harten, die ook in zaak, bevlekt</p> +<p>door mensch’lijke onvolkomenheid, omhelzen</p> +<p>hun hoogste levensdroom. Mijn vijanden</p> +<p>zullen zeker saamwerpen mijn verzet</p> +<p>tegen den koning, met alle ongerechtig-</p> +<p>heden, Rome verkankerend; u brengt</p> +<p>de opstand tegen Rome saam, in d’ oogen</p> +<p>van wie niet goed onderscheiden door haat,</p> +<p>met de tuchtlooze wreede boerenbenden</p> +<p>die trokken roovend moordend Duitschland door.</p> +<p>Zoo kan elk van ons in verbond verschijnen</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_58">58</span> +met wat hem meest mishaagt. Het mag ons niet weerhouden</p> +<p>te doen wat ons geweten wil.</p> + +<p class="first"><em class="i8">GRYNĈUS</em> Maar ook uw vrienden</p> +<p>misprijzen uw besluit. Ziet ge die blaam</p> +<p>van wie zoo warm u loofde’ en graag u volgden</p> +<p>altijd, niet vóór u, een waarschuwend teeken</p> +<p>dat ge nu dwaalt?</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> De blaam der lieve vrienden</p> +<p>bedrukt m’ en breidt om mij een kille nevel</p> +<p>waardoor ik moeilijk aadmend verder ga:</p> +<p>Maar hij weerhoudt mij niet.</p> + +<p class="first"><em class="i7">GRYNĈUS</em> Kan niets weerhoude’ u?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Niets. Al de wat’ren van mijn wezen vloeiden</p> +<p>naar dit punt samen, om van hier den sprong</p> +<p>te nemen naar de rustiger gewesten</p> +<p>waar nieuw hun loop begint. Een langen tijd</p> +<p>groeie’ onze dade’ in ons om rijp te worden;</p> +<p>rijp zijnd, vallen zij af. Zij rijzen uit</p> +<p>de verborgene wortels van ons wezen,</p> +<p>en worden door der wereld zon en regen</p> +<p>gevoed. Om ze anders te maken zou</p> +<p>’t zelf anders moeten zijn en al het andere.</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Vaarwel dan Morus. O wee, dat de worm</p> +<p>van dit verdriet nu voortaan altijd knagen</p> +<p>zal aan ’t beeld dat ik oprichtte in mijn hart;</p> +<p>hem die ik levend boven allen eerde</p> +<p>kon ik niet eeren in zijn dood.... Dat God u make</p> +<p>het sterven licht....</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> En u het leven zoet.</p> +<p>Bedroef u niet, omdat mijn levenswil</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_59">59</span> +verwrongen zal verschijnen aan de menschen:</p> +<p>wij lijden nog, ook waar wij doen.—</p> +<p>Ik bid u, laat Erasmus weten dat</p> +<p>ik meende een andere te moeten schijnen</p> +<p>om dezelfde te zijn. Vaarwel. <em class="dir">(Grynĉus af.)</em> Hoe zwaar</p> +<p>is ’t vrienden te bedroeven!—Voor het eerst</p> +<p>gaat hij van mij weg onvoldaan, en armer</p> +<p>aan vreugde dan hij kwam.... ’k zag in zijn oogen</p> +<p>neerstrijken op de velden van zijn hart</p> +<p>de zwartgevlerkte vogel die daar lang</p> +<p>zal broeden: doffe smart van niet te kunnen</p> +<p>begrijpen de daden van wie wij minnen,</p> +<p>omdat ze zijn één wezen, een ander wij.</p> +<p>„Hij was een goed man, maar hij stierf voor Rome,</p> +<p>zijn dood maakte op zijn leve’ een smet”—zoo zal</p> +<p>Grynĉus mij gedenken, hij zelf zei ’t,</p> +<p>en de gedachte voelen als een stekel</p> +<p>prieme’ in zijn vleesch....</p> + +<p class="sep2"><em class="i8"> </em>Ja zoo denken de menschen:</p> +<p>hun denken kruipt behoedzaam langs de banen</p> +<p>van het leven en houdt diens vaart niet bij.</p> +<p>Het bindt de dingen samen tot een vlot</p> +<p>en daarop zet hun traagheid zich, tevreden</p> +<p>voortdroomend, onbekommerd of de stroom</p> +<p>des levens ongestuim de lichte balken</p> +<p>weer uit elkander sloeg.—Of ’t zoo moet zijn?</p> +<p>Of mijn denkingswijs in de vuist der velen</p> +<p>breken zou en hen laten, gelijk blinden</p> +<p>rondtastend zonder staf? Behoeven zij</p> +<p>starre gedachte-banden om daarin</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_60">60</span> +de veelheid der verschijnselen te persen,</p> +<p>en de verand’ring vast te leggen, zóó</p> +<p>zichzelf beschermend van door over-veelheid</p> +<p>verbijsterd te worden? Wie zal ’t mij zeggen?</p> +<p>Wie is er die het weet?</p> + +<p class="sep2 noind"><em class="dir">(Southwell, Palmer en Rich komen binnen.)</em></p> + +<p class="first"><em>SOUTHWELL</em> Mijnheer, wil onze komst vergeven: zij is</p> +<p>niet onze keus. ’t Hooggerechtshof belastte</p> +<p>ons met een werk waarvan wij hopen dat</p> +<p>gij ’t zult toerekenen die daartoe gaven ’t</p> +<p>bevel, niet ons.</p> + +<p class="first"><em class="i4">MORE</em> Mijnheer de procureur,</p> +<p>wat wilt ge van mij?</p> + +<p class="first"><em class="i3">SOUTHWELL</em> Wij kregen de last</p> +<p>uw vertrek te doorzoeke’ en mee te nemen</p> +<p>al wat wij vinde’ aan boeken en geschriften,</p> +<p>om ze over te leggen aan het hof.</p> +<p>Vergunt ge dat ik d’ onwelkome taak</p> +<p>seffens volvoer’?</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> Ik heb niets te vergunnen</p> +<p>mijnheer. Men heeft mij niet gevraagd, toen men</p> +<p>mij pennen en papier ontnam, men zou</p> +<p>niet luisteren, zoo ik mij nu bezwaarde.</p> +<p>Voert gij uw opdracht uit.</p> + +<p class="first"><em class="i5">SOUTHWELL</em> Komt heeren, aan</p> +<p>het werk.</p> + +<p class="st_dir">(Palmer en Rich zoeken in het vertrek en pakken de boeken en geschriften +bijeen die Southwell doorbladert; na eenigen tijd, terwijl +Palmer nog zoekt, wendt Rich zich tot More die rustig is blijven zitten.)</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_61">61</span> +<em class="i3">RICH</em> Heer Thomas, ge zijt wijs</p> +<p>en in de wetten van den staat geleerd,</p> +<p>vergun daarom, dat ik u voorleg eene</p> +<p>vraag die mij zeer vervult. Zoo ’t parlement</p> +<p>tot koning van Engeland mij verklaarde,</p> +<p>zoudt gij mij dan erkennen als koning?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Ja Mijnheer ’k zou u erkennen als koning.</p> + +<p class="first"><em>RICH</em> Maar stel nu ’t geval, dat het parlement</p> +<p>een wet maakte die mij tot paus verklaarde,</p> +<p>zoudt gij mij dan als paus erkennen?</p> + +<p class="first"><em class="i12">MORE</em> Of</p> +<p>stel dit ander geval eens, mijnheer Rich,</p> +<p>dat het parlement door een wet verklaarde</p> +<p>God niet meer God te zijn, zoudt ge u achten</p> +<p>gebonden door zoo’n wet?</p> + +<p class="first"><em class="i10">RICH</em> Neen toch mijnheer:</p> +<p>geen parlement heeft in geest’lijke zaken</p> +<p>te binden macht.</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> ’t Is als gij zegt, mijnheer.</p> + +<p class="st_dir">(Southwell die aan ’t einde scherp heeft toegeluisterd maakt een beweging +van teleurstelling; dan wendt hij zich tot Palmer en Rich en beduidt hun +dat zij kunnen vertrekken).</p> + +<p class="first"><em>SOUTHWELL</em> Wij hebben onzen last volvoerd, mijnheer,</p> +<p>maar vergun mij, eer ik ga, nog een woord</p> +<p>met u te spreken.... Ge zult weldra moeten</p> +<p>verschijnen voor het hof.</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Ik weet het.</p> + +<p class="first"><em class="i10">SOUTHWELL</em> Weet</p> +<p>ge ook, waarom ’t een vol jaar duurde, eer ge</p> +<p>werd voorgeroepen?</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_62">62</span> +<em class="i6">MORE</em> ’k Meen het te begrijpen,</p> +<p>maar weet het niet.</p> + +<p class="first"><em class="i3">SOUTHWELL</em> De koning wilde u</p> +<p>redden, tegen u zelven u beschermen:</p> +<p>achter het fronsen van zijn ongenade</p> +<p>leeft in zijn hart nog de lach van zijn gunst.</p> +<p>Hij hoopte, dat g’ in eenzaamheid hervinden</p> +<p>u zelf zoudt, tot u inkeeren.... Zijn oor</p> +<p>boog gretig naar het eerst gemurmel over</p> +<p>dat zou stijge’ uit de lang bevroren wellen</p> +<p>van uwe trouw.... nog buigt hij luistrend over....</p> +<p>Maar ’t is nu gauw te laat.... Ge zwijgt, heer Thomas?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Spreken valt te zwaar.</p> +<p>Ik zou den koning en mij zelven gaarne</p> +<p>besparen wat nu komt, maar mijn geweten</p> +<p>verbiedt mij te doen gelijk hij verlangt.</p> +<p>Is u dat nieuw?</p> + +<p class="first"><em>SOUTHWELL</em> De koning laat u weten</p> +<p>dat hij, wanneer het oordeel is gevallen</p> +<p>niets meer vermag, om....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> De koning kan weten</p> +<p>dat ik het oordeel, wanneer recht en wet nog</p> +<p>gelde’ in zijn rijk, met gerustheid verwacht.</p> + +<p class="st_dir">(Southwell maakt opnieuw een beweging van teleurstelling en loopt eenige +malen het vertrek op en neer, dan wendt hij zich op nieuw tot More.)</p> + +<p class="first"><em>SOUTHWELL</em> Ik kan zulk een halstarrigheid niet vatten,</p> +<p>in een vroom christen, mijnheer More, als gij:</p> +<p>ge staat alleen met uwe weig’ring tegen</p> +<p>alle bisschoppen; gij, een leek,</p> +<p>werpt door dit weig’re’ een blaam op hun gedrag</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_63">63</span> +in geestelijke dingen; matigt u</p> +<p>een oordeel aan over hen wien ge zijt</p> +<p>gehoorzaamheid in zaken des geloofs</p> +<p>verschuldigd.... ik begrijp u niet....