diff options
Diffstat (limited to '46456-0.txt')
| -rw-r--r-- | 46456-0.txt | 10240 |
1 files changed, 10240 insertions, 0 deletions
diff --git a/46456-0.txt b/46456-0.txt new file mode 100644 index 0000000..6abc840 --- /dev/null +++ b/46456-0.txt @@ -0,0 +1,10240 @@ +The Project Gutenberg eBook of Mysterium arcæ Boulé, by Burton +Egbert Stevenson + +This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and +most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms +of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at +www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you +will have to check the laws of the country where you are located before +using this eBook. + +Title: Mysterium arcæ Boulé + +Author: Burton Egbert Stevenson + +Translator: Arcadius Avellanus + +Release Date: September 30, 2022 [eBook #46456] + +Language: Latin + +Produced by: Carolus Raeticus and revised by Aurēliānus Agricola + +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MYSTERIUM ARCÆ BOULÉ *** + +Mount Hope Classics +Vol. III. +Mysterium Arcæ Boulé + +Opus Anglice scripsit Burton E. Stevenson, +Latine interpretatus est Arcadius Avellanus. + +NEW YORK CITY +37 Wall Street + +Copyright By +E. Parmalee Prentice +1916 + +Latin Press Printing Co., 336 West Girard Ave., Philadelphia, Pa. + +For permission to publish this Latin version of “The Mystery of the +Boulé Cabinet” I take pleasure in expressing my thanks to Mr. Burton +E. Stevenson, the author of the story, and to Messrs. Dodd, Mead & +Company, the owners of the English copyright. + +E. Parmalee Prentice + +37 Wall St., New York, N. Y. +Index capitum + + +Caput I. + +Prolubium Callentis.[1] + +“Eho!” exclamo ego interea dum auscultatorium[2] telephoni +scriptoriæ[3] meæ nuntium excepturus deiungo. + +“Herus[4] Vantine cupit tecum, mi Here, colloqui,” nuntiat puer +apparitor. + +“Bene est,” et interim audio nexús strepitum. + +“Tune is es, mi Lester?” vox quærit Philippi Vantine. + +“Ego sum. Ergo iam domum venisti?” + +“Heri adveni. Poterisne per otium hodie ad mecum prandendum venire?” + +“Libenter faciam,” respondi, sic et sensi, quod Philippum Vantine +nunquam non plurimi feci. + +“Itaque prima cum dimidio[5] te domi opperiar.” + +Sic ergo evenit ut post unius horæ spatium versus Compitum +Washington, paullo supra eum locum Plateæ, ubi vetustæ ædes +Vantinianæ stabant, perambularem. Hæ fere iam erant solæ quæ ex +antiquiori rerum ordine usque superfuerunt, nam impetus negotiorum e +viis contiguis ipsam Plateam iam dudum invadere, incolatumque +delicatiorem illinc exigere, ac versus superiores urbis partes +compellere cœpit. In locum privatarum ædium bibulis lapidibus fuscis +constratarum, iam celsa sufficiebantur ædificia officiis negotiisque +apta; nec nisi hic et illic passim raræ superstitabant familiæ, ceu +obfirmatum ac pervicax agmen novissimum, adventantem hostem minaciter +excepturum. + +Philippus Vantine unus horum fuit. Natus in ea domo est quam modo +incolebat, in qua se et moriturum aiebat. Nec cuiquam hac in re ut +placeret studendum ei erat, nisi sibi, quod cœlebs solus vivebat, +atque augescentem strepitum pulveresque viciniæ diuturnis +peregrinationibus solebat compensare. Etiam modo peregri domum venit. + +Haud abs re erit hic uno labore indolis eius adumbrationem absolvere. +Vantine ætate circiter quinquagenarius erat, re familiari commoda, +artium quodammodo callens, qui antiquam supellectilem domesticam +conquirere et coemere solebat, aliquanto erraticus — quamquam post +descriptum vocabulum distinguendum censeo, et uno tantum sensu eum +sic vocari posse, nempe, quod spretis multis irritamentis, cœlebs +manere satius duxerit. Mulierculæ nupturientes iam pridem cessarunt +eum in ullo numero habere; matres cum filiabus nubilibus nomen eius +ominoso capitis nutu præteriverunt. His præsertim auctricibus factum +est ut ipse famá erratici notaretur. Rationes tamen quæ eum ad +solitariam degendam vitam induxerant, iurisconsultos suos nullo modo +affecerunt — quod quidem iurisconsultorum munus nostrum consortium +per multos annos gerebat, cuius administratio pedetentim tota in +manus meas devenit. + +Opus haud erat nimis arduum, quod plerumque e pactis locationum +exscribendis, cogendis locariis, e locandis sortibus,[6] et e +componendis levioribus contentionibus, et iurgiis cum inquilinis +consistebat — in quibus omnibus plena nobis decernendi facultas +concessa erat. Subinde tamen necesse erat clientem nostrum, siquod +negotium consueto gravius tractandum erat, vel ad subsignanda +interdum documenta, adire et consulere, atque occasionibus +istiusmodi, collocutionibus, quæ negotia acta sequi solebant, nunquam +non delectari consuevi; nam Vantine sermone delectabilis erat, +cognitionem hominum mundique multis peregrinationibus doctus, +habituque ingenii lepidi ac perspicacis, prorsusque sui, ornatus +erat. + +Ut ædes ingressus pileum baculumque pedisequo suo porrexeram, ipse +mihi obviam venit, et alter alteri ex corde manus tetendimus. Ut +aspectu eius ego delectabar, sic et eum meo gavisum esse arbitror. +Optima videbatur uti valetudine, soleque erat ex itinere ustus. + +“Iter tibi salubre fuisse palam est,” alloquor eum ego. + +“Fuit equidem,” assentitur ipse, “nunquam melius valui. Verum accede, +discumbentes commodius agemus. Est res quædam paullo nodosior, quam +tu pro me enodare poteris.” + +Post hæc eum in studium suum comitatus sum, ubi, prope ad humilem +fenestram, duo erant ad mensam accubitus parati. + +“Merendam hic parandam curavi,” causam dum discumbimus Vantine +explicat, “quod istud revera solum est hac in domo amœnum cubiculum +relictum. Nisi fundum illum contiguum ego possiderem, domus hæc nulla +esset. Nunc nubiscalpia[7] satis distinere queo, ut subinde iubare +solis frui nobis liceat. Quin et colum æreum instrui curavi, +fenestrasque geminatas in cubiculis ad strepitus arcendos; et sic +tuto dicere queo me hic perseverare posse.” + +“Satis intelligo in novam domum commigrare quam averseris,” dixi +illi. + +Vantine gestu mimorum respondit: + +“Nova mihi domus ferenda non esset. Huic sum assuetus; ubi quidque +quod in ea sit, notum habeo; quorsum me in ea vertam, scio. Hic me +crevisse nosti; et, ut ita dicam, in diem senescimus, eademque +ratione assuetudines eiusmodi pluris facimus. Præterea, nova domus +novam exigeret instructionem, novam supellectilem —” + +Cessavit paullo, et in cubiculo circumspexit. Quæque pars +supellectilis opus fuit artificis, suæ artis peritissimi. + +“Si recte auguror, dum peregrinabaris iterum aliquid novi invenisti,” +aio illi, “ita enim soles. Fortuna tibi semper arridet.” + +“Sic, sane — et hoc est cur te consulere optabam. Senas vel octonas +res mecum retuli; eas tibi confestim ostendam. Cunctæ sunt scitulæ, +una autem ipsa pulchritudo est. Imo plus ea est — opus singularis +artificii est. Verum, pro mala fortuna, non meum est.” + +“Quid ais! non est tuum?” + +“Non est, nec scio cuius est. Si scirem, præstinarem. Et hoc est quod +te meo nomine facere velim. Est autem ea arca Boulé — parem cuius +vidi nunquam.” + +“Undenam importata?” quæro ex eo magis magisque stupens. + +“Parisiis, estque ad me directa. Unam tantum causam mihi fingere +queo, convasatores nempe Parisiacos errasse, arcam alterius cuiusdam +mihi mittendo, meam autem alteri.” + +“Emisti igitur unam?” + +“Emi unam, sed ea non pervenit. At illa huic comparata nugæ meræ +sunt. Homo meus Parks heri eam e portoria accepit. Siquidem in +indicatione mea ut arca Boulé indicta erat, sed error usque eo +detulit, donec ipsa arca huc delata evasataque est.” + +“An in portoria erat cratibus soluta?” + +“Non erat; enimvero per tot annos merces importare consuevi, ut +portitoribus satis constaret me furem haud esse.” + +“Hæc profecto laus est,” subnecto ego. “His tamen temporibus iam +cuncta evertunt et eviscerant.” + +“Fortasse indicio acti, ut suspicor. Intra!” pulsui in foribus +respondens. + +Foribus apertis, pedisequus Vantine intrat. + +“Vir, mi Here, te convenire cupit,” ait ille, pagellamque +nomenclatoriam[8] hero porrigit. + +Vantine pagellam incurie contuetur. + +“Non novi eum,” inquit, “miror quid ille velit.” + +“Convenire te vult, mi Here, et admodum quidem, ut paret.” + +“Quamnam ob rem?” + +“Equidem rationem, mi Here, elicere nequivi, sed rem urgere +existimo.” + +“Nequisti elicere? Quonam, Parks, hæc tendunt?” + +“Hominem eum Francum esse censeo, sed utut res sit, Anglice non satis +callet. Aspectu haud multum prodit, mi Here — centenos eius similes +Lutetiæ ante caffarias[9] circumsedentes per platearum longitudines +videre solebam, ad hauriendum cyathum cami[10] totum insumentes +tempus pomeridianum.” + +Aliquid in mentem Vantine incidisse videbatur, iterumque intuetur +pagellam. Tum meditabundus in mensam deposuit. + +“Visne foras eum expediam, mi Here?” rogat denique Parks. + +“Id noli!” paululum dubitans respondit Vantine. “Rogabis eum ut +modicum exspectare velit,” interea pagellam iuxta patinam suam +reponens. + +“Mihi crede, mi Lester,” pergit ille, postquam Parks discesserat, +“quum hoc mane arcam visum descenderam, vix oculis meis credere +poteram. Quid quamque supellectilem præ cæteris maxime commendaret +scire me putabam, attamen arcam eiusmodi vel exsistere non somniavi. +Pulcherrima quam mihi unquam videre contigit, in Louvre est. Hæc +autem in aula Ludovicea Quartodecimana, a lævo ad ingressum stat. Ea +ipsius Ludovici olim erat. Sine accuratiori indagine utique certo +scire nequeo, suspicor tamen, pulchra ut sit, ad normam huius esse +factam.” + +Parumper conticuit, meque oculis micantibus flammaque succensis +hominis callentis. + +“Haud mihi certo constat utrum idioma tuum satis calleam,” retuli +ego. “Quidnam sonat ‘ad normam esse factam?’ ” + +“Supellex Boulé,” explicat ipse, “plerumque fit ex ebeno, testudine +variegato ac musivo, in ære diversi generis incrustata. Opus autem +crustandi ad amussim fieri debebat, quod ut fieret, artificem duas +lamnas eiusdem magnitudinis et crassitiei adhibere oportebat, alteram +petalum, testudinem alteram, delineavit vero superiorem, excidit +autem simul utramque. Sic duo crusta effecta sunt, primigenium cum +fundo testitudinaceo æreisque capulis; atque gemellum, redditivum +petalum cum musivo testitudinaceo. Primigenium reapse est opus +artificis in effectibus meditatum ac delineatum; redditivum autem e +norma casu oriundum, ab eo non speciatim meditatum. Nuncne tenes?” + +“Sic puto,” respondi. “Ita fere res est ac si Michael Angelus, quum +primum quamdam imaginem albo delineavisset in fundo nigro, tentamini +in charta paginam supposuisset fuliginosam, unoque opere et +simulacrum eius nigrum in albo effecisset.” + +“Prorsus ita. Primigenium igitur ut ars in pretio est. Utique et +redditivum sæpe eximium est, tamen gradu quodam humiliori.” + +“Id satis perspicio,” respondi. + +“Nunc vero, mi Lester,” pergit Vantine, oculis magis magisque +scintillantibus, “si recte suspicor — si Magnus ille Ludovicus +contentus fuit illo redditivo huius arcæ pro longis aulis Versalibus, +quem existimas originariam possidere?” + +Quid ei in mente esset, perspexi. + +“Quamdamne amicarum intelligis?” + +“Id intelligo, scireque puto quæ illa fuerit — Matrona ea fuit de +Montespan.” + +Stupefactus eum contuebar, ut ipse in sella reclinatus in me +subridebat. + +“At,” obverto illi, “certus esse non potes —” + +“Recte mones,” assentitur protinus, “certo scire nequeo. Hoc est, +probare non possum. Est tamen quoddam — ut ita dicam — testimonium +accessorium, ut, ni fallor, vos iurisperiti appellatis. Boulé atque +Montespan illa circa hoc idem tempus in summitate suæ gloriæ +fulgebant, mihique facile persuadeo coruscam hanc mulierculam +illustri artifici demandavisse ut plane istiusmodi arcam sibi +conficeret.” + +“Revera, mi Vantine,” refero ego, “ne somniavi quidem te poesi tantum +posse. Spiritum mihi eripis.” + +Ad hæc verba aliquantum erubuit, vidique quam e corde locutus esset. + +“Furor potiendi conquisitorem subinde abripit,” fatur ipse, “Quid +tamen loquar, scire me arbitror. Primum quidem quam potero arcam +minutissime explorabo. Fortasse aliquid reperiam — monogramma alicubi +delitescere debet. Id abs te flagito ut Armand et Fils, Via Templi, +qui mihi hanc vendiderant, telegraphema mittas, disquirasque quis +huius arcæ dominus sit, eamque pro me emas.” + +“Fortasse dominus vendere nolet,” obverto ego. + +“Imo vendet. Nihil est quin emi possit — pretio.” + +“Aisne tu hanc arcam te empturum quovis pretio?” + +“Aio, profecto.” + +“Atqui certe sunt aliqui limites.” + +“Quin nulli sunt.” + +“Statues dumtaxat ubi incipiendum sit,” respondi. “De his enim rebus +mihi prorsus nihil compertum est.” + +“Est,” inquit Vantine, “fac te incepturum denis millibus +centussium[11] Francicorum. Cave nimis avidi videamur. Ob hoc ipsum, +quod ego nimis sum avidus, rem tibi exsequendam concredo. Mihi enim +ipsi non confido.” + +“Altera vero extremitas?” + +“Nulla alia est extremitas. Proprie loquendo, utique est, quod opes +meæ limitibus haud carent; non tamen existimo futurum ut quingenta +millia francorum te excedere oporteat.” + +Spiritus mihi hæsit. + +“Aisne tu te centum millia centussium Americanorum in istam arcam +insumere paratum esse?” + +Vantine nutu probat. + +“Forte et plusculum. Si dominus recuset, antequam negotiationem +dirimas, fac me certiorem. Quodammodo circa hanc rem insanio, ut +opinor — omnes conquisitores insaniunt. Verum eam arcam concupivi, +nec me quidquam ab ea habenda arcebit.” + +Nihil respondi. Oculos modo in eum defixi. Renidendo obtutum meum +excepit. + +“Te, Lester mi, idem de me sentire perspicio,” inquit. “Mei causa +times. Nec te culpo — at veni et vide.” + +Surgens itaque, me comite e cubiculo egressus est, ac per gradus +descendit; sed in inferiori ambitu constitit. + +“Fortasse æquius esset,” inquit, “si peregrinum eum prius convenirem. +Illic, in aula musica, aliquot novas invenies imagines — paucis +minutis tibi adero.” + +Ego igitur eo ire cœpi, ipse autem lævorsum sub fornicatu transivit. + +Momento temporis post acrem audivi vagitum, tum suam vocem me +appellantem. + +“Lester, veni huc!” clamat ille. + +In ambitu retro curro, et conclave, quod eum intrare vidi, intro. +Ipse interius, prope ad fores stabat. + +“Specta modo illuc,” fatur singulari quodam vocis aculeo, tremula +manu aliquid atri in tabulato iacens indicans. + +Parumper secedens melius ut viderem, cor mihi ægrum edidit pulsum; +aliquid enim ibi iacens cadaver erat humanum. + + 1. Gnari, periti. + 2. Pars telephoni, quam ad excipiendum sermonem ad aurem + \ attollimus. + 3. Scriptoriæ, subaudi: mensæ. + 4. Non ignoro hanc alloquendi formam a moribus Romanorum alienam + \ esse; at hic non Romani sed Americani, Americano more + \ loquuntur et agunt; proinde: Si fueris Romæ, Romano vivito + \ more, Si fueris alibi vivito, sicut ibi! + 5. Prima cum dimidio, subaudi hora. + 6. Romano sensu mercatorio sors sive caput, i.e. pecunia in + \ negotium locata; sensu moderno etiam charta mercatilis quæ + \ exhibet quantam quis pecuniam in negotium locaverit, uti per + \ sortes ferroviarum, fabricarum, cæterorum negotiorum, quæ + \ chartæ mercatiles in basilicis sive locis, ubi mercimonia + \ emutantur, per arilatores emuntur et venduntur. + 7. Ædificia celsa, vicenum tricenumque contignationum, ab + \ Americanis per iocum “cœliscalpia” vocitantur; nobis, exemplo + \ Titánum doctis, sufficiat, eadem nubiscalpia appellare. + 8. Chartulam quadratam, nomen ádvenæ ferentem. + 9. Tabernas, ubi caffa, Arabibus cahva, sorbillatur. + 10. Vulgo cerevisiæ. + 11. Centussis Americanus = $1.00; Francicus = circiter una quinta + \ huius. + + +Caput II. + +Prima Tragœdia. + +Vel unico ictu oculi satis clarum erat hominem mortuum esse. Nulla in +eo vultu livido vita latere poterat, aut vero in oculis vitro +similibus. + +“Cave eum attrectes,” moneo eum, quod Vantine iam accedere parabat. +“Iam sero est.” + +Eum itaque retraxi, ac paulisper ambo trementes stabamus, ut fere +semper, quum subito in conspectum mortis incurrimus. + +“Quisnam ille est?” tandem quærito. + +“Nescio,” rauce respondit Vantine. “Nunquam eum antea vidi.” Inde ad +tintinnabulum ostii regressus, acriter pulsat. Tum, “Parks,” +prosequitur severe, ut hic per fores in conspectum venerat, “quidnam +hic gestum est?” + +“Gestum, mi Here?” verbum repetit Parks stupefactus non modo verbo +sed et voce qua prolatum erat. “Prorsus nihil scio quid —” + +Tum convulsum cadaver ei sub oculos cecidit, quo protinus obmutuit, +oculi patescere, os patere. + +“Ecquis iste est?” quærit herus acriter. “Ut quid iste hic est?” + +“Hem — hem,” ægre balbutit Parks, “ille iste est qui hic et +præstolabatur, mi Here.” + +“Aisne tu eum hac in domo cæsum fuisse?” instat Vantine. + +“Certe ipse vivus intravit, Here mi,” respondet Parks magis interea +ad se reversus. “Fieri potest eum nihil nisi quietum quæsivisse locum +ubi se perimere posset. Animo aliquantum excitus fuit.” + +“Sane profecto,” probat Vantine cum suspirio ex allevatione, “iusta +videtur explicatio. Tamen utinam alium locum sibi elegisset. +Existimo, mi Lester, nos decuriam lictoriam[1] appellare oportere.” + +“Sic et ego puto,” inquam, “æque ac mortuarium inquisitorem. Satius +fortasse erit ut hæc penes me linquas. Conclave hoc obserabimus, nec +domo quisquam usque eo dum lictores adveniant excedet.” + +“Dictum bene,” multum sublevatus ait Vantine. “Dabo operam” ait cito +discedens, dum ego ad telephonum accessi, evocavique decuriam +lictoriam, et quid accidisset, edocui. + +Minutis vicenis post tintinnabulum ostii personuit. Parks ostium +aperuit, et quatuor viros intromisit. + +“Heus, eccum te, mi Simmonds,” inquam, eum affatus qui primus +ingressus est, utpote quem velut decurionem agentum[1] e declarato +Mysterio Marathonico agnoveram. A tergo eius stabat Inquisitor +Mortuarius, Goldberger, quem iam alias bis conveneram; tertius autem, +qui vultu quærebundo in me renidens intrabat, fuit Iacobus Godfrey, +genialis relator diurni Record. Denique quartus lictor erat +paludatus, qui iussu Simmonds ad ostium custos constitit. + +“Ita, revera,” inquit Godfrey ut manus tendimus, “casu cum Simmonds +colloquebar, quum accitu evocabamur tuo, ac satius duxi ipse quoque +advenire. Quidnam rei est?” + +“Haud plus suicidio, ni fallor,” reseravique fores in conclave +ducentes, ubi cadaver iacebat. + +Simmonds, Goldberger, Godfreyque intraverunt. Ego secutus fores +clausi. + +“Nihil hic turbatum est,” moneo eos. “Cadaver nemo contrectavit.” + +Simmonds nutu probavit, ac speculabundus in conclavi circumspexit; +sed oculi Godfrey, ut animadverti, in vultum cadaveris erant defixi. +Goldberger se in genua demisit iuxta corpus mortui, inspectabat +oculos, et digitis carpum mortui lævum palpabat. In pedes erectus, +stans spectabat cadaver, ego autem oculos eius comitatus, situm +cadaveris accuratius observavi quam primo stringoris cadaveris +inventi momento. + +Iacebat autem cadaver in latere dextro, semipronum, dextro brachio +sub se flexo, læva autem manu in tabulato, supra caput, in pugnum +stricta. Genua sursum erant contracta, ac veluti spasmo convulsa; +vultus autem horridum in modum erat torvus quasi sub cute purpurá +tinctus esset, sanguisque subito rigore congelasset. Oculi late +patebant, quorum obtutus rigidus non parum addebat terrori atque +dolori e vultu manifesto. In summa, aspectus hic haud erat gratus, +prohinc post brevem moram oculos non sine tremore animi reluctantis +averti. + +Mortuarius in Simmonds respicit. + +“Causa mortis haud procul quærenda,” fatur ille. “Utique venenum.” + +“Utique,” annuit Simmonds. + +“At quod genus?” quæritat Godfrey. + +“Id examinis erit declarare,” ait ille; tum iterum proclinat ad +vultum torvum mortui paullo accuratius inspiciendum. + +“Licet mihi asserere indicia haud esse communia.” + +Godfrey humeros motabat. + +“Numquis aliter asseruit?” refert ipse, quo facto, ad dispiciendum in +conclavi se convertit. + +“Quid tu, Here Lester, super hac re habes quod dicas?” quæritat +Goldberger. + +Quæ scivi cuncta edisserui — quemadmodum Parks adventum peregrini +retulerit, quí ego cum Vantine descenderim, quí Vantine me +appellaverit ac, postremo, quí Parks cadaver idem cum advena esse +declaraverit. + +“Estne quidquam quod hac de re coniectes?” quærit Goldberger. + +“Nihil nisi quod causam huc veniendi simulatam putem — nempe hunc +peregrinum tutum quæsivisse locum, ubi mortem nullis testibus sibi +adscicere liceret.” + +“Quantum temporis intercessit inter nuntium a Parks allatum, +vestrumque cum Vantine descensum?” + +“Dimidium fortasse horæ.” + +Goldberger nutu probat. + +“Citemus Parks,” iubet ille. + +Pansa igitur ianua Parks qui in infimo gradu sedebat, inclamando +accersivi. + +Conclave intrantem Parks Goldberger sollertiori cura intuitus est; +sed dubio circa Parks haud erat ullus locus. Nam ipse in servitiis +Vantine denos octonos aut iam exegerat annos, atque indiciorum caculæ +probi ac fidi prorsus erat plenus. + +“Nostine hunc hominem?” quærit Goldberger, cadaver gestu indicans. + +“Non novi, Here,” respondet Parks. “Nunquam ante circiter unam horam +eum vidi quam Rogers me e diæta devocaverat, aliquem hic esse +significando qui herum Vantine convenire vellet.” + +“Quisnam est Rogers?” + +“Pedisequus ille est, Here. Ille est qui tinnitu ostii evocatus +apertum ivit.” + +“Quidnam tum evenit?” + +“Ego pagellam eius nomenclatoriam ad herum Vantine detuli.” + +“Num herus Vantine novit hominem?” + +“Non novit; proin causam eius adventus sciscitatus est.” + +“Quonam ergo proposito venit?” + +“Nescio, mi Here; Anglice fere nihil sciebat — Francum eum fuisse +puto.” + +Goldberger iterum deorsum in cadaver spectabat et caput motabat. + +“Prosequere!” ait ille. + +“Is vero tam erat animo concitus,” pergit Parks, “ut vel quod parum +Anglice sciverit, ei excidisset.” + +“Qua de causa eum concitatum fuisse iudicavisti?” + +“Ita balbutivit, ita oculi scintillabant. Inde putavi eum intravisse, +ut hic mortem suicidio oppeteret — nec mirarer si reperires eum +alicunde evasisse. Quodammodo in mentem mihi venit satius fore eum +exigere, quam pagellam eius hero Vantine exhibere — utinam ita +fecissem — at vero pagellam eius ad herum Vantine detuli, herus vero +Vantine eum per me considere iussit atque se opperiri, prohinc iterum +descendi, hominem huc intromisi, herumque Vantine mox adventurum ei +dixi, quo facto, Rogers et ego ad prandendum recessimus, ibique ad +tinnitum usque nolæ sedebamus, tum ego huc accessi, ubi herum Vantine +præstolantem reperi.” + +“Aisne tu te Rogersque discessisse, atque hunc peregrinum hic solum +reliquisse?” + +“Triclinium famulorum, Here, in extrema fauce est. Ianuam apertam +reliquimus ut prospectus nobis per longitudinem faucium in atrium +usque ostii pateret. Si e conclavi egressus esset, nobis eum videre +licuisset.” + +“Nec est ipse in ambitum egressus dum vos ibi morabimini?” + +“Non est.” + +“Quisquamne intravit?” + +“Nemo quisquam; ostium seram fert recellentem. Extrinsecus nisi clavi +reserari nequit.” + +“Certo igitur tibi constat, dum tu atque Rogers ibi sedebatis neminem +aut ingredi aut egredi potuisse.” + +“Ne posticá quidem ianuá, mi Here; nam ad egrediendum illac, +triclinium, ubi nos sedebamus, debet transiri.” + +“Ubi interim erant cæteri famuli?” + +“Coca erat in culina, Here. Dies autem hodiernus ancillæ feriatus +est.” + +Mortuarius conticuit. Godfrey atque Simmonds taciti auscultaverunt +eius disquisitiones, neuter tamen erat iners. Isti interea conclave +molliter perambulabant, introspexerunt per ianuam apertam cubiculum +contiguum, tentarunt pessulos fenestrarum, ac, denique, tapetas +quoque minutatim indagaverunt. + +“Ad quem usum adhibetur cubiculum contiguum?” quærit Godfrey, digito +ianuam eius indicans. + +“Id modo genus est fornicis,” respondit Parks. “Herus Vantine modo +est ex Europa reversus, et nos ibi evasavimus quasdam res quas ipse +peregri præstinaverat.” + +“Hæc, puto, sufficient,” fatur Goldberger post brevem moram. “Velis, +rogo, herum Vantine intromittere.” + +Parks prodivit, ac minuto post Vantine intravit. Ipse ea quæ ego et +Parks fassi sumus, confirmavit, unicam tamen rem addidit. + +“En hic est pagella nomenclatoria hominis,” ait, manuque rigidam +chartulam quadratam obtulit. + +Goldberger cepit pagellam, aspexit, tum adstanti Simmonds porrexit. + +“Id haud multum prodit,” ait hic, traditque Godfrey. Ego trans +humerum eius aspexi, vidique in chartula hunc unum versiculum esse +incisum: + + M. THÉOPHILE D’AURELLE + +“Nisi quod Francus est, ut Parks prodidit,” inquit Godfrey. “Id vel +de vestimenti lineamentis clarum est.” + +“Æque ac de modo tonsuræ crinium,” subiungit Goldberger. “Aisne tu, +mi Here Vantine, te eum non novisse?” + +“Eum, quantum sciam,” respondit Vantine, “nunquam antehac conspexi. +Nomen mihi penitus ignotum est.” + +“Tum, igitur,” fatur Goldberger, iterum recepta, sacculoque commissá +chartulá, “iuvabit fortasse cadaver in grabatum sublevare prope ad +fenestram, contentaque sacculorum videre.” + +Homo gracilioris erat staturæ, ita ut Simmonds et Goldberger soli, +sine labore, tollerent, et grabato imponerent. Vidi interea Godfrey +per locum in tapeta vacuefactum circumspectare. + +“Unum præsertim scire cuperem,” ait post moram, “si homullus hic +venenum sumpsit, quonam e vasculo id fecerit? Ubinam est theca, aut +phiala, aut quid aliud?” + +“Est fortasse in palmo,” putat Simmonds, dextramque eius sublevat, +quæ ad latus grabati dependebat. + +Ubi vero hanc in iubar solis tollit, acriter exclamat: + +“Cernitedum!” quo dicto manum sic vertit ut eam omnes videre +possemus. + +Erat autem ea tumida et fusco suffusa. + +“Vide hoc,” ait Simmonds, “eum aliquid percussit,” et duas graviores +puncturas in manu conversa, paullo supra digitorum iuncturas +ostendit, unde aliquot guttulæ sanguinis manaverant quæ iam siccatæ +erant. + +Stupore concitatus Godfrey leni voce mutit, et ad accuratius +inspiciendum vulnus prorsum proclinavit. Tum serio vultu ad nos +conversus, + +“Homo iste,” inquit voce submissa, “non hausit venenum, sed cæsus +fuit!” + + 1. Decuria est locus et officina, ubi decurio, sive præfectus + \ lictorum, negotium securitatis civium administrat. Lictores + \ sunt servi publici, custodes pacis publicæ. + 2. Agentes sunt speculatores, vel curiosi, quorum est secreta + \ malefacta indagare, retegere atque compéscere. + + +Caput III. + +Manus Vulnerata. + +“Cæsus fuit!” repetit verba Godfrey certitudinis quadam conscientiá, +ad quæ verba paullo arctius nos conglobávimus, præ detestatione +facinoris trementes. Mors nunquam non est horrenda, suicidium +horrorem auget; homicidium coronidem imponit. Omnes itaque silentio +obruti stetimus, oculis patulis, quasi fascinio manús, quam Simmonds +nobis prætendebat, constricti, atque minutis illis vulneribus, +decolore carne, maleque ominantibus maculis coagulati sanguinis in +circuitu decurrentis, cinctis. Tum Goldberger, profundo spiritu +ducto, eandem quæ meum animum subiverat cogitationem his reddidit +verbis: + +“Hem, res ista morsui colubri est similis!” fatur voce per stuporem +exacutá. + +Ac revera ita parebat. Duæ illæ minutulæ puncturæ, vix dimidio +pollice seiunctæ, a colubro certe poterant infligi. + +Quod in conclavi celeri contuitu circumspectavimus, et quod algidus +horror per media dorsa nostra sursum repebat, nobis invitis fiebant; +ego tamen et Godfrey atque Simmonds — excusari poteramus quodam +lethali colubro, qui memoriá nostrá certe nunquam abolebitur. Nos +itaque alter in alterum contra stimulum renidebamus, alter alterum +intuentes. + +“Equidem ego anguem fuisse non censeo,” fatur Godfrey, iterum supra +vulnus inclinatus. “Age modo, Here Goldberger, olfacta,” suadet. + +Mortuarius nasum propius ad vulneratam manum applicat et olfactat. + +“Amygdala amara olet!” pronuntiat. + +“Quod acidum Borussicum sonat,” interpretatur Godfrey, “non autem +virus anguineum.” Tum paullo conticuit oculis in vulnus tumidæ manus +defixis. Et nos luminibus deiectis stetimus, nec dubito quin et +cæteri, ut ipse ego, animos discruciarent, quo nempe modo viam ex his +ambagibus reperire possent. “Licet et coniectare vulnus ab ipso se +illatum esse,” mussat secum Godfrey. + +Goldberger opinionem derisit. Sine dubio ænigma insolubile nervos +suos irritavit. + +“Haud est moris apud plerosque fuscinulam manui propriæ infigere, +sicque sibi mortem consciscere,” cum ironia respondit. + +“Nec id assero,” blande refert Godfrey, “arguere tamen iuvat ex mea +parte nos necdum scire utrum hic de suicidio agatur; perspicuum tamem +mihi est, quidquid sit, esse præter morem.” + +Ludibrio etiam severiori redarguit Goldberger: + +“Num ullus relatorum Record unquam reperit casum qui more consueto +acciderit?” quæritabat. + +Petitio hæc satis erat gravis sub qua licebat Godfrey ad otium +ingemiscere. Secundum sententiam enim Record nulla erant nova nisi +insolita atque stupenda, unde per se sequebatur relatores Record +semper enisos fuisse ut omnia in insueta ac stupenda, detrimento +reliquæ partis dicendorum, inflarent; cæterum, nec hoc raro, ut +vereor, quum particularia deessent, ea prorsus e nihilo +comminiscerentur. + +Ipse adeo Godfrey, nec semel, reus existimabatur ingenio exuberanti +suo figmenta comminiscendi. Nec abest suspitio eum, deposito munere, +copias agentum reliquisse, seque diurno Record in servitium +dedidisse. Quod enim in priori munere in numero defectús haberi +poterat, in posteriori maximo merito adscribi licebat; certe constat +eum summum successum esse assecutum. + +Cæterum lectores monitos esse volo me hæc non censuræ causa memorare. +Cum Godfrey etenim mihi intimá contigit familiaritate uti, quod casu +coniunctissimi inter nos facti sumus inde a temporibus soluti +Holladay arcani, indeque eius sagacitatem nunquam non ex corde maximi +feci, æque ac fiduciam sui inconcussam, celeremque res perspiciendi +facultatem. Ita ipse sua imaginandi facultate uti consuevit, ut ego +sæpe mecum reputarem quanto plus lictores nostri acumine possent, si +quadam parte huius ingenii præditi essent; sæpius etiam comperi huius +ope eos multum delectari; cæteroquin sua cum iis prisca coniunctio, +fidaque in amicitiis perseverantia, quas tunc temporis conciliaverat, +accessum ad ea loca sibi comparaverunt, quæ aliis, minus fortunatis +relatoribus haud patérent. Actum quemlibet minus probandum nunquam +eum commisisse memini, nunquam enim causam sibi iniustam visam +propugnavit, facta sibi confisa nunquam evulgavit, nec quod ementitum +cognovit unquam loco veri venditavit. Insuper quidam sensus lepóris +sodalem eum reddidit optatissimum, atque hæc eius indoles in causa +esse videbatur quare telum Mortuarii Goldberger tam bono animo +subridens excepisset. + +“Victum nos mereri oportere tu satis nosti,” ipse respondit. “Hunc +probissime quam possumus meremur. Quidnam tibi, Simmonds, videtur?” + +“Ego quidem,” ait Simmonds, qui si facultate imaginandi vel maxime +pollebat, nunquam prodidit, “puncturas illas pusillas in manu casu +tantum factas esse censeo. Effici autem diversissimis modis poterant. +Fortasse cadens manum rei alicui illisit; fortasse in fibula quadam +eam scariphavit; denique forte pustulas ibi cultello aperuit.” + +“Quid tum eum morte affecit?” quærit Godfrey. + +“Venenum — et hoc in stomacho eius est. Ibi id reperiemus.” + +“Quid de odore?” Godfrey instat. + +“Aliquantulum eius, phialam ad labia attollendo, in vestes suas casu +dispersit. Poterat puncturas eas iam antea in manu habuisse, quas +dein venenum inflammavit. Aut vero e malo sanguinis laboravit.” + +Goldberger nutu hæc probavit, quæ Godfrey iuxta stans leni risu +excepit. + +“Nonne ænigmata facile solvuntur?” quæsivit tandem. + +“Oppido facilius est causam simplicem naturæque congruam reperire +quam repugnantem, longeque petitam — uti si quæratur, quí unus +alterum, manus eius scariphando, occidere possit,” regerit +Goldberger. “Tu existimare videris hunc casum fuisse. Hoc enim paullo +ante asseveravisti.” + +“Fortasse paullo nimis præceps fui,” fatetur Godfrey; ego vero +suspicabar eum, quæque sua sententia fuisset, in ea perstaturum. +“Nulla equidem ego theoremata, usquedum quid certi habeam cui +insistam, conflabo. Facta suicidium suadent; verum si acidum +Borussicum hauserit, ubi est phiala? Annon etiam eam deglutivit?” + +“Fortasse eam in aliquo sacculorum reperiemus,” putat Simmonds. + +Sic admonitus Goldberger ad perquirendos mortui sacculos perrexit. +Indumenta e viliori materia facta, nec admodum nova fuerunt, ita ut +vivus parumper tenuiorem parebat aspectum præ se tulisse. Interior +sacculus tunicæ crumenam celabat cum duabus tesseris argentariis, una +decentussium,[1] quincentussium altera, in alia vero crumenula, quam +in sacculo braccarum gerebat, inventi sunt duo vel tres centusses in +nummis argenteis, atque quatuor quinari, Francici. Præterea, in +maiori crumena quinæ senæque in uno loculo eiusdem conditæ pagellæ +nomenclatoriæ varia nomina ferentes, nulla tamen ferebat suum, +reperiebantur. Uni earum titulus Vantine inscriptus fuit graphide. + +Nullæ litteræ, nullæ schedæ, nullum scriptum documentum cuiuscunque +generis in sacculis inventæ sunt; cæteræ res erant eiusmodi, quas +quiscunque in sacculis gestare posset — horologiolum nullius pretii, +cultellus, semivacuus sacciculus nicotianæ[2] Francicæ, pugillus +chartularum pro volvellis,[3] quaternæ aut quinæ claves in annulo, +mucinium sericeum, ac fortasse aliæ nugæ, quarum memoria mihi iam +excidit — sed prorsus nulla res, quis ipse fuisset, nos docere +posset. + +“Remulcandum[4] itaque nobis Parisios erit,” monet Simmonds. “Nam +ille Francus est citra dubium — id enim vel mucinium sericeum probat. + +“Sic, sane — quin et sua amica idem demonstrat,” ait Godfrey. + +“Quid? sua amica?” + +In responsum Godfrey ostentat horologiolum, quod rimabatur. Aperuerat +etenim illud, et in facie capsulæ interiori effigiem reperit +photographicam — effigiem mulierculæ, nigris patulisque oculis, +labellis spissioribus, vultuque ovato — et vultus naturá adeo +Franciscus erat, ut nulli errori daretus locus. + +“Ancillam dixerim alicuius matronæ,” interpretatur Godfrey, effigie +iterum inspecta. “Scitula et venustula quondam, sed primam iuventutem +longe egressa, consultum videtur iudicasse aliquem virum beare, statu +se inferiorem — quin et e re sua familiari eundem suffulcire, ut eum +sibi devinciret. Esse igitur videtur muliercula cum vita multiplici +anteacta, futurá nullá.” + +“O, siste ea,” impatiens rumpit loquelam Goldberger; “fac comparcas +tua epigrammata pro Record. Nos facta quærimus.” + +Rubore his verbis suffusus Godfrey horologiolum deposuit. + +“Est sane unum factum quod tu præterivisse videris,” quiete ipse +refert, “id tamen præter omne dubium probat hunc nullo casu fortuito +huc errasse. Quin is consulto huc venit, nec proin mortem sibi +inferre in animo habere potuit.” + +“Quinam hoc tibi notum?” dubius postulat eum Goldberger. + +Godfrey tollit crumenam, aperit, pagellamque sublevat. “Iam tenes +quid in dorso huius scriptum sit — nomen heri Vantine, numerusque +domus eius. Nonne hoc evincit misellum hunc Neo Eboracum, herum +Vantine visum consulto venisse?” + +“Fortasse herum Vantine eum occidisse innuere vis,” fatur Goldberger +per sarcasmum. + +“Id minime,” refert Godfrey; “ipsi ne tempus quidem suppetebat. Tu, +mi Here Vantine, utique intelliges,” renidens in eum fatur, qui hæc +omnia præsens non sine conturbatione animi auscultabat, “nos ea nunc +pertractare quæ evenire poterant. Te hunc nullo pacto interimere +potuisse iam Lester satis comprobavit, quum nos docuisset, inde a +primo huius in tuam domum ingressu usque ad tempus inventi cadaveris +tecum una fuisse, demptis iis paucis momentis, quæ inter tuum in +hocce conclave ingressum, atque clamorem, quo eum appellaveras, +intercesserunt. Tu ergo extra quæstionem es.” + +“Habeo tibi gratiam,” paullo frigidius respondit Vantine. + +“Tum, ut opinor, Parks id fecisse putas,” ait Goldberger. + +“Parks id facere potuisse haud negaverim,” seriuscule assentitur +Godfrey. + +“Ineptiæ!” interpellat Vantine impatiens. “Nihil nostro Parks est +rectius — is comitem per octennium mihi se præstitit.” + +“Certe sunt ineptiæ,” approbat Goldberger. “Ineptiari etenim est +asseverare hunc a quocunque homine fuisse occisum. Ipse se occidit. +Intelligemus ænigma quum sciverimus quis iste ipse fuerit — zelotypia +fortasse, fortasse nihil nisi mala fortuna — non enim speciem fert +hominis opulenti.” + +“Remulcabo Parisios,” ait Simmonds. “Si iste illinc est, mox +experiemur.” + +“Satius esset arceram[5] si accerseres curaresque ut cadaver in +conditorium[6] deferretur,” monet Goldberger. “Illic enim aliquis eum +certe agnoscet. Nam cras magna illic erit turba, siquidem diurna cras +hac re affluent —” + +“Record dumtaxat rem hanc affatim pertractabit,” Godfrey confirmat. + +“Ego autem inquisitionem in posterum diem indicam,” pergit +Goldberger. “Interim ad medicum examen instituendum medicum meum +extemplo submittam. Si stomachus huius ullo veneno infectus sit, +protinus comperiemus.” + +Godfrey siluit, quid tamen secum in mente volverit satis perspexi. +Sic ipse ratiocinabatur: si iste mortuus veneno interiit, vasculum +unde id sumere poterat, nullum erat repertum. Eadem cogitatio sine +dubio Simmonds quoque mentem occupabat, nam postquam lictorem arceram +accersere iusserat, ex ambitu in conclave redivit, adhibitá suá +faculá electricá, omnem opaciorem conclavis angulum explorare cœpit. +Godfrey eadem re se occupabat, nullo tamen fructu. Tum Godfrey manum +sauciam minutissimá curá inspiciebat, dum Goldberger hæc videns vix +celare poterat quam impatienter rem ferret, ac tandem ad ianuam +accessit. + +“Ego vero iam abeundum esse censeo,” fatur ille. “At ego perquam +cupio scire, mi Here Mortuarie, quid medicus tuus reperturus sit.” + +“Ille venenum reperiet sine dubio,” asserit Goldberger omni +certitudine. + +“Fortasse reperiet,” concedit Godfrey. “Res miræ hoc in mundo +eveniunt. Erisne domi tuæ hac vespera, Lester?” + +“Ita spero,” respondi. + +“Usquene in Marathon habitas?” + +“Usque ibi habito, contubernio quartodecimo.” + +“Te visum fortasse decurram,” inquit, et pauca post momenta audivimus +sonitum ostii a Parks, qui eum emiserat, clausi. + +“Godfrey vir bonus est,” monet Goldberger, “sed non parum poeticus. +Nullum est scelus in quo ipse non mysteria rimetur, quum tamen +crimina nihil nisi acta bellualia sint. Vel hunc licet casum +contempleris. Vides hominem sese occidisse; Godfrey nobis persuadere +vult mortem e scariphatione manús provenisse. Non, Hercle, in orbe +terrarum est venenum quod hominem tam cito enecet — quoniam eum +mortuum concidisse oportebat antequam ex conclavi ad opem invocandam +excessisset. Si id acidum Borussicum fuerit, oportet eum id +deglutivisse. Memineris hunc in isto conclavi haud plus quindenis aut +vicenis minutis exegisse, et ab hero Vantine iam penitus mortuum esse +inventum. Homines non tam facile moriuntur — non e scariphicatione +manús. Quin nequaquam facile moriuntur. Mirum plane est quam +difficile sit hominem necare — quantopere anima, aut quidquid id tibi +vocare placeat, corpori inhærescat, vitaque perduret.” + +“Quinam interpretaberis titulum in pagella, Here Goldberger?” quæro +ab eo. + +“Mihi persuasum est hunc misellum cum hero Vantine revera aliquod +negotium habuisse; fortasse pecuniam mutuam volebat petere, aut opem +ab eo impetrare, ac dum exspectabat, rem missam fecisse, mortemque +conscivisse. Titulus ille cum suicidio prorsus nihil habet commune, +ut mea fert opinio. Addam præterea si hoc non suicidium est, casum +esse maxime insolitum omnium qui unquam mihi sub oculos ceciderunt.” + +“Sic, sane,” inquam. “Si non suicidium est, protinus inter saxum et +mare hæremus.” + +“Prorsus ita,” nutu impense assentitur Goldberger. “En arceram!” +subiungit, ut nola personuit. + +Vespillones cum feretro intrant, cadaver imponunt et evehunt. +Goldberger tantum moratus est dum res cadaveri detractas collegit. + +“Vos autem,” inquit ad nos conversus, “in inquisitione testimonia +perhibebitis: ita et Parks atque Rogers. Servabitur autem ea +perendie, verosimiliter hora decima; sed de hora iam certiores vos +faciam.” + +“Statues bene,” respondi, “aderimus;” quibus dictis Goldberger nobis +valedixit, domoque discessit. “Ego autem,” hero Vantine dixi, “æquum +censeo ut ad officinam regrediar; alioquin vicissim nostri ad +decuriam recurrent ut me eruant. Hui!” exclamo horologiolo inspecto, +“iam est post horam quartam.” + +“Ergo pro officina iam sero es,” monet Vantine. “Rectius igitur +feceris si mecum in diætam ad libandum pocillum ascendes. Præterea +est etiam de quo tecum agere velim.” + +“Tamen nostros in officina certiores fieri cupio me usque in vivis +esse,” respondi illi, dein, appellatis meis officii sociis, nequid +adversi mihi accidisse timerent, eos docui. Fateor tamen eorum +sollicitudinem haud fuisse admodum gravem. + +“Post tantas diei vicissitudines me quodam fulcimento egere sentio,” +fatur Vantine, dum interea cameram penuariam aperit. “Fac tibi +prospice, sume quidquid velis, non enim vereor idgenus res tibi esse +prorsus insuetas —” + +“Nempe homines mortuos circum nos iacere?” leni quæro risu. “Non hoc +— tamen ea res non est tam consueta ut opinari videris.” + +“Dic mihi, Lester,” fatur serio me vultu contuitus, “tune revera +putas misellum illum huc intrasse eo solo consilio ut se hic +clanculum occideret?” + +“Equidem id minime credo,” respondi. + +“Quid ergo huc venit?” + +“Sententiam Goldberger enixe probo — famá tuæ liberalitatis eum +allectum, tuam opem flagitatum ad te venisse, et dum te præstolabatur +spem eum deseruisse —” + +“Sibique mortem adscivisse?” explet Vantine. + +Cœpi dubitare. Interea miratus reperi animum mihi sensim dubium +irrepere. + +“Ausculta modo, mi Lester,” fatur Vantine serio, “fac eum non sese +occidisse, quid tum ei accidit?” + +“Dii soli norunt,” spe relictus respondi. “Id a me ipso iterum +iterumque quæsivi, quin responsum proprium reddere potuissem. Hoc +idem respondi Goldberger, esse nos inter saxum et mare. Sed si +quisquam par sit id perspiciendo, certe is Godfrey est.” + +Vantine ex imo videbatur motus animo. Semel iterumque perambulavit +cubiculum, tum ante me constitit oculis in me defixis. + +“Dic, sodes, mi Lester,” inquit, “num sententiæ Godfrey assentiris, +fieri posse ut minutum illud in manu vulnus causa mortis esse +possit?” + +“Nonne absurdum esse videtur? At Godfrey ad divinandas istiusmodi res +ingenio pollet.” + +“Ergo tu credis?” + +Idem a me ipse quæsivi priusquam respondissem. + +“Ita, sane, et ego credo,” tandem fassus sum. + +Dein Vantine fronte rugata, oculis demissis, iterum obambulare cœpit. + +“Lester mi,” tandem fatur, “quædam me suspitio tenet illum aliquo +negotio, quod arcam Boulé respicere poterat, ad me visum venisse, +nempe quam tibi iam memoravi. Hæc fortasse eius erat.” + +“Id vix probabile putandum,” negavi ego, “multo enim tenuioris +videbatur sortis.” + +“Tamen nunc memini pagellam eius quum aspexeram cogitationem eius +generis animo mihi obrepisse, et Vantine eum ob id per Parks +exspectare iussisse.” + +“Fieri certe potest,” fatebar. “Id tamen haud tolleret causam, quare +animo concitatus fuisset. Et hac re admoneor,” subiunxi, “remulcale +me necdum misisse.” + +“Poteris vesperi commode. Cras mane id reddetur. Verum tu arcam +nondum vidisti. Veni, descendamus visum.” + +Deorsum gradus se ducem præstitit. Parks nobis in fauce ima occurrit, +et, + +“Delecti relatorum foris te exspectant,” inquit. “Nuntiant se te +necessario convenire debere.” + +Vantine motu prodidit se invitum esse. + +“Dic illis me omnino negare sive me, sive famulos meos, convenire eos +velle,” Vantine respondit. “Siquid scire velint, a decuria lictorum +requirant.” + +“Ut iubes, mi Here,” respondit Parks, aversusque dentibus albis +ridebat. + +Vantine progressus in conclave, in quo cadaver infortunati Franci +repereramus, inde ingressus est cubiculum huic contiguum. Varia ibi +erat supellex numero quinæ aut senæ, et ut aspectus rerum prodebat, +modo tantum evasatæ, atque, ignarus ut rerum istius generis eram, +opus haud fuit ut me doceret quæ arca Boulé esset, nam hæc ita +cæteras excellebat, ut Matrona quondam Montespan in aula Versalibus +eminere, cunctisque dominari necesse erat. + +Per aliquot momenta eam contemplabar, nam sine dubitatione opus id +erat artis consummatæ, opere intestinario infinito, crustoque +testaceo ita tectum ac decoratum, ut pæne fidem excederet. Tamen iam +nunc ingenue fateri mihi licebit me id non tanti, quanti par erat, +fecisse. Ratio ornandi florida ævi Ludovici Quartidecimi atque +Quindecimi mihi nequaquam arridebat; præterea etiam parum sum rerum +callens ad ea admiranda, quæ animum meum haud attingunt. Vereor +itaque ne Vantine me æquo frigidiorem expertus sit. + +Nihil vicissim frigoris in modo erat quo ipse arcam contemplabatur. +Nam oculi eius insueto ac peregrino quodam fulgore admirantis +micabant; digitis sursum deorsumque superficiem operis intestini ac +testudinacei palpans, reverentia quadam pertractabat; forulos minutos +gratia mei prorsus eadem vultús solemnitate eductabat, qua amicus +quidam meus suum Kilmarnock Burns de pegmate depromere solet; +clariores eius curvaturas manu mihi indicabat eadem curá qua uti +solemus in disserendo de opere, idque interpretando, artificis +immortalis. Denique quum videret nulla a me responsa se elicere +posse, substitit. + +“Tu non magnopere videris hac re teneri,” fatur me adspectans. + +“Id meá, non arcæ culpá fit,” fateor ei. “Non sum ea re imbutus; et +parum de artibus calleo, fortasse.” + +Vultu erubuit ut quispiam posset, cuius uxori aliquis se præsente +malediceret, atque e cubili, me comitante, protinus excessit. + +“Memineris, mi Lester,” tandem severiori fatur voce, dum ansam ostii +tenens paulisper morabatur, “nullam circa præstinandam illam pro me +arcam tergiversationem intercedere debere. Mihi eam eripi ne siveris. +Omnium maxime serio loquor.” + +“Eam tibi eripi non sinam,” pollicebar illi. “Fortasse etiam proderit +me non adeo captum ea re fuisse.” + +“Primum quam quidquam novi circa hanc rem resciveris, fac me illico +certiorem,” quibus dictis ostium pro me pandit. + +Primum pedibus mihi domum ire in animo fuit; sed quum in Plateam +diversus sursum ambulare inciperem, grex mihi obviam factus est +puellarum ex officinis fabrilibus effusarum, quæ in vicinia sitæ +erant. Aliquantum obluctari tentavi, postremo tamen nutu pilentum +meritorium accersivi, et mox suspirio allevationis ducto, in +pulvinari reclinavi. Iam gaudio mihi fuit vel e domo Vantine +evasisse: aliquid enim ibi animum mihi obrutum tenebat, et universim +male me habui. Miror utrum Vantine penitus apud se fuerit. Potestne +quisquam sui esse compos, qui centum millia centussium ad +præstinandum frustulum supellectilis erogare non dubitet? Præsertim +homo qui tantum dispendium æquo animo vix ferre possit. Statum et +magnitudinem rei familiaris Vantine prorsus perspectam habui; at +centum millia reditum eius annuum superaverunt. Tum etiam mecum +subrisi. Utique Vantine, quum eos extremos limites erogationi +statuit, iocabatur solum. Arca una decimá eius summæ præstinari +poterat, ad summum. Et usque ridebam quum pilento egressus aurigam +exsolvi, et ad cubiculum meum ascendi. + + 1. Decentussus = $10; tessera argentaria, pecunia chartacea; + \ quincentusses = $5; quinarius Francicus = 1c, monetá + \ Americaná. + 2. Id quod vulgo tabaccum vocatur. + 3. Volvella convolutum chartaceum est, quod nicotianá cæsá + \ referctum, fumatorum, præsertim iuvenilium, delectamentum est. + 4. Remulcum, rectius, rymulcum, idem atque óra, hoc est, funis + \ vectorius navalis, hic autem, funis telegraphicus subaquaneus; + \ remulcare, verbum inde deductum, sub mari telegraphema + \ mittere. Institutum Romanis ignotum, verbum notum. + 5. Est currus ad vectandos ægrotos et mortuos. + 6. Locus est ubi cadavera pro tempore conduntur. + + +Caput IV. + +Fulmen. + +Hora circiter octava demum evenit ut Godfrey ianuam meam leniter +pulsaret, et quum eum admisissem e micantibus eius oculis facile +hariolari poteram eum quædam nova attulisse. + +“Diu haud queo morari,” fatur ipse. “Oportebit me in officinam +properare, novaque perscripta parumper expolire.” Attamen +convolvulum[1] a me prolatum non recusavit, locumque in artisellio e +regione mihi occupavit. + +Habitus Godfrey novi, itaque moram patienter tuli dum convolvulum +probe accensum adaptatumque sensi, tum — + +“Ergo?” quæro eum. + +“Nonne nunc, uti olim, mi Lester?” et in me renidebat. “Quotiesnam +hoc in cubiculo ad consultandum convenimus? Quot convolvulorum +iacturam tibi intuli?” + +“Novissime ne dimidium quidem satis,” respondi. “Hinc per menses +abfuisti.” + +“Pro certo scivi me huc serius aut tardius recursurum, tibi enim +fortuna favet, casusque optimi semper ad te confluunt. Atque, Lester +mi, non dubito asseverare nullum prorsus omnium tam præclare ominatum +esse quam est iste novissimus. Modo is perduret — nimium tamen +sperare haud decet.” + +“Nullus dubito te huic eventui describendo fuisse intentum.” + +“Otiatus minime sum, et nunc iam incipio mecum contentus esse. +Medicus mortuarii vix ante dimidiam horam examen medicum absolvit.” + +“Ergo?” verbum repeto. + +“Stomachus omnibus numeris perfectus et illæsus repertus est. Prorsus +nullum vestigium ullius veneni prodidit.” + +Tum pandiculans in sella reclinavit, fumum gyrantem versus lacunar +efflavit, animoque vagus, subridens oculis fumum exsurgentem +sequebatur. + +“Bellum pro amico nostro Goldberger spectaculum,” inquit post +aliquantum moræ. + +“Quidnam rei est cum Goldberger? Nonne hoc postmeridiem ægre se erga +te gessit?” + +“Mirum non est. Ipse homo Grady est, nos autem Grady infensi sumus. +Grady ad regendam decuriam agentum non valet — munere velut nepos +Tammany potitus est — ipse bardus est, et ut suspicor, haud sincerus. +Record edixit eum facessere oportere.” + +“Ergo absque dubio, et facesset,” interpretatus sum ego. + +“Nihil certius,” probat Godfrey prorsus serio, “et hoc etiam mox. +Interea tamen arduum opus mihi imminet, sui enim patroni nesciunt +quorsum se vertant. Quum tamen semel elisus fuerit, cuncta iterum +prosperabunt.” + +Quod de Grady nihil me attinebat, ad institutum nostrum reverti. + +“Quin, Godfrey,” eum appello, “Si venenum in causa non fuit, quid +fuit?” + +“At fuit venenum.” + +“Manuine iniectum?” + +Capite annuit. + +“At Goldberger ait nullum dari venenum quod ita adhiberi, tamque cito +effectum sortiri queat.” + +“Recte quidem Goldberger,” probat Godfrey; “est tamen venenum ignotum +quod queat — factum probat.” + +“Ergo non morsus anguineus?” + +“Nullo pacto; venenum anguineum non tam cito necat — ne +trigonocephalus quidem. Misellus ille fere eodem loco ubi ictus erat +concidit.” + +“Ecquid tum fuit?” + +Godfrey iterum erectus sedebat. Iam non ridebat. Vultu erat admodum +serio. + +“Hoc ipsum est quod explorare pergo, mi Lester,” inquit; “atque hoc +est problema quod mihi ad solvendum præposui — et bellum quidem. Unum +dumtaxat est certum — homullus ille cæsus est interventu extraneo, +non suo. Gutta una, vel plus, veneni fuit ingesta sanguini eius ope +ferramenti cuiusdam tamquam acus subcutaneæ; atque venenum fuit tam +virulentum, ut fere ictu oculi paralysin cordis induceret. Tamen hoc +non adeo mirum est quam videri potest. Sanguis enim e manu in cor +quaternis quinisque minutis secundis recurrit.” + +“At tu iam dixisti venenum idgenus nullum dari, quod tam celeriter +necaret.” + +“Nullum nobis notum esse dixi. Verum non tam certo mihi constat utrum +Catharinæ de Medicis non fuerit.” + +“Quidnam habet Catharina de Medicis commune cum re ista?” + +“Nihil — nisi quod antea quod factum est, fieri iterum possit,” +respondit ille. “Antiquæ illæ fabulæ absque dubio fuerunt exaggeratæ; +tamen pæne certum est reginam Navarræ manutiis venenatis fuisse +exstinctam, Ducem Andinum odore rosæ, Principem denique Portianum +fumo venenatæ lampadis. Casus vero hic nequaquam tantopere extra +rerum ordinem putandus est.” + +“Sic profecto,” probo ego in silentium relapsus tremens; est enim +quid horribile ac reformidabile circa veneficos. + +“Denique,” prosequitur Godfrey, “est in hac re quod nec ego, nec tu, +nec quisquam rationis compos credet, hunc nempe Francum, Diis notum +unde — Parisiis fortasse — titulo Vantine obtento, domum eius +exquisivisse, eo viam reperisse eo solo consilio ut illic sese +occideret. Ipse aliud quid negotii habebat, et in eo exsequendo morte +est affectus.” + +“Reperistine quis ipse fuerit?” + +“Non reperi; nullo in diversorio nomen eius relatum est; consul +Francicus ne fando quidem unquam de eo audivit; nullæ societates +Francicæ sodalem eum agnoscunt; in centuria Francica fuit ignotus. +Quasi e nubibus delapsus esse videtur. Remulcavimus officinæ nostræ +Parisiacæ, ut illi indagarent; hac vespera responsum exspectamus. Sed +etiam siquis Theophilus d’Aurelle fuisset reperiremus nihil nobis +prodesset.” + +“Eccur?” quæro ab eo. + +“Manifestum siquidem est id non suum nomen fuisse.” + +“Perge, mi Godfrey, narra ex ordine,” dixi ei in me renidenti; “mihi +enim non est clarum.” + +“Atqui satis liquet. Quinque pagellas in sacculo habebat, nullas +pares. Sextam, nullo fortasse delectu submisit Vantine.” + +Tum, utique, perspexi, nec aliter sensi quam doctus Hispanus videtur +sensisse quum Columbus ovum in fundum statuisset. Hoc exemplo meo +Godfrey iterum ridere cœpit. + +“Verus ille d’Aurelle, quiscunque is reperietur fuisse,” subiungit +ipse, “poterit nos iuvare. Sin aliter, decuria lictoria Parisiaca +nobis succurret. Mensuræ Bertillonianæ hominis mortui remulco ei +missæ sunt. At ne hoc quidem iuvabit, si nunquam captus fuerit. Sed +consilia eius ne tum quidem eruemus, donec aliquid de eo clare +constiterit. + +“At, mi Godfrey,” rogo eum, “demus te scire quis is fuerit, quid +negotii cum Vantine ei intercesserit — demus denique te recte +divinare quis et cur occiderit eum — dic, sodes, quínam id factum +sit. Hoc est quod me ludit. Quínam id factum est?” + +“A!” refert Godfrey. “Hic est nervus rei! Quí id factum sit? Iam te +monui bellum hunc esse casum, mi Lester. Exspecta paulisper dum +Parisii eloquantur!” + +“Hoc admoneor,” inquam me erigens, “mihi quoque Parisios remulcandum +esse negotio quodam ipsius Vantine.” + +“Eodemne isto negotio?” + +“Non isto; institores eius illinc supellectilem ei, quæ non sua est, +permiserunt. Hunc errorem cum iis me componere iussit.” + +Pulso nolæ puerum atriensem accersivi, albulam[2] remulcalem petivi, +atque nuntium ad Armand & Filium misi eos de errore edocturus, +nomenque domini arcæ, quæ modo apud Vantine est, ab iis postulavi. +Dum ego huic rei operam dabam, Godfrey meditabundus fumansque sedebat +oculis