</p> + +<p class="first"><em class="i11">MORE</em> Mijnheer,</p> +<p>daden te oordeelen was eens mijn ambt,</p> +<p>het is ’t niet meer; in de harten te lezen</p> +<p>komt mij, een feilbaar mensch, niet toe. Ik volg</p> +<p>den weg, dien ’k voor den goede houd, de eeden</p> +<p>weig’rend, en neem aan dat de bisschoppen</p> +<p>ze zwerend, gaan den weg die hun geweten</p> +<p>hun zegt te gaan....</p> + +<p class="first"><em class="i2">SOUTHWELL</em> Weet ge wel dat uwe liefste</p> +<p>vrienden uw koppigheid betreuren? Zij</p> +<p>achten ’t onwaardig een verlichten geest,</p> +<p>zich zoo te klampen aan een vorm, als gij doet</p> +<p>in deze zaak....</p> + +<p class="first"><em class="i3">MORE</em> Mijn vrienden hebben mooglijk</p> +<p>mijne redenen om te weig’ren niet,</p> +<p>noch ik de hunne, om voor den eisch des konings</p> +<p>te buigen ’t hoofd.... Er zijn tijden, mijnheer,</p> +<p>waarin wie dachten in de levenszee</p> +<p>bijeen te blijven, door machtige winden</p> +<p>worden verstrooid en elk voor zich moet zoeken</p> +<p>veilige reede. Dit is zulk een tijd....</p> + +<p class="first"><em>SOUTHWELL</em> Wat waant ge toch weigerend te bereiken?</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> En zoo alleen de vrede van ’t gemoed,</p> +<p>lijkt u dat zoo gering een ding, dat ik</p> +<p>daarvoor het restje van mijn aardsche dagen</p> +<p>niet ruilen zou?</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_64">64</span> +<em class="i2">SOUTHWELL</em> Ik ben verbaasd te hooren</p> +<p>dat wie zoo teeder aan de zijnen hing</p> +<p>als gij, dien vrede proeven kan, terwijl</p> +<p>uw kind’ren zich om u van angst verteeren.</p> +<p>Zeg mij, Morus, verstoort nimmer uw vrede</p> +<p>gedachte aan hun onvree? Dan moet zij</p> +<p>zich, naar mij dunkt, hebben gehuld in dikke</p> +<p>mantel van zelf-genoegzaamheid....</p> + +<p class="first"><em class="i11">MORE</em> Mijn kind’ren</p> +<p>kunnen niet willen dat ik mijn geweten</p> +<p>geweld aandoe voor hen....</p> + +<p class="first"><em class="i5">SOUTHWELL</em> Uw kinderen</p> +<p>billijken niet uw redeloos vasthouden</p> +<p>aan ’t onzalig besluit. Zij kozen niet</p> +<p>uw zijde.... niet één hunner koos uw zijde....</p> +<p>uw lievlingsdochter zelve, d’ edelste</p> +<p>loot van uw stam, schaart zich tegen haar vader:</p> +<p>zij deed den eed.</p> + +<p class="first"><em class="i5">MORE</em> Ik ried haar die te doen.</p> +<p>Wat één betaamt, is niet voor allen goed:</p> +<p>zij, jonge vrouw en moeder, kon ’t niet dragen</p> +<p>van man en kleinen gescheiden te zijn....</p> + +<p class="first"><em>SOUTHWELL</em> <em class="dir">(na een stilte)</em> Ik moet nu gaan, mijnheer. Ge moogt bedenken</p> +<p>dat wij weer zullen samenkomen waar</p> +<p>mijn ambt den toon van zachte overreding</p> +<p>en hartelijken aandrang mij verbiedt....</p> +<p>Nu ik verzekerd ben van uw verstoktheid,</p> +<p>zal het mij lichter vallen voor ’t gerecht</p> +<p>de volle lengte en breedte uit te meten</p> +<p>van uwe schuld.... Tot wederziens, mijnheer. <em class="dir">(Southwell af.)</em></p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_65">65</span> +<em>MORE</em> De laatste poging....</p> +<p>Heden en hier werd mijn vonnis geveld....</p> +<p>de plompe Rich en de geslepen Southwell....</p> +<p>een vreemd verbond.... Hoe velen hebben zoo</p> +<p>hun krachten beproefd op de taaie vezels</p> +<p>van dit half-stukgereten hart.... De koning</p> +<p>schaamt zich, ’t grijze hoofd van zijn ouden dienaar</p> +<p>te doen neerrollen langs de trappen van</p> +<p>’t schavot.... wist ik voor hem en mij een uitweg....</p> +<p>maar ’t moet geschieden....</p> + +<p class="first"><em class="i6">KINGSTON</em> Morus, ik ben blij</p> +<p>de brenger te zijn van welkome tijding;</p> +<p>uw dochter Margreet kreeg verlof u te</p> +<p>bezoeken.... zij zal daadlijk hier zijn,.... zie,</p> +<p>daar is zij al....</p> + +<p class="st_dir">(Margreet komt binnen en werpt zich in de armen van More.)</p> + +<p class="first"><em class="i4">MORE</em> Mijn trouwe kind!</p> + +<p class="first"><em class="i9">MARGREET</em> Mijn vader!</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Had ik geweten dat die vrucht voor mij</p> +<p>te rijpen hing aan den boom van vandaag,</p> +<p>hoe zouden mijn gedachten lang te voren</p> +<p>daaraan hebben gefeest!</p> + +<p class="first"><em class="i5">MARGREET</em> Het heugt mij niet</p> +<p>dat ik hier groeide....</p> + +<p class="first"><em class="i6">MORE</em> Een geur als van jong gras</p> +<p>omhing de laatste maal je haar en kleedje....</p> +<p>Dat was mijn zomer.... tot vandaag.... Nu ligt</p> +<p>zeker het versche hooi al op de weide</p> +<p>gespreid voor ’t huis nietwaar? Lief hart, hoe leven</p> +<p>de onzen?—je gezicht is klein en strak....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_66">66</span> +<em>MARGREET</em> O laat mij zoo nog blijven zonder spreken....</p> +<p>Ik voel de zwaarte der beklemming wijken,</p> +<p>mijn angst wordt een onwezelijke droom.</p> +<p>Hier is het goed en vrede.... o kon ik blijven</p> +<p>hier bij u, vader.... Schuilen bij u.... Vader,</p> +<p>ik ben uw eigen kind niet meer.... ik kon</p> +<p>mijn woord niet houden, de onzen te steunen,</p> +<p>ik had geen kracht meer, ik tast zelf naar steun....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Geen stam zoo welgeworteld, of een wind leeft</p> +<p>die hem omwerpen kan.... geen menschehart</p> +<p>zoo sterk, of een smart kan het overstelpen....</p> +<p>Maar de ontwortelde stam blijft geveld,</p> +<p>en dapper richten zich weer op de harten.</p> +<p>Verhaal, arm kind.</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Sedert mijn kleine liev’ling</p> +<p>gestorven is, die ons omschaduwd leven</p> +<p>licht maakte met zijn zilv’ren kinderlach,</p> +<p>heb ik mijn kloekheid niet teruggevonden.</p> +<p>Mijn goede William houdt, met liefdesterke</p> +<p>armen, zooveel hij kan, mij op de helling</p> +<p>tegen naar zwart gepeins; hij draagt geduldig</p> +<p>dat hij mij niet over u troosten kan.</p> +<p>Dance heeft door angst en bezorgdheid verloren</p> +<p>de speelschheid die haar zoo gevallig maakte,</p> +<p>en sluipt een stille schim, door ’t stille huis.</p> +<p>.... Mercy is krank.... De jongens gaan en keeren</p> +<p>bedrukt van uitzicht, want de ooren blijven</p> +<p>doof voor hen en de deuren dicht. Onze arme</p> +<p>moeder weeklaagt en jammert dag en nacht:</p> +<p>„Thomas, Thomas, wat doet g’ ons allen aan,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_67">67</span> +hartlooze man”—in ’t huis dat voorheen zoemde</p> +<p>van blij arbeidsgerucht en levensvreugd</p> +<p>hoort men nu enkel haar snikkend geklaag</p> +<p>door de beklemming van de stilte scheuren....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Twijfel te lijden,</p> +<p>lang dobb’ren op onzekerheid,</p> +<p>maakt harten altijd flauw. Een steun</p> +<p>komt nader, hij is ons al zeer nabij:</p> +<p>dat wat onherroepelijk is en blijvend.</p> +<p>Nog een weinig geduld, mijn kind....</p> + +<p class="first"><em class="i9"><ins id="cor_5" title="MAGREET">MARGREET</ins></em> O vader,</p> +<p>zoo wij maar eenig waren, zoo maar allen</p> +<p>van ons als zeker zagen dat ge doet</p> +<p>wat goed is, al kunnen zij ’t niet doorgronden,</p> +<p>en om u heen vlochten een ring van trouw,</p> +<p>’t zou niet zoo vreeslijk zijn,—maar ’k sta alleen,</p> +<p>altijd alleen tegen hun klagend vragen</p> +<p>waarom ge toch ’t zoete leven wegstoot</p> +<p>van u: hun smeeken maakt mij zoo ellendig,</p> +<p>of ik u niet òmstemmen kan, die ’t dichtste</p> +<p>leefde aan uw hart, hun verholen verwijten</p> +<p>dat ik het nog niet deed....</p> + +<p class="first"><em class="i7">MORE</em> Mijn dierbaar kind,</p> +<p>’t is liefde die hen drijft: zij is niet ziende,</p> +<p>maar ook blinde liefde stemt zacht ons hart.</p> +<p>Geduld: misschien gaan hun oogen nog open.</p> +<p>O ’k weet het wel, het is voor jou het zwaarst....</p> +<p>Is er dan niemand van de oude vrienden</p> +<p>wiens vaste lichte hand de zwakke stengel</p> +<p>opbinden kan van hun slaphangend hart?</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_68">68</span> +Is er niemand, Margreet?</p> + +<p class="first"><em class="i6"><ins id="cor_6" title="MAGREET">MARGREET</ins></em> Ach vader, die</p> +<p>ons bleven trouw—en het zijn er maar wein’ge—</p> +<p>zuchten, en wenden ’t hoofd af als wij spreken</p> +<p>van u.... Zij willen onze smart niet met</p> +<p>het koude ijzer van hun blaam beroeren</p> +<p>maar zij begrijpen niet, wat u beweegt....</p> +<p>er is niemand meer, die u steunt....</p> + +<p class="first"><em class="i11">MORE</em> Mijn kind,</p> +<p>wees daarom niet verdrietig: niemands steun</p> +<p>kan mijn stam tegen den windvlaag beschermen</p> +<p>die mij omwerpen gaat. O waarom springt</p> +<p>je hart telkens zoo schichtig voor de waarheid</p> +<p>wier schaduw valt voor onzen voet, opzij?</p> +<p>Zie haar aan: zij is niet verschrikkelijk</p> +<p>zoodra je haar aanziet met vaste oogen.</p> +<p>Is de dood zulk een vreeslijk kwaad voor mij?