nihil cernentibus, et in inane fixis; sed quum ego iterum +consederam, fumamque[3] ad colloquium prosequendum accenderam, somnia +sua excussit, pileoque[4] sumpto in pedes se erexit. + +“Me iterum natinari[5] oportet,” fatur. “Hic sedere, theoremataque +texere plane nihil proderit donec tuta iaciamus fundamenta, quibus +aliquid instruere possimus.” + +“Una saltem in re Goldberger non erravit,” inquam. “Post tuum +discessum ostendit nobis cuncta scelera non esse poesin, sed mera +acta bellualia. Fortasse hoc —” + +Telephonus me appellavit. + +“Heus,” respondi sublato auscultatorio. + +“Tune is es, Here Lester?” quærit vox. + +“Ego sum.” + +“Hic Parks est,” protinusque sensi vocem eius, quæ tremula et rauca +erat quodam animi impulsu, me non agnovisse. “Here mi, possesne huc, +in domum, extemplo venire?” + +“Possum,” respondi miratus, “si id magni referat. Herusne Vantine me +vult?” + +“Omnes te volumus!” refert vox, et in singultum erumpit. “Per Deos +immortales, Here Lester, veni confestim.” + +“Bene,” respondi sine ulteriori verbigeratione, intellexi enim eum +iam nullo modo esse sui compotem. “Aliquid apud Vantine accidisse +videtur,” docebam Godfrey, ut auscultatorium appendi. “Parks pæne +extra se est, meque illico advenire flagitat,” et sine mora sumo +pileum lænamque[6] discessurus. + +“Visne etiam ego tecum eam?” rogat Godfrey. + +Pressus quidem ut eram rerum gravitate, risui temperare, audita +quæstione, et modo eam ponendi, non poteram. + +“Satius fortasse feceris,” respondi. “Invitatio prorsus serio +sonabat.” + +Tollenone[7] uná descendimus, ac tria minuta post digam[8] meritoriam +intercepimus, et ortum versus, sub itinere, versus Plateam, +ferebamur. Interea rorare cœpit, ac bitumen pavimenti speculi nigri +more micabat, luminibus in eo depictis huc et illuc vacillantibus. +Viæ prope erant inanes, quod theatrorum frequentiæ iam dissipatæ +erant, sicque Plateam nacti, in eaque deorsum versi, digarius +scintillarium suum adegit, nosque versus Quartamdecimam Viam ita +ferebamur, ut celeritas mihi canonum urbis conditiones in mentem +revocaret. Sed nullus lictor se ingessit, et sic quinque minutis post +ante ædes Vantine appulsi constitimus. + +Parks videbatur in fastigio graduum me opperiens stetisse, nam pæne +antequam diga nostra constitisset, ipse halitans decucurrit. Ope +luminum Plateæ vultum eius animadverti, dum digario tessellam[9] +argentariam tradebam, ac fere me obstupefecit. + +“Tune is es, mi Here Lester?” halitat ipse. “Dii te ament! Quam me +delectat hic te videre — !” + +Brachium eius contrectavi. + +“Erige sis te mi homo!” solor eum. “Noli dilabi. Fare nunc — quid +accidit?” + +Omnium nervorum contentione se composuit. + +“Iam tibi ostendam, mi Here,” quibus verbis sursum gradus cucurrit, +et per vestibulum ad fores conclavis, ubi cadaver Franci inveneramus, +antecessit. + +“En, illic, mi Here!” ait singultans. “Intra illic!” ipse autem +parieti se applicuit, dum ego conclave ingressus sum. + +Conclave luminibus erat collustratum, meique oculi pro momento +occœcati splendore, primum nihil fere discernere poterant. Cœcutiens +vidi Godfrey proruere, seque in genua prosternere. + +Tunc oculi mei claruerunt, vidique in ipso puncto loci, ubi d’Aurelle +exspiraverat, alterum corpus — anne fuit idem, eodem quodam arcano +modo repositum, ut tragœdiam, postmeridiem ante oculos nostros actam, +repræsentaremus? + +Memini me proclinatum ut vultum eius contuerer — + +Vultus erat Philippi Vantine. + +Minutum temporis elabi oportebat dum ego ibi stabam attonitus et +tremens. Conscius quodammodo fui Godfrey examen instituere. Tum vocem +eius audivi: + +“Mortuus ipse est!” inquit. + +Tum pro momento silentium est factum. + +“Cerne hoc, Lester!” acrem audivi vocem Godfrey et mandatoriam. “Per +omnes Deos Deasque, aspice hoc!” + +Godfrey genibus insistens aliquid sublatum tenebat. + +“Cernedum istud!” iterum me inclamat. + +Manum mortui sublatam ostentans tenebat; manus erat dextra; manus +tumida et decolor. Eius in obverso, paullo supra digitorum iuncturas, +duo minuta erant vulnera, e quibus paucæ guttæ sanguinis manabant. + +Ut vero stupens contemplabar, spectaculum cadaverosum, vix propriis +fisus oculis, vocem audivi semi-suffocatam pone me, iterum iterumque +repetentem: + +“Illa mulier est quæ hoc patravit! Illa mulier patravit. Dii eam +perdant! Illa mulier hoc fecit!” + + 1. Convolvulus, præter sensum consuetum apud Latinos modernos + \ nicotianam significat in modum digiti convolutam, cuius + \ accensi fumum exsugimus, sive fumamus. + 2. Albula, charta, cui nihil inscriptum est, sed ad inscribendum + \ parata. Album Romanis notum. + 3. Fumam vocant Latini moderni vasculum, quod nicotianá + \ referciunt, accendunt, fumumque per sugibulum exsugunt. + 4. Pileus tegumentum est capitis, plerumque e coactili factum. + 5. Natinari, satagere, esse negotiosum; est Romanum. + 6. Læna, tunica superior, levior. + 7. Tolleno, machinamentum, quod homines, vel onera, in sublime + \ tollit, aut demittit; est Romanum. + 8. Romani duos equos iunctos bigam, tres, trigam, quatuor + \ quadrigam appellarunt; ego currum, cui nulli equi iuncti sunt, + \ ideoque quasi _de_iuncti existimantur, digam voco. — + \ Meritoriam, hoc in sensu, est Romanum. + 9. Tessella argentaria vel tessera, ut supra (Cap. iii), est + \ pecunia chartacea, quam argentariæ evulgant. — Argentaria est + \ taberna, cui pecunias nostras concredimus; Romanum est. + + +Caput V. + +Grady Operam Confert. + +Quæ dehinc gesta sint haud clare memini. Tanto me stringore afflictum +sensi, ut vix satis virium colligere possem quo vel ad sellam +propinquam me referre, ibique considere valerem, ubi sedendo oculis +vagis atram rem in stragulo prostratam contemplabar. Persuadere mihi +conabar me victimam esse larvæ cuiusdam et ab incubone opprimi; hæc +omnia a propriis nervis meis, laboribus perstrictis induci, ac brevi +me allevatum iri. Nullus revera dubito quin nimium laboris +pertulerim; otio me egere ac recreatione; esto, iam dabo operam . . . + +Et tamen per omne id tempus satis intellexi non larvam, non incubonem +me premere, sed patentem claramque veritatem; Philippum Vantine esse +extinctum — a muliere cæsum. Quisnam id mihi dixit? Tum etiam memini +vocem singultantem . . . + +Bini aut terni aliqui in conclave venerunt — Parks et alii famuli, ni +fallor; audivi vocem Godfrey mandata varia edentem; denique aliquis +sublato ad labia mea poculo me bibere iussit. Eram tamquam automaton; +inde tussire ac sputare, beneficum calorem percipere; tum iterum +amplius bibi. Postea iterum vidi Godfrey mihi imminentem stare. + +“Meliusne nunc te habes?” sciscitabatur. + +Nutu capitis respondi. + +“Nec miror te esse excussum tanto infortunio,” pergit, “et ego ægre +pedibus sto. Interim famulos medicum Vantine accersere iussi — sed +ille nihil prodesse poterit.” + +“Reverane ipse mortuus est?” quæro mussans, oculis meis super +contractam ac prostratam rem quiescentibus, quæ paullo ante Philippus +erat Vantine. + +“Prorsus ita uti ille alter.” + +Tum cœpi meminisse; prehenso igitur eius brachio, eum ad me detraxi. + +“Godfrey mi,” susurro ei, “cuiusnam vox illa fuit — aut somniavine — +de quadam muliere?” + +“Non somniavisti — is Rogers fuit — ipse fere insanit. Simul atque ad +se rediverit, historiam eius eliciemus.” + +Interim aliquis eum prope ad ianuam sevocavit, dum ego solus +relictus, oculis in inani vagabar. Fuitne ergo mulier in vitam +Vantine implexa! Ea fortasse in causa fuit quare uxorem non duxisset. +Miror quæ fœda arcana in lucem protractanda sint! + +Verum si mulier occiderit Vantine, eandem ipsam necesse est et +d’Aurelle occidisse. Ubinam ipsa latuit? E quibusnam insidiis ictum +intulit? + +Circumspexi conclave, ut tremor me incesserat. Trepidus surrexi de +sella, palpansque ad fores accessi. Godfrey me venientem audivit, +circumvertit se, vultuque meo conspecto ad me venit, et brachio meo +prehenso me fulsit. + +“Quidnam te angit, Lester?” quærit. + +“Sustinere hic non possum,” halitavi. “Nimium est horridum.” + +“Relaxa tuum animum! Prodi huc, sume alterum pocillum.” + +Eduxit me igitur in ambitum, atque oblatum alterum pocillum brisæi[1] +me quodammodo mihi restituit. Pudebat me ignaviæ meæ, verum ubi +vultum Godfrey conspexi, vidi quam et ille palleret. + +“Fac et tu pocillo sumpto tibi consulas,” eum monui. + +Mox audivi obbam[2] super pocillo clangere. + +“Non memini quo unquam tempore ipse ego sic efflictus fuerim,” ait +deposito pocillo inani. “Adeo ista res fuit tætra ita improvisa — et +tum Rogers partem furentis agit. A, denique hic est medicus,” +subiungit, quum ostium panditur, et Parks medicum intromittit. + +Doctorem Hughes utique novi, salutem illi nutu reddidi, atque cum eo +et Godfrey in anterius intravi cubiculum. Verum ego necdum satis ad +me redii, nec plus quam considere valebam eumque intueri, dum ipse +genibus insistens cadaver inspexit, seque de morte hominis certiorem +facere conabatur. Deinde audivi Godfrey ei cuncta quæ sciebat +narrare, dum Hughes dubitabundus auscultabat. + +“At vero hoc absurdum est, ut satis scis,” obtestatur medicus, +postquam Godfrey conticuit. “Res istiusmodi hic, Neo Eboraci, non +fiunt. Florentiæ, Medio Ævo, fortasse; sed non hic, sæculo vicesimo!” + +“Vix vel ego meis sensibus fidem habeo,” assentitur Godfrey. “Verum +hic vidi hodie postmeridiem Francum iacentem, nunc vero hic est +Vantine.” + +“Eodem loco?” + +“Ipso sane eodem, tam accurata quam discernere queo.” + +“Cæsus eodem modo?” + +“Prorsus eodem modo cæsus.” + +Reversus Hughes ad corpus, manum sauciam iterum magna cura +contemplatus est. + +“Quod genus ferramenti, te iudice, Here Godfrey, videtur hoc vulnus +inflixisse?” cœpit medicus quæstiones instituere. + +“Ferramentum acutum cum duobus dentibus. Meo quidem iudicio denticuli +tubulorum instar vacui sunt, velut acus subcutanea, atque in fundo +vulnerum guttam, vel duas, reliquerunt veneni. Ut vides, vena est +scissa. + +“Video,” ait Hughes. “Manus hic loci vix posset perfodi quin aliqua +vena incideretur. Una vel altera denticulorum id certe faceret.” + +“Inde colligo quare duo sint denticuli instituti; nec me falli puto.” + +“At tu certe satis nosti nullum exsistere venenum quod tam cito +necet?” quærit Hughes. + +Godfrey eum curiose contuetur. + +“Vix pauca momenta ante ipse tu memoravisti Florentiam,” monet eum. +“Te innuisse existimo idgenus venenum illic olim exstitisse?” + +“Aliquid eiusmodi, fortasse,” assentitur Hughes. “Verba mea solum +spontanea fuerunt, tamen cogitationes istiusmodi mentem meam +percurrisse non negaverim.” + +“Aio igitur venenum, quod Florentiæ quinque ex his sæculis +exstiterat, hodie hic exstare. En eius rei argumentum;” et Godfrey +cadaver manu indicavit. + +Hughes profundum traxit spiritum e stupore horroreque genitum. + +“Verum quod tartareum genus instrumentum illud vulnus intulit?” voce +fere petili, nervisque pæne solutis clamavit. “Præsertim autem +quisnam id librat?” + +His dictis circumspectabat conclave ac si explorare posse speraret +magnam ac potentem manum ad feriendum levatam. Tandem tremens se +composuit. + +“Ignoscite,” denique fatur, sudorem e fronte manantem extergens, +“equidem rebus istiusmodi assuetus non sum; quin et metuo — revera, +me perterritum sentio,” leni risu, non plane hilari, subiunxit. + +“Ita et ego,” addit Godfrey; “ita et Lester; ita quisque alius. Nec +te pudeat oportet.” + +“Arcanum rei est,” pergit Hughes, qui suos animi affectus tentabat +explicare, “quod mihi terrorem incutit — aliquid in ista re præter +naturam est — aliquo modo quod capere nequeam. Nam quí evenit ut +victimarum uterque in manu recta ictus sit? Cur non in manu læva? Cur +in manu vel maxime?” + +Godfrey desperans, vulsu humerorum respondit. + +“Id potissimum est quod nobis solvendum erit,” inquit. + +“Necesse erit nobis lictores invocare,” suadet Hughes. “Fortasse ii +solvere valebunt.” + +Godfrey leni dubitantis risu represso respondit: + +“Opportunitas saltem illis tribuenda est; visne id fieri curem?” + +“Volo,” inquit Hughes, “et hoc statim fieri iuvabit. Quo citius huc +pervenerint, eo erit melius.” + +“Faciam sine mora,” et his verbis e conclavi excessit. + +Hughes in grabato, prope ad fenestram, gravi pondere consedit, +frontemque sudantem manu tremula iterum detersit. Mortuis tractandis +ipse tam erat assuetus — sed morte decora sublatis, morte in lecto, +aut vero e quacunque causa iusta et probe intellecta provenienti. +Verum mors, hac in terrifica et arcana specie, trepidatione eum +perculit; causam mortis idgenus capere non poterat, et ob id +attonitus stupuit. Ipse medicus erat, suumque fuit res tales +intelligere; et tamen ecce casum mortis, qui ipsius peritiam ratione +causæ ita elusit, quam cuiuscunque e trivio. Eventum tam præter +ordinem eum ad propriam scientiam addubitandam, examinique +substernendam adegit — quod quidem optimum quemque nostrum +confunderet. + +Dimidia ista hora certe erat acerba. Hughes usque in grabato sedebat +graviter spirans, oculis in solum fixis, fortasse propriam inscitiam +meditatus, fortasse dubiis vexatus, utrum rectene hactenus semper an +perperam hoc vel illud ægris præscripsisset. Quod quidem ad me +attinet, ego de amico meo morte sublato meditabar. Memoriá tenebam +Philippum Vantine, ut mihi semper fuit cognitus — virum nempe comem, +lepidum, vere Christianum. Reputabam mecum suaves eius oculos, ut me, +etiam paucis ab hinc horis, amice contueri consueverint; audire mihi +videbar vocem eius, palpare manus mihi porrectas. Ut vir tantus et +talis hunc in modum interimi, feriri a secreto sicario, armato telo +venenato. + +Mulier! Mens mea continuo ad hanc rem recurrit. Mulier! Venenum +semper mulierum fuit telum. Sed quænam illa? Et quí evasit? Ubinam +delituit? Quonam modo valuit tam accurate ferire? Ac præprimis +quamnam ob rem Philippum Vantine præ omnibus suam victimam selegerit +— Philippum Vantine, qui nullam unquam mulierem vilipenderat — tum +pausam feci. Perspexi enim me revera, præterquam quod ipsi placuit +mihi enuntiare, de Vantine nihil novi. Parks sciet. Tum iterum +cogitati me pudere cœpit. Num illud secretum nobis eruendum erit? Num +ille ad prodendum suum herum adigendus erit? + +Vultus meus rubore flagrabat. Nullo pacto; id non faciemus — id +turpissimum esset. + +Foribus apertis Godfrey intrabat. Nunc iam non erat solus. Simmonds +et Goldberger eum comitabantur, quorum vultus prodebant eos haud +minus quam me agitatos ac dubios esse. Etiam tertius quis cum iis +erat, quem ego non noram; sed mox intellexi eum Freylinghuisen, +medicum mortuarii esse. + +Hi omnes cadaver inspexerunt, Freylinghuisen autem genibus fultus +manum sauciam inspiciebat; tum iuxta doctorem Hughes consedit, et +paullo post eos submissa voce colloqui audivimus cuius disceptationis +materiam substratam facile coniectare poteramus. Ego et id facile +hariolari poteram de qua re Godfrey et Goldberger in ulteriori angulo +disseruerint; attamen minus hariolari quibam quare Goldberger, loco +aliquid agendi, sursum deorsumque in conclavi ambularet, mystacesque +torsitaret sollicite, et horologiolum semel iterumque aspectaret. +Aliquem exspectare videbatur, sed non ante intellexi quam viginti +minuta post, quis is esset. Foribus tunc apertis vir quidam +intromissus est humilioris staturæ, vultu rubente, spissis +strictimque putatis mystacibus, oculis residentibus, præterque +consuetudinem micantibus. Ingressus conclave circumspexit et capitis +nutu Goldberger consalutato, quærebundus me aspexit. + +“En hic tibi sisto Herum Lester; Delectus Lictorius Grady,” fatur +Goldberger, quum denique intellexi administrum ipsum a decuria +agentum advenisse, ut casum totum sua in persona administraret. + +“Herus Lester, consultor iuris heri Vantine,” subiunxit in +explicationem mortuarius. + +“Te, mi Here Lester, novisse gaudeo,” dixit paucis Grady. + +“Nunc autem,” fatur mortuarius, “ad rem occipiendam parati sumus.” + +“Necdum,” negat minus civiliter Grady. “Primum relatoribus facultatem +faciemus recedendi,” fatur Grady, transpectando in Godfrey, e regione +sedentem, cuius vultus obnubilare cœpit. + +Ipse et ego rubore perfundebar, iamiamque obtestabar, sed Godfrey +gestu ut silerem me permovit. + +“Valet, mi Lester,” inquit Godfrey, “Herus Grady iure utitur suo. +Discedam — usque dum ipse me invocaverit.” + +“Diu tum exspectabis,” risu sarcastico regerit Grady. + +“Quo diutius exspectavero, hoc erit pro te, Here Grady, deterius,” +quiete refert Godfrey, tum pandit ostium, excedit, clauditque pone +se. + +Grady coccineo rubore stupens post eum respectabat paululum, dein se +composito haud facili nisu, se denique ad mortuarium convertit. + +“Omnia rite constituta sunt, Here Goldberger,” fatur, tandem, et ad +processum observandum consedit. + +Mihi, doctoribusque Hughes et Freylinghuisen pauca suffecerunt minuta +ad cuncta quæ de hac priorique tragœdia scivimus evolvenda. Grady iam +ad minuta tenere videbatur omnia quæ ad mortem d’Aurelle spectabant, +nam, nisi quod subinde capite annuit, relata excepit quin nos +interpellaret. + +“Nonne, Here Simmonds, habes elenchum omnium in hac domo famulorum?” +quærit ab eo post relata finita. + +“Habeo,” refert ille, et elenchum illi tradidit. + +“Hem,” mussat ipse elencho viso. “Quini eorum. Quidquamne tibi de iis +notum?” + +“Hi cuncti multos annos apud herum Vantine exegerunt, mi Here,” +respondit Simmonds. “Quantum mihi constat, omnes sunt bene morati.” + +“Quisnam eorum reperit cadaver Vantine?” + +“Parks, ut puto,” respondi ego; “etiam ipse me accersivit.” + +“Satius erit eum citare,” inquit Grady, dum interea elenchum plicatum +in sacculum condidit. + +Parks intravit non parum hæsitabundus; sed quæstionibus Grady clare +et compositus respondit. Primum quæ post meridiem evenerant narravit, +dein ad eventus vespertinos evolvendos perrexit. + +“Herus Vantine cœnam domi sumpsit, mi Here,” narrat Parks. “Si recte +memini, dapinatum est horá septimá. Finivit paullo post horam +septimam cum dimidio. Ego eum non vidi, quoniam in cubiculo eius eram +occupatus res varias, uti et vestes eius disponendo. Sed ipse iubebat +Rogers —” + +“Nihil ad te quid ipse Rogers iusserat,” incidit Grady. “Id tantum +narra quod tu scis.” + +“Etiam bene, mi Here,” refert Parks mansuete. “Copiosis detinebar +agendis — quod, ut scis, heri ex Europa redivimus — itaque +prosequebar opus res recondendi, et quæque ad sua loca disponendi, +donec iam octavam cum dimidio præterivisse oportebat, quum Rogers me +vocantem audivi. Domum flagrare autumabam, proin celeriter descendi. +Illic stabat Rogers in ambitu, velut qui spectrum viderat. Ipse +gravius spirabat, et versus hunc locum digitum porrigebat, ego +introspexi, vidique herum Vantine hic iacentem —” + +Vox eius in fauce hærebat, tamen post pausam effecit ut paulatim +prosequi posset. + +“Tunc per telephonum accersivi herum Lester,” subdidit, “et hæc est +summa omnium quæ scio.” + +“Satis est,” ait Grady. “Hæc pro præsenti sufficient. Mitte Rogers +intro.” + +Vultus Rogers conclave intrantis stringore quodam me affecit, quod +hominem fere efflictum prodebat. Homo ipse erat annorum circiter +quinquagenúm, iam canester, vultu raso, plerumque e bona valetudine +rubicundo. At nunc facies sua erat livida, genæ sulcatæ ac depressæ, +oculi sanguine suffusi et hæsitantes. Intra conclave potius +volvebatur quam itabat, atque una manu, acsi suffocari timeret, gulam +premebat. + +“Præbe illi sellam!” iubet Grady, atque Simmonds protulit unam, illi +supposuit, ipseque iuxta eam constitit. “Nunc, mi homo,” pergit +Grady, “fac ut te componas. Interim tamen, quid rei sit eloquere! +Numquamne antea hominem mortuum vidisti?” + +“Id nequaquam refert,” halitat Rogers. “Id nihil est — quamquam +hominem cæsum antehac vidi nunquam.” + +“Quid?” acriter quærit Grady. “Num illum alium hoc postmeridiem non +vidisti?” + +“Ea alia res est,” gemit Rogers. “Eum non novi. Cæterum et iam putavi +eum sese occidisse. Omnes ita putavimus.” + +“Atqui Vantine idem fecisse non putas?” + +“Scio eum id non fecisse,” ait Rogers, dum vox sua in petilem +exsurgebat vagitum. “Illa mulier id fecit. Dii eam perdant. Ipsa id +patravit! Sciebam eam tale quid scelesti moliri quum eam +intromiseram!” + + 1. Brisæum voco temetum, e brisa, destillatum. Brisa autem est + \ id, quod ex uvis expressis superest. Vapores brisæ igni + \ subictæ, in retortis tubis sub aqua refrigerati vasculis + \ guttatim excipiuntur, vocanturque spiritus; qui si e brisa + \ sit, vocabitur brisæus; si e vino, vel potius e fæce vini, + \ vinaceus; si e secali, secálinus, potus Anglis gratissimus, et + \ sic deinceps. Medici Anglici spiritum frumenti inepte + \ appellant, Germani autem æque inepte vinum ustum, nisi Germani + \ vinum urant, nos coquimus, aut destillamus. Vinaceum Franci de + \ nomine urbis suæ Conaci appellant. + 2. Est lagena aquaria vitrea. + + +Caput VI. + +Mulier in Causa. + +Iam cœpit prodire; secretum quamlibet sordidum, quamvis turpe, +revelandum erat. Vidi vultum Grady torvis lineamentis compositum; +audire erat fremitus cæterorum, ut audirent prorsum enitentium. + +Grady e sacculo lagenulam protulit, eamque aperuit. + +“Sume sis haustum ex hoc,” affatur Rogers, eamque illi in manus +tradit. + +Satis clare audivi lagenulam dentibus eius allidi, ut eam ori suo +avide applicuit, atque ternos aut quaternos sumpsit haustus. + +“Gratias, mi Here,” retulit Rogers dum lagenulam domino restituit. +Vultus aliquantum coloris induere cœpit; animadvertere tamen putabam +alium modo in oculis eius esse obtutum — nam in locum horroris timor +successit. + +Interim Grady capsulam orificii lagenulæ non sine magna cura +cochleatim intorsit, ipsamque sacculo recondidit. Rogers tamen toto +hoc tempore eum furtim observabat, subinde os suum, automati instar, +tremula manu tersitabat. + +“Nunc itaque, Rogers,” incipit Grady, “sumere tibi otium te volo, et +cuncta minutatim edisserere quæ hic hac vespera evenerunt. Tu enim +asseruisti mulierem istam rem patravisse. Perge igitur, memento tamen +satis otii tibi suppetere.” + +“Itaque, mi Here,” fari pergit Rogers tractim, veluti qui verba sua +caute ponderat, “herus Vantine post cœnam, circa horam septimam cum +dimidio prodivit — fortasse etiam paullo tardius — meque hic et in +cubiculo contiguo cuncta lumina accendere iussit. Ut vides hic lumina +sunt spiritus anthracini[1] et electrica; ego cuncta accendi. Ipse +interea in musicarium,[2] ad adversum ambitús intravit. Post lumina +accensa et ego intravi significavique lumina esse accensa. Eum +imaginem, quam modo emerat, spectantem reperi, sed ea protinus missa, +huc in ambitum prodivit. + +“ ‘Nolo turbari, Rogers,’ ” mihi dixit, ac protinus huc intravit, +foresque post se clausit. + +“Fortasse vicena minuta post nola ostii continnivit, ego ostium +aperui, vidique mulierem in fastigio gradús stantem.” + +Rogers paululum conticuit, ac semel iterumque glutivit, acsi faux +illi arida esset, vidique digitos eius nervose convelli. + +“Novistine eam?” quærit Grady. + +Rogers collare suum vellicando solvere nervose satagebat. + +“Non ego, mi Here, nunquam eam antea vidi,” rauce respondit. + +“Describe sis eam.” + +Rogers clausit oculos acsi memoriam recolligere vellet. + +“Ipsa spissam ricam[3] gerebat, mi Here, ideo nec satis accurate eam +vidi; primum tamen quod mihi præsertim innotuit, oculi erant — et hi +ardere, meque plane penetrare parebant. Facies pone velum candicabat, +satisque vidi labia rubere — aspectum eius, mi Here, inde ab initio +aspernabar.” + +“Quí erat induta?” + +“Atrá stolá, tam parum quadratá[4] ut illico animadverterem antequam +locuta esset Francam eam esse.” + +“A,” miratus ait Grady, “ipsa igitur Franca erat!” + +“Ita, sane; tamen paululum etiam Anglice callebat. Herum Vantine +paucis volebat. Docui eam herum Vantine negotiis detineri. Tum +aliquid celeri lingua de necessitate dictitabat herum Vantine +conveniendi, interea tamen non cessavit se per ostium me invito +insinuare, donec stupens animadverti eam iam intra vestibulum esse, +quum demum uno pulsu valvam[5] mihi eripuit, eamque clausit. Num, +Here, hunc agendi modum matronæ esse arbitraris?” + +“Minimeque equidem ita dixerim,” assentitur Grady. “Verum, perge, +scitoque tempus nos non urgere.” + +Rogers interim in sua rediit, et iam fere volubili sermone +disserebat. + +“ ‘Attende, rogo, mea matrona,’ inquam, ‘satis nos hic discrimine +hodie distracti eramus Franciculis, proin si non confestim te hinc +auferes pacate, iam faxo ut eiiciare.’ + +“ ‘Oportet me herom Vangtine convenire,’ instat illa celeri lingua. +‘Herom Vangtine necessario convenire debeo. Omnino eum convenire +debeo.’ + +“ ‘Ego vero te hinc necessario exigam,’ dixi illi, brachiumque eius +prehendi. Ad hæc ipsa eiulare, seque mihi e manibus eripere cœpit; +sed ego eam iterum prehendi, sed eodem momento herus Vantine pandit +fores, et in ambitum egressus est. + +“ ‘Quid hæc omnia sibi volunt, Rogers?’ quærit herus. ‘Quid mulieris +ista est?’ + +“Priusquam tamen ego respondere poteram, fera illa felis iam ad eum +convolavit, longamque loquelæ Francicæ scatebram profundere cœpit, ut +mirarer, quí vel spiritum ducere potuisset. Atque herus Vantine +primum stupens loquelam eius excipit, tum favore quodam audivit, et +denique huc eam intro invitavit, foresque post se clausit, ac nihil +amplius de ipsis vidi.” + +“Num significare vis te mulierem non foras emisisse?” quærit Grady. + +“Hoc ipsum significo. Si hero Vantine placuit cum illa colloqui, erat +bene; suam rem agebat, non meam; proinde redivi in penuariam,[6] ut +cocæ in repurgandis instrumentis cibariis auxilio essem, quoque +momento tintinnabulo audiendo paratus. At non tinniit, itaque +circiter dimidia hora post iterum exivi in ambitum ut testis +discedentis mulieris essem; atque præterivi fores huius conclavis, +sed audivi nihil; tum processi ad ostium, quod magno meo stupore +pessulatum non esse reperi.” + +“Tu fortasse pessulum obdere ipse neglexisti,” ait Grady. + +“Ostium será recidivá est instructum, mi Here; quum mulier impulsu +adegit valvam, sera clausa est, audivi recidere.” + +“Certusne de ea re es?” + +“De nihilo certior, mi Here.” + +“Quid postmodum egisti?” + +“Obseravi ostium, pessulum obdidi, ac per ambitum retro ambulare +cœpi. Quodam tamen modo sollicitum anxiumque me sensi, prohinc ante +fores constiti et auscultare cœpi, sed nihil audivi; tum leniter +pulsavi, sed responsum nullum tuli; dein elatius pulsavi, dum cor +mihi surrigi et in faucem subsultare minitabatur. Ast usque nullum +accepi responsum, ac tum demum nihil pensi faciens fores aperui et +introspexi — ac primum quod mihi sub oculos cecidit, ipse erat —” + +Rogers subito conticuit, iterumque gulam suam palpavit. + +“Iam brevi valebo, Here,” ait gravi halitu. “Id me subinde opprimit.” + +“Nihil urget,” solatur eum Grady, et quum meatus spiritús allevatus +est, “Narra, sodes, quid tum fecisti?” + +“Tantopere pavitavi, mi Here, ut vix pedibus consistere valerem; +tamen ad imum gradum magno conatu perveni, et Parks inclamavi, qui +protinus currens descendit — et hoc totum est quantum memini, mi +Here.” + +“Mulier non hic interfuit?” + +“Minime.” + +“Perquisivistine penetralia?” + +“Non feci; quandoquidem ostium non obpessulatum reperi, satis scivi +eam discessisse. Ostium ipsa non impulit, verita ne ego audirem.” + +“Hoc quidem verosimile sonat,” probat Grady. “At quid te inducit ad +credendum eam heri Vantine necem intulisse?” + +“Hem, mi Here,” Rogers tractim respondet, “iam fateor me non +oportuisse id asseverare; verum ostio ita reperto, dein sic invento +hero Vantine, me quodammodo supplantatum sensi — non revera sciebam +quid tum loquerer. + +“Iamne non idem nunc sentis?” acriter quærit Grady. + +“Nescio, mi Here, quid cogitem.” + +“Tu asseverasti te eam mulierem antea nunquam vidisse?” + +“Nunquam vidi.” + +“Unquamne ea hic antea fuit?” + +“Non, quantum ego sciam. Primum enim quæsivit utrum herus Vantine hac +in domo habitaret.” + +Grady capite annuit. + +“Optime factum, Rogers,” inquit. “Proxime locum tibi in cohorte +nostra lictoria assignabo. Agnosceresne mulierem si eam iterum +videres?” + +Rogers respondere dubitabat. + +“Nollem pro certo affirmare, Here,” respondit denique. “Fortasse +possem, fortasse non.” + +“Rubra labella, facies candida, micantesque oculi haud tuta sunt +indicia sequenda,” monet Grady. “Numquid accuratius eam describere +non posses?” + +“Vereor ut possim, Here. Nihil nisi generalia indicia de lineamentis +mulieris perspicere poteram.” + +“Tu etiam fateris te ista cubicula non exploravisse?” + +“Non feci, non enim intravi ianuam.” + +“Cur non?” + +“Metui.” + +“Metuisti?” + +“Sane, mi Here, etiamnum metuo hic esse.” + +“Parksne huc intravit?” + +“Non fecit; eum haud aliter quam me sentire puto.” + +“Quínam tum scivisti Vantine mortuum esse? Cur non tentavisti illi +succurrere?” + +“Intuitus satis sufficiebat ad intelligendum opem nulli fore usui,” +respondit Rogers, respiciens in rem convulsam in solo iacentem, non +sine manifesto horrore. + +Grady eum pro momento acri obtutu conspexit, sed nulla subesse causa +videbatur quare narrationem hominis in dubium vocaret. Dein Delectus +Lictorius in conclavi circumspexit. + +“Est hic aliquid quod capere nequeo,” dein fatur, “et hoc est, quid +Vantine cunctis his luminibus indiguerit. Quidnam ipse hic agitabat.” + +“Pro certe scire, mi Here, utique non possum; attamen existimo eum +congeriem variarum quas ex Europa importaverat supellectilium +aspectabat. Ut tibi cognitum, ipse conquisitor callens harum rerum +fuit. Sunt quinque aut sex eiusmodi res in cubiculo proximo.” + +Sine verbo Grady surrexit, transivitque in cubiculum contiguum, nos +vero post eum; Rogers tantum remansit ubi sederat. Memini me per +humerum respexisse vidisseque quam ipse sese in sella conglobaverit, +acsi grande quoddam onus eum oppressisset quamprimum nos terga +verteramus. + +Memoria Rogers tamen mihi in conspectu rerum ante nos positarum cito +excidit. + +Cubiculum interius splendore luminum erat perfusum, supellex autem +sine ordine erat disiecta, prorsus ut ego antea hodie videram. Una +tantum res erat loco suo dimota, ea autem erat arca Boulé. + +Hæc ad medium usque cubiculum erat promota, et in plenissimum +fulgorem luminum candelabri collocata. Illic ea stabat radians sua +arroganti pulchritudine, prorsus res per se sola. + +Quisnam adiuvit Vantine in eum locum arcam movendo? quærebam ab ipso +me miratus. Nec Parks nec Rogers memorarunt se id fecisse. Hinc me +retro in conclave converti. + +Rogers usque in sella sedebat contractus et prorsum inclinans, vultu +palmis obtecto, et quum eum in humero attrectavi nervoso motu eum +contremuisse sensi. + +“O, tune is es, mi Here Lester?” quærit profundo spiritu. “Ignosce +mihi, iam nec sum ipse ego.” + +“Perspicio,” respondi illi leniter, animum eius demulcens, “nec +miror. Quærere tantum volebam — tune ullam supellectilem in eo +cubiculo movere iuvisti?” + +“Anne movere iuverim, mi Here?” + +“Mutare scillicet locum hoc postmeridiem ullius supellectilis?” + +“Non ego; ne ullam quidem earum rerum, mi Here, attrectavi.” + +“Bene igitur est,” respondi, retroque in alterum vertor cubiculum. + +Vantine mihi ipse memoravit se primo quoque tempore opportuno arcam +exploraturum ad minutas partes; memini etiam quemadmodum oculi sibi +arcam aspectando refulsissent; quemadmodum manus sibi opus musivum +mulcendo tremuissent. Nullum igitur esse potest dubium quin huic +explorationi fuerit intentus quum clamorem mulieris audiverit, et in +ambitum, quid ibi ageretur compertum, exiverit. + +Tum ipse cum muliere anticum intravit cubiculum; ipse fores clausit, +ac tum . . . + +Animum meum, causam cædis atque explicationem quærentem extemplo +subiit, sed ut ineptam et absurdam dimisi. + +In acerrimo ad me compescendum mecum luctamine manibus a tergo +strictis, et, ceu fascinio venenosi colubri rigens, steti, oculis +patulis in arcam defixis; etenim certum existimavi aditum ad +mysterium illic delitescere. + + 1. Anthrax, -acis, m., adiectivum, anthrácinus, -a, -um, vocabula + \ Græco-Latina a Romanis (Varro, Vitruvius) paullo diverso sensu + \ usurpata Græcis tamen carbonem et carbonaceum significant. + \ Quum tamen carbo lignum ustum sit Græco vocabulo Latini + \ moderni lapides fossiles nigros significant, quibus in furnis + \ fornacibusque urendis ad calefaciendum utimur. Multi, etiam + \ accuratius lithanthracem eandem rem vocant. Ea eadem materia + \ excocta spiritus prodit, qui accensus, lumen profundit. Hunc + \ spiritum vocamus anthrácinum, vel lithantrácinum. + 2. Subaudi cubiculum. + 3. Est genus veli, quo mulieres vultum tegunt. + 4. Quadrare, proprie, est efficere ut aliquid quatuor angulos + \ habeat; ulterius dicitur de quacunque re, præsertim de veste, + \ quæ nec largior, nec arctior est quam esse convenit. + 5. Ostia (portæ, ianuæ) nonnunquam e duobus dimidiis constant; + \ utrumque dimidium vocatur valva. + 6. Subaudi cameram. + + +Caput VII. + +Rogers Percellitur. + +Grady, Simmonds et Goldberger interea cubiculum isthoc accuratius +exploraverunt, animos enim eorum suspitio subire cœpit secretum huius +tragœdiæ alicubi intra quatuor huius muros delitescere; verum ego eos +minus sollicite observavi, quod animus mihi circa eam rem languescere +cœpit. Persuasum etiam mihi erat eos ad revelandum arcanum +necquidquam reperturos. Etiam audivi Grady dicentem nullam aliam esse +ianuam nisi eam quæ hoc cubiculum cum altero iungat, et etiam uncos +fenestrarum eos vestigare vidi. + +“Has fenestras nemo levaverit quin totam concitet domum,” ait Grady, +digito indicans tortilia,[1] postes fenestrarum comitantia. +“Suscitabula sunt prædonia.”[2] + +Sic itaque certior factus se ibi nihil amplius reperire posse, +Simmonds cum cæteris in anticum recessit cubiculum. + +“Nunc vero,” Grady allocutus Rogers, “cæteram domum vellemus +explorare.” Hic interea in sella iterum erectus, sibique restitutus, +sedebat. Proinde omnes hi viri simul in ambitum prodiverunt. Ipse ego +cum medicis Hughes et Freylinghuisen in conclavi permansi. Hi duo +interim cadaver sublevarunt, et in grabatum collocarunt, navo et +accuratiori instituto examine. Ego corde gravi consedi eosque +consultantes observavi. + +Ludibrio fortunæ attribuendum putavi ut Philippus Vantine victima +moreretur ardoris sui erga has res flagrantis, e quibus tantam animi +voluptatem percipere solebat; et tamen hanc fuisse veram suæ mortis +causam mihi sensim persuadere cœpi. Negandum quidem non erat varios +incidisse eventus qui huic conceptui ac theoriæ repugnare viderentur, +atque theoria ipsa pæne efferata et absurda iudicari posset; tamen ea +ceu radius luminis claritatem in tenebris diffundere quis negaverit? +Hanc cogitationem in animo meo iterum iterumque revolvitavi eo +consilio ut eventus diei in concordiam conciliarem — fateor tamen +haud cum uberrimo fructu. Denique vox Freylinghuisen me e somniis +meis evocavit. + +“Uterque casus,” inquit, “prorsus est idem. Indicia omnino sunt +eadem. Certo scio futurum ut paralysin cordis medullæque spinæ dorsi +hoc in casu reperturi simus, ut in altero reperimus. Uterque eodem +veneno est extinctus.” + +“Vellesne circa naturam veneni opinionem periclitari?” collega Hughes +quærebat. + +“Quædam species acidi hydrocyanici est, ut puto — id enim odor +prodit; sed quinquagies virulentior existimanda quam acidum +hydrocyanicum.” + +Deinceps in disceptationem de probabilibus eius acidi speciebus +descenderunt, sermo tamen eorum terminis technicis ita abstrusis +scatere cœpit, ut sensum colloquii eorum assequi non possem. +Freylinghuisen has res utique in promptu habebat — examina siquidem +‘post mortem’ victus eius erat quotidianus, nec dubitandum est quin +exinde a novissimo casu suo in hanc inquisitionem se accingens, +quippe in quo enitére satagebat, si etiam e rubigine memoriæ +laboravisset, se exterserit. Licebat mihi animadvertere eum ex +ostentatione suæ coram Hughes peritiæ haud parum oblectamenti +percepisse, qui quidem ex exercitanda apud familias locupletum +mediciná illustris proventum sibi comparare solebat longe +fructuosiorem quam quo Freylinghuisen par erat, toxicologiæ +haudquaquam esse poterat ita peritus ut medicus mortuarii. + +Medicis usque disceptantibus duo speculatores et mortuarius reversi +sunt, atque Doctoris Freylinghuisen explicationem casús silentes +auscultaverunt. Vultus Grady fuscus prorsus nihil prodebat quid sibi +in animo versaretur, sed Simmonds plane conturbatus esse videbatur. +Satis etiam clare ex aspectu eius constabat nihil repertum fuisse +quod arcano lumen affundere posset; atque nunc, ubi sua de suicidio +coniectura concussa iacéret, in invia se deductum sensit. Idem de +Grady existimavi, verum ipse ita sibi temperare par erat, ut nihil +omnino proderet. + +Mortuarius duos medicos paucis sevocavit, et cum iis voce submissa +colloquebatur. Tum ad Grady se convertit: + +“Doctor Freylinghuisen asserit examine ‘post mortem’ opus non esse,” +inquit. “Indicia mortis omni numero eadem esse cum indiciis mortis +alterius hominis, qui post meridiem hic occisus est. Utrumque eodem +genere mortis sublatum esse in dubium revocari non posse. Item ad +relationem eiusdem tenoris perscribendam se paratum esse ait.” + +“Bene res se habet,” probat Grady. “Poterit itaque cadaver cognatis +tradi.” + +“Nulli sunt cognati,” interpello ego; “saltem consanguinei nulli. +Vantine suæ prosapiæ fuit ultimus. Casu teneo nostrum consortium +exsecutorem sui esse testamenti, proinde, si nihil obstet, bonorum +omnium administrationem suscipiam.” + +“Placet, Here Lester,” iterum probat Grady, ac me contuitus, “Notæne +tibi sunt leges testamenti?” quærit. + +“Sunt notæ.” + +“Ex obtutu harum conditionum quemquamne cognovisti cui Vantine mors +beneficio esse posset?” + +“Licere mihi arbitror tibi has leges revelare,” respondi illi post +pauca momenta. “Demptis paucis legatis pro suis famulis, cuncta sua +bona Museo Metropolitano relicta sunt.” + +“Per longiusne tempus illi consultor fuisti?” + +“Per multos annos iurium consultores ei fuimus.” + +“Unquamne audivisti illi quemquam infensum fuisse?” + +“Nunquam,” absque mora illi respondi; “quantum ego sciam, nemo +quisquam inter mortales illi infensus fuit.” + +“Ut credo, ipse uxorem nunquam duxit?” + +“Nunquam.” + +“Quantum tibi cognitum, fuitne unquam cum muliere implicatus?” + +“Nunquam,” repetivi. “Mirabar admodum quum fabulam Rogers audivi.” + +“Tu ergo, quæ illa mulier fuerit ne suspicari quidem potes?” + +“Utinam possem, peropto,” respondi e corde. + +“Habeo tibi gratiam, Here Lester,” quibus dictis Grady se ad Simmonds +convertit. “Equidem,” inquit, “nihil amplius hic percipio quod agere +possimus.” Tum subiunxit: “Unum tamen est, mi Here Lester, quod te +rogatum esse vellem. Velis nempe famulos cunctos hic servare usque +post finitam inquisitionem. Si putares aliquid obesse quo id minus +facere posses, ius utique nobis est eos detinere —” + +“Id minime expedire puto,” refero ego. “Eorum ad inquisitionem +sistendorum ipse me vadem præstabo.” + +“Inquisitionem oportebit me unum diem prorogare,” ait Goldberger. +“Consultum etenim duxi ut Doctor Freylinghuisen cras eius rei +experimenta institueret. Præterea et ostendendum nobis erit quis +d’Aurelle fuerit, his autem viris munus præstitutum esse videtur +mulierem illam reperiendi —” + +Grady oculos suos in Goldberger coniecit velut qui sibi nimium +garrire videbatur, quo perspecto mortuarius protinus conticuit. Post +hæc isti quatuor parum in domo morati, illinc discesserunt. + +Doctor Hughes ad pauca dicenda superstitavit. + +“Satius erit libitinarium[3] confestim advocare,” inquit, “ratum non +est rem diu differre.” + +Statim intellexi quo hæc facerent. Iam enim vultus maculas decolores +ac fœdas exhibere cœpit. + +“Si ita libeat” inquit, “ego sub itinere domum huc eum mittere +potero.” Pro ista eius humanitate ei gratias egi. + +Ostio post eum clauso sonitum pedum in gradibus audivi, conspexique +Godfrey æquo animo descendentem. + +“Pauca ante minuta huc intravi,” fatur Godfrey in explicationem, quum +me mirantem conspexit, “atque in diæta circumspexi. Ibi nihil est. +Quam scite administravit res noster Grady?” + +“Satis scite; sed si quidquam divinavit, vultus eius certe non +prodidit.” + +“Vultus eius nunquam quidquam prodit, quia quod prodat habet nihil. +Hunc contuitum Sibyllinum diu exercuit, usque dum vulgus mirum eum +iudicaret. Revera tamen ipse bucco bardus et inscius est.” + +“O, tu, Godfrey, nugaris,” obtestabar, “tu eum præiudicas. Ipse certe +ad rerum radices penetravit. Age, scisne fabulam Rogers?” + +“De illa muliere? Profecto. Rogers mihi eam ante adventum Grady +retulit.” + +“Te, Hercle, nullum amisisse tempus puto,” iocor cum eo. + +“Id nunquam facere solitus sum,” ait blande. “Nunc autem probabo tibi +Grady bucconem et obesæ esse naris. Ipse iam totum audivit +testimonium; numquid tamen scit quæ ea mulier fuerit?” + +“Utique nescit,” respondi ei oculis in eum levatis. “Num tu id scire +innuere vis? Tum et ego bucco sum!” + +“Mi bone Lester,” obtestatur Godfrey, “tu agens non es — id non tui +negotii est; at Grady est; aut saltem ita putatur; atque securitas +huius urbis, ut loci habitationis, magna ex parte e veritate huius +propositi pendet. Virtute huius opinionis factus ipse est vicarius +delectus decuriæ lictoriæ, itaque præfectus officii.” + +“Tu itaque innuere vis te scire quæ illa fuerit?” + +“Satis certe me scire mihi videor — et ad id probandum redii. Ubi est +Rogers?” + +“Si vis, nolam pulsabo, eumque advocabo,” inquam, quod et feci, et +ipse mox advenit. + +“Pulsavistine nolam, mi Here?” quærit ipse. + +Rogers usque e nervis laborabat, plus tamen sui compos erat quam +antea, tempore postmeridiano. + +“Pulsavi,” illi respondi, “herus Godfrey tecum colloqui cupit.” + +Animadvertere arbitrabar eum sensim expalluisse; certe metus in +contuitu suo quo amicum meum aspiciebat discerni poterat. Sed +Godfrey, de sua re certus, leniter subridebat. + +“Satius fortasse esset sua erga relatores munia edocere, nonne putas, +mi Lester?” + +“Erga quos relatores?” quæro ego. + +“Omnes cæteros, utique. Mox enim istam domum obsidebunt. Itaque +Rogers, ad ostium eos excipies, accessum cunctis negabis; dices eos +hic nihil novi comperire posse, oportereque eos nova a decuria +lictoria sibi comparare. Doce eos Delectum Grady has res +administrare, nec dubium esse quin ille cum iis libenter acturus sit. +Probasne hæc, Lester?” + +“Probo, mi Ulysses,” subridens respondi. + +“Nunc autem,” pergit Godfrey accuratius Rogers observans, “habeo hic +effigiem quam te aspicere velim. Unquamne hanc personam antea +vidisti?” quibus verbis effigiem impressam Rogers tradit. + +Hic primum anceps dubitabat, denique tamen effigiem tremula accepit +manu. Iterum formido eum occupavit; tum effigiem ad lucem sublevat, +advertit oculos . . . + +“Prehende eum, Lester!” inclamat me Godfrey prorsumque ad Rogers +ruit. + +Rogers enim efferate iterum suum prehendit collare, dimidio se +circumvertit, gravique sonitu corruit. Brachia Godfrey casum +leniverunt, at ego nimium stupefactus rigui. + +“Cito afferto aquam!” acri voce mandat Godfrey Parks modo sursum +currenti. “Rogers necopinato æger factus est.” + +Tum autem, interea dum Parks in ambitu retro currit, video Godfrey +distringere collare hominis intermortui, temporaque eius utrimque +acriter defricare. + +“Sperare iuvat hunc non apoplexia tactum,” mussat secum, “revera non +oportebat me eum ita perstringere.” + +Verba hæc me quoque ad proprios sensus revocarunt; dein proclinans, +effigiem e manu Rogers prolapsam sustuli. Tum et ego quasi mecum +mussando leniter exclamavi ut oculos aquilos, labia pleniora, faciem +ovariam — eandem quam d’Aurelle secum in horologiolo suo gesserat — +conspexi. + + 1. Tórtile, -is, n., filum vocamus metallicum quodlibet. + 2. Apparatus electricus, qui incolas domús clangore aut tinnitu + \ suscitat et evocat, si prædones fenestras aut ianuas témerent. + 3. Cuius negotium est mortuos sepelire. + + +Caput VIII. + +Cautelæ. + +At non apoplexia eum prostravit. Parks, quum pauca momenta post cum +poculo aquæ phialaque in altera manu propere reversus erat, nos id +docuit. + +“Impetus hi non sunt illi insueti,” inquit. “Est ista res genus +vertiginis. Præbe illi paucas guttas ex hoc.” + +Dein exturata[1] phiala, eam Godfrey porrexit. E vaporibus sensi eam +rem speciem ammoniæ esse. Momento post Rogers, quasi spasmo laborans, +auram captare cœpit. + +“Mox satis valebit,” monet Parks optima sperans. “Tamen eum tam male +se habere nunquam antea vidi.” + +“Haud æquum est eum in constrato linquere,” monet Godfrey. + +“Est sella pulvinata[2] in conclavi musicario,” suggerit Parks, nos +itaque tres hominem inconscium eo detulimus. + +Tum ego et Godfrey considentes vigilavimus dum ad vitam halitando +eluctabatur. + +“Revera ipse nobis haud multum poterit prodesse,” putabat Godfrey. +“Quin, profecto, dubito fore ut nobis quidquam revelare possit aut +velit. Cæterum vultus eius quum effigiem primum aspexit, quantum nos +scire iuvabat, satis prodidit.” + +Sic commonefactus effigiem e sacculo, quo immiseram, exprompsi +iterumque aspexi. + +“Undenam id comparavisti?” ab eo quæro. + +“Photographus lictorius plura eius fecit exempla. Istud unum eorum +est.” + +“Sed unde suspicatus es duas has mulieres unam eandemque esse?” + +“Vix scio,” respondit meditabundus. “Utraque est Franca — Rogers +memorabat labia rubra; verosimile quodammodo videbatur. Herus Grady +cras quædam in Record reperiet quæ ipse ignorat. Verum id illi fere +contingere solet. Id tamen modo fiet cum vindicta. Eho,” sibi nunc +interloquitur, “amicus noster sensim ad se redit.” + +Rogers contuitus animadverti oculos eius patere. Miratus nos +intuebatur acsi quæreret qui nos essemus. Godfrey brachium suum +capiti eius subiecit, poculumque aquæ labiis eius admovit. + +“Accipe haustum huius,” ait illi, et Rogers sponte sua iussum fecit, +per labrum poculi miratus eum aspectans. “Quinam tute habes?” + +“Æquo debilius,” refert Rogers pæne susurrans. “Fuine impetu +correptus?” + +“Aliquid idgenus factum,” mite refert Godfrey; “at noli angi. Mox +bene te habebis.” + +“Quidnam me eo impulit?” quærit Rogers eodem stupore eum intuitus. +Tum vultus eius in purpureum versus est, et eum iterum relapsurum +putavi. Post pauca tamen momenta halitationis quietus iacebat. “Nunc +memini,” inquit, “sine ut effigiem eam iterum contuear.” + +Porrexi illi. Manus eius ita tremebant, ut et effigiem vix tenere +posset, vidi tamen ad se sustinendum omnibus viribus eum enisum +fuisse, proin eam satis prospero eventu ad oculos levavit, ac sine +motu animi aspexit. + +“Novistine eam?” quærit Godfrey. + +Rogers summo meo stupore nutu capitis negavit. + +“Nunquam eam antehac vidi,” mutiit. “Primum quum effigiem aspexi +novisse me eam existimavi; at hæc non eadem mulier est.” + +“Num tu revera asseverare vis,” acriter quærit Godfrey, “istam non +eandem esse mulierem quæ hac vespera herum Vantine visum venerat?” + +Rogers iterum nutu negavit. + +“Minime omnino,” obtestatur ille; “hæc nequaquam eadem mulier est. +Ista enim ætate minor est.” + +Godfrey nihil respondit; sed consedit oculisque prosequebatur Rogers, +dum hic iacens effigiem spectabat, quum interim vultus ei mollescere +cœpit quasi teneræ cuiusdam memoriæ afflatu. + +“Agedum, Rogers,” denique hortabar eum. “Satius tibi erit cuncta quæ +scis prodere. Si ista mulier eadem est, fatere.” + +“Iam, mi Here Lester, quæ scivi fassus sum,” respondit Rogers, sed +obtutu oculos meos devitavit. “Et perquam me male habeo. Satius +existimo me in lectum conferre.” + +“Id sane præstabit,” statim assentitur Godfrey. “Parks tibi aderit;” +et manum ad recipiendam effigiem protendit. + +Rogers eam satis invitus reddidit. Interim labia aperuit, acsi quid +dicere haberet; sed iterum clausit, ac pedetentim se Parks opitulante +erexit. + +“Valete, mei Heri, faustamque vobis precor noctem,” fatur mansuete, +seque opera Parks e medio sustulit. + +“Ecce!” dico Godfrey, “quid tibi hac de re videtur?” + +“Utique mentitur. Iuvabit nos comperire quare mentiatur, facereque ut +resipiscat. Cæterum sera iam est nox — officina me præstolatur. Unum, +verbum mi Lester — cave Rogers evadat.” + +“Faciam ut sub oculis sit,” illi promisi. “Ego vero haud puto eum +effugere audere. Quin et fieri potest eum verum dixisse. Nec profecto +credo ullam mulierem quidquam commune cum utralibet morte habuisse.” + +Godfrey, ut iam erat discessurus, se vertit, meque intuetur. + +“Quis ergo id patravit?” quærit. + +“Nemo.” + +“Quid? ergone putas utrumque sibi tam absono modo mortem adscivisse?” + +“Non puto; non erant suicidia — cæsi sunt — sed non manu humana — +saltem non datá operá.” Hic conticui concius me sine spe fluctuare. +“Tibi nunc, Godfrey, explicare nequeo,” dixi, me quasi purgans. +“Necdum mihi hactenus ad penitus excogitandum otium suppetivit. +Tantulum tibi pro uno die sufficiet.” + +“Recte mones,” ait in me renidens, “habeo satis pro uno die. Nunc iam +vale. Sub itinere versus domum circa mediam noctem, si res tunc +finivero, te visam.” + +Suspirio respondi. Sollertia Godfrey mihi subinde tædium afferebat. +Iam cupidissimus quietis eram, et tamen multa supererant curanda. +Ille, tametsi sciebam eum laboribus plenum diem exegisse, munusque ei +historiæ plurium antium[3] diurni exscribendæ usque imminere, tamen +erat viribus recens. + +“Recte statuis,” respondi. “Si lumen in fenestra mea videris, +ascende. Sin minus, me decubuisse scito; si vero me suscitaveris, te +occidam.” + +“Leges pacti probo,” ridens respondit, dum illi ostium pandi. + +Ut in ambitu revertor, Parks mihi occurrit. + +“Rogers in lectum condidi,” mihi retulit. “Cras mane ille iterum +valebit. Ipse tamen homo curiosus est.” + +“Quam diu eum novisti, Parks?” + +“Quinque annos ipse apud Vantine exegit. Haud multum de eo scio; est +ipse homo taciturnus; non multa propalat, cuncta secum sollicitus +meditatur. Cæterum munia sua probe persolvit, nisi subinde, ut modo, +fit ut intermoriatur nescio quo impetu.” + +“Parks,” dixi subito, “aliquid ex te quæram. Herum Vantine amicum +meum fuisse, meque eum semper summi fecisse, nosti. Fac edissere, +quid de ista quam Rogers de muliere narravit fabula, quid porro de +una alteraque eiusmodi re, ubi de muliere sermo est, quid de his +cunctis tibi videatur? Num tota ista res aliquo vero fundamento +nititur?” + +“Prosus null, mi Here,” ait Parks graviter. “Pro hero Vantine octo et +ultra annos caculam[4] egi, et per omne id tempus inter illum +mulierculasque ullas nihil prosus intercessit. Mihi quodammodo +fingebam eum aliquam quondam heram dilexisse, illa tamen mortua est — +nec scio unde mihi hoc finxerim; verumtamen, ex quo ego eum noveram, +mulierem nunquam conspexit — saltem non eo modo.” + +“Gratiam tibi habeo, Parks,” dixi illi magno pondere levatus. “Tot et +tanta hodie sustinui, sed hoc me sustinere non posse sensi; nunc vero +—” + +“Ignosce, Here,” fatur vox a cubito meo; “iam cuncta apparata +habemus.” + +Fere conterritus me verti vidique homunculum vultu rasum illic +stantem, ut manus molliter confricabat, meque blande aspiciebat. + +“Vespillo,[5] mi Here,” explicat Parks, quum me stupentem videt. +“Ipse interea advenit dum tu et herus Godfrey in musicario +morabimini. Doctor Hughes eum misit.” + +“Sic res se habet,” confirmat homullus; “nosque cadaver pro capulo +paratum habemus. Id et aspectu pulchrum est, opus tamen arduo labore +perfecimus. Venenone, obsecro, fuit ille interemptus?” + +“Ita fuit,” respondi quodam tædio, “veneno extinctus.” + +“Genus vírulentissimi veneni id fuit profecto; nec dixerim nos nimis +mature advenisse. Quonam vis cadaver collocemus?” + +“Cur non ibi ubi modo est relinquatur?” quæro impatiens. + +“Esto ut iubes, mi Here,” assensus fatur homo, quum ipse cæterique, +magno meo levamine, cum libitinario discesserunt. + +“Nunc vero,” alloquor Parks, “est aliquid quod tibi dicere velim. +Eamus aliquo et consideamus.” + +“Quid si in studium ascenderimus, mi Here? Tu non parum videris esse +confectus, si fas sit ita loqui. Licebitne mihi aliquid ad gustandum +afferre?” + +“Brisæum acidulatum,”[6] inquam, “si ita placet, etiam pro te.” + +“Libenter faciam, Here mi,” et pauca minuta post eodem in cubiculo e +regione invicem sedebamus, ubi non multis horis ante herus Vantine +eodem potu me recreaverat. Dum Parks mihi exadversum residebat, ego +mecum reputavi quid ei dicturus essem. Hominem magni feci, scivi enim +me illi confidere posse. Utcunque periculum rei me facere oportuit. + +“Nunc denique, Parks,” iterum orsus, seposito pocillo, “quod tibi +dicere habeo res grandis ac seria est, nec ulli prodideris. Scio te +hero Vantine perquam fuisse devotum — iam et libet fateri eum in suo +testamento tui memorem fuisse — nec ullo pacto dubito quin tu paratus +sis ad eruendam arcanum suæ mortis omnem tuam operam conferre.” + +“Nihil quidquam mihi adeo cordi est,” ait Parks avide. “E corde eum +dilexi. Interitum eius gravius fert nemo.” + +Facile perspexi quæ iactura mors ista pro Parks fuisset, quæ quidem +eum etiam magis quam me affecit, nam ille non modo amicum, verum +etiam victum amisit, unde eum iam maiori cum sympathia prosecutus +sum. + +“Qui tui sensus sit, accurate perspicio,” inquam, “unde et tuam +operam magis expeto. Causam suæ mortis vago quodam modo suspicor; at +hoc nimis vagum est,” subiunxi, quod animadverti oculos eius +exspectatione dilatari; “tam profecto vagum et ambiguum ut verbis +concredere vix audeam. Hoc unum tamen haud vereor dicere — arcanum, +quidquid id sit, in antico cubiculo, ubi cadavera reperta sunt, aut +vero in contiguo, ubi supellex condita est, originem habet. Ea +cubicula será occludam, teque operam dare volo videre nequis te +ignaro eo penetret.” + +“Non admodum videtur verosimile quemquam eo penetrare velle, mi +Here,” ait Parks amare subridens. + +“At mihi non tam certe constat,” inquam ego serio, ac dissentiens. +“Quin ego in ea sum sententia ut aliquem eo intrare admodum cupidum +esse putem. Quis ille sit, aut quid ibi velit, minime scio; sed ego +curam tibi committo ut eum arceas, atque si te teste eo penetrare +velit, eum capias.” + +“Confide mihi de ea re, mi Here,” protinus respondet Parks. “Quid me +vis facere?” + +“Ante fores conclavis camam[7] te collocare, et hac nocte illic te +dormire volo. Dein cras videro quas ulteriores cautelas instituere +necessarium putem.” + +“Bene est, mi Here,” assentitur Parks. “Camam sine mora eo statuam.” + +“Una amplius res superest,” pergo ego. “Mortuariuo mea propria fide +spopondi neminem domesticorum hinc ante inquisitionem factam +discessurum. Ni fallor, licebit illis fidere?” + +“Licebit, Here. Dabo operam ut rei gravitatem perspiciant.” + +“Præsertim Rogers,” subiunxi eum contuitus. + +“Teneo, mi Here,” refert Parks tranquille. + +“Factum recte. Nunc ergo descendamus eaque cubicula occludamus.” + +Cubicula usque luminibus splendebant; ad limen tamen uterque nostrum +paucillum hæsitabat. Nam in medio feretrum[8] stabat in constrato +tegete opertum aliquid celans, cuius lineamenta horridi quid +suadebant. Verum ego me composui et intravi. Et Parks secutus fores +clausit. + +Anticum cubiculum duas habebat fenestras, posticum autem, cornu +domús, habebat tres. Cunctæ erant obseratæ; verumtamen tabellulæ +vitreæ absurdissime fragiles obices mihi videbantur adversum +quemlibet qui revera intrare vellet. + +“Num nulli foruli lignei ad tegendas has fenestras usquam exstant?” +quæro. + +“Quin exstant; heri tantum sublati et in carpusculum[9] reconditi +sunt. Visne eos referam?” + +“Satius puto,” respondi. “Egesne ullius operá?” + +“Non egeo; haud sunt graves. Si hic præstolaberis dum ego foris eos +pependero, tu intrinsece uncos instringes.” + +“Recte statuis,” probavi eius propositum, et Parks prodiit. + +Interea ego posticum cubiculum intravi, et ante arcam Boulé constiti. +Mihi quidem hæc petulantia quadam se ostentare videbatur tanto +fulgore luminum perfusa, singula frustula operis intestinarii mille +radiis luminum reverberatis corusca. Species ea erat iactabunda, +species vanæ ostentatricis, aliorum observationis cupidæ — prorsus ut +hera quondam Montespan animo fingi possit, ut in ambitu speculario +Versalibus solita sit sese iactans vestium susurro comitata, +corporeque, conscia venustatis, nutans decursare. Sed et aliquid +minax, sinistrum ac pestiferum — + +Audivi interea strepitum circa fenestram, vidique simul Parks +forulorum unum in locum sublevare. Statim et ego, quadro[10] fenestræ +levato, pessula gravia forulorum in vaginas suas impressi, quadra +demisi atque obseravi. Reliquæ quoque duæ fenestræ pari modo clausæ +sunt, ac postea ultimum circumspectans, lumina deverti. Fenestræ +quoque antici cubiculi ad eundem modum forulis obditæ et obseratæ +sunt, et hac curá solutus suspiravi plane conscius neminem iam hic +invadere posse. Parks, denique, ante unicas fores cubante locum ab +omni ingressu tutum fere iudicavi. + +Denique antequam lumina deverteram ad staturam in feretro accessi +prostratam, levavi velamen, atque vultum amici mei demortui ultimum +aspexi. Vultus iam non amplius fuit fixis oculis terribilis, sed +placidus et tranquillus tamquam dormientis pæne renidens. Oculis +humectatis fauceque arctata faciem iterum contexi, lumina restinxi, +conclavique excessi. Parks camam baiulans in ambitu me convenit, +eamque ante foras transversum collocavit. + +“Ecce, sic,” ait, “certe nemo me inscio et invito in istud conclave +intrabit.” + +“Factum bene,” respondi; tum cogitatum subito mihi incidit. “Heus, +Parks,” alloquor eum, “verumne est hic in singulis fenestris +suscitabula prædonia[11] esse?” + +“Verum est. Nola una tinnit in cubiculo heri Vantine, altera in meo, +tertia autem in decuria lictoria.” + +“Operanturne?” + +“Operantur; herus Vantine ipse tentavit hac vespera ante cœnam.” + +“Cur vero non sonabat quum ego fenestram levavi?” quæro. + +Parks risit. + +“Quia diverticulum[12] seiunxi,” respondit, “quum ad efferendos +forulos prodii. Diverticulum est in ferrea pyxide in muro, pone +gradus. Muneris mei est nexuram quaque vespera, antequam cubitum eam, +provertere.” + +Allevatus susperavi. + +“Estne nexura proversa nunc?” + +“Est, sane, mi Here. Post ea quæ narraveras haud erat verosimile id +oblitum me iri.” + +“Ratum etiam esset te armare,” suasi. + +“Habeo mecum sclopellum.”