</p> +<p>Ik ben sinds lang nog maar van hem gescheiden</p> +<p>door een dunne en ijle mist. Tweemaal</p> +<p>sedert ik hier kwam scheurde die: ik zag</p> +<p>zijn rustomkransd gelaat over het mijne</p> +<p>gebogen en voelde geen vrees.... wèl lichte</p> +<p>droefheid toen ’t weer verdween....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MARGREET</em> O spreek niet zoo,</p> +<p>ik kan ’t niet hooren.... Vader, mijn hart is</p> +<p>sinds ge weg zijt, zoo dof en zwaar geworden....</p> +<p>ik kan niet verder leven met dat doffe</p> +<p>bezwaarde hart! O dat ge ’t nemen kondt</p> +<p>tusschen uw hande’ en met uw warme adem</p> +<p>weer daarin wekken d’ oude heerlijkheid</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_69">69</span> +van hoogen drang en gloed. Die is nu dood.</p> +<p>Moed is in mij dood.... o ik bid u, help mij, vader,</p> +<p>geef mij een levenswoord, geef mij een woord</p> +<p>dat ik dag en nacht als een warme zachte</p> +<p>troost kan drukken tegen mijn borst, en voelen</p> +<p>dringen zijn kracht in mij....</p> + +<p class="first"><em class="i8">MORE</em> Zoo’n wonderwoord</p> +<p>groeit hier op aarde niet, dochter Margreet:</p> +<p>het hart wekt in de woorden warm getril</p> +<p>van leven, door zijn eigen levenswarmte;</p> +<p>is het zelf kil dan blijven z’ in hem slapen</p> +<p>als zaad in hard-bevroren aard.... Mijn kind,</p> +<p>niemand kan voor een ander wezen voeren</p> +<p>de worsteling tegen een smartgolf als</p> +<p>jou overmocht; dat moet hij zelf, zijn eigen</p> +<p>kracht moet hem weer oprichten.... Ik kan niets</p> +<p>dan zóó je handen streelend, zachtjes zeggen:</p> +<p>hef je hart op naar d’ oude helderheden,</p> +<p>zij stralen nog....</p> + +<p class="first"><em class="i2">MARGREET</em> Ik kan het niet.... ik kan</p> +<p>niets voelen als die doffe zwaarte, en scheurt die</p> +<p>de scheuten van een vreeselijke pijn....</p> +<p>vader.... heb medelijden met ons.... Laat</p> +<p>ons niet zoo achter.... morgen is de dag....</p> +<p>Laat ons niet zoo verloren achter, vader....</p> +<p>ik smeek u, doe den eed....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> <em class="dir">(na een stilte)</em><em class="i2"> </em> Ook jij, Margreet....</p> +<p>nu breekt de laatste staf waarop ik leunde</p> +<p>doormidden.... waarom heb je dat gedaan....</p> + +<p class="first"><em>MARGREET</em> Vader....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_70">70</span> +<em>KINGSTON</em> <em class="dir">(binnenkomend)</em> Vrouwe Margreet, de tijd is om.</p> +<p>Ik liet u blijven tot het allerlaatst,</p> +<p>maar de poorten moeten gesloten worden:</p> +<p>ik bid u, maak een kort vaarwel.</p> + +<p class="first"><em class="i9">MARGREET</em> O vader,</p> +<p>moeten wij dan zóó scheiden....</p> + +<p class="first"><em class="i10">MORE</em> Mijn arm kind,</p> +<p>het moet, en langer waar alleen verlenging</p> +<p>van onze pijn. Kus moeder goedendag,</p> +<p>groet maag en vriend van mij, zeg hun te dragen</p> +<p>een moedig hart, en te roeme’ in de waarheid:</p> +<p>dat is het heil. Dank die mij diende’ in trouw,</p> +<p>en de geburen, wier hulpvaardigheid</p> +<p>mijn hart dikwijls verheugde: geef hun allen</p> +<p>minlijke groet.... Treur niet te zeer, mijn kind:</p> +<p>wij zullen elkaar weerzien waar vreugd bloesemt</p> +<p>uit alle droefheid, alle aardsche zwakheid</p> +<p>gelouterd wordt tot kracht.</p> + +<p class="first"><em class="i6">MARGREET</em> Vergiffenis....</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Mijn lieve hart, er valt niets te vergeven:</p> +<p>het moest zoo zijn.</p> + +<p class="st_dir">(Margreet met Kingston af. More na lang zwijgen.)</p> + +<p class="sep1"><em class="i8"> </em>Kom nu, mijn laatste vriend,</p> +<p>kom dood en maak dit kranke hart gezond....</p> +<p>Ik kan niet meer.—</p> +<p>Mijn vrienden zoeken mij te wringen in</p> +<p>het enge keurs van hun partijd’ge meening;</p> +<p>zij wenden zich in wrevel van mij af</p> +<p>omdat hun wil niet mijn kompas kan wezen.</p> +<p>Voor de mijnen ben ik een steen geworden</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_71">71</span> +waaraan hun voet zich stoot.... Mijn liefste kind</p> +<p>hoort als een vreemd en onverstaan rumoeren</p> +<p>het kloppen aan van mijn hart.... Eenzaamheid,</p> +<p>ik zag u lang genaken, eenzaamheid,</p> +<p>en voor u sidderde mijn hart terug</p> +<p>dat maar gedijt, wanneer het houdt één maat</p> +<p>met and’re harten.... sidderde terug</p> +<p>als het u hoorde spoken door mijn hoofd,</p> +<p>en kon u toch niet, kon u toch niet vliên....</p> +<p>ge zijt gekome’: onder uw looden hand</p> +<p>krimpen mijn schouders en huivert mijn hart.</p> + +<p class="sep2">O dat een vrouw nu komen mocht tot mij,</p> +<p>die sinds lang van mijn gemoed alle paden</p> +<p>kende en trad tot de gronden van mijn hart....</p> +<p>’t zou zoet zijn in haar oog te lezen dat</p> +<p>ik deed gelijk haar vertrouwen verwachtte,</p> +<p>haar warm begrijpen als een luwe wind</p> +<p>te voelen zacht mijn wang omspelen, drogend</p> +<p>op mijn gelaat de klamheid van den dood....</p> +<p>Else en ik hebben in verscheiden sfeeren</p> +<p>altijd gewoond.... een menscheleven lang</p> +<p>weet ik het, heb het zonder wrok gedragen....</p> +<p>arme ziel! waarom drukke’ uw enge grenzen</p> +<p>vandaag zoo zwaar?.... Mijn hart had één vertrouwde:</p> +<p>als ik mij tot haar wat’ren overboog</p> +<p>vond ik mijn wil verzacht, verinnigd weder</p> +<p>in ’t lout’re willen van mijn liefste kind....</p> +<p>Nu zendt de ziel van mijn Margreet omhoog</p> +<p>een ander beeld.... ik kan niet meer, mij spieg’lend</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_72">72</span> +in haar klaarten, denken: ’t is wel met mij....</p> +<p>Zij en Erasmus stonden mij het naast</p> +<p>van alle wezens.... Nu denkt hij aan mij als</p> +<p>aan een afvallige; de tijding van</p> +<p>mijn sterven zal den stervende vervullen</p> +<p>met bitterheid.... ’t Is droef te weten dat</p> +<p>wij tweegespan die zoo lang najaagden</p> +<p>eenzelfde waarheid, den dood in gaan dragend</p> +<p>tot elkander een wrevelig hart....</p> +<p>Mijn leven schijnt een zinnelooze leegte</p> +<p>en ik kan niets denken als droefenis.</p> + +<p class="sep2">O diepe zeeën, wijd-zwellende landen,</p> +<p>begroeide ruigten tusschen ons, niet gij</p> +<p>hebt mij van mijn oude genoot gescheiden,</p> +<p>niet gij doet mij hem voelen ver en vreemd.</p> +<p>IJzeren grendels en dikke gewelven</p> +<p>van ongehouwen steen, en tralies die</p> +<p>onwrikbaar donkert tusschen mij en vrijheid—</p> +<p>ik ben ellendig, maar niet door uw macht.</p> +<p>Smaadlijke dood, die dreigend vóór mij staat,</p> +<p>bijl dien ik zweven zie boven mijn hoofd,</p> +<p>het is de vrees voor u niet, die mij martelt,</p> +<p>maar dat ik eenzaam sterf.</p> +<p><em class="i11"> </em>O welk een vloed,</p> +<p>welk een zaligheid van zongouden licht,</p> +<p>zou stroomen langs de vaalheid dezer wanden,</p> +<p>zoo ik maar wist, dat ergens in de wereld</p> +<p>andere harten neigden met mijn hart;</p> +<p>neigden in één wil, ééne hoop, één blijheid....</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_73">73</span> +Oude honger, hunkering ongestild</p> +<p>naar een broederschap, die ik nauw kan denken,</p> +<p>waar ik geen naam voor weet, doorwoelt ge tot het einde</p> +<p>dit dwaze hart?</p> +<p><em class="i6"> </em>Ge wordt nu haast gestild;</p> +<p>ziedaar: de gemeenschap der heiligen</p> +<p>gaat voor u open.... zijt ge nòg niet blij?</p> +<p>neen nog niet gansch: de gemeenschap der menschen</p> +<p>die haar wortel en stam is, stoot u uit.</p> + +<p class="sep2">Welk een vreemd lot is mijn lot! Tot de menschen</p> +<p>voelde ik mij vroeg getrokken als een golf</p> +<p>getrokken voelt om tusschen andre golven</p> +<p>zich op te lossen in hun reidans. Maar</p> +<p>ik bleef altijd eenzaam onder hun scharen</p> +<p>in ’t allerdiepste, want ik vond er geen</p> +<p>die wilde met mijn wil, zag met mijn oogen,</p> +<p>die dacht als ik dacht dat de schande’ en smarten</p> +<p>niet kome’ uit God, maar uit de maatschappij,</p> +<p>en met mij wilde voorwaarts dringen naar</p> +<p>waar smart en schande overwonnen worden....</p> +<p>eenzame wil, eenzame golf, ga onder....</p> + +<p class="sep2">Er zijn er die zullen brande’ om mijn naam</p> +<p>de wierook van hun lof, en zullen stemp’len</p> +<p>met het merk hunner waarheid mijn gedachtenis....</p> +<p>Ach, zij hebben zich nooit gebogen over</p> +<p>de bronnen van mijn hart, nimmer hun ruischen</p> +<p>vermoed.... eenzame golf, eenzame wil....</p> + +<p class="sep2">Hoe droef-misvormd, Thomas More, zal uw beeld</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_74">74</span> +voortleven in de spiegeling der tijden,</p> +<p>onkenbaar verwrongen door lof en blaam,</p> +<p>gelijk een onbegrepen melodie</p> +<p>tot zinnelooze verwardheid verkeerend</p> +<p>door plompe druk van ongevoel’ge hand.</p> +<p>Mij walgt daaraan te denken.... Eenzaam, eenzaam</p> +<p>ook in den dood....</p> +<p> Zoo ik maar wist dat eens</p> +<p>liefdevol-begrijpende gedachte</p> +<p>zou heenbuige’ over mijn herinnering,</p> +<p>ik zou zoo hongerig niet sterven....</p> +<p><em class="i14"> </em>Ach,</p> +<p>kon ik een mensch uit d’ongeboren tijden</p> +<p>den sleutel reiken tot mijn binnenst hart!</p> +<p>Ja, had ik, gelijk dichters doen, mijn wezen</p> +<p>gebed tusschen bloesems van schoone droomen</p> +<p>waar het doorheen scheen, blinkend zacht voor wie</p> +<p>dieper doordringen dan de eerste blik,</p> +<p>en langer wijlen.... Maar dat kon ik niet....</p> +<p>Ik heb het diepste hunk’ren van mijn ziel</p> +<p>niet met der schoonheid zilverdraad doorweven</p> +<p>maar gestikt tot een bruin en nuchter web....</p> +<p>Tusschen de bladen der Utopia</p> +<p>daar leeft mijn wezen, als des dichters wezen</p> +<p>in zijn gedicht....</p> +<p><em class="i6"> </em>En zal dan daarin niet</p> +<p>mij vinden wie mij zoekt? Zal hij ’t wanbeeld</p> +<p>niet afwerend, waartoe menschen mij maakten,</p> +<p>mij oproepen uit wat ik heb gewrocht?</p> +<p>O ja, dat zal hij.... eenmaal komt een tijd</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_75">75</span> +dat wat nu schijnt een nest van speelsche droomen</p> +<p>voor vele’ als klare levenswaarheid staat,</p> +<p>waartoe hun voeten zich in maat bewegen</p> +<p>waarnaar hun armen zich strekke’ en hun hart....</p> +<p>O Kommunisme, als de wil tot u,</p> +<p>een stormwind, zwelt door de wouden der menschheid,</p> +<p>dan wordt mijn wil begrepen en bemind....</p> + +<p class="sep2">Verre vriend die mij toelacht door een mist;</p> +<p>ik kan uw aangezicht niet zien, de tijden</p> +<p>breiden hun nevel tusschen u en mij,</p> +<p>maar ’k voel uw hand vol mild begrijpen tasten</p> +<p>naar den klop van mijn hart.... ge vindt het, ge</p> +<p>buigt over mij zooals een ouder broeder</p> +<p>over zijn jonger broer; ge leest mij, onze harten</p> +<p>neigen te zaam.... O zoet geluk, ge komt,</p> +<p>zoete broederschap, ge komt eens voor mij....</p> + +<p class="sep2">De eenzaamheid, die mijn denken omhuifde</p> +<p>met looden kap, is weg, mijn bloed stroomt vrij.</p> +<p>Door de donkere schaduwhoeken zie ’k</p> +<p>de lichte, vriend’lijke gestalten zweven</p> +<p>van maag en vriend.... Zoete herinneringen</p> +<p>omzoemen mij, uit uren dat ik voelde</p> +<p>in liefde met de menschen zoetst-verzaamd.</p> + +<p class="sep2">O zacht-geoogde vriend dier verre tijden,</p> +<p>gij hebt den steen der eenzaamheid getild</p> +<p>van mijn gemoed.... Ja de gedachte aan u</p> +<p>zond God mij, dat niet met dat hongerknagen</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_76">76</span> +in ’t hart, ’k zou scheiden van zijn lichte aarde.</p> +<p>Nu ben ik weer blij, dat ik heb geleefd....</p> +<p>Mijn ziel verkwikt een wonderzoete vrede,</p> +<p>die ik in lang niet had gevoeld....</p> + +<p class="first"><em class="i8">KINGSTON</em> Mijn oude</p> +<p>makker, het eind van uw gevangenschap</p> +<p>is eind’lijk—o zij ’t einde goed—gekomen;</p> +<p>ge moet morgen verschijnen voor het hof.</p> + +<p class="first"><em>MORE</em> Het eind wordt zeker goed, Kingston: ’k zie morgen</p> +<p>dagen met een gerust en vrolijk hart.</p> + +</div> + +<h2><span class="pagenum" id="Page_77">77</span> +VIERDE BEDRIJF</h2> + +<p class="st_loc">De Theemskade bij Londenbrug. Nacht. Aan gindsche zijde +van de brug aan den anderen oever, ziet men flauw de +omtrekken der stadspoort.</p> + +<p class="st_set">William, Grynĉus, later Kingston, Margreet en de nar.</p> + +<div class="poetry"> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Hier zijn wij waar wij moeten wezen: dit is</p> +<p>de afgesproken plek.</p> + +<p class="first"><em class="i5">GRYNĈUS</em> Kingston is er</p> +<p>nog niet....</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Maar hij komt zeker: dat ’s er een</p> +<p>van het soort die hun woord gestand doen. Hij</p> +<p>en gij Simon, bevriende’ ons nog; al d’anderen</p> +<p>verstoven na dien slag.... De nacht is geurig....</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Ja, door de zoelte hangt een geur van vlier....</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Hoe genoot hij de zomerzoete geuren</p> +<p>van zulke nachten.... Ach Simon, ik kan</p> +<p>het niet gelooven....</p> + +<p class="first"><em class="i3">GRYNĈUS</em> En toch is het waar:</p> +<p>van ginds-af ziet, verschole’ in fulpen duister</p> +<p>zijn bloedeloos hoofd op ons neer....</p> + +<p class="first"><em class="i10">WILLIAM</em> Afgrijslijk....</p> +<p>o dat we enkel d’arme geknotte romp</p> +<p>begraven mogen, en moete’ overlaten</p> +<p>het edelste ten prooi....</p> + +<p class="first"><em class="i5">GRYNĈUS</em> Stil, ik hoor schreden.</p> +<p>Wie komt daar?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> William Kingston. Zijt gij het,</p> +<p>mijnheer Grynĉus? Is niet William Roper</p> +<p>met u?</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_78">78</span> +<em>WILLIAM</em> Hier ben ik Kingston. Dank dat gij</p> +<p>gekomen zijt.... wij hunkeren te hooren....</p> +<p>En toch.... mijn hart huivert.... O Kingston,</p> +<p>hoe ging hij op?</p> + +<p class="first"><em class="i2">KINGSTON</em> Blijde als een kind, dat huiswaarts</p> +<p>naar moeder keert, en even gerust.</p> +<p>Maar o vrienden, de schande.... o de schande....</p> +<p>Hoe kan één van ons die daarbij was, nog</p> +<p>het licht verdrage’.... Een getuig’nis, gevlochten</p> +<p>uit dikke en drieste leugens hebben zij</p> +<p>gedraaid tot den strik, om mee te verworgen</p> +<p>den nek, die het nobelste hart van England</p> +<p>bond aan het beste brein.... Hoordet g’ op welke</p> +<p>gronden het vonnis werd geveld?</p> + +<p class="first"><em class="i10">WILLIAM</em> Alleen</p> +<p>geruchten. Men zegt, een gekocht getuige</p> +<p>zwoer, dat hij vader had gehoord betwisten,</p> +<p>en honen ’s konings kerkelijk opperrecht.</p> +<p>Is dat waar, Kingston?</p> + +<p class="first"><em class="i5">KINGSTON</em> Ja, Judas’ geslacht</p> +<p>is nog niet uitgestorven.... ik wil trachten</p> +<p>geregeld te verhalen, maar de woorden</p> +<p>stokken mij in de keel.</p> + +<p class="first"><em class="i6">WILLIAM</em> Zeg eerst of vader</p> +<p>’t band zijner zwijgzaamheid verbroken heeft.</p> +<p>Opende hij hun, waarom zijn geweten</p> +<p>te zweren hem verbood?</p> + +<p class="first"><em class="i6">KINGSTON</em> Ja William, en</p> +<p>de reden was als wij konden verwachten</p> +<p>van een man gelijk hij.... Kon ik in woorden</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_79">79</span> +uitdrukken welk gevoel alle, ook de rechters</p> +<p>deed opstaan toen hij binnen werd gebracht!</p> +<p>Het was geen deernis met zijn lijdend wezen,</p> +<p>zijn gebogen gestalte, moeizaam gaande</p> +<p>geleund op eenen stok.... het was ontzag</p> +<p>voor een milde majesteit, uitgerezen</p> +<p>boven het leed.... Toen mijnheer Audley alvoor</p> +<p>d’ aanklacht te lezen Morus heuschelijk</p> +<p>begroette, en bood voor ’t laatst in naam des konings</p> +<p>vergiffenis, hoopte ik even dat hij</p> +<p>had toegestemd te zweeren, en ’t zoo tusschen</p> +<p>hen was gekomen overeen. Maar rustig</p> +<p>klonk reeds zijn antwoord door de zaal:</p> +<p>„Mijnheeren rechters,</p> +<p>ik ben den koning zeer erkentelijk,</p> +<p>maar bid tot God, dat hij in zijn genade</p> +<p>mij helpe in mijn gezindheid te volharden</p> +<p>tot dit flakkerlicht wordt gebluscht.”</p> +<p><em class="i12"> </em>Toen wist ik</p> +<p>dat hij zijn leve’ in handen van de rechters</p> +<p>legde, en niets hem redden kon, dan mooglijk</p> +<p>hun manhafte moed.... ik oude dwaas hoopte</p> +<p>daarop....</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Ge wist toch dat de koningin</p> +<p>zijn ondergang gezworen had.... haar willen</p> +<p>reikt ver.</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> De rechters zetten zich, en mijnheer Southwell</p> +<p>las d’ aanklacht voor.... Gij kent de punten?</p> + +<p class="first"><em class="i14">WILLIAM</em> Ja.</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Toen hij gedaan had, kreeg uw vader ’t woord</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_80">80</span> +tot zijn verdeed’ging, zittend, want hij had een</p> +<p>zetel verzocht, zeggend zich te gevoelen</p> +<p>te zwak om lang te staan.... Langs d’ eerste punten</p> +<p>gleed hij met korte woorden heen; gekomen</p> +<p>tot de hoofdzaak,</p> +<p>zei hij nadrukkelijk, nimmer te hebben</p> +<p>gezocht, één mensch met woorden te bewerken</p> +<p>den eed te weigeren, noch één ontsloten</p> +<p>de gronden van zijn weig’ring. God kwam het toe</p> +<p>en God alleen, de gedachten te richten,</p> +<p>geen aardsche rechters mochten ’t doen. Daarom</p> +<p>bestreed hij, dat hij door te zwijgen zich</p> +<p>verraderlijk tegen zijn koning keerde,</p> +<p>en zou het bestrijden zijn leven lang.</p> +<p>Hier zag hij rond; zijn stem was weeker toen hij</p> +<p>voortvoer: „Ik heb in deze eigen zaal</p> +<p>veel jaren recht gesproken, vele malen</p> +<p>in menschelijke zwakheid mij vergist.</p> +<p>Maar nooit—hier zocht de oogen van zijn rechters</p> +<p>zijn vrije blik—heb ik bewust gebogen</p> +<p>onrecht tot recht: dit maakt mij stout, een woord</p> +<p>tot u uit innerlijken drang te spreken.”</p> +<p>Hij rees op, zijn gestalte strekte zich,</p> +<p>zijn vaal, ingezonken gelaat bezielde</p> +<p>de blos van heilgen ijver; warmte trilde</p> +<p>door de diepere tonen van zijn stem,</p> +<p>toen hij riep „Rechters, ik bezweer u, rechters,</p> +<p>o buigt het recht niet krom.”</p> +<p><em class="i12"> </em>Toen ging hij kalmer</p> +<p>weer voort, hun toonend hoe gemeenschap vergt</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_81">81</span> +om vast te staan, zede en recht, als de steenen</p> +<p>de kalk behoeven, te vormen een bouw;</p> +<p>hoe zoo zij, van wie op aardsche rechters</p> +<p>was geen beroep, nu ’t recht krombogen, dit</p> +<p>zou zijn den bouw der maatschappij ontwrichten</p> +<p>zoodat geen mensch meer veilig wonen kon.</p> +<p>Rustig en zacht besloot hij: „ge weet wel</p> +<p>dat ik mijn leven niet terug wil winnen</p> +<p>als in een kansspel uit uw hand. Ik heb</p> +<p>mijn anker reeds gelicht, en merk den stroom</p> +<p>mij voeren naar de wijde wateren</p> +<p>der eeuwigheid. Maar gij blijft en het volk</p> +<p>van Eng’land blijft: voor u zelf pleit ik, en voor</p> +<p>dat volk. Moog God van uw hoofden afwenden</p> +<p>dit erge doen.” Toen zonk hij in zijn zetel</p> +<p>terug, en sloot d’ oogen....</p> + +<p class="first"><em class="i6">GRYNĈUS</em> Leken de rechters</p> +<p>ontroerd?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Een mompelen ging tusschen hen</p> +<p>en ik ving enk’le woorden op die deden</p> +<p>opscheemren voor mijn hart een zweem van hoop.</p> +<p>„Wij kunnen niet”.... „er is geen grond”.... „het schuldig</p> +<p>sterft op de tong”.... maar mijnheer Southwell trad</p> +<p>naar voren, en ik zag op zijn gluipgezicht</p> +<p>een lachje van boosaardig triomfeeren</p> +<p>en voelde mij verstijven, want ik kende</p> +<p>hem voor een nijdaard, Morus slecht gezind.</p> +<p>Met effen stem vroeg hij het hof verlof</p> +<p>hun alsnog voor te stellen een getuige</p> +<p>die zelf gehoord had ’t schennend woord ontvallen</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_82">82</span> +aan Morus’ lip. Ik geef mijn hoofd, Grynĉus</p> +<p>zoo die getuigenis niet was te voren</p> +<p>bekonkeld tusschen hen....</p> + +<p class="first"><em class="i6">GRYNĈUS</em> ’t Is zeer waarschijnlijk,</p> +<p>maar ik bid u, ga voort....</p> + +<p class="first"><em class="i6">KINGSTON</em> De getuige</p> +<p>werd vóórgebracht, een zek’re Rich. Hij zwoer</p> +<p>waarheid te zeggen, en dischte op den rechters</p> +<p>dit dwaas verhaal. Hoe hij onlangs in opdracht</p> +<p>tot Morus ging, met Southwell en een klerk,</p> +<p>zijn kerker te doorzoeken naar geschriften;</p> +<p>en terwijl d’ anderen zochten, vroeg hij</p> +<p>More tot een vraag verlof, te weten:</p> +<p>zoo ’t parlement hem, Rich, tot koning maakte,</p> +<p>of More hem dan erkennen zou. En Morus</p> +<p>zeide van ja. Toen vroeg Rich verder, of</p> +<p>zoo het parlement hem tot paus verklaarde</p> +<p>More hem als paus erkennen zou. Maar Morus</p> +<p>antwoordde, vragend op zijn beurt, of zoo</p> +<p>het parlement God niet meer God verklaarde</p> +<p>te zijn, hij Rich, zich reek’nen zou gebonden</p> +<p>aan zoo’n besluit. En Rich „wel zeker niet,</p> +<p>geen parlement had macht dat te bepalen.”</p> +<p>Waarop More „evenmin, een wereldsch vorst te maken</p> +<p>tot hoofd der christenheid.”</p> + +<p class="first"><em class="i7">GRYNĈUS</em> En deze plompe leugen</p> +<p>nam het hof aan als een bewijs van schuld!....</p> +<p>Niet te gelooven.... Wat antwoordde Morus?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Hij bracht den rechters in herinnering</p> +<p>hoe hij alree verklaard had, en ’t bezworen,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_83">83</span> +nooit te hebben aan eenig mensch ontsloten</p> +<p>in deze zaak, de gronden van zijn hart,</p> +<p>en bad hen te bedenken, dat zoo hij</p> +<p>een man was, die met eeden speelde als waren ’t</p> +<p>ballen, hij niet vóór hen zou staan, maar zeet’len</p> +<p>tusschen hen in „Immers slechts een eed scheidt mij</p> +<p>als u bekend is, van mijn ouden staat.”</p> +<p>Ik zag bij ’t woord sommigen van de rechters</p> +<p>de oogen neerslaan, als beschaamd.</p> +<p>Toen, zich wendend naar waar Rich stond, sprak hij</p> +<p>verder, niet in toorn, maar gestreng van wezen:</p> +<p>„Ik heb eeden altijd gehouden heilig,</p> +<p>en daarom mijnheer Rich, bedroeft mij meer</p> +<p>uw meineed nu, dan mijn bedreigde leven.</p> +<p>Ik ken u sinds de dagen van uw jeugd,</p> +<p>—wij woonden immers in hetzelfde kerspel—</p> +<p>als een lichtzinnig mensch, een erge speler,</p> +<p>en nimmer hield ik u voor eenen man</p> +<p>dien ik, of dien een ander zou verkiezen</p> +<p>tot zijn vertrouweling.”</p> + +<p class="first"><em class="i6">WILLIAM</em> Antwoordde Rich?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> O neen, met een uitdagend lachje hoorde</p> +<p>hij ’t streng-klinkend woord van uw vader aan,</p> +<p>en haalde, toen die zweeg, de schouders op</p> +<p>als vond hij zich te goed hem te weerspreken.</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Verdorven hart, is in u alle schaamte</p> +<p>dan dood?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Schaamte? ’k wed, hij zal morgen pralen</p> +<p>met zijn meineed als zijn verdienste.... Mompelt</p> +<p>men niet, dat hij eerstdaags geadeld wordt...</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_84">84</span> +Maar gij verlangt verder te hooren.... Als</p> +<p>merkte hij niet het ergelijk gebaar</p> +<p>van den ellend’ling, wendde tot de rechters</p> +<p>Morus zich weer, met vaste klare stem</p> +<p>vragend, of dit hun toescheen geloofwaardig,</p> +<p>dat hij, een oud man, in de school des levens</p> +<p>geoefend in lange geslotenheid,</p> +<p>zou hebben geopend ’t geheime boek</p> +<p>van zijn geweten, dat hij niemand toonde</p> +<p>—ook niet den trouwste’ en meest vertrouwden vriend—</p> +<p>aan een nietswaardig mensch, dobb’laar en drinker,</p> +<p>dien hij laag achtte en waartoe niets hem dreef.</p> +<p>Hij bracht hun in herinnering, hoe de koning</p> +<p>had uitgezonden tot hem, in zijn kerker,</p> +<p>veelmalen, mannen van beproefd verstand,</p> +<p>opdat hun schranderheid hem zou ontlokken</p> +<p>zijn welbewaard geheim—maar steeds vergeefs.</p> +<p>„Houdt ge het dan voor mogelijk,” besloot hij,</p> +<p>„dat waar zoovele goede schutters waren</p> +<p>afgedeinsd, en hadde’ alle ’t doel gemist,</p> +<p>zoo plomp een hand zou zijn bij d’ eerste poging</p> +<p>geslaagd?”—O vrienden ik had het wel willen</p> +<p>uitschreeuwen, willen roepen tot de rechters:</p> +<p>zie waarheid op dit voorhoofd zeet’len, hoor</p> +<p>haar klank die hartgrondige stem doorgulden;</p> +<p>en zie dan daarheen, naar dat driest gezicht,</p> +<p>waar alle lage drifte’ op achterlieten</p> +<p>hun slijm’rig spoor.... Kunt ge in trouwe ’t een</p> +<p>getuigenis tegen het ander wegen?</p> +<p>Maar ach, ik zweeg....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_85">85</span> +<em class="i5">WILLIAM</em> Wat had het ook gegeven!....</p> +<p>Sprak een der rechters nog aan de getuig’nis</p> +<p>van Rich zijn twijfel uit?</p> + +<p class="first"><em class="i5">KINGSTON</em> Geen. Mijnheer Audley</p> +<p>rees, zeggend dat nu uw vader de faam</p> +<p>van den getuige aantastte, hij moest vragen</p> +<p>Southwell, of die iets had gehoord....</p> + +<p class="first"><em class="i9">WILLIAM</em> Maar Southwell</p> +<p>had gewis niets gehoord....</p> + +<p class="first"><em class="i7">KINGSTON</em> Southwell bezwoer</p> +<p>zijn aandacht was hij zoo bij zijn taak geweest,</p> +<p>dat niets tot hem drong van hun beider spreken.</p> +<p>Maar snel rees Morus op, en weder klonken</p> +<p>zijn strenge woorden door de dompe zaal:</p> +<p>„Southwell, waarom bevlekt gij uw geweten</p> +<p>met valsch te zweren?”; en hij verhaalde hoe</p> +<p>hij den leugenaar had gemerkt, begeerig</p> +<p>happend naar ’t woord, dat hem More zou verderven,</p> +<p>gespannen luistren, en toen ’t uitbleef, den</p> +<p>schurk had gezien met een gebaar van wrevel</p> +<p>zich afwenden, of hij ’t niet kroppen kon.</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Zei Southwell iets?</p> + +<p class="first"><em class="i7">KINGSTON</em> Hij veinsde niet te hooren,</p> +<p>verdiept in zijn papieren, maar ik zag</p> +<p>zijn gezicht vertrekken en zich verharden</p> +<p>tot een masker van haat.... Het was de beurt</p> +<p>nu aan zijn slangenrede.... ik bid u, laat</p> +<p>mij u bespare’ en besparen mijzelven</p> +<p>dat glinst’rend web van boosaardige leugens</p> +<p>weer uit te spreiden.... ’t walgt me....</p> + +<p class="first"><span class="pagenum" id="Page_86">86</span> +<em class="i10">WILLIAM</em> Enkel dit:</p> +<p>waagde hij het, zich te beroepen op</p> +<p>de Judas-getuig’nis van dien meineedge?</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Hij waagde het. Schaamteloos was de wijze</p> +<p>waarop hij uw vader hoonde, met woorden</p> +<p>groen van venijn. Zie die spotter, sprak hij,</p> +<p>staande bij hen die Rome felst bestookten</p> +<p>weleer vooraan.... maar nu zijn koning, die</p> +<p>twintig jaar lang met de room zijner gunsten</p> +<p>hem heeft gevoed, zijn hulp behoeft, zie, nu</p> +<p>verschuilt hij achter Rome en haar geboden</p> +<p>zijn verraderlijk hart....</p> + +<p class="first"><em class="i6">WILLIAM</em> Ellendeling!</p> + +<p class="first"><em>GRYNĈUS</em> Ik vreesde dit.... Antwoordde Morus nog</p> +<p>op deze rede?</p> + +<p class="first"><em class="i2">KINGSTON</em> Hij verklaarde</p> +<p>dat hij eerst na het oordeel spreken zou.</p> +<p>De rechters trokken zich terug tot hunne</p> +<p>beraadslaging.... een doffe zwaarte lag</p> +<p>over de broeiing van den heeten noen</p> +<p>waar vliegen droomerig doorgonsden.... soms</p> +<p>hoorde men even een gedempt gefluister</p> +<p>als was er tusschen ons een doode.... More</p> +<p>had het gelaat in de handen verborgen</p> +<p>en peinsde of bad.... Ik weet niet of het lang was</p> +<p>dat wij wachtten.... de tijd bestond niet meer,</p> +<p>niets bestond als een doffe</p> +<p>knaging van onrust en benauwenis.</p> +<p>Eindelijk hoorden wij schreden, de rechters</p> +<p>keerden door de holle gangen terug.</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_87">87</span> +Stappen naderden, deuren sprongen open,</p> +<p>en ’k las op de schuldbewuste gezichten</p> +<p>hun eigen schande. Audley stelde de vraag,</p> +<p>en zesmaal spitsten zich de droge lippen</p> +<p>tot het gruwelijk onverzoenbaar woord</p> +<p>dat toonloos zonk in de beklemde stilte:</p> +<p>„schuldig—schuldig—schuldig—schuldig—schuldig—</p> +<p>schuldig.”—Zes malen kromp mijn hart ineen.</p> +<p>Ik zag naar uwen vader, waar hij zat:</p> +<p>een licht van troosting, vrede en klaarheid straalde</p> +<p>van dat ontspannen rustig-mild gelaat.</p> +<p>Toen kwam het vonnis, en wij huiverden</p> +<p>bij de klank van die vreeselijke woorden:</p> +<p>„zal met gloeiende tangen eerst genepen</p> +<p>dan ’t hart hem worden uitgerukt,” maar toen</p> +<p>volgde dat de koning in zijn genade</p> +<p>het tot onthoofding had verzacht;—hoe licht</p> +<p>getroost is toch de mensch in zijn ellende:</p> +<p>wij voelden iets verruimd.</p> + +<p class="first"><em class="i7">WILLIAM</em> En vader?</p> + +<p class="first"><em class="i9">KINGSTON</em> Hij</p> +<p>rees op, en met zachte heldere stem,</p> +<p>als waren wij allen bijeen in vrede,</p> +<p>begon hij te spreken, zeggend alleen</p> +<p>zoolang met zwijgzaamheid te hebbe’ omsloten</p> +<p>zijn lip, uit vrees dat vervolging hem vinden</p> +<p>mocht zwak, en klein van hart,</p> +<p>want hij voelde ’t in zich niet onvervaard</p> +<p>gelijk de martelaren die getuigend</p> +<p>uitlokken lijde’ en gaan ten jubeldood,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_88">88</span> +en ’t scheen hem hoogmoed toe door eigen doen</p> +<p>op zich te laden, wat hij tot het einde</p> +<p>misschien niet standvastig zou dragen....</p> + +<p class="first"><em class="i12">WILLIAM</em> O vader,</p> +<p>dat ’s uw ootmoed’ge zin.... Ach, Kingston, wij</p> +<p>vielen hem hard, omdat hij zijn vertrouwen</p> +<p>weghield voor ons....</p> + +<p class="first"><em class="i4">KINGSTON</em> Na die bekentenis</p> +<p>verklaarde hij met mannelijke woorden</p> +<p>waarom hij niet kon zweeren, sprekend uit</p> +<p>wat nu in Engeland alle rechtschapen</p> +<p>harten denken, maar niemand zegt:</p> +<p>hoe koning Hendrik de hervorming niet</p> +<p>tot stand wil brengen om de kerk te rein’gen,</p> +<p>maar uit belustheid op het goed der kerk,</p> +<p>en hoe de geestelijken die hem steunen</p> +<p>als hem beweegt begeerlijkheid—of vrees.</p> +<p>Hier zweeg hij even, over zijn gezicht</p> +<p>trok donk’re schaduw toen hij voortvoer: „nu</p> +<p>zullen de kloosters worden opgeheven,</p> +<p>der armen wett’lijk erfdeel, hun geschonken</p> +<p>tot de verlichting van hun lange nood,</p> +<p>wordt hun ontgrist door gewelddaad’ge handen;</p> +<p>de borsten waaraan ’t arme volk zich laafde</p> +<p>verdrogen: hoor ze krijten van den dorst.”</p> +<p>Weer zweeg hij; zijn wezen versomberde</p> +<p>een nieuwe vlaag van aanstormende smart:</p> +<p>hij sidderde, zijn wijd-gesperde oogen</p> +<p>schenen achter de hoofden van de rechters</p> +<p>een ontzetting te zien; en haar bedreiging</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_89">89</span> +beefde in ’t schrille stijgen van zijn stem:</p> +<p>„ik zie de duizenden, die veilig leefden</p> +<p>op ’t kloostergoed, worden door nieuwe heeren</p> +<p>verjaagd om plaats te maken voor de schapen;</p> +<p>ik zie ’t reed’looze vee vreten de menschen,</p> +<p>ik zie de troepen hongerige zwervers</p> +<p>dolen over ’t land;—ik zie de zweepen dalen</p> +<p>en weer opspringen in der beulen vuist,</p> +<p>en de galgen niet ophouden te dragen</p> +<p>hunner verschrikking vreemd-bengelende bloem”:</p> +<p>en, als den hemel nemend tot getuige</p> +<p>hief hij de armen hoog „dat heet hervorming,</p> +<p>o monsterlijke, monsterlijke leugen,</p> +<p>hemeltergend onrecht, zaad van langen haat”....</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> O vader, vader, liefde tot de armen</p> +<p>dreef u in den dood....</p> + +<p class="first"><em class="i5">GRYNĈUS</em> Ja dat was het,</p> +<p>en ik merkte het niet....</p> + +<p class="first"><em class="i4">KINGSTON</em> Toen hij ’t gemoed ontlast had</p> +<p>effende zich zijn weze’ opnieuw tot vrede;</p> +<p>een klare zilvervlam brandde zijn stem.</p> +<p>Hij wist wel, zei hij, dat één steen niet stuiten</p> +<p>kan losgebroken stroom: hem overstelpen</p> +<p>de wateren. En hij, die schier alleen</p> +<p>zich stelde in den weg van ’t vorstlijk willen</p> +<p>moest zoo worde’ overstelpt en ondergaan.</p> +<p>Maar dat men onrecht niet kon keeren was</p> +<p>nooit rede om niet tegen onrecht te strijden:</p> +<p>„niet alle strijders kunnen zegen oogsten,</p> +<p>maar alle kunne’, onrecht weerstaande, nader</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_90">90</span> +brengen uw dag, gerechtigheid, op aard.”</p> +<p>Hij zei dit zacht, als beschaamd voor de and’ren</p> +<p>die niet hadden weerstaan.</p> +<p>Maar ik voelde wereldsche eere, praal</p> +<p>van weidsche daden en wapenenluister</p> +<p>verbleeke’ en zinken naast dit simpel woord,</p> +<p>zich stil ontvouwend als een zilv’rig bloeisel</p> +<p>hoog aan den stengel der recht-oppe daad.</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Sprak hij nog meer?</p> + +<p class="first"><em class="i5">KINGSTON</em> Zijn rechters aanziend met</p> +<p>een glimlach die zoet als olijventwijg</p> +<p>boven de bitterheid van dat uur zweefde</p> +<p>zei hij hun mild vaarwel. Hij bad hen, hem</p> +<p>te willen gedenken in hun gebeden</p> +<p>niet als den man dien zij daar vonnisten,</p> +<p>maar als den makker, wiens beeld vóór hen rees</p> +<p>uit heugnis van veel zacht-gesleten uren</p> +<p>die mensch binden aan mensch. Eens zouden zij</p> +<p>en hij weer samenkomen waar de draden</p> +<p>van hun verwarde willen zeker gingen</p> +<p>zich effenen tot glanzend vreugde-web.</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Niet meer?</p> + +<p class="first"><em class="i4">KINGSTON</em> Ja toch: hij liet den koning weten</p> +<p>dat Morus, met dankbaar hart oude dagen</p> +<p>gedenkend, zonder wrok ging in den dood.</p> +<p>Dat was het laatste.</p> + +<p class="first"><em class="i4">WILLIAM</em> Hij heet een verrader!</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> En toen gaf mijnheer Audley mij bevel</p> +<p>om More terug te voeren naar den Tower</p> +<p>te lijden daar den dood als ’t vonnis wou.</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_91">91</span> +De rechters gingen heen....</p> + +<p class="first"><em class="i7">WILLIAM</em> Mijn arme Kingston,</p> +<p>moest gij dat zijn?</p> + +<p class="first"><em class="i3">KINGSTON</em> William, ik weet niet of</p> +<p>hemelsche boodschappers nog tot de menschen</p> +<p>dalen om hen te sterken met hun aêm.</p> +<p>Maar zoo ’t geschiedt stond zulk een hemelling</p> +<p>vast, door ons ongezien, achter uw vader</p> +<p>hem toewuivend op blanke wiek genâ.</p> +<p>Want toen ik tot hem trad, en droefheid mij</p> +<p>zoo overmande, dat ik luid uitsnikte</p> +<p>of dit zou zijn de laatste dienst dien ik</p> +<p>ging aandoen den beminden man, de laatste</p> +<p>bloem die veeljaarge plant van vriendschap dreef,</p> +<p>sloeg hij zijn arm vertroostend om mijn hals,</p> +<p>en lachte mij mild-bemoedigend toe.</p> +<p>„Kingston,” zei hij „wees welgemoed man, laat</p> +<p>uw hart zich niet bezwaren om uw last;</p> +<p>mij behaagt wèl dat gij me zult geleiden,</p> +<p>oude vriend, naar de poort der eeuwigheid.</p> +<p>Ik ga, zegenend onze goede aarde,</p> +<p>maar blijde dat het is mijn tijd te gaan,</p> +<p>want ik heb uitgestaan veel moeienissen”.</p> +<p>Toen omhelsde hij mij, en wie ons beide</p> +<p>daar zag, die had gezworen hem den trooster,</p> +<p>en mij, afwachtend smadelijken dood!</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Wij zijn ’t die troost behoeven, niet meer hij....</p> + +<p class="first"><em>KINGSTON</em> Ach, een afscheid is hem nog zwaar gevallen....</p> +<p>Vrouwe Margreet verhaalde u wis, hoe zij</p> +<p>opwachte zijn terugweg, en zich wierp</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_92">92</span> +tusschen de mannen van de wacht? Ik wist niet</p> +<p>dat zulke kloekheid wonen kan in ’t schuchter</p> +<p>gemoed van een teedere vrouw....