[13] + +“Egregie est. Nec eo uti dubites. Nunc domum me conferam lassus +præter modum.” + +“Visne pilentum meritorium accersam?” + +“Noli; ambulatio salubris erit. Cras te conveniam.” + +Adiuvante Parks lænam indui, ipse vero ostium pro me pandit. Paucis +post momentis quum respexi vidi eum usque in fastigio graduum +stantem, atque post me prospectantem. Probe intellexi eius animum, +quam noluerit in eam morte infestam domum regredi; ego contra +spiritum liberum ductavi conscius ex ea egressum me esse. + + 1. Apertá, subere extracto. + 2. Sella cum pulvillo, aut pulvinari; ille tolli potest, hoc non + \ potest; utrumque genus setá, vel alio tomento efferctum est ad + \ molliter sedendum. + 3. Columellas diurnorum (ephemeridum) sic rectius vocari + \ arbitror; antes, ántium ordines, strias, strigas Latine, + \ sonant. + 4. Cácula, -æ, m., pedisequus, famulus a látere. + 5. Vespillo, -nis, m., est adiutor Libitinarii in adornandis ac + \ sepeliendis mortuis. + 6. Aquam fossilem, vel metallicam, acidulam, sive per adiectivum + \ -us, -a, -um, sive per nomen acidula, -æ, vocamus; itaque + \ acidulare et acidulatum adhibeo ad indicandum actum quodlibet + \ temetum acidulá temperandi, ut Europæi diluunt vinum apud + \ Anglos brisæum et secálinum. + 7. Est lectulus, hic, portátilis. + 8. Est supellex, cui cadaver, aut capulus, in quo cadaver iacet, + \ imponitur, aut quo idem in humeris fertur. + 9. Carpusculus, -i, ea pars domus quæ sub terra est. + 10. Quadrum, -i, hic loci, opus ligneum fenestræ est. + 11. Suscitabulum prædonium voco apparatum electricum, qui, si + \ prædones, infractores, aut quislibet rei ignarus fenestras, + \ vel ianuam, ita munitam temeret, tinnitu, vel clangore alacri + \ incolas evocat, e somno suscitat, et decuriam quoque lictorum + \ simili strepore evocat. + 12. Per diverticulum hic intelligo tabulam in qua claves fixæ + \ sunt electricæ, quarum ope fluxus, sive meatus electricus + \ inducitur et ad arbitrium sistitur. + 13. Arma manualia igniaria sunt duorum generum: alterum + \ sclopetum, quod est maius, sclopellum est alterum, minus, + \ cuiusmodi in saccis aut vaginis coriaceis geritur. + + +Caput IX. + +Hariolationes circa Ænigma. + +Ambulatio sursum versum mihi profuit. Pluvia iam cessavit, atque aura +ita sensus afficiebat acsi in recentem saporem purumque odorem +fuisset elutrita.[1] Magnos eius haustus respiravi, unde sensus +fatigii, pressuræ, viriumque iacturæ pedetentim dissipatus est. Nihil +properavi — quin etiam de itinere me in Compitum Madison diverti, et +in molem ædificii Lævigatorii Ferri[2] respexi, quod radiis lunæ +collustratum speciem eboris cæsi referebat albicans et purum — atque +media nox iam pridem præterivit quum ego ad Marathonem perveni. +Higgins ostiarius iam ostium exterius sera occludere parabat, ac post +pauca minuta me in tollenone convenit. + +“Est vir quidam qui te præstolatur,” affatur me, ubi vectaculum[3] +sursum ruere cœpit. “Herus Godfrey is est. Vix dena minuta ante hic +attigit. Memorabat te eum exspectare, proin in tua cubicula eum +admisi.” + +“Fecisti amice,” respondi, et iam iterum de indefessis viribus +Godfrey cogitavi. + +Eum in artisellio volutantem et in me renidentem intrans reperi. + +“Higgins me docuit te necdum revenisse,” fatur velut in +explicationem, “itaque hic te aliquantum exspectare ratum duxi ea +lege, ut, si admodum lassus non esses, aliquantum verbigeraremur. Sin +vero aliter, dic sodes, et ego me e medio tollam protinus.” + +“Lassus non sum,” respondi lænam meam pendens. “Quin valentiorem me +sentio quam una hora ante.” + +“Non me latebat tunc te tantum non confectum esse.” + +“Quínam tu sospes perduravisti, Godfrey?” quæro ex eo, dum e regione +sibi sedem capiebam. “Tu defessus minime videris.” + +“Sum tamen,” ait, “paucillum. Sed fultus sum cerebro stulto, quod +corpus usque eo dum quid ad agendum supersit, sopiri non sinit. Quum +vero hæc perfecta sunt, corpus relaxat, quod instar vacerræ somno +mergitur. Modo accurate novi me hac nocte somno probe frui usque eo +non posse, donec scitum theorema tuum mihi concredideris. Præterea et +ego habeo pauca tibi quæ tradam.” + +“Perge igitur!” hortor eum. + +“Remulcale paullo ante meum ex officina discessum Parisiis accepimus. +Herus ille Theophilus d’Aurelle fidicen est Caffariæ[4] Parisiacæ. +Hac vespera more solito suis fidibus cecinit, fieri itaque nullo +pacto potest ut ipse cadaver iaceat in conditorio Neo Eboraci. +Insuper, quanto ipsi notum, nullus amicorum eius in America est. +Absque dubio posse eum per effigiem mortui, quis ille fuerit, +declarare censeo, cuius exemplar iam viæ commisimus, sed nova ante +senos aut octonos dies percipere haud possumus. Sed ego recte +hariolatus sum — nomen hominis non est d’Aurelle.” + +“Ais tu effigiem eius te habere?” + +“Habeo, hoc postmeridiem aliquot fieri iussi. En unam. Tibi serves; +aliquando usui tibi esse poterit.” + +Accepi pagellam, et ut speculabar vultum in ea depictum cœpi +intelligere torva lineamenta, quæ postmeridiem videram, nullum mihi +præbuisse verum hominis eiusque aspectús conceptum. Nunc oculi +clausi, lineamentaque composita erant atque placida, verum etiam ipsa +mors haud illi commodavit certam dignitatem. Vultus erat hominis +levis et licentiosi, cauponarum asseclæ, ut Parks dixerat — +gyrovagi[5] platearum, hominis indolentis, qui in nulla non +turpitudinis fraudisque ima descendere paratus esse videretur. Ego +saltem sic existimavi. + +“Is mihi certe imæ sortis homo esse videtur,” me observans ait +Godfrey. “Aliquis parasitorum sine labore et quæstu, qui Parisiis +haud rari sunt. Tabernariæ et ancillæ proclives in eos sunt.” + +“Recte te æstimare censeo,” affirmo ego: “verumtamen, si eius fuit +sortis, perspicere haud queo quid negotii ei cum Philippo Vantine +esse poteruit.” + +“Nec ego; verum et aliæ res complures sunt quas haud plus capio. +Omnes nos cœcutimus, mi Lester; hæc reputastine? Prorsus cœcutimus.” + +“Cogitavi de ea re,” respondi tractim. + +“Quis ille homullus fuerit, sine dubio, suo tempore declarabimus — +fortasse citius quam exspectamus, cuncta enim diurna matutina +effigiem eius divulgabunt, atque si hic, Neo Eboraci, notus fuerit +vel maxime, aliquis eum agnoscet. Quum noverimus quis fuerit, +verosimile erit et negotium eius cum Vantine nos divinare posse. +Perinde reperiemus quæ mulier illa sit quæ hac vespera Vantine +viserit — quod nihil est nisi amplior Rogers vexatio donec fateatur, +quum haud erit difficile eam exquirere, suaque secreta elicere. +Insuper et cognoscemus quare Rogers eam tegat et tueatur. Hæc omnia +parum erunt ardua. Sed quum hæc omnia perfecerimus, omniaque facta ad +manus erunt, vereor ne ista omnia haud sint ullius momenti.” + +“Ullius momenti?” repeto ego. “At vero certe — quondam.” + +“Nullius momenti, siquidem has res non quærimus. Id rescire volumus +quemadmodum Vantine et hic Francus ignotus cæsi fuerint. Atque hoc +ipsum est, certo scio, quod nec vir, nec mulier, neque Rogers, nec +quisquam cui obviam facti sumus, declaraverit. Omni huic rei humana +sublatet persona, quam ne suspicari quidem novimus, et quæ quo demum +modo eruenda sit, prorsus ignoro. Ænigma mihi est, pæne terret me; +est tamquam umbra minax, quam nemo prehendere queat.” + +Momentum temporis silebamus; dein tempus esse arbitrabar ut et ego +eloquerer. + +“Godfrey,” fari cœpi, “quod modo tibi dicturus sum, per fidem dictum +existimes velim, nec nisi facultate a me concessa edixeris. +Spondesne?” + +“Quin prosequere!” ait me contuitus. + +“Enimvero me scire arbitror quemadmodum hi duo viri cæsi sint. +Audidum.” + +Narravi illi deinceps historiam arcæ Boulé; recolui sententiam +Vantine cuius ea primum fuerit; memoravi pretium quod ipse pro ea +solvere paratus fuerit; explicui longiuscule discrimen inter +primarium et redditivum, ac repetivi eius assertum hanc esse +primigeniam et artificium indubitatum. Longe ante quam ego finiveram +Godfrey exta artisellium fuit, vultus eius rubore perfusus, oculi +ardebant, atque in cubiculo sursum ac deorsum ambulabat. + +“Præclarum!” mussitabat interdum. “Ingens! Quem et qualem efficeret +casum, Lester!” clamabat ante sellam meam consistens, meque veluti +lumine gloriæ irradiabat iam narrationem absolventem. “Unicum quoque +est et hinc præclarum. Tam est unica fabula quam ista arca Boulé!” + +“Iamne nunc tu quoque perspicis?” quæsivi ægre aliquantum quod +coniectura mea tam esset perspicua. + +“Num perspiciam?” quærit in sellam recidens. “Quis nisi cœcus non +videat? Utut tamen sit, ob res sic collatas fidem auctoris tibi +tribuo. Tot enim nostrum — uti Grady! — ita ratiocinari nequeunt, nec +quæ negligi queant internoscere valent. Sic, secundum Grady, quod +Vantine in possessionem arcæ Boulé casu venit, verosimile esset +factum negligendum, atque hoc ipsum factum est omnium cæterorum +essentia. Et tu solus id perspexisti.” + +“At tu quoque id cito intellexisti,” inquam, “primum quam tibi +innui.” + +“Ita quidem, sed tu sic retulisti ut rei gravitas esset manifesta. +Non capere haud poteram. Puto etiam utrumque nostrum pæne idem de ea +re sentire. Nempe,” hic digitis cœpit numerare. “Arca occultum +forulum continet. Si enim ea revera Matronæ de Montespan fuerit, +carere eo non poterat — ipsa ea re egebat prorsus ita ut ipsa +reticula egebat in supparis, aut gemmatis nodulis in manutiis. +Forulus is, quoniam fortasse documenta pretio haud æstimanda +contenturus erat, veluti litteras regias amatorias — quin etiam plus +si idgenus litteræ ab alio viro erant! — condigne custodiendus erat, +ideoque mechanisma effingendum erat ad compungendum quemlibet aperire +tentantem et ad venenum tam lethale illi instillandum, ut præsentem +inferret mortem. Rectene hactenus sentio?” + +“Rectius nemo,” annui, “tam clare ne ipse quidem mihi anteposui. +Perge!” + +“Convenit ergo inter nos,” prosequitur Godfrey, “negotium illius +Franci ignoti cum Vantine aliquem nexum cum ista arca habuisse.” + +“Ipse Vantine ita putavit,” interpono ego. “Ipse enim mihi postea +dixit ob hanc ipsam rem se hunc convenire non recusasse.” + +“Quadrat! Recta hinc illatio est nos a vero haud abesse. Negotium +ergo Franci ad arcam forulumque occultum attinebat. Solus relictus, +arcam in contiguo cubiculo conclavi conspicatus, forulum aperire +tentavit, fuitque occisus.” + +“Prorsus ita,” approbo ego; “quid vero de Vantine?” + +“Mors Vantine vix tam facile explicabitur. Haud absurde suspicabimur +et mulierem eodem negotio arcæ ductam venisse. Ipsa quoque occultum +forulum volebat aperire, et re ibidem celatá potiri — quod quidem +certum videtur ex eius cum priori advena familiaritate. + +“Usquene credis eius fuisse effigiem quam ille in horologiolo +gessit?” + +“Id pro certo scio. Sed quí accidit ut Vantine occideretur? Num +mulier fato prioris monita Vantine ad tentandum forulum consulto +induxerit, ne sibi periclitandum esset? An vero ipsa quoque ignara +mechanismatis fuit? Præsertim vero cum successune ipsa res in arca +clausas subduxerit?” + +“Miror quid arca celet,” curiosus quærito ego. + +“A, utinam id sciremus!” + +“Fortasse mulier id ne curavit quidem. Vantine ipse mihi dixit se +arcam accuratissime exploraturum. Nec dubito quin ipse hoc ipsum +agitasset, quum interventu mulieris turbatus esset. Fieri quoque +potest ipsum se hanc e domo emisisse, tum vero ad arcam regressum, +postquam ipsa discessisset, in forulum occultum incidisse.” + +“Ita, sane; id quoque fieri poterat. Verumtamen mecum fateberis +utrumque hunc fere in modum, ut modo descripseram, occisum fuisse.” + +“Recte mones. Nihil prorsus puto dubitandum.” + +“Obstant quidem nonnulla — nec parum gravia. Sententia hæc declarat +quidem modum utriusque necis, perinde explicat similitudinem +vulnerum; ostendit porro quare utraque plaga in recta manu, paullo +infra iuncturas, inflicta sit; explicat denique quare cadavera eodem +reperta sint loco, siquidem uterque eorum opem quæsitum iverat. +Verum, primo loco, si Francus forulum evulserit, quisnam eundem +clausit?” + +“Fortasse manu remota forulus ipse se clausit.” + +“Et iterum sese clausit postquam Vantine aperuerit?” + +“Etiam.” + +“Mechanisma scitissimum id esse oportet.” + +“At id fieri saltem potest.” + +“Quid id fieri posse neget? Meminisse nos convenit veneficos eius ævi +ingeniosissimos fuisse. Ea fuerunt tempora gloriæ La Voisin atque +Marquise Brinvilliers ab Elixi, et Orcus noverit quot aliorum artis +huius peritorum, qui Catharinam de Medicis in Franciam secuti sint. +Hæc ergo omnia fieri certe poterant. Unum tamen est quod fieri non +possit, atque hoc est venenum, quod si ita ingestum est ut hic +ingestum esse credimus, liquidum esse oportet, recens esse, semperque +ad adhibendum paratum in ea arca servari per plus quam tercentos +annos. Atqui id ante sæcula exsiccatum esse oportebat. Nec mechanisma +tam diu integrum perduraret, admodum enim argutum ac delicatum id +esse oportet. Proinde oleo subinde oblini repararique deberet. Si +choragium[6] id impellit — nec capio quid aliud id impulerit — +choragium debebat subinde renovari et intendi.” + +“Tum?” quæro, silentio ab eo facto. + +“Tum clarum est forulum aliquid recentioris celare quam litteras +Ludovici Quartidecimi amatorias. Mechanisma arcæ novissime debebat in +ordinem redigi. Sed a quo, et quamobrem? Istud est arcanum quod se +nobis ad solvendum offert — est autem propositio præstantissima. Dein +est aliud quod obstat,” pergit ille. “Francus ille novit aliquid de +illo forulo occulto, quia, ut nostra fert sententia, aperuit eum, et +occisus est. Cur fuit ille ignarus veneni?” + +Hoc vere poterat obverti, et quo plus de ea re cogitavi, eo gravius +videbatur obstaculum. + +“Fortasse,” ait denique Godfrey, “d’Aurelle solus erat acturus, a +turba segregatus —” + +“Turba?” + +“Certe hic turba subest. Hoc molimentum certe opus est complurium. +Dux autem istius turbæ magno est ingenio! Miror utrum capias quanti +ingenii ipse sit! Reputa modo: Ipse perspectum habet secretum foruli +arcæ Matronæ de Montespan, sed præprimis ipse novit secretum veneni — +veneni Mediceorum! Capisne, mi Lester, quanti hoc sit?” + +“Quid, tandem?” quæsivi, quod Godfrey me iam superabat. + +“Hoc indicatur insignem eum esse malefactorem — revera egregium +malefactorem — talem, qualem scelera nulla latent. Animadverte sis. +Is solus novit secretum huius veneni; unus suorum gregem deserit, +proditionem suam vitá luit. Ille est mens, cæteri instrumenta +tantum!” + +“Ergo tu non credis arcam casu ad Vantine missam esse?” + +“Casune? Minime gentium! Quin pars fuit integrans propositi — eximii +propositi!” + +“Etiamne id potes mihi declarare?” quæro ex eo quadam ironia, nam +haud diffiteor mihi visum esse Godfrey se phantasia suá abripi passum +esse. + +Bono animo subridens me conspexit. + +“Hæc omnia utique fabulas texere est,” ingenue fassus est. “Ego +primus id agnosco. Nihil nisi enim rationem theorematis nostri ad +naturalem finem sum prosecutus. At fieri etiam potest nos a recto +tramite prorsus aberrasse. Fortasse d’Aurelle, aut quidquid aliud +nomen eius fuerit, casu tantum fortuito, tamquam blatta in flammam +candelæ, eo incidit. — Quod ad molimen ipsum attinet — coniectura mea +nonnisi est. Quid tandem si ego et tu indicia deteximus audacis +latrocinii —” + +Subito conticuit, expalluit, mox iterum erubuit. + +“Quidnam rei, Godfrey?” quæsivi, quod aspectus eius me exterruit. + +Reclinatus in sella, oculos palmis obtexit. Vidi quam hi tremerent, +quam ipse toto corpore tremeret. + +“Exspectadum!” ait raucus. “Exspecta modo!” Mox se erigens, dum +vultus angore rigebat, “Lester mi!” clamat voce petili præ pavore: +“Arca non custoditur!” + +“Imo custoditur,” respondi. “De ea dumtaxat re cogitavi!” + +Narravi illi dein quibus cautelis eam custodiri providissem. Non sine +suspirio allevatus me audivit. + +“Factum optime,” inquit. “Parks haud magno esset præsidio, ex mea +sententia, si res in contrarium currerent; existimo tamen arcam tutam +esse — hac nocte. Antequam tamen proxima nox obrepat, Lester mi, ipsi +nos inspiciemus.” + +“Inspiciemus?” + +“Sic, Hercle, forulum occultum exploraturi!” + +Quasi fascinio tactus illum contueor, sed animo recellens. + +“Et reperiemus,” subiunxit. + +“D’Aurelle et Vantine repererunt eum,” musso ego spissius. + +“Et tum?” + +“Uterque est mortuus!” + +“Nos non occidet. Nos eam rem muniti obibimus, mi Lester. Dens ille +venenatus incassum feriet —” + +“Noli!” clamo ego in sellam me revulso. “Ego — ego, inquam, id facere +nequeo, Godfrey. Me ignavum non esse Diis notum — at non illud!” + +“Tum tu me facientem spectabis,” inquit. + +“Id etiam deterius esset.” + +“At ego paratus ero, Lester. Nullum erit periculum. Sume animum! Quin +res idgenus vix ulli in vita semel contingit — evertere occultum +forulum matronæ de Montespan! Sic profecto!” subiungit oculis +micantibus, “et ut insimul malefactori nostri ævi audacissimo nos +ipsos æquas præbeamus obices!” + +Risus eius petilis index suæ erat concitationis. + +“Dein, scisne, mi Lester, quid in eo forulo reperturi simus? At hoc — +est profecto mera coniectura — coniectura cœcissima, sed si sit vera +— si vera sit!” + +E sella sua exsiliit labra mandens, toto tremens corpore. Intra pauca +tamen momenta requievit. + +“Utut sit, Lester, nonne mihi non deeris? Veniesne?” + +Mori eius quasi magico obluctari haud poteram. Præterea — occultus +forulus Matronæ de Montespan erat evertendus! Obices ipsos nos eramus +ævi nostri summo malefactori posituri! Quanta discrimina! + +“Adero,” respondi celeri haustu æris; “veniam!” + +Vultu hilari me in humero conpalpavit. + +“Id te facturum novi! Ergo vesperi crastino. — Te accersurus horá +septimá tibi adero. Cœnabimus una — ac tum, euge, grande illud +arcanum! Conventumne?” + +“Conventum!” respondi. + +Sumptis læna pileoque ad ianuam accessit. + +“Quædam quæ fieri debeant supersunt,” inquit; “lorica illa parari +debebit — atque ratio procedendi, ut scis, excogitanda. Vale, igitur, +faustam tibi precor noctem — ad hodiernam usque vesperam!” + +Eo denique digresso mox ianuam pone se claudi strepitumque gressuum +pedetentim evanescere audivi. Horologiolum tum aspexi: hora fere erat +secunda. + +Pæne vertiginosus decubui. Quies tamen mea horridis somniis erat +turbata, somniis — de colubro qui fulgidis oculis, dentibusque veneno +stillantibus ad feriendum mihi imminens se erigebat. + + 1. Lavata. + 2. Ferrum lævigatorium vocamus triquetram, vel triangulum ferreum + \ solidum, quo lotrices ac vestiplicæ lineas vestes elutas, + \ amylo tinctas, parumque aqua, ne nimis rigidæ essent, + \ conspersas, ad ustulandum calido, planant ac lævigant. Est Neo + \ Eboraci in compito, ubi Via Tertia et Vigesima Plateam Quintam + \ et Latamviam intersecat, ac per iocum, ob vagam similitudinem, + \ eo nomine vocitatur. + 3. Vectaculum quidquid vehitur, rite appellamus: hic loci cavea + \ est, quæ cum cætero machinamento tolleno appellatur post + \ Vitruvium. + 4. Popinæ in urbibus Europæis, quo otiosi cyathos caffæ nigræ aut + \ flore lactis temperatæ sorbillatum, fumatum, diurnaque lectum + \ commeant. + 5. Qui sine negotio, proinde sine certo proventu ac domicilio + \ vias pererrat, vitam incertam ac parasiticam ducens. + 6. Est chalybs, in spiram tortus, qui horologia impellit. + + +Caput X. + +Præparationes. + +Postero mane evigilanti mihi prima incidit cogitatio de Parks, quod e +dictis actisque Godfrey quædam sollicitudo animum mihi incessit ne +Parks in graviori versaretur discrimine quam sive ipsi sive mihi +visum esset. Quamobrem haud parum levaminis mihi attulit, quum +appellanti per telephonum vox Parks mihi respondisset. + +“Hic herus Lester est,” inquam eum allocutus. “Prosperene omnia?” + +“Omnia salva, mi Here,” ipse respondit. “Perfractor egregius ille +sit, qui nunc hic invadere tentet.” + +“Quínam?” quæro. + +“Relatores domum undique obsident. Persuasum sibi habere videntur +alium quem hodie hic occisum iri.” + +Hæc quidem ridendo protulit, mihi tamen hic conceptus non tam iocosus +esse videbatur. + +“Id futurum haud spero,” statim respondi. “Cave quemquam relatorum +intromiseris, aut cum iis colloquaris. Responde illis se ad decuriam +lictoriam sciscitatum conferre oportere. Si vero te nimis vexent, fac +me certiorem, et ego statim lictorem submittam.” + +“Teneo, mi Here!” + +“Insuper, Parks.” + +“Audio, Here.” + +“Neminem omnino in domum admiseris — quidquid demum velit — nisi ab +heris Grady, Simmonds, aut Goldberger comitatus veniat. Neminem tibi +ignotum intromiseris. Siquid insoliti evenerit, me edocueris. Cautem +te hac in re esse velim.” + +“Calleo, Here mi.” + +“Qui valet Rogers?” quæro. + +“Multo melius. Volebat quidem surgere, sed ego monendum eum putavi +satius sibi esse in lecto perseverare, neque res administrare velle. +Eum locum sibi potiorem esse existimavi.” + +“Recte factum,” assentior ei. “Illic eum dum potes continebis. Si +fieri poterit succedente die et ego veniam; sub vesperum tamen ego et +Godfrey pro certo aderimus. Interim siquid me velis, hic in officina +me evocabis.” + +“Statutum bene, mi Here,” respondit suspenso auscultatorio. + +Relata de eventibus a Godfrey facta in diurno nunc demum ientans +lectitavi, probeque animadverti clandestinas in Delectum Grady +allusiones: + + Heri Vantine Salutatrix Ignota + + (Grady velis animadvertere) + +Nec obscure significabatur oportuisse Grady siquando veram cuiusque +rei gravioris momenti requireret notitiam, ad Record se convertere +debuisse. + +Hæc tamen obiter fiebant, ipsa enim geminæ tragœdiæ historia, fuse +illustrata, per antes plures effusa erat, satisque constabat summa +diei nova censeri. + +Sub itinere deorsum in urbem plura inspexi diurna. Eventus hos +tragicos cuncta horum magna imaginum profluvione — imaginibus +d’Aurelle, Vantine, Grady (vegrandi), Simmonds, Goldberger, +Freylinghuisen, ædium Vantine, collustrarunt; diagrammata exhibebant +conclave cum situ ubi cadavera reperta sint; lineamenta anatomica +exhibebant indolem vulnerum; accedebant effigies veneficorum +vetustatis cum fabulis admodum turgidis de rebus gestis eorum, — sed +ubi ad explicandam ipsam huius tragœdiæ historiam perventum est, +reperi ea magis ieiuna et minus intima narrare quam relata ipsius +Record. + +Pleraque horum mera erat farrago theorematum, hariolationum, +suggestionum, quibus sanguis rigescere possit, item, clam innuere +gestiebant profundas notitias relatoribus confisas, non tamen in +publicum evulgandas, donec sicarii oppressi fuisset. Id autem mox +factum iri nulli diurno erat dubium, siquidem nonne Grady, magnus +ille Grady, in persona suscepisset res administrandas? (Hic deinde +gloriosa sequebatur historia rerum a Grady gestarum). + +Satis ex his perspicuum erat omnes hos relatores ad suas notitias +obtinendas ad Grady recurrere debuisse, et facile mihi fingere queo +quí hi relatores dum hæc panegyrica inviti scriptitabant, secum eum +in mala devoverint. Etiam commode mihi fingere queo quemadmodum +concinnatores diurni hæc vaga figmenta cum admirabili sibique +consistenti descriptione eventuum a Record editorum conferentes eadem +damnaverint, proinde et suspicabar triumphum Record in causa esse +quare copiæ relatorum ædes Vantine obsedissent. + +Interim simulac herus Royce in officinam advenerat, totum hunc rerum +statum cum eo pertractavi, reliquum autem diei tempus documentis, ad +bona Vantine facientibus inquirendis et a Tabulario probandis +insumpsi. Parks interim semel aut bis me quæsitum quid de certis +minutiis statuissem, appellavit, aliquis autem e propinquis +potioribus, patruelis aut consobrinus tertii vel quarti gradús +alicunde ex occidente telegraphemate me docuit se versus Neo Eboracum +iter suscepisse. Tum autem circa dimidium postmeridiem Parisiis +remulcale, a me iam pæne oblitum, huius tenoris pervenit: + + “Royce & Lester, Neo Eboraci. + + “Erroris in arca transmittenda nos admodum pœnitet. Delectus + \ noster explicatum veniet. + + “Armand et Fils.” + +Sic itaque finem accepit fabula poetica quam Godfrey texerat, et quam +credere ego pæne eram paratus — fabula de consilio conscio, de +insidiis et molimento de industria concoctis, deque aliis idgenus. +Hæc igitur casu tantum inciderant. Ad hæc et ipse de me et ob meam +credulitatem risi. Haud dubium quin et mea figmenta poetica de +occultis forulis deque venenatis cuspidibus æque fabulosa esse +comprobentur. In meo animi statu nocte hesterna hæc satis credibilia +mihi videbantur, sed nunc, plena diei luce id omne perquam absurdum +mihi parebat. Quam Grady et Goldberger ista risissent! + +Totam proinde hanc rem impatiens a me amandavi, mentemque ad alia +converti; tamen profundam quandam nervorum tensionem deponere me haud +posse sensi; itaque obseratá scriptoría meá, ministellum edocui me +non rediturum, atque accitá rhedá meritoriá Nemus Urbanum percursare +statui. Aura recens, fragrantia arborum, aspectus puerorum iuxta vias +colludentium me haud parum recrearunt, et sic par eram Godfrey, horá +septimá me convenientem, risu excipere. + +“Mensam conduxi in popinula prope a cornu vici,” fatur is, ad me +ingressus. “Institor popinulæ amicus meus est, speroque locum tibi +placiturum fore.” + +Et placuit. Prandium profecto adeo placuit, ut totos nos devinciret, +nec usque eo negotium, quod nos huc allexerat, memoravimus, donec +caffa allata, convolvulique accensi fuissent. + +“Quidquamne novi?” sciscitabar ab eo, dum sellas nostras parumper a +mensa amoliebamur. + +“Nihil, ullius momenti. Cadaver in conditorio declaratum non est. Præ +omnibus, lictores Parisiaci mensuras Bertillonianas eius nullas +sumpserunt.” + +“Proinde malefactor non fuit.” + +“Nunquam fuit captus,” interpretatur Godfrey. “Magis etiam mirum hic +eum non fuisse cognitum. Verosimile est binas hominum milliones +effigiem eius in diurnis vidisse. Aliqui putaverunt quidem se eum +novisse, et hi conditorium quoque adiverunt; id tamen incassum fuit. +Nemo disperiisse lictoribus relatus est.” + +“Hoc certe insolitum est, nonne ita?” interpretor ego. + +“Valde, profecto, insolitum. Id alterutrum significat: sive suos +amicos se consulto occuluisse, sive vero, saltem Neo Eboraci, prorsus +nullos habuisse. Verum etiam tum, saltem is qui cubiculum ei +locavisset, mirans quid de eo factum esset, prodiret, et de eius +fatis sciscitaretur. + +“Fortasse nullum cubiculum conduxit,” memoro ego. “Neo Eboracum +fortasse modo pervenit, rectaque ad Vantine perrexit.” + +Vultus Godfrey clarescere cœpit. + +“A vaporaria,[1] utique! Tantum profecto vel de sua inducere poteram +tonsura. Vel inde patet eum vix denos dies a Francia abfuisse. +Ignosce interim paulisper.” + +His dictis cito discessit, sed quinis circiter minutis iterum rediit. + +“Officio nostro telephonavi ut ad vaporarias, quæ heri appulerant, +sciscitatum aliquem mitterent. Nam si ipse vector fuerit, aliquis +nauticorum effigiem eius agnoscet. Tres fuerunt naves quibus advehi +poterat — Adriatica atque Cœcilia, a Cherbourg, atque La Touraine, ex +Havre. Nihil aliud est quod sciam,” cogitabundus subiunxit, “nisi +quod Freylinghuisen putat se indolem veneni agnovisse. Id speciem +quandam acidi Borussici esse ait.” + +“Ita, sane,” respondi, “tale quid eum heri vesperi memoravisse +audivi.” + +“Hoc postmeridiem de ea re cum eo collocutus eram, et se doctissimum +comprobavit,” prosequitur Godfrey. “Grandis ipsi sane isthæc est +occasio auram popularem captandi, usumque eius capiet quam potest +maximum. E verbis eius collegi acidum Borussicum, quod Dii norunt +satis lethale est, duas solum centesimas veneni complecti; solutionem +autem hactenus factarum virulentissimam quaternas centesimas +efficere. Freylinghuisen asserit eum, quicunque hoc venenum +concoxerit, novam certe eius miscendi rationem invenisse — aut certe +rationem antiquam parandi denuo reperisse — ita ut hoc quinquagenum +centesimarum esset virulentiæ. Aliis verbis: si vel particulam guttæ +eius in sanguinem hominis vivi intuleris, celerius eum occides quam +si glande[2] eum in corde feriisses.” + +“Nihilne ergo hominem servare posset?” quæro ego. + +“Nihil omnino. At ego non dixerim prorsus fieri non posse ut siquis +tibi securi adstet, atque intra momentum, postquam venenum manui tuæ +infusum fuerit, brachium humero tenus decusserit, nullam spem vitæ +superesse; verum id citissime fieri deberet, quin et tunc quæstio +esset fortunæ. Freylinghuisen existimat id inventionem esse novam. +Ego nego. Potius aliquis mihi videtur præscriptum Mediceum vetus +reperisse. Fortasse hæc formula in occulto forulo erat recondita, ut +semper esset unde mechanisma ali posset.” + +“Mi Godfrey,” quæro eum, “usquene desiderio eius rei experiendæ +teneris?” + +“Nunquam magis; forulum illum occultum explorare pergam. Atque si +dentes illi feriant — esto, ero paratus. Vide sis quid hodie +fecerim.” + +His dictis e sacculo aliquid produxit, quod manutium[3] chalybeium +esse videbatur, veluti quæ in sutis[4] videmus veterum. Id manui +induxit dextræ. + +“Ut vides, manutium totam manús tegit superficiem,” inquit, “ad +medietatem articulorum usque digitorum. Factum e rigidissima chalybe +est, atque glandem repercuteret. Atque videsne mi Lester, quí in +medio cavatum sit?” + +“Video,” inquam, “mirorque cur id ita feceris.” + +“Aliquantulum illius veneni, exempli instar, accipere volo. Ex mea +enim sententia, quum dentes manum percutiunt, ictus guttulam, vel +duas, eius veneni inde elicit. Nolo ut guttulæ eæ depereant, sed +potius ut in ista cava decurrant, collectasque summá curá phialæ +committam. Finge modo quid id sit, mi Lester! — venenum Mediceorum!” + +Sedens paulipser partim hilaris eum aspectabam, partim miserescens. +Miserum enim erat futurum novisse ut sua theoremata utpote +pulchritudinis plena, mox in nihilum recidant, quum ipse iis adeo +delectatus ac beatus fuerit. Insuper quam egregiam ea præbitura erant +historiolam! Obtutu meo oculis capto, manutium chalybeium in sacculum +recondidit. + +“Hem, quid nunc est rei?” quærit placide. + +In responsum produxi remulcale, eique tradidi. Superciliis caperatis +id legit. + +“Nonne istud nostra bella somnia paululum acu terebrat?” quæro tandem +ex eo. + +Cogitabundus capite annuit. + +“Ita equidem,” et nuntium iterum ad verbum legit. “Delectus Armand +necdum te visit?” + +“Necdum; nuntium enim non multo ante circiter horam tertiam accepi. +Fortasse cras aderit.” + +“Arcam illi utique tradere debebis?” + +“Prorsus ita, sua enim est. Saltem non Vantine est.” + +Nuntium in involucrum recondit, mihique reddit. Quam fuerit animo +turbatus atque confusus, e rubore vultus facile perspexi. + +“Nihilo secius,” fatur denique, “arca illa mihi tamen cordi est, +Lester, optoque ut eam tam diu quam possis, detineas. Ego saltem +usque eo non dederem, donec alteram, a Vantine emptam ille tibi +traderet.” + +“Ut id agat utique dabo operam,” annui protinus. “Absque dubio id +aliquot exiget dies — si vero arca Vantine usque Parisiis sit, etiam +plus.” + +Godfrey digito pincernam accersit, petit rationale,[5] solvit. + +“Nunc vero, age, procedamus inspiciamusque istam arcam,” inquit, “ut +fuit in votis. Me insanire putabis, Lester, verum ne illud remulcale +quidem fidem meam, occultum illum forulum existere, concussit.” + +“Cæteraque omnia?” quæro. + +“Prorsus omnia,” tractim respondet. Interim dum ædes Vantine +attigeramus nullum verbum protulit. E torsis tamen superciliis satis +perspexi quanto nisu conaretur arcanum eius foruli explicare. + +“Obsidio videtur iam soluta,” dixi ego, nobis e vehiculo +descendentibus. + +“Obsidio?” + +“Parks mihi per telephonum nuntiabat consortes tuos locum hunc +obsedisse. Ego autem obsidentibus resistendum iussi.” + +“Miselli iuvenci!” ait subridens. “Ægrum cogitatu est hos id solum +scire quod Grady eos docere possit!” His dictis ad ædes accessit +easque undique circumspexit. + +“Quonam in cubiculo est arca sita?” quærit. + +“Cubiculum anticum illic, a lævo est, ubi duas fenestras cernis +obtabulatas. Arca in cubiculo angulari est — cis una est fenestra, +citra sunt duæ.” + +“Exspecta modo dum accuratius perspiciam,” me monet, humilique +sepimento superato, celeri gressu præterivit ædium frontem et latera, +angulum prætergressus. Haud plus uno minuto abfuit. “Salva omnia,” +submissa voce, allevatus animo renuntiabat. + +“Utique sunt salva et tuta. Certe tibi visum non est —” + +“Si arca id quod putavi celat, Lester — quin,” subiungit acrius, meo +obtutu animadverso, “quod et nunc credo eam celare — tuta et salva +sub robustissimo fornice Argentariæ Nationalis Urbanæ non esset,” +quibus dictis ut pulsarem innuit. + +Parui silens. + +Parks fere momento ipse adaperuit, cuius e lineamentis facile +divinavi quam nos videndo gavisus sit. + +“Heus, mi Parks,” alloquor eum dum intro, “spero hic cuncta prospere +geri.” + +“Prospera omnia, mi Here,” respondit. “Sed tamen nervos nostros +tentant.” + +Interea dum lænam pendendam Parks trado, motum pone me percipio, et +conversus video Rogers in camula sedentem. + +“Heus te,” alloquor eum, “iamne circuire vales?” + +“Valeo, Here,” respondit, nec me aspiciendo. “Satius existimavi +descendere et in societate Parks versari.” + +Parks paulisper amariuscule subrisit. + +“Quod ego id expetivi, Here Lester,” ait. “Hic enim adeo solum me +sensi ut aliquem vel solius collocutionis causa adsciscendum +existimarem. Præsertim quum suscitabulum prædonium sonare cœpisset.” + +“Suscitabulum prædonium?” cito exclamat Godfrey. “Quid ais?” + +“Habemus enim in fenestris suscitabula contra prædones. Id quidem +interdiu avertere solemus, hodie tamen satius duxi adversum servare, +itaque medio postmeridiem revera tinniit. Primum aliquem domesticorum +fenestram aperire tentare putabam, sed nullus id temeravit. Certe +puto aliquid infausti evenisse.” + +“Visumne ivisti fenestram?” quæro ex eo. + +“Ivi visum equidem; nam et lictor advenit sciscitatum quid +accidisset, et una circuivimus fenestras exploratum, sed clausas +omnes reperimus. Inde quodammodo meticulosus paululum factus sum.” + +“Suscitabulum usquene operatur?” + +“Non operatur; lictor me docebat circinationem alicubi ruptam esse, +seque fabros, qui apparatum instituerant, extemplo edocturum; sed +hactenus nemo advenit.” + +“Satius arbitror, ut ipsi fenestras exploremus,” suadet Godfrey. “Tu, +Parks, hic manebis. Nos eas ipsi reperiemus; nolo ostium vel pro +momento temporis sine custodia relinqui.” + +Nos interim unam fenestram post alteram exploravimus, quocirca +minutissima cura, qua Godfrey singula inspexerat, me stupore +perculit; nam ne somniare quidem valebam quonam ista sedulitas +tenderet. Circuivimus pedeplanum[6] indagando quin aliquid momenti +reperissemus. + +“Inspiciamus nunc carpusculum,” invitat ille, deorsumque per gradus +viam flectit ita paratus, ut inde intellexissem eum iam antea domum +perscrutatum esse. + +In culina offendimus cocam atque ancillam uná sedentes et submissa +voce colloquentes. Sollicitæ nos exspectabant, sed ego ad animos +earum permulcendos constiti, dum Godfrey rimabundus processit. Mox +eum me vocantem audivi. + +Eum in camera quadam veluti ruderaria, ante singulam eius fenstram, +laternula electrica in manu, stantem reperi. + +“Specta modo eo,” voce motu animi tremula radiis luminis eo flexis +commisuras[7] quadraturæ unius fenestræ superiores et inferiores +indicat. + +“Quidnam id est?” quæro momento post. “Nihil mali cerno.” + +“Nihilne? Nonne vides paratas insidias domum istam hac nocte +invadendi? Quidnam hoc aliud indicat?” + +Ungue igitur unius digiti extrema tortilis intexti[8] revulsit. Iam +nunc et ego perspexi tortile rescissum fuisse. + + 1. Subaudi navi. + 2. Glans, -dis, f., proprie fructus quercuum; linguá tamen + \ militari est argilla, sæpissime plumbum, in speciem glandis + \ fictum, cuius magnam copiam funditores Romani in hostes fundis + \ iaculari consueverunt. Glandes plumbæ huiusmodi repertæ sunt + \ sic inscriptæ (O, Dea) ROMA FERI, nempe hostem. Proinde etiam + \ globuli, quos milites moderni e sclopetis sclopellisque + \ eiaculantur, quum et specie vix differant, glandes + \ appellantur. + 3. Est operculum, sive vestis manuum; Romanum est. + 4. Súta, -orum, thorax, cataphracta, tegumentum metallicum + \ pectoris, aut totius corporis, ad avertendos ictus telorum. + 5. Rationalis, -e: linguá negotiali Romaná litteræ rationales + \ significant pretia rerum scripta, quia rationem reddere est + \ numeris ostendere quid quæque res valeat, aut quid actum vel + \ gestum sit; rationarius itaque est scriba, qui sumptus + \ computat; litteræ, chartæ in quibus sumptus, erogatio pecuniæ, + \ aut debita numeris exprimuntur rationales, vel, per + \ substantivum, rationalia audiunt. + 6. Pedeplánum, -i, est ea pars cuiusque ædificii, quæ in plano + \ est cum pedibus in via ambulantium; est supra carpusculum, + \ contignatio prima. + 7. Commisura, -æ, linguá fabrorum technicá contagionem, sive eum + \ locum significat, ubi oræ, latera, duarum tabularum sese + \ contingunt, et plerumque glute vel glutine, compinguntur. Hic + \ contagionem indicat superioris et inferioris quadraturæ + \ fenestrarum, ut ea in America fiunt. + 8. Tortile intextum est filum æreum, plerumque cupreum vel + \ ferreum, quod tela quadam, potissimum sericea, ita obtegitur, + \ ut armatura quædam inter manum attrectantis atque metallum + \ intersit, alioquin manus ictu electrico feriretur. + + +Caput XI. + +Oculi Ardentes. + +Pro momento temporis gravitatem rescissi tortilis totam haud +intellexi. At — mox perspexi. + +“Illa mea somnia,” minime motus Godfrey ait, “iterum revivescunt. +Aliquis etenim viam sibi in hanc domum ista vespera invadendam +parabat — aliquis, utique, cui arca illa ex re est.” + +“Certe ille nullum tempus trivit,” interpretor ego. + +“Sciebat nempe nullum ei suppetere. Quum tu foros eos pendendos +curasti, ille intellexit te eum monuisse, propositaque perspexisse. +Non ignoravit ipse suscitabulum, se tortile scissuro, tinniturum, +nisi esset seiunctum; sed ipse æque novit pacisci posse futurum ut +nulli in domo innotescat, si ipse tortile ruperit, nec ante crastinum +diem rupturam reparatum iri.” + +“Numquid eum insidiis capere non possumus?” quæro ego. + +“Tentare quidem possemus, sed cœptum id, Lester, perquam est +lubricum.” + +“Unum cœptum temerarium sufficiet pro die,” respondi ego cum +suspirio, quandoquidem mihi fides occulti, veneni, cæterarumque rerum +cum impetu redire cœpit. Fere pœnitentem me erga Godfrey gessi, quod +unquam ausus sim circa eum dubitare. “Satius erit dubitare, sed +exspectare ac videre utrum primum vitá evadere queamus, quam alterum +paremus.” + +“Recte mones,” ait Godfrey ridens. “Rupturam hanc tamen reparabo.” + +Cultellum itaque exprompsit, binos aut ternos uncos, qui tortile +destinatum tenebant, laxavit, tortile utrimque propius contraxit, +velaturam deglupsit, extremos fines tortilium in laqueos inflexit, +copulavit ac revinxit. + +“En,” inquit, “totum refectum. Si perfractor fenestram attrectaverit, +suscitatorium in motum aget. At non puto eum id facturum. Quin +existimo eum suas machinationes patefactas esse iam sentire.” + +“Quí id sciat?” dubitans quæro. + +“Si oculis hanc fenestram prosequitur, quod eum facere credibile est, +lumen meum vidit. Fortasse et nunc vigilat.” + +Opacum fenestræ quadrum haud sine quodam tremore contuebar. Iam +negotium istud nervos meos iterum afficere cœpit. Sed Godfrey humeros +exagitans se avertit. + +“Nunc tandem ad arcam,” fatur, mihique in ascensu postico præivit. + +Rogers usque in camula desolatus sedebat, et propius eum aspiciendo +percipere poteram quam pallidus deiectusque esset. Quæque eius +sollicitudo fuerit, imo eius animo insidere satis constabat. + +“Quidquamne habes, Rogers, hac vespera?” mite ab eo peto, “quod nobis +edisserere velis?” At ille nihil nisi caput agitat. + +“Iam quæ scivi, mi Here, omnia tibi narravi,” voce respondit +submissa. + +“Vexare te non pergam, Rogers,” prosequor sermonem, “vellem tamen ut +rem tecum reputares. Opem meam, siquando egeas, tibi adfuturam +scito.” + +Oculos suos cito in me sublevavit, sed protinus se recepit et obtutum +avertit. + +“Gratiam tibi habeo,” respondit, nec quidquam plus. + +“Nunc vero,” moneo asperius, “te surgere iubeo. Velis, Parks camulam +a foribus amoliri.” + +Parks vultu stupenti obsequitur. + +“Eo certe non intrabitis, mei Heri!” obtestatur me Parks ansam forium +tenentem. + +“Intrabimus vero,” respondi, foresque pandi. “Estne — est . . .” + +“Non est,” interpellat Parks, divinando. “Libitinarii capulum +attulerunt, cadaver imposuerunt, et hoc postmeridiem in exedram[1] +dimoverunt.” + +“Valde placet. Nunc cuncta lumina accensa habere volo, mi Parks, +prorsus ut vesperá hesterná.” + +Parks manu intra ianuam porrecta deflectorium electricum advertit. +Tum discedens, sed cerá[2] iterum reversus, lumina spiritús +lithantracini accendit. Intra momentum lumina interioris quoque +cubiculi exarserunt. + +“En, Here mi, habes tua lumina,” inquit Parks versus ianuam recedens. +“Quidquamne me vis?” + +“Modo non. Exspecta tamen intra ambitum. Fortasse opus te habebimus.” +Monere eum volebam ut securim in promptu haberet, nisi quod Godfrey +subridentem vidi. + +“Bene, mi Here,” respondit Parks, haud dubie lætus discedens clausit +ianuam. + +Post hæc in interius cubiculum præcessi. + +“Ecce hic ea est,” inquam, capitis nutu indicans arcam Boulé, in +pleno stantem luminum fulgore, quaque particula intestini operis +basilisci oculorum instar micante. “Haud sero est, mi Godfrey, eam +missam facere.” + +“Imo vero est,” frigidiuscule ipse refert dum tunicam exuit. “Iam eo +momento quo mihi historiam eius narraveras sero fuit. Quid? Lester, +si eam nunc mitterem, nunquam amplius dormirem!” + +“Sin vero minus, nunquam amplius evigilabis,” subiunxi. + +Leni risu respondit. + +“Quam asper tu vates es! Admove sis sellam, meque observa.” + +Interim manicas subuculæ suæ sursum volvit, laternulam autem +electricam iuxta arcam deposuit. Dein brachiis plexis paulisper +oculos in eximio opere heri Boulé pavit. + +“Est hæc revera pulchritudo ipsa,” tandem fatur, tum forulos +pusillos, unum post alterum, evulsit, inspexit singulos, tum magná +cura singulos in sellam deposuit. “Decernendum nunc puto utrum alia, +occulta, spatia hic non delitescant,” ait. + +Tum mensuram eburneam plicatilem e sacculo produxit, eam explicuit, +mensurasque tam minutas et abstrusas in omnes partes instituere +cœpit, ut fere per dimidiam horam nullum verbum edidisset. Dein aliam +admovit sellam et iuxta me consedit. + +“Certe in ambages incurri,” fatur denique, “quod ut eveniret, absque +dubio mens artificis huius arcæ fuit. Totus fundus scriptoriæ +occlusus est, hi autem tres foruli exiguum tantum spatium explent. +Tum tergum arcæ geminatum esse videtur — ni plus, estque illic +spatium trium digitorum, de quo rationem reddere nequeo. Est ergo +facile credibile spatium illic satis interesse etiam duodenis forulis +occultis, si Matronæ de Montespan ita visum sit. Nunc vero speculemur +technam eius.” + +Manum itaque dextram cum chalybeio manutio inseruit, et ante arcam in +solum desedit. + +“A fundo igitur exordiar,” inquit. “Siquod præterivero punctum, ad id +me revoces, velim.” + +Digitis suis superficiem æreorum ornamentorum pedum delicatorum arcæ +asperitatesque summa pernicitate percursat. Præsertim in singulis +umbonibus bullisque hæsit partim introrsum premendo, partim sursum +deorsumque tentando, si cederent, at non cesserunt. Deinde ad fundum +processit, adhibitaque suá laternulá, cunctas rimas collustravit, sed +incassum. + +Alterum dimidium horæ ita explevit, et quum denique ex imo arcæ fundo +sese subduxit, totus vultus sudore manabat. + +“Opus arduum est,” inquit demum residens, frontemque tersitans. +“Tamen, nonne, Lester, magnæ pulchritudinis ista est? Quanto plus eam +speculor, tanto videtur admirabilior.” + +“Explicui et Vantine me eius rei iudicem parem haud esse,” respondi, +“neque modo sum.” + +“Ne ego quidem, tamen quantum in me est, æqui bonique facio. +Pulchritudo ista obryssa est ætatis Ludovici Quatuordecimi — artis +splendor ad — issimum gradum sublatus. Cerne modo opus musivum in +fronte — quidquamne elegantius tibi fingere potes? Et quid de +cælaturis — nihil in iis frigidi et ieiuni. Cælo ea ornamenta erant +exsculpta, qui manibus obediebat principis cuiusdam artificis — +ipsius fortasse heri Boulé. Nec mirum si Vantine ob eam rem furebat. +Foriculum tamen eum necdum reperimus,” et his verbis sellam suam +propius arcæ admovit. + +“Unum te monitum esse vellem, Godfrey,” alloquor eum: “si tu digitis +ambarum manuum scalpitare perrexeris, ut adhuc fecisti, fieri tam +facile poterit ut læva, quam ut recta manu feriaris.” + +“Vera memoras,” probat ille. “Si me id iterum facientem videris +admone me sis!” + +In fronte arcæ tres erant foruli; hos Godfrey evulsit. In locum unde +hos exemerat, manum rectam ingessit, eumque caute exploravit. +Deinceps digitis percurrit umbones rugasque musivi operis, quo latera +planumque arcæ incrustata erant, et hæc digitatim et unciatim. E +sententia saltem mea, si usquam occulti foruli latuerint, hac +circiter in parte latere eos oportebat; hinc eum spiritu suspenso +prosequebar. Semel dumtaxat existimabam eum reperisse forulum, +particula enim crusti a latere arcæ paucillum digitis cedere +videbatur; nullum tamen occultum choragium attrectatum est; nullus +forulus proruit apertus; nulli dentes venenati proruperunt. + +“Hem,” fatur denique Godfrey residens in sua sella, frontemque iterum +tersitans, “tantum itaque effeci. Si ullus in ima arca forulus +occultus est, is certe efficacissime est abditus. Nunc superiorem +tentabo.” + +Pars arcæ superior ordines continebat forulorum per series, ordo erat +super ordinem, quos fastigium triquetrum claudebat, cuius tympanum +pulcherrimis ornamentis aeneis nitebat. Forulos hos ianua claudebat +duarum valvarum, in medio convergentium, quas opus musivum miris +ambagibus decorum in ornatum tegebat. + +“Si forulus occultus uspiam hic delitescat,” hariolatur Godfrey, +“alicubi a tergo occultatur, quod illic spatium videtur esse inane. +At vero de detegenda techna . . .” + +Digitos igitur crusto iterum applicat, tum subita perculsus +cogitatione, parvulas figuras aeneas in tympano tentat, reperit tamen +eas solidas et immobiles esse. + +“Untum tamen certum est,” fatur iterum, “technam, qualiscunque ea +cæteroquin sit, eiusmodi esse indolis ut casu inveniri — uti siquis +stans, verbi causa, latus ei applicet, nullo modo possit. Nec satis +est ut choragium tantum premas; quin necesse videtur esse seriem +vectium certo ordine tractari et operari certo ordine oportere, +alioquin forulus nunquam aperietur. Vereor ne repulsam feramus.” + +“Graviter rem me ferre asserere haud queo,” retuli ego animo +allevatus. “Ego quidem ex mea parte æquo feram animo si forulus in +sempiternum delituerit.” + +“Ego non item,” paucis refert Godfrey, strictis superciliis residens +arcamque aspectans. Mox iterum surrexit arcamque a tergo palpare +cœpit. + +Nescio quid id fuerit — nullius enim conscius fui strepitús — vis +tamen quædam arcana oculos meos ad fenestram posterioris partis +cubiculi allicuit. Prope ad summitatem foriculi quem ego et Parks in +locum apposueramus, exiguum erat foramen lunare aliquantum, lucis +gratia fortasse excisum, per quod par oculorum — oculorum ardentium — +speculari videbatur. + +Oculi hi in Godfrey tanto ardore erant defixi, ut meum obtutum nec +observare parerent, et sic caput protinus deflexi. + +“Godfrey,” alloquor eum, “noli suspicere; cave vertas caput; est +nempe aliquis, qui per foramen fori fenestræ, e regione nobis, nos +speculatur.” + +Godfrey prope solidum minutum non respondit, sed opus arcam +explorandi commode prosequebatur. + +“Tene se aspectantem videt?” quærit denique. + +“Non videt; omnis te speculatur oculis e fronte pæne procidentibus. +Nunquam tales vidi oculos!” + +“Ullamne vultús eius partem vidisti?” + +“Non vidi; foramen exile est. Digitos unius manús eius videor +vidisse, dum se loco continere conatus in foramine tenebat.” + +“Qua in altitudine est foramen?” + +“Prope ad summitatem fenestræ.” + +Pauca post momenta Godfrey ad sellam suam revertit, consedit, atque +mucinium[3] sensim in vultum induxit. Dein proclinatus pedes arcæ +aspectare affectabat. + +“Vidi eum,” inquit. “Sive potius oculos eius vidi. Nonne quam sunt +sævi.” + +“Oculi tigridis sunt,” ex animo persuasus respondi. + +“Enimvero, dum iste nos ex extrinseco speculatur, usui haud erit opus +nostrum prosequi. Nam si etiam forulum occultum reperiremus, eodem +fere momento uterque nostrum moreretur.” + +“Aisne fore ut iste nos occisurus esset?” + +“Eodem momento nos traiiceret. Finge tibi, Lester, quanta ista esset +consternatio! Parks audiret duos ictus sclopelli, irrueret, nosque +hic mortuos reperiret. Grady in convulsiones raperetur — ac per +aliquot dies ambo celebres essemus.” + +“Ego vero celebritatem alio quodam modo quæram,” inquam immotus. +“Ecquid hac de re statues?” + +“Capere eum tentandum puto; quod si efficeremus — tum sane +celebraremur! At cœptum eiusmodi est quasi scorpionem capere — certum +esset nos detrimentum laturos. Si ille homullus est, quem esse puto, +omnium mortalium ille maxime periculosus est.” + +Interim superficiem arcæ palpare perrexit. Quod ad me attinet, nescio +quid non pactus essem, si eosdem oculos micantes iterum conspicere +mihi datum esset. Ii enim inussi esse videbantur; urentes radios in +tergo meo sursum deorsumque mihi cursare persuadebam. + +“Quid non prodeam acsi aliquid prosequerer?” suasi ego. “Tum ego et +Parks circumcurrentes cornu eum haberemus.” + +“Quin non tu eum, sed ipse te haberet. Tibi nulla pateret occasio. Si +est in superiori contignatione fenestra supra illam, aliquid in eum +demittere posses, aut vero nostro Parks liceret eum sclopello +traiicere —” + +“At nonne id ignavo admodum modo fieret?” sciscitabar. + +“Mi amice, Lester,” obtestatur Godfrey, “si aspidem aggrederis, nonne +id nuda manu haud tentabis?” + +Prorsus invitus — oculos iterum ad fenestram converto . . . + +“Decessit!” exclamo. + +Godfrey binis saltibus fenestram attigit. + +“Cerne modo istud!” ait, “tum fatere utrum ipse non summo sit +ingenio!” + +Oculis secutus digitorum indicium, vidi e regione foraminis tabulæ +simile foramen vitro esse incisum. + +“Lurco ille omnia prævidet,” cum admiratione fatur Godfrey. “Existimo +eum illud foramen instantibus tenebris excidisse. Oportet eum +prævidisse futurum ut nos arcam hac vespera exploremus — ipse vero +non modo videre, verum etiam audire volebat. Quidquid diximus, mi +Lester, ipse audivit.” + +“Prosequamur eum!” clamito ego, et quin responsum exspectassem, +anticum conclave persultavi, foresque in ambitum ducentes cito +aperui. + +Parks et Rogers foris, in camula, in ambitu, sedebant; nunquam antea +vidi duos homines adeo perterritos. + +“Per Deorum fidem, Here Lester!” halitabat Rogers, qui manibus gulam +stringens stabat. + +“Herus Godfreyne is est?” clamat Parks. + +“Aliquis est hic foris. Ad manum habesne sclopellum, Parks?” + +“Ita habeo,” idemque e sacculo evulsit. + +E manibus eius id eripui, aperui ostium, cancellos transilii, +iuxtaque murum ad angulum usque prorepsi. + +Dein omni mea audacia evocata, circum cornu assultum molior. + +Nemo in conspectu erat; sed e quodam loco propinquo cachinnus +derisorius ad aures meas pervenit. + + 1. Exedra, -æ, est cubiculum amplius et ornatius, ubi peregrinos + \ excipimus, aut ubi familia congregatur; diversa est ab œco, + \ (-us, -i) qui ostio contiguus est. + 2. Cera, -æ, est candela e cera tenuis, quá lampades altius + \ pendentes succendimus. + 3. Est tela, quam in sacculo gerimus, ad mungendum nasum + \ adhibita. + + +Caput XII. + +Godfrey Exterritus. + +Oculis usque fixis stabam, cachinnus usque in auribus resonabat, quum +Godfrey ad me accessit. + +“Ipse utique evasit,” fatur frigide. + +“Prorsus ita; cachinnantem eum audivi!” inquam. + +Godfrey me subitaneo obtutu aspexit. + +“Age, mi Lester,” fatur solabundus, “cave nervis tuis cedas.” + +“At hic non de nervis quæritur,” obtestor ego fere æstuans, +“distincte audivi. Nec ab hinc procul abesse videtur.” + +“Procul admodum quominus nos eum capiamus,” regerit Godfrey, atque +laternulam gerens ad limen fenestræ atque solum circum, inspectum +accessit. “Hicce est locus ubi ille stetit,” fatur, nam vestigia +satis erant clara. “Viam qua se reciperet utique paravit,” subiungit, +dum laternulam huc et illuc versans, plagam eius per cæspitem +indagabat, herbæ tamen adeo erant densæ ut nulla species vestigiorum +reperiri posset. + +Lentis gressibus itaque in domum redivimus, quo facto, Godfrey ad +arcam ulterius explorandam consedit. + +“Vires meas omnino excedit,” tandem fatetur; “nec alio me modo +confido forulum reperire posse quam securi. Non tamen lubet istam rem +comminuere —” + +“Nec miror! Id enim esset quasi Venerem Miloniam contundere.” + +“Vix tantum esset nefas. Tamen in præsenti eam haud confringemus. +Enchiridia de occultis forulis prius evolvam — aliquid fortasse quod +mihi usui esse possit reperiam.” + +“Ac tandem,” spe deiectus respondi, “idgenus forulos plane non +exstare reperies.” + +Sed Godfrey nutu capitis id negavit. + +“Ego vero, mi Lester, hac in re tibi minime assentior. Paciscor tecum +lurconem eum, qui nos speculabatur, hos sine labore momento temporis +posse reperire.” + +“Certe ipse perquam verebatur ne tu quoque id posses.” + +“Non sine causa,” acriter refert Godfrey. “Cras iterum agrediar. Unum +tamen videndum, ne amicus noster, qui oculis illis ardentibus est, +nos antevertat.” + +“Tabulæ illæ satis firmæ sunt,” respondi, “nec Parks stultus est.” + +“Vera memoras,” probat Godfrey, “fori illi satis sunt firmi — denis +minutis eum arcebunt — vix diutius. Quod ad Parks attinet, is vix +dena minuta secunda duraret. Tu quidem singularem huius nebulonis +indolem capere non videris.” + +“Vesperi hesterno,” inquam, verborum eius recordatus, “admiratione +illius ductus, tamquam maximum nostrorum temporum malefactorem eum +memoravisti.” + +“Equidem non diffiteor,” ait Godfrey in me renidens, “rem paullo plus +iusto exaggerasse mihi contigit. Quid si eum unum dixerim maximorum — +certe satis magnum qui nos, nisi admodum caveamus, circumvenire +possit. Interim consultum duco Simmonds per nuntium rogare, ut ad +custodiendam domum binos submittat lictores. His foris, Parks autem +intus, vigilantibus res satis tutæ existimari poterunt.” + +“Ita et mihi videtur,” respondi. “Horum præsidio totum exercitum +repellere parare videberis. Cæterum quis tandem iste hirquitallio[1] +est, Godfrey? Nam tu eum formidare videris.” + +“Timeo eum profecto, si ille is sit quem esse arbitror — quod quidem +modo mera est hariolatio. Exspecta tamen diem unum vel alterum. Nunc +Simmonds evocabo.” + +Dum hic ad telephonum secessit, ego iterum ante arcam speculabundus +consedi, eamque stupens mirabar. Quænam insidiæ illæ erant, meditabar +mecum, quæ circa hanc arcam veluti centrum, texebantur? Quisnam ille +erat quem Godfrey tam formidolosum sibi fingebat? Curnam ille Vantine +victimam sibi selegit? + +Godfrey interea dum ego in his arcanorum ambagibus cœcutiebam, +revertit. + +“Factum est,” ait. “Simmonds duos ex optimis suis delegit ad hanc +domum custodiendam.” Pauca momenta stans demirabatur arcam. “Cras +mane redibo ad iterum tentandum,” prosequitur; “interim manutium +cataphractum in sella reliqui, si fortasse tu ipse, Lester, tentare +velles . . .” + +“Dii meliora!” obtestabar. “Interim satius erit Parks de tuo adventu +edocere, ut te intromittat. Futurum spero ut te, Godfrey, non cadaver +hic postratum inveniam!” + +“Idem et ego! Non tamen id futurum exspecto. Recte mones; dic Parks, +sodes, ut me, quandocunque venero, intromittat. Nunc vero de Rogers.” + +“Quid de eo?” + +“Rem mecum perpendendo reperi expedire ut eum hac vespera +quæstionibus urgeam. Sed fortasse præstabit donec plura congessero +exspectare.” Post brevem ad cogitandum moram, “id faciam,” inquit, +“exspectabo. Ne errem, perperam nihil faciam.” + +Deinde una in ambitum prodivimus, monuique Parks ut Godfrey, +quandocunque domum intrare vellet, admitteret. Rogers usque in camula +sedebat adeo mœstus ac deiectus, ut eius miserescerem. Interim +reputando mecum perspicere cœpi et exspectare futurum, ut Rogers, +quidquid ab eo rescire vellemus, si modo unius diei aut duorum moram +interponeremus, quin cogamus sua sponte fassurus esset, siquid a +nobis celasset. + +Hanc meam sententiam per gradus descendens Godfrey aperui. + +“Recte fortasse ea de re sentis,” putabat ipse. “Nec ille misellus +mihi pravus videtur. Aliquid illi evenit — aliquid circa illam +mulierem — quod ipse nunquam sit eluctatus. Experiendum nobis erit +quid id fuerit. Eho, ecce hic sunt homines Simmonds nostri,” ait ipse +dum Lictores duo ante domum constiterunt. + +“Tune herus Godfrey es?” alter quærit lictorum. + +“Is sum,” respondit Godfrey. + +“Herus Simmonds adventum nostrum tibi, si hic esses, significare nos +iussit.” + +“Consilium nostrum est,” ait Godfrey, “ut vos domum custodiatis — +custodiatis undique — circuite eam penitus, dateque operam nequis eam +appropinquet.” + +“Tenemus, mi Here,” quo dicto digitos ad galeam levaverunt, tum unus +circuivit ad posticam domum, alter vero a fronte stetit. + +“Si hi se fortasse occulerent,” suasi ego, “nebulo ille auderet +reverti, et sic intercipi posset.” + +Godfrey tamen capitis nutu negavit. + +“Reditum eius experiri nolo,” inquit, “satius habeo eum absterreri. +Consultius est ut nos cavisse intelligat.” His dictis præterlabens +pilentum gestu accersens, scamellum eius uno pede ascendit, tum, “Iam +te, mi Lester,” inquit, “antea docui me eum formidare. Tu fortasse me +iocari putavisti, at id non ex ioco dixi. Nunquam in vita mea magis +serio locutus sum. Ad officinam Record,” ait pilentario, +strepentibusque rotis avectus est me post eum diutius spectante. + +Ut domum versus progrediebar, agere, quin de isto arcano homine, qui +animum Godfrey tantopere affecerat, serio cogitarem, non poteram. +Nunquam memini eum de se cum ullo adversario conferendo dubitare; at +nunc congressum fugiebat, aut certe reformidabat — ne scilicet +superaretur aut eluderetur! Quantus sic honor huic arcano ignoto +tributus sit nemo nisi ego divinare potui. + +Tum vero cachinnum illum derisorium recolendo aliquantum et +trepidavi. Dein per humerum respectans gressus meos acceleravi, nam +si Godfrey sibi timendum putavit, quanto magis id mihi conveniebat! +Pudore quodam agnovi me allevari quum ad contubernium meum perveni +Marathon, ianuamque meam obseravi. + +Antequam tamen decubuissem, a Godfrey iterum nuntium accepi, per +telephonum enim evocatus, vocem eius agnovi. + +“Nihil nisi te docere cupivi, Lester,” inquit, “recte te divinasse. +Mysteriosus ille Francus navi La Touraine huc pervenit, egressus +autem est heri meridie, vectus vero erat interstegio; cæterum +institoribus de eo nihil constabat. Quo circiter tempore ad Vantine +pervenit?” + +“Circa horam secundam, ut puto.” + +“Itaque a navi rectá eo ivit, ut tu putavisti. Hinc palam fit quare +ignotus omnibus fuerit. Societas navigatoria sacciperium quondam suum +possidet. Faciam ut id cras aperiant, tum quis fuerit fortasse +cognoscemus.” + +“Verum, Godfrey,” interpello ego, “quid de isto altero catulastro — +de homine oculorum ardentium? Mihi iam medullam ustulat!” + +“Noli id pati, mi Lester!” ait ridens. “Nullo in discrimine versamur, +nisi dum ad arcam prope sumus! Tempestas circum eam sævit. Nihil plus +modo dicere queo. Sospitem tibi noctem! Vale multum!” quibus dictis +auscultatorium pependit. + + 1. Hirquitallio, -nis, sive hircitallio, iuvenis hircus, hœdus, + \ hœdulus, ephebus, catulaster, adolescens virilitatem + \ affectans. + + +Caput XIII. + +Egregius quidam Salutator. + +Postero die, paullo post meum in officinam adventum, ministellus, +solemni quodam agendi modo, a cuius moribus perquam alieno, schedulam +mihi offerebat, quam ego non parum stupens aspexi. Visá eá, fateor, +et mihi verecundus reverentiæ timor subrepsit, quandoquidem tessella +nomen ferebat Sereni Hornblower. + +Cæterum nomen satis ignotum præterquam legumdoctis grandium orientis +trium urbium, Neo Eboracenæ, Philadelphenæ atque Bostonciæ; nam +Serenus Hornblower nunquam est functus publico munere, nunquam verba +publice fecit, nunquam respondit allocutioni epulari, inter delectos +publice nunquam sedit quantum constat, dicam[1] in curia publice +nunquam pertractavit, nunquam causam coram iuratis dixit — uno verbo, +nomen eius in diurnis nunquam, ullo modo, iactatum est, et tamen +proventus sui proventus cuiuscunque advocati huius regni ita +superaverunt, ut hi triginta libellæ[2] tantum esse viderentur. + +Etenim Serenus Hornblower iuriumconsultum optimatum nostrorum +fiduciarium egit. Id munus ipse multos annos gessit, atque fama fert +nullum unquam in publicum probrum devenisse. Clientes summá curá +selegit; negotia millionariorum Pittsburgicorum, tametsi perquam +fructuosa, nunquam non recusavit; sed magnopere sibi cordi esse +videtur, eoque superbit, ut opinio famaque vetustiorum familiarum, +etiamsi progenies earum quandoque in turpissima inciderint probra, +sarta tecta servarentur. Siquis e prosapia sit “Pilgrims,”[3] aut +“Patroons,”[4] herus Hornblower nullam amplius commendationem ab eo +exigit. + +Prudentiá et sagacitate in clientes incredibili cluet; et tamen +quibus contigit adversas sibi partes eum tueri, post haud multum +temporis senserunt sub involucris mollibus byssinis pugnum maxime +formidabilem loricatum delitescere. In summa, ipse vir erat omni +numero mirabilis, qui si permoveri posset ut commentarios vitæ actæ +scriberet — quod quidem extra limites rerum possibilium positum est — +lectoribus delitias præberent vere mirificas. Mihi antea nunquam +contigit sive privatim, sive per negotium, eum convenisse, proinde +cum aviditate quadam ac zelo ministellum sine mora in officinam meam +eum invitare iussi. + +Verumtamen Serenus Hornblower aspectu nihil horum prodidit. Fama eius +facile suscitare poterat opinionem alicuiusmodi hominis medii inter +Uriah Heep atque Sherlock Holmes, atqui huius in aspectu nihil +dissimulantis, nihil insimulantis discernebatur. Quin vir ipse erat +mediæ ætatis, bono animo vigoreque turgens, paullo corpulentior, +vultu vegeto ac raso, oculis admodum cæsiis, cæteroquin bene pastus, +morsibusque mentis mali consciæ solutus. Si illi in Latavia obviam +factus fuissem, eum pro mimo, vel histrione perito ac maturo +habuissem. Aliquid in eius intuitu Iosephum Jefferson in memoriam +aspicientis revocabat — fortasse clari et cæsii eius oculi. Iste ipse +aspectus in causa esse poterat cum indole aperta et audaci quare in +suis cœptis tanto successu floreret. + +Manibus ultro citroque porrectis, sede capta, protinus in medias res, +ob quas venerat, pedibus ivit. Si nunc, ubi iam perspectam habeo +delicatam rei naturam, hanc rem mecum reputo, etiam magis admiror +paratum patulumque eius animum; quo tamen plus hæc recolo eo magis +mihi persuasum est eum omnia in antecessum minutatim excogitavisse +quid mihi dicturus esset. Quicunque propositum in antecessum +elaboratum mente serena, acsi nihil præparatum esset, animo placido +exsequi valet, suis æmulis necessario longe antecellit. + +“Mi Here Lester,” fatur ille, “ex auditu teneo te bonorum Philippi +Vantine administratorem esse.” + +“Nostrum consortium est,” correxi eum. + +“Sed tu, in persona, negotiis eius attendisti?” + +“Vera memoras.” + +“Ipse, ni fallor, veteratæ supellectilis exstitit coactor.” + +“Ita fuit.” + +“Novissimoque suo in Europa itinere, unde nuper rediverat ab Armand +et Fils, Parisiis, arcam Boulé præstinavit.” + +Quendam sensum stuporis reprimere haud poteram. + +“Remne agis Armand et Fils?” quærito. + +“Minime. Rem cuiusdam matronæ ago, quam pro re nata Matronam X +appellabimus.” + +Cogitatio animum mihi subiit Matronam X, mysteriosamque mulierem +Francicam unam fortasse eamdemque esse. Dein ut absonam respui. +Serenus Hornblower clientem idgenus non acciperet. + +“Herus Vantine arcam eiusmodi revera emit,” respondi. + +“Estne ea in tua possessione?” + +“Est in suis ædibus quædam arca Boulé Parisiis submissa, sed paucis +ante suum decessum horis me docuit herus Vantine non eam esse quam +ipse præstinavisset.” + +“Aisne errorem in transmittendo factum?” + +“Sic rem existimavimus, atque remulcale ab Armand et Fils id +confirmavit.” + +Herus Hornblower parumper deliberabat. + +“Ubinam est arca quam herus Vantine revera præstinavit?” quærit +denique. + +“Omnino nescio. Fortasse adhuc Parisiis est. Verum delectum quemdam +eorum exspecto me brevi visitaturum, qui rem nobiscum componat.” + +Salutator meus iterum conticuit, et obliviosus frontem fricabat. + +“Valde est curiosum,” fatur tandem. “Si arca usque Parisiis esset, +putandum foret errorem agnitum fuisse antequam mea cliens de ea +sciscitata esset.” + +“Complura alia circa hanc rem plane sunt curiosa,” dixi. + +“Quidquamne obstabit quominus mea cliens arcam aspiciat, Here +Lester?” + +Nunc meum erat dubitare. + +“Here Hornblower,” denique respondi, “nihil te celari velim. Est +quoddam mysterium circa istam arcam, quod solvere pares non fuimus. +Fortasse legisti relata de mysteriosa morte heri Vantine, alteriusque +cuiusdam Franci; uterque mortuus est in eodem cubiculo domús Vantine, +uterque, ut videtur, ex eadem causa.” + +Ipse annuit. + +“Existimasne hanc arcam ullo modo ad causam accessisse?” cito quærit. + +“Ita credimus; licet hucusque nihil probare potuerimus. Sed nunc +arcam solertissime custodimus. Per me nihil quidem obstat quominus +cliens tua eam videat, indulgere tamen ut tangat non possum — aut +saltem quin sciat cur id agere velit. Memineris nihil te mihi +revelasse quare ipsa eam videre vellet.” + +“Atqui ego, Here Lester, paratissimus sum causam tibi revelare,” +inquit. “Nihil nisi æquum fecero si te id docuero. Relata quum +audiveris, si tibi ita visum fuerit, Matronam X ad arcam visendam +acciemus.” + +“Esto,” adstipulor illi. + +Ipse in sella reclinatus, vultu gravi, + +“Cliens mea,” inquit, “est prosapia clara cuiusdam familiæ Americanæ +— perquam illustris. Tribus annis ab hinc nupsit cuidam nobili +Franco. Divinare fortasse poteris nomen, ego tamen multo malim ut +neuter nostrum proferat.” + +Capite annui. + +“Nobilis iste tam prodigus quam infidus exstitit. Fortunas meæ +clientis larga manu solebat diffundere. Pellices suas coram ea +publice ostentare consuevit. Quin et tentare audebat hanc adigere ut +unam earum apud se exciperet. Fateri audeo me eam, quod hunc non iam +dudum reliquisset, stultam iudicavisse. Fiduciarii denique fortunarum +matronæ se ingesserunt, nam pater mulieris, pro sua prudentia, partem +fortunarum filiæ in fiduciam tradidit. Hi debita mariti dissolverunt, +stipendium ei statuerunt, eiusque debitores monuerunt futura eius +debita solutum non iri.” + +Per hoc tempus nomen suæ clientis utique iam divinavi, siquidem +singularia hæc ore omnium iam diu longe lateque ferebantur, nec est +cur moneam historiam hanc me attentione etiam augescente auscultasse. + +“Stipendium principe dignum est,” pergebat herus Hornblower, “at hero +X id nequaquam suffecit.” Nullum stipendium sufficeret — quo maiorem +acciperet pecuniam, eo plures comminisceretur modos ad eam +disperdendam. Itaque, tandem fur evasit. Eo denique devenit ut +producta artis, venderet, quibus suæ domus affluunt, quæ quidem +reapse meæ sunt clientis, empta enim eius pecuniá fuerunt. Binis +circiter ante septimanis cliens mea, post aliquantum moræ in castello +suo in Normandia reversa, suas urbanas ædes prope denudatas reperit. +Tapetæ, tabulæ pictæ, statuæ — omnia divendita erant. Inter res +cæteras ab eo direptas fuit arca Boulé, qua cliens mea velut +scriptoria uti consuevit. Arca erat pretiosissima; attamen non valor +pecuniarius meam clientem sollicitudine angit, et ad eam recuperandam +urget.” + +Hic paulisper conticuit, clarandæque voci studebat, unde probe +intellexi delicatissimam historiæ suæ partem eum attigisse. + +“Herus X, memor decoris dumtaxat,” tractim prosequitur, “ut saltem +ipse sibi persuaserat, consilium cepit epistolarum suæ uxoris +servandarum. Hoc propositio contenta forulorum in sellam quamdam +profundi iussit. Erat tamen ibi forulus ipsi prorsus ignotus — +forulus occultus, clienti tantum meæ cognitus. Iste forulus manipulum +occultabat epistolarum clientis meæ, quas ipsa summa sollicitudine +recuperare conatur. De indole harum nihil memorabo — ego, profecto, +vix quidquam de iis scio, siquidem revera nec ad rem meam faciunt. +Ipsa tamen me certiorem fieri voluit, tranquillitate animi, nisi ea +recuperentur, se prorsus nullá frui posse.” + +Iterum annui. Nihil profecto erat quare adhuc plus diceret. Etiam ego +mecum reputavi infido marito si par pari rependat, revera nullum ius +ad conquerendum competere. + +“Cliens proin mea,” prosequitur herus Hornblower sensim lætus viarum +maxime ardua se feliciter superasse, “ad recuperandam arcam opus +confestim aggressa est. Reperit eam Armand et Fils venditam esse. Eos +quum sine mora adivisset, responsum tulit arcam iam hero Vantine +venditam, et etiam huc transmissam esse. Proinde, sub specie suam +familiam visendi, proxima navi se itineri committit eo vero proposito +ut ab hero Vantine facultatem forulos aperiendi, litterisque potiundi +impetraret. Mors eius suam spem frustravit, et sic destituta, speque +deiecta, ad me refugit. Vix est cur addam neminem ex sua familia +quidquam de his rebus scire, atque plurimum referre ut maritus suus +de iisdem nunquam vel suspicetur quidem. Suo itaque nomine te +appello, veluti testamenti heri Vantine exsecutorem, ut eas litteras +propriæ dominæ restituere ne graveris.” + +Miram hanc historiam momento temporis mecum volvens sedebam, +tentabamque eventus novissimi bidui, utrum inter se conveniant, +componere. Non quadrarunt autem — saltem non cum mea theoria de causa +horum eventuum. Non enim profecto Matrona X sua secreta veneno +vindicatura erat! + +“Numquis præter tuam clientem novit quidquam de istis litteris?” +quæsivi denique. + +“Haud ita puto,” respondit herus Hornblower, languide in me renidens. +“Non enim eius tenoris hæ sunt ut mea cliens eas cuique confidat. Nam +hæ, ut tu, mi Here Leste, iam suspicari poteras, revera infamatoriæ +sunt. Necesse est ut eas quocunque demum pretio recuperemus.” + +“Ut plane constare oportet,” monui ego, “minimum duos semper necesse +est quibus litteræ cognitæ sint — auctorem nempe atque cui missæ +sunt.” + +“Id non me præterivit, auctor tamen harum litterarum mortuus est.” + +“Mortuusne?” repetivi. + +“In duello paucis ante mensibus cæsus est,” explicat gravi vultu +herus Hornblower. + +“Ab hero X?” rogavi statim. + +“Ab hero X,” refert herus Hornblower, pressis labiis residens, quasi +nihil amplius de ea re memoraturus. + +Nec profecto erat quare plus diceret. Satis enim de legibus, deque +moribus ac rationibus Francorum cogitandi intellexi ad perspiciendum, +siquando litteræ illæ in manus heri X incidissent, futurum esse ut +ipse prorsum rerum potiretur. Uxor sua omnino in sua esset potestate. +Atque cogitatio mihi animum extemplo subiit eum quodam modo certiorem +factum has litteras exstare, omnibus igitur viribus, ut iis +potiretur, satagere. Hoc cogitatum satis esse argumenti arbitrabar, +quare in partes uxoris eius flecterer. + +“Certo scio,” tandem respondi, “herum Vantine sine dubitatione +indulturum fuisse ut cliens tua forulos aperiret, suasque litteras +tolleret. Ut testamenti sui exsecutor ego quoque indulgeo, nam +cuiuscunque sit arca, litteræ sine dubio Matronæ X sunt. Hæc utique +ea conditione nituntur ut arca vera et genuina sit. Verumtamen, Here +Hornblower, monitum te esse volo mihi persuasum esse duos viros, eos +forulos aperire conatos, occisos fuisse,” explicui illi adversum me +sedenti, auditisque eventibus obstupefacto theoriam meam de morte +Philippi Vantine, Francique ignoti. Denique his verbis finivi: +“Verosimile mihi videtur Vantine, dum arcam exploraret, casu in +forulum incidisse; at vero alterum eum hominem foruli ignarum non +fuisse perinde atque contentorum, nullum intercedere dubium.” + +“Hem!” interpellat salutator, “multas et miras in vita mea audivi +recitari fabulas, parem huius nunquam. Nihilne tibi de isto Franco +constat?” + +“Nihil, nisi quod ab Havre per La Touraine, superiore die Iovis huc +appulit, et quod a crepidine rectá huc vectus est.” + +“Mea quoque cliens per La Touraine advenit — quod tamen casu ita +factum est.” + +“Fieri potest,” inquam, “sed vix casu factum est ut et ipse et cliens +tua gratia contentorum foruli venissent.” + +“Aisne tu . . .,” + +“Aio equidem fieri potuisse ut mysteriosus ille Francus ab hero X +missus veniret, Matrona X nempe casu quodam improviso arcanum de +litteris poterat marito suo prodidisse.” + +Herus Hornblower subito surrexit. Animo admodum turbatus esse +videbatur. + +“Fortasse vera mones,” inquit. “Ego clientem meam confestim edocebo. +Concessum nuntiabo illi licere arcam inspicere; atque si hæc vera +esse comprobabitur, licere forulos aperire litterarumque fasciculum +tollere.” + +“Si discrimen subire voluerit,” assentior ego. + +“Conventum est; simul atque eam convenero, te evocabo,” inquit. +“Utcunque tamen, gratiam tibi ob urbanitatem tuam habeo,” quibus +dictis discessit. + +Verosimile est eum hinc recta via ad ædes familiæ in Platea iter +direxisse; aut vero Matronam in sua officina præstolatam esse; nam +intra dimidiam horam me evocavit. + +“Cliens mea,” inquit, “arcam sine mora visum ire cupit. Ipsa animo +tota est concitata, præsertim ex quo intellexit alium quempiam +forulum temerasse. Quandonam tibi commodum est nobiscum venire?” + +“Licebit illico,” respondi. + +“Proinde ad devehendum te confestim tibi aderimus. Quindenis aut +vicenis minutis plus haud sumemus.” + +“Placet,” respondi, “adventum vestrum opperiar. Utique testem mecum +accersam.” + +“Æquum facies,” assentitur herus Hornblower. “Nihil ex nostra parte +oberit. Ergo in vicenis minutis.” + +Primum quam poteram officinam Record appellavi, sed Godfrey aberat. +Eum, more suo, aliquis respondit, usque ad dimidium postmeridiem +venire non solere. Evocavi domicilium eius, sed nullum tuli +responsum. Tandem ædes Vantine evocavi. + +“Parks,” appello eum, “in societate aliquorum mox apud vos adero, qui +arcam inspicere velint. Consultum esset camulam e via amoliri et +cuncta lumina accendere.” + +“Lumina iam sunt accensa, mi Here,” respondit. + +“Iam accensa? Quidnam rei est?” + +“Herus Godfrey aliquantum hic est moratus, re illa, arcá, fatuando.” + +“Itane, revera?” tum mihi in mentem venit facile potuisse me divinare +ubi ipse moraretur. “Fac eum Parks, certiorem me cum aliquibus arcam +visum mox adventurum, meque velle eum rerum gerendarum testem habere, +roga itaque eum ut maneat.” + +“Faciam, mi Here,” respondit Parks. + +“Tranquillane omnia?” + +“Sunt; duo lictores totam noctem circum domum degerunt, ego autem et +Rogers intus vigilavimus.” + +“Rheda heri Hornblower ad ostium adstat, mi Here,” pansa ianuá +ministellus significat. + +“Factum bene,” respondi. “Protinus aderimus, Parks. Vale interea!” et +penso auscultatorio, lænam celeriter indui. + +Tum, ut pileum deprompsi, cogitatio subitanea mihi incurrit: + +Si ignotus ille Francus revera emissarius heri X fuerit, Matrona eum +facile agnoscet. Vaga quidem hariolatio, digna tamen quæ tentetur! +Accessi igitur ad scriptoriam, exprompsi effigiem mihi a Godfrey +datam, in sacculum recondidi. Hoc peracto, ad tollenonem properavi. + + 1. Dica, -æ, est lis coram iudice, dicam inferre, vel impingere, + \ aliquem lite prosequi; Græcum est, sed Romanis iurisconsultis + \ usitatum. + 2. Phrasis Americana, quæ idem fere valet quod si Romano more + \ diceremus: Proventus eius teruncio censendus est, loco + \ talentorum. + 3. Vocabulum Latinum corruptum, e Latinitate Medii Ævi, quum + \ peregrinator, et peregrinus, vocabatur viator, qui zelo + \ religionis ductus, Hierosolyma, aut quemlibet locum fama + \ miraculorum cluentem longis itineribus visum, et ad sacra + \ exercenda adiit. Itali inde cuderunt pellegrino, ex hoc + \ Germani pilger, pilgram, pilgrim, unde Angli suum + \ desumpserunt, modo tamen eo vocabulo Anglos designant, qui + \ primi in eam partem Civitatum Fœderatarum demigrarunt, quæ Neo + \ Anglia appellatur. Horum soboles antiquitate nobilitateque + \ generis clarescere vulgo existimantur. + 4. Vocabulum Latinum Germano-Batavorum orthographia exscriptum, + \ quo domini latifundiorum in Civitate modo Neo Eboracena, + \ quondam Neo Amstelodamensi, certis privilegiis fruentes + \ indicabantur. + + +Caput XIV. + +Matrona Velata. + +Tres in rheda erant. Herus Hornblower tergo ad equos verso sedebat, +duæ autem mulieres sibi e regione sedes occupabant. Harum utraque +nigro erat induta, spisseque velata, indicium tamen inerrabile, quo +matrona et ancilla dignoscuntur, non defuit. Hoc quidem discrimen +declaratu difficillimum esset, tamen exstitit. + +Herus Hornblower rhedam intrantrem retro in me spectabat. + +“Testem,” inquit, “quemdam memoravisti.” + +“Ipse iam domi Vantine est,” explicui, iuxtaque eum consedi. + +“Hic herus Lester est,” me sistens fatur Hornblower, et matrona ad +hæc, quam illi ex adverso sedentem, ut dominam statim agnoveram, nutu +capitis respondit. + +Nulla alia verba fuerunt prolata. Rheda versus Latamviam vecta, iter +in eadem tali prosequebatur celeritate, quali in tanta frequentia +provehi poterat. Subinde oculos in mulieres nobis adversas conieci, +earumque disparitatem morum facile observare poteram. Altera prorsus +tacita sedebat manibus in gremio, capiteque pendulo, admodum +composita; altera vero inquieta et mobilis, haud par quæ digitorum +nervosam agitationem contineat. Non parum mirabar quare ancilla magis +quam sua domina agitaretur, ac tandem morum diversitatem neglectui +institutionis attribuendam iudicavi. Contrarietas tamen mihi haud +ignoranda erat. + +Viá denique Decimá rheda iterum ad occasum iter flectit; inde prope +attigit Compitum Washington, pervenit in Plateam, ac denique ante +ædes Vantine constitit. Herus Hornblower mulieribus descendentibus +adstitit, ego autem per gradus ducem me præbui. Sed ubi ad fastigium +graduum attigimus, et in conspectum sertorum funebrium ex ostio +pendentium perveneramus, matrona velata leni exclamatione substitit: + +“At ego nescivi,” inquit. “Tamen fortasse exspectare satius esset. +Ignara eram . . .” + +“Nulli sunt propinqui, mea Hera, quos offendamus,” interpello ego. +“Quod vero ad mortuum attinet quid illi refert?” et tinnii. + +Parks ostium adaperuit, quo per nutum consalutato, præivi, advenasque +in conclave induxi. Godfrey me ibi præstolabatur, cuius animum ex +oculis conspicuum, et ex ingressu heri Hornblower mulierumque +excitatum perspexi. + +“Hic meus testis est, herus Godfrey,” inquam, sistens hunc, illi +autem: “herum tibi sisto Hornblower.” + +Godfrey se proclinavit, Hornblower autem suaviter in eum renidens +illum excepit. + +“Nisi prudentia heri Godfrey mihi probatissima esset, eum ut testem +recusarem,” fatur Hornblower, “sed ea mihi iam experientiá constat, +nec me falsum iri probe novi.” + +“Unus nonnisi est cui ratione prudentiæ et constantiæ libenter +cedam,” respondit Godfrey in eum renidens, “is autem est Hornblower. +Ipse classem per se sibi propriam efficit.” + +“Multas tibi refero gratias,” advocatus respondet graviter +proclinatus. + +Interim dum hæ civilitates ultro citroque miscebantur, mulier, quam +ancillam indicaveram, consedit, ac si pedes eam sustinere recusarent, +manusque nervose torsitabat; vel ipsa adeo hera sua eius rei tædio +affici videbatur. + +“Arca hic intus est,” eloquor ego, atque matrona velata duoque viri +eo me sequebantur. + +Arca in medio cubiculo stabat prorsus eodem modo ut fatali ea nocte, +omniaque lumina ardebant. Mihi intranti manutium chalybeium Godfrey +sub oculos cecidit. + +“Estne ista vera illa arca, mea Hera?” quæro ego. + +Momentum temporis contemplabatur eam, manibus ad pectus pressis et +strictis. + +“Est!” respondit halitans, pæneque cum singultu. + +Fateor me stupefactum esse. Nunquam credidi eam ipsam veram esse; imo +ne modo quidem mihi persuadere poteram quemadmodum ipsa eadem esset. + +“Certene tibi constat?” incredulus quæsivi. + +“Existimasne me in eiusmodi re falli?” obtestatur ea, “mihi crede +hanc arcam quondam meam fuisse. Indulgebisne?” subiungit, unoque +gressu propius ad eam accessit. + +“Exspecta parumper, mea Hera,” interpello eam. “Antequam arcam +contrectes monitam te esse volo perniciem te tibi invocaturam.” + +“Perniciem, ais tu?” meque stupens contuebatur. + +“Extremam perniciem, ut iam hero Hornblower explicui. Causis fretus +sufficientibus credo iam duos viros temerare occultum illum forulum +audentes factum vita luisse.” + +“Ni fallor herus Hornblower aliquid eius generis mihi memoravit,” +secum mutiebat; “at hæc omnia utique errores sunt.” + +“Forulum ergo nullum venenum tuetur?” sciscitor. + +“Venenum?” repetit ipsa prorsus ignara, mucinio ad labia levato. “Non +capio.” + +Iam sentiebam theoriam meam funditus collabi et radicitus everti. +Godfrey intueri ausus non sum. + +“Non ergo mechanismate forulus nititur, mechanismate, quod quum +forulus evellitur duos dentes venenatos in manus aperientis +eiaculetur?” + +“Nullo modo, Here Lester,” ipsa respondit stupens. “Mihi crede +mechanisma idgenus hic nullum esse.” + +Iam et ultimam salutis tabulam, et hanc exilem apprehendi. + +“Mechanisma interponi poterat ex quo ex tua excessit potestate,” +suggessi. + +“Id fieri potuisse non negaverim,” assentitur ipsa, quamquam vidi eam +persuasam non esse. + +“Nihilo tamen secius, mea Hera,” appello eam, “evulsura forulum, +adhibendo isto manutio propriæ consules saluti,” quibus dictis +manutium Godfrey, in sella depositum illi porrexi. “Nihil attinet +ullum, etiam minimum, incurrere periculum. Sine obsecro,” et his +verbis rectæ manui eius manutium induxi. + +Ea re occupatus oculos meos in Godfrey conieci. Ipse tali obtutu +pascebat oculos in matrona velata stupefactus, ut ego voluptate fere +suffocarer. Raro admodum mihi contigit Iacobellum Godfrey ambagibus +captum cernere, sed nunc certe fuit captus! + +Matrona velata manutium non sine risu excepit. + +“Nuncne licet mihi forulum aperire?” quærit. + +“Licet, mea Hera.” + +Ad arcam accessit, me et Godfrey adstantibus. Tandem denique +mysterium, quod nos hactenus ludificaverat, solvetur. Atque hoc +mysterio patefacto, ad finem vergent nostra poetica aeriaque somnia, +quæ nos tantis laboribus moliti eramus. + +Quasi per instinctum fenestram tabulatam aspectabam, sed lunulam +lucis in ea nihil obumbrabat. + +Interea matrona velata in arcam proclinata digitos suæ dextræ super +aeneum opus musivum lateris lævi ad tangendum disposuit. + +“Aliquantum male dextrum mihi est,” ait illa, “siquidem semper læva +manu uti consuevi. Animadvertite me tribus in locis digitis premere; +ad forulum tamen aperiendum ista loca certo in ordine sunt premenda — +primus iste, dein iste, ac tandem iste.” + +Protinus acutum sonum æris tinnientis audivimus, et a lævo latere +arcæ crustum metallicum recidere. + +“Ansa est,” fatur matrona velata, et nihil dubitans, dum mihi cor +hærebat, ansam apprehendit, parvulumque forulum evellit. + +“A!” reiectoque ridiculo manutio, fasciculum litterarum schedarumque +in forulo occultum prehendit et tollit. Dein nisu quodam se +continebat, vittulam, quæ fasciculum litterarum ligatum tenebat, +resolvit, anteque oculos nostros dena duodenaque litterarum involucra +stravit. “Uti videbis, Here Lester,” submissa ait voce, “hæ meræ +litteræ sunt, tibique persuadere velim easdem meas esse.” + +“Nihil dubito, mea Hera,” respondi. Illa autem allevati cordis +suspirio, et quasi cum singultu, fasciculum religavit cauteque in +sinu pallæ suæ abdidit. “Est quædam res,” nunc ego subiunxi, “quam +tu, Hera mea, pro me forte perficere posses.” + +“Libentissime faciam,” susurro respondit. + +“Ut iam hero Hornblower explicui,” prosequor ego, “nudius tertius hoc +in conclavi duo occisi sunt. Sive potius in cubiculo contiguo fuerunt +occisi; sed nos putavimus eos vulnera lethalia hic accepisse. In hoc +nos errasse videmur.” + +“Sine dubio,” confirmat ipsa. “Præsidio mechanismatis tam fabulosi +quam tu memoravisti, here Lester, forulus ille munitus et fretus +nunquam fuit. Saltem non ex eo tempore quo ego eam possederam. +Traditum, ut scis, tenemus hanc arcam pro Matrona quondam de +Montespan confectam fuisse.” + +Liberius nunc iam verba faciebat, ut videtur magno onere levata — nec +profecto mihi constabat quam magno! + +“Herus Vantine ipse haud minus suspicabatur,” inquam. “Ipse in re +supellectili perquam erat versatus, fuitque aliquid insoliti circa +hanc arcam, quod eam heræ Montespan quondam fuisse propriam, suadere +videbatur. Huic rimandæ erat intentus quum mors eum supervenit. Quid +ille alius tum fecerit, nescimus, sed si declarare possumus quis ille +fuerit multum iuvabit.” + +“Necdum declaravistis?” + +“Nihil quidquam de eo scimus, præterquam quod Francus fuit, aut sic +nobis visum est, et quod per La Touraine biduo ante huc pervenit.” + +“Eadem ipsa fuit navis qua ego vecta sum.” + +“Mihi proinde in mentem venit te fortasse, mea Hera, eum visu novisse +— aut fuisse tibi alio quodam modo notum.” + +“Quid ei nomen fuit?” + +“Pagella quam ipse hero Vantine submiserat nomen Theophili d’Aurelle +ferebat.” + +Capite abnuit. + +“Nomen hoc, mi Here Lester, nunquam antehac audivi.” + +“Nomen et nos mutuatum credidimus,” respondi, “sed fortasse hanc +effigiem agnosces,” quibus verbis effigiem e sacculo productam illi +porrexi. + +Hac accepta, accuratius eam aspexit, sed iterum caput quatiebat. Tum +ad latus conversa ricaque levata, uberiori luce inspectabat. + +“Est aliquid in vultu quod mihi minus ignotum videtur,” ait denique, +“acsi hominem quondam alicubi vidissem.” + +“In navi, fortasse,” suasi ego, quamvis probe noverim id in navi non +contigisse, siquidem hic in interstegio locatus fuisset. + +“Haud ita; non in navi. Casteriá meá nunquam sum egressa. Et tamen +certe memini eum vidisse — at vero ubi, dicere non queo.” “Forte,” +submissa suggessi voce, “aliquis amicorum mariti tui esse poterat.” + +Non me præterivit manum eius hoc ictu tremere, sed ictum hunc +emittendum censui. Ipsa tamen forti tulit animo. + +“Eadem cogitatio, Here Lester, meum quoque animum subiit,” respondit +ipsa, “verum ego amicorum mariti mei paucissimos novi; certe non +istum. Et tamen — . . . Si quo casu ancilla nobis subvenire posset.” + +Effigiem manu ferens conclave ingressa est. Ancilla in sella, ubi eam +reliqueramus, usque sedebat; manus suæ in gremio arcte erant +constrictæ, quasi maximo solum conatu se compositam continere posset. + +“Iulia,” affatur eam matrona velata celeri Francicitate, “hic teneo +effigiem cuiusdam, qui nuper arcano quodam modo in isto conclavi +occisus est. Viri hi, quis ille fuerit, declarari cupiunt. Vultus +eius mihi quodammodo notus videtur, verum dirimere nequeo. Cerne, +amabo.” + +Iulia protendit tremulam manum, accepit effigiem, aspexit; tum +suspirio longiusculo in solum exsanguis prolabitur, priusquam sive +ego, sive Godfrey succurrere potuissemus. + +Labenti rica, in fulcro sellæ capta hærens, rupta et avulsa est; ac +dum prostratam eam aspicio, magnopere sum animo commotus, +quandoquidem mulierem agnovi mysteriosam eam fuisse, cuius effigiem +d’Aurelle in interiori sui horologioli gestarat. + +Caput XV. + +Arcanum Franci Ignoti. + +Aliquantisper adstiti elinguis, deorsumque in vultum mulieris exoletæ +enervatæque spectavi; denique Godfrey accessit, eamque intermortuam +in grabatum levavit. + +“Aliquantulum aquæ afferto,” fatur ad me conversus, vidique e vultu +eius quantopere animo facieque concitatus fuerit. + +Ad fores cucurri, raptim aperui. Rogers reperi in ambitu stantem, +eumque protinus aquam ferre iussi, ipse in conclave regressus. + +Godfrey manus puellæ fricabat, dum matrona velata fibulas uncinasque +subarmalis eius solvitabat. Ut patet, satis clare haud videre +valebat, quamobrem celeri motu manus velum suum sublevavit. Corde +accendi cœpi quum eam ita humaniter agentem conspexi; ac post +singulum obtutum aliorsum me converti. + +Etiam animadverti Godfrey ex agnita muliere admodum stupentem ut eam +intuitus erat; post quæ et ipse oculos avertit. + +“En aqua, mi Here,” fatur Rogers urceo aquæ poculoque mihi præbitis. + +Proximo momento oculi eius in mulierem, in grabato prostratam +inciderunt. Stupens hærebat, vultusque suus sensim in purpureum +mutabatur; dein gutture proprio prehenso, dimidio se divertens +concidit prorsus ita ut eum antea egisse videram. + +Hornblower, qui mulierem spectabat prostratam, frontemque nervose +tersitabat, audito cadentis strepitu se circumvertit: + +“Quid, malum!” rauca exclamat voce, ubi videbat Rogers ante suos +pedes in solo prostratum, “Quid mali, denique, istam domum agitat?” + +Nervorum interim meorum iam tanta erat tensio ut cachinno mihi haud +temperare possem. Nisum hunc in clamorem ad accersendum Parks +converti; at vultus istius, quum in limine comparuit talis erat, ut +in sellam delapsus in cachinnum morbidum solverer. + +“Dii vestram fidem!” Parks exclamat. + +“Nihil mali,” acriter refert Godfrey, “Rogers nostrum alios habet +impetus. Afferto ammoniam!” + +Parks titubans prodit, Hornblower autem omnium pertæsus consedit. + +“Mihi equidem iocus minime liquet,” acri in me obtutu mihi obgannit, +vultu rubore suffuso. + +“Collige te, Lester,” me inclamat voce acerba Godfrey, interim urceum +mihi eripiens, eoque ad matronam properans. + +Ego interea me satis recepi, et quum Parks paullo post ammoniam +afferens redivit, ad sublevandum caput Rogers par eram, dum Parks +phialam naribus eius adhibebat. + +“Præbe sis Parks mihi quoque olfactum,” rogo eum male firmus, et +oculi mei confestim lacrymis manare cœperunt, sed ne in furorem +raperer, evitavi. “Exporrige sis prostratum Rogers, ut distentus +iaceret,” mandavi Parks halitans, et ipse vertiginosus in solum +desedi. Aspicere tamen Hornblower ausus non sum, timebam enim ne +stupentem eum videns, iterum in cachinnum morbidum solverer. + +Matrona interim aquam in vultum Iuliæ inspersit — non parum +detrimento faciei eius! — pauxillum exspectabat, tum se erexit, +velumque demisit. + +“Mox ad se redibit,” inquit, ac profecto, pauca intra momenta puella +oculos aperuit, et stupens circumspexit. Dein tremor violentus eam +obsedit. + +“Quidnam rei est, Iulia?” hera sciscitatur, manu eius prehensa. “Tune +eum virum novisti?” + +Raucus singultus solum erat responsum. + +“Rem mihi narrabis!” pergit hera voce tranquilla, sed firma. “Forte +scelus quoddam est perpetratum. Cuncta fatearis oportet. Prudentiæ +horum virorum secura te confides. Novistine istum virum?” + +Puella capitis nutu probavit, oculosque clausit, sed guttæ tepidarum +lacrymarum per genas eius decurrebant. + +“Parisiisne?” + +Puella iterum annuit. + +“Tuusne fuit amasius?” + +Tertium annuit; tertium lacrymæ manant. + +“Nunc iam memini,” inquit matrona subito. “Semel eum cum ista vidi. +Quod negotii ipsi hac in domo fuit?” pergit illa asperius. +“Eloquere!” + +“Hera mihi nunquam condonabit!” singultabat puella, unde ego +coniectavi puellam de se magis quam de amico sollicitari. Heræ quoque +idem occurrisse verosimile erat, nam vox eius asperior fieri cœpit. + +“Tenta modo,” respondit. “Fac probe intellexeris, fatendum tibi esse +— si hic minus, tum coram officiali lictorio.” + +“Væ, absit!” clamitat Iulia, subito se erigens. “Dii meliora! id viva +non sustinerem! Hera nunquam tam foret crudelis!” + +“Ergo fatere nunc!” mandat matrona velata immisericors. + +“Esto ut vis, Hera!” clamat puella, mucinio tersitans oculos, linguá +locuta, quæ partim Francica, partim Anglica, utpote quam minus +accurate calleret. “Narrabo ergo quando ita vis omnia. Proprie enim +non mea fuit culpa. Ille is fuit. Non amavi — timui eum. Potestate +super me pollebat. Efficere poterat ut omnia patrarem. Ipse etiam +verberavit me! Ego tamen ad eum usque redivi!” + +“Quí vocabatur?” quærit matrona velata. + +“Vocabatur Georgius Drouet — habitabat Via de la Huchette, haud +procul a Via Sancti Iacobi — contignatione suprema, in subtegulino. +Ipse nequam fuit — nequam fuit — e quæstu mulierum vixit. Primum ante +sex menses eum conveni. Mulieres fascinare novit; eum me magni facere +putavi. Dein pecuniam a me mutuam petere incepit, donec omnem quam +comparcavi elicuit; tum annulos meos — omnes et singulos!” Sublatis +tum manibus ostentavit digitos vacuos. “Mox . . .” + +Hic substitit heramque aspectavit. + +Ea “prosequere!” inquit; “narra quidquid ad narrandum habeas.” + +“Novi scilicet Heram quoque . . .” + +Iterum substitit. Interim ego ad fenestram perambulavi, ibique, valde +commotus, forum ligneum spectans steti. + +“Eccur non?” quæsivit aspere, ego autem scire putabam eam revera +tergum meum alloqui. “Eccur non? Numquid amari mulieri nefas est? Num +mulieri tolerandum est quod Hera toleravit? . . .” + +“De ea re satis, Iulia,” interpellat matrona velata, voce glaciali. +“Tuam rem fare.” + +“De forulo occulto novi; vidi Heram aperire, quid celaret, novi. +Verum ego erga Heram fida fui; eam amavi; gavisa sum eam reperisse +aliquem . . . Hera reminiscetur suam desperationem, suum horrorem, +quum ingressa conclave reperit arcam evanuisse, subductam, venditam +per illum . . . non secus et ego desperavi — ex omni corde conabar +Heræ usui esse. Ea nocte conveni istum,” nutu effigiem indicans in +solo iacentem. “Eum edocui.” + +Hera sua, quasi in saxum mutata, stetit. Suspicabar eius angorem et +humiliationem. + +“Ipse a me sciscitabatur — intellexit omnia — forulum, quí sit +aperiendus — cuncta. At ego consilia sua nequaquam suspicabar — +prorsus nihil suspicationis habui. Verum in navi vidi eum, tum demum +intellexi. Eheu, accepit quod meruit!” + +Ipsa tota tremebat, manibusque oculos operiebat. + +“Nihil plus, Hera, existimo superesse,” addidit rauce. + +“Nihil ex ista superest historia,” fatur Godfrey voce firma, “sed est +et altera.” + +“Quid? et altera?” respiciens in eum quærit matrona velata. + +“Quære ex ea, Hera, quonam proposito ipsa in hanc domum venerit +nudius tertius vesperi, locutaque in isto conclavi cum Philippo +Vantine fuerit.” + +“Non feci!” quiritat puella, vultu flagranti. Mendacium est. + +“Esto haud, opus est ut dicat!” immitis pergit Godfrey. “Quisque +stultissimus facile divinabit. Venit pro litteris! Consilium ceperat +te, Hera, diffamandi!” + +“Mendacium est!” iterum quiritat puella. “Veni spe ducta eam +servandi, ad . . .” + +Impetus singultuum furentem pæne suffocarunt. + +Matronam velatam contremiscere animadverti, sellam illi supposui, in +quam se gratiis per murmur redditis demisit. + +“Præterea testem eius rei habemus,” subiungit Godfrey. “Accersamne +lictores Hera?” + +“Noli, noli!” clamat puella vultu fere cadaveroso. “Edisseram; omnia +edisseram. Vel spatium temporis concede!” + +Interea ad se possidendum secum colluctans sedebat, cuius rei +indicium erat vultus torvus, maculisque striatus. Tum vidi oculos +eius pandi, et circumspiciens animadverti Rogers se ad sedendum +collegisse, lividaque facie oculos in puellam defixos tenere. + +Ipsa, eo viso, fere in furorem acta est. + +“Tu is fuisti!” quiritat puella, pugnis eum minitata. “Tu me +prodidisti! Tu, ignave! Ignave!” + +At Godfrey, facie admodum severa, manus firmas brachio puellæ +iniecit. + +“Tace!” clamat, “ille nihil nobis prodidit! Imo te tueri conabatur — +quamquam cur id tentaverit. . .” + +Rogers inani ac sepulcrali risu se ingessit: + +“Naturæ satis consentaneum feci, mi Here,” inquit raucus, “uxor mea +est!” + +Caput XVI. + +Philippi Vantine Salutator. + +Historia, quam nobis Rogers halitando prodidit, sordida profecto +erat, quam tamen, quoniam nostram rem obiter tantum attingit, per +summa tantum capita carpam. + +Octonis aut denis ante annis venustula Iulia — tunc dumtaxat ipsa +certe quam nunc venustior fuit! — se ad familiam quamdam, quæ vitam +sine ancilla Francica vix tolerandam sibi persuaserat, famulatui +auctoratum Neo Eboracum venit. Rogers eam convenerat, eiusque ocellis +atris labellisque rubris captus, eam deperibat, ac, postremo, eam in +honorificum connubium postulavit — haud necessario, præter dubium! — +et in maritum acceptus, ut maritus huius sirenis, cum ea vitam degit +per plures menses eventuum plenam. Quodam denique die reperit eam +aufugisse. + +Ipse, ut fere fit, suam ei concrediderat omnem pecuniam comparcatam — +una enim hæc fuit conditionum connubii! comparcatum quoque evanuit. +Iulia, ut credibile est, desiderio bituminis viarum urbis Parisiorum +abrepta fuit; nec præterea dubitandum Iuliam vitæ cum Rogers +nuptialis, poesis prorsus vacuæ, admodum pertæsam fuisse; et ob id in +Franciam aufugisse. Rogers primum sibi eam sequi oportere persuasit; +at mox a cœpto eam Parisiis reperiendi, nec certus quid et si +reperiret eam facturus esset, destitit, fato suo eam reliquit, +mœstusque se vitæ officiis memoriá eius servatá, se accinxit. Genus +affectionis erga eam clam in animo usque superstitabat, et quum +ostium ædium Vantine pandens eam in limine conspexisset, se tamquam +ceram in manibus eius præbuit. + +Iulia cuncta hæc, parum pensi habita, vel etiam contemptim +auscultabat, nihil quidquam negando, nihil se excusando. Cogitatio, +quasi se excusari necesse esset, ne in mentem quidem venit. Historia +finitá, ipsa prorsus iterum se possedit, quin et paullo elatior facta +est, ni fallor, quum cuncta circum se versari sirenem videret et +audiret. Erat hoc totum veluti iuvenescere, proinde grato quodammodo +ad Rogers se vertit animo. + +“Hæc omnia, ut opinor, vera sunt?” matrona velata quærit. + +“Vera, profecto, omnia, mea Hera,” respondit Iulia humeri vulsu. +“Tunc fui iuvenis, amorque vitæ citatioris me rapiebat. Iam sum +adultior, facta prudentior — præterea iam non, ut antea appetor.” + +“Proinde,” inquit hera cum ironia, “nunc iam parata es ad maritum +tuum reverti.” + +“Ea de re iam cogitavi, mea Hera,” refert Iulia stupenda +simplicitate, “inde ex quo eum hic conspexi, vidique eum in me usque +bono esse animo. Refugio pro senecta indigemus.” + +Furtim observabam Rogers, stupensque cognovi eum hanc mulierem usque +animi affectione fovere. Refugium paratum esse videbatur, si Iuliæ +visum esset salutem suam hic quærere. + +“Aliquantum dubitavi,” dein subiunxit, “gratia tui, mea Hera, ubinam +ancillam, mei similem, Hera repererit. Nulla præter me crines suos ut +ego concinnare sciens est — nulla nisi ego balneum apparare valet . . +.” + +“Ea quum solæ fuerimus dirimemus,” respondit matrona velata. “Verum +nunc, eris fortasse tam bono in me animo, ut mihi, quid antea huc +veneris, explices.” + +“Æquum, Hera mea, postulas,” seque in sella commodius disposita, +Iulia pergit: “Die quodam in navi evenit, ut quum in vectores tertiæ +classis despectarem, animadverterem Georgium — herum Drouet — solum +oberrantem. Me, ut ita dicam, omnino eversam et confusam sensi +necopinato eum conspiciendo; deinde ipso sursum spectante intuitus +nostri concurrerunt, quo facto, ipse accessit et ex imo me eadem +vespera se convenire iussit. Illic denique consilia sua mihi primum +aperuit. Secundum hæc ipse pro se litteris ad evendendum potiri +conabatur.” + +“Cuinam?” quærit Godfrey. + +“Cuicunque, utique qui maximo pretio eas redimere voluisset,” +respondit Iulia, multum mirata ut res tam plana etiam quæstione egere +posse cuiquam videretur. “Litterarum quæque ipsi heræ denis millibus +francorum primum erant offerendæ; si ipsa abnuisset, Duci — qui certe +cupidissimus earum habendarum censendus erat, offerendæ fuissent!” + +Matrona velata aliquantum tremebat, manusque nisu quodam naturali ad +pectus, expertura utrum manipulus litterarum, ut pretiosissimus +thesaurus, revera in tuto esset, attollit. + +“Nocte ea in casteria mea,” perrexit Iulia, “insomnis volutabar +meditabunda, si quo modo eum frustrare possem; quod et iam dudum +senseram eum haud multum me curare — et quod satis perspexi pecuniam +eam in aliam quondam mulierem insumptum iri. Statui igitur primo +quoque momento ad hanc domum properare, rem integram hero Vantine +patefacere, petereque ab eo ut litteras mihi concrederet, quibus ego +ad heram advolarem; mihi enim gratus eius animus probe notus erat,” +subiunxit puella. “Etenim quemque sibi providum esse, naturæ +præceptum est.” + +Hic paulisper cessavit, in conclavi circumspexit nostrisque vultibus +ad se audiendum conversis mirifice delectari videbatur. + +“Una dumtaxat virtute tu certe polles, sinceritatis, scilicet,” fatur +matrona velata. “Prosequere!” + +“Facultate discedendi vesperi tantum ab hera nacta,” pergit Iulia, +“huc properavi, et huc perveniens pulsavi tintinnabulum; fateor tamen +frustra me acturam, nec fore ingressuram, nisi ostium maritus +aperuisset. Quin etiam postquam ingressa sum, etiam ipse mihi +ingressum ad suum herum negavit; verumtamen quum de accessu +disceptassemus, herus Vantine ipse in ambitum venit, tum ego ad eum +confugi, et ut me exaudiret ab eo flagitavi. Tum demum is me ad huc +intrandum invitavit.” + +Hic ipsa iterum conticuit dum me tremor ex ipsa exspectatione +perculit. Denique mox eramus audituri quemadmodum Philippus Vantine +morte affectus sit. + +“Igitur ego consedi,” pergit Iulia. “Totam istam rem illi patefeci +inde ab exordio. Ipse me intentissimus auscultavit; sed quum ab eo +petivissem ut facultatem litterarum tollendarum mihi faceret, +dubitare cœpit. Inde sursum deorsumque in conclavi ambulans rem +meditabatur; deinde me per ianuam in illud cubiculum deduxit. Arca in +medio stabat tabulato, omniaque lumina ardebant. + +“ ‘Istane illa arca est?’ ipse quæsivit a me, et quum verbis +confirmassem, mirari videbatur. + +“ ‘Res probatu facilis est,’ dixi ego, tum ad arcam progressa tria +pusilla choragia imprimere cœpi, ut heram facientem videram. Ansula +in latere recidit, verum ipse me prohibuit. + +“ ‘Revera hæc illa ipsa arca est,’ ait ille. ‘Hoc iam video. Et +absque dubio forulus eas quas memorasti celat litteras. Ast hæ +litteræ non tuæ sunt. Eæ heræ tuæ sunt propriæ. Ut eas auferas +concedere non possum, quoniam, profecto, non te novi. Fieri potest ut +iis abuti tibi in animo sit.’ + +“Omni modo obtestabar iniuste id mihi imputari, optima me esse +indole, heræ meæ ex animo bene velle, meque eam tueri. Denique me in +hoc reduxit conclave. Præ furore pæne flevi.” + +“ ‘Revertere’ inquit tandem, ‘ad tuam heram, nuntia illi me ad suas +sibi reddendas litteras paratissimum esse. Dedere tamen eas suis +tantum ipsius manibus vellem. Litteræ sunt hic, quandocunque sibi +libuerit, a me eas repetere poterit.’ + +“Ex his intellexi omnia mea argumenta esse incassum, ipse adamantinum +se præbuit. Itaque e domo excessi, ipso mihi ostium aperiente. Atque +in his, Hera mea, cuncta quæ scivi edisserui.” + +Post hæc breve silentium factum est; tum audivi Godfrey e profundo +suspirantem. Facile intellexi sibi æque ac mihi persuasum esse +puellam vera narrasse. + +Tum ipse occepit fari: “Quamprimum domum perveneras, utique ergo +quæque experta es, heræ tuæ narravisti?” + +Iulia haud parum erubuit. + +“Non feci, Here mi,” respondit ipsa, “nihil illi narravi.” + +“At ego putarem te tuam fidem factis comprobare voluisse,” pergit +Godfrey suo modo suavissimo. + +“Ego vero sine litteris verebar, ne mea consilia ipsa in malam +interpretaretur partem,” ait Iulia contumax. + +“Præterea sine litteris utique nullum præmium,” explet Godfrey. + +Iulia nihil respondit, sed parum commode se habere videbatur. + +Denique matrona velata surrexit. + +“Ullasne amplius habes quæstiones, quas illi proponere velis?” +quærebat ipsa. + +“Nullas amplius, mea Hera,” refert Godfrey. “Historia ex omni numero +est perfecta.” + +Iulia itaque sumpsit suum velum, oculis interim haud amicis in +Godfrey coniectis. Matrona velata denique ad me se vertit, manusque +tetendit: + +“Gratiam tibi habeo, mi Here, Lester,” inquit, “pro tua in me +voluntate. Veni, Iulia!” hisque dictis utraque ad fores accessit, +quas Rogers illis propere pandit. + +Herus Hornblower nutu capitis salutans, eas secutus excessit, ego +autem cum Godfrey solus sum relictus. + +Uterque nostrum silens consedit, quique suis cogitatis intentus. + +“Hem,” fatur denique Godfrey. “Hem, quam præclaram hæc omnia +præberent historiam! Et en, iis uti nequeo! Acerbum hoc est scitu, mi +Lester!” + +“Historia ista columnas societatis certe concuteret,” assensus dixi. +“Imo et ego ipse concussus sum.” + +“Non secus atque ego! Primum me nusquam esse sensi — quum te atque +matronam velatam de occulto forulo disserentes audiveram, elinguisque +stupui — vidique te in me renidentem! At totam rei historiam necdum +scio. Quínam id factum est ut illa ad te veniret?” + +Enarravi igitur ei adventum ad me heri Hornblower, historiam ab eo +mihi narratam, levemque cum eo disceptationem. Intellectis eventibus, +Godfrey audita capitis nutu probavit. + +“Historia ista utique recta et proba est,” tandem fatur, “Hornblower +enim nihil unquam quod fraudem redoleret, susciperet. Insuper +matronam ego agnovi, ut, procul dubio, et tu.” + +“Et ego sane; vidi eius effigies. Probavi etiam eius fortitudinem +veli relevandi.” + +“Non secus et ego. Inde a die nuptiarum, mi Lester, ipsa haud parum +mutata est — tum enim ipsa puella erat lævi facie! Trium annorum cum +Duce suo convictus vestigia in ea reliquit!” + +Mox conticuit, et meditans oculos in tapetas defixos gerebat. Denique +cum subito tremore ad se rediit. + +“Historia autem ancillæ certe auditu iucunda fuit,” inquit. “Nihilo +tamen secius plura in ea sunt quæ mihi minime liquent.” + +“Est unum in his, quod ne mihi quidem est clarum,” respondi ego. “Ne +somniavi quidem hanc esse arcam veram et genuinam. Nescivi quí id +esse posset.” + +“Rem acu tetigisti. Quínam id factum est, quum matrona velata Armand +et Fils Parisiis adivisset, et ab iis ad Philippum Vantine missa +esset? Ut sua ipsius narratio fert, ipse hanc arcam non præstinavit; +hanc antea nunquam conspexit; credibile est istam ex errore esse +missam; Armand et Fils remulcant tibi errorem esse commissum; et +tamen Vantine memorant eius arcæ præstinatorem. Aliquid alicubi +distortum esse constat. + +“Illa re admoneor vices agentem Armand nondum me visisse. Haud est +dubium quin is difficultatem dirimere possit.” + +“Utique non oberit eius narrationem audire,” putabat Godfrey. +“Videamus nunc illum forulum.” + +Forulus usque erat apertus eo quo eum reliqueramus modo, sed Godfrey +eum in locum repressit, ostentabatque mihi configurationem vafram, +quemadmodum per crusta, opusque musivum forma locusque eius +dissimulatus fuerit. Dein operari circa choragium cœpit, ansa in +locum recidit, forulumque iterum evulsit quod evelli poterat, +seduloque exploravit. + +“Homullus qui hunc effinxit, summi fuit ingenii,” fatur miratus, et +forulum iterum in situm repressit. “Miror admodum quid hic inde a +temporibus heræ de Montespan ad hanc usque ætatem celaverit! Litteras +amatorias plerumque, ut mea fert opinio, quoniam eæ sunt præsertim +res quæ maxime celari debeant. Nonne aves utinam, mi Lester, forulus +hic sua secreta tibi prodere posset?” + +“Est unum quod hunc forulum prodere vellem, si modo posset,” +respondi. “Vellem hic fateretur quis Philippum Vantine occidisset. +Nisi fallor iam mecum agnosces bellulam theoriam nostram hac vice +pulchre esse elisam.” + +“Nonne iam ita paret?” + +“Forulus nullo certo mechanismate nititur — hoc plane constat,” +censebam ego. + +“Certe nullo nunc, nullo unquam,” assentitur Godfrey. + +“Atque hoc nos nuspiam relinquit, et nunc nusquam sumus; nonne idem +putas? Hoc ergo factum totam rem tanto magis in ambagibus reliquit. +Capere non possum,” et his verbis etiam magis confusus frontem +fricans resedi. Saltem pro momento temporis mente mihi prorsus +cœcutire videbar. “Tamen unum certum est,” subiunxi, “necem, quæque +eius causa aut modus fuerit, factam in conclavi, non autem hic +fuisse.” + +“Quid te ad ita credendum permovit?” + +“Nos existimamus Drouet ad facultatem a Vantine foruli aperiendi, +litterisque potiundi impetrandam acsi vices dominæ gereret, huc +venisse.” + +“Bene te existimasse arbitror,” fatur Godfrey cogitabundus. + +“Ex nostra igitur opinione, postquam Drouet in conclave intromissus +erat, conspicatus est arcam, tentavit forulum evellere, idque +moliendo fuisse occisum. At satis planum est nunc nihil prorsus circa +forulum esse quod cuiquam nocere possit.” + +“Hoc certe manifestum est, ut mihi quidem videtur,” probat Godfrey. + +“Si vero forulum evulsisset, litteras profecto exemisset, siquidem +obstabat nihil. Quandoquidem eas non exemit, nonne sequitur necesse +est eum antequam forulo potitus esset, fuisse occisum? Quin, +fortasse, arcam ne vidit quidem. Eum illic in conclavi cæsum fuisse, +paullo post quam Parks eum reliquerat oportet.” + +“Quid tum de Vantine?” quærit Godfrey. + +“Prorsus nescio,” respondi spe deiectus. “Ipse litteras non curavit — +si forulum vel maxime tentaverit, ad summum, curiositate ductus id +egit, ut operandi modum eius experiretur. Attamen, utique idem quod +occidit Drouet, et eum occidit. Prorsus ita — et nunc, quod de ea re +cogito, æque certum est ne eum quidem aperuisse forulum.” + +“Quínam tibi constat id certum esse?” + +“Scilicet si forulum evulsisset,” docebam, “idque moliendo cæsus +esset, forulus apertus mansisset. Existimabam prius, fortasse forulum +per se clausum fuisse, sed ut vides, id factum non est. Forulus enim +manu debet claudi, eius ansa in locum reprimi.” + +“Vera memoras,” ait Godfrey, “nec hoc infitias iri patitur. Si enim +id de Vantine valet, de Drouet quoque valebit. Sequitur inde forulum +a neutro fuisse apertum. At quid tum?” + +“Prorsus ignoro,” sine spe respondi. “Nihil inde sequi videtur.” + +“Est tertia res in medio,” suggerit Godfrey. + +“Quænam ea est?” quæro. + +“Manus quæ Drouet et Vantine occiderat, potuit et forulum claudere,” +respondit Godfrey, oculis in me levatis. + +“Et litteras tamen ibi reliquit?” quæro ego. “Nequaquam.” + +Auditis his, vultum ad fenestram tabulatam convertit, unde intellexi +cui eas manus attribuendas putaret. + +“Præterea,” insto ego, “quonam modo ipse huc penetraret? Quonam modo +evaderet? Quidnam ipse moliretur, si litteras non sustulisset?” +Tandem admodum fessus surrexi. “Iam tempus est,” inquam, “ut ad +officinam redeam. Hodie dies Saturni est, officinam horá secundá +claudimus. Veniesne mecum?” + +“Non ibo,” respondit; “si per te licet, aliquantum longius hic +morabor, mi Lester, has res ultro mecum reputaturus. Fortasse in +veritatem casu quodam fortuito incidam!” + +Caput XVII. + +Herus Armand Comparet. + +Reversus in officinam reperi herum Felicem Armand, ex consortio +Armand et Fils ibidem comparuisse, sed quum ego alias egissem +pagellam pro me reliquisse cum notitia graphide scripta, qua me +docebat se futuro die Lunæ antemeridiem iterum venturum. Alius quoque +salutator advenerat, qui me reversum opperiebatur — vir quidam +procerus et robustus, longis mystacibus, qui se mihi sistens aibat se +Simonem W. Morgan vocari, incolamque esse Osage City, Iowa. + +“Proximus miselli Philippi Vantine vivus agnatus, Here mi,” se +sistens fatur. “Veni primum quam poteram.” + +“Probe ac pie statuisti,” laudo pietatem eius. “Funebria cras, horá +decimá matutiná, in ædibus demortui celebrabuntur.” + +“Accepistine meum telegraphema?” + +“Accepi,” inquam. + +Paulisper in sella sua haud commode vacillabat. + +Non ignorabam quid erat dicturus, sed ad iuvandum eum nihil expedire +existimavi. + +“Recte fortasse divino testamentum eum reliquisse?” quærit tandem. + +“Divinasti bene; iam etiam ad idem die Lunæ probandum quæ usui sint, +apparavimus. Si tum inspicere volueris, licebit.” + +“Tune iam id inspexisti?” + +“Leges eius mihi notissimæ sunt. Hic in officina fuit scripto +mandatum.” + +Mystaces suas nervose tortabat. + +“Patruelis Philippus perquam fuit opulentus, ut proditum audivi,” +cœpit ambire. + +“Quodammodo opulentus. Sortes securitatesque eius valore unam +millionem cum quadrante attingebant, præter quædam immobilia — et, +utique, ædes, quas incolebat. Insuper magnum apparatum productorum +artis — tabularum pictarum, supellectilis domesticæ, tapetarum, +cæterarumque rerum idgenus circum se congestum habebat; quæ omnia +quantum valeant fortasse nunquam rescietur.” + +“Eccur non?” quærit ille. + +“Quoniam hæredem omnium rerum Museum Artium Metropolitanum +constituit. Præterquam pauca legata suis veteranis famulis adscripta, +cuncta quæ sua erant eidem Instituto reliquit.” + +Fortasse iusto rudius hæc ob oculos ei posui, sed intervisui[1] finem +facere statui. + +Herus Morgan toto vultu valde erubuit. + +“Siccine?” clamat. “Va — eccum; famá audivi eum haud parum +insanivisse.” + +“Imo vero æque sanum eum cognovi quam mortalium ullum,” aridule +respondi. Huius verba mihi in animum revocarunt dubia quæ mihi eo die +quo Vantine arcam Boulé palpare cœperat, suboriebantur. Dubia tamen +hæc reticenda iudicavi. + +“Hem — enimvero his de rebus alias videbimus!” fatur salutator meus +minitabundus. + +“Fac prorsus ita statueris, Here Morgan,” e corde respondi. “Si ulla +tibi dubia intersint, indagare ne intermiseris. Nunc autem, quoniam +permulta negotia me urgent, ignosces mihi, etiam maturius hodie +officium claudemus.” + +Denique in pedes surrexit, tractim foras ivit; nec unquam amplius +mihi sub oculos venit. Ut ego puto, legumperitum quempiam adiit, ab +eo edoctus fuit casum suum nulla spe niti, et sic, rebus infectis, +tractu[2] primo quo poterat, in Osage City profectus est. Ne funus +quidem exspectandum censuit. + +Pauci, profecto, molestiam in funere participandi subeundum +censuerunt. Fuerunt inter hos aliquot familiæ iunctiores, aliqui +vices musei, institutorum beneficentiæ quondam a Vantine adiutorum +agentes, aliqui amici et necessarii, nec plures. Ex magno mundi +theatro ita excessit et excidit, ut vel superficiem aquæ, ut ita +dicam, lenissimá undulá succussá, turbare videretur; e cunctis sibi +iunctis, dicere non dubito, fidum Parks ægerrime eius mortem laturum. +Vantine enim, quodam sensu, homo fuit solitarius; pauci in Platea +ambulantes nutu toties quemquam salutarunt, tamen haud multi sunt +toties soli pransi; tantum enim in eo fuit abstinentiæ, ut amicitiam +cum eo intimam verecundia deterreret. In summa, Vantine homo fuit, ut +sui similes multi, qui plurimos in toto orbe numerarat notos, amicos +nusquam. + +Ea nocte domi meæ sedens hæc mecum aliquantum contristatus reputabam, +nec sine inquisitione in proprium ipsius mei in mundo, societatisque +humanæ locum atque statum. Procul dubio plerique nostrum haud parum +contristantur quum perspicere incipiunt quam exigui sint in mundo +momenti. Plurimi nostrum, si postridie suæ sepulturæ inter vivos +redire possent, sine dubitatione haud parum cohorrerent quum +perspicerent quam læte mundus usque satagendo cursaret! Scio enim +mundum me evanuisse haud plus percepturum quam Vantine morte +extinctum. Cogitatio hæc mihi haud grata fuit, quod ea aliquo defectu +laborare me coarguit. + +Insuper et mors Vantine animum meum mœrore affecit. Usque eo dum ad +hunc tristem eventum explicandum modus aliquis atque spes suppetebat +et affulgebat, causa declarari, factumque explicari poterat; at nunc +theorema meum omnino erat eversum; in tenebris sum relictus, unde +nullo pacto poteram eluctari. Nunquam antea ullo mysterio sensi me +adeo obcœcatum, meique impotem, quam hoc, et sensus hic ita me obruit +ut postquam cubitum ivissem, diu me insomnem et irrequietum iactaret. +Arcano quodam modo vires meas cum superiori aliqua potestate mihi +conserere videbar, minaci et terribili potestate, quæ me vel versione +carpi contundere et comminuere posse parabat. + +Testamentum Vantine secuto die Lunæ probatum est. Legibus eius cautum +erat ut tota congeries productorum artis in museum deveheretur, domus +autem, eæque in ea res quibus museum non egeret, beneficio musei +venirent. Herum Caspar Purdon Clark de legibus testamenti iam +certiorem feci, atque advocatus musei testamento legendo interfuit. +Is retulit sibi demandatum esse ut me ad res uná duabusve septimanis, +donec eædem avehi possent, administrandas rogando induceret. Oportere +etiam asseruit inventarium rerum Vantine congestarum ut fieret, ad +quam sine mora suscipiendam vicarius musei director delegatus est. + +His conditionibus æquo animo acquievi; sed in officinam reversus +animi certe pendentem me sensi. Artium congeries Vantine mihi nunquam +non pars sui ipsius videbatur; quin etiam plus domus ipsius pars, in +qua eadem coacervata erat. Eædem res in museo, in longitudinem +parietum rigide dispositæ ac digestæ tessellisque discretæ, summam +iacturam decoris et pulchritudinis laturæ erant; unde cogitatio +animum mihi subivit quanto præstantius id futurum pro urbe Neo +Eboracena, si domus ista vetus, cunctaque in eius penetralibus, sarta +tecta intemerataque normæ instar conservarentur, ut inde minor ista +nervoseque proruens generatio digniorem vitæ modum, disciplinam +maiestatemque illius veterioris sub oculis videret; eo circiter modo +quo vetustæ ac venustæ ædes Plantin-Moretanæ Antverpiæ monumentum +reprehensionis est adversum nostrorum temporum librarios, qui +litteras mercium mensurá æstimant iuxta saponem atque caseum. + +Id, utique, iam effectui dari nequit; impetus mercaturæ in Plateam +ultimam hanc obicem e medio tollet; unicum istud prisci rerum ordinis +monumentum delebitur; intra annum aut biennium immanis chalybeia et +lapidea strues loco potietur, ubi tres Vantine generationes vitam +exegerunt; congeries autem artis thesaurorum tam concinna et una, cui +cogendæ ultimus Vantine vitam impenderat, immergetur vastæ congeriei +a museo corrasæ, ibique evanescet. Tristis certe exitus. + +“Vir, Here, te convenire cupit,” affatur me ministellus ad +scriptoriam considentem, ac paullo post herus Felix Armand inductus +se stitit. + +Oculos modo habeo claudere ut imaginem tam extraordinarii viri mihi +repræsentem, nam Felix Armand vir erat maxime eximius, quem unquam me +convenisse gratulari mihi possem. Vultu rubicundus, claris oculis, +plena barba atra, comá fere pice nigriori — capillis pone auriculas +ita cincinnis, ut minus quam fascinatorium appellare haud ausim — +speciem præbebat immensæ et incredibilis virilitatis. Nec aberat in +habitu eius indicium haud ignorandum culturæ; gestus, totaque hominis +externa species prodebant eum multum peregrinatum, multa vidisse, +consuetudinem multorum, a summo ad imum expertum esse, hominem +denique hæc omnia arguebant, quem in nulla hominum societate alienum +dixeris. Nullis profecto verbis meis propriam eius vividæ personæ +imaginem describere ac prodere possum; atque ingenue fateor me a +primo aspectús eius momento ab eo affectum atque fascinatum fuisse. +Cæterum etiamnum sum ita affectus; fortasse etiam magis quam antea, +nunc ubi tota historia mihi palam est — at modo scies. + +“Anglice perinepte calleo, Here mi,” considens me affatur. “Si tu +scis Francice . . .” + +“Ne dimidio quidem tantum, quantum tu Anglice,” renidens respondi. +“Hoc iam primá tuá sententiá clarum est.” + +“Si sic res se habeat, tentabo ut possum,” fatur subridens, +“erroribusque ignosces. Primum igitur, Here Lester, ex parte Armand +et Fils rogatum te esse velim, ut errorem tam gravem condones.” + +“Reverane per errorem id factum est?” quæro. + +“Per errorem, nobis admodum incommodum. Nec quí id factum sit scimus. +Mihi crede, mi Here Lester, non esse nostrum errores committere; +nomine ita claremus, ut iuste liceat nobis superbire; verum arca quam +herus Vantine præstinaverat, in promptuario nostro est relicta, illi +autem hæc alia est convasata ac permissa. Rem severissimæ indagini +subiecimus.” + +“Ergo arca heri Vantine usque Parisiis est?” + +“Non est, Here Lester; errorem iam ante aliquot dies rescivimus, +proinde arcam, quæ heri Vantine est, ad me huc miserunt. Eadem +proximo die Mercurii, per La Provence huc perveniet. Ipse ego eam +excipiam, heroque Vantine sistam.” + +“Herus Vantine mortuus est,” doceo eum. “Num id nescisti?” + +Aliquamdiu, acsi non caperet, stupens sedebat. + +“Rectene te intellexi herum Vantine mortuum esse dixisse?” +balbutiebat. + +Quantum de tristi eventu scivi ei narravi, dum ipse me quasi +stupefactus aspectabat. + +“Mirum est,” inquam “te nihil ex his in diurnis ea re scatentibus +vidisse.” + +“Ad amicos visitandos Quebec abfui,” explicabat. “Nuntium domús +nostræ me huc conferre iubens illic mihi redditum est. Illinc sine +mora viam huc ingressus sum, dieque Saturni hic perveni. A statione +rectá huc vectus ægre reperi te abesse.” + +“Doleo tanto tibi incommodo fuisse,” dixi in excusationem. + +“At, mi Here Lester, nostrum est incommoda subire,” obtestatur ipse. +“Tantum errorem dedecus existimamus. Pater meus ex antiquiori genere +admodum ob id perturbatus est. Verum mors ista heri Vantine — +molestissime me afficit. Sæpe numero eum conveni. Ipse verus rerum +æstimator fuit — in eo patronum, quem maximi feceramus, amisimus. Eum +domi suæ mortuum repertum memoravisti?” + +“Recte meministi, mortuus autem est e minutis in manu geminis +vulneribus, in quæ maxime lethale virus erat instillatum.” + +“Mira narras. Et quem in modum ea vulnera erant inflicta?” + +“Id nescimus. Mihi visum erat . . .” + +“Itane, revera?” quærit fulgentibus ex incitamento oculis. + +“Paucis horis ante alius quis eodem modo occisus repertus est in +eodem cubiculo.” + +“Aliquis alius?” + +“Peregrinus aliquis, qui herum Vantine visum venerat. Mihi tunc visum +erat tum hunc peregrinum, tum herum Vantine occultum quemdam forulum, +qui in arca Boulé latebat, temerantes, mortem oppetivisse. Quidquamne +tibi, Here Armand, de historia eius arca cognitum est?” + +“Arcam hanc pro Matrona de Montespan ab ipso hero Boulé factam esse +credimus,” respondit ipse. “Hæc est prima et originaria eius quæ nunc +in Louvre est, de qua satis constat Ludovici Magni fuisse.” + +“Ita et Vantine credidit,” affirmo ego. “Unde id deduxerit, nescio —” + +“Herus Vantine rei peritus fuit,” herus Armand compositus respondit. +“Sunt enim circa eam indicia, quæ nemo peritus ignoraverit.” + +“Ista arcæ historia, ab eo coniectata,” inquam, “mihi ad credendum +ansam præbuit arcam, quæ pro Matrona de Montespan parata esset, +forulo occulto utique non carituram; et, quoniam hæc temporibus +Brinvillier, atque La Voisin fiebat, quid magis moribus iis +consentaneum esse poterat, quam quod præsidio machinationis venenosæ +muniretur?” + +“Quid profecto iis moribus magis consentaneum?” repetit salutator +meus, dum ego eum maiori etiam nisu erga me ferri ex oculis eius +videri posse putabam. “Ratiocinaris optime, mi Here Lester.” + +“Ratiocinatio hæc,” retuli ego, “statum rerum, haud aliter +perspicuum, declarare videtur. Adde etiam quod novitate rei +delectat.” + +“Res ista certe insueta est,” avide assentitur, æstuque animi oculi +eius ceu geminæ prunæ candebant. “Ego vero inde a tenellis +unguiculis,” subiungit, quum intuitum meum animadverteret, +“admiratione mysteriosi omnis tenebar. Fabulæ de rebus occultis vim +in me exserunt, quam declarare non possum; aliquid mihi in sanguine +latet, quod nutui earum obtemperat. Subinde persuadeo mihi optimum +potuisse speculatorem me evasisse — aut insignem malefactorem. Loco +horum mercator tantum sum rerum curiosarum. Hinc intelliges quare +historiis huius generis insolitis adeo capiar.” + +“Adiumento nobis fortasse fieri poteris,” suadeo illi, “meum enim +theorema omnino refutatum fuit.” + +“Refutatum? Quonam modo?” quærit. + +“Forulus occultus repertus est . . .” + +“Quid?” clamat voce præ stupore acuta. “Repertus? Forulus occultus +fuit repertus?” + +“Fuit, nec tamen ullum machinationis venenatæ tutamentum.” + +Halitu graviori paulisper spirabat; se dein recollecto leniter +ridebat. + +“Revera,” in excusationem respondit, “haud me decet mihi tantum +indulgere. Est hoc certum genus ebrietatis. At tu ais forulum fuisse +repertum, nullum tamen venenum. Fuitne forulus vacuus?” + +“Non fuit; manipulus litterarum in eo inventus est.” + +“Præstanter! Certissime litteræ amatoriæ! Pagellæ dulciolæ a magno +Ludovico, ad heram fortasse Montespan?” + +“Non ita; prò dolor! multo recentiorum temporum erant. Restitutæ +eædem sunt possessori. Te quoque probaturum hoc factum esse +arbitror.” + +Aliquantum accuratius residebat me speculatus, dum me sollicitari +sensi, quod quum ipse accurate sciret a quo arca empta esset, interea +secum tacite historiam in integritatem magis scite texere par esset +quam mihi consultum videretur. + +“Quandoquidem litteræ restitutæ sunt,” tandem fatur aridiuscule, “de +re amplius disceptare vanum esset. Verum, absque dubio, si rem +integram cognoscerem, approbarem. Præsertim si id bono matronæ +cessisset.” + +“Ita cessit,” probo ego, eumque rem perspexisse e vultu eius cognovi. + +“Tum fecisti bene,” respondit. “Nullone alio modo causa mortis heri +Vantine illiusque peregrini reperiri poterat?” + +“Nullo, quantum sciam. Mortuarius cras in causam inquiret. Causam +cognoscendam is consulto distulit ea spe ut nova reperirentur forte +testimonia.” + +“Nec ulla sunt reperta?” + +“De nullis equidem audivi.” + +“Ne novisti quidem quis peregrinus ille fuisset?” + +“Iam hoc repertum est. Fuit aliquis nullius pretii, nomine Drouet.” + +“Francusne?” + +“Francus, cuius domicilium subteglinum erat Parisiis, Rue de la +Huchette.” + +Herus Armand animo intentus me intuebatur, sed nunc relaxatus, et ut +mihi persuaseram, longo suspirio, ut homo gravi levatus onere. +Interim in imo animi mei recessu umbratilis vagaque suspitio suboriri +cœpit — suspitio scilicet, acsi herus Armand hac in re longe plus +cognitum haberet quam hactenus prodidisset. + +“Num tu casu aliquo eum novisti?” incurius quæro. + +“Non novi; haud puto. Est tamen unum, Here Lester, quod non capio, et +ideo indulgentiam tuam ob meam flagitem temeritatem. Non enim +perspicio quid iste, quem vocas Drouet, domi heri Vantine negotii +habuerit.” + +“Litteras eas volebat in suam redigere potestatem,” dixi. + +“A, id itaque moliebatur!” et salutator meus caput quassabat. “Et hoc +tentando fuit interemptus?” + +“Ita, sane. At, mi here Armand, id nos præsertim latet quemadmodum +ipse cæsus fuerit. Quis, vel quid eum occiderit? Quínam venenum illud +illatum fuerit? Quidquamne ad id declarandum afferre potes?” + +Pauca momenta per fenestram prospectans meditabatur. + +“Ænigma præclarum est,” tandem ait, “perquam scitum. Iam ego mecum +perpendam, Here Lester. Forte aliquid suadere par ero. Nec scio. +Vertumamen proximo die Mercurii te visam. Si ita videbitur, domi heri +Vantine, ad emutandas arcas conveniemus.” + +“Quotá horá?” + +“Pro certo dicere nequeo. Aliquantum moræ intercedere poterit dum +arcam a navi avehi curaverimus. Satius forte esset si inter eundum te +viserem.” + +“Placet,” respondi. + +“Velis, obsecro, mihi iterum indulgere ut errorem a nostris commissum +ignoscere abs te flagitem. Nos, revera, cautissimi esse solemus; +attamen et nos famuli subinde fallunt incurii. Gravissime fero quod +ab ipso hero Vantine indulgentiam flagitare et veniam culpæ impetrare +in persona nequeo. Ergo ad diem Mercurii usque, Here Lester.” + +“Ad diem Mercurii usque,” repetivi verba, oculisque prosequebar +staturam eius erectam et ad optimam normam ornatam, dum per fores +discedebat. Vir certe admirabilis et venustissimus, ad scriptoriam +rediens mecum dictitabam, talis nempe, quem magis intime novisse +cuperem; vir, qui arcanis criminum delectari, ac veluti equo +arundinaceo equitare in delitiis habeat, et cui me hac in re morum +similitudo colliget; et risi etiam quum recolerem quantopere captus +esset quum casum geminæ mortis me referentem auscultasset. Quam porro +insons fassus etiam est intimam mentis cogitationem, qua sibi +insignis speculator — aut vero clarissimus malefactor fieri, si datum +esset, sibi licuisset, quum reapse mercator communis rerum curiosarum +modo esset. Cæterum ego quoque, nec semel, iis delectabar, consiliis +— et ecce me, leguleium factum, nec e celeberrimis. Igitur ego et +herus Armand complura habemus communia. + + 1. Intervisus, -ús, ut nomen substantivum Romanis fortasse non + \ usitatum, saltem ostendere nequeo; verbum tamen interviso,3 + \ -si,- sum satis frequens et in Plauto, et in Cicerone ac + \ Suetonio, sensu a nostro parum diverso, nempe aliquem + \ clanculum observare, furtim videre, speculari quid aliquis + \ agat, aut vero aliquem subinde visum et ad colloquendum adire. + \ Satis aptum proposito nostro vocabulum. + 2. Tractus, -ús, quod trahitur, quod se trahit, eodem fere sensu + \ apud Romanos quo apud nos. Nostræ enim ferroviæ, compluresque + \ carri velut in catenam copulati nihil aliud sunt quam novus + \ modus, loco antiqui, onera vectandi; et perinde atque Anglice + \ utimur vocabulo coach ad denotandos carros munere coach + \ fungentes, sic et ego adhibui antiqua vocabula Latina ad + \ designandum antiquum opus, licet novo modo effectum. Atque si + \ mihi sumpsi pro locomotive novum procudere vocabulum Latinum + \ cietrum, monito sum tantum Horatii obsecutus dicentis, “Licuit + \ semperque licebit — procudere nomen.” + + +Caput XVIII. + +Ego et Arca Boulé Separamur. + +Quæstionem mortis mortuarius postero die habuit, quum quod ego +suspicabar, facta comprobarunt. Decuria lictoria nihil quod momenti +fuisset in testimonium reperit; certe nihil eius rei quæ causæ mortis +Philippi Vantine, atque Drouet, novum lumen affundere potuisset. +Testium quisque eodem fere modo quo ego hic eventus narravit, iuratos +autem manifestum erat in ænigmatum ambagibus deperditos fuisse. + +Magno mihi fuit levamento quod sine me declaratum est quis Drouet +fuisset. Bulgá, quam in crepidine reliquerat, decuriá lictorum +postulante apertá, in ea cistellula pagellarum suo nomine +inscriptarum reperta est. Quare aliam quam suam Vantine submiserit, +quidque negotii cum Vantine habuerit, decuria nullam submittere +quivit sententiam, nec ego id explicare negotii esse duxi mei, +quandoquidem arcanum eius mortis neutro in eventu clarius futurum +erat. + +Haud irridiculus inquisitionis eventus erat tentamen heri Goldberger, +ut credibile est a Grady profectum, Godfrey carpendi. + +“Postridie tristis eius eventús,” suaviter fatur Goldberger, “tu in +Record evulgasti effigiem, quam tu eius mulieris esse voluisti, quæ +pridie vesperi Vantine viserat, quæque ultima creditur fuisse omnium +qui eum vivum vidissent. Unde eam effigiem obtinuisti?” + +“Exemplar fuit eius quam Drouet in pagmento horologioli gestavit,” +respondit Godfrey. + +“Exinde,” pergit Goldberger, “huius portionis casús nullam fecisti +mentionem. Licet inde arguere te erravisse?” + +“Imo contra, etiam probavi me verum dixisse.” + +Vultus Goldberger rubescere cœpit, nec aspectu fuit iucundus. + +“Nonne potius agens[1] vocabulum est ‘probare?’ ” quærit. + +“At rectum vocabulum.” + +“Quinam fuit mulieris cum homine illo Drouet nexus?” + +“Amica eius fuit.” + +“Nimia id fiducia dicis,” inquit Goldberger labiis convolventibus. +“Tamen, postremo, id nihil nisi hariolatio est, nonne?” + +“Fiduciá loquor, ratione ductus,” compositus regerit Godfrey, +“quandoquidem mulier me coram tantundem fassa est.” + +Goldberger iterum erubuit. + +“Ni fallor etiam fassa est ipsam se fuisse quæ Vantine viserat?” +cavillabatur. + +“Ipsa non modo id fassa est,” refert Godfrey etiam magis compositus, +“verum et singula narravit quid eo tempore gestum fuisset.” + +“Fassio ista utique tibi soli facta est?” voce consulto ludibriosa +quærit Goldberger. + +Godfrey verbis his aliquantum rubescebat, tamen probe sibi +temperavit. + +“Minime vero,” inquit. “Coram hero Lester, atque alio spectabili +iurisperito id evenit, cuius nomen enuntiare fas mihi non est.” + +Goldberger sibi aliquid in fauce hærere sensit, acsi alapam +accepisset. Certe idgenus quid sensit, nec asserere dubito iure ita +sensisse quasi accepisset! + +“Num ista mulier Neo Eboraci est?” + +“Ita credo.” + +“Quidnam vocatur, et ubi habitat?” + +“Fas non duco respondere.” + +Goldberger stupens eum contuetur. + +“Faxo ut respondeas,” vagit, “alioquin ob spretam curiam in vincula +te coniiciam.” + +“Feceris ut voles,” refert subridens. “Per me licebit. Tuo tamen in +loco rem perpenderem. Herus Lester confirmabit mulierem nullo modo in +mortem sivie Drouet, sive Vantine implicatam fuisse.” + +Goldberger profecto perpendit; periculum punire tentandi diurnum +tantæ auctoritatis ut Record, ac porro fassionem Godfrey in +attenuandam eius respondendi negationem denique accipiendam +iudicavit. + +“Hoc unum tantum est particularium quod Delectum Grady fefellerat,” +suaviter subiungit Godfrey. + +“Hæc quidem hactenus,” interpellat Goldberger. Godfrey autem de podio +descendit. + +Ego dein ad narrata confirmanda revocatus sum. Utique et ego renui +nomen mulieris prodere causam hero Goldberger allegans me id +exercenda professione rescivisse, me cæteroquin pro certo scire eam +nullum scelus perpetrasse, et, denique, id evulgare mulieri insonti +maximo incommodo cedere posse. Nihil itaque supererat, nisi ut +inquisitor auditis se contentum esse fateretur. + +Grady in podium citatus non fuit; ne inquisitioni quidem interfuit. +Quin inde a primo die, iunctim hoc casu, in publicum nequaquam +prodiit; unde suspicari cœpi se cum arcano, cuius solutio nulla fieri +posse videbatur, et unde nulla gloria in se redundare posset, +ingestum esse nolle. Summa totius casús manibus Simmonds est +concredita, perinde et ipse ex parte decuriæ lictorum testimonium +perhibuit, ingenue fassus rem omnino nusquam esse. Se ædes Vantine +summa cum cura exploravisse aiebat, præsertim conclave ubi cadavera +reperta essent, prorsus nihil tamen reperisse quod ad arcanum +resolvendum lumen afferre posset. Fuisse in eo aliquid dæmoniaci +aliquid quod rerum naturam pæne superaret. Se spem necdum deposuisse, +et usque in ea re eniti; tamen, si arcanum unquam patefieret, se sibi +persuasum habere, haud aliter quam casu quodam fortuito, aut +confessione ipsius rei id solutum iri. + +Herum Goldberger tribulari vel inde palam erat quod mystaces suas +nervose rodebat, verum nec ipsi plus quam decuriæ constabat; nec +præterea vel mica evidentiæ allata est qua scelus, eiusque reatus in +quemquam infligi posset; itaque exitus inquisitionis fuit sententia +iuratorum Philippum Vantine, atque Georgium Drouet mortuos veneno +esse, ab aliquo ignoto, vel aliquibus ignotis, dato. + +Mihi foras eunti Godfrey se adiunxit, unaque gradus descendimus. + +“Audire Simmonds dicentem decuriam lictorum nusquam esse, gratum mihi +fuit,” fatur. “Utique Grady conatur ex hoc toto exesse, culpamque +alteri cuiquam dare — faxo tamen ne ipse evadat. Dabo operam ut ipsi +Simmonds mensura ex æquo fiat — vetus ut scis ipse mihi amicus est.” + +“Scio, utique,” respondi, “at vero, nonne, et nos ipsi nusquam +sumus.” + +“Saltem pro præsentia,” risit Godfrey, “fluctus nos habent. Nonne +tamen, mi Lester, nos in sempiternum illic futuros non exspectas?” + +“Ex quo meum de arca Boulé displosum est theorema, omnis spes me +deseruit. Cæterum arcam cras domino suo restituam.” + +“Domino suo?” repetit verba oculis contractioribus. “Revera, ut de eo +cogito, suspicabar eum venturum, non tamen tam cito adfuturum putavi. +Quisnam casu ipse est, mi Lester?” + +“Quin,” fere impatiens respondi, “tu haud minus me scis arcam ad +Armand et Fils spectare.” + +“Tum tu eorum vices agentem convenisti?” quærit paululum ex +incitamento suffusus rubore, quod quidem intelligere non poteram. + +“Ipse heri me visum venit. Oppido velim ut eum convenias, Godfrey. Is +Felix Armand est, ‘filius’ consortii, estque vir omnibus numeris +absolutissimus, quem unquam mihi convenisse contigit.” + +“Libenter eum convenirem,” ait Godfrey peculiari modo subridens. +“Aliquando, fortasse; ita spero quidem. Quínam autem, mi Lester, +errorem explicuit?” + +“Quodam modo arcam impropriam Vantine miserunt. Propria cras per La +Provence adveniet;” tum recitavi eventum ex ordine, ut Felix Armand +narraverat. “Ipse admodum fuit de ea re conturbatus,” addidi. +“Excusatio sua fuit fere abiectissima.” + +“Hæc omnia Godfrey intentissimus audivit, rebusque narratis annuit. + +“Totum id perquam mirum,” subdit ut interpretamentum. “Casu +memoravitne herus Armand ubi nunc moraretur?” + +“Non memoravit; sed si eum reperire velis, haud erit difficile. In +uno vel altero diversoriorum grandiorum — ut suspicor in Plaza, aut +St. Regis, diversatur. Leo[2] perquam est, quominus in stabulo[3] +tenuioris sortis se divertat.” + +“Quo tempore cras eum exspectas?” + +“Aliquando postmeridiem. Simul atque arcam Vantine a navi devexerit, +adveniet. Heri, mi Godfrey,” subiunxi, “cum eo collocutus suspicari +cœpi ei plus de his rebus cognitum esse quam enuntiare vellet. Clare +percipere poteram eum ipso momento divinasse cuius illæ litteræ +essent, quisque earum tenor esset. Expedirene putas ut arcam paullo +longius detineam? Ad id faciendum quamdam causam facile comminisci +possem.” + +“Quid attinet? Auferat arcam suam,” respondet Godfrey alacritate +quadam mihi quidem mira. “Si tua de eadem sententia iam est explosa, +quid attinet ei ulterius hærescere?” + +“Nec ego id expedire puto,” affirmavi, “nisi quod te eam amplius +explorare velle existimabam.” + +“Iam ex sententia eam rimatus sum,” respondit Godfrey, unde mecum +reputare cœpi nunc primum se victum confessum esse. + +“Sensus quidam intimus mihi suadere videtur,” explico illi, “unicum +nos Ariadnes filum, quod ex his ambagibus nos educere posset, arcá +traditá dedituros. Eo nostram cladem agnoscimus.” + +“Minime gentium,” obtestatur Godfrey. “Si de arca nihil amplius +superest quod exploremus, cui bono detinebimus? Habeat herus Armand +quod suum est. Fortasse cras te conveniam,” subiunxit, et in cornu +proximo alter alteri valediximus. + +At postridie non me convenit. Toto mane libens exspectavi fore ut me +evocet, sed quum id non fieret, pro certo putabam me eum in ædibus +Vantine cum hero Armand præstolaturum. Non tamen ibi erat; quum vero +a Parks sciscitarer reperi eum ex pridie eum illic non fuisse. + +Mens Godfrey erga arcam mutata, fateor, mihi admodum mira videbatur; +præterea etiam existimavi eum enixe cupere eximium hunc Francum +convenire velle. Is vero gratiis hodie etiam magis abundabat quam die +Lunæ, et me mox illi plane subactum sensi. In arca a navi devehenda +etiam minus moræ reperit quam anticipaverat, nec ullæ in portoria +obices positæ eum retardarunt, proinde ne tertia quidem erat hora +quum ad domum Vantine advenimus. + +“Herum Godfrey non vidi,” quærenti mihi Parks respondit, “at sunt hic +alii quos hic conspexisse magno tuli dolore.” + +His dictis musicarium digito indicavit, quo quum accessi, inventarium +confici vidi. Factorum præfectus capite me salutavit, sed ego non +intravi, res enim visu mihi perquam erat ingrata. + +“Arca in cubiculo trans ambitum est,” alloquor herum Armand, atque +antegressus eum per conclave in contiguum cubiculum deduxi. + +Interim Parks lumina nobis provertit, quum comes meus oculos in foros +fenestræ ligneos emiratus convertit. + +“Nos gratia tutelæ eos apposuimus,” docui eum. “Fieri enim posse +putavimus ut aliquis ingressum tentaret. Quodam vesperi nos revera +reperimus tortile, quod excitabulum prædonium iungit, præcisum, +postea autem vidimus etiam aliquem illic per foramen nos speculari.” + +“Quid ais?” herus Armand cito quærit. + +“Num hominem agnosceres si eum iterum videres?” + +“Nullo pacto; ut vides foramen est tam exiguum. Nihil profecto +videbatur nisi par oculorum. Et tamen possem agnoscere si eos iterum +viderem; nam tales oculos nunquam antea videram — tam lucidi tamque +flagrantes erant. Ea vespera id evenit qua ego et Godfrey tentabamus +forulum occultum reperire, illi autem oculi micabant tamquam ignis, +dum nobis elaborantibus erant infixi.” + +Herus Armand, ut parebat, verbis meis parum attentus, arcam +speculabatur. + +“At nunc forulum occultum,” ait tandem. “Volesne, Here Lester, quí is +tractandus sit ostendere? Admodum aveo videre.” + +Manum plano arcæ imposui, tria illa loca, ut matrona velata +ostenderat, pressi. Primum ab ordine erravi, altero tamen tentamine +ansula prorsum decidit clangens, quo facto forulum evulsi. + +“Ecce forulum,” exclamo. “Videsne quam dextere effictus est. Et quam +accurate opus occultatur. Quisnam hic de forulo somniaverit?” + +Ipse magno studio opus circumspectabat; forulum in locum repulit, tum +ipse aperuit. + +“Nihil prorsus est dexterius,” ait. “Nunquam antehac vidi forulum tam +scite celatum. Ipse autem conceptus per certum molimentum aperiendi +novus ac felicissimus est. Plerique foruli occulti nomine tantum sunt +occulti; exigua indagine reperias; verum iste . . .” + +Forulum iterum repulit, et opus musivum circa speculabatur. + +“Ego et amicus arcam maximá curá pertractavimus, nec forulum +reperimus,” eum docui. + +“Tuus amicus — recte si memini, nomen eius memoravisti?” + +“Sic puto — nomen ei est Godfrey.” + +“Iurisperitus ut tu?” + +“Haudquaquam; diurnarius[4] est. Antea tamen membrum fuit cohortis +speculatoriæ. Ipse præter modum alacer est, ut si quisquam forulum +reperire debuerit, eum hunc fuisse necessarium videretur. Hæ tamen +technæ eum eluserunt.” + +Post hæc herus Armand forulum cum strepitu retrusit. + +“Tamen forulum repertum esse,” inquit, “mihi pergratum est. Nolo te, +Here Lester, ignarum esse hanc rem arcæ valorem augere.” + +“Quantumnam valet?” quæro ab eo. “Herus Vantine me eam pro se emere +iussit, atque summam, quæ fere fidem excedat, velut limitem pretii +memoravit.” + +“Revera,” herus Armand respondit, sumptá brevi deliberatione, “vix +ullam summam memorandam puto donec patrem consulam. Arca sane +singularis est — fortasse omnium quas herus Boulé fecerat +pulcherrima. Reperistine monogramma Matronæ de Montespan?” + +“Non reperimus. Herus quidem Vantine existimabat id alicubi +delitescere; ego tamen et Godfrey non quæsivimus.” + +Dein herus Armand pandit valvas quæ forulos medios tegebant. + +“Ecce!” ait, dum digitis musivum, rectá sub fastigio, percurrebat, +“vide sis quam scite istud permixtum sit cum cæteris figuris. Atque +istic est emblema donantis.” Dehinc demonstravit pusillum aureum +solem, radiis ad fundum fastigii procurrentibus, paullo supra +monogramma: “Rex Sol.” + +“Rex Sol,” repetivi ego. “Stulti nos fuimus id non animadvertisse. +Hoc totam prodit historiam rei, nonne ita? Quid rei est, Parks?” +sciscitor ab eo, in limine adstante. + +“Petoritum[5] præ ostio adstat, mi Here,” respondit ille, “binique +operarii aliquid supellectilis evasare inceperunt. Ratumne est, +Here?” + +“Est ratum,” respondi. “Fac ut id huc inferant. Deinde advoca sis +præfectum inventarii, paucis eum volo. Herus Vantine suam rerum +artefactarum congeriem Metropolitano Artium Museo testamento +reliquit,” explicabam rationem instituti mei hero Armand, “itaque +æquum arbitror vices Musei agentem huic emutationi interesse.” + +“Rectissime statuisti,” probat ipse. “Æquum et ego censeo.” + +Parks paullo post a duabus operis comitatus, rediit rem quamdam +involucro obvolutam baiulantibus, quos arcte secutus est vicarius +Musei Metropolitani. + +“Nomen mihi Lester est,” præfectum docui, “exsecutor testamenti heri +Vantine, hic autem vir est herus Felix Armand, ex consortio Armand et +Fils, Parisiis. Corrigendo cuidam errori paullo ante mortem heri +Vantine commisso satagimus.[6] Illa arca ibi ex errore huc missa est +loco eius quam ipse præstinaverat. Herus Armand rectam ac veram +advehi curavit, eam autem quæ sua est, asportabit. Ego iam totam rem +advocato Musei narravi, consultum tamen duxi te emutationis testem +accersere.” + +“Minime dubito, mi Here, rem æquam geri,” homo Musei respondit +protinus. “Tibi, haud ambigo, cognitio harum rerum est personalis.” + +“Personalis est. Ab ipso hero Vantine teneo.” + +“Ratum, itaque, mi Here,” oculos tamen cum voluptate in arca Boulé +pascebat. “Est supellex nitidissima. Doleo quod non Museo competit,” +in commentationem subiunxit. + +“Forte licebit tibi ab hero Armand præstinare,” suasi ego, sed +curator ridens caput quassabat. + +“Haud ita,” refert ille, “adiumenta nobis non suppetunt. Sed fortasse +Sir Caspar herum Morgan ad eam nostro beneficio præstinandam +permoveri posset — rem illi memorabo.” + +Operæ illæ duæ, hero Armand administrante, involucra de altera arca +divellere cœperunt, eaque mox denudata in medio stabat. Ista quoque +aspectu gratissima erat supellex, attamen etiam mei oculi minime +periti hanc alteri oppido sequiorem esse facile perspexerunt. + +“Multum nos delectaret si herus Morgan eam videre vellet,” subridens +respondet herus Armand. “Nolo dissimulare nos de eo iam antehac +cogitasse — quis enim negotiator, quam aliqua re insolita pulchraque +potitur, id non fecerit? Enitar ut ei sistar. Interea . . .” + +“Interea,” interpello ego, “arca tua est.” + +Tum, edito velut in deprecationem leni gestu, opus aggressus est +alteram arcam involucris novæ detractis summá curá obvolvere. Adstans +non sine dolore vidi eam tegetibus obdi rudibus, quod oculi mei iam +satis erant eius venustatis gnari. Præterea mecum iterum conquerebar +quod eá sublatá, omnis spes nobis causæ mortis Philippi Vantine +indagandæ tollitur. Ratio mea quomodocunque repugnabat, vagus me +instinctus urgebat ut crederem istam arcam Boulé quodammodo funesto +eo eventu nexam esse. + +Arca denique convasata stetit, tum herus Armand ad me versus manum +porrigit. + +“Sperabo, Here Lester, quondam futurum ut te iterum conveniam,” fatur +tam suaviter ut eum fore adulari mihi putarem, “et priscam gratamque +amicitiam nostram refoveam. Siquando Parisiis esse tibi contigerit, +ea de re me certiorem facere ne graveris. Numero bonæ fortunæ habebo +si mihi datum fuerit quasdam urbis nostræ pulchritudines, non +quibusque notas, tibi revelare.” + +“Habeo tibi insignem gratiam,” respondi, “invitationis huius certe +nunquam ero immemor. Interim quum tu hic, Neo Eboraci, sis . . .” + +“Humanissimum tu te mihi præbes,” interpellat ille, “et ipse ego +sperabam posse nos saltem una prandere. At mihi hac ipsa vespera +adhuc Bostonium proficisci oportebit, illinc autem me Quebec +conferam. Utrum huc, Neo Eboracum, reversus fuero, necdum scio — quod +multum ab animo heri Morgan pendebit; negotium adeo subtile proxenetæ +haud concrederemus. Si mihi redire contingat, certiorem te faciam.” + +“Age id feceris,” ab eo petivi. “Maximæ equidem mihi erit voluptati. +Insuper usque spero quandam huius mysterii solutionem tibi +occurrere.” + +Leni risu nutabat. + +“Nimis arduum opus pro novitio, mei simili,” respondit. “Vires meas +oppido superat. Si tamen solutio eiusmodi fiat, spero te de ea re me +edocturum. Mirificam eam futuram certum est.” + +“Sic faciam,” in responsum promisi, manusque iterum tetendimus. + +Denique signo dato, duæ operæ arcam levarunt, ipse suam manum in +tutamentum arcæ imposuit, ut e conclavi in ambitum, hinc per ostium +deorsum gradus ad petoritum, quod tramiti appulsum erat, delatam ei +imposuerunt. Eo allata arca singulari cura in petoritum sublevata, +ibique disposita est, duo tum baiuli conscendentes eam utrimque +tenuerunt, denique equis ab auriga concitatis petoritum leni motu per +iter secundum Plateam volvi cœpit. + +Herus Armand paulisper oculis secutus, pilentum meritorium ibi eum +opperiens conscendit, manuque ultimum vale edens, petoritum +subsecutus est. Nos e fastigio graduum discedentes intuebamur, usque +dum ad primum viæ transversæ angulum iter suum flexerunt. + +“Herus Godfrey extorris nunc negotio est,” leni risu notat Parks. +“Ternis quaternisque his diebus tantum quod non cum arca illa +habitavit. Hesterna nocte diu hic moratus est.” + +“Quid ais? Vesperi hesterno?” stupens quæro. “Ego vero certissime +putabam eum hodie hic futurum,” cogitabundus subiunxi, quod Godfrey +poterat secum statuere ultimum intueri arcam. “Quodammodo pollicitus +est se huc venturum, sed et evenire poterat ut graviori quodam +negotio detentus esset.” + +Momento post, celeritate qua pedes me ferre poterant, deorsum gradus +rui, quod pilentum meritorium deorsum Plateam prætervehi, et in eo +duos viros sedentes conspexi, eosque itidem iter sequi quod +petoritum, et in proximo angulo inflecti. + +Eodem autem momento quo pilentum in cornu evanescebat, vectorum alter +se ad me convertit manuque signum dabat — eumque Iacobellum Godfrey +agnovi. + + 1. Agens, -tis, Participium Præsentis, verbum Ciceronianum, + \ valens, potens, efficax. + 2. Leo, -nis, sequiori Latinitate “militem gloriosum,” heroem + \ putativum, idolum muliercularum, “hominem bellum,” trossulum, + \ catulum, catulastrum significat, qui aut sibi ipse nimium + \ tribuit, aut vulgus eum extollit, aut etiam qui singulari + \ virilitate revera pollet, ut hic accipitur. + 3. Stabulum, -i, locus ubi quis stat, moratur, aut habitat, + \ saltem pro tempore. Nescio quam ob causam lexicographi + \ Germanici simulent vocabulo hoc iumentorum (equorum, boum, + \ asinorum, mulorum) habitacula non designari, saltem eum sensum + \ silentio premunt, nec nisi insulas ac diversoria hominum, + \ nidos avium, cellas apium eo significari insimulent, quum + \ tamen id Virgilius in Georgicis adhibeat. Hic, utique, de + \ humana habitatione, sive diversorio, accipitur. + 4. Diurnárius, -ii, vocabulum Romanum, iuridicum, scribam + \ significat, qui acta curiæ iudicum quotidie litteris + \ consignare consuevit. Hic relatores, perinde atque + \ conscriptores eventuum, item concinnatores diurnorum + \ (ephemeridum, periodicorum) significat. + 5. Petóritum, -i, est genus vehiculi, currus gravior, tamquam + \ sarrácum, nostris tamen temporibus illud genus sic appellamus, + \ quo suppellectilem domesticam vectamus. + 6. _Sátago,3 -égi, -actum, præter solitum ac litteralem sensum + \ plerumque adhibetur ad designandam sedulam ac diligentem + \ operam, aliquid celeriter, perniciter agere, natinari. + + +Caput XIX. + +“Mors.” + +Præsumendum erat futurum ut pedes mei, absque conscio nisu meo, me +sursum Plateam currentem, ad angulum viæ conferrent, ubi pilentum +Godfrey vehens, et iter in transversam viam flectens assequerer; nec +tamen sine ægritudine animi reputabam me sic cursare, quod nempe +conscius eram Godfrey mecum non omnino palam et aperte egisse. +Constat, profecto, se Armand sequi velle, nullo verbo prodidisse; +causam tamen ipse mihi finxi id inde fieri potuisse, quod monitionem +omnem, in eiusmodi rerum statu, supervacaneam existimasset. Etiam +æquum erat a me divinari eum, etiamsi ipse se minus iam curare videri +vellet, passurum, ut arca sibi ita eriperetur, haud esse; quod vero +ratum existimasset ut ego arcam hero Armand dederem inde fieri sensi, +quod post deditam arcam alia inde eventa secutura speraret. + +At nunc demum et mihi lumen animo subivit et reminisci cœpi me quoque +latére quo tandem arca deveheretur! Id ab hero Armand percontari non +mihi in mentem venit, nec ipse quidquam mihi de suis consiliis +prodidit. + +Dehinc cursum contentior prosequebar, ratus Godfrey manu haud mihi +significaturum fuisse, nisi me interesse voluisset. Cornu igitur in +tempore attigi, vidique petoritum in Platea Sexta versus +septemtrionem iter flexisse. Igitur, primum quam petoritum et +subsequentia pilenta visui meo se subduxissent, maximo quam par eram +cursu in tramite me concito, perveniensque in cornu, lætus vidi +vehicula a loco, ubi tum stabam, haud multum abesse. Quandoquidem +frequentia hic admodum erat densa, petoritum haud multum proficere +poterat, et ego haud magno labore gressu id adæquare poteram, quin me +in tanta turba suspectum redderem cursu anhelus. Quin etiam satius +duxi me in turba aliquantum retrahendo celare in tramite, ne Armand +circumspectans me clanculum eum insectari conspicaretur. + +Idem animadverti et Godfrey atque Simmonds vereri, nam vidi pilentum +ad incile deversum consistere seque continere tantisper dum petoritum +aliquantum progrederetur. Viá denique Sedecimá se iterum ad +occidentem deflexit, inde autem iter in Platea Septima prosecutum +est. + +Quidnam herus Armand hac in parte urbis sibi agendum putat? a me ipso +quæro. Estne sibi in animo hanc pretiosissimam arcam in ista ærumnosa +urbis parte relinquere? Hic subito constiti, et in angiportum +secessi, quod petoritum non admodum procul ante me substitit, et ad +tramitem reversum se propulit. + +Caute prospectans vidi et pilentum Armand ibidem subsistere, illum +excedere, aurigæque vecturam persolvere. Pilentum alterum satis +celeri cursu iter in Platea prosequi vidi. Baiuli duo arcam e +petorito evexerunt, atque Armand præeunte, in domum ante cuius ostium +constiterant, invexerunt. + +Quina circiter minuta hi aberant, unde licebat coniectare se arcam in +superiorem baiulasse contignationem; tum iterum comparuerunt, hero +Armand comitante. Ipse his, perinde atque aurigæ, corollarium +dilargitus est. Baiuli tum petoritum conscenderunt, quod cum illis +strepens se e medio sustulit. + +Pauca momenta Armand stans in gradu, in Platea sursum deorsumque +circumspexit, dein ingressus visui se subduxit. + +Vix momento post conspexi Godfrey et alterum quemdam, quem agnovi +Simmonds fuisse, e taberna, in adverso vico, egredientes viam +transcurrere, et domui, in quam arca invexa erat, irruere. Quum ego +adveni, isti usque in limine stabant. + +Domuncula hæc squalida et sordida erat, vicinitati sordidæ congrua. +Pedeplanum lavatrina explebat, quam inscriptio in fronte Francicam +esse satis declaravit; hæc autem magná collustrata fenestrá totam +frontem occupabat, si ianuam demas quæ, ut erat verosimile, ad +gradus, per hos vero in superiores contignationes ducebat. + +Vultus Godfrey ex concitatione erat inflammatus dum ansam huius ianuæ +leniter — leniter tentabat. Erat obserata. Proclinans, per foramen +clavis speculabatur. + +“Clavis in foramine hæret,” susurrat. + +Simmonds e sacculo forcipillam gracillimam producit eamque tradit. + +Interim Godfrey in Platea dispectat, sed eo tempore nemo suspectus +oculis obversabatur, inserit igitur foramini forcipillam, oram clavis +apprehendit, sensimque vertit. + +“Sic!” quod ubi dixit, ianuam simul caute pandit, et furtim intrat. +Ego eum secutus sum, Simmonds autem ceu umbra post me venit, +ianuamque post se clausit. + +Nunc omnes substitimus, sed ego saltem cor in faucibus hærescere +sensi, nam alicunde e sublimi vox hominis animo concitato loquentis +exaudiebatur. + +Etiam in semiopaco satis videre poteram aspectum in vultu Godfrey +stupentem et turbatum, ut pro momento immobilis stabat vocemque eam +excipiebat. Ego quoque auribus intentis steti, sed ex iis quæ +dicebantur prorsus nihil capere poteram; ac nunc demum deprehendere +cœpi sermonem Francicum esse. Attamen vox non fuit Armand — id mihi +prorsus certum erat. + +Ante nos gradus angusti patebant, qui ad contignationem proximam +ducebant. Post memoratum dubitationis intervallum Godfrey in infimo +gradu desedit, calceos exuit, et nos idem facere iussit. Simmonds ut +automaton paruit, sed meæ manus tam nervose tremebant, ut formido me +caperet, ne calceus mihi ex una manu excideret; sed tamen satis +prospero eventu rem gessi, exutosque absque strepitu in tabulato +prope imum gradum seposui. + +Quum denique angoribus allevatus caput erexeram, Godfrey et Simmonds +per gradus, quisque sclopello in manu, sursum repere animadverti. Ego +sequebar, sed ut verum fatear, genua mihi vacillabant, erat enim in +ea voce usque fluente aliquid sinistri et formidolosi. Simillima ea +erat voci hominis furiosi, mihi quidem partim ferociam, partim +triumphum sonabat . . . + +In fastigio graduum Godfrey paulisper substitit, auresque intendit; +tum caute versus ianuam apertam, unde vox profluere videbatur +progressus, manu nos ad manendum ubi essemus, significavit. Ut vero +genibus insistens, sudoreque manans, auscultabam, unum verbum sæpius +repetitum audivi: + + “Vindicta! Vindicta! Vindicta!” + +Tum audivi vocem quasi concidere, iterumque fluere veluti submissum +hirritum instar canis prædæ intenti, atque sonum percepi tamquam telæ +laceratæ. + +Godfrey genibus manibusque insistens in cubiculum inspectabat. Dein +se retracto, motu manús nos accersivit. + +Spectaculum, quod visui meo per angulum ianuæ et intra postem +speculantis obtulit, dies mihi nunquam delebit. + +Cubiculum quod inspectabam eo solo lumine erat collustratum quod +inter foros clausos fenestræ penetrabat. In medio tabulato stabat +arca Boulé, anteque eam, tergo ad ianuam verso, homo quidam +occupabatur involucrum revellendo ac lacerando, quo ea obvoluta erat, +interea furens secum veluti per cantum mussans atque grunniens, +subinde sistens, ut oculos in manipulum convolutum ad latus adversi +parietis in constrato iacentem convertere posset. Quodgenus ille +manipulus esset aliquantisper divinare nequibam; denique oculis magis +intentis reperi id corpus esse hominis tamquam in fascem involuti. + +Ut vero eum intuebar, fulgorem oculorum eius percepi intuentis +hominem, qui arcæ denudandæ dabat operam — fulgorem, qui non dignosci +haud poterat — illum ipsum fulgorem, qui me iam antea semel +exterruerat . . . + +Godfrey me manu firma revulsit, meumque locum subivit. Ego vero me ad +gradus recepi, ibique considens frontem nervose tersitavi, tentavique +cogitare et intelligere. Quisnam ille fuit? Quid ibi ad parietem +agitabat? Quidnam totum hoc spectaculum sibi volebat . . .? + +Nunc mihi cor prosilire ac rumpi parabat, quod Godfrey cato prorupit +vagitu, “Siste!” atque in cubiculum irruit, Simmonds insequente. + +Duo, ut existimo, minuta elapsa sunt secunda[1] antequam ego limen +attigi, et illic constiti stupens, parietemque ut me sustinerem +attrectans. + +Spectaculum hoc ita in memoria mihi depictum est, ut ad ea cuncta +revocanda oculos modo claudere satis sit. + +Ibi stabat arca integumentis discerptis ac detritis; verum figura +hominis a tabulato evanuit, atque ante ingressum in alterum cubiculum +stabat vir, vir quidem staturæ giganteæ, manibus supra caput +sublatis, vultu pavore furoreque torvo, dum Godfrey, labiis in +derisionem convolutis, sclopellum pectori eius intentum tenebat. + +Dum vero ego ibi stabam obstupidus, aliquid in aere micare vidi supra +caput hominis, qui cate vagiebat: + + “Mors!” quiritans “Mors!” + +Alterum usque terribile momentum ibi immotus perstabat, manibus adhuc +sublatis, oculis horribili modo micantibus; postremo, strangulato +eiulatu, gravi lapsu ad pedes Godfrey concidit. + + 1. Minutum secundum: ex quo horologia mechanica in usum venerunt, + \ astronomi horam in minuta, minutum (subaudi tempus) in minuta + \ secunda dispertiverunt. Minutum itaque prius, h. e. + \ sexagesimam horæ partem, minutum primum, huius autem partem + \ sexagesimam minutum secundum, vel uno verbo, secundum + \ appellarunt. Romanis nihil horum notum; brevissimum et + \ incertum tempus ipsi momentum (quasi movimentum) temporis, + \ item, punctum temporis, ictum oculi, vocitarunt. + + +Caput XX. + +Effugium. + +Quemadmodum Godfrey paulisper supra cadaver inclinaverit, idque +stupens aspexerit, et tum subito cato vagitu per apertam illam ianuam +proruperit, confuse tantum memini. Alicubi ianua magno sonitu impulsa +precrepuit, strepitus pedum currentium audiebatur, et antequam sive +ego sive Simmonds quid evenisset intellexissemus, Godfrey iam iterum +in cubiculum reversus, id uno saltu pervolavit, ad ianuam procucurrit +in ambitum ducentem paullo ante impulsam. + +Vidi eum acerbissimo conatu ansam tentare, tum duos gressus recedere, +seque omnibus viribus in ianuam præcipitare. Hæc tamen impetum +firmiter sustinuit, quum ex ambitu foris cachinnus audiebatur +derisorius, quo mihi fere sanguis riguit. + +“Huc venite, fatui!” vagit dentibus pressis Godfrey. “Nonne videtis +eum effugere?” + +Simmonds me celerior erat; nunc simul ianuæ irruunt. Illa stridebat +quidem, sed usque sustinuit; tentaverunt iterum, et nunc a summo ad +imum fissa est. Godfrey calcibus diffregit eam ex utraque parte, et +egressum nactus erepsit, Simmonds sequente. + +Mei fere impos denique et ego me eo contuli, ac post pauca momenta +cœcutiens et palpans, iterum foris, in ambitu me reperi. Ad caput +graduum perveni, unde videre poteram Godfrey ostium tentantem, tum in +ambitu, in pedeplano retro euntem ad posticam domum. Intra momentum +temporis eiulatum quiritantium mulierum audivi, ut fere capilli mihi +erecti starent. + +Quemadmodum gradus traiecerim, haud memini; sed in pedeplano ego +quoque retrorsum ivi et exspectavi quoque momento me nescio in quem +horrorem illapsurum. Perveni ad ianuam patulam, ingressusque per eam, +in lavatrina me stantem reperi, grege perterritarum indignantiumque +mulierum circumdatus, quæ vagitu et eiulatione me exceperunt. + +Ulterius ire quum nequirem, in cistulam obviam languidus consedi, +indeque eas spectavi. + +Non diffiteor ridiculum me præbuisse spectaculum, quod et e vagitu in +submissos cachinnos mutato satis intellexi; at meam figuram prorsus +nihil pensi habui, nec qualis inspectantibus apparerem prorsus +curavi. Ego usque ibi sedebam quum Godfrey anhelus rediit oculis irá +flagrantibus. Operæ lavatrinæ, haud ignaræ eventum aliquem extra +rerum ordinem tumultu significari, eum circumfluxerunt, sed ipse viam +per turbam aperuit, ut ad institorem perveniret. + +“In contignatione superiori scelus est perpetratum infandum,” affatur +eum. “Vir hic iuxta me adstans e decuria speculatorum est,” quo dicto +Simmonds suum insigne exhibuit. “Res nobis ad decuriam referenda +est,” pergit Godfrey, “proin tibi suadeo ut mulieres tuas in negotiis +suis contineas. Non enim existimo te huic rei implicari velle.” + +“Absit,” continuo respondit institor, ac dum Simmonds ad edocendam +decuriam ad telephonum accessit, institor e sessibulo suo descendit, +ad mulieres accessit, easque ad munia sua regredi iussit. + +Godfrey interim ad me veniens manum humero imposuit, et, + +“Va, Lester,” inquit, “tu aspectum præbes quasi sis in ultimis.” + +“Sum etenim,” respondi. “Nisi res hæ finem accipiant, collabar. Ne tu +quidem admodum floridam præbes speciem.” + +“Nec profecto floreo. Etenim sivi ut ille nebulo hominem coram me +occideret — sub oculis revera meis! — et ut evaderet!” + +“Ut hominem occideret?” repeto. “Aisne revera?” + +“Ascende in eam contignationem, cerneque dextram manum cadaveris ibi +iacentis,” breviter refert Godfrey, “tum scies quid dicam!” + +Stupens ibi sedi, nec credere quivi me recte audivisse; nec credere +valebam Godfrey ea verba revera protulisse . . . manum dextram +hominis illic iacentis . . . id unum tantum significare poterat . . . + +Simmonds torvo risu in labiis nobis se adiunxit, sed et ipse haud +parum concussus mihi videbatur. + +“In Grady incidi,” ait, “eumque quid hic accidisset, docui. Respondit +se negotiis nimis detentum quominus ipse advenire posset, meque has +res administrare iussit.” + +Godfrey in lenem risum erupit. + +“Grady Cannas suas sibi impendere sentit!” ait. “Nec clades sua longe +abesse paret. Sed tui gratia, Simmonds, gaudeo — futurum sentio ut ex +hac re haud parum gloriæ in te redundet!” + +“Equidem libenter vellem credere,” respondet Simmonds fulgentibus pro +momento oculis. “Arcera brevi aderit,” subiunxit. “Nunc vero iuvabit +calceos nostros induere, et in contignationem superiorem redire, +videreque utrum quid adiumento illi misello esse possit.” + +“Nihil adiumenti illi afferri posse arbitror,” ait Godfrey +lassitudine confectus; “sed tamen tutum ac ratum duco ut eum +aspiciamus,” quibus dictis nobis in ambitum prodeuntibus præiit. + +Nec memini donec Simmonds loqui cœpit, me discalceatum esse. Itaque +iuxta Godfrey desedi, ac laboriose calceos meos induxi, quo facto eum +atque Simmonds gradus ascendentes subsecutus sum. + +Quid Godfrey in animo volvitaret scire me putabam; ipse enim sibi +vitio vertebat hanc novissimam calamitatem; eam se prævidere et +avertere potuisse sibi dictitabat; nam sibi moris erat, si res in +contrarium currebant sese culpare — et tum in causa esse se quare +homicida sibi quasi e manibus effugeret! Fingere in animo mihi +poteram gravem animi offensionem, quæ suam fiduciam sui concusserat! + +Novissima victima in tabulato ante ianuam in cubiculum interius +ducentem, ubi corruerat, iacebat. Simmonds ad fenestram accessit, +foros patefecit, atque uberrimum solis pomeridiani lumen immisit. +Inde ad cadaver progressus in genua se demisit, manumque dextram +flexilem cadaveris ad ostendendum nobis levavit. + +Parum supra digitorum iuncturas pusillæ erant puncturæ duæ, paucis +guttulis sanguinis inde manantibus, caro autem in circuitu erat +tumida et decolor! + +“Novi ego statim quum clamavit ‘Mors,’ ” ait Godfrey presse, “quid id +significaret. Ipse quoque novit simul atque ictum sensit. Palam est +eum id iam antea vidisse, aut de eo audivisse, scivitque id +subitaneam nuntiare mortem.” + +Consedi itaque oculis in mortuum defixis, volebamque animum +colligere. Ergo iste malefactor, Orci progenies, qui veneno sic +cædit, in ædibus delitescebat Vantine, ac primum Drouet feriit, +deinde ipsum ædium dominum! At cur — curnam! Id credi nequibat, +facinus præter fidem, mens mihi in vertiginem agebatur ipsa +cogitatione. Et tamen hoc verum esse oportet. + +Respexi iterum in tertiam victimam, vidique hominem rudi vestitu, +uberrime nigro comatum, confusaque barba conspicuum; erat autem homo +prope gigantea statura, qui viribus necessario ingentibus pollebat — +et tamen hæ contra minutulas acu læsuras in manu prorsus nihil +profecerunt. + +Tum subita cogitatio me ad pedes concitavit. + +“At vero Armand!” clamo ego. “Ubinam est Armand?” + +Godfrey veluti commiseratus mei, subridens me aspexit. + +“Eheu, Lester!” alloquitur me, “ne hunc quidem capis? Tuus ille +admirabilis Armand hoc perpetravit,” digito cadaver demonstrans. + +Acsi gravi ictu in capite percussus essem sensi, atrique ante oculos +meos circuli gyrare mihi videbantur . . . + +“Accede sis eo, ad fenestram,” quasi imperiosa voce Godfrey me +affatur, “auramque pete recentem.” + +Parui automati instar, stetique quadraturæ fenestræ applicitus, +oculos in frequenti pascens Platea dum turbæ populi sursum deorsumque +fluctuabant, facinoris tam prope ad se perpetrati prorsus ignaræ. Et +sic denique placida multitudinis tranquillitas, item conspectus mundi +cursum suum solito more perficientis partem dumtaxat fiduciæ mei +atque vires mihi restaurarunt. Verum ne nunc quidem satis intellexi. + +“Fuitne is Armand?” quæro vultum in cubiculum revertens, “Armandne in +angulo iacebat?” + +“Certissime is ipse fuit,” respondet Godfrey. “Quis alius id esse +poterat?” + +“Godfrey,” subito clamavi, quum meminisse inciperem, “vidistine eius +oculos dum ibi iacens observabat hominem circa arcam occupatum?” + +“Vidi; vidi eius oculos.” + +“Hi iidem erant oculi . . .” + +“Iidem oculi.” + +“Risus autem — audivistine eum risum?” + +“Audivi, profecto.” + +“Ego hunc iam antea audivi,” asserui ego, “tu autem nervos meos esse +putavisti!” + +Paululum conticui, quod memoriá eius rei cohorrui. + +“Eccur iacebat illic Armand tam quiete?” denique rogavi. “Fuitne +saucius?” + +Godfrey leni motu cornu indicabat. + +“I, vide tu ipse,” respondit. + +Aliquid iuxta parietem iacebat eo in loco ubi eam figuram videram, et +ut proclinans specto, magnum animadverto rete, subtiliter textum, sed +validissimum. + +“Istud rete,” inquit Godfrey, “per gradus ascendenti Armand capiti +iniectum est, aut vero cubiculum intranti circumiectum. Tum hic, qui +modo mortuus iacet, se in eum præcipitavit, funeque eum obvolvit et +colligavit.” + +Retibus retrusis, parvum in tabulato cumulum animadverti serilium +discissorum. + +“Prorsus ita,” assentior ego, “certe is viribus ad id moliendum par +erat. Nonne, Godfrey, staturæ magnitudinem huius animadvertisti? +Gigas enim fere fuit!” + +“Tamen nisi Armand id voluisset, hic id nullo pacto perficere +potuisset,” refert Godfrey breviter. “Ut vidisti, ipse nullo prorsus +labore se eripuit,” explicat Godfrey, reti sublato, magnas in eo +fissuras ostentans. “Viam sibi, dum ibi iacebat, rete discindendo +aperuit — quod me præscire decebat — scire me decebat eum vinctum non +fuisse — tempus tantum eum opperiri — sed ista omnia tam subito erant +peracta . . .” + +Rete interim irá ac tædio in tabulatum abiecit. Dein ante arcam Boulé +constitit, eamque bono animo speculabatur, et post pauca minuta +vultus eius clarescere cœpit. + +Operimentum fere omnino erat avulsum ac discerptum, atque arca, quasi +etiam plus audax et petulans sua pulchritudine in medio stabat, ut +mihi quidem parebat, lumine solis offusa, cuius iubar singulæ musivi +operis particulæ fulgentes ac resplendentes reverberabant. + +“Capiemus tamen eum, mi Simmonds,” ait Godfrey in eum renidens. +“Quin, profecto, iam etiam tenemus eum. Nihil nisi tempus opperiemur, +et ipse sua sponte nobis occurret. Age, Simmonds, asportato hanc +arcam, recondasque eam in fortissimam ac munitissimam cellam in +vestræ decuriæ statione; clavim autem tu ipse fer.” + +“Quid ais? Obserari eam vis in cella?” quærit is stupens. + +“Obserabis, profecto, eam,” refert Godfrey. “Ista sola nostra salus +est.” Vultus eius rubebat; iam iterum alacer ipsum se esse sensit, de +victoria confidens. “Nonne tu has res administras? Ergo in cella +forti hanc obserabis, nec cuiquam rationes reddes.” + +“Id facile fiet,” ridebat Simmonds. “Nec rationes ullas habebo.” + +“Imo vero habes,” inquit Godfrey, obtutum fere hypnoticum in eum +convertens. “Id tu statues, quoniam ego id sic statui volo, et +quoniam ego aio futurum, ut serius aut citius, si hanc arcam tutam +servaveris, ubi a nullo attrectari possit, is qui desideratur sua +sponte in manus nostras veniet. Quin, Simmonds, et plus tibi dicam: +si eum ceperimus, pulcherrimam quam unquam historiam habebo, tum +autem in omni orbe famá cluebis. Francia te, Simmonds, Equitem +creabit Honoris, bene memineris. Nonne putas vittulam in ocello +nodulario præstantem præbituram speciem?” + +Simmonds disserentem, quasi subito mente captum spectabat. Quin et +ego haud obscure dubitare cœpi, utrum spe deiectum, exspectatione +deceptum ac delusum Godfrey non etiam sana mens uná deseruisset. + +At ipse, nostras hariolatus sententias, in cachinnum erupit. + +“Minime, equidem,” fatur dein magis serio, “ego vero non nugas ago. +Quin admodum serio te, Simmonds, moneo futurum, ut si istum +furciferum ceperimus, maximum ac præclarissimum facinus perficiemus. +Is enim temporum nostrorum omnium malefactorum princeps est — hoc +autem, Lester, repeto sine exceptione. Ac nunc tandem fortasse mecum +idem senties.” + +Et nunc, quum Armand, tam politum, tam sui compotem, tamque moribus +distinctum ac probatum ex una parte in memoria haberem, ex altera +autem quum sub oculis cernerem cadaver novissimæ suæ victimæ, pendens +animi annui. + +“Ast quisnam ipse est?” quæro. “Scisne quis ipse sit Godfrey.” + +“En arceram,” interpellat Simmonds, et in ostio domús pulsus +percrepuit, ipse autem ad aperiendum deorsum properavit. + +“Nunc vero age, Lester,” brachium suum meo iungens fatur Godfrey, +“discedamus. Nihil amplius hic est quod nos detineat. Ianuá posticá +exibimus. Satis superque concitationis experti sumus in præsentia +dumtaxat — nonne putas?” + +“Ego certe satis,” assensus respondi, secutusque eum sum per ambitum +ad alios gradus, tum deorsum, denique foras per lavatrinam. + +“Ast, Godfrey, quisnam ille homo est?” quæsivi iterum. “Cur illum +misellum supra occidit? Curnam occidit Drouet et Vantine? Quonam modo +penetravit ædes Vantine? Quid hæc omnia sibi volunt? + +“A,” respondit ille, leni risu me contuitus, “ista ipsa est +quæstionis summa — circa quid hæc omnia versentur! Verum hæc, nunc in +via, haud dirimere possumus. Præterea et vellem cuncta hæc mecum per +quietem reputare, mi Lester, et te id perpendere volo. Interim, si +per otium licuerit, hac vespera ad te decurram, tunc licebit totum id +pertractare. Idne tibi placebit?” + +“Vel maxime,” respondi, “per Deorum tamen fidem fallere me nolito.” + +Caput XXI. + +Godfrey Fabulam Poeticam Texit. + +Vereri iam cœpi ne quum nox iam in serum vergeret, Godfrey, qui visum +me venturum se spoponderat, me falleret, quum denique gratum eius in +ianua pulsum audivi. Festinavi ad eum admittendum et mox intellexi e +suspirio allevationis, quo se in artisellium recidit, quam esset +viribus animoque defessus. + +“Te subinde visere, tecumque, mi Lester, colloqui, me revera +reficit,” fatur interea dum oblatum convolvulum accipit. Et bono +animo in me renidens, pergit: “Et post exantlatos arduos diei labores +quietem mihi affert.” + +“Non profecto capio,” excipio ego, “unde tantas vires haurias. Iste +unicus casus me tantum quod non omnino prostravit.” + +“Equidem haud sæpe tam in laboriosum casum incidimus,” respondet in +sella reclinis. “Quin ut verum fatear, iam dudum nihil tractavi quod +huic comparandum esset. Circa plurima scelera nihil prorsus mysterii +est.” + +“At hic casus certe mysteriorum plenus est,” notavi ego. + +“Unum tantum est quod rem mysteriosam reddit,” explicat ille, +“absentia causæ efficientis. Simul enim atque causa intelligitur, +etiam perpetrator reperitur. Ubi vero causa erui nequit nihil +quisquam proficit.” + +“Mihi vero secus videtur,” excipio ego. “Non enim sola causæ absentia +rem mysteriosam reddit, sed circa eam omnia. Namque ego nec cur, nec +quomodo res perpetrata sit, capio. Quum eam totam rem mecum recolo, +ita mihi paret, quasi in ambagibus verser, e quibus nullam excedendi +viam reperio.” + +“Iam fiet, mi Lester, ut viam reperias,” solatur Godfrey quiete, “et +hoc mox.” + +“Si habes quo rem declares, Godfrey,” obtestor ego, “fac per Deorum +fidem, declara! Noli me in his ambagibus vel momento, quam sit +necesse, longius constrictum tenere. Tantum enim istam rem in animo +revolvitavi, ut mens iam mea filis confusis sit simillima. Visne +innuere tibi totam rem iam exploratam esse?” + +“ ‘Exploratam’ paullo nimis agens est verbum. Haud multum profecto in +isto mundo est quod exploratum habeamus. Fac dicamus admodum me +‘suspicari.’ ” Oculis ad laquear levatis paulisper conticuit. Tum, +“Memineris, mi Lester,” inquit, “te quondam me reprehendisse — etiam +vespera nuperna me somnia texere poetica; at nunc hæc somnia factis +sunt comprobata.” + +“Omnia ea indicta esse velim,” humiliter obtestor. + +“Ista colloquia alio quoque modo usui sunt,” pergit Godfrey fere per +circuitum, “nam ea et meas ideas repurgant. Vix credideris quantum +iuvet quum casum meum tibi propono, tu autem argumenta mihi obiectas. +Quum tu iurisprudentiá sis exercitatus, contraria facile deprehendis, +quocirca difficilius est iurisperitos quam homines communes +coarguere. Tu experientiá doctus es evidentias ponderare; proinde +nunquam sino me theoriis convinci, donec tu a me victus sis. Quin ne +tunc quidem semper,” subridens adiecit. + +“Euge, gratum mihi est scire me subinde usui esse,” respondi “etiamsi +cos modo sim, qua iudicium tuum exacuas. Prohinc velis procedere, +plusque somniare. Dic mihi, sodes, primum quí id evenisset ut tu et +Simmonds Armand sequeremini.” + +“Dictu haud difficile; quia reperi eum Armand non esse. Felix Armand +hoc temporis momento Parisiis est. Tute nimis credulum præbuisti, +Lester.” + +“Va, quin mihi nullum dubium subiit eum Armand non esse,” balbutivi +ego. “Ipsi enim cognitum erat me remulcale misisse — novit et +responsum consortii . . .” + +“Utique novit, quia remulcale tuum ad consortes Armand nunquam, sed +ad conductitium quemdam huius nebulonis pervenit; responsum autem +ille satelles tibi misit. Amicus noster iste ignotus utique prævidit +futurum ut simul atque cognitum esset errorem esse commissum, +remulcale ad Armand missum iri, et secundum id cavit.” + +“Ergo tu usque credis arcam consulto fuisse Vantine missam, non +casu?” + +“Credo firmissime. Arca ab Armand bona fide est missa, quia +crediderunt eam a Vantine præstinatam esse — quæ omnia a Magno illo +Ignoto rite fuerunt administrata.” + +“Dic, sodes, Godfrey, quí hæc omnia tibi constant?” + +“Hem, satis facile. Quum tu mihi heri de Armand narrabas, scivi, aut +scire me putavi, molimentum quoddam sublatere. Sed ut res certe +constaret, nostro homini Parisiis remulcavi ut in rem inquireret. +Noster homo statim adivit patrem Armand, ibique varia scitu digna +comperit. Unum erat, filium Felicem Armand Parisiis esse; alterum, +nullum consortii membrum de tuo remulcali aut de responso ad id, +quidquam scire; tertium, etiamsi remulcale accepissent, non +intellecturos fuisse, quoniam e libris Armand manifestum est eam +arcam a Vantine quindenis francorum millibus præstinatam esse.” + +“Non istam!” obverto ego. + +“Imo istam ipsam. Quin et eo pretio vilis existimanda est. Consortes +Armand utique de fabula circa Montespan nihil sciverunt — nihil nisi +lucro vendiderunt.” + +“Capere plane non queo!” balbutio ego. “Vantine ipse mihi fassus est +se istam arcam non præstinasse.” + +“Nec præstinavit. Sed alius quis eius nomine emit, et ad eum mitti +iussit.” + +“Et solvit quindena francorum millia pro ea?” + +“Prorsus ita — et solvit pro ea consortio Armand quindena francorum +millia.” + +“Nonne munusculum sumptuosum?” timide quæro, quod caput meum iterum +gyrare cœpit. + +“A, id non muneris loco habebatur. Emptori in animo erat eam sibi +vindicare — sed mors Vantine eum fefellit. Si id non accidisset — quæ +enim accidunt, nemo præsagire potest — omnia ex sententia evenissent, +nec quisquam unquam verum comperisset.” + +“At quonam consilio id egit? Anne portorium voluit evitare?” + +“Va, nihil tam exigui! Præterea ipse portorium Vantine rependere +debuisset. Tibine id rependit?” + +“Minime,” inquam. “Nihil quod rependatur superesse putavi. Vantine +revera portorium ob arcam abs se emptam solvit; siquidem ea fuit quam +professio[1] sua ostenderat. Ille alius debebat solvere portorium ob +eam quam invexerat, proinde nihil reperi veluti quod substantiæ[2] +Vantine ab aliquo deberetur. Potest interim ærario aliquid deberi, +quandoquidem arca, quam Vantine importaverat multo plus valebat quam +quod professio sua exhibebat.” + +“Nullum dubium; ac profecto illa alia arca est quam Vantine emerat. +Illa utique ad titulum istius nebulonis erat consignata,[3] Neo +Eboraci. Consilium eius profecto satis clarum est — adire Vantine +tamquam consortii Armand vices agens, aut vero ut dominus arcæ +Montespan, easque emutare. Mors Vantine consilia eius frustravit, +proinde id tecum perficiendum erat. Quin etiam tum facile id +effecturus erat, nisi mors Vantine atque Drouet incidens nostrum +animum ad arcam vertisset; nos secuti sumus eum, atque eventa +postmeridiana inciderunt.” + +“Et hæc omnia per satellitem suum, conductitium quemdam consortii +Armand tu existimas eum perfecisse?” + +“Quis hoc dubitet? Diribitor, qui putativum venum[4] hero Vantine +effecerat, mercedonium[5] ob id accepit, biduo hinc munere se +abdicavit — primum ac tuum remulcale acceperat, eique responderat. +Decuria lictorum Parisiaca desiderat eum, sed utrum reperiat, dubium +est.” + +Ut rem comprehendam meditabundus tacui, tum impatiens, + +“Cuncta hæc,” inquam, “satis clara. Arca, ut asseris, commutari +poterat — nec te falli puto — at ista omnia ad exitum non ducunt. +Curnam illæ commutabantur? Quidnam circa illam arcam Boulé est ut +iste ignotus cædem eius causá committere non dubitet? Num ille putat +litteras eas usque intus latere?” + +“Nunc iam intelligit eas non ibi celari — tu enim illi patefecisti. +Antea de litteris nihil habebat comperti. Nam si scivisset, eas ante +missam arcam exemisset.” + +“Quid ergo est?” quæro. “Atque præprimis, Godfrey, quid iste +scordalus delitescat domi Vantine, duosque homines occidat? An isti +ei in arca occupato supervenerunt?” + +“Nulla ratio mihi suadet eum unquam intra domum Vantine fuisse,” +immotus ait Godfrey; “hoc est, usque eo dum tu ipse eum illuc hoc +postmeridiem induxisti.” + +“At Godfrey,” obverto ego, “ista prorsus absurda sunt. Oportet eum +intrasse domum, quí enim alias poterat Vantine et Drouet occidere?” + +“Quisnam asserit hunc eos occidisse?” + +“Si ipse eos non occidit, quisnam id fecit?” + +Godfrey binos ternosque haustus fumi efflavit interea meditatus, dum +ego fixis oculis mecum contemplabar. + +“Equidem,” fari denique pergit, “iam nunc paulisper somnia poetica +effingere pergam. Mox ad mirum tuum amicum Armand, ut eum interea +etiam æque sic appellemus licet, revertemur. Iste certe homo præter +consuetum ordinem est.” + +“Nihil de hoc dubito,” dixi assensus. + +“Ego vero nihil nisi reptere, quæ iam ante dixi, queo — ut mea fert +opinio, ipse princeps est omnium huius ævi malefactorum.” + +“Si ipse vel maxime malefactor est, certe est insignis,” assensus +respondi. “At difficile mihi creditu est eum malefactorem esse. Nam +hominum omnium, quem unquam conveni, is cultissimus est.” + +“Est utique. Et ob id est perniciosus. Malefactor ignarus nunquam est +perniciosus — ergastula[6] his ignaris malefactoribus scatent. At +cultos et politos caveris. Ut quis malefactor insignis evadat, +facultatibus eniteat oportet, mi Lester.” + +“Ast cur quisquam dotibus animi præditus malefactor evadat, quæro. Si +par sit quæstu honesto victum mereri, cur inhonestus fieri malit?” + +“Præ omnibus aliis plerique malefactores e libera voluntate, non ex +necessitate fiunt malefactores; hominem cultum vitæ genus concitatum +eo allectat, ut plurimum. Unquamne, mi Lester, tecum reputavisti +quantus ludus sit societatem humanam ludere, et leges pedibus +calcare, item perspectum habere omnia tibi male ominari, et tamen +victor evadere? Tum etiam, ut puto, maximus quisque malefactor etiam +aliquantum insanit.” + +“Vix dubito,” assentior. + +“Perinde ut quisque probissimus modicum etiam insanit,” pergit cito +Godfrey. “Æque quisque novitatis propugnator, notionibusque novis +inflammatus, paullulum insanit. Sani sunt homines mediani ac +mediocres, qui satis probi sunt, et tamen opportune clanculum +mentiuntur, quique subinde a recto virtutum tramite seduci sinunt, +qui temporibus et locis cedunt, atque vitam commodam ac tranquillam +ducere tentant. Repetere, mi Lester, non dubito hunc homullum grandem +esse malefactorem, qui vitá fruatur longe uberiori quam sive ego sive +tu. Aveo speroque eum quondam convenire posse — non velificatione +pusilla, ut isthæc, sed in pugna, comminus. Ego utique devincerer a +fronte et ab alis, undique — tamen me oblectaret!” finit oculis in me +refulgentibus. + +“Omnis assentior!” inquam, “sed age, prosequere tua somnia.” + +“En habeto. Iste herus Armand malefactor est insignis, proin habet +asseclas, quibus, siquidem uno tempore uni tantum loco interesse +possit, in exsequendis quibusdam negotiis particularibus eum niti +necesse est. Ad hæc rite administranda eos nutui suo obtemperare +oportet. Hanc autem obedientiam abiectam et cœcam, uti apud +malefactores fere assolet, uno nonnisi modo inculcare potest — +timore. Obedientiam recusantibus una pœna tantum est — mors. Modus +autem infligendæ mortis tam certus est atque arcanus, ut fere super +naturam positus esse videatur. Quandoquidem repertum est rebelles et +proditores ineluctabili et immutabili modo, ex effectu pusilli +vulneris, manui rectæ, paullo supra iuncturam digitorum inflicti.” + +Narrationi iam omnis fui intentus, ut facile credes, præsagire enim +cœpi quo ista somnia tenderent. + +“Supremitatem et auctoritatem,” pergit Godfrey, “absolutam Armand hoc +secreto tuetur. Fit tamen subinde ut proditionis illecebris aliqui +capiantur. Armand hanc arcam in Americam mittit. Ipse non ignorat vim +proditionis illectandi fore etiam maiorem; proditionem timet, +machinationem comminiscitur in arca, quæ pœnam mortis infligat in +proditorem eo prorsus modo quo ipse eam infligere solitus sit — ictu +venenato in rectam manum inferendo. Terrorem quem hunc in modum suis +incusserit asseclis, facile tibi finxeris. Tempore proditionis ipse +nequaquam prope est, et proditor tamen moritur extemplo et +certissime! Mirum profecto se ulciscendi consilium istud est! Et hoc +omni arte summi ingenii effectui datum est.” + +“Verumtamen,” quæro ego, “quemnam actum proditionis verebatur +Armand?” + +“Actum aperiendi foruli occulti.” + +“Tu ergo usque credis mechanisma venenatum?” + +“Nihil magis. Funestus eventus novissimus coniecturam comprobat.” + +“Mihi quidem haud liquet,” obverto exspes. + +“Quin, Lester,” obtestatur Godfrey, “res luce solis clarior est. +Quisnam ille gigas barbatus fuit? Proditor, sine dubitatione. +Comperiemur mox eum ex asseclis Armand fuisse. Secutus ipse est +Armand in Americam, insidias ei tetendit, cepit eum reti, manus +pedesque eius vinxit. Num putas Armand hunc in illa domo interesse +ignoravisse? An etiam credis eum valuisse Armand capere et vincire +invitum?” + +“Ego vero perspicere nequeo quemadmodum Armand, quum in eius +potestatem incideret, eluctari potuisset.” + +“Non perspicis? Atqui tu ipse testis fuisti vidistique eum revera +vinctum non fuisse — nempe sese liberasse.” + +“Id verum est,” meditabundus annui. + +“Consummemus ergo historiam,” properat Godfrey narrare. “Proditor +invenit secretum arcæ; sequitur Armand Neo Eboracum, clam prosequitur +eum in domum Plateæ Septimæ, eum ibi præstolatur, capit et vincit +eum. Victoriá fere demens — insanam modulatur cantilenam circa +vindictam, vindictam, vindictam! Atque, ut victoria sua prorsus esset +plena, captivum suum non illico interfecit. Eum potius in angulum +provolvit, atque ad involucra arcæ revellenda se accingit. Summa +victoriæ futura est quum occultum forulum sub oculis ipsius Armand +evellere potuerit. Armand autem in angulo iacet oculis flagrantibus, +quoniam revera hæc potius sua victoria est futura!” + +“Victoria futura?” quæro. “Quidnam eo verbo innuere vis?” + +“Scilicet quod eodem momento quo proditor aperturus erat forulum, +mechanismate venenato feriendus erat! Hoc proposito Armand iners +exspectabat.” + +Halitans præ stupore et admiratione in sella reclinavi. Quod hæc non +perspexi cœcum me esse oportuit! Armand enim commodum iacere poterat +et tempus opperiri dum ille in laqueum incidisset. Non igitur mirum +si ibi flagrantibus oculis iacuerit dum alter phrenesi agitatus arcam +rimaretur! + +“Non usque eo quid futurum esset perspexi,” pergit Godfrey, “dum +proditor in arcam proclinatus choragia quæritans arcam palparet. +Nullum tempus moræ erat dandum — in cubiculum irrui. Armand puncto +temporis evanuit, et gigas perinde effugere tentabat, sed ego eum +ante ianuam intercepi. De eius pernicie tum ne somniavi quidem; de +Armand enim superstitando ne cogitandum quidem erat. Et tamen +superstitavit. Nunc demum, ubi tam sero est, rem intelligo. +Necessarium illi erat hunc occidere, nihil erat ambigui. Quantacunque +erant discrimina, occidi hunc oportebat.” + +“Eccur?” quæro. “Quamobrem?” + +“Ad occludendam linguam. Quid si eum cepissemus? Num tu secretum +Armand vel pro momento securum putas futurum? Sic itaque eum +occidendum iudicavit — occidendum unco venenato — et occidit eum, +quin, super, etiam evasit! Nunquam antea in mea vita tam fatuum +tamque delusum me sensi, quam quum ianuam ante oculos mihi obiici +percipiebam.” + +“Fortasse et id e proviso fecit,” ausus sum timide suggerere paratus +iam omnia de isto singulari homine credere. “Novit fortasse per totum +id tempus nos adesse.” + +“Præter omne dubium,” assentitur Godfrey amare. “Quare alioquin serra +recidiva in ianua esset exterius? Quam me pudet hoc me non +perspexisse! Quí poteram tam stultus mihi eum in viis Neo Eboraci, se +ignaro, insectari posse persuadere? Ipse inde ab initio novit futurum +ut nos eum insectaturi essemus non imparatum!” + +“At hæc incredibilia videntur!” timide obtestor ego. “Fidem prorsus +excedit!” + +“Nihil ei factu incredibile de eo existimaveris!” + +“Sed discrimina — reputa modo discrimina quæ is incurreret.” + +“Quid ipse discrimina curat? Is ea contemnit — et iuste. Nonne +effugit?” + +“Etiam,” annuo, “pulchre effugit præter dubitationem.” + +“Ergo hæc est istius pomeridianæ tragœdiæ historia, ut ego quidem +opinor,” prosequitur Godfrey magis compositus. “Nunc autem hinc me +auferam, ut res tu tecum reputare possis. Si eædem sibi minus +consistant, me docebis. At vero sibi consistent — ita debent — sunt +enim veræ!” + +“Sed quid de Armand?” obtestor ego. “Numquid capere eum non tentabis? +Anne eum evadere sines?” + +“Ipse vero non evadet!” ait Godfrey oculis iterum emicantibus. “Nihil +oportebit nos eum quærere; habemus enim tendiculam nostram, Lester, +cuius esca talis est, ut ei resistere nequeat — arcam Boulé!” + +“At ipse novit tendiculam eam esse.” + +“Sane, quam maxime!” + +“Et tu revera putas eum in illam incursurum?” dubius quæro. + +“Scio eum id facturum! Quodam die tentabit arcam e cella chalybeia +decuriæ Viæ Vigesimæ Tertiæ, in qua seris occlusa detinetur, +eripere.” + +Ego caput quasso dubitans. + +“Non ipse ita insanit,” inquam. “Nemo a sobrietate tam est alienus. +Potius eam deseret placidoque animo Parisios redibit.” + +“Non faciet si ís sit quem eum esse arbitror,” ait Godfrey manu ansam +ianuæ tenens. “Eam ipse nunquam derelinquet! Exspecta modo, Lester; +uno alterove die sciemus uter nostrum vates fuerit probior. Unum +tantum vereor,” inquit vultu tristiori, “ne ipse nobis invitis arcam +subducat!” + +His verbis secundum ambitum discessit, meque in eum respectantem +reliquit. + + 1. Professio, -onis, linguá negotiali atque iuridica Romanorum + \ significat rationes redditas, quas quæstores et publicani a + \ civibus exegerunt, sive occasione censús publici, sive + \ pendendis tributis ac vectigalibus, atque portoriis. + \ Profitendum nempe civi cuique erat quot iugera agrorum, + \ vinearum, haberet, quantum annonæ, proventus cuiuslibet, + \ quantum pecuniæ possideret, aut vero quid et quanto valore + \ importaret. Responsio, sive fassio ad hæc quæsita erat + \ professio. + 2. Substantia, -æ, est summa omnium cuiusque civis bonorum, tam + \ immobilium quam mobilium, sive vivus ea possideat, sive + \ mortuus relinquat. + 3. Cónsigno,1 -vi, -tum, signo, sigillo, litteris aliquid, cuius + \ id sit, declarare; litteris mandare, perscribere. Quum + \ titulus, sive insignaculum, cistæ, manipulo, inscribitur, + \ cuius id sit, quo quid mittendum, tradendum, devehendum sit, + \ consignare dicimus. + 4. Putativus venus, -ús, est venditio rei ficta, falsa ex parte + \ venditoris, aut institoris, quum aliquid falsi in locum veri + \ subornat ac vendit, quin sive mercator, h. e. dominus tabernæ, + \ sive fabricator, sive vero emptor conscius rei sit: putant + \ enim et mercem veram esse, et venum sive venditionem germanam + \ et genuinam factam esse. + 5. Mercedónium, -ii, vocabulum compositum ex mercem et dare, sive + \ donare; significat autem solutionem mercedis, item diem + \ solutionis mercedis, denique, etiam mercedem quam internuntiis + \ damus. Internuntius autem, inter alia, hominem significat qui + \ inter venditorem atque emptorem intercedit; is enim non semper + \ mercede conducitur, sed proprio nomine quærit emptores et + \ adventores, et hoc quæstu mercedonium meret. + 6. Ergastulum, -i, vocabulum Græco-Latinum, significat autem + \ carcerem emendatorium, in quantum captivi illic arduis + \ laboribus exercitantur, quo fit aut opificium quoddam utile + \ addiscant, quo libertati restituti vitam utilem ac fructuosam + \ deinceps ducere queant. + + +Caput XXII. + +Crochard ille Invincibilis + +Semel dumtaxat Godfrey spe sua deceptus erat iudicandus, siquidem +plures dies, quin quidquam accidisset, præteriverunt — hoc est, nihil +quod ad arcam referri posset. Inquisitio in novissimæ victimæ mortem +utique instituta erat, et mihi iterum obtigit munus testimonii ante +iuratos mortuarii perhibendi. Nunc denique fatendum mihi est me +perquam fatui vicem agere paruisse, quum et diurna scommata in +advocatum iactabant, qui muscipulam,[1] quum quæ nunc iam liquido +constaret, tam perspicua erat, imprudens incidisset. + +Mensuris Bertillon de mortuo institutis ac per remulcale Parisios +nuntiatis, inde sine mora relatum est cæsum hunc quemdam Morel, +decuriæ illic ut desperatum malefactorem notissimum fuisse; quin +herus Lepine rem tantæ gravitatis esse putabat, ut postridie +remulcaret se Inspectorem Pigot, qui in totam rem funditus +inspiceret, Neo Eboracum delegaturum, quique hic cum decuria ad +comprehendendum sicarium de efficacissimis rationibus tractaret. +Inspector Pigot ab Havre per La Savoie erat soluturus. + +Interea satellites Grady, Simmonds duce, omnibus enisi viribus, +latebram profugi reperire conabantur; unde veluti everriculo totam +urbem irretiverunt, quo quidem aliqui capti sunt pisciculi, sed ille +quem decuria præprimis concupiverat, inter eos repertus non est. Ne +pauxillum quidem profugi vestigium enucleatum est; is penitissime +evanuit, unde Grady post paucos dies edicere, eum Neo Eboraco +excessisse, non dubitavit. + +Scilicet Grady a diurnis multum vexatus, ad premendum casum iterum +rediit, præsertim lacessente Record, qui casus sibi supra vires +humanas esse videbatur. Singularis huius mysterii natura, eventuumque +circa eundem, tamquam ludus parebant phantasiæ, porro quod tres +prorsus eodem insolito modo cæsi fuissent, et quod omnis aberat +hypothesis quæ tres cædes rationi perspicuas reddere potuisset — haud +mirum erat quod animi omnium fere in hunc casum fuerunt defixi. +Omnium pæne civitatum agentes feriatici[2] sua habebant theoremata +alicui usui apta — quorum pleraque utique a longissimo erant petita! + +Ea tempestate Grady grandia ac fusa edidit effata de suis consiliis +molimentisque malefactorem capiendi; factum tamen quam verba +facundius probabat tres fuisse cæsos, nec quemquam punitum; scelera +commissa plura, sicarium usque frui libertate, liberumque futurum +videri; unde per se fluebat quod diurna extritis omnibus casús +vicissitatibus, sententiam communitatis passim agitare cœperunt, +aliquid alicubi male geri, decuriamque agentum ventilari ac +repurgari, at hoc inde a capite, oportere. + +Arca Boulé in statione decuriali Viæ Vigesimæ Tertiæ occlusa et +obserata mansit; clavimque cellæ Simmonds in sacculo gestabat. Nunc +iam scio eum circa arcam tantá quantá cæteram plebem fuisse caligine +mersum; et populus quidem certe in summis tenebris cœcutiebat, +siquidem in relatis de duobus cæsis prioribus, arcæ prorsus nulla +fiebat mentio, in novissimo autem casu vix per incidens. Ut ex his +relatis colligi poterat, relatoribus unum circa arcam clarum esse +videbatur, de surreptitia importatione eius, tamquam artis thesauri +hic agi. Eventus istius generis tanto solent esse numero, ut animum +fere neminis devinciant. + +Verum Simmonds usque eo pervenit ut intelligeret solium Grady nutare; +fortasse iam etiam perspexit suum quoque caput in tuto haud esse, +proinde sua fata fatis Grady iungenda esse duxit, quem unicum +existimabat se ex ambagibus educere posse. Godfrey plurimum attinere +censuit ut arca in cella occlusa contineretur, et est contenta. Quod +vero ad Grady attinet, haud puto eum, etiam quum ad ultima ventum +est, satis intellexisse quam partem arca in cunctis his eventibus +sortita esset. + +Interim tamen dum arca vulgi attentionem haudquaquam devinciebat, ac +dum plerique relatorum eam iam pridem oblivioni tradiderunt, non +parum mirabar quum viderem quanta sollertia Godfrey elaboraret ut +fugitivum per diurnum edocere satageret ubi arca esset, et +quemadmodum custodiretur. Interea dum cætera diurna mirarentur suam +stupiditatem, Godfrey iterum iterumque descripsit arcam in +munitissimam cellam stationis Viæ Vigessimæ Tertiæ esse reconditam; +cellam esse talem, cuius clathra e chalybe chromo-nicolino esset +facta, quæ nulla serra eroderet; cellam talem, cuius sera non solum +clavi, sed et pessulo calculato,[3] uni tantum cognito, teneatur; +cellam a cæteris esse seiunctam solamque in tertio ambitu esse sitam +ante oculos lictoris excubantis, ita ut nec die nec nocte, quin +statim deprehendatur, accedere quisquam possit; cellam esse, cuius +ianua suscitatorio automatico in decurionis scriptoria, in officina +antica, iuncta sit; uno verbo, cellam esse, unde nemo effugere, quo +nemo intrare, quin deprehendatur, possit. + +De ipsa arca Boulé Godfrey parum disserebat, cuius historiam usque eo +continendam censuit, donec eventus ad ultum finem vergeret, quod +certo futurum credidit; at singularia, ut ego modo narravi, in Record +continuo recolebantur, quum casu quodam mihi Godfrey in via occurrere +contigisset, quum eum commonui unum tantum id agendo effecturum, +nempe ut fugitivum omnino absterreret, etiamsi consilia arcá potiundi +usque non deposuisset, de qua re ego vehementer dubitarem. At Godfrey +risit tantum. + +“Nihil prorsus verendum quominus is a proposito deterreatur,” +respondit. “Non enim lurco is ea ex farina est. Si recte eum iudico, +ita temere audens is est, ut molimentum insuperabile eum magis +allectet. Quo cœptum magis arduum sit, eo plus eum allicit. Eá +sententiá ductus hoc cœptum tam arduum describo.” + +“At nemo sanus eam arcam temerare susciperet,” obverto ego. “Id enim +omnino fieri nequit.” + +“Ita quidem paret, nec infitias ibo,” assentitur ipse. “Nihilo tamen +secius, quovis mane sollicitudine trepidans expergiscor, accurroque +ad telephonum quæsitum utrum arca adhuc salva sit. Si de ullis +insuper præsidiis cogitare possem, adhibere non dubitarem.” + +His auditis anceps contueor Godfrey, iocari enim eum putavi. Consilio +meo perspecto leni risu in me respexit. + +“Equidem, mi Lester,” respondit, “nunquam in vita mea magis fui in +serio. Hunc tu, ut ego, non videris ex æquo æstimare. Insigni ille +pollet ingenio; nihil eum exsuperat. Cœpta levia is aspernatur; +siquid ipsi leve videtur, indurat, quasi sit ludicrum. Proditum de eo +accepi eum aliquos suas gemmas ac pretiosa non satis in tuto habere +admonuisse, quum autem hi suos thesauros in tutiorem condidissent +locum, eos hunc eripuisse.” + +“Nonne hoc in absurdis habendum est?” quæro ego. + +“Non quidem ex obtutu suo. Ipse enim non furatur ex egestate, animo +vult concitari.” + +“Tu itaque nosti quis ipse sit?” quæro. + +“Ita puto — existimo me scire; verum ne tibi quidem revelabo donec +certo sciam. Libet tamen unum hoc fateri, — si iste is sit quem eum +esse putem ingenium meum cum ingenio eius conserere voluptati mihi +esset. His in regionibus, cis oceanum, eius similem non habemus — hoc +autem miserum est!” + +Mihi quidem hac de re dubitare licere videbatur, non enim is sum qui +prædones ingenuos, etiam in poesi, admirandos esse putem. +Quantumcunque decorus ac pictorius quisque fur sit, tamen est fur. +Fortasse est mea, ut advocati, experientia, aut forte modo ego sum +angusti animi, tamen maleficium, quamcunque egregie exerceatur, in +causa est quare id rem sordidam et turpem censeam. Haud ignoro esse +qui has res ex alio obtutu æstimanda putent. Godfrey unus horum est. + +Docui eum, si suæ valeant suspitiones, futurum esse ut suum ingenium +cum ingenio Grandis Ignoti ei mox conserere liceret. + +“Sane quidem,” annuit, “sed terror lethalis me agitat — uti hactenus +semper ex quo quis ipse esset, suspicari cœperim. Non aliter sentio +quam novitius qui latrunculos lusum cum magistro congredi exspectabat +— intra senos motus calculorum in incitas[4] redagendus. + +“Equidem merum novitium haud te censuerim,” refero aridule. + +“Longe aliter Grandis Ignotus,” regerit Godfrey, mihique valedicit. +Præterquam quod eum nunc casu conveneram, alias nunquam illi occurri, +et hoc haud profuit, quoniam complura circa hoc negotium necdum +intellexi. Quadam profecto vespera, quum fumá meá accensá hæc omnia +mecum in animo pertractaturus consederam, nihil omnino e cunctis his +rebus me intelligere reperi. Sententia quidem Godfrey ad amussim sibi +consistebat, sed ad nullum exitum ducebat. Ecquo demum modo sunt +Drouet atque Vantine occisi? Cur fuerunt occisi? Quod fuit mysterium +arcæ? Uno verbo, quid totum istud mysterium sibi volebat? Nullis his +quæstionibus respondere quibam; responsa vero quæ effingeram ipsa +adeo erant absurda et nulla, ut cum tædio ea respuerem. Postremo +etiam reperi istam rem ipsis meis laboribus officere, proin ex animo +meo eam elisi, et quoties mihi in animum irrepere tentabat, firma +voluntate eam excussi et repuli. + +Verum enim vero, quamquam vigil eam arcere satis commode poteram, +idem per quietem facere nequivi, unde somnia sensim deteriora +fiebant. Namque non deerat coluber mihi somnianti, qui dentibus +veneno stillantibus mihi insidiaretur, subinde cum capite Armand, +alias cum vultu mihi ignoto, semper tamen ultra fidem turpis; +viscosum eius corpus opere musivo micabat; pedes eius squammosi in +similitudinem arcæ Boulé erant incurvi; nonnunquam sol in fronte eius +splendebat, adinstar oculi immanis. Monstrum hoc iterum iterumque +vidi tres victimas suas interimere; postea vero caput attollere, +oculis in me defixis mihi imminere ceu victimæ suæ quartæ . . . At +non ulterius tentabo ista hic somnia describere; quæ ne nunc quidem +sine trepidatione recolere queo. + +Vespera quadam, quum mœstus animique pendens in cubiculo sederem, +mecumque utrum non satius esset cubitum ire deliberarem, viribus +fluxus et enervatus, tamen sopori me credere, ex quo sciebam me cum +vagitu evigilaturum, recusans, evenit ut ianuam meam pulsare aliquem +audirem — pulsu mihi noto; lætus surrexi, ut intromitterem Godfrey. + +Ex fulgore oculorum eius facile divinavi eum aliquid insoliti, quod +mihi narraret, habere; ut tamen me aspexit, facies eius mutata est. + +“Quidnam rei est, Lester?” quæsitabat. “Adeo mihi deiectus esse +videris. Laboribusne es confectus tuis?” + +“Nihil eius rei,” respondi. “Dormire nequeo. Ista res mihi nervos +prorsus convulsit, Godfrey. Iam somniis meis se immiscet; incubonibus +opprimor.” + +Interim e regione mihi consedit vultu sollicitudinem prodente. + +“Id rei prorsus absit!” arguit ipse. “Fac aliquo secedas, quiete +vires resarcias — et hoc uberrime.” + +“Quies usque eo nihil mihi prodesset dum hocce mysterium irresolutum +manserit; respondi. “Nihil nisi assiduus labor animum meum ab eo +avocare poti est.” + +“Esto ergo bono animo,” inquit renidens, “tui igitur gratia id primum +resolvemus.” + +“Visne significare te id scire?” + +“Scio iam quis Grandis ille Ignotus sit, tibique id statim aperiam. +Perendie — die Mercurii — reliqua cuncta sciam. Tota tunc historia in +diurno nostro matutino, die Iovis evulgabitur. Quid si iter pro eius +diei postmeridiem parares?” + +Nihil nisi emiratus eum contueri quivi. Ipse vero cum risu in me +respexit. + +“Vel nunc iam melius valere videris,” iocatur, “acsi vitam iam pluris +æstimandam putares,” quibus dictis, nec rogatus, convolvulum sibi +sumpsit. + +“Godfrey,” obtestor ego, “satius haberem si quem alium ad +ludificandum tibi eligeres. Tu enim ad me intras, bombam[5] proiicis, +ut videas quantam in altitudinem subsilire valeam. Tibi hoc lusui +est, nec dubito, aut etiam utile ut doctrina; at nervi mei id haud +ferunt.” + +“Mi Lester,” appellat ille, “hæc ne bomba quidem fuit, sed assertio +facti.” + +“Serione id ais?” + +“Ut maxime.” + +“Quídum, Hercle, scis . . .?” + +“Antequam tibi respondeam, ego ponam quæstionem. Numquid tu nomen +meum illi, quem tu ut herum Armand cognoveras, casu quodam +memoravisti?” + +“Memoravi,” post momenti moram respondi; “ita credo. Narravi enim +illi quemadmodum forulum occultum quæsissemus — et nomen tuum protuli +— ipse vero sciscitabatur tu quis esses, respondique te miro ad +solvenda mysteria pollere ingenio.” + +Godfrey capite annuit. + +“Tum hoc,” ait, “unum id quod non intellexi palam facit. Perge +igitur, propone quæstiones.” + +“Paullo ante asserebas futurum ut totum istud negotium perendie +scias.” + +“Sciam equidem.” + +“Quí tibi constat id futurum?” + +“Quod litteras accepi, quibus id termini ponitur,” et his dictis +schedulam e sacculo promit, eamque mihi porrigit. “Lege.” + +Epistolium graphide erat scriptum manu tenerá fereque muliebri, in +charta plana, non lineata. Cum sensim increscente stupore epistolium +sequens insolitissimum legi: + + “Humanissime mi Here Godfrey: + + “Singularibus iis officiis quibus arcam Boulé prosequebaris, abs + \ te mihi ferme adulatum esse gaudeo; acumen vero tui ingenii, + \ quo veram eius indolem prope ad amussim evolvisti, maximi + \ certe facio. Officii quoque mei esse duco gratiam tibi referre + \ ob notitias quibus me docuisti instituta ac præsidia, quæ + \ quidem mihi summa et absoluta videntur, quibus arca in tuto + \ servetur. Ego quoque ipse stationem visum ivi, cellam inspexi, + \ cunctaque etiam singularia ita ut tu docueras reperi. + + “Quoniam te ut generosum adversarium summi facio, confidere tibi + \ non dubito futurum ut id quod meum sit, die Mercurii proximo + \ recuperare pergam, quo facto rogabo te, ut in memoriam eius + \ rei munusculum proprium accipere velis. “Cum omni humanitatis + \ officio persevero tuus + + “Iacobus Crochard, Ille Invincibilis.” + +Quum lectis litteris in Godfrey respexi, vidi eum curiose me +contuentem. + +“Certe hic iocus est,” illi respondi. Tum iterum eum aspexi. “Hoc +profecto, Godfrey haud verum et genuinum esse putas!” + +“Licebit id nobis fortasse probare,” immotus respondit. “Et hæc una +est rationum quare te visum venerim. Num Armand non apud te reliquit +notulam quum te domi non offenderat?” + +“Sic sane, reliquit, sua in pagella; ad manum eam habeo!” Tum digitis +tremulis pugillare meum produxi, notulamque e plicatura, in qua eam +condideram, exprompsi. + +Vel unus obtutus satis erat. Versiculus in tergo satis prodebat hunc +eadem manu quæ epistolium scripserat, esse scriptam. + +“Nunc ergo nomen eius cognoscis,” Godfrey subiunxit, digito +attrectans nomen subscriptum. “Inde a principio pro certo scivi hunc +ipsum eum esse!” + +Signaculum sine responso aspectabam. Nam de rebus gestis Gargantuanis +huius Crochard in diurnis relatis sæpenumero legi — de “Invincibili,” +ut se libenter vocare consuevit, nec sine iusta causa. Verumtamen suæ +res gestæ, saltem in quantum eæ in diurnis recitabantur, ita inflatæ +et ementitæ parebant, ut nullam fidem mererentur. Ego saltem iam +dudum suspicabar eum nihil nisi figmentum esse scripturientium +Parisiacorum lacunas explentium veluti quoddam penu, pro siccitate +præservatum; aut vero eum genus esse hirci emissarii, cui decuria +lictoria Parisiaca cuncta facinora, quibus eruendis ipsa impar esset, +veluti sarcinam congestam illigare solita sit. At nunc iam Crochard +ille revera exsistere videbatur; litteras eius meis tenebam manibus; +quin et cum eo collocutus eram — et ut nunc miram civilis ac politi +Felicis Armand conversandi suavitatem in mentem revocavi, aliquam +partem insolitissimæ eius famæ denique intelligere cœpi. + +“Nihil de eo ambigi potest,” inquit Godfrey, manum ad recipiendas +litteras porrigens, et ad contemplandas eas in sella reclinans. +“Crochard unus est famosissimorum qui unquam vixerunt malefactorum, +phantasiæ adiumentorumque referctissimus, qui et lepóre cluet +acutissimo. Per annos non destiti eius vitæ rationem, ut litteris +prodebatur, lectitando prosequi — atque inde primam suspitionem +ansamque sum nactus. Ipse iam antea hominem occidit, ita ut hunc +occiderat. Is eum decuriæ prodiderat. Nunquam iterum proditus est.” + +“Quantum dæmonem eum esse necesse est!” contremiscens exclamavi. + +At Godfrey capite cito renuit. + +“Noli de eo sic iudicare,” serio obtestatur. “Usque ad suum Neo +Eboraci adventum præter eum proditorem ipse occidit neminem. Illum +iure quodam — saltem legibus morum furibus propriis — occidit. Sua +ipsius vita sæpenumero in discrimine versabatur, sed ad servandum se +nunquam alium interemit. Hoc ei in acceptis referto.” + +“Præter Drouet et Vantine,” noto ego. + +“Casu fortuito, ob quod ipse nullo pacto in culpa est,” respondit +Godfrey. + +“Visne innuere hunc eos non occidisse?” + +“Nullo pacto. Iste novissimus quem occiderat, fuit, ut primus, +proditor. Ut ego opinor, Crochard hunc in modum ratiocinatur: +adversarium occidere facile est; estque bestiale; caret omni animi +subtilitate. Insuper et tollit adversarium. Vita autem ipsi Crochard +sine adversariis omni prorsus sale careret. Nam ultimo etiam +adversario sublato, ipsum sibi vitam adimere oporteret.” + +“Hominem istius generis omnino non intelligo,” aio ego. + +“At vide modo,” arguit Godfrey, litteris iterum attrectatis. “Ipse +mihi, velut adversario, honorem præstat. Num me ad perdendum +postulat? Plane contra, munerari me vult. Tollit reginam suam e +latrunculis, quo difficilius sit me in incitas agere.” + +“At vero, Godfrey, tu eas litteras certe non in seriis habes!” +obtestor ego. “Si vel maxime ipse eas scripserit, id ad te ludendum +fecit. Si diem statuit Mercurii, revera cras tentabit arca potiri.” + +“Id ego minime puto. Nonne dixi tibi eum me novitiorum numero habere? +Scisne, Lester, ubinam has litteras ipse scripserit? In ipsa adeo +officina Record. Charta ista est e maculatura[6] nostra. Ipse ibi +consedit, ab ipso meo naso, ut ita dicam, haud procul, litteras has +exscripsit, in pyxidem iniecit meam, forasque ambulavit. Et cuncta +hæc aliquando ista vespera fecit, officina nostra hominum turba +scatente.” + +“Verum si revera sentit quod scribit, absurdum est idgenus litteras +scribere. Tu modo decuriam edoceas . . .” + +“Animadverte modo eum mihi in fiducia scribere.” + +“Tu vero fidem erga eum servabis?” + +“Servabo, profecto; quin eum mihi maximum honorem tribuisse existimo. +Nec ulli has litteras nisi tibi exhibui, vel per fiduciam.” + +“Nullam eiusmodi fiduciam Iurisprudentia agnoscit,” docui eum. “Fidem +idgenus servare perinde est ac maleficio patrocinari.” + +“Et tu eam tamen servabis,” fatur Godfrey suaviter. “Tene modo, ego, +pro viribus enitar omnibus ut flagitium illud præpediam. Iam et +experiemur utrum Crochard vere invincibilis sit.” + +“Ego quoque servabo,” adstipulabar, “quandoquidem istas litteras +nihil nisi verba dare existimo. Atque, præterea,” subiunxi, “etiam +habeo litteras ab Armand et Fils factum confirmantes fide librorum +suorum constare arcam Boulé Philippo Vantine venditam fuisse. Quando +sic res se habent, eam mihi vindicabo, Museoque tradam.” + +“Spero tamen,” cito interpellat Godfrey, “hanc rem te ante diem +Mercurii non turbaturum. Post eum diem his rebus prorsus ero +solutus.” + +“Tunc revera credis Crochard die Mercurii tentaturum arca potiri?” + +“Omnino credo.” + +Nihil nisi humeros in responsum quassavi. Quid enim attinebat cum +homine tali argumentis disceptare? + +“Esto ergo, usque post diem Mercurii,” assentior; Godfrey vero, de +fide litterarum per collationem utrarumque certior factus, duobusque +promissis quæ quæsiverat a me elicitis, sospitem mihi precatus +noctem, valedixit. + + 1. Muscipula, -æ, capsa, tendicula, qua mures capi solent. + 2. Feriaticus, -a, -um, quod feriis, h. e. non quotidie fit, + \ agitur, adhibetur; homines, lictores, satellites, quicunque + \ alii, quorum nomina in elenche servitii retinentur, invocantur + \ autem quum eorum opera egent. + 3. Pessulus calculatus: sic vocare lubet pagmentum, vel + \ machinationem rationatam, cuius usus fit in arcis fortibus + \ argentariarum, ubi thesauri, quæcumque pretiosa in tuto haberi + \ creduntur, quarum quædam ad indicium horologii, statis + \ temporibus, secundum certum calculum, cuius notitia uni tantum + \ concredi solet, certa versatione plinthidum reserari queat, + \ nisi, ut assolet, dynami displodatur. + 4. In incitas redigi: in ludo latrunculorum, qui agitur in tabula + \ lignea, duobus coloribus in parva quadrata distincta, duo + \ lusores figuras reginæ, turris, latrunculorum osseas, eburneas + \ aut ligneas in suo quisque scutulato secundum regulas + \ prorsum-retrorsumque motat, donec alter in angulum, sive in + \ incitas agatur; is dicitur in incitas redactus. Hinc lingua + \ negotiali qui solvendo non est, i. e. qui sua debita impar est + \ solvendo, perinde in incitas dicitur reductus esse. + 5. Bomba, -æ: globus ferreus solidus aut cavus, quem e tormentis + \ milites pyrotechnici eiaculari solent. Verbum est _bombio,_4 + \ quod sonum refert insectorum volitantium; sonus ipse est + \ bombus, vel bombos, est enim Græcum; id autem quod sonum hunc + \ efficit est bomba, a Latinis sæculi quartidecimi, post + \ inventum pulverem pyrium, atque tormentum igniarium effictum. + \ Quam probum sit vel inde patet quod nullæ linguæ modernæ aliud + \ vocabulum cognoscant. + 6. Maculatura, -æ, vocatur charta, in qua exercitia, vel alias + \ compositiones, sæpe cum multis maculis et emendationibus + \ scriptitamus. + + +Caput XXIII. + +Hero Pigot Obviam Imus. + +Postridie tempore pomeridiano iam ex officina prodire parabam, quum +Godfrey me per telephonum provocavit. + +“Quonam hodie vales modo, Lester?” quærit ille. + +“Non ex omni numero ut vellem,” respondi. + +“Iamne paravisti quæ ad profectionem tuam die Iovis feriatam spectant +omnia?” + +“Id quidem, Godfrey mi, haud lepidissimum iocum esse arbitror.” + +“Equidem nullo modo iocor. Volo te ea apparare. Interea tamen quid +tibi de haustu modicæ auræ salsæ, hac ipsa vespera, videtur?” + +“Quam optimum. Ecquí id eveniet?” + +“La Savoie circa horam sextam ad moratoriam appellet. Ego nostra +celoce[1] ei obviam ibo. Inspectorem Pigot — agentem Francicum — +paucis convenire volo. Visne interesse?” + +“Quidni velim!” respondeo illi. “Ubi vis te conveniam?” + +“Hora quinta in exitu Viæ Libertatis.” + +“Adero,” illi promisi. Et adfui. + +Simul atque celocem ingressi sumus, soluta est, puppi in flumine +retro acta, edito acuto sibilo, proraque prorsum versa, iter secundo +flumine ingressa est. Celox navigium erat expeditum — Record, quod +alia diurna plerumque superare hactenus gloriabatur, idem et nunc +præstiturum erat — et quum se in cursum elaboravit, machinæque eius +ad numeros halitabant, ripæ utrimque celeriter retrorsum labi +parebant. + +Definientia lineamenta urbis Neo Eboracenæ, ut e flumine visuntur, +mundi miraculorum unum efficiunt, quæ ego stans contemplabar, donec +in portum inferiorem iter flexissemus. Duo alii erant in stega — +relatores navales ordinarii, ut puto — quibuscum Godfrey ad +deliberandum de muneribus operis vespertini in diætam descenderat; +itaque ego ad proram haustum quantum poteram auræ salsæ, cuius +saporem iam in labris meis perceperam, progressus sum. Statua +Libertatis paullo ante nos erat, ingensque facis suæ lumen +speculatorium aquas persultabat. Navigia innumera huc et illuc +circitabant, luminibus in aquis trementibus, longe autem prorsum, +aliquanto ad lævum, ab aura reverberatum lumen videbam, quod situm +Insulæ Coney indicabat. + +Mox et Godfrey accessit, unaque stantes silentio spectaculum +intuebamur. + +“Nonne hæc grata sunt visui?” cœpit tandem fari. “Hem! cerne illam +naviculam!” pergit ille, conspecta quadam celoce, in sinu deorsum +festinante, nosque pedetentim assequente, ac sensim superante. “Hæc +certe novit quæ celeritudo sit. Ista celox nostra haud limax est, ut +nosti; at vide sis quam illa nos prætereat. Miror oppido quænam illa +sit. Quæ illa est navicula, navarche?” inclamat præfectum in ponte. + +“Non novi eam, mi Here,” respondit navarchus, telescopio seposito. +“Celox privata — nomen non liquet — genus aplustris operit puppim. +Vexillum fert Francicum. A tergo nobis cæteræ naviculæ preli[2] +vehuntur,” ait navarchus. “Atque illic stat La Savoie, sive ad +moratoriam[3] lentescens.” + +E longinquo satis clare discerni poterat ingens cortex classiariæ[4] +in horizonte tenebricantis, cum ordinibus luminum emicantium. + +“Haud satis solemus intelligere quam ingentes hæ naves sint, donec +eas e superficie aquæ cernamus,” noto ego. “Cernedum quam immanis +illa sit.” + +“Et tamen ista non est e maximis