</p> + +<p class="first"><em class="i10">WILLIAM</em> Margreet</p> +<p>heeft haars vaders wezen geërfd; ook zijne</p> +<p>groothartigheid.... wij alle steune’ op haar....</p> +<p>ik kan niet denken wat mijn leven wezen</p> +<p>zou zonder dezen steun.... Zeg mij, Kingston</p> +<p>hoe was het mooglijk dat zij tot hem drong</p> +<p>ondanks de wacht, dat al die hellebarden</p> +<p>haar niet stuitten, een wapenlooze vrouw?</p> +<p>Was het verrassing? Weken z’ uit erbarmen?</p> +<p>Zij zelf weet niets, zegt ze, als dat vaders aanschijn</p> +<p>riep tot haar, van ver, en zoo’n grooten drang</p> +<p>haar overmocht, om hem nog ééns te kussen</p> +<p>dat vrees en schuwheid van haar lieten, en zij</p> +<p>gezogen werd naar waar hij stond....</p> + +<p class="first"><em class="i10">KINGSTON</em> Ik kan</p> +<p>u dit alleen maar zeggen, William; wij</p> +<p>hoorden, toen wij onder den Tower landden</p> +<p>een stem die riep „vader,” en weer „vader.” </p> +<p>Zulk een angst van verlangen zwol daarin</p> +<p>dat allen stilhielden en het hoofd wendden,</p> +<p>naar dien roep als van een verschrikte vogel</p> +<p>die om zijn jongen krijt. Ik zag haar staan,</p> +<p>de armen voor zich uitgestrekt, en naast haar</p> +<p>uws vaders oude nar met het vroegwijze</p> +<p>kindergezicht, toen vreemdvertrokken grijnzend</p> +<p>in smartelijken lach. Ik hoorde hem</p> +<p>schreeuwen: „nu vrouwe,” en zag hem voorwaarts storten</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_93">93</span> +tusschen de pieken, zij hem na. Maar even</p> +<p>verdween z’ in wriemling van wapens en lijven,</p> +<p>toen zag ik haar weer, ijlings verder schietend</p> +<p>als tusschen gouden flikk’ringen een visch.</p> +<p>Zij dook op aan de zijde van uw vader</p> +<p>hing als een drenkeling hem om den hals....</p> +<p>Mijn oude oogen loopen weder over</p> +<p>bij de herinnering....</p> + +<p class="first"><em class="i4">GRYNĈUS</em> Meent ge dat Morus</p> +<p>blij was zijn lieveling nog eens te zien,</p> +<p>of viel ’t hem zwaar?</p> + +<p class="first"><em class="i3">KINGSTON</em> Mij scheen ’t dat vreugde en droefheid</p> +<p>streden in hem. Toen zij viel in zijn armen</p> +<p>zag ik een glans verhelderen zijn edel</p> +<p>ontvleescht gelaat, en een oneindig-teed’ren</p> +<p>blik uit zijn milde grijze oogen glijden</p> +<p>over haar zachtgebogen hoofd. Maar plots</p> +<p>doorschokte hem een siddering, hij klemde</p> +<p>de lippen saam, als een man die verbijt</p> +<p>een felle pijn. Toen schudde hij meewarig</p> +<p>het hoofd, en streelde haar en kuste haar</p> +<p>en maakte haar armen voorzichtig los</p> +<p>van om zijn hals. Hij hield haar van zich af</p> +<p>rondziende, als zocht hij wie haar weg kon voeren.</p> +<p>Maar toen zij voor de tweede maal zich klampte</p> +<p>aan hem, zacht-kreunend, zag ik op zijn voorhoofd</p> +<p>de druppels paarlen van den bangen strijd</p> +<p>en aan zijn wimpers hingen zware tranen.</p> +<p>Even aarzelde hij, toen overbuigend</p> +<p>tot haar, fluisterde hij dicht aan haar oor</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_94">94</span> +wat geen onzer verstond, maar met een schok</p> +<p>kwam z’ overend, kuste hem en verdween</p> +<p>als zwolg de grond haar op.... Wij gingen verder.</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Hij vroeg haar een belofte te gedenken</p> +<p>die zij hem eenmaal deed.... Haar grootste schat</p> +<p>is een verfrommeld briefje, in haast geschreven</p> +<p>dat hij haar deed zenden, vlak voor het end.</p> +<p>Hij roemt haar daarin zijn dappere kind</p> +<p>die hij nooit zóó als in het uur beminde</p> +<p>dat zij voor het laatst hem hing om den hals,</p> +<p>want hem behaagde boven maat als liefde</p> +<p>alle wereldsche bloôheid overwint.</p> +<p>Er komt over haar een wondere blijheid</p> +<p>als zij ’t herleest....</p> + +<p class="first"><em class="i3">KINGSTON</em> Het heeft zoo moeten wezen,</p> +<p>maar waarom is voor ’t hart een duist’re zee....</p> +<p>Het ziet de vrucht niet blinken van zijn lijden,</p> +<p>en vruchtloos lijden van goeden en wijzen</p> +<p>onthutst het hart.</p> + +<p class="first"><em class="i3">GRYNĈUS</em> Misschien dat vruchten rijpen</p> +<p>die wij niet zien....</p> + +<p class="first"><em class="i3">KINGSTON</em> Zeg mij William, is ’t waar</p> +<p>dat gij het vaderlijk erf moet verlaten?</p> +<p>Beval de koning ’t waarlijk?</p> + +<p class="first"><em class="i8">WILLIAM</em> Hij beval ’t.</p> +<p>Kingston, wij mogen niet meer wonen waar</p> +<p>zijn beeld oprijst uit de vertrouwde steenen</p> +<p>en alle dingen spreken met zijn stem.</p> +<p>De wraak der machtigen verslaat ons, maar</p> +<p>één troost houdt mij staande in het bitter zwerven</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_95">95</span> +dat nu begint: ik wil het aardsche doen</p> +<p>van onzen heilige gaan nederschrijven</p> +<p>in een getrouw relaas: zoo zal zijn geest</p> +<p>voortleven, en de komende geslachten</p> +<p>ten voorbeeld zijn....</p> + +<p class="first"><em class="i4">GRYNĈUS</em> Maar zult ge ook vermogen</p> +<p>d’ eigenste kern en <ins id="cor_7" title="klankleur">klankkleur</ins> van dien geest</p> +<p>in woord te beelden? ’k voel in hem een wezen</p> +<p>dat ons allen ontgaat.</p> + +<p class="first"><em class="i5">KINGSTON</em> Ja, niemand onzer</p> +<p>doorziet hem gansch. Onze zielen begrijpen</p> +<p>van zijn ziel ’t stuk, waar eigen kracht toe reikt;</p> +<p>zoo zult ook gij, mijn goede William, beelden</p> +<p>wat ge van hem verstaat.</p> + +<p class="first"><em class="i6">GRYNĈUS</em> Zijn eigen werken</p> +<p>beelden hem beter dan een onzer ’t kan.</p> + +<p class="first"><em>WILLIAM</em> Kingston, ge weet, de koning gaf verlof</p> +<p>dat wij zijn arme romp begraven mogen....</p> +<p>zij noemen ’t gunst.... Vrouwe Margreet verweent</p> +<p>haar oogen van verlangen, eens te koest’ren</p> +<p>nog, en te bedden zacht zijn wreedgeschonden hoofd.</p> +<p>Weet gij een weg, Kingston?</p> + +<p class="first"><em class="i8">KINGSTON</em> Mijn beste William,</p> +<p>ik heb daartoe geen macht. Kom: ’k hoor de hanen</p> +<p>de komst verkonden van den nieuwen dag.</p> +<p>Hoe leeg en kil rijst hij, hoe arm aan vreugde!</p> +<p>Ja, leven is somtijds een zware vracht.</p> +<p>God sterke u, William, en de uwen allen;</p> +<p>ge ziet mij spoedig weer.</p> + +<p class="first"><em class="i7">WILLIAM</em> Dank voor uw komen,</p> +<p><span class="pagenum" id="Page_96">96</span> +Kingston, en steun ons verder met uw trouw. <em class="dir">(Kingston af.)</em></p> +<p>Kom keeren wij ook huiswaarts Simon: wis</p> +<p>waakt mijn Margreet, wachtend van mij te hooren</p> +<p>wat Kingston heeft verhaald.</p> + +<p class="st_dir">(William en Grynĉus af—Margreet en de nar komen +van de andere zijde op; de nar spiedt behoedzaam rond.)</p> + +<p class="first"><em class="i9">DE NAR</em> Vrouwe Margreet,</p> +<p>zet u hier, en wacht totdat ge zult hooren</p> +<p>driemaal herhaald, het krassen van een uil.</p> +<p>Kom dan en stel u rechts onder de poort</p> +<p>en houdt uw voorschoot op.... wij zullen slagen.</p> +<p>Wees niet vervaard: wie ons bevrienden houden</p> +<p>wacht op de brug....</p> + +<p class="first"><em class="i3">MARGREET</em> Goede nar, wees gerust.</p> +<p>Mijn hart bonst, maar niet in vervaardheid, enkel</p> +<p>van verlangen, en dat wordt dra gestild.</p> +<p>Ga, haast u: voor de tweede maal al kraaiden</p> +<p>de hanen en de nacht wordt dun. <em class="dir">(de nar verdwijnt.)</em></p> +<p><em class="i14"> </em>Ik dank u</p> +<p>God, dat het liefste hoofd nog eens zal rusten</p> +<p>gelijk het deed zoo vaak, in dezen schoot.</p> + +</div> + +<p class="sep2 cent">EINDE</p> + +<h2><span class="pagenum" id="Page_97">97</span> +HISTORISCHE AANTEEKENING<br /> +OVER THOMAS MORE</h2> + +<p>Op het einde der 15de en het begin der 16de eeuw vonden in Engeland +ingrijpende veranderingen plaats in het ekonomische en sociale +leven. De oude feudale verhoudingen raakten in verval, het voornaamste +bestaansmiddel, de landbouw, werd gerevolutioneerd door +het opkomen van een stand van vrije kapitalistische pachters en door +den snellen overgang van graanbouw tot veeteelt, die voor den adel +voordeelig was. Het vroegere feudale landbouw-bedrijf had behoefte +gehad aan zooveel mogelijk arbeidskrachten, aan vele menschen op +het land, het nieuwe kapitalistische bedrijf had behoefte aan zooveel +mogelijk land en zoo min mogelijk menschen, aan het uitsparen van +arbeidskrachten. De heeren stalen op groote schaal de gemeente-landerijen, +verklaarden deze tot privaatbezit en verdreven de boeren; in +korten tijd verdwenen tienduizenden boerenbedrijven. Ten gevolge +van deze geweldadige onteigening ontstond een talrijk overtollig +proletariaat. Er was geen industrie in-opkomst, dus geen behoefte aan +arbeidskrachten, er waren geen koloniën die dit proletariaat konden +opzuigen, het vond geen ander bestaansmiddel dan bedelen of stelen. +Een barbaarsch-strenge wetgeving trachtte de landloopers uit te +roeien door ze onmenschelijk streng te straffen; gedurende de regeering +van Hendrik VIII werden 72.000 groote en kleine dieven +ter dood gebracht. Maar door bloedwetten kon het vraagstuk der +armoede als sociaal verschijnsel niet worden opgelost.</p> + +<p>De algemeene nood gaf nieuw voedsel aan de oud-christelijke overlevering +van gemeenschappelijk bezit der verbruiks-middelen, de +kettersche communistische sekten der Lollarden en der Wederdoopers +vonden vele aanhangers onder de arme klassen. Maar dit +<span class="pagenum" id="Page_98">98</span> +vage communisme geboren uit vertwijfeling over de ellende des +levens, bevatte geen enkel element van maatschappelijken vooruitgang +noch van aanpassing aan de maatschappelijke omstandigheden.</p> + +<p>Slechts één man was er in Engeland, één enkele die te midden van de +algemeene radeloosheid een uitweg zag. Die man was Thomas More. +Zijn algemeene kennis op philosophisch, ekonomisch en politiek gebied, +zijn doorzicht in de behoeften en de hulpmiddelen van den tijd, +zijn geniale intuïtie en zijn brandende begeerte de armen en verdrukten +te helpen, hadden hem het spoor doen vinden van een nieuw +communisme, van het gemeenschappelijk bezit der produktiemiddelen +en de planmatige organisatie der produktie op nationale schaal.</p> + +<p>More werd in 1478 geboren; hij studeerde in Oxford en werd daar +een geestdriftig aanhanger van de „nieuwe richting” in de wetenschap: +het humanisme (de studie der latijnsche en grieksche oudheid). +Deze richting bestreed de misbruiken in de roomsche kerk, maar +wilde vredige hervorming, geen scheuring. Nadat hij zijn studie voltooid +had werd More advocaat en kreeg veel praktijk onder de +Londensche kooplieden, de klasse die toen meer dan welke andere +ook, den ekonomischen vooruitgang belichaamde. Hierdoor verkreeg +hij theoretische en praktische kennis op maatschappelijk gebied. +In 1504 werd hij tot lid van het Parlement gekozen; daar +kwam hij al spoedig in konflikt met de willekeur van den koning +(Hendrik VII) en was genoodzaakt zich uit het openbare leven terug +te trekken. Toen in 1507 Hendrik VIII, een kweekeling der humanisten, +den troon beklom, scheen het of een nieuwe koers ging +beginnen; More die in groot aanzien stond bij den jongen vorst, werd +koninklijk ambtenaar en een man van invloed aan het hof.</p> + +<p>In 1515 maakte hij als gevolmachtigde der kooplieden deel uit van +een gezantschap dat naar Vlaanderen ging om te trachten een handelstraktaat +tot stand te brengen. Daar schreef hij de Utopia, het +<span class="pagenum" id="Page_99">99</span> +werk dat zijn naam onsterfelijk zou maken. Het bevat zoowel een +doordringend-scherpe kritiek van de maatschappelijke misstanden +zijner dagen als een uitvoerige beschrijving van den socialistischen +heilstaat.</p> + +<p>Van een hersenschim: vage hoop, of herinnering aan ver verleden, +is het communisme in de Utopia voor de eerste maal tot een wetenschappelijke +gedachte geworden, geboren uit doorzicht in de maatschappelijke +behoeften en de maatschappelijke hulpmiddelen.</p> + +<p>Eén hersenschimmig bestanddeel bevatte het communisme van +More echter nog: hij zag geen ander middel het te verwezenlijken +dan door het initiatief van een wijs en machtig vorst. Dit hersenschimmig +bestanddeel, de verwachting namelijk dat de heerschende +klassen (vorsten of kapitalisten) voor het socialisme gewonnen zouden +kunnen worden en het verwezenlijken, kon eerst verdwijnen na +het ontstaan van het moderne proletariaat, de klasse wier positie in +het produktie-proces de socialistische inrichting der maatschappij +voor haar maakt tot den eenigen weg ter ontkoming aan ellende en +bestaans-onzekerheid.</p> + +<p>Drie eeuwen lang volgden alle socialistische denkers de banen, +waarin More hun was voorgegaan; toen eerst waren de tijden rijp +voor een nieuwen grooten stap van het menschelijk denken, den +stap van utopisch tot wetenschappelijk socialisme.</p> + +<p class="sep2">De Utopie had geen invloed op More’s verhouding tot den koning. +De tijdgenooten beschouwden het werk als de luimige vrucht van +luimige uren, een fantastisch gedachtespel. Hij steeg al hooger in ’s +Konings gunst, werd minister en rijkskanselier. Maar zijn onbuigzaamheid +van geweten en zijn liefde tot het volk moesten hem in +konflikt brengen met het algemeene streven naar machtsuitbreiding +van den vorst. Om een tegenwicht te vormen tegen de spaansche +<span class="pagenum" id="Page_100">100</span> +monarchie, wilde Hendrik zich verbinden met Frankrijk en een +fransche prinses tot vrouw nemen. Maar daartoe moest hij zich van +Catharina, de spaansche prinses waarmee hij gehuwd was, laten +scheiden en de paus, die geheel in de macht van Spanje was geraakt, +weigerde die scheiding te bekrachtigen. Toen besloot Hendrik met +Rome te breken, hij verklaarde de engelsche kerk voor onafhankelijk +en zichzelven tot haar hoofd. De geestelijkheid waagde het niet tegen +deze „Hervorming” in verzet te komen, ook hoopte zij er voordeel +van te halen. Hendrik onteigende kloosters en kerken op groote +schaal. Spekulanten en gunstelingen maakten zich meester van de +kerkgoederen, uit wier inkomsten voorheen duizenden behoeftigen +gespijzigd waren. Zoo stond de „Hervorming” van Hendrik in lijnrechte +tegenstelling tot de behoeften van het volk.</p> + +<p>More trachtte in den strijd tusschen paus en koning onzijdig te +blijven, maar dit bleek op den duur niet mogelijk. Een jaar nadat de +engelsche geestelijkheid Hendrik als hoofd der kerk van Engeland +erkend had legde hij het ambt van rijkskanselier neer. De koning +beschouwde deze daad als rebellie en hoogverraad; More werd in +den Tower opgesloten en na een lange gevangenschap door de laffe +rechters met hulp van een omgekocht getuige veroordeeld en den +6den Juli 1535 ter dood gebracht.</p> + +<p class="sep4 cent">Er zijn verschenen van<br /> +HENRIËTTE ROLAND HOLST-VAN DER SCHALK</p> + +<ul class="lsoff"> +<li>Sonnetten en verzen in terzinnen geschreven. Tweede druk 1913.</li> +<li>De Nieuwe Geboort. 1902. Derde druk 1913.</li> +<li>Opwaartsche wegen. 1907. Tweede druk 1914.</li> +<li>De vrouw in het woud. 1912. Tweede druk 1917.</li> +<li>Thomas More. 1912. Tweede druk 1916.</li> +<li>Het Feest der Gedachtenis. 1915.</li> +<li>In eene editie van ƒ 1,25 ingenaaid en ƒ 1,75 gebonden per deel.</li> +</ul> + +<p class="sep0 cent t4">Stempels van S. H. de Roos.</p> + +<p class="sep2 cent">Verder verscheen</p> + +<ul class="lsoff"> +<li>De Maatschappelijke Ontwikkeling en de Bevrijding der Vrouw.</li> +</ul> + +<p class="sep0 cent t4">Prijs ƒ 0,85 ingenaaid.</p> + +<p class="sep2 cent">Bij de Wereldbibliotheek zag het licht</p> + +<ul class="lsoff"> +<li>De Opstandelingen. 1910.</li> +<li>Jean Jacques Rousseau, Een beeld van zijn leven en werken. 1912.</li> +</ul> + +<div class="sep4 boxnt" id="noot"> + +<p class="sansrf">Opmerkingen van de bewerker</p> + +<p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele +spelling. Leestekens zijn op verschillende plaatsen stilzwijgend +verbeterd.</p> + +<p>Enkele druk- of spelfouten in het origineel zijn als volgt +gecorrigeerd:</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_8">Pag. 9</a>: „steigend” vervangen door „stijgend” (stijgend uit de +diepten van het geweten).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_1">Pag. 13</a>: „GRYNĈEUS” vervangen door „GRYNĈUS” (GRYNĈUS Maar hoe +dwarsboomde uw vader).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_2">Pag. 29</a>: „tevenstrevend” vervangen door „tegenstrevend” (zijn +eigen tegenstrevend hart).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_3">Pag. 30</a>: „buzuinen” vervangen door „bazuinen” (haar bazuinen +stem).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_4">Pag. 36</a>: „aardsbisschoppelijk” vervangen door +„aartsbisschoppelijk” (het aartsbisschoppelijk paleis).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_5">Pag. 67</a>: „MAGREET” vervangen door „MARGREET” (MARGREET O vader).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_6">Pag. 68</a>: „MAGREET” vervangen door „MARGREET” (MARGREET Ach +vader).</p> + +<p class="hang"><a href="#cor_7">Pag. 95</a>: „klankleur” vervangen door „klankkleur” (d’ eigenste +kern en klankkleur).</p> + +</div> + +<hr class="full" /> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Thomas More, by +Henriette Roland Holst van der Schalk + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THOMAS MORE *** + +***** This file should be named 47327-h.htm or 47327-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/4/7/3/2/47327/ + +Produced by Kanta Dihal, srjfoo, Hans Pieterse and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License available with this file or online at + www.gutenberg.org/license. + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation information page at www.gutenberg.org + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at 809 +North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email +contact links and up to date contact information can be found at the +Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For forty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + + +</pre> + +</body> +</html> |