quidem,” refert Godfrey. “Unam e +maximis subire — veluti Olympica — est eventus, quem memoriá non +facile deleas.” + +La Savoie iam ita conquievit ut fluitando tantum se contra æstum +sustineret, quum porta unius inferiorum adituum propandebatur. Eodem +fere momento navicula pulsitans eo accessit, deligatur, quatuor viri +conscendunt, ac mox intra portam evanuerunt. + +“En, medici ascenderunt,” inquit Godfrey. “Illic autem est celox +Francica ad latus progrediens.” + +Helciaria[5] moratoriæ ad puppim recessit, eiusque locum celox +Francica cepit. Post breve colloquium unus ex ea in portam levatus +intravit Sabaudiam. Nostram denique vicem secuti, post ingentem +aquarum turbationem ac tumultum, unde ego illisionem verebar, nos +subivimus apertam portam, celoceque nostra, orá[6] ad nos traiecta, +destinata, sistimus, et paucis minutis post ego et Godfrey, cum +alteris duobus in constrato grandis vectoriæ eramus. + +Salute inter comites meos præfectumque portæ apertæ utrimque data ac +reddita, per angustiorem ageam[7] gummi ac fervidi metalli nidore +redolentem progrediebamur, tum sursum per plures cursus graduum, +donec in principe stega per scalare[8] medianum pervenimus. Duo +nostri comites hic a nobis discesserunt ad videndos, ut puto, +eminentiores quosdam vectores, quorum sententias circa questiones +diei (ut credi licet) ex consensu vulgi cognoscere et expetere +videbantur. Godfrey constitit ante officinam ærarii, pagellamque suam +nomenclatoriam per fenestellam homini in septo porrexit. + +“Herum Pigot, præfectum Servitii Securitatis Parisiaci vellem paucis +convenire,” inquit. “Fortasse pro tua humanitate curabis ut aliquis +mediastinorum[9] nomenclatoriam meam ad eum deferat.” + +“Haud erit necesse, mi Here,” urbane ille respondet. “Herus Pigot +illic stat — vir ille canis capillis, tergo ad nos versus. +Exspectandum tamen tibi erit modicum; is enim qui cum eo modo agit a +consulatu Francico est, paucisque ante momentis advenit.” + +Vultum Inspectoris Pigot videre non poteram; animadverti tamen eius +staturam admodum erectam, quæ eum militari disciplina institutum +prodebat. Nuntius consulatús Francici vir erat iuvenilis, mystacibus +ceratis et extersis, oculariaque gerens. Eodem tempore salutabat +herum Pigot, et post aliquot verba, ex interioribus sacculis produxit +involucrum[10] officialis formæ, vittá rubrá circumligatum, magnoque +sigillo munitum. + +Herus Pigot paucis aspexit, interea dum salutator suus aliquid in +aurem eius susurravit; tum nutu assensus in proximam ageam diversus +est, salutatore comitante. + +“Negotium officiosum, sine dubio,” interpretatur ærarius, qui +eventulum etiam observabat. “Herus Pigot ex optimis nostræ decuriæ +lictorum est, et conversationem cum eo iucundissimum comperies. Haud +dubium quin negotiis mox solutus prodeat.” + +“Credo quidem, nisi quod interea dignissimi quoque æmuli mei adfuturi +sint,” respondit Godfery gestu iocoso. “Hi vestigia mea premunt — +quin et iam adsunt!” + +Vicenis circiter minutis proximis relatores cæterorum diurnorum non +cessarunt affluere, et mox tota eorum turba officinam ærarii +circumfudit. Nam fere ab omnibus diurnis aliquis specialis relator ad +intervisendum herum Pigot delectus erat. Manifestum enim parebat +cuncta diurna hunc eventum summi fecisse. Interim ioca bono animo +iactabantur, dein aliquis mediastinorum pecunia corrumpebatur ad +nomenclatorias congestæ turbæ ad herum Pigot deferendas, et +exauditionem petentes. + +Mediastinus ridens discessit, mox tamen reversus nuntiabat herum +Pigot paucis minutis ad eos excipiendos paratum fore. Sed quum +quinque minuta præterivissent, nec ipse comparuisset, hi impatientes +iterum tumultuari cœperunt. Isti enim reguli preli ad exspectandum +invito assueti non sunt. + +“Suadeo ut in castra eius impetus fiat,” relator Mundi dicit. + +Eodem fere tempore herus Pigot egressus est in ageam. Momento +temporis relatores eum circumfluxerunt. + +“Æstimatissimi amici a prelo,” tractim, et vix ullo vestigio +peregrinæ enuntiationis fari cœpit, simul in vultus se +circumfluentium dispiciens. “Ignoscetis mihi si mei causa tam diu +vobis exspectandum erat, sed rebus detinebar maximæ gravitatis; quin +etiam vidulo[11] meo convasando. Mediastine,” subiungit, “vidulum +meum ante ianuam reperies. Velis huc eum afferre, ut ad excedendum +statim paratus esse possim.” Mediastinus propere digressus est, herus +autem Pigot se ad nos vertit: “Itaque mei amici,” prosequitur, “quí +potero me vobis utilem præstare.” + +Ex rei natura vice oratoris Godfrey fungi debebat. + +“Primum, mi Here Pigot, te, in Americam advenientem, salvere +iubemus,” ait ille, “dein sperare libet moram, quam in patria nostra +exiges, prosperrimam ac iucundissimam futuram.” + +“Dicis amicissime,” iucundo risu respondit Francus. “Persuasum mihi +est hic me omnia iucundissima experturum — præsertim urbem vestram +miram, de qua iam tanta audivi iucunda, stupenda ac mira.” + +“Deinde,” prosequitur Godfrey, “speramus, te adiuvante, fieri posse +ut decuria lictorum nostra mysterium nuper hic cæsorum trium +retegere, reumque apprehendere valeat. Sibi enim relicti nihil +proficere posse videntur.” + +Herus Pigot velut in deprecationem manus protendit. + +“Ego quoque spero labores nostros effectu non carituros,” ipse +respondit; “verum si lictores vestri efficere nihil poterant, vereor +ut exili meá operá possint. Ego profecto magna decuriæ vestræ +admiratione teneor; labores eius miris eventibus iure gloriantur, +præsertim si rerum statum sibi obversantem ex æquo ponderemus.” + +Sermo autem eius voce tam ex corde genuina prolatus mihi videbatur, +ut vix verbum eius dubitare auderem; Godfrey tamen subridebat tantum. + +“Lictorum decuriam Francicam in orbe efficacissimam esse,” inquit +ille, “iam in proverbium abiit. Certe tu habes quod de horum morte +sentias?” + +“Vereor admodum,” respondit herus Pigot veluti dolenter, “ut hic +quæstioni isti modo respondere possim, aut ut eam tecum pertractem. +Primum oportebit me præfecto vestrorum agentum quædam referre. Cras +cuncta quæ potero cum voluptate tibi enarrabo. Verum pro ista vespera +labia mea constricta manere decet, quamcunque doleam me minus civilem +præbere oportere.” + +Satis clare licebat mihi audire a tergo quemadmodum relatores leni +retrorsum spiramine tracto improbarent negatum directæ quæstioni +responsum. At nullum profecto dubium esse poterat, quin herus Pigot +officio suo rite stetisset; tamen Godfrey assultum a latere tentavit. + +“Futurumne est ut hac vespera in terram descendas?” quærit. + +“Equidem aliquem, qui vicem decuriæ agentum gerat, me hic conventurum +paravi,” explicat herus Pigot. “Cum eo in urbem ire exspectavi; +tempus enim urget. Præterea, quo citius opus nostrum aggrediemur, eo +existimo verosimilius cum fructu nos elaboraturos. A, fortasse is +ille est!” subiungit quum vocem sciscitantem elatam de “Musir +Piggott” audivisset. + +Vocem ego agnovi, ut et Godfrey, probeque animadverti umbram +tristitiæ in eius vultu. + +Momento post Grady, cuius calcibus Simmonds insistebat, viam sibi +cubitis per turbam parabat. + +“Here Piggott!” clamitabat Grady, manumque gracilem Franci vastis +suis ungulis compressit ea quidem vi, quæ sine dubitatione dolorem +incussit. “Delectat me videre te posse, mi Here. Salvus esto in urbe +nostra, ut nos hic in America dicere solemus. Enixe spero te Anglice +scire, nam ego linguaculam tuam prorsus non calleo. Ego Delectus +Grady sum, præfectus decuriæ agentum; hic autem Simmonds est, unus +meorum hominum.” + +Suavis heri Pigot morum tranquillitas ne minimum quidem erat turbata. + +“Pergratum mihi est te, mi Here, convenisse; et te, mi Here Simòn,” +fatur ille. “Ita sane, scio Anglice — tamen, ut vides, non sine arduo +conatu loquor.” + +“Isti relatores, ut mihi videtur, ad exitium te molestant,” quibus +dictis per turbam circumspexit, frontemque rugavit, quum Godfrey +animadvertit. “Iam deceret vos iuvenculos hinc facessere. Hac enim +vespera nihil e nobis elicietis, nonne, Here Piggott?” + +“Ex mea parte paullo ante palam feci me oportere ut primum acta ad +referrem,” assentitur Pigot. + +“Tum secedamus aliquo, bibamusque aliquid,” suggerit Grady. + +“Ego vero,” mite respondet Pigot, “sperabam sine mora nos in terram +descensuros. Acta enim pro te habeo parata . . .” + +“Placet,” excipit Grady, “postea autem quam acta perspexero Latamviam +tibi ostentabo, tecumque paciscar nullá tali re hilareos Parisios +gloriari posse. Celox nostra nos præstolatur, ac statim licebit nos +discedere. Tuane ista bulga est? Itane? Apprehende eam, Simmonds, +ferque tecum,” et sic Grady præivit gradus descensurus. + +At mediastinus attentissimus Simmonds antevertit. + +Herus Pigot leni risu ad nos conversus, + +“Ad crastinum ergo usque diem, amici,” inquit. “Hospes ero Diversorii +Astor, libenterque ibi vos excipiam, horá undecimá? Hac vespera vobis +me nihil edisserere posse revera perquam doleo.” + +His dictis ærario manum porrexit, nosque sublata manu salutans, se +socium Grady adiunxit, qui satis impatiens has amœnitates observabat. +Denique per gradus oculis nostris iunctim se subduxerunt. + +“En, amici, exemplum, quam sint mores contrarii!” affatur nos Godfrey +circa se dispiciens. “Non vos pudet Americæ?” + +Adstantes riserunt, probe enim tenebant hæc ad Grady referre, tamen +etiam palam constabat inter illos assensum negari nequire. + +“Veni, Lester,” de discessu cogitans me affatur, “iam et redire +convenit. Ad cæteros revehendos celocem iterum mittam,” quibus dictis +gradus descendere cœpit. + + 1. Celox, -cis, genus est navis celerioris, plerumque privatorum, + \ ad navigandum animi causa. + 2. Prelum, -i, sensu proprio ac primo est torcular ad premendum, + \ quo exprimimus succum plantarum, uti uvæ, olivæ, cannarum; + \ latiori sensu prelum typographorum, denique producta + \ typographiæ, præsertim diurna. Idiomata moderna pleraque, quum + \ proprio vocabulo careant, Participium Præteriti verbi Latini + \ premo (pressus, -a, -um) usurpant. + 3. Moratoria, -æ: subaudi statio, ubi medici officiosi vectores + \ in valetudinem eorum inquirentes navim demorantur. + 4. Non tantum bellicæ, sed etiam mercatoriæ naves cuiusque + \ consortii classis appellantur. + 5. Helciaria, -æ, navis est quæ aliam, veluti helcio, vectat. + 6. Ora, -æ, est funis, quo navis deligatur, destinatur vel + \ tractatur. + 7. Agea, -æ, est ambitus, sive faux, vel via inter casterias, + \ cubicula. + 8. Pars navis in medio, ubi mediæ scalæ, sive gradus, sursum + \ ducunt. + 9. Mediastinus, -i, est homo in locis publicis ad servitia omnis + \ generis præstanda conductus. + 10. Involucrum, -i, est cui litteræ includuntur, quod a fronte + \ titulum, vel insignaculum (nomen, locumque cui et quo + \ reddantur), a tergo autem — nonnunquam — sigillum fert. + 11. Vidulus, -i: genus bulgæ, vel sacciperii, quod viatores manu + \ secum gerunt, in quo res exiguæ ad commiditatem necessariæ + \ continentur. + + +Caput XXIV. + +Secretum Arcæ. + +Godfrey mihi in crepidine valedixit, et ad suam officinam properavit, +ut eventus diei in tractatu comprehenderet, quocirca mihi iam in +antecessum constabat eum mores Americanos, præsertim quos Grady +exhibuerat, perstricturum. Cæterum, quod ad me attinet, iste vel +modicus aeris salsi haustus cibi appetentiam haud parum exacuisse +mihi parebat, unde pilento meritorio me ad Murray convehendum censui, +quod cæteram vesperæ partem cœnæ lautiori accumbens explendam statui. +Cæterum, nisi sim in certo statu animi, ganea Murray non me admodum +allectat. Templum in angulo pseudo-Græcum, cum aqua per gradus +decurrente, fictæ dein nubes quæ per laquear fluitare simulantur, +mensæ vitreæ ab imo illustratæ — cuncta hæc, quotidiano quidem more +vulgaria videntur ac trita; subinde tamen, quum animus in curiosa ac +peregrina inhiat, ganea Murray placet, quum lauta muliercularum +indumenta, nitentes humeri, venustique vultus in hac congerie +ineptiarum, satis valent quæ animo quid pictorii ac poetici suggerant +ac supportent. Insuper, utique, et culinaria ars accedit ponderanda, +quæ quidem nihil quod desideretur relinquit. + +Animo hac vespera tali eram ut locum hunc æqui bonique facerem; nec +mirum si ordinem cœnæ tam otiose prosecutus sim, tantumque temporis +circa nigram caffam volvellasque triverim, ut iam decima esset hora +quum in viam Quadragesimam Secundam egressus essem. Vel momento +diremi satius esse pedibus domum ambulare, ideoque ad Latamviam +regressus sum, quæ iam turbis e theatris excedentium scatere cœpit. + +Sæpissime ut eam videram, tamen Latavia noctu candentibus eius +signis, turbis variantibus, clangenti vehiculorum caterva, ac denique +tabernarum illustribus ostentariis,[1] miro modo me devincit. Recte +quidem Grady docuit “festivos Parisios” nihil cale quo gloriari +posset, habere; at ne alia quidem urbs, quantum ego sciam. Ista +prorsus unica est, vereque Americana; proin obambulavi eam omni quo +par eram otio, ut omnia eius oblectamenta perciperem; tamen subinde +stiti ad cernenda ostentamina,[2] atque ad Diversorium Hoffman — +eheu, iam nudatum suo Bouguereau — ad meum penu volvellarum +explendum. + +Assecutus denique Compitum Madison sub arbores me diverti, quod moris +mei est, unde clarior est in Ædes Erugatorias[3] prospectus, adversum +cœlum albicantes. Illinc in Turrim Metropolitanæ Cautelæ[4] suspexi +multo altiorem, aspectu tamen minus poeticam, cuius ingens horologium +collustratum me commonuit iam fere decimam cum dimidia esse. + +Tandem Lataviá iterum traiectá, iter meum deorsum in Viam Vigesimam +Tertiam, versus Marathonem iturus, flexi, quum cornu assecutus obviam +factus sum iis tribus qui paullo ante me eodem gressus suos +direxerunt. Protinus agnovi Grady atque Simmonds, in medio quorum +herus Pigot itabat. Manifestum erat Grady promissis stetisse, +Grandemque Viam Candentem a summo ad imum, cum omnibus suis +mirabilibus ostendere, muneris sui duxisse, et hoc maxime quidem +liberali modo — qui ritus sine dubio postulavit ut auctore se hospes +peregrinus cuncta temeta[5] Americanis propria degustaret — unde +factum est ut crura Grady sensim vacillarent. Ex mera comparatione +gentili etiam herum Pigot oculis perstrinxi, sed reperi eum prorsus +sine labe esse. + +“Heus, Lester,” affatur me Simmonds voce quæ innuere videbatur +effectum celebrationis vespertinæ ne eum quidem prorsus effugisse; +quin et Grady dignatus est nutu capitis me agnoscere, unde colligere +mihi licebat eum præter morem contentum ac beatum se sentire. + +“Heus, Simmonds,” reddidi ei salutem, quum ad me, iter pone eos +occidentem versus prosequentem, regressus, mecum pari passu itare +cœpit. + +“Piggott verum prodigium est,” inquit ille. “Verus ludio[6] — cuncta +videre, cuncta degustare volebat. Parisios cum hac urbe in eodem loco +habendam non esse censuit.” + +“Quonam nunc itis?” quæro ego. + +“Modo ad stationem decuriæ itamus. Piggott ait se aliquid apud se +celare, quod nos omnes stupore percellat — aliquid aget circa arcam +illam.” + +“Circa illam arcam?” + +“Ita, sane — illam scilicet rem fulgidam, quam Godfrey suadente in +cellam occluseram.” + +“Simmonds,” quæro ab eo serio, “scitne Godfrey quidquam de ea re?” + +“Nescit,” respondet Simmonds non sine sollicitudine. “Monui Grady +consultum fore ut ille per telephonum invitaretur, sed præfectus +excanduit, meque ut propria negotia curarem, reprehendit. Godfrey +enim, ut meministi, iam pridem eum insectatur.” + +“Quid si ego eum provocem?” suggero ego. “quidquamne obesset?” + +“Nihil per me,” respondet Simmonds, “nec scio per quem alium, +quandoquidem res nemini nota est.” + +“Placet. Fac interim ut res ista lente trahatur, sicque Godfrey +tempus ad huc perveniendum suppetat.” + +Simmonds annuit. + +“Faciam quidquid possim,” respondit, “non tamen perspicio quemadmodum +id profuturum sit. Præfectus non admittet eum etiam si adveniat.” + +“Satius erit eam rem penes Godfrey relinquere. Æquum enim est ut ipse +edoceatur, quandoquidem ille auctor est quare arca ibi sit ubi est.” + +“Id non me præterit, et ipse Piggott rem præclaram putat arcam illic +reconditam esse, etiamsi ipse ego peream si sciam cur. Fac urgeas +Godfrey ad quam celerrime adveniendum. Vale bene,” quibus dictis suos +comites, in stationem secutus est. + +Prope in angulo reperi apothecam, stationem telephonicam, ac bina +minuta post cum urbana Record officina colloquebar. + +“Nequaquam,” respondit vox alicuius superciliosi, “herus Godfrey non +est hic; paullo ante discessit.” Nec collocutor sciebat quo ille +ivisset, aut quando reversurus esset. + +“Quin audi,” aio illi, “res ista gravis est. Oportet ut cum eo agam — +nec me demoreris quominus cum concinnatore urbano loquar.” + +Silentium mirantis momentaneum secutum est. + +“Quod nomen?” quærit vox. + +“Lester, e consortio Royce et Lester — ac tu satius dixeris +concinnatori urbano, Godfrey meum esse necessarium.” Concinnator +capere videbatur, nam nexus me inter et illum sine mora effectus est. +Verum et cum eo vix plus profeci. + +“Nos etenim, indicio nobis denuntiatio, quum id scitum et gravioris +momenti esse intellexissemus, eum protinus Cestriam Occiduam +dimisimus. Viam ingressus est simul atque historiam de Pigot +conscripserat, et eum reducem quoque momento exspectamus. Numquid +habes quod ei nuntiari velis?” + +“Habeo; dic illi, sodes, Pigot in statione Viæ Vigesimæ Tertiæ esse, +consultumque videri ut eo, celerrime quam possit, decurrat.” + +“Bene est. Primum quam intrabit nuntium illi tradam.” + +“Gratiam tibi habeo,” respondi; sed nunc falli acerbissimum mihi +fatum esse sensi. + +Digressus illinc in ora tramitis[7] anceps steti, oculis in rubra +lampade Stationis lictoriæ defixis. Quidnam nunc ibi fiet? Quonam +molimento studet Pigot eos in stuporem agere? Quidquamne ego ut +interesse possim prætexere queo? + +Deinde, etiam memor Grady capite me salutantis, titubantiumque eius +crurum — æque recolendo eum nihil peius statuere posse nisi me +prohibere! — transgressus viam versus rubram lampadem, ianuam impuli +et intravi. + +Nemo mihi obviam fuit nisi decurio ad scriptoriam sedens. + +“Nomine vocor Lester,” alloquor eum. “Arcam hic habetis quæ ad bona +residua Philippi Vantine spectat.” + +“Arcam quidem hic certe habemus, sed cuius sit ignoro.” + +“Ad bona heri Vantine ea pertinet.” + +“Et quid tum?” quærit me aspectans, utrum ebrius non sim. “Non +existimo te huc media nocte ad hoc me docendum venisse?” + +“Non ideo veni; verum arcam paucis momentis videre vellem.” + +“Hac nocte eam videre non poteris. Veni huc cras. Præterea nec te +novi.” + +“En nomenclatoriam meam. Sive herus Simmonds, sive herus Grady me +agnoscent. Sed cras iam sero erit.” + +Decurio acceptá pagellá, eam aspexit, tum me contuitus, + +“Exspecta modicum,” inquit denique, ac per posticam ianuam discessit. +Tria aut quatuor minuta abfuit, et dum ibi stabam horologium +stationis duodecim sonuit. Sonoros ictus ac distinctos mecum +numeravi, et insecuto silentio exspectationeque manus meæ tremere +cœperunt. Quid si Grady mihi ingressum neget? Tamen decurio denique +rediit. + +“Accede sis,” fatur, pansa cancellorum portá, et viam indicavit. +“Rectá per eam ianuam,” subdit, iterumque ad scriptoriam resedit. + +Summo simulationis conatu, quasi nihil ad me attineret, ianuá apertá, +transivi. Dein invitus constiti. Nam illic, in medio solo, stabat +arca Boulé, hero Pigot ad unum latus adstante, e regione autem Grady +et Simmonds sedentibus, et in sellis pæne incurie prostratis, +nigrosque convolvulos fumantibus. + +Omnium oculi in me intrantem conversi sunt, et Pigot quidem caperata +fronte, in indicium suæ urbanitatis ad ruptionem intentæ; Simmonds +affectata miratione, Grady, denique, blando lenique risu, alioquin +vacuus. Hoc risu animadverso animus mihi erigi cœpit. + +“Ergo, Here Lester,” me affatur, “arcam hanc videre cupis?” + +“Cupio, equidem,” respondi, “quandoquidem, ut nosti, ea revera ad +bona spectat Vantine; mihi in animo est eam vindicare — scilicet, si +quo casu sine lite restituere nolis.” + +“Et hoc tibi modo, media nocte, casu in mentem venit?” per ironiam +quærit. + +“Minime,” audacter illi regero, “sed vidi te et herum Simmonds, cum +isto ingenuo viro” — proclinans versus herum Pigot — “paucis momentis +ante huc intrare, unde mihi in animum venit cogitatio fieri posse ut +id gratia arcæ factum esset. Utique nos nolumus ut arca ullum +detrimentum ferat. Est enim magni pretii.” + +“Id ne te angat,” refert Grady minus curius, “non ei officiemus. +Simul etiam puto eam nos tibi post hanc noctem quandocunque dedere +paratos futuros. Herus Piggott primum paucas technas circa eam nos +docere cupit. Equidem puto ius quoddam tibi competere ut hic intersis +— itaque si præstigiis delectaris, cape sis sedem.” + +Propere igitur quæsivi sellam et consedi, corde meo quasi desidente. +Dein vultum simulavi fingere incurium, quod manifestum erat me +interesse hero Pigot displicere, verebarque ne eius suaves Francici +mores ad rupturam usque tenderentur. At Grady, si etiam noverit +hospiti suo meam præsentiam displicere, id neglexit; unde suspicari +cœpi mores Franci politos atque civilitatem talem esse nactum exitum, +ut herum Grady invitus adversis pilis mulsisset ingratum enim visui +erat quam mores huius agrestes moribus illius adversabantur. Quidquid +tamen causæ fuerit, risus eius, quo se ad Francum converterat, +malitia haud carebat. + +“Atque nunc demum, Here Pigott,” in sella reclinatus aliquanto, +fatur, “iam pro ostentu parati sumus.” + +“Id quod dicere habeo, mi Here,” cœpit fari, voce chalybeiæ duritiæ, +glacialique frigore, “probe intellectum volo a me cum fiducia dici. +Id nulli prodendum donec malefactor captus fuerit.” + +Risus Grady ad hoc aliquantum riguit. Fortasse verbum, in quantum id +modum imperativum sonabat, illi minus placuit. Quidquid fuerit, +monitum flocci fecit. + +“Intellexistine, Here Lester?” quærit me intuitus; ego annui. + +Animadverti oculos Pigot excandescere, vultumque ira suffundi, vox +enim Grady fere insultum sonabat. Pro momento existimabam futurum ut +ipse opus suum prosequi recuset; sese tamen continuit. + +Ut illic mihi e regione stabat lumine perfusus, licebat mihi modo +accuratius oculis perlustrare quam id in navi efficere potueram, +proin diligentius eum aspexi. Verum ipse typum Franci exhibebat — +vultu strictim raso, sulcatoque in alba cuti subtilissimis +lineamentis, oculi autem densissimo et uberrimo erant supercilio +obumbrati, capilli autem fere cuti tenus tonsi, candori vultús +albedine prope pares erant. Attentionem tamen meam præsertim species +oris sibi vindicavit — utpote subtile simul et lepidum, tametsi +paullo largius, labiisque plenioribus, fortitudinis indiciis, pro +venustate tamen non nimiis. Sexaginta annorum ætatis eum esse +coniectavi, et speciem præbebat hominis, qui centena expertus sit +discrimina, quin animi æquitatem exuisset. Id certe facturus nunc non +erat. + +“Historia a me mox recitanda,” exorditur cauta Anglicitate, verbis +subinde carptis ac putatis, “arcte nexa est cum furto celeberrimorum +Michaelovitch adamantum. Eventum forte memoria tenetis.” + +Ego profecto bene memini, nam furtum illud tanto acumine erat +conceptum et effectum tanta dexteritate, audacia ac pernicitate in +singularibus, ut animi attentionem mei prorsus devinciret — ut de ea +rerum circumstantia, quod congeries formosissima adamantum Magni +Ducis Michaelis Russiarum fuisset, plane taceam — qui, quod domi haud +magni fieret, et etiam quod caput Franciæ hominibus suæ indolis +apprime conveniret, Parisiis degebat vitam — quæ congeries haud +minoris quam octonum millionum æstimabatur francorum. + +“Furtum illud,” prosequebatur herus Pigot, “tantá audaciá, simul et +tam singulari modo erat perpetratum, ut nos nihil dubitassemus opus +illud veluti unius tantum hominis agnoscere, nec ab alio fieri +potuisse, furciferi cuiusdam, nomine Crochard qui se et +‘Invincibilem’ prædicat — furciferi nempe, qui nobis iam innumeras +intulerat molestias, quem tamen convincere nunquam quivimus. Hoc in +casu evidentiam contra eum prorsus nullam habuimus; inquisitionem in +eum instituimus, reperimusque eum probe cavisse ut tempore furti se +omnino alibi fuisse sine dubitatione demonstraret; itaque eum +absolvere ac liberare nobis necesse fuit. Non nos præteribat capere +eum, quin aliquas gemmarum in sua reperiremus possessione, prorsus +esse inutile. Ipse interim pœnæ immunis, ut solitus erat, per vicos +et plateas, per ganeas, ubique, liber oberrabat. Nos derisit tantum. +Res nobis admodum erat ingrata; at leges nostræ severæ sunt. Grave +enim perquam esset delictum siquem caperemus, deinde agnoscere nos +errasse adactos nos esse videremus. Fecimus igitur quantum +potueramus. Istum Crochard nos perpetuo vigilibus oculis +prosequebamur; perscrutati sumus non modo suum, sed etiam suæ amicæ +domicilium, nec semel, sed sæpius. Aliquando, quum Vincentiæ +telonium[8] egressus esset, agentes nostri ei, sub specie latrocinii, +irruerunt, personam vestesque eius perquisiverunt. + +“Ipse, bene memineritis, ne momento quidem temporis deceptus fuit. +Novit enim accuratissime quid nos agitaremus. Etiam perspectum +habebat se nulla in Europæ parte vel unum eorum adamantum venumdare +posse. Hinc suspicabamur futurum ut huc, in Americam, eos +translaturus esset, et ideo vestrum officium portorium de eo +edocuimus. Scivimus etenim posse eum hic omnes adamantes, dempto +maximo, etiam cariori quam in Europa pretio, ac pæne sine ullo +vendere periculo. Uti nobis persuaseramus, eum ab omni emporio +interclusimus — quum protinus oculis nostris se subduxit. + +“Binis dein septimanis nihil de eo exaudiebatur — tum fama de isto +Drouet ad nos perlata est, puncturá in manu interempti. Extemplo +cognovimus id opus Crochard fuisse, nam ipse solus inter vivos +cognovit secretum veneni familiæ de Medicis. Est autem illud secretum +terribile, cuius usum in tota sua vita semel tantum cepit — et hoc +adversum hominem qui eum prodiderat.” + +Herus Pigot hic paulisper constitit, manumque per frontem +præterduxit. + +“Quid inter Crochard, Drouetque intercesserit, perspicere non +poteramus,” prosequitur herus Pigot. “Drouet quidem popinarum erat +assecla, non tamen malefactor. Tum fama mortis Morel, hominis nullius +frugis, percrebuit, in tentamine hac arca potiundi occisi, quum rem +perspicere cœpimus. Post hæc de ista arca sciscitari cœpimus; +audivimus eius historiam, deque eius structura secreta, unde licuit +nobis aliquid certi concludere. Ad hoc ergo explorandum, utrum +conclusio nostra valeret, firmoque niteretur fundamento, in causa +erat quare ego in Americam venissem.” + +“Quænam ergo conclusio est?” quærit Grady, qui hæc omnia perquam +impatiens auribus excipiebat, quod adeo adversabatur probatis moribus +atque attentioni, qua ego narrationem prosequebar. + +Nam ego conclusionem iam præsagivi, et venæ meæ animi concitatione +pulsabant. + +“Secundum nostram itaque theoriam,” respondit herus Pigot, quin +orationem vel minimum acceleraret, “arca hæc adamantes Michaelovitch +celat. Omnia hoc suadent et mox comperiemus.” + +Usque disserens e sacculo manutium produxit chalybeium, ad stupendum +par illi quod Godfrey paraverat, idque rectæ manui induxit. + +“Siquis arcana illius ‘Invincibilis’ rimari velit,” subridens fatur, +“iuvat eum loricatum incedere; iam tres mulctati sunt ob suam +temeritatem.” + +“Tres homines!” iterat verba Grady mirans. + +“Tres,” numerabat extremis digitis Pigot. “Primum ille qui nomen +d’Aurelle simulavit, qui tamen revera extortor nomine Drouet fuit; +alter herus Vantine, peritus ille; ac tandem tertius, iste parasitus +Morel. Horum unus tantum in aliquo numero erat, herus Vantine; eius +mors admodum est dolenda, et ego certo scio Crochard eam gravissime +tulisse. Meam quoque mortem posset ille ægre ferre, sed ego nullo +pacto quartus fieri volo. Non ego.” Quibus dictis manutium dextræ suæ +singulari cura aptavit. + +“Indulge, mi Here” eloquor ego, quippe qui iam diutius silere non +poteram. “Hæc omnia tam mira sunt — tam terribilia — num plus dicere +detrectabis? Quidnam, obsecro, hi tres quæsiverunt? Gemmasne?” + +“Singularia, mi Here, tibi æque nota sunt ac mihi,” respondit non +sine sarcasmo. “Notum tibi est Drouet occisum fuisse dum fasciculum +quærebat litterarum, quæ matronam quamdam ex optimatibus summá +affecturæ erant infamiá; æque clarum tibi est herum Vantine occisum +fuisse quum forulum aperire tentasset, postquam ancilla eiusdem +matronæ illustris, quid occultus forulus celaret prodidisset, utpote +quæ præmium sibi mereri speravisset; Morel autem manu ipsius Crochard +morte plexus et quoniam proditor fuit, atque supplicium meruit.” + +Admiratione magis magisque captus, oculis fixis eum intuebar. Quodnam +secretum præ isto homine miro tutum esse possit? quæro a me ipso. Aut +fortasse hanc suam historiam e fragmentis sibi notis consarcinavit? + +“At ne nunc quidem,” balbutio ego, “res mihi in claro est. Nempe nos +occultum forulum aperuimus — nullum ibi erat venenum. Quí tum poterat +Drouet herumque Vantine perimere?” + +“Facile,” frigide respondit herus Pigot. “Drouet atque herus Vantine +mortem oppetiverunt, quia ancilla matronæ Príncipis ex errore lævam +cum recta manu commiscuit. Forulus qui litteras celabat ad lævum arcæ +est — en,” quo dicto terna choragia pressit, ansulam prehendit, +forulumque evulsit. “Ut animadverti licet, litteræ ablatæ sunt, +quoniam ipsa matrona Princeps forulum aperuit, litterasque coram hero +Lester subduxit quum ea esset illius humanitas ut possessionem +litterarum illi indulsisset. Verum forulus, quem Drouet et herus +Vantine aperuerant,” et nunc vox eius præ summo animi motu, quum ad +istud culmen pervenerat, aliquantum stridere cœpit, “a recto latere +arcæ est, omnino ex adverso alteri, aperitur autem prorsus eodem modo +ac techná. Verumtamen aliquid magni interest. Circa priorem forulum +nihil est quod cuipiam noceat; alter autem veneno custoditur, maxime +omnium quæ unquam terricolæ viderant, mortifero. Attendite. Animo +attendite, obsecro!” + +Animo adeo concitato eram ut pæne febricitarem, et de sella surgens +propius ad eum accessi. Usque verba serens in arcam inclinavit, +tribusque digitis ab ora dextra dispositis, choragia impressit. +Stridor acutus percrepuit, pars musivi ansulam proferens recidit, eo +prorsus modo quo in adversa arcæ parte compereram. + +Herus Pigot paulisper anceps hærebat — in conspectu tanti, tamque +mortiferi discriminis nemo non anceps hæsisset! — dein ansá foruli +manu armata prehensá, forulum celeriter evellit. + +Crepitus stridens chalybis super chalybem exaudiebatur, atque forulus +patuit. + + 1. Ostentaria, -æ: subaudi fenestra; licet tamen et nomine + \ substantivo ostentarium, -ii uti per se. Vocabulum istud + \ Romanis mira, monstra, prodigia, et scripta de his, atque de + \ vaticiniis significabat, non tamen per se, sed per + \ exaggerationem. Ostento enim est ostendo frequenter, atque + \ aspectum, visum, intuitum prætereuntium capto, ita ut nostro + \ usui aptius sit quam Romanorum usui longe petito. + 2. Ostentamen, -inis: n., id quod ostentatur. + 3. _Erugo,1 -vi, -tum: rugas tollo, vestes fervido ferro, + \ postquam eæ lotæ amyloque tinctæ fuerint, lævigo, explano. + \ Ferrum Erugatorium, idem quod pag. 90ma Levigatorium Ferrum + \ appellavi. + 4. Quod nos Romano more cautelam, h. e., alicui aliqua re cavere + \ dicimus, idiomatibus modernis securare, insecurare, adsecurare + \ ineptissime exprimere tentant. Romano itaque more dicemus: + \ caveo pecuniá de, vel pro incendio, vita, vel rectius de + \ morte, pro morte, de, vel pro incendio, caveo mihi de morte, + \ pro morte, minime vero adsecuro vitam, insecuro incendium. + 5. Temetum, -i: omnis potus ebrians. + 6. Ludio, -nis: proprie mimus, actor scœnicus, sensu Romano; sed + \ quum et alii ludi, præsertim hac nostra tempestate, in usu + \ sint, et quum plerique homines nihil aliud in vita agant quam + \ ludant, et vix quidquam serio agatur, ludiones qui pilis, + \ follibus, equis, theatris, vorando ac potando pretiosam et + \ unicam vitam percurrant, merito appellabuntur. + 7. Trames, -itis, m., est ambulacrum, sive ea pars viæ in urbibus + \ in qua homines eunt, ambulant, quæ contigua est domibus; inter + \ duos tramites est iter proprium equorum et curruum. + 8. Telonium, -ii, est claustrum in ingressu urbium, pagorum, + \ portuum, ubi ab intrantibus vectigalia exiguntur. + + +Caput XXV. + +Adamantes Michaelovitch. + +Herus Pigot collectus, minimeque turbatus in nos renidens manum +sublatam, ne minime quidem tremulam nobis ostentabat — manum +manutiatam; in aversa parte cuius loricæ parvulas puncturas +animadverti. In quoque scrobiculo guttæ videbantur laticis[1] rubri — +sanguineo rubri, ut ipse admiratione captus oculisque defixis mihi +interpretabar. Et quanta huius hominis fortitudo et constantia est! +In venis meis præ admiratione huius hominis sanguis calescere cœpit. + +“Latex iste, amici,” molli sua voce fatur, “venenum dirissimum est, +quod ab hominibus unquam sit concoctum. Guttulæ hæ duæ vicenos +homines perimeret, et ictu quidem oculi. Odor eius originis index +est” — ac revera tota aura amygdala amara redolebat — “at venenum +commune inde obtentum est veluti nihil, huic comparatum. Istud +venenum a Rémy quodam fertur inventum, eo nempe singulari homine qui +auctor mortis Ducis Andegavensis dicitur fuisse. Concoctio istius +veneni, ut proditum est, una habetur artium quæ neglectu +interciderunt, sed secretum eiusdem concoquendi ab isto Crochard +iterum inventum est. Nullum profecto secretum ab eo celari potest; +historia scelerum, commentarii malefactorum — mysteria, memorabilia +facinorum fœderis scelerum, e sæculis vigentis, et cuius existentiam +pauci etiam suspicati sunt — huic prorsus propatula hæc cuncta sunt. +Hunc ita formidabilem hæ cognitiones reddunt. Nemo ante eum +consistet. Quin et secretum huius foruli notum ei erat, et quum +opportunum ei videbatur, usus etiam eo fuit.” + +Herus Pigot conquievit capite pendulo meditabundus, ego autem in +animo cum eo per longam criminum seriem in dissita tempora +recurrentem mihi respectare videbar — tristes ordines, tamquam strigæ +Père-Lachaise, ubi tumuli tumulos stipant; ubi singulis fere passibus +secretis, mysteriis, aut tragœdiis occurrimus. Hic tamen mysteria +cuncta erant resoluta, secreta patefacta, tragœdiæ perspectæ. Istæ +scelerum ambages electis tantum auctoribus scelerum revera magnis +patebant, cæteris omnibus clausæ erant. Fortasse ex omnibus vivis +nulli nisi Crochard datum est eas nemine lacessente perambulare. + +Visiones istiusmodi, inquam, ante oculos mihi versabantur, +sentiebamque quodammodo herum Pigot mecum idem sensisse; sed post +pauca momenta ad institutum suum, arcam, animo rediit. + +“Nunc, Here Simòn,” mutata denique voce hunc affatur, “si pro tua +humanitate hunc forulum hoc in situ tenere velis, ego dentes colubri +interea evellam. Nullum prorsus vereare periculum,” subiunxit quum +animadverteret Simmonds nisu quodam naturali dubitare. + +Sic certior factus Simmonds ansulam foruli prehendit, ne per se +clauderetur continuit, interea autem Francus e sacculo suo phialam +crystallinam produxit. + +“Paullo plusculum,” ait ille; ac Simmonds non sine maiori nisu +forulum ad plenitudinem evulsit, quum e fundo arcæ minuta taleola +chalybeia bidentata sese sursum pressit. “Ecce dentes,” ait herus +Pigot. Orificium phialæ primum uni, tum alteri supposuit manibus pone +ac supra magná cautelá illatis. “Venenum in loco adhæsione capillari +continetur; sed inde, immisso aere a tergo, id exigam — ecce, +cernite!” + +Se inde erecto lagenulam luci advertit. Ad medietatem erat ea plena +lymphæ[2] rubræ. + +“Satis ad decimandam Franciam,” ait, subereque[3] arcte intorto, +phialam in sacculum recondidit. “Dimitte nunc forulum, mi Here, si +placet,” monuit Simmonds. + +Ansula relaxata confestim in locum recurrit, et clangens se +replicavit. + +“Animadvertite argutum opus,” ait herus Pigot. “Revera perquam scitum +est. Namque siquando manus venenosis dentibus percussa in tenendo +forulo relaxatur, forulus in locum suum recidit, suaque se sponte +claudit, ut cernitis, omniaque in pristinum statum recedunt, nisi +quod aliquis alius hominum letho detur. Nunc ego eum aperiam. Dentes +iterum ferient; sed ictus manutio incidet, alioquin manum +scaripharent, sed mors non sequetur. Si nodulum hunc vertam, +choragium fræno, et forulus apertus manebit. Auctor huius +mechanismatis tantum sibi ob istam rem tribuit ut id in secreto +commentario ad oblectandum Ludovicum Magnum litteris mandavisset. +Transcriptum eius commentarii in Bibliotheca Nationali custoditur; +primigenium eiusdem Crochard obtinet. Ipse est qui illum commentarium +inter et hanc arcam nexum instituit, mechanisma e novo reperit, +choragium renovavit, atque venenum denuo invenit. Nullum est dubium +quin ictus venenatis iis, dentibus, quo proditores punire +consueverat, originem inde ab eo commentario ducat.” + +“Croshar iste — vel quidquid nomen eius sit — lurco[4] videtur esse +admodum singularis,” notat Grady, convolvulo suo iterum accenso. + +“Est profecto,” assentitur herus Pigot quiete, “admodum singularis. +Sed ne ipse quidem est falli nescius; equidem quum commentarius +alterum forulum occultum non memorasset — illum scilicet in quo +Matrona Princeps suas litteras occultasset amicas — ea res Crochard +fuit ignota. Atque ista inscitia eum in cæteris suis molimentis +frustravit. Nunc vero, amici, delectamento mihi erit aliquot +pulcherrimas vobis gemmas exhibere.” + +Nunquam usque ad hoc momentum suspicabar quid ille forulus celaret; +hactenus enim captus eram tam historia istorum dentium venenatorum, +quam cætera narratione, quam agens Francicus tanta quietudine +tantoque effectu nobis tradiderat; verum nunc iam animadverti forulum +convolutis gossypinis[5] esse conferctum.[6] + +Herus Pigot primum horum sumpsit, evolvit, et in scriptoriam arcæ +partem collocavit, quo facto splendorem fulgentium adamantum +percepimus — adamantum tam grandium, tam fulgidorum, tamque sine +macula candentium, ut præ admiratione ex imo traherem suspirium. Ipse +adeo herus Pigot, qui non facile moveri sibi virtuti habebat, haud +facile tales gemmas oculis lustrare valebat quin animo commoveretur; +in genas eius rubor sensim irrepsit, ut deorsum in gemmas oculos +figebat, unum alterumque e maioribus sustulit ut eas propius +aspectaret. Tum unum convolutum post alterum evolvit semel iterumque +sistens ut grandiusculas propius intueretur. + +“Hæ gemmæ sunt partes monilis clarissimi quod Magnus Dux ab avia sua +in hæreditatem acceperat,” explicat herus Pigot, ostentans parvum +cumulum gemmarum mirabilium in postrema congerie. “Crochard has e +compagibus avulsit — id evitari haud poterat. Compages enim aureas +liquefacere, aurumque vendere facile potuit; sed gemmarum nullas in +tota Europa, per complures annos ei venumdare licuit. Unaquæque +etenim earum notas ferebat. Verum hic, in America, haud vivitur tam +arctis legibus et institutis lictoriis; tamen, ut opinor, etiam hicce +terrarum, saltem istam unam haud facile venumdare potuisset,” quibus +verbis ultimum solvit manipulum, et ad lumen extulit rosaceum +adamantem, qui magnitudine iuglandem æquare videbatur, pulcherrimoque +colore scintillabat. + +“Fortasse in Apollinis Aula, in Louvre, aliquando ad intuendum ac +mirandum adamantem Mazarin constitistis,” ait herus Pigot. “Circa +illud specularium plerumque turba spectatorum moratur, ad quem +custodiendum specialis constitutus est excubitor, quod id merces +summi pretii celat. At earum mercium Mazarin nulla est, quoniam nec +ea res adamas est, quin potius mera pasta — imitamentum est ex pasta, +cuius archetypus hic ademas est. Cæteroquin res illa prorsus proba et +honesta est,” subdidit, quandoquidem Grady cum derisione exceperat +audita. “Paucis ab hinc annis rectores Louvre pecuniario egebant +fundo ad novas præstinandas tabulas pictas, et ad renovandas +antiquas. Visum illis est dementiæ simillimum esse trium millionum +francorum valorem in unica gemma veluti captivum illic teneri, dum +sui Michaeles Angeli, da Vincii, atque Murilli in diem mucescerent et +conficerentur. Emptorem itaque pro Mazarin quæsiverunt, et repererunt +emptricem, ipsam Russiarum Imperatricem, quæ cupiditate lapidum +pretiosorum flagrabat, quæ moritura congeriem hanc perquam singularem +filio suo prædilecto, qui et hæres eiusdem suæ cupiditatis erat, +testamento reliquit. In locum originarii, turbæ ad demirandum +imitamentum adamantis Mazarin suffectum in Louvre est, et mox quisque +oblitus erat se non verum demirari adamantem. Ex mea vero parte +rectores sapienter statuisse arbitror. Nunc vero,” subiungit gestu +fulgidos indicans cumulos, “quid de istis omnibus rebus statuendum +censetis?” + +“Unum tantum ad agendum superest,” autumat Grady, dum quasi ex extasi +evigilabat, “nempe ut, citissime quam fieri possit, in tutum +depositorium deferantur. Lictoria autem arca fortis[7] nulla est, cui +eas gemmas concredere auderem! Pro, hæ ipsius Archangeli Gabrielis +fidem tentarent!” Et ex imo suspiravit. + +“Num tam será noctis horá tutum depositorium apertum reperiemus?” +quærit herus Pigot horologiolo aspecto. “Iam fere hora prima est cum +dimidia.” + +“Neo Eboraci hoc satis facile est,” inquit Grady. “Gemmas in +Argentariam Diurno-Nocturnam in Platea Quinta, utpote quæ die +noctuque patet, deferemus. Exspecta modo dum aliquid in quo eas +recondamus, comparem.” + +His verbis discessit, sed paullo post cum vidulo rediit. + +“Istud satis erit aptum,” fatur. “Reconde sis eas huc; ego interim +argentariam appellabo, forulumque fortem comparabo.” + +Simmonds atque Pigot manipulos magna cura convolvitarunt et in vidulo +disposuerunt, dum ego fere obstupidus inspectabam. Animo mecum +irritamenta tantarum pulchritudinum, quæ fidem cuiuscunque tentare +possent, silens reputabam. Nec adeo pretium valorque gemmarum me +commoverunt — de ea enim re vix cogitavi; sed fulgida emicantia +allectans, quæ phantasiam in me suscitabat. Quid si meæ essent? Quam +possem eas digitis contrectare, et oculos in iis pascere ut sub +lumine tremerent et rutilarent! + +“Certe Magnus Dux Michael admodum perturbatus sit oportet,” notat +Simmonds, qui, dum omnia hæc agerentur, ex serenitate animi nativoque +lepóre nihil amiserat. + +“Furioso fere erat similis,” respondit herus Pigot leni risu super +sicca Simmonds verba. “Hæ gemmæ voluptas ac delitiæ animi eius +fuerunt; has fere adoravit, se ab his nunquam divelli sivit, nec die +nec nocte; quocunque se diverterat, has semper secum habere solebat. +Quum vel maximá premeretur pecuniæ penuriá — sic vero haud raro premi +consuevit — nunquam vel unicam gemmarum venumdedit. Imo, contra, +quandocunque numeratá abundat pecuniá, aut fide,[8] lapidesque +idgenus insolitæ pulchritudinis prostant, ipse, etiamsi debita +insoluta maneant, quin hos præstinet, obsistere nequit. Ex quo hos +lapides amiserat, furere nunquam destitit, nunquam maledicere +pedisequosque verberare — unum horum adeo quidem ut inde moreretur. +Super una vel altera re fere omnes insanimus, ut proditum audivit; in +summa, Magnus Dux Michael super adamantes præter modum insanit.” + +“Cur furem ad restituendum præmio non allectavit?” quærit Simmonds. + +“Tentavit,” refert herus Pigot. “Statim cunctas suas fortunas in +præmium obtulit. Sed fortunæ suæ ad allectandum Crochard haud erant +satis amplæ, nam Magnus Dux revera alia re quam reditu bonorum +familiæ nullá pollet, nec te fallet eum prorsus totum absumere. +Maximo illi certe erit delectamento has gemmas a nobis repertas +esse.” + +Cogitatio tum mihi incidit herum Pigot, sine dubio, bellulum inde +præmium laturum. + +“Ecce gemmas convasatas,” ait Simmonds, ut vidulum celeri impulsu +clausit, quum simul et Grady intravit. + +“Rem itaque de forulo diremimus,” refert Grady, “atque clavulare[9] +decuriæ nostræ iam etiam adstat. Digæ meritoriæ non fidendum putavi — +subverti, aut in aliquam rem incurrere posset, nec decet nos pericula +consulto accire — saltem non hac vecturá. Tu, Simmonds, comitem te +præbebis Musir Piggott, specialemque lictorem iuxta aurigam +collocabis. Fieri enim poterit ut Crochard impetum in te tentet.” + +Eadem cogitatio et mihi occurrit, quoniam Crochard aventús heri Pigot +certe ignarus non fuit; nec mihi persuadere poteram futurum eum +inertem testem, dum gemmæ ei clam subducerentur — ut sua gloriosa +promissa Godfrey facta plane taceam. Itaque quodammodo allevatum me +sensi quum Grady ad nihil periclitandum satis sapere comperi. + +“Tu autem si sapis apocham[10] posces,” prosequitur Grady, “et ita +ages ut vidulum heri Piggott coram tecum dedas. Satisne, Here, sic +cautum esse putas?” quærit ad Francum versus. + +“Prorsus satis, mi Here.” + +“Factum bene; tum cras mane te conveniam. Cæterum gemmas reperisse +tibi gratulor. Certe opus insigne præstitisti.” + +“Gratiam tibi habeo, mi Here,” graviter respondit herus Pigot. +“Propédiem![11] mi Here,” nutuque capitis mihi valedixit, dein +Simmonds in cubiculum anterius est secutus. + +Grady, altero prolato convolvulo, consedit. + +“Ehem, mi Here Lester,” quærit ex me dum ignitabulo infricto +convolvulum succendebat, “quid tandem tibi de istis Francis videtur?” + +“Franci universum sunt homines miri,” respondi. “Ne vel nunc quidem +capio, quí hic tantum sciat.” + +“Fortasse complura horum hariolatur tantum,” suadet Grady. + +“Ita et ego coniectavi; at non credo quemquam tam accurate hariolari +posse. Sic verbi causa, quomodo illi quidquam de illis litteris +constare poterat?” + +“Ne ego quidem, profecto,” interpellat Grady, “unquam de iis audivi. +Quænam ista est historia?” + +Paucis verbis historiam eum docui, cunctis tamen summa cura evitatis +e quibus quæ ea velata matrona fuisset, palam fieret. + +“Fuerunt in ea re quædam singularia,” subiunxi, “quæ præter duos +alios nulli alteri, ut putabam, nota fuerunt — et hero Pigot tamen +sunt cognita. Insuper quonam modo mechanismatis indoles sibi tanta +certitudine constabat? Porro, quí scivit quod volumen adamantem +Mazarin occultaret? Ut recordaberis, antequam id evolvisset explicuit +nobis quid id celaret.” + +Grady bono animo, sed quodammodo deorsum, in me renidebat. + +“Nonne id ultimum erat convolutum?” quærit. “Quandoquidem maximus +ille adamas in cæteris convolutis non inveniebatur, in ultimo +delitescere necesse fuit. Atque hic unus fuit eorum ludorum quos isti +Franculi tam libenter ostentare soleant.” + +“Vera fortasse memoras,” retuli in assensum. “Attamen mechanisma +illud sic tractare videbatur acsi sibi summa cum eo fuisset +familiaritas. Fieri utique potest ut se ad id tractandum præparaverit +studiis prosequendo delineationes, quæ, procul dubio, subnexæ erant +secreto commentario. Quin etiam exemplar sibi parari curare poterat, +et operationem inde didicisse.” + +Grady quadam cum toleratione annuit. + +“Homines eiusmodi mirum quantum curæ sibi sumere solent in minutiis +idgenus,” interpretatur Grady. “Solemne apud eos est pagellas magna +ostentatione in mensam lusoriam deiicere, etiamsi pagellæ ne hilum +quidem valeant.” + +“Hac tamen vice pagellas victrices tenuit,” monui ego. “Lusit autem +manu insigni. Certe ipse homo est præclarus.” + +“Et histrio eximius,” Grady supplevit. “Hi enim semper ita agunt +quasi sint in scœna, ante lumina. Non raro me eorum tædet. Heus! Quis +is est?” + +Ostium raptim aperitur; subitum ac breve colloquium cum decurione ad +scriptoriam exauditur, tum celeri gressu anterius cubiculum +percurritur, atque Godfrey ad nos irruit. + +Celeri obtutu perspexit arcam Boulé, vidit forulum occultum patere +atque vacuum; dein oculos in Grady defixit. + +“Ergone evasit cum iis?” quærit. + +“Quem, malum, te esse arbitraris?” vultu suffuso inclamat eum Grady, +“sic huc intrare ausus? Apage sis hinc, alioquin faxo ut eiiciaris!” + +“Quin ego mea sponte abibo,” compositus respondet Godfrey. “Iam vidi +quod videre volui. Unum tamen te monitum esse velim, Grady — hac +nocte tuam propriam supplicii sententiam tui subscripsisti!” + +“Quid his verbis innuere vis?” submissiori voce quærit Grady. + +“Significare volo te, post evulgatam historiam rerum hac nocte +gestarum, ne horam quidem perduraturum.” + +Ut Grady oculis aspernantibus et e contemptu flagrantibus Godfrey +obtutui occurrerat, expalluit. Quod vero ad me attinet, et mihi +terror quidam animum meum obsederat. + +“Num innuere vis hunc non Piggott fuisse?” tandem balbutivit Grady. + +Godfrey cum derisione respondit: + +“Va, bipedum stultissime, certe non fuit,” inquit. “Hic non Pigot +fuit. Quin ipse fuit Crochard!” + +Quibus verbis foras itavit, ianuis pone se impulsu obditis. + + 1. Latex, -icis, m., poetis aquam, vel etiam alia liquida + \ significat, alias idem sonat atque liquor, liquidum, quibus + \ propter vulgarem sensum utendum non iudicavi. + 2. Lympha, -æ: idem quod latex, sive aqua, liquidum, liquor, + \ etiam poetarum, sed recte adhibetur, quod et aliis formis + \ satis frequens est, uti lymphare, lymphaticus, cerritus, + \ fanaticus, furiosus, mente captus. + 3. Suber, -is, n., est genus quercús, e cuius cortice obturacula + \ fiunt, ad orificia lagenarum occludenda. + 4. Lurco, -nis: homo gulosus, edax, nullius pretii. + 5. Gossypium, -ii, est id quod Germani lanam arboream vel ligneam + \ vocant, quam terræ meridianæ gignunt, et ex qua, tamquam ex + \ lino, telam albam, aliquando cum lino mixta, texunt, vulnera + \ obtegunt, ac quam multifariis modis adhibent. + 6. Confercio,4 -fersi, -ferctum, vel, per affectationem, + \ confertum, omisso c, quæ omissio studiosis confusionem cum + \ verbo fero incutit. + 7. Arca fortis: ferrea arca, ut in argentariis aut etiam in + \ privatis officinis reperiuntur, ad pecuniam, documenta, + \ aliaque pretiosa conservanda, quam veteres etiam thesaurum + \ vocaverunt. + 8. Fides: scilicet mercatoria, qua siquis polleat, ei audemus + \ merces concredere, pecuniam mutuam dare. + 9. Clavulare, -is, n., est currus ad devehendos, vel convectandos + \ milites; hic currus lictorius. + 10. Apocha, -æ: vulgo quietantiæ (litteræ), h. e. quibus fidem + \ facimus nos aliquam rem rite accepisse. + 11. Vocabulum Romanum non quidem salutationis formalis, uti + \ Francorum “ad te revidendum,” quod valde ineptum est, sed + \ tamen fere eodem sensu, uti Cic. Div. I, 23, 47, “Propédiem te + \ videbo.” + + +Caput XXVI. + +Sors Heri Pigot. + +Quocunque demum e defectu prospicientiæ et imaginationis Grady +laborare potuerit, satis concitatus animi alacritate non caruit. Fere +priusquam sonitus propulsæ ianuæ evanuerat, iam ad scriptoriam +decurionis adstitit. + +“Evoca subsidiarios,” præcipit, “fac etiam ut alterum clavulare cito +adsit. Per telephonum prætorio nomine meo demandabis ut omnem quem +assequi possit satellitem celerrime ad Argentariam Diurno-Nocturnam +concurrere iubeat!” + +Interea ipse adstans truculenter masticabat convolvulum, dum decurio +iussa faciebat. Vix momento temporis subsidiarii tunicis suis +induendis satagebant simul et sonitus ungularum, crepitusque rotarum +de platea exaudiebatur; subsidiarii in clavulare irruebant, ego +quoque me ingessi, Grady autem in sessibulo iuxta aurigam locum +cepit, ac momento temporis quadrupedantes ruebamus, campanula nostra +simul in viis silentibus et emortuis clangens resonabat. + +Ego sustentaculo[1] hærebam dum clavulare ruendo persultandoque +orbitas[2] electrovagorum[3] huc et illuc nutabat, dumque oculos +tenebris noctis immergebam cogitandi studiosus. Anne Godfrey non +erravit? At certe ille non errat! Instinctus quidam naturalis id mihi +suadebat; et tamen qui valuit Crochard se agenti Francico sufficere? +Ubinam erat Pigot? Num alicubi convolutus cumulus iacebat cum +parvulis in dextra vulneribus? Hoc fieri certe non poterat — Grady +atque Simmonds totam vesperam cum eo egerunt! Fierine etiam posset ut +ætate provectus Francus, subtili, candida ac rugosa cuti, cum +virilique soleque usta persona, quam ego ut Felicem Armand +cognoveram, idem esset? Mens mea quasi vertigine gyrabat id quod +fieri haud posse videbatur reputando — et tamen, aliquo modo sensi +Godfrey non errare! + +Clavulare nostrum ad metam perveniens tam subito constitit ut ego +convectori[4] illiderer, subsidiarii autem foras proruentes me secum +raperent. Ante fores Argentariæ Diurno-Nocturnæ stabamus, ubi +lictores iussu Grady ædificium circumfuderunt. + +Alterum clavulare iam ante fores stabat, aurigá usque in sessibulo +sedente, sed ubi Grady eo verterat, aliquis in limine argentariæ +comparuit et ad nos clamitavit — ita tamen ut nullum eius verbum +intelligerem. At Grady probe videbatur ea excepisse, nam per gradus +accurrit, binis simul, eá pernicitate persultatis quæ in homine tam +ponderoso mira videri debebat, quem ego æmulari haud possem. Aliqui +ad unum latus vestibuli stabant deorsum in pulvinari prostratum +quempiam spectantes. Vix momento temporis animadverti Simmonds eum +esse supine iacentem, oculis autem laquear rigide intuentem. + +Secundo tamen obtutu deprehendi oculos visu carere. Grady multum +concitatus cubitis sibi per turbam aditum silens paravit. + +“Ubi est Kelly?” quærit. + +Ad hæc verba quidam albida facie, synthesique[5] indutus, e sella +surrexit, quo viribus exhaustus corruere videbatur. + +“Tune illic es?” clamat Grady, atroci eum contuitus vultu. “Narra +nunc, quid evenit? — Narra autem confestim!” + +“Equidem, mi Here,” balbutit Kelly, “revera hic nihil accidisse scio. +Quum tamen illic ad incile[6] constiteramus, ego autem ad aperiendum +claustrum clavularis descenderam, præter Simmonds ibi quum neminem +reperi, hunc affatus sum, sed nullum tuli responsum — quum vero eum +attrectassem, ipse aliquo modo e sedili prorsum decidit — quo visu +huc irrui, ac per telephonum stationem appellavi, at responsum mihi +est te iam huc profectum esse; tunc hinc prodivimus eumque huc +inveximus — nec plus scio.” + +“Nihilne audivisti — nullum sonum luctæ?” + +“Nullum sonum audivi, Here; nihil prorsus.” + +“Nec ullo modo meministi ubi ille alter excessisset?” + +“Non memini.” + +“Herus Simmonds vidulum parvum secum habebat — animadvertistine?” + +“Animadverti; etiam quæsivi in curru, at non ibi est.” + +Grady cum maledictis se avertit, quum quaterni quinique lictores e +via irruebant — ut mihi videbatur, ex decuria. Audivi eum cum his +submissa sed acuta voce colloqui, quo facto, subito, ut venerant, +discesserunt. Subsidiarii quoque simul discurrerunt, unde mihi certum +videbatur Grady everriculum[7] per totam regionem distendere, in qua +profugum occultari verosimile erat; at in præsentia magis de salute +Simmonds quam de consiliis lictoriis sollicitabar. Proinde dextram +eius prehendi, qua visa allevatus animo sum quum illæsam eam +deprehendissem. + +“Quisquamne medicum accersivit?” quæsivi. + +“Accersimus,” respondit aliquis actariorum[8] argentariæ. “Medicum +per telephonum evocavimus — iam etiam adest!” Eodem tempore homo +brevioris staturæ, nigro barbatus intravit, certum suæ artis +indicium, bulgam medicamentariam secum gestans. + +Advena leviter lustrato corpore, manu nos recedere iussit, procubuit +in genua, indumenta resolvit in pectore, auremque cordi applicuit. +Dein in rigidos inspexit oculos, palpebras induxit, observavitque ut +illæ subito recellerent, tum demum bulgam suam pandit. + +“Aliquantulum aquæ,” ipse petit. + +“Itaque non est mortuus?” quæro ego, quum quis scribarum pro aqua +discurrit. + +“Mortuus? Non quidem, sed inhalavit aliquid, quod ei cor omnino +stitit.” + +Genus horroris sensi per cutim meam sursum repere, quum mihi in +mentem veniret memoria ad dimidium plenæ eius lagenulæ rubidi veneni, +quam Crochard in sacculo secum gerebat. + +At ille modo mortem infligere nolebat; memini Godfrey dixisse eum +nunquam adversarium occidere solitum. Medicus interea acriter +elaboravit, ac pauca minuta post oculi Simmonds subito claudebantur, +tum longum duxit spiritum, denique etiam se ad sedendum erexit. +Paulatim aperuit oculos, sedebat titubans ac nutans, oculisque +errantibus circumspectabat. + +“Satius erit tibi iterum decumbere,” ait medicus verbis lenibus. +“Necdum, ut scis, firmus es pedibus.” + +“Ubinam sum?” halitans quærit Simmonds. Tum casu me animadvertit. +“Lester!” me affatur. “Ubi est ipse — Piggott? Non . . .” + +Verba hæserunt, fulgida argentariæ marmora dispectabat, palpando +aliquid iuxta unum latus quæritabat, denique in pulvinar recidit. + +Quí ea nocte domum in Marathon venerim, prorsus non memini. +Verosimile est pedibus memet domum contulisse; primum quod memini +erat me domi esse, et in artisellio maxime commodo sedentem fumare. +Quod fuma accensa erat argumento est me eam mechanice, fereque +alienum mente accendisse, perinde atque otiandi amictum induisse. +Respexi in horologiolum vidique horam prope iam quartam esse. + +Verticem capitis mei tamquam febri ardere sensi, quamobrem +latrinam[9] ingressus, caput epistomio[10] aquæ gelidæ supposui. Hic +mihi stringor admodum profuit; quum autem me sabano[11] acerrime +perfricuissem, multo melius me habui. Itaque mox in artisellium +reversus, totius vesperæ eventus commodum recolere cœpi; reperi tamen +animum adeo languere ut ante oculos meos iterum atri circuli +gyrarent. + +“Iam monui Godfrey me harum rerum nihil amplius sustinere posse,” +mecum mussabam, ac sine mora in lectuale[12] me recepi cubiculum, non +sine molestia me exui, lumenque exstinxi. + +Dum in lecto cubabam insomnis tenebras intuens, aculeus unius +cogitationis ad erigendum me in lecto me compulit. + +Godfrey — ubinam interea erat Godfrey? Nam ipse vestigia Crochard +insequi mihi parebat. Num insequebatur? Num cum eo manus conserere +ausus est? Fortasse etiam hoc ipso momento . . . + +Vix mei compos palpando mihi viam ad telephonum quæsivi, ac numerum +Godfrey petivi — absurde et contra spem sperans, denique tamen, summo +stupore, et in magnam animi allevationem vocem eius audivi — non +admodum amicam . . . + +“Heus!” refert ipse. + +“Godfrey,” cœpi ego, “hic Lester. Ille evasit.” + +“Utique evasit! Spero te non ob hoc me e lecto evocasse?” + +“Ergo tibi hoc notum?” + +“Novi eum evasurum.” + +“Quum clavulare ad argentariam appulit, nemo nisi Simmonds in eo +repertus est. Simmonds enim, ut recte suspicaberis, comes eius fuit.” + +“Ullumne tulit incommodum?” + +“Extra se inventus est, sed iam ad se rediit.” + +“Bene est — sed Crochard non eum læderet. Ipse tamen utique cum +gemmis effugit?” + +“Utique,” repetivi verbum, non parum miratus Godfrey tam æquo animo +rem ferre. “Quum in eum modum erupisti,” subiunxi, “putabam fieri +posse ut ad insectandum eum ruisses.” + +“Quídum? Quum ipse mihi vicenis minutis iam superior esset? Non adeo +insanio! Nuper vix dimidio minuti secundi superior mihi effugit.” + +“Tentavi te assequi,” explicui illi, “quamprimum Simmonds me docuerat +ituros se ad arcam visendam; officinam vestram per telephonum +evocavi. Concinnator urbanarum nuntiavit te Westchester esse missum.” + +Godfrey risu respondit. + +“Ignes fatuos sum insectatus,” inquit, “auctore Crochard, amico +nostro. At vero etiam tum, nisi quinis milliariis ab omni prope loco +absentibus nobis apsis nostra foramen accepisset, tempori adfuissem. +Novi enim quid subesset — at sic fata voluere. O, Lester, quam ille +nobis cunctis ora sublevit! Ita futurum te monui!” + +“Meum ergo nuntium non accepisti?” + +“Tradiderunt mihi quum nuntiassem negotium Westchester meram fraudem +esse; tum celerrime quam poteram ad decuriam properavi, sed iam +sero.” + +“Verum, mi Godfrey,” obverto, “ego ne modo quidem perspicio +quemadmodum ipse hæc perfecerit. Grady et Simmonds cum Pigot unà +terram petiverunt, nec ab eo memorabilia urbis visentes discesserunt. +Quemadmodum Crochard se ingessit? Quidnam ipse de Pigot fecit? Ubinam +est Pigot?” + +“Ille in Savoie est. Simul atque ex decuria discessi nuntium aereum +navi misi. Officiales navis statim indagare cœperunt, repereruntque +Pigot vinctum oreque obturato sub cama suæ diætæ iacentem.” + +Elinguis stupui. + +“Quid quod ego id ne suspicatus quidem sim!” Godfrey se acerbe +reprehendit “Ibi stantes vidimus eam celocem cum vexillo Francico ut +nos præterivit; etiam vidimus hominem ex ea in Savoie transgressum; +denique etiam vidimus eundem cum Pigot colloquentem . . .” + +“Ita vero,” probavi ego spiritu fere deficiente, “vidimus.” + +“Ille ergo erat Crochard. Is igitur ipsum Pigot in diætam suam +illexit — eodem quo Simmonds odore eum sine dubio soporatum sub cama +seposuit; synthesin eius induit, vultum offucia[13] et fuco finxit, +capillamentum[14] sumpsit — cuncta autem hæc interea administravit +dum nos eum præstolantes fere calces detrivimus.” + +“At vero ipse immani se discrimini obiecit,” obverto ego. “Tam multi +vectorum cognoverunt Pigot — proinde simulationem[15] oportebat +accuratissimam esse.” + +“Crochard nostrum talia minime retardant. Nec discrimen erat tam +grave. Pigot nemo nostrum propius vidit; nihil nisi occipitium eius +conspeximus; vectores vero cuncti in medicum inspectorem erant +intenti. Et tamen simulamentum accuratissimum fuit. Crochard enim +eius rei peritissimus est artifex, nec dubitandum est eum habitum ac +speciem Pigot optime novisse. + +“Quin et ærarium navis fefellit — nec ipse esset quidquam +suspicatus!” + +“Sic ergo ipse hic Crochard fuit . . .” + +“At nos decebat suspicari. Decebat nos omnes suspicari, omnia in +dubium revocare; decebat me hunc salutatorem arctius aspectare +videreque quo denique devenerit. Loco tamen huius, Crochard documenta +Pigot in saccum recondidit, bulgam eius extra ianuam collocavit +diætæ, tum compositus prodiit, amicos suos relatores convenit; ego +autem, ceu puellus scholaris cum eo colloquens illic steti — nec +mirum si me bardum ac bucconem esse iudicat!” + +“Verum nec alius quisquam id suspicatus esset!” halitavi ego. “Est +Ædepol ille . . .” + +“Ingenio insigni,” explet Godfrey. “Ingenio supremo, cui nemo sit +comparandus. Ego vero hæc toto eo tempore novi, proinde cavere me +decebat. Probe meministi eum mihi per litteras nuntiasse hodie se +venturum?” + +“Memini.” + +“Nec tu credidisti.” + +“Ne nunc quidem credere queo.” + +“Unum nobis solatio erit — id Grady nostrum labefactabit.” + +“Verum, Godfrey,” interloquor ego, “si modo eos adamantes videre +potuisses — adamantes eos pulcherrimos — pro, nefas! quod nobis +inspectantibus eos eripere valuit!” + +“Scelus nonne nefastum? Ast facta infecta fieri nequeunt, Lester;” +dein mutata voce subiunxit, “velis, rogo, cras, meridie, vel potius +hodie, in tua interesse officina.” + +“Placet, interero,” spopondi. + +“Cave mihi defueris. Usque unus comœdiæ actus ad agendum superest.” + +“Interero,” dixi iterum. “Vereor tamen ne actus ille postremus +anticlimax futurus sit. Adverte modo Godfrey . . .” + +“Iam licet decumbas,” interpellat ipse, “somnambuli instar loqueris. +Vide sis ut somnum capias. Iamne paratus pro feriis es?” + +“Godfrey,” inquam, “dic mihi . . .” + +“Nec quidquam dicam. Tamen usque unam habeo bombam quam displodam, +Lester, quæ quidem ingens est, quæ subsultare te coget!” + +Percepi eum e stomacho ridere. + +“Vale!” inquit, “faustam tibi noctem!” et auscultatorium pependit. + + 1. Sustentaculum, -ii, est capulus, in ingressu clavularis, + \ cuiuslibet alterius vehiculi, quem in gradu stantes, aut + \ conscendentes, manu prehendunt, ne elidantur. + 2. Orbita, -æ: proprie vestigium rotarum in pulvere, luto, vel + \ molli terra; hic longurii ferrei, sive ferrovia, cui rotæ + \ vectabulorum insistunt. + 3. Electrovagum, -i, sunt vectabula vi electrica acta, unde et + \ Germani suum wagen, (vagum), hinc vicissim Angli suum wagon + \ deprompserunt. + 4. Convector, -is, socius itineris. + 5. Synthesis, -is, f.: proprie omnes partes vestimenti, quæ unum + \ indumentum efficiunt; hic eo sensu accipio quo “uniformes + \ vestes” usurpare solemus. + 6. Incile, -is, n., est locus infimus in via, secundum tramitem, + \ ubi aquæ decurrunt. + 7. Everriculum, -i, est rete, sagenæ genus, quod piscatores in + \ fluvio trahunt, et vix ullus pisciculus evadere valet. + 8. Actarius, -ii, est scriba, qui acta conficit aut transcribit, + \ moderna idioma perperam act_u_arium esse volunt, quo vocabulo + \ nos naves significamus. + 9. Latrína, -æ: contractum e lavatrína, cubiculum, camera ubi nos + \ lavamus. + 10. Epistomium, -ii: quo aquam e canaliculis, sive tubulis versa + \ cochlea, vel vecticula, elicimus. + 11. Sábanum, -ii: mantele, mantela, mantelum, manutergium, quo + \ qui vultum, aut manus, laverit, deterget. + 12. Lectuale, -is, n.: cubiculum, ubi lectus stat. + 13. Offucia, -æ: omne genus pigmentum vultús, uti cerussa, + \ purpurissa, fucus, fraus, dolus, technæ, tricæ. + 14. Capillamentum, -i: corymbion, falsa coma. + 15. Simulatio proprie est similatio, quum quis suum vultum + \ alterius vultui fuco, falsá barbá, falsá comá aliisque modis, + \ similem reddit, eumque lineamentis imitatur. + + +Caput XXVII. + +Actus Dramatis Ultimus. + +Postridie mane perdormivi et, hoc ita misere, ut usque eo dum sedem +in tractu subterraneo cepissem, otium ad perlustranda diaria nactus +non essem. Unciales primum quæsivi litteras, quibus relata de furto +adamantum inscriberentur; sed mox intelligere cœpi diurna matutina id +referre haud potuisse, quod eventus vix paucas horas ante contigit — +et tamen ævum præterivisse parebat ex quo Godfrey ad me Gradyque +irruerat. Sic itaque res urbanæ modo solito fluebant, incolis beata +inscitia eventuum sua negotia prosequentibus, qui paullo post, per +proximas editiones pomeridianas evulgandi illorum mentes concussuri +essent, et quibus eventibus describendis, illustrandis, et adornandis +relatores, artifices photographique sine dubio etiamnum satagerent et +elaborarent. Itaque amœnum mihi dimidiæ horæ spatium legendis relatis +Godfrey pollicitabar. + +Tum demum etiam mihi in mentem venit horam duodecimam statum nobis +tempus conveniendi esse. Ultimus dramatis actus usque edendus erat, +uti Godfrey dixerat, qui et bombam memoravit — et magnam quidem! +Mirabar quid id futurum esset. Unum certum esse scivi: si Godfrey id +apparavit stupendum id esse futurum. + +Complura erant inter munera mea quæ curam meam efflagitarent, ego +autem tantá adveneram mora, horæque matutinæ tam cito labebantur, ut +quum ministellus ingressus heros Grady et Simmonds in atrio adesse +meque convenire velle nuntiasset, eorum adventum cum adventu +exspectato Godfrey nihil commune habere putarem. Tum horologium +aspicio videoque quinque tantum minuta ante duodecimam superesse, et +tunc demum intellexi auctores dramatis congregari. + +“Introduc eos,” aio puero; illi mox intraverunt. + +Grady admodum videbatur esse perturbatus. Vultus eius plerumque +floridus modo pallebat pendulus, genæ fœde sulcatæ, cutis sub oculis +rugata erat, oculi autem ipsi sanguine suffusi. Ex aspectu eius +colligebam eum somno caruisse; totam noctem Crochard quæsitando +exegisse — et satis clarum erat totum laborem in cassum fuisse. +Simmonds quoque fere confectus esse videbatur, nec dubium quin omnem +veneni olfacti noxam necdum penitus eluctatus sit. + +“Gaudeo te melius habere, Simmonds,” manu porrecta eum alloquor. +“Nonne ‘facilis descensus Averni’?” + +“Verum memoras,” probat Simmonds in sellam se demittens. “Paucillo +plus eius rei effecisset ut nunquam expergiscerer.” + +“Quidquamne meministi quemadmodum id evenerit?” + +“Nihil quidquam. Paulisper unà sederamus amicissime colloquentes — +inde nihil amplius memini usque dum in argentaria sensus recuperavi.” + +“Ubinam ille homo Godfrey est?” interpellat Grady. + +“Meridie se hic futurum promisit,” respondi ego, aspectando meum +horologiolum. “Iam est meridies. Hicne eum conventurus eras?” + +Grady suspiciose me contuebatur. + +“Nihilne tibi ea de re cognitum est?” quærit. + +“Nihil nisi quod me ut hic præsto essem rogavit. Quid est?” + +“Peream si scio,” Grady impatienter respondit. “Ipse etenim mihi +nuntiavit satius sibi videri si ego hic eum opperirer, ego autem +existimavi eum aliquid scire posse. Cæterum ita vertigine laboro e +rebus hesterna nocte actis, ut fere in gyrum verser. At vero adventum +eius non opperiar. Non me ad id cogere poterit! Veni, Simmonds, +abeamus.” + +“Exspectandum parumper,” interpello ego interea dum ianuam +extrinsecam patescere audio. “Fortasse iste ipse Godfrey est.” + +Et ita etiam res fuit. Ipse profecto intravit a viro comitatus, quem +Arcturum Shearrow, principem iurisperitum diurni Record esse cognovi. + +Godfrey nutu capitis omnes nos consalutavit. + +“Existimo te herum Shearrow novisse,” me affatur, deposita in +scriptoriam bulgá, quam secum ferebat. “En sisto tibi herum Lester, +mi Here Shearrow,” quibus dictis manus alter alteri tetendimus. “Ideo +vos hic ad congrediendum convocavi, ut quædam circa adamantes +Michaelovitch negotia dirimerentur — et, casu, etiam hac in re merito +Record recolerentur, et hoc tanta celebritate, quantá iam diu non +gloriata sit.” + +“Ego quidem non ad augendam gloriam Record huc veni,” obtestatur +Grady. “Diurnum illud me nunquam ex æquo tractavit.” + +“Modo quo meruisti te tractavit,” regerit Godfrey. “Iam ita ut sentio +tecum loquar, Grady. Tua iam fata statuta sunt. Post quam effugium +illud hesternum in vulgum efferetur, ne horam quidem perdurare +poteris.” + +“De ea re alias!” Grady mutit, sed satis erat patulum pugnacem animum +illi exemptum esse. + +“Relatum teneo te non sivisse nocte hesterna ut Simmonds me per +telephonum advocaret?” quærit Godfrey. + +“Prorsus ita — nihil enim ad te attinebat.” + +“Fortasse non attinebat. Et tamen, si ego interfuissem, scitissimus +Parisiorum, si non orbis terrarum, fur in Statione Viæ Vigesimæ +Tertiæ intra caveam e chromo-nicolino chalybe factam securus sederet, +loco libere grassandi, et alium quempiam compilandi.” + +“Tu nimiopere tibi confidis,” regerit Grady. “Facile est post facta +sapere.” + +“Ego vero tecum non disceptabo,” refert Godfrey. “Non negabo furem +optime se dissimulasse, rationem rem gerendi præclaram — nihil tamen +secius te ea perspicere decebat. Tuum erat id videre.” + +Grady vultum suum tersitabat. + +“Ita, sane, utique!” ludificabat Grady. “Me perspicere decebat! +Suspicari me decebat etiam quum tu eum intervisere satagebas; quum +ipse ego de navi devehebam; etiam quum eius documenta rata ac probata +repereram — quin etiam usque ad effigiem suam in syngrapho suo! Nonne +hæc iam clara sunt! Si modo homines æque bene prospicere, quam +respicere possent, quam essent cuncta prospera!” + +“Ausculta modo, Grady,” amicius fatur Godfrey, “nihil habeo quare +tibi in persona infensus sim; nec diffiteor stulte me egisse quum +sollicitus ibi stetissem et cum Crochard collocutus essem, nec quis +ille esset suspicarer. At hæc omnia præter rem sunt. Tu decuriæ +speculatorum præes, proinde tuum est de rebus his cunctis respondere. +Nec tu fortitudine cares, hoc libenter do; verum tu muneri tuo impar +es — munus dotes tuas excedit, nec te id fallit. Sequere consilium +meum, adi sis illum telephonum propriisque verbis tuis te abdica.” + +Grady, velut qui auribus diffidit suis, oculos in eum figit. + +“Me per telephonum abdicare!” repetit verba. “Num me insanire putas?” + +“Magis nunc quam hactenus putavi! Patroni tui nihil amplius tibi +proderunt, Grady.” + +“Istane sunt ad quæ audienda me huc accersivisti?” + +“Non ista sunt,” refert Godfrey, “hæc mera accidentalia existimes — +nonne tu hanc disceptationem induxisti? — Huc te accersivi ut +convenires . . .” + +Ianua exterior iterum patefit, et Godfrey subridens eo oculos +convertit. + +“Herus Piggott!” ministellus nuntiat. + +Ego e sella mea pæne prosilii, enimvero qui in limine stabat adeo +idem cum eo qui occultum forulum aperuerat esse videbatur, ut id +adiurare haud dubitassem. + +In medium progressus quemque in faciem contuitus est, quum denique +Godfrey conspexit, et in eum renidens: + +“Ecce me hic, mi Here,” inquit; ego vero voce eius audita iterum +stupui, quippe quæ cum voce Crochard eadem erat. “Spero me causam +moræ vobis non præbuisse.” + +“Nequaquam, Here Pigot,” Godfrey eum certiorem fecit, sellá ei simul +oblatá. + +Grady atque Simmonds ancónes[1] suarum sellarum arctius prehendisse +mihi videbantur, oculisque fixis ac labiis apertis advenam +mirabantur; scire etiam putabam quæ cogitationes eorum animos +subivissent. Estne hic Pigot? An ille qui forulum occultum aperuerat +Pigot fuerit? Aut vero neuter sit Pigot? Fierine potest ut hic alius +ac diversus ab eo sit qui arcam aperuerat? + +Equidem fateor mihi quoque idgenus cogitata et suspitionem quandam +Godfrey nostrum nos ludere, suborta esse Godfrey dispiciens versus +nos subridebat ut nostrum animadvertit aspectum. + +“Hoc mane,” fatur Godfrey, “in portum descendi La Savoieque adivi. +Hero Pigot cuncta noctis hesternæ eventa evolvi, rogavique eum ut hic +congressui nostro interesset. Benigne assensum præbuit. Certiores +etiam vos esse volo,” viso Grady diffidenti obtutu, “herum hunc vere +Pigot esse, Servitii Securitatis Parisiorum, non autem Crochard.” + +“Prorsus ita,” ait herus Pigot, gestu quodam deprecatorio. “Ego ipse +sum — quamvis conscius maximi dedecoris, quod in tendiculam a +Crochard mihi paratam incideram incautus. Is tamen homo est +vaferrimus.” + +“Assimulatio illa certe mira fuit,” refero ego. “Imo et plus id +vocari fas est, nempe alienam personam simulare et ementiri.” + +“Crochard occasione mea lineamenta discendi non caruit,” immotus +respondit herus Pigot. “Ipse autem in cunctis quæ suscipit artifex +est. Aliquando tamen capiam eum — urceus enim quisque puteum +aliquando uno plus æquo adit. Nullane est spes eum hic, Neo Eboraci, +capiendi?” + +“Vix esse existimo” ait Godfrey. + +“Cave tam sis certus!” incidit Grady suo pondere. “Res mea necdum est +absoluta — nullo prorsus pacto!” + +“Ignosce, obsecro, Here Pigot, quod hero huic te non stiti,” fatur +Godfrey, “herus hic est Grady, qui præfectus nostræ decuriæ agentum +fuit; hic autem est herus Simmonds, e membris consilii eius; vir hic +herus Lester, advocatus, meusque amicus est; vir hic herus Shearrow +est, consultor meus proprius. Herus Grady, herus Simmonds, atque +herus Lester nocte hesterna,” blande subiunxit, “quum Crochard +forulum occultum aperuerat, simul interfuerunt.” + +Grady sensim rubore est suffusus, quin et ego vultum excandescere +sensi meum. Herus Pigot non sine hilaritudine subridens nos aspexit. + +“Eventus sine dubio perquam erat lætificus,” fatur, “cernere Crochard +operantem. Tam iucundi eventús testem me esse nunquam mihi contigit. +Doleo tamen eum securum effugisse.” + +“Præsertim quod adamantes Michaelovitch secum rapuit,” subiunxi ego. + +“Antequam ea pertractemus,” interpellat Godfrey paululum subridens, +“sunt una alteraque quæstiones, quas tibi, Here Pigot, proponere +velim, ut singularia quædam, quæ nobis necdum sunt in claro, +perspicuæ fierent. Estne verum consilium furti adamantum +Michaelovitch a Crochard commentum fuisse?” + +“Absque dubio. Nemo furum Francicorum præter eum tanto molimento par +esset.” + +“Æquene verum est nullas directas eius rei evidentias contra eum +repertas fuisse?” + +“Æque verum. Negotium tam astute gessit, ut eum evincere nullo pacto +possemus, nisi surreptas gemmas in sua deprehendissemus possessione.” + +“Et hoc vos facere nequivistis?” + +“Nequivimus; gemmarum nulla vestigia reperimus, quamvis omnia ruspati +essemus.” + +“At vos de arca Boulé deque forulis occultis nihil scistis?” + +“De his nihil scivimus. Famosam eam arcam a me explorandam iam esse +arbitror.” + +“Est operæ pretium. Et historia eius memorabilis est. Sed tibi +constabat Crochard hic in America adamantes eos venumdare +tentaturum?” + +“Hoc probe scivimus, nec quidquam est quod ad cohibendum eum non +tentavimus. Plurimum vestris portitoribus confisi sumus, +speravimusque eos accuratissime exploraturos omnium sarcinas, qui +ipsis in persona cogniti non essent.” + +“Portitores nostri,” in stomacho ridens fatur Godfrey, “officiis suis +utique non defuerunt. Illi certe totam Rempublicam everterunt! Et +adamantes tamen, iis invitis, irrepserunt; quandoquidem arca a cive +tam universim noto, tamque supra omnem suspitionem, ut erat herus +Vantine, immissa est prorsus sine quæstione!” + +“Sane, profecto,” concessit herus Pigot rei veritatem non sine +amaritudine. “Cœptum fuit audacissimum, atque nunc, nullo dubio, +Crochard poterit gemmas per otium divenditare.” + +“Non poterit, si modo contingat mihi accuratam earum descriptionem +comparare,” obvertit Grady. “Faciam etenim ut quisque hicce terrarum +gemmarius notititam rei capiat; cunctos meos satellites ad hoc +negotium delegabo; faxo ut Præfectus Wilkie aliquos suorum mihi +commodet . . .” + +“Quin haud oportebit tanta moliri,” interpellat Godfrey incurie. +“Crochard gemmas venumdare non tentabit.” + +“Non venumdare tentabit?” stupens quærit Grady. “Ut quid non?” + +“Quia eas non habet,” refert Godfrey subridens, haud obscure lætatus +conspectum Grady confusum cernens. + +“Cave iam verba dare!” increpat eum Delectus exasperatus. “Si non +ipse eas habet, quis, malum, habeat?” + +“Ego,” inquit Godfrey, brachiique uno amplexu tollit de scriptoria +mea bulgam. “Age, Lester, prosterne mucinium tuum,” et ut ego +confusus morem gesseram, ipse tollit alutam,[2] aperit, eius contenta +ceu eluvium scintillans et coruscans effudit. “Ecce,” exclamans se ad +Grady vertit, “adamantes Michaelovitch!” + + 1. Ancón, -ónis, m., inter alia, est brachium sellæ. + 2. Aluta, -æ: idem quod bulga, vidulus. + + +Caput XXVIII. + +Crochard Epilogum Scribit. + +Saltem pro momento oculis præstrictis contemplabamur fulgidum +cumulum; dein Grady verbis confusis in pedes consiliit, gemmarum +quantum manu capere poterat prehendit, velut qui oculis fidem non +habuerit. + +“Ego vero hoc totum non intelligo!” exclamat. “Habesne et ipsum +Crochard?” + +“Non sum tam fortunatus,” respondit Godfrey. + +“Num tu significare vis eum hæc sine luctamine dedidisse?” + +Eadem ipsa et meum animum percucurrit cogitatio. Si Godfrey +debellavit Crochard, illique adamantes ademit sine ad mortem +luctamine, nebulo ille urbanus minus quam videbatur habendus est +formidabilis. + +“Amice Grady,” respondet illi Godfrey, “Crochard ex eo momento non +vidi quo tu eum e navi evexeras. Si tu modo sivisses ut Simmonds me +evocaret, eum modo tenerem. Hoc mihi fuit in votis. Ipse tamen nos +acumine superavit. Mihi enim persuasum erat hodie eum venturum . . .” + +“Quid? Tune scivisti eum venturum?” stupens repetebat Grady. “Quí id +scivisti? — an vero os mihi sublinis?” + +“Scivi eum venturum,” asserit Godfrey breviter, “quoniam ita mihi +scripto nuntiavit.” + +Herus Pigot brevem risum edidit. + +“Moris sui est id factitare,” inquit, “et promissis stare etiam +solet.” + +“Eo sum deceptus,” prosequitur Godfrey, “quod eum non tam matura diei +parte exspectavi, unde factum est ut facile auctor fuisset quare ego +ad ignem fatuum insectandum, ad explorandum fictum eventum missus +essem. Istud me decepit. Verumtamen ego occultum forulum iam denis +ante diebus reperi et exploravi — dum arca usque in ædibus Vantine +servabatur — postridie vespera qua Matrona Velata suas litteras +recuperaverat. Et hoc factu satis facile erat. Miror, Lester, perquam +quod de ea re non tu etiam cogitavisti!” + +“Qua de re non cogitavi?” quæro ego. + +“De ianua harum ambagum. Forulus qui litteras celabat, fuit a lævo +latere arcæ; inde statim intellexi ab adverso latere alium forulum +delitescere oportere, quem et a dextro altere repertum aperui.” + +“Ego quidem,” inquam, “non perspexi; ne modo quidem perspicio.” + +“Agedum, perpende paucis. Cur fuit Drouet occisus? Quia erroneum +aperuit forulum. Is enim mechanisma a dextro arcæ attrectavit, loco a +lævo. Venusta illa Iulia necessario erravit, illi dextrum, loco lævi +lateris indicando. Error idgenus facillime incurritur, quod +verosimile est heram suam isti in aperiendo forulo tergo ad se verso +fuisse. Iuliam ipsam erravisse fit certum, quum molimentum hero +Vantine explicuit, et ob eum errorem hic quoque occisus est. Præterea +et Matrona Velata verbis claris prodidit rem sic se habere.” + +“Ego id non animadverti,” explico ego æquo animo. “Quidnam id fuit?” + +“Dixit scilicet ipsa se manu læva, loco rectæ, forulum aperire +solitam esse. Post dictum hoc nullus prorsus locus dubio superesse +poterat. Et sic forulum prorsus nullo labore reperi. Hunc enim ibi +esse necesse erat.” + +“Esto,” respondi, “tum quid?” + +“Tum gemmas sustuli, eas fabricatori imitamentorum exhibui, et +adulterinas quoad par erat accurate factas substitui. Arduum perquam +erat cœptum huic adamanti roseo maiusculo par comminisci simulacrum.” + +His verbis eum e cumulo sustulit, duosque inter digitos ostentavit. + +“Quidnam hoc pulchrius?” quæsivit. + +Herus Pigot languide subrisit. + +“Is Mazarin vocatur,” ait, “valetque francorum milliones tres. Eius +imitamentum in Louvre asservatur.” + +“Est id itaque verum?” quæro ego. “Crochard historiam eius prodidit.” + +“Est, sane, sine dubitatione,” asserit herus Pigot. “Nec hoc secretum +est — sed aliquid quod memoria omnium excidit.” + +“Itaque,” pergit Godfrey, “postquam imitamenta acceperam, gossypio ea +involvi, et in locum horum in forulum supposui, non parum cautus ut +Mazarin in fundum, ubi eum repereram, ponerem.” + +“Fortunatum admodum quod de ea re cogitasti,” dixi illi, “alioquin +Crochard aliquid suspicatus esset.” + +Godfrey subridens in me respexit. + +“Mi Lester,” respondet mihi, “simul ac primum evolverat convolutum, +confestim intellexit se emunctum esse. Num eum falli posse +arbitraris? Nulla, ne optima quidem gemma fucilis,[1] eum fallet.” + +Et nunc reapse memini quemadmodum leni rubore suffusus fuerit primum +convolutum quum evolvisset. + +“Non in animo mihi fuit eum decipere,” docet Godfrey. “Aliquid +improvisi volebam ei parare. Et ego, pro, scelus, ad hoc videndum +testis interesse non potui!” + +“Sed si novit gemmas esse adulterinas,” obverto ego, “quid profuit +illi tanto conatu eas subducere?” + +“Hoc ipsum hesterna vespera et mihi grave videbatur ænigma,” refert +Godfrey, “quin ne nunc quidem plane capio.” + +“Fortasse ipse tamen veras et genuinas in sua habet potestate,” +suggerit Grady, qui cuncta hæc relata incredula quodammodo aure +exceperat. “Fabula mihi perquam fucosa sonat. Quid si istæ sint illæ +gemmæ adulterinæ?” + +Herus Pigot in medium progressus, Mazarin manu attollit et caute +aspectat. + +“Ista saltem gemma genuina est,” post momentum edixit. “Nec dubito +quin et reliquæ genuinæ sint,” fatur eas inter digitos versitans. + +Grady usque dubius, sumpta una gemmá ad fenestram accessit eamque +vitro applicitam deorsum duxit, acri vestigio læsuræ in vitro +relicto. + +“Est genuina,” inquit invitus. “Meo quidem arbitrio veri isti +adamantes sunt,” quibus dictis iterum consedit. + +“Nunc vero amici,” pergit Godfrey, qui actum Grady ludicrum patienter +ac subridens ferebat, “hos adamantes in vestram ditionem dedere sum +paratus. Velitis eos itaque numerare, mihique de acceptis apocham +reddere.” + +“Tum tu, utique, de eventu historiam scribes,” refert per sarcasmum +Grady, “tuoque cuncta attribues merito.” + +“Ehem,” intuitus eum Godfrey quærit, “ullumne tu tibi meritum +vindicas?” Ad quæ verba Grady rubore suffusus nihil quod diceret +habebat. “Quod ad historiolam attinet ea iam scripta est. In denis +minutis ea iam in viis versabitur — et in stuporem omnes aget! Modo +velis adamantes numerare. Reperies eos ducenos esse et denos. + +“Tot revera adamantes Magno Duci surrepti sunt,” monet herus Pigot, +ac numerare perrexit. Adamantes numerarunt ducentos et decem. + +“Herus Shearrow substernet apocham,” Godfrey subiungit; post Shearrow +chartam e sacculo exprompsit, eam evolvit, textumque eius prælegit. + +Repertum vero est chartam non modo apocham fuisse, sed plenam +narrationem singularium, nec celavit quidquam ex eventibus circa +furtum, meritaque Record circa repertos atque recuperatos adamantes. +Vultus Grady interim magis magisque rubescere cœpit dum documentum +prælegebatur. + +“Ego vero testimonium idgenus nunquam subscribam,” obblaterat Grady. +“Nullo prorsus pacto id patrabo!” + +“At vero tu, mi Here Pigot, nonne subsignabis?” quærit Godfrey. + +“Libenter equidem,” respondet Francus, “eo enim res a te bene gestæ, +et bene de Republica te meruisse agnoscitur,” quo dicto in medium +progressus nomen cum coronide[2] subsignavit. + +“Iam modo tu, Simmonds,” suadet Godfrey. + +“Cave feceris,” interloquitur Grady. “Fac maneas ibi ubi es, +Simmonds. Prohibeo tibi quominus id subsignes. Memineris me tibi +officio præstare.” + +“Noli credere, Simmonds,” quiete interloquitur Godfrey. “Horæ aut +pluris spatio ipse officialis esse desiit.” + +Grady in pedes consiliit, oculisque inflammatis versus Godfrey +itabat. + +“Quid tibi in animo est innuere?” boabat. + +“Innuere volo,” refert Godfrey, “me atque herum Shearrow hoc mane +præfectum urbis adivisse, eique quædam in nostra potestate testimonia +submisisse — hunc casum inter reliqua — tuamque abdicationem hoc +meridie acceptam fuisse.” + +“Meane abdicatio?” hirriebat Grady. “Nunquam eam exscripsi!” + +“Licebit, si velis, hoc in vulgum prædicare,” frigide regessit +Godfrey. “Id tuum erit videre. Ut iam monui te, per telephonum +debebas officio tuo renuntiare. Nunc demum, Simmonds.” + +Grady paulisper furentis tauri instar oculos circumferebat dum ego +eum fere in Godfrey se præcipitaturum exspectabam; attamen loco +huius, pileum capiti suo impegit, progressus ad ianuam, eam violenter +pandit, se proripuit eamque pone se impulit. + +“Nunc demum, Simmonds,” repetit Godfrey sonitu emortuo, quum Simmonds +in medium progressus subscripsit. Ego testis fui subsignationis +factæ, quum Godfrey, multo etiam quam antea se avidiorem præbens, +chartam prehendit, eaque ad ianuam cucurrit. + +“Fac istam rem celerrime quam poteris in officinam deferas,” dicit +cuidam ante ianuam adstanti. “Cætera per telephonum docebo. Istud,” +inquit ianuá clausá ad nos reversus, “meum est præmium — sive potius +præmium Record — ob omnes has res gestas. Atque nunc, amici, diga +heri Shearrow ante ostium præstolatur, et ego satius existimo ut hanc +prædam in aliquam tutam arcam depositariam devehamus.” + +Circiter denos post dies Godfrey quadam vespera visum me venit. Modo +tantum a Promontorio Cod, ubi septimanam summo valetudinis meæ +beneficio exegeram, reversus sum; nec est cur asseram convenisse eum +maximo mihi fuisse delectamento. + +“Denique aspectu iam iterum tui es similis,” me affatur totum oculis +lustrans. “Per aliquod tempus non parum de te sollicitus eram.” + +“Nunquam melius valui. Sæpius te monui nihil ad valetudinem meam +desiderari, nisi ut mysterium illud tandem aliquando solvatur.” + +“Et id solutum est ad tempus statum, nonne est verum?” quærit +subridens, “tametsi non eo quo exspectavi modo. Scito tamen, Lester, +futurum ut arcam eam mihi vindicem,” inquit renidens. + +“Quanam lege?” quæro. + +“Quod dominus eiusdem mihi eam donavit,” quibus verbis schedulam e +crumena sua exprompsit, mihique porrexit. + +Evolutá schedulá scripturam subtilem ac fœmininam, quam semel iam +ante videram, agnovi. + + “Here mi humanissime (erat epistolii textus) + + “Comperi me æquo minoris te fecisse, et ob id me purgatum tibi + \ esse velim. Confido ita mihi aliquando a fortuna fautum iri ut + \ in cœpto quodam tecum in vices iuncti simus — exitus cuius + \ profecto vicissitudinibus miris haud cariturus sit. At nunc in + \ Europam me redire per La Bretagne necesse est; fieri enim + \ posse non arbitror, post discrimina quæ subiveram, ut Suæ + \ Celsitudinis Magni Ducis adamantes deseram. Confido sperare + \ mihi licere ut tu, veluti pignus meæ erga te summæ + \ æstimationis, arcam Boulé accipere a me non gravére, quam, + \ persuasum habeo, optimum nostrum herum Lester, si has ei + \ litteras exhibueris, tibi dedere non negaturum. Arca enim non + \ modo præclara res per se est, sed et in maiori tu eam pretio + \ habebis propter partem quæ ei in nostra minutula comœdia + \ obvenerat. Hanc aliquem domicilii tui angulum ornare, scitu + \ mihi delectabile esset. + + “Usque eo dum tibi iterum mihi occurrere detur, mi Here + \ humanissime, + + “Tuus cum admiratione persevero + + Crochard, Ille Invincibilis.” + +“Nonne hic æquus est ludio?” quærit Godfrey, dum epistolium illi +reddo. “Quid ergo de arca statuendum putas?” + +“Crochard eam præstinasse in dubium vocari posse haud puto,” +respondi. + +“Itaque ea modo mea est?” + +“Tua profecto est; at quadam re abs te corrumpi postulo.” + +“Agedum, postula.” + +“Et ego strenam quoque exigo,” inquam. “Illas litterulas quoque +admodum concupivi — insuper,” subdidi, “vice velim, putes apochæ, si +quisquam me ob tibi donatam arcam postularet.” + +Godfrey in risum erupit, schedulamque trans mensam ad me traiecit. + +“Habeas, tua est,” inquit. “Ego autem cras, qui arcam devehat, +mittam. +Ut puto, ea usque in statione est?” + +“Ibi est, quod ad vindicandam eam otium mihi necdum suppetivit. Sed, +Godfrey,” subdidi, “quandonam solvit La Bretagne?” + +“Hodie octo.[3] Cras Havre appellet.” + +“Annuntiavistine illis?” + +“Quidnam vis me annuntiasse?” + +“Crochard adamantes insectari. Hos per La Bretagne vectos esse +verosimile arbitror. + +“Ita sane — et Pigot vectus est cum iis uná. Cur ergo eos moneam? +Ipsi certe sciunt Crochard ad potiundum iis adamantibus enisurum. Id +tentare apud eum fere officium honoris est, me iudice. Eorum ergo est +cavere.” + +“Nec hoc nimis arduum videri deberet,” noto ego. “Cubiculum enim +forte navis vectoriæ locus in omni orbe maxime securus habendus est.” + +“Ita et mihi videtur,” probat Godfrey, fumo emisso gyranti. + +Brevi post ipse sine ulterioribus verbis a me discessit. + +Verumtamen quo accuratius dicta perpenderam, eo clarius perspicere +cœpi e retorto sono verba eius non adeo responsum quam quæstionem +fuisse. + +Quum itaque postridie diurnum meum evolveram, litteras unciales +quodammodo me conspecturum exspectavi, quibus nova perfractæ casteriæ +fortis La Bretagne nuntiarentur. Eiusmodo tamen inscriptio abfuit, +unde suspirio partim gaudii, partim exspectationis frustratæ, ad +cætera nova me converti. + +Attamen binis post septimanis litteræ inscriptionis unciales mihi +revera sub oculos ceciderunt: + + ADAMANTES MICHAELOVITCH ADULTERINI! + + AGENS FRANCICUS EX AMERICA GEMMAS + + ADULTERINAS REFERT + + FRAUS RETECTA EST QUUM MAGNUS DUX MICHAEL + + Adamantes denuo Auro complectendos ad Gemmarium mittit. + +Opus haud esse existimabam articulum qui sequebatur legere, vidi enim +ictu oculi quid evenisset. Inde etiam intellexi quare Crochard gemmas +adulterinas conservasset — usum enim earum capturus erat. Ubi tamen +et quando commutatio facta sit, divinare tantum queo; unum tamen +certum esse debet: duæ septimanæ a tempore furti satis erant otii quo +prædam ipse divendere posset. Sortem Magni Ducis misertus sum; etiam +magis dolui vicem præclarissimi heri Pigot; nihilo tamen secius quis +non miraretur alacritatem et pernicitatem hominis qui hos +spoliaverat? Mirabar quis Mazarin emisset. Is certe adamas venditu +difficillimus fuit. Poterat utique in frusta secari — verum hoc +sacrilegium futurum erat! + +Quæstioni tamen huic paullo post responsum est singulari quodam modo +— tali nempe ut eo narrando plurimi diurnorum antes explerentur, +magnamque voluptatem vulgo Francico, comœdiæ amantissimo afferret, +quique nostri Crochard famam mirum in modum augeret et diffunderet. +Quodam mane in novis personalibus diurni Le Matin notitia edita erat +hunc fere in modum: + + “Hero Rectori Musei Louvre: + + “Boná fortuná mihi contigit adamante rosaceo, Mazarin appellato + \ potiri. In animo mihi est tuis eum collectaneis restaurare, ne + \ amplius populum imitamento vitreo picto fallere necessarium + \ videatur. Insigni mihi erit voluptati gemmam hanc tibi donare + \ cum omni honoris testimonio, si modo Sua Celsitudo, Magnus Dux + \ Michael, velut donationis socius, sua voluntate mihi + \ adstipulari velit. Quodsi vero negaverit, tristi muneri ducam + \ adamantem, quandoquidem propter magnitudinem usui meo minus + \ aptum reperio, in frustula secari. Libens tamen spero Magnum + \ Ducem assensum mihi non negaturum. + + “Crochard, Ille Invincibilis.” + +Quid poterat Magnus Dux statuere? Recusaturus risui vulgi compitorum +se obiecisset. Præterea nihil quod necdum amiserat erat amissurus. +Prohinc haud exspectandá gratía partem donatoris præstitit. Biduo +post director Louvre super scriptoriam suam manipulum reperit; quo +evoluto, Mazarin invenit. Quum viseris Louvre, in vitreo speculario, +honoris loco, in Apollinis loculamentis, custode adstante, adamantem +eum conspicies. Historia tamen huius restitutionis factæ e memoria +hominium sensim oblivione deleri incipit. + +Crochard vero? Nescio. Quoque mane nova Parisiaca lectitare consuevi, +rimando, si quo modo Invincibilis ille nova quadam metamorphosi +alicubi compararet. Epistolium suum quadraturá complexum sub oculis +ante scriptoriam meam pendet, idque quotidie lectito. Una eius +sententia perpetuo mihi in memoria versatur: + +“Confido ita mihi aliquando a fortuna fautum iri, ut in cœpto quodam +tecum in vices iuncti simus — exitus cuius profecto vicissitudinibus +miris haud cariturus sit.” + +Et ego confido mihi concessum iri ut molimento ei interesse possim! + +Finis. + + 1. Fucata, adulterína, falsa. + 2. Coronis, -idis, f.: moris quondam fuit, et usque est fere apud + \ multos, post nomen subscriptum litteras adiicere m. p., manu + \ propriá, ita sæpe affectata et depravata, ut iam non litteræ + \ sed confusæ lineæ, vanaque linearum ornamenta esse viderentur, + \ cuius rei vestigia supersunt, quamquam qui id faciunt, + \ nesciunt quid faciant. Idem evenit de verbo Finis, ex quo + \ coronas et corollas finxerunt. + 3. Hodie octo, Latinitate sequiori, h. e. ævi Christiani, ex quo + \ calendario Christiano utimur, ex hodie octo phrasis usu venit + \ ad septimanam sequentem indicandam, seu, rectius, octo dies. + \ Phrasis itaque significat octo diebus a die hodierno. Vicissim + \ hodie octo, diebus octo ante hodiernum diem. + +E-book notes +Transcriber’s Notes + +In a few footnotes single digits numbers occur after a verb. These +are not typos but indicate the conjugation a verb belongs to. + +All occurrences of ligatures have been replaced by ‘ae’ and ‘oe’ +respectively. + +Several typos concerning quotes have been corrected (not in +multi-paragraph quotes). + +Additionally the following typos have been corrected: + + * Caput I: + * pagellam iucurie contuetur → pagellam incurie contuetur + * Caput II: + * ac satium duxi → ac satius duxi + * leva autem manu → læva autem manu + * in mentem mihi vehit → in mentem mihi venit + * Caput III: + * tibi am memoravi → tibi iam memoravi + * in fauce ima occurit → in fauce ima occurrit + * me anspectans → me adspectans + * Caput IV: + * respondit miratus → respondi miratus (checked against + \ English edition) + * generalia indicaia → generalia indicia + * Caput V: + * praterivisse oportebat → præterivisse oportebat + * Caput VI: + * Quisnam adiunt → Quisnam adiuvit + * Footnote "Anthrax . . .": tamen cabonem → tamen carbonem + * Caput VII: + * infensum fuisse. → infensum fuisse? (checked against + \ English edition) + * Caput VIII: + * nortua est → mortua est + * Caput IX: + * novit secretum huis veneni → novit secretum huius veneni + * Caput X: + * cuiusque rei grauioris → cuiusque rei gravioris + * est occassio → est occasio + * solius colius collocutionis → solius collocutionis (error + \ due to page break) + * Caput XI: + * basilisci oculorum instar micanste → basilisci oculorum + \ instar micante + * Caput XII: + * de iso arcano homine → de isto arcano homine + * Footnote "Hirquitallio . . .": virilitatem affectnas → + \ virilitatem affectans + * Caput XIII: + * a suius moribus → a cuius moribus + * scistitata esset → sciscitata esset + * in sua esset patestate → in sua esset potestate + * Accessi igitur adscriptoriam → Accessi igitur ad + \ scriptoriam + * Caput XV: + * oculosqu clausit → oculosque clausit + * matrona velata immisericoris → matrona velata immisericors + * in subteglino → in subtegulino + * Mendacim est. → Mendacium est. + * amere mulieri nefas est? → amari mulieri nefas est? + * Cosilium ceperat → Consilium ceperat + * testem eus rei → testem eius rei + * satis constentaneum → satis consentaneum + * Caput XVI: + * nec prætera dubitandum → nec præterea dubitandum + * admodum partæsam fuisse → admodum pertæsam fuisse + * siquo modo → si quo modo + * ut iis abuit → ut iis abuti + * Deniqe → Denique + * Ullasne omplius → Ullasne amplius + * Nullas omplius → Nullas amplius + * oculos in tapetas defixios → oculos in tapetas defixos + * Parisiis advisset → Parisiis adivisset + * summi fui ingenii → summi fuit ingenii + * occidit Druet → occidit Drouet + * Caput XVII: + * cum quadrente → cum quadrante + * oboculos ei posui → ob oculos ei posui + * Caput XVIII: + * resdondit Godfrey → respondit Godfrey + * Godfrey iterum erubuit. → Goldberger iterum erubuit. + \ (checked against English edition) + * sive Vantide → sive Vantine + * Caput XIX: + * sursumrepere animadverti → sursum repere animadverti + * Caput XX: + * cadveris ibi iacentis → cadaveris ibi iacentis + * facinus perfieiemus → facinus perficiemus + * Caput XXI: + * sit similima → sit simillima + * Armand sequveremini → Armand sequeremini + * facilo id effecturus → facile id effecturus + * decuriæ Viæ Vigessimæ → decuriæ Viæ Vigesimæ + * Caput XXII: + * Viæ Vigessimæ Tertiæ → Viæ Vigesimæ Tertiæ + * caput attolere → caput attollere + * tu igitur gratia → tui igitur gratia (checked against + \ English edition) + * siquem alium → si quem alium + * e meculatura → e maculatura + * Caput XXIII: + * vestigio peregrinæ enuntioationis → vestigio peregrinæ + \ enuntiationis + * Caput XXIV: + * mores Granci → mores Franci + * proditur fuit → proditor fuit + * Footnote "Ostentaria . . .": ita ut nestro → ita ut nostro + * Caput XXV: + * ad plentitudinem → ad plenitudinem + * ostestans parvum cumulum → ostentans parvum cumulum + * secum habera solebat → secum habere solebat + * historio eximius → histrio eximius + * bipedum stultisimme → bipedum stultissime + +Reviser’s notes + +Changes from original version: the HTML code was simplified and +improved. The layout has been improved. Page numbers have been added. +The navigation between notes has been improved. Number of typos that +were added in the process of transcription have been corrected. +Typographical quotes have been added. The layout has been slightly +changed (and periods added after the chapter titles) to be closer to +what’s in Insula Thesauraria, which is the most elaborate in the +Mount Hope series. The ligatures were restored as the author +intended. + +The following typos that were missed out by the transcriber have been +corrected: + + * Caput IV: + * repereremus nihil → reperiremus nihil + * repæsentaremus? → repræsentaremus? + * Caput XVI: + * ostendabatque mihi > ostentabatque mihi (was either + \ ostendebat or ostentabat, checked from the English + \ version: "called my attention to the cunning way" + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MYSTERIUM ARCÆ BOULÉ *** + +Updated editions will replace the previous one--the old editions will +be renamed. + +Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright +law means that no one owns a United States copyright in these works, +so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the +United States without permission and without paying copyright +royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part +of this license, apply to copying and distributing Project +Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm +concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, +and may not be used if you charge for an eBook, except by following +the terms of the trademark license, including paying royalties for use +of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for +copies of this eBook, complying with the trademark license is very +easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation +of derivative works, reports, performances and research. Project +Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may +do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected +by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark +license, especially commercial redistribution. + +START: FULL LICENSE + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full +Project Gutenberg-tm License available with this file or online at +www.gutenberg.org/license. + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project +Gutenberg-tm electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or +destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your +possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a +Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound +by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the +person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph +1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this +agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm +electronic works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the +Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection +of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual +works in the collection are in the public domain in the United +States. If an individual work is unprotected by copyright law in the +United States and you are located in the United States, we do not +claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, +displaying or creating derivative works based on the work as long as +all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope +that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting +free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm +works in compliance with the terms of this agreement for keeping the +Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily +comply with the terms of this agreement by keeping this work in the +same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when +you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are +in a constant state of change. If you are outside the United States, +check the laws of your country in addition to the terms of this +agreement before downloading, copying, displaying, performing, +distributing or creating derivative works based on this work or any +other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no +representations concerning the copyright status of any work in any +country other than the United States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other +immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear +prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work +on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the +phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, +performed, viewed, copied or distributed: + + This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and + most other parts of the world at no cost and with almost no + restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it + under the terms of the Project Gutenberg License included with this + eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the + United States, you will have to check the laws of the country where + you are located before using this eBook. + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is +derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not +contain a notice indicating that it is posted with permission of the +copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in +the United States without paying any fees or charges. If you are +redistributing or providing access to a work with the phrase "Project +Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply +either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or +obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm +trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any +additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms +will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works +posted with the permission of the copyright holder found at the +beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including +any word processing or hypertext form. However, if you provide access +to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format +other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official +version posted on the official Project Gutenberg-tm website +(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense +to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means +of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain +Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the +full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works +provided that: + +* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed + to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has + agreed to donate royalties under this paragraph to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid + within 60 days following each date on which you prepare (or are + legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty + payments should be clearly marked as such and sent to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in + Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation." + +* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or destroy all + copies of the works possessed in a physical medium and discontinue + all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm + works. + +* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of + any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days of + receipt of the work. + +* You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project +Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than +are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing +from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of +the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set +forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +works not protected by U.S. copyright law in creating the Project +Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm +electronic works, and the medium on which they may be stored, may +contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate +or corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged disk or +other medium, a computer virus, or computer codes that damage or +cannot be read by your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium +with your written explanation. The person or entity that provided you +with the defective work may elect to provide a replacement copy in +lieu of a refund. If you received the work electronically, the person +or entity providing it to you may choose to give you a second +opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If +the second copy is also defective, you may demand a refund in writing +without further opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO +OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of +damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement +violates the law of the state applicable to this agreement, the +agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or +limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or +unenforceability of any provision of this agreement shall not void the +remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in +accordance with this agreement, and any volunteers associated with the +production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm +electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, +including legal fees, that arise directly or indirectly from any of +the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this +or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or +additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any +Defect you cause. + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of +computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It +exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations +from people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future +generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see +Sections 3 and 4 and the Foundation information page at +www.gutenberg.org + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by +U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, +Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up +to date contact information can be found at the Foundation's website +and official page at www.gutenberg.org/contact + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without +widespread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine-readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To SEND +DONATIONS or determine the status of compliance for any particular +state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. To +donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project +Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be +freely shared with anyone. For forty years, he produced and +distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of +volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in +the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not +necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper +edition. + +Most people start at our website which has the main PG search +facility: www.gutenberg.org + +This website includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |