diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 18:45:55 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 18:45:55 -0700 |
| commit | 7b7de941661383af84c2ad1bfc30e7ca4fb3a061 (patch) | |
| tree | 6b9e020faa4df52ec26711efa155790e7eed7b35 /44542-h | |
Diffstat (limited to '44542-h')
| -rw-r--r-- | 44542-h/44542-h.htm | 3837 | ||||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/book.png | bin | 0 -> 364 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/card.png | bin | 0 -> 249 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/external.png | bin | 0 -> 172 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/frontcover.jpg | bin | 0 -> 72266 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/initial-d.png | bin | 0 -> 6080 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/initial-n.png | bin | 0 -> 6244 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/ornament.png | bin | 0 -> 3099 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 44542-h/images/titlepage.jpg | bin | 0 -> 57935 bytes |
9 files changed, 3837 insertions, 0 deletions
diff --git a/44542-h/44542-h.htm b/44542-h/44542-h.htm new file mode 100644 index 0000000..69b0812 --- /dev/null +++ b/44542-h/44542-h.htm @@ -0,0 +1,3837 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2013-12-29T14:45:03Z. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> +<title>Sprotje’s verder leven</title> +<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=UTF-8"> +<meta name="generator" content= +"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> +<meta name="author" content="Margo Scharten-Antink (1869–1957)"> +<link rel="coverpage" href="images/frontcover.jpg"> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="DC.Creator" content= +"Margo Scharten-Antink (1869–1957)"> +<meta name="DC.Title" content="Sprotje’s verder leven"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<meta name="DC:Subject" content="#####"> +<style type="text/css"> +body +{ +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +font-size: 100%; +line-height: 1.2em; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} +/* Titlepage */ +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle +{ +line-height: 3.5em; +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle +{ +font-size: 1.8em; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle +{ +font-size: 1.44em; +} +.titlePage .byline +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-size:1.2em; +line-height:1.72em; +} +.titlePage .byline .docAuthor +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.titlePage .docImprint +{ +margin: 4em 0% 0em 0%; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.72em; +} +.titlePage .docImprint .docDate +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +/* End Titlepage */ +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.advertisment +{ +background-color:#FFFEE0; +border:black 1px dotted; +color:#000; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.correctiontable +{ +width: 75%; +} +.width20 +{ +width: 20%; +} +.width40 +{ +width: 40%; +} +.indextoc +{ +text-align: center; +} +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} +.index +{ +font-size: 80%; +} +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} +.apparatusnote +{ +text-decoration: none; +} +table.alignedtext, table.alignedverse +{ +border-collapse: collapse; +} +table.alignedtext td +{ +vertical-align: top; +width: 50%; +} +table.alignedverse +{ +vertical-align: top; +} +table.alignedtext td.first, table.alignedverse td.first +{ +border-width: 0 0.2px 0 0; +border-color: gray; +border-style: solid; +padding-right: 10px; +} +table.alignedtext td.second, table.alignedverse td.second +{ +padding-left: 10px; +} +table.alignedverse td.first, table.alignedverse td.second +{ +width: 45%; +} +table.alignedverse td.linenumbers +{ +width: 10%; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h4, .h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} +.alignleft +{ +text-align:left; +} +.alignright +{ +text-align:right; +} +.alignblock +{ +text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} +p.tocPart +{ +margin:1.58em 0%; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} +.opener, .address +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline +{ +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl +{ +display: block; +text-align: right; +} +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} +.figure +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} +.figAnnotation +{ +font-size:80%; +position:relative; +margin: 0 auto; /* center this */ +} +.figTopLeft, .figBottomLeft +{ +float: left; +} +.figTop, .figBottom +{ +} +.figTopRight, .figBottomRight +{ +float: right; +} +.hangq +{ +text-indent: -0.32em; +} +.hangqq +{ +text-indent: -0.40em; +} +.hangqqq +{ +text-indent: -0.71em; +} +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} +img +{ +border-width:0; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} +.marginnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +.displayfootnote +{ +display: none; +} +div.footnotes +{ +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote +{ +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ +float:left; +width:2em; +height:12pt; +display:block; +} +/* Tables */ +tr, td, th +{ +vertical-align: top; +} +td.bottom +{ +vertical-align: bottom; +} +td.label, tr.label td +{ +font-weight: bold; +} +td.unit, tr.unit td +{ +font-style: italic; +} +span.sum +{ +padding-top: 2px; border-top: solid black 1px; +} +/* Table border styles */ +/* Table with borders on the outside and between the table head and data. */ +table.borderOutside +{ +border-collapse: collapse; +} +table.borderOutside td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +} +table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.borderOutside .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft +{ +border-left: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight +{ +border-right: 2px solid black; +} +/* Table with borders on the vertical inside edges. */ +table.verticalBorderInside +{ +border-collapse: collapse; +} +table.verticalBorderInside td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +border-left: 1px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft +{ +border-left: 0px solid black; +} +/* Table with borders on all edges, outer edges somewhat fatter. */ +table.borderAll +{ +border-collapse: collapse; +} +table.borderAll td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +border: 1px solid black; +} +table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.borderAll .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellLeft, table.borderAll .cellHeadLeft +{ +border-left: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellRight, table.borderAll .cellHeadRight +{ +border-right: 2px solid black; +} +/* Special purpose tables: */ +table.intralinear +{ +display: inline; +border-collapse: collapse; +} +table.intralinear td +{ +font-size: small; +text-align: center; +} +table.ditto +{ +display: inline; +border-collapse: collapse; +vertical-align: bottom; +} +table.ditto tr.s +{ +height: 0; +color: white; +line-height: 0; +} +table.ditto tr.s td +{ +padding: 0px; +} +table.ditto tr.d td +{ +text-align: center; +line-height: 10pt; +} +/* Poetry */ +.lgouter +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */ +} +.lg +{ +text-align: left; +} +.lg h4, .lgouter h4 +{ +font-weight: normal; +} +.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left: 16%; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} +p.line +{ +margin: 0 0% 0 0%; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} +.versenum +{ +font-weight:bold; +} +/* Drama */ +.speaker +{ +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line +{ +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +/* End Drama */ +/* right aligned page number in table of contents */ +span.tocPageNum, span.flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} +table.tocList +{ +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +border-width: 0; +border-collapse: collapse; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum +{ +text-align: right; +width: 10%; +border-width: 0; +} +td.tocDivNum +{ +padding-left: 0; +padding-right: 0.5em; +} +td.tocPageNum +{ +padding-left: 0.5em; +padding-right: 0; +} +td.tocDivTitle +{ +width: auto; +} +span.corr, span.gap +{ +border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} +/* Font Styles and Colors */ +.ex +{ +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc +{ +font-variant: small-caps; +} +.uc +{ +text-transform: uppercase; +} +.tt +{ +font-family: monospace; +} +.underline +{ +text-decoration: underline; +} +/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */ +.overline, .overtilde +{ +text-decoration: overline; +} +.rm +{ +font-style: normal; +} +.red +{ +color: red; +} +/* End Font Styles and Colors */ +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} +.aligncenter, div.figure +{ +text-align:center; +} +h1, h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} +h1.label, h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h5, h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} +p +{ +text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} +.lg +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote, div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +/* External Links */ +.pglink, .catlink, .exlink, .wplink, .biblink, .seclink +{ +background-repeat: no-repeat; +background-position: right center; +} +.pglink +{ +background-image: url(images/book.png); +padding-right: 18px; +} +.catlink +{ +background-image: url(images/card.png); +padding-right: 17px; +} +.exlink, .wplink, .biblink, .seclink +{ +background-image: url(images/external.png); +padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ +background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover +{ +background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover +{ +background-color: #FFDCDC; +} +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ +color: black; +} +h1, .h1 +{ +padding-bottom: 5em; +} +h1, h2, .h1, .h2 +{ +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-weight: normal; +} +p.byline +{ +text-align: center; +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum +{ +color: #660000; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +font-weight: normal; +} +table +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.tablecaption +{ +text-align: center; +} +.pagenum, .linenum +{ +speak: none; +} +</style> + +<style type="text/css"> +.xd21e109width +{ +width:485px; +} +.xd21e116width +{ +width:468px; +} +.xd21e122 +{ +text-align:center; +} +.xd21e150 +{ +background: url(images/initial-d.png) no-repeat top left; +} +.xd21e150init +{ +float: left; +width: 115px; +height: 110px; +background: url(images/initial-d.png) no-repeat; +text-align: right; +color: white; +font-size: 1px; +} +.xd21e1036width +{ +width:152px; +} +.xd21e1044 +{ +background: url(images/initial-n.png) no-repeat top left; +} +.xd21e1044init +{ +float: left; +width: 115px; +height: 110px; +background: url(images/initial-n.png) no-repeat; +text-align: right; +color: white; +font-size: 1px; +} +.xd21e1663width +{ +width:152px; +} +</style> +</head> +<body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 44542 ***</div> + +<div class="front"> +<div class="div1 cover"> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure xd21e109width"><img src="images/frontcover.jpg" alt= +"Oorspronkelijke voorkant." width="485" height="720"></div> +</div> +</div> +<div class="div1 titlepage"> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure xd21e116width"><img src="images/titlepage.jpg" alt= +"Oorspronkelijke titelpagina." width="468" height="720"></div> +</div> +</div> +<div class="div1 frenchtitle"> +<div class="divBody"> +<p class="first xd21e122">SPROTJE’S VERDER LEVEN</p> +</div> +</div> +<div class="titlePage"> +<div class="docTitle"> +<div class="mainTitle">NEDERLANDSCHE BIBLIOTHEEK</div> +</div> +<div class="byline"> +ONDER·LEIDING·VAN·L·SIMONS</div> +<div class="docTitle"> +<div class="mainTitle">SPROTJE’S VERDER LEVEN</div> +<div class="subTitle">VERVOLG OP „SPROTJE HEEFT EEN +DIENST,”</div> +</div> +<div class="byline">DOOR<br> +<span class="docAuthor">M. SCHARTEN-ANTINK</span></div> +<div class="docImprint">UITGEGEVEN·DOOR·DE +MAATSCHAPPIJ·VOOR GOEDE·EN·GOEDKOOPE +LECTUUR-AMSTERDAM</div> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd21e145" href="#xd21e145" name= +"xd21e145">5</a>]</span></p> +</div> +<div class="body"> +<div class="div1 chapter"> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">I.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="xd21e150"><span class="xd21e150init">D</span>e klok in het +voorgevel-fronton van het Armen-ziekenhuis had juist twee uur geslagen: +de tijd, dat dien dag de bezoekers werden toegelaten.</p> +<p>Stil, met haar lange, lijdzame gezicht zijwaarts in de kussens, lag +vrouw Plas, en wachtte.</p> +<p>Het was bijna vier weken geleden, dat zij, na veel zwijgend +verduurde pijnen bedlegerig geworden, en eindelijk zelfs geen voedsel +meer tot zich kunnende nemen, naar hier werd overgebracht; ’t was +maagkanker, had ze de dokters hooren zeggen; zij wist, dat ze het niet +lang meer maken zou, en zij wachtte nu Sien, die met den middagtrein +van drieën voor haar uit Amersfoort zou overkomen.</p> +<p>Ant, trouw drie maal in de week, als het bezoekuur vroeg was gesteld +en in haar schafttijd viel, zat dat schaftuur uit aan haar bed; Merie +mocht Dinsdags en Vrijdags een kwartier vroeger uit haar dienst gaan, +en ook zij mankeerde nooit. Eens had zij zelfs den Zondagmiddag vrijaf +weten te krijgen. O! zij waren hartelijk <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e158" href="#xd21e158" name="xd21e158">6</a>]</span>te over voor +haar, en het was een vreugde, iedere maal, dat zij ze weer komen +zag.</p> +<p>En toch, in het voorgevoel nu van den dood, die zoo nabij was, ging +haar grootste liefde niet uit naar die twee, maar naar de andere +dochter, naar Sien—Sien, die eens zonder een goedendag bijna bij +haar uit huis was getrokken, die op den avond van haar trouwen zelfs in +onmin scheiden kon, en die zij eenmaal slechts terug zag nadien: het +korte, koele bezoek tot afscheid, twee maanden later, toen plotseling +het jonge huishouden de stad verliet.</p> +<p>Ant was zoo oppassend en zoo zorgzaam, en Merie, bij haar zwakke +gezondheid, deed ook zoo braaf haar best in haar moeilijken dienst; als +in een verklaardheid, thans bij ’t einde van haar leven, voelde +zij dat zooveel duidelijker en afzonderlijker dan vroeger, en zij was +er zoo dankbaar voor;—maar in de lange, vaag-wakkere nachten zag +zij Siens appel-frissche gezicht en zij hoorde de dartele, eigenzinnige +stem, die nooit veel liefs tegen haar gezegd had, en die haar toch zoo +lief was. Een kwellend verlangen was dan in haar hart, juist naar de +dochter, die haar het minst meer noodig had, en die haar het minst ook +missen zou.... Hoe dat zoo wezen kon?</p> +<p>Moeilijk verlegde de zieke het hoofd in de kussens; haar pluizig, +zwart haar, in enkele maanden <span class="pagenum">[<a id="xd21e166" +href="#xd21e166" name="xd21e166">7</a>]</span>grauw geworden aan de +slapen, ging ver schuil in de strakke, witte ziekenhuis-muts en dat +gespannen, zuivere wit stond schril rond haar ingevallen, hoorn-gele +gezicht, waarop, als een schimmig weggewischte teekening, de nu +bleek-purperen ader-koonen voozig verglommen onder de diepgegroefde +oogkassen; en de lange, vale zijstukken der wangen hadden vreemde +schaduwen, alsof reeds de dood daar langs gestreken kwam. Doch haar +eigenlijke gezicht, haar donkere oogen en haar verweerde mond, zij +waren, nu voor een oogenblik de pijnen uitgestorven schenen, van een +rust, die noch het wachten, noch het verlangen te onteffenen +vermochten.</p> +<p>Er lagen slechts weinig zieken in de zaal, dien tijd. Twee plaatsen +weerszij van haar waren onbezet; verderop, in het donkerder gedeelte, +gonsde een veelstemmig gepraat om het bed van een jonge vrouw, die +ongesteund rechtop zat midden in haar ledikant. Nog meerdere bezoekers +kwamen door de groote middendeur binnen en gingen allen naar dien +hoek.</p> +<p>Vrouw Plas, moeizaam, verlegde opnieuw het hoofd in de kussens, zag +naar de andere zijde der zaal, waar de bedden alle stil waren of +iedereen sliep; rond het laatste hingen de witte gordijnen +dichtgesloten.</p> +<p>Een zuster, klein en donker, kwam door de lage zijdeur, in het +zaalverschiet, binnen; geluidloos <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e174" href="#xd21e174" name="xd21e174">8</a>]</span>schreed ze +langs de voeteneinden der lange rij ijzeren ledikanten en bij elk der +drie hooge nis-vensters gleed schuin een vleug van gouden Septemberzon +over haar blauwe sergen kap.</p> +<p>Toen zij dicht bij het bed van vrouw Plas was gekomen, klaagde die +flauwtjes over het helle licht, dat haar oogen zoo vermoeide. Zonder +gerucht liet de zuster het rieten rolgordijn zakken en ging verder.</p> +<p>„Wel bedankt,” mompelde de zieke nog. Dan, in den +vredigen schemer, zakten de ijle, blauwig-doorschenen oogleden zachtjes +neer over de weg-deinende, donkere bollen, en haar gedachten, zonder +ontroering of beklag, vlotten weg langs de weinige wegen van haar +afgelegde leven.</p> +<p>Zij zag zich, kind uit een groot steenbakkersgezin, iederen morgen +met hen allen trekken naar de steenbakkerij aan de rivier, waar zij in +guurte en in regen en in brandende zon de steenen droeg van de +droogschuren naar den oven en van den oven naar de schuit .... Zij zag +zich, vele jaren later, getrouwd met Plas, een vrouw van welstand +opeens voor haar doen, maar altijd druk in de weer toch, omdat het +werken haar in het bloed zat. Dan de geboorten der twee kinderen, en, +na zeven jaren, plotseling het ongeluk. En toen, de jaren door, zij +optornend voor ’t gezin, en daartusschen, ongewenscht, als een +overmaat van <span class="pagenum">[<a id="xd21e183" href="#xd21e183" +name="xd21e183">9</a>]</span>zorg, de geboorte van ’t derde kind, +van Merietje .... Zij dacht aan haar drie groote dochters nu, aan Sien +.. Sien, die straks komen zou .... Even toefde ook haar denken bij de +twisterige bruiloft, waarvan de herinnering haar zoolang een +onverteerbaar brok was geweest; zij dacht nu daaraan zoo onbewogen en +ver af, met een vage verwondering alleen, en zij wist, dat alles in +haar hart vergeven was en dat er geen veete meer bestond.</p> +<p>Toen zij de oogen opsloeg, wachtte bij de groote middendeur de +zuster, die aan Sien wees, welken kant zij op moest gaan.</p> +<p>Een blijdschap en een schrik tegelijk flitsten door de zieke heen; +’t was of haar gespannen oogen de jonge vrouw wel naar zich toe +wilden trekken, zooals die, mooi gekleed, maar loom en zwaar, dan +langzaam naderde.</p> +<p>„Dag Sien,” groette de moeder het eerst.</p> +<p>„Dag moeder,” zei Sien; het klonk luid en wel hartelijk, +maar haar oogen zagen ontwijkend ter zijde.</p> +<p>En toen zij op den kleinen stoel, die naast het bed stond, zitten +ging, en wat bezwaarlijk tegen de achter-overe leuning aanzeeg, spalkte +plotseling de ruime, zwart-stoffen mantel open en haar breed welvend +lichaam van ver-zwangere vrouw kwam onverholen <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e195" href="#xd21e195" name= +"xd21e195">10</a>]</span>aan het licht. Een pakje, dat zij bij zich +had, lei ze naast zich op het beddetafeltje neer.</p> +<p>De zieke kleurde branderig over de vaal-bleeke verslondenheid van +haar gezicht heen.</p> +<p>„Hoeveel maanden al?” vroeg ze dringend.</p> +<p>„’k Loop op ’t laatst,” zei Sien verward, +als overrompeld; .... „Acht maanden.”</p> +<p>Zij waren nog geen half jaar getrouwd.</p> +<p>De vrouw in het bed sloot de oogen; er kwam een beving om den +weggeslonken mond, en, als voor zichzelf alleen, zoo zacht, zei ze:</p> +<p>„Dat had niet magge wezen.”</p> +<p>Maar na een oogenblik keek zij weer op; zij zag, onder het kleurige +van den gelen kapothoed en zijn roode rozen, het vreemd geworden +gezicht met de bruinige vlekken aan de slapen, dat gezicht van reeds +moeizaam moederschap, en waarop de smarten der geboorte als +aangekondigd stonden; zij zag de vermagerde, aderige hand, die +krampachtig in de zijde neep, als om een hinder daar te overwinnen.</p> +<p>Een stil oogenspel, even, was er tusschen hen beiden. De moeder zag +ook, hoe het felle, uitdagende blauw van vroeger als donkerder was +geworden, dieper en inniger, en vol rust, die naar binnen leefde.</p> +<p>„’k Wou toch nog even komme, om je te zien,” zei +de dochter. <span class="pagenum">[<a id="xd21e216" href="#xd21e216" +name="xd21e216">11</a>]</span></p> +<p>De vrouw in het bed knikte.</p> +<p>En dan, half onverschillig, half vertrouwelijk, begon Sien te +vertellen:</p> +<p>„Hij wou me eerst niet laten gaan .... hij is bang voor wat +z’n familie zal zeggen .... maar dat ’s onzin natuurlijk +.... as ’t kind er is weten ze ’t toch .... en mijn ook een +zorg of ze wat zeggen ....”</p> +<p>De zieke knikte nog eens; maar ’t was of zij meer +beâamde een eigen gedachte, dan de woorden, die zij hoorde. Er +was een groote goedheid over haar gelaat en met de zorg van oud +moederdier voor het jonge, vroeg ze:</p> +<p>„Jij draagt zwaar .... net as ik in mijn tijd .... maar jij +ben ook gezond, hè?”</p> +<p>„O! gezond!....” zei Sien, „da’s puik!.... +maar ’k heb veel lasten.”</p> +<p>„En is ’t ie goed voor je?” vroeg de moeder. Zij +vroeg het onbevangen, of nooit het vertrouwen van moeder en kind +tusschen hen verstoord was geweest, en Sien antwoordde, argloos +ook:</p> +<p>„Hij het z’n gebreken, hè?.... maar anders zoo +goed as de beste .... ’k heb geen klagen .... en achttien gulden +in de week vast ....”</p> +<p>„Ik zal ’t nie meer beleven,” zei de zieke, met +een plotselinge zwenking der gedachten, en voor het eerst kwam er iets +van verlangen en nog hangen aan het leven in haar gelaat. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e236" href="#xd21e236" name= +"xd21e236">12</a>]</span></p> +<p>Sien was opgeschrikt. „Wat zeit de dokter?” vroeg ze +haastig. „Hei je veel pijn?”</p> +<p>„Ze hebben ’t je geschreven.... ’t begin van het +eind,” zei de zieke; en verder praatte zij niet over +zichzelf.</p> +<p>Toen gaf zij nog, met dezelfde goedheid van oud, uitgeleefd +moederdier over haar zwakke gezicht, al wat zij wist aan raad voor de +aanstaande bevalling.</p> +<p>Een lange wijl zaten zij zonder spreken.</p> +<p>Dan, om wat te zeggen, vroeg Sien naar haar zusters: .... was Merie +wel gezond?.... vree Ant nog met Busselaar?</p> +<p>„Vrijen en niet vrijen.... zoo’n gangetje, +hé?” zei de moeder met een vagen glimlach, waarin nog iets +van haar vroegeren, goelijken spot kwam doorschijnen.</p> +<p>Siens uitzicht trok gaandeweg al meer vervallen en overmoe; de +bruinige schaduwen aan de slapen en bij den mond vertoonden zich +sterker nu haar kleur was gezakt; er kwam een schril licht in haar +oogen en een onnoozele trek om den even open mond.</p> +<p>„Je kon het toch nog wel doen, die reis?” vroeg de +moeder met vrees.</p> +<p>Sien gebaarde iets van:—nou nog mooier! Dan zei ze +plotseling:</p> +<p>„’t Zal zeker een jongen zijn.”</p> +<p>Een lach brak door op ’t gezicht van de zieke vrouw. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e260" href="#xd21e260" name= +"xd21e260">13</a>]</span></p> +<p>„Dat dacht ik ook altijd,” zei ze, „de beide +keeren.. Maar met Merie niet meer.... die hield zich altijd koest, net +als later.”</p> +<p>Ze zagen elkaar aan, de oude en de aanstaande moeder; er was een +wereld van gelijke zonnige gedachten en van zorgen tusschen hen in.</p> +<p>„Jij hebt het rijker dan ik het had.... jij mot een dokter +nemen.... geen juffrouw....” zei de zieke nog.</p> +<p>Toen ging, met het opklinken op eens van nader gekomen stemmen, wat +luidruchtig, de groote middendeur open; een groepje bezoekers verliet +de zaal, en tegelijkertijd, bedeesd langs hen henen, vaaltjes en bleek +in haar grijzen regenmantel, schoof Sprotje naar binnen.</p> +<p>Zij scheen dadelijk Sien te zien zitten, want zij aarzelde, keek +schichtig terzij, of ze met den laatst heengaande nog weer mee +terugkeeren wou.... Toen die de deur achter zich gesloten had, kwam +zij, ontdaan, op het bed van haar moeder af.</p> +<p>„Dag Merie,” zei Sien ongedwongen en vriendelijk.</p> +<p>„Dag....,” zei Sprotje schuw. Dan groette zij de zieke, +gaf haar een hand en zette zich schutterig neer op den rand van het +bed. Schril en beschaamd gingen haar blikken naar het zwaar uitpuilende +figuur der jonge vrouw; zij dorst er niet naar te kijken en zij kon er +de oogen niet afhouden. Zij kreeg een hooge kleur <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e275" href="#xd21e275" name= +"xd21e275">14</a>]</span>en voelde een verlegenheid of zij zou gaan +huilen.</p> +<p>Sien lachte niet; Sien werd niet boos; met een groote rustigheid zei +ze:</p> +<p>„Je hoeft niet zoo bleu voor je zuster te zijn.... we kenne +mekaar toch langer dan vandaag......”</p> +<p>„Ben je goed gezond tegenwoordig?” vroeg ze +achteraan.</p> +<p>Sprotje had verrast opgekeken. Zij knikte van ja.</p> +<p>„’k Ben van ’t jaar nog geen dag thuis gebleven en +m’n werk ken ’k af.”</p> +<p>„Da’s mooi,” zei Sien; en tegen de moeder:</p> +<p>„Goed er uit zien is nog wat anders.... maar as ze zelf voelt, +dat ze sterker wordt....”</p> +<p>Sprotje nam haar zuster wat vrijmoediger op. Wat was Sien deftig +geworden, dacht ze, net een echte juffrouw, en zoo stil in ’r +mond—.. Maar wat zag ’r gezicht er akelig uit, en wat +puilde dat lijf.... zou dat pijn doen?.... Sprotje voelde een +aantrekking en een afschrik tegelijk, een angst voor iets +onafwendbaars, alsof het haarzelve gold.</p> +<p>Met een plots zeer klaren blik had de zieke vrouw naar Sprotje +gekeken, zooals die daar zat in haar kalen regenmantel en met haar +doffe, bruingrauwe hoedje op. ’t Was haar, of zij nog nooit zoo +goed het gezicht en heel het wezen van haar jongste kind had +aangeschouwd, de smalle, vage wangen, zooals die spits toeliepen +<span class="pagenum">[<a id="xd21e296" href="#xd21e296" name= +"xd21e296">15</a>]</span>naar de kleine, zwakke kin, en de zachte, +grijze oogen onder de bleeke brauwen; zij zag het plukkige, vaal-blonde +haar, dat geen levenskracht scheen te hebben, en de onzeker verloopende +lijn van strakke voorhoofd en kinderlijke neusje; sloom was de moeizame +ronding van haar hals en van haar ingebogen schouders, maar de mond, +flauw-roze en met drie fijne dwarskerfjes in de bovenlip, sloot vast +opeen met een uitdrukking van smartelijke volharding; en in haar schoot +lagen, groot en grof donkerrood, als dingen die niet pasten bij haar +tengerte, de barstige, zwart-gekerfde en als gezwollen werkhanden aan +de nog rauwer-roode, dunne, knokelige polsen.</p> +<p>Een groot medelijden, zooals zij nog nooit voor dit kind had +gevoeld, kwam er in het hart der zieke vrouw.</p> +<p>Zij herinnerde zich de dunne priegelvingertjes van voorheen, zooals +die de ringen naaiden aan de gordijnen van den behanger, en haar dunne, +bloedlooze lippen, die zoo vaak zich sperden in een raar gelach. Zij +voelde, dat dit kind van haar zeer misdeeld was en niet opgekweekt als +het had behoefd; en zij voelde ook, dat niemand daar schuld aan had; +doch het verband van die gedachten kon zij met haar zwakke hoofd niet +rijmen, en afgetobd sloot zij de oogen.</p> +<p>„Een kinderwagen? leg je ’m daar ’s nachts ook +in?” vroeg Sprotje. <span class="pagenum">[<a id="xd21e305" href= +"#xd21e305" name="xd21e305">16</a>]</span></p> +<p>„Wel nee, meid,” zei Sien, „d’er is een +ijzeren wieg met zeegroene gordijnen en een kanten kleed erover; een +burgemeesterskind zou er in kunnen slapen.”</p> +<p>„Zoo’n hooge, as t’er wel voor de winkelramen +staan?.... zou ’k die graag ’s zien!.... En hei je mooie, +zachte lakentjes?.... en krijgt ie een kanten mutsie op?”</p> +<p>„Da’s geen mode meer,” zei Sien.</p> +<p>Toen, met een afschijn van groote vrede en gelukkigheid over haar +gelaat, zag de zieke weer op. Hoor! nu praatten zij eensgezind over het +nieuwe leven, dat op geboren worden stond! nu waren zij niet vijandig +meer! Zij was zeker lang met haar gedachten afwezig geweest. En er was +een verwondering in de vrouw, omdat plotseling het sterven haar niet +droef of vreemd meer leek.</p> +<p>Ook zag zij, in een nieuwe verklaring, hoe het gezicht van het +meisje, diep-in, geleek op het gezicht van Sien, zooals die daar nu, +vermoeid en tijdelijk afgetakeld door haren staat, naast het bed te +vertellen zat.</p> +<p>„Je mot zeker gauw weer weg?” vroeg ze dan, maar zonder +treurigheid, alsof er een groote bevrediging was over haar gekomen.</p> +<p>„’k Zou maar één trein overblijven.... +omdat ik anders de familie niet kan passeeren....”</p> +<p>Sien zei het benepen-verontschuldigend, trachtend <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e322" href="#xd21e322" name= +"xd21e322">17</a>]</span>te verzachten, en zij had gekleurd; maar de +zieke vrouw knikte, dat het goed was.</p> +<p>„As ’t afloopt mot je niet weer overkomme.... voor +’t kind niet, en voor jou niet.... maar as je man me wil helpen +begraven.... ’k ken hem eigenlijk wel niet, maar ’t is toch +me schoonzoon.... en je mot ’m wel de komplementen +doen.”</p> +<p>Even werd het Sien te raar om het hart en zij beet op haar lippen om +niet te huilen.</p> +<p>Toen begon ze druk te vertellen van hoe het bij haar thuis was: +zóó de voorkamer, zóó de +achterkamer<span class="corr" id="xd21e331" title= +"Bron: ..">....</span></p> +<p>De zieke luisterde vaag maar welgevallig.</p> +<p>„En hoe zal ’t kind heeten?” vroeg ze nog, bij een +gaping in ’t verhaal. Doch dadelijk knikte zij van nee en maakte +een gebaar van maar niet te antwoorden: zij wist wel, dat zij daarin +niet meegeteld zou worden en dat alles voor de familie van den man zou +zijn. Even schoof er nog een verdrietige schaduw door haar oogen, en +Sien, haastig, vertelde weer door: een keuken met een dubbel raam, en +een gasstel met een oventje erin had ze.... in een ommezien was daar je +eten op gaar. Boven sliepen ze, maar in de achterkamer was nou ook al +een bed gezet, voor as ze most gaan liggen<span class="corr" id= +"xd21e338" title="Bron: ..">....</span></p> +<p>Telkens drukte ze, met een pijnlijken trek om den mond, de +rechterhandpalm in de zijde en hield even den adem in. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e343" href="#xd21e343" name= +"xd21e343">18</a>]</span></p> +<p>De klok aan den voorgevel sloeg vijf slagen, en dadelijk daarna kwam +de zuster:—alleen het bezoek van buiten mocht nog blijven; het +gewone uur was verstreken, zei ze zachtzinnig.</p> +<p>Sprotje stond dadelijk gewillig op, tot vertrekken gereed. Maar ook +Sien was uit haar stoel overeind gekomen.—Vijf uur?.... dan most +ze weg.... om half zes ging haar trein.... Ze liep zoo vlug niet +meer<span class="corr" id="xd21e348" title="Bron: ..">....</span></p> +<p>Zij aarzelde. Het was zoo vreemd. Zij kon geen afscheid nemen. Zij +staarde naar de vrouw in bed. Dat was nu haar moeder.... daar lag +ze.... en zij zou ze nooit weerzien. Zij werd heel wit. Zij zag, hoe +haar moeders gezicht was weggeslonken, alsof zij zoo sterven kon.</p> +<p>Maar vast en klaar zei de zieke nog:</p> +<p>„Een gelukkige verlossing, kind, en een gelukkig leven +verder.”</p> +<p>Een snikken brak in Sien los. Zij bukte zich, gaf een kus op de vale +wangen, een kus op de hand, en gehaast, voorzichtig met haar zware +lichaam, naast Sprotje, die ’r stappen inhield, ging zij de zaal +af, keek nog om bij de deur; zij lachte schril door haar schreien heen, +zij knikte, had een stijven handwuif,—dan waren zij weg.</p> +<p class="tb">*</p> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd21e361" href="#xd21e361" name= +"xd21e361">19</a>]</span></p> +<p>Toen de begrafenis was afgeloopen, en de eenige oom, die in het +Kerspel woonde, en de schoonbroer uit Amersfoort weer waren vertrokken, +zaten ’s avonds, als versuft van al de trieste beslommering, +Sprotje en Ant samen bij de kleine lamp aan hun keukentafel.</p> +<p>Zij waren beiden dien dag niet naar haar werk geweest, hadden +’s morgens in het ontvangzaaltje van het ziekenhuis gewacht tot +de paar begrafenisgasten kwamen, hadden ’s middags koffie +geschonken voor de menschen, die in hun voorkamer zaten.</p> +<p>Moeders broer was al tegen drieën weggegaan en de zwager een +half uur later; maar een paar buurvrouwen waren nog tot den donker +gebleven, vullend het ontredderde vertrek met een dompig-verwarde +luidruchtigheid.</p> +<p>Nu, vreemd, in de avondstilte, waren zij met hun tweeën +alleen.</p> +<p>Sprotje zag ontdaan; een doode en een begrafenis, die had zij, met +weet, nog nooit bijgewoond; haar gedachten waren vol afschrik en veege +ontzetting en een werkelijk verdriet drong niet tot haar door.</p> +<p>Ant was zeer moe; zij hield het breede postuur ineengedrongen, de +armen over de borst gekruist, of zij kleumde; soms knikte met hortende +stootjes haar hoofd voorover en was zij een oogenblik ingedut.</p> +<p>Maar gauw en heesch begon Sprotje dan iets te <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e377" href="#xd21e377" name= +"xd21e377">20</a>]</span>zeggen; zij wou niet, dat de andere sliep, wou +aldoor blijven praten, om aan de dwangbeelden te ontkomen, die haar +staken in het hoofd.</p> +<p>En Ant schrok op, keek dwaas even rond, huiverde en overpraatte met +haar luide stem de stilte, die ook haar benarde.</p> +<p>Zoolang vrouw Plas in het Ziekenhuis lag, hadden zij al de avonden +zoo bij elkaar gezeten, slaperig beiden en moe, Sprotje van het sjouwen +in haar dienst, Ant door het dubbele werken op haar weverij en bij hen +thuis,—wekenlang had dat geduurd, en nu was er plotseling een +verwezenheid en een nieuwe leegte gekomen, die alleen hun eigen bange +gedachten daar brachten, en die benauwend was te ondergaan.</p> +<p>Beiden, bij poozen, herinnerden zich ook, wat de man van Sien bij +het heengaan nog zeide, dien middag:—zij hadden veel met hun +moeder overbracht, en ’t zou zeker onkosten gegeven hebben +bovendien.... ’t beetje, dat er was, konden zij houden.... Sien +maakte geen aanspraak....</p> +<p>Uit den toon van zijn stem was wel de geringschatting te hooren +geweest voor het erfenisje van een paar meubelstukken en wat waardeloos +geraad; maar zij vonden het toch vriendelijk, dat hij hun liet, wat zij +altijd gehad hadden,—en alsof er nu eensklaps iets vreemds was +gekomen aan elk ding, en zij daarmede iets anders <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e387" href="#xd21e387" name= +"xd21e387">21</a>]</span>zouden kunnen doen, dan zij altijd gedaan +hadden, zoo verbaasd en onderzoekend keken zij soms rond.</p> +<p>Maar dan spraken zij ras daarover heen, om de wreede en slechte +gedachte te verbannen.</p> +<p>„Ja....” zei Ant eindelijk met een moedelooze +afgetrokkenheid: „’t had zoo ook niet langer gekend, +hé?.... werken en koken en dan nog m’n tien uren op +’t fabriek.... jij ken nou eenmaal niet meer bijbrengen, om te +helpen.... maar ’t liep mijn over de kop.... net as je oom zei, +we motten een kosthuis zoeken....”</p> +<p>Sprotje schokte even in de schouders weg.</p> +<p>Ant was al vaker tot dat besluit gekomen, vorige avonden van +neerslachtigheid en tobberij; en Sprotje, in een ijlen schrik, had daar +dan dadelijk overheen gepraat.... Een kosthuis zoeken, wonen bij +andere, arme menschen als zijzelf, bij vreemden, dat leek haar zoo +zwart en zoo troosteloos, dat al het grauwe van haar eigen thuis er +plotseling bij wegviel; en zij had zich met vage mogelijkheden gepaaid, +die zij maar vaag hield, om er het onmogelijke niet van in te +zien....</p> +<p>Nu, in de beklemmende leegheid van dezen avond, voelde zij het +onherroepelijke: zij moesten hier weg<span class="corr" id="xd21e400" +title="Bron: ..">....</span> zij moesten onder de menschen.</p> +<p>Zij keek Ant aan met het zachte van een weerloos dier in haar +kleine, grijze oogen en ze zei gelaten: <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e405" href="#xd21e405" name="xd21e405">22</a>]</span></p> +<p>„Ja.... een kosthuis....”</p> +<p>„Ze is van middag pas begraven”, kwam Ant verdrietig, +„we moste daar eigenlijk nog niet over praten.”</p> +<p>Maar even later, in de zeurige dofheid van haar afgetobd, heet +hoofd, ging zij toch op dezelfde gedachte door:</p> +<p>—De moeder van Eiltje, die nam kommesalen, maar ’t was +er zoo’n herrie, negen kinders over de vloer.... en de menschen +van Mastenbroek, maar daar leien ook kerels van ’t spoor in de +kost.... misschien was ’t bij Westerweel nog het beste....</p> +<p>„En de meubels, die motte we wel verkoope,” zei ze dan +mistroostig.</p> +<p>„Verkoope....?” duizelde Sprotje.</p> +<p>Bij verbijsterende vlagen kwam al de naakte naarheid door haar +denken gejaagd.</p> +<p>„Maar de latafel toch niet....!” schrok ze opnieuw.</p> +<p>„En een kosthuis, hoe mot ik dat betalen....” klaagde ze +nog flauwtjes op de eerste overdenking door: „ze vragen wel een +daalder in de week....”</p> +<p>„Jij zou de latafel kenne houen, as je daar zoo op gesteld +ben,” zei Ant goedig; „veel dienstmeissies brengen een +kassie mee, hè?.... as jij later ’ns voor dag en nacht +gaat.... En ik neem dan weer wat anders....” <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e427" href="#xd21e427" name= +"xd21e427">23</a>]</span></p> +<p>„Ik zou de potkachel kenne nemen,” zei ze even later, +alsof het een plotselinge vondst van haar was.</p> +<p>„Waarom de potkachel?” vroeg Sprotje verbaasd.</p> +<p>Maar onderdoor die verbazing was er eensklaps een schrille vreugde +in haar hart geschoten. De latafel! .... of zij dan nog ooit ’ns, +als een deftige dienstmeid, met ’n kassie bij ’r menschen +zou komme....! Of dat nog ’ns mogelijk zou zijn!</p> +<p>Met een matter belangstelling vroeg ze nog eens: „Wat zou jij +met de potkachel doen?”</p> +<p>Doch Ant zweeg, gaf geen naderen uitleg over die keuze.</p> +<p>Zij zaten stil; zij keken verward, als betrapt voor zich +neer....</p> +<p>Zij waren plots weer bij de niet te gelooven werkelijkheid terug: +hun moeder was dood, was begraven vandaag.... Ant streek verscheidene +malen met de hand over de oogen.</p> +<p>Na een poos zag Sprotje haar zitten, met het zorgelijk getrokken +voorhoofd en den ouwelijken rimpelmond, zooals zij wel vaker te kniezen +zat, den laatsten tijd.</p> +<p>Ant dacht aan Busselaar, aan haar beurtschipper. De vorige maand had +hij een bezoek overgeslagen; gister was het zijn dag geweest en hij had +zich niet vertoond.... maar soms kwam hij er twee, drie later dan zijn +tijd was.... Wat die man toch in zijn schild <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e447" href="#xd21e447" name= +"xd21e447">24</a>]</span>voerde!.... Zij brak zich daar vaak het hoofd +mee.</p> +<p>„’t Zal om de begrafenis zijn, dat ie niet gekommen +is”, zei Sprotje, radend in een goeiïgheid van willen +troosten.</p> +<p>De andere knikte.</p> +<p>Wat later, hulpeloos, spraken zij af, dat Ant den volgenden +morgen,—’t was dan juist Zaterdag—de huur van hun +huisje zou opzeggen; en Zondag zou ze werk maken van een kosthuis; ze +moest ook bij de uitdragers langs voor den verkoop van hun +boeltje......</p> +<p>Dan zwegen zij weer beiden, vervaard voor zooveel moeilijkheden.</p> +<p>Door de stilte van den avond streek, als een eindelooze zucht uit de +wijde eenzaamheid der weilanden, het geruisch van een trein op den +verren spoordijk; uit de Hanekamp tikkelde telkens, zenuwachtig, het +knikkergeluid der biljardballen; en daar doorheen botste soms een doffe +plomp-klots in de zakken, of flitste het helle ketsen van een +queue.</p> +<p>Ant, met een ruk, stond op van haar stoel, draaide de lamp hooger, +die gezakt was, ging dralende weer zitten.</p> +<p>„De arme stakkerd”, zei ze.</p> +<p>„Ja”, kwam Sprotje zacht; zij werd op eenmaal heel lauw +en dacht aan haar moeder; haar wrange <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e465" href="#xd21e465" name="xd21e465">25</a>]</span>keel wrong +omhoog en tranen drongen in haar oogen; even huilde zij en trachtte te +bidden, maar haar leege bidden werd verschroeid door haar warrig heete +gedachten.</p> +<p>„Kom meid”, hoorde ze Ant zeggen, die de hand op +’r schouder lei. De oogen vol tranen, haar denken dood-gebrand, +staarde Sprotje wezenloos voor zich uit, liet zich door die warmte +opbeuren.</p> +<p>Zij zag vlekkerig rood, en rechtte haar pijnlijken rug.</p> +<p>Ant, de ellebogen op tafel, de kin in de handpalmen, staarde blind +in de lampevlam.</p> +<p>Zoo zaten zij een langen tijd.</p> +<p>Zij verlangden beiden naar bed; zij gingen niet; er was iets stuk +diep in hun hoofden, er stak iets, er schrijnde iets en zij talmden bij +elkaar in den schijn van het lamplicht, dat nog troostte.</p> +<p>Dan begonnen zij, dof en nuchter van afgematheid, nog eenmaal over +ieders aandeel in de meubelstukken.—De latafel en het +potkacheltje, dat ging niet gelijk-op, vond Sprotje, die slapjes weer +kwam bijgeleefd.—Maar ze nam haar eigen bed ook mee, zei Ant;.... +als Merie dat van Sien wou?</p> +<p>—.... Nee.... zei Sprotje, rillerig.... in een betrekking kon +je daar toch niet mee ankomme.</p> +<p>Maar dan herinnerde zij zich plotseling de vriesnachten, op haar +veldbedje onder het dak, bij juffrouw Jonkers. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e484" href="#xd21e484" name= +"xd21e484">26</a>]</span></p> +<p>—Eén wollen deken kon je misschien in je kastje wel +meebrengen, aarzelde ze.... voor as je eens kouwelijker was, dan de +menschen dachten....</p> +<p>Plots schrokken zij beiden; een felle fluitstoot, als een schrei, +kwam over het land gekreschen. Ant zag, hoe Sprotje schril wegtrok om +den neus.</p> +<p>„’t Is de trein van tienen”, zei ze, „we +motte naar bed”.</p> +<p>Maar geen van beiden roerde zich om op te staan. Uit den Hanekamp +klonk nog een laatste getikkel der biljardballen; gelach en +stemmen-lawaai van menschen die uiteengaan, galmde over en zweeg. Een +nieuwe stilte viel er over ’t land.</p> +<p>„We motte Sien een gedachtenis geven”, zei Sprotje +opeens met een vreemd wakker hoofd.</p> +<p>En zij keek onbestemd rond naar wat daartoe dienst kon doen.</p> +<p>Doch Ant zei bitter:</p> +<p>„As ze niet zoo’n verdriet van Sien had gehad, zou ze +der zoo gauw niet uit zijn geweest.... ze het na de bruiloft geen +gezond oogenblik meer gehad.... En nou weer zóó bij +moeder te komme.... daar zal de ziel ook nog wel....”</p> +<p>Sprotje dacht aan het afscheid, dien middag in het ziekenhuis; ze +zag weer het uitgeleefde, trouwe gezicht; ze hoorde die zwakke stem vol +sterke liefde: „een gelukkige verlossing, kind, en een gelukkig +leven verder....” <span class="pagenum">[<a id="xd21e504" href= +"#xd21e504" name="xd21e504">27</a>]</span></p> +<p>„Moeder was toch....” wou ze beverig gaan zeggen, maar +door het geluid van haar eigen woorden brak ze plotseling in een +zenuwachtig snikken uit.</p> +<p>Om half elf zaten ze nog op. Ant stelde voor, samen in de bedstee te +slapen, die nu al twee maanden ongebruikt was geweest, doch dat deden +zij niet.</p> +<p>’t Was over elven, eer zij dicht achter elkaar aan, met het +olielampje, de ladder opklommen naar hun slaapplaatsen op zolder.</p> +<hr class="tb"> +<p>De eerste dagen der volgende week raakte Ant met een kosthuis klaar. +’t Was bij Diepelink dat ze kwamen. Zijzelf moest twee-vijftig +kostgeld geven en tien stuivers kamerhuur, en omdat zij een stel eigen +bedgoed meebrachten, kon Marie voor niets de kamer deelen. Marie had +alleen middageten noodig, kreeg boterhammen in ’r dienst, Marie +namen ze voor vierentwintig stuivers in de week erbij.... ’t Was +een prikje, dat moest Ant toegeven.... Maar met een bekommerd hart kwam +zij dien avond Sprotje den uitslag vertellen.</p> +<p>Sprotje, die in ’t vage al zooveel getobd had, schrok toch nog +heftig voor de daadwerkelijkheid van het bedrag. Zij verdiende tachtig +centen in de week. Acht stuivers te kort. En ’r kleeren! En de +ziekenbus, waarvoor zij zelf nu zorgen moest! <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e517" href="#xd21e517" name= +"xd21e517">28</a>]</span></p> +<p>„’k Zal je wel helpen, as ’t mot,” zei Ant +aarzelend. Sprotje knikte flauw door haar tranen heen. Ant was op den +penning geworden sinds haar verkeering met Busselaar, dat wist ze wel; +en voor háár zou ’t leven ook duurder zijn dan hier +aan het Dijkje.</p> +<p>„En de erfenis,” troostte Ant weer.</p> +<p>Sprotje knikte nog eens, overtuigder: „Ja, de erfenis +<span class="corr" id="xd21e525" title= +"Bron: ..">....</span>”</p> +<p>Vierentwintig gulden, in een ronde som, had de uitdrager voor hun +boedeltje beloofd. Van haar aandeel, rekende Sprotje uit, kon ze een +half jaar het ontbrekende bijpassen.... Maar dan was het ook op .... En +dan?.... Als ze voor dien tijd eens geen vollen dienst +vond!<span class="corr" id="xd21e530" title="Bron: ..">....</span> Met +wondende stooten herinnerde zij zich al haar vergeefsche tochten, een +anderhalf jaar geleden, de afschuwelijke en vernederende tochten, als +zij met haar doodmoede lichaam telkens weer andere, vreemde gangen door +en trappen opsleepte, en na vijf minuten, die haar toch een eeuwigheid +schenen, alweer buiten stond, met alwéér in haar ooren de +onverschillige terugwijzing of het geveinsd-vriendelijke afschepen van +wel-nader-laten-hooren, dat haar nog smadelijker leek.</p> +<p>Dagen lang, onder haar werken, onder het gaan naar haar dienst, +onder het gaan weer naar huis, en de avonden, en de nachten, als zij +den slaap maar niet vatten kon, maalde zij over die acht stuivers +tekort en <span class="pagenum">[<a id="xd21e535" href="#xd21e535" +name="xd21e535">29</a>]</span>over de twaalf gulden van de erfenis, die +zij, acht stuivers bij acht stuivers, zou moeten uitgeven, zonder dat +één stuiver ooit waarlijk van haar was geweest.</p> +<p>En onder dien angst en dat tergende tellen, begon, knagender met den +dag, het verdriet in haar op te komen over den dood van haar moeder +.... Als zij ’t haar moeder nog maar eens vragen kon .... zij +overzag nu zoo goed, hoe die eerst onvrindelijk zou zijn en smalen op +haar stumperigheid, en dan toch helpen op het eind.</p> +<p>Soms dacht zij ook: Waarom was zij, met haar zwakke lichaam, maar +niet liever dood gegaan, in plaats van haar moeder, die altijd een +flink mensch was geweest!</p> +<p>Op het eind van de week, ziek van al het tobben, vroeg ze een +onderhoud met haar Mevrouw.</p> +<p>—Het was goed .... om vier uur kon ze op het balcon komen +....</p> +<p>Sprotje had plots een brandende spijt van maar niet dadelijk, op den +man af, te hebben gevraagd wat ze vragen wou,—nu liep zij nog den +ganschen dag met haar nieuwen angst rond. Maar zij dorst al sinds lang +zoo brutaal niet meer te zijn, als ze wel geweest was; de laatste +maanden hadden haar murw gemaakt ....</p> +<p>Om lang over vieren tikte zij.</p> +<p>„Binnen,” riep Mevrouw ongeduldig. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e551" href="#xd21e551" name= +"xd21e551">30</a>]</span></p> +<p>Die zat in een roodgeverfden, rieten stoel aan het balconhek. Haar +bolle, witte kuif stond gedegen boven haar sterke, donkere gezicht; +alleen de ontevreden-klaaglijke mondhoeken zeiden iets van zich +ongezond voelen of niet lekker zijn.... Sprotje meende vaak gemerkt te +hebben, den laatsten tijd, dat Mevrouw zich verbeeldde aan dezelfde +kwaal te lijden als haar moeder ....</p> +<p>Naast haar stond de juffrouw, kleiner en smal en bleek, en als +altijd in een groengrijzige tint van kleeren, die haar nog bleeker +maakte. Boven haar betrokken gezicht met de fletse oogen en de wijde +neusgaten viel het zwarte haar zwaar uiteen en van achter was het strak +opgekamd van den gelig uitgeholden nek. Voor de juffrouw was Sprotje +nog banger dan voor Mevrouw. Zij had er niet op gerekend, dat die thuis +zou zijn. In een nieuwe bedremmeldheid bleef zij staan.</p> +<p>„Nou, Marie ....” zei Mevrouw. En toen Sprotje nog +zweeg: „Je wou toch niet komen vragen, hoop ik, of je nou voor +dag en nacht zou kunnen dienen? Ik begrijp wel, bij je thuis zal er +veel veranderen....”</p> +<p>En dan plotseling heftig-afwerend, alsof men haar beleedigd had: +„Daar kan niets van inkomen .... ik hou van mijn vrijheid +’s avonds .... ’k heb ook geen ruimte ....”</p> +<p>„Het leege kamertje boven heb ik noodig voor mijn <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e563" href="#xd21e563" name= +"xd21e563">31</a>]</span>boeken,” zei de juffrouw minzaam uit de +hoogte.</p> +<p>„’k Wou vragen, Mevrouw,” zei Sprotje met een +ijle, trillende stem, „of U mij niet als vroeger op achttien +stuivers in de week kon brengen.”</p> +<p>Mevrouw keek verbaasd, dan gebelgd, dan spottend.</p> +<p>„Je werkt minder dan vroeger,” zei ze .... „al +sinds een week ligt er verstelgoed te wachten in de keuken .... je zou +de fijne servetten uitwasschen .... die hangen nog vuil boven +....”</p> +<p>Maar de juffrouw, met een onverschillig gezicht, had iets gemompeld +van: och .... enfin .... Marie was al zoo lang bij hen ....</p> +<p>„’k Heb je zóóveel faciliteiten gegeven in +de laatste maanden,” morde Mevrouw nog hoogmoedig tegen; +„telkens een kwartier vroeger weg, tweemaal een Zondagmiddag +vrij, verleden week een heelen dag ....”</p> +<p>„Waarom wou je eigenlijk opslag hebben?” vroeg zij dan +argwanend.</p> +<p>„’k Mot een kosthuis nemen .... ze vragen een-twintig in +de week ....dat kan ’k niet betalen,” zei Sprotje +gewurgd.</p> +<p>De gezichten van moeder en dochter, plots, hadden een spitsing van +aandacht, een uitdrukking van misnoegen daarna ....</p> +<p>„Als je vierentwintig stuiver moet betalen en je verdient er +hier achttien, dan kom je er toch nog zes <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e584" href="#xd21e584" name="xd21e584">32</a>]</span>te kort .... +hoe wou je daarmee?” vroeg Mevrouw onaangenaam.</p> +<p>Sprotje stamelde iets van: de meubels .... de erfenis .... Ze zei +het zoo verward, dat zij voelde niet geloofd te worden.</p> +<p>Mevrouw en de juffrouw hadden elkaar aangekeken; in hun blikken was +een wisseling van raadvraging en waarschuwenden drang. Sprotje kreeg +een hooge kleur; haar handpalmen werden koud en nat; zij had zooveel +van achterdocht in dezen dienst geleerd <span class="corr" id= +"xd21e590" title="Bron: ..">....</span> zij wist, dat men dacht: zes +stuivers iedere week te kort,—die zal ook haar slag slaan als ze +kan!</p> +<p>Sprotje had het laatste jaar geen cent oneerlijk meer genomen, maar +met een duizelige schaamte herinnerde zij zich plots hare kleine +bedriegerijen van den winter daarvoor .... Zij voelde zich daar staan, +alsof al haar gedachten en al haar daden zóó naakt aan +het licht waren.</p> +<p>En alweer praatte, met een scherpte, die sneed door haar hersens, de +stem van Mevrouw:</p> +<p>„Stel, dat ik je op achttien stuivers bracht .... hooger gaan +doe ik in geen geval.... dan zou jij toch nog niet geholpen zijn +....”</p> +<p>Er was een oogenblik van moeilijke stilte.</p> +<p>„Nee ....,” stootte Sprotje heesch uit.</p> +<p>„Enfin ....,” besloot ongedurig Mevrouw Verscheer, +<span class="pagenum">[<a id="xd21e605" href="#xd21e605" name= +"xd21e605">33</a>]</span>„’t is nog zoo kort geleden met je +moeder, hè ....? we zullen nog eens zien .... ik zal nog eens +zien .... ’k zal er over denken.”</p> +<p>Maar de juffrouw had kribbig met de schouders geschokt, knikte dan +verholen-dringend van nee.</p> +<p>Mevrouw zag haar vragend aan, even nog besluiteloos.</p> +<p>En plotseling, onwillig, zei ze:</p> +<p>„Ja, eigenlijk wil ik ook liever geen dienstmeisje houden, dat +niet het noodige bij mij verdienen kan .... Ik wil je niet haasten, +maar als het staat zooals je zegt, moet je toch liever naar iets anders +uitzien. Laten wij ’t op half November houden .... met de zes +weken ....”</p> +<p>Toen, op haar lijfspreukelijken toon, begon zij nog een klein relaas +over het voordeel van een vollen dienst voor grootere meisjes: meer +gevoel van verantwoordelijkheid, meer opgaan in het werk .... meer +gehechtheid en trouw aan de meesters .... Sprotje knikte star; een +jachtige bleekheid trok haar gezichtje saam, en haastig ging zij +heen.</p> +<hr class="tb"> +<p>Den Zondag daarop, ’s middags na vieren—wat met hun werk +het beste uitkwam—waren Sprotje en Ant verhuisd naar hun +zolder-achterkamer aan de Vliet, bij Diepelink. Het was een laag en +niet ruim, maar proper vertrek. Aan den eenen zijwand lag het +meegebrachte <span class="pagenum">[<a id="xd21e622" href="#xd21e622" +name="xd21e622">34</a>]</span>kermisbed gespreid, aan den anderen kant +van het kapvenster stond het geel houten ledikant, dat voor Ant was +bestemd, en waarin Sprotje slapen zou.</p> +<p>„’k Hou m’n eigen spullen,” had Ant +beslist.</p> +<p>Er stonden verder alleen maar een tafeltje met waschgerei en twee +stoelen en een oude kist; doch aan den kaligen achtermuur pronkte, mooi +glimmend in zijn donkerbruin hout, met de koperen sleutelgaten en +trekkers, Sprotjes ladekast. De potkachel van Ant, zijn twee korte +pijpstompjes in elkaar gestoken er boven op, school met hun oude +strijkplank in den hoek.</p> +<p>Onwennig naast elkaar op den rand van het ledikant, zaten de twee. +Ze keken elkaar aan met oogen, die vroegen, wat ze toch begonnen waren, +en hoe zij het leven hier uit zouden houden, hier in dit vreemde +vertrek, waar wat dingen waren zonder verband, en waar zij zitten +konden op die twee stoelen, maar niet aan een tafel.</p> +<p>Onder het raam, als de have van landverhuizers, bolden de twee +rood-bonte kussentijken, waarin zij hun kleeren hadden meegebracht.</p> +<p>Werktuigelijk ging Sprotje háár zak losbinden, haalde +een paar stukken er uit, borg die in een schuif van de ladetafel.</p> +<p>Ant zei: „Hadden we de keukenlamp maar gehouden.” +<span class="pagenum">[<a id="xd21e637" href="#xd21e637" name= +"xd21e637">35</a>]</span></p> +<p>Zij stond op, verschikte de pijp-eindjes op het kacheldeksel, keek +er na, hoe die aan één kant gedeukt waren bij het +overbrengen.</p> +<p>Voor de uitgetrokken lade op haar knieën liggend, was Sprotje +heimelijk te huilen aangevangen. De dompe angst, die haar bezat sinds +het onderhoud met haar Mevrouw, die werd in dit trieste uur verdoofd +door de nog nijpender pijn van haar verlangen naar hun huisje, dat zij +daareven verlaten hadden. Er was een knagend heimwee in haar hart naar +hun stille, donkere keuken, naar het plaatsje, waar je zoo wijd over de +weilanden zag, naar het plekje bij het voorkamer-raam met den +leunstoel, die nu verkocht was, en de zeildoektafel ook .... De +strijkplank, met vervuilde lappen erom, stond daar in den hoek, +verlaten, zonder zin .... nooit meer zou haar moeder, bedrijvig +tusschen het versche strijkgoed, er achter staan .... haar moeder, haar +moéder, die zij zoo weinig gemist had, toen ze ziek werd, die ze +vroeger zoo weinig had lief gehad! Nu herinnerde zij zich, als +gloed-doorschenen droomen, de middagen, dat zij samen thuis waren, en, +het werk gedaan, vóór in den schemer te praten zaten, of +achter, in den rooden schijn van het stervend kolenvuur .... zij zag de +verweerde hand, die haar het kommetje overreikte, zij zag de gebogen +gestalte, zooals die, de armen gesteund <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e642" href="#xd21e642" name="xd21e642">36</a>]</span>op de +knieën, dan zelve boven haar dampende koffie zat.. zij zag de +stille bruine oogen, die tuurden.. En dat dit nu nooit meer terug kon +komen, en dat die keuken niet meer bestond, dat daar aan het Dijkje nu +een paar kale hokjes waren met niets van haar moeder meer erin .... En +nu was zij hier in deze vreemde kamer, met Ant .... Ant bleef het +eenige, dat haar eigen was, maar ’t leek haar of die hier +dezelfde Ant niet meer was, of Ant plots veel losser van haar was +geworden, dan vroeger. Haar moeder, die was de band tusschen hen +geweest, die was ook het vaste àchter haar geweest, dat haar +dekte tegen de menschen, en nu stonden zij ieder alleen, Ant alleen, en +zij alleen, en aan elkaar zouden zij maar zoo luttel steun hebben, en +tegen de wereld had zij geen beschutting meer.</p> +<p>De heete, wreede tranen al bitterder te borrelen aanvingen. Toen +Sprotje plots voelde, dat achter haar Ant ook op het punt stond te gaan +huilen, droogde zij schielijk haar oogen, kwam beschaamd overeind en +ging voor het raam naar buiten kijken. Zij merkte nauwlijks wat zij +zag.</p> +<p>Als zij wat later naar haar zuster dorst omzien, zat die in een +botte bedruktheid, als een hond, die zich op een vreemd erf weet +ingesloten en geen uitweg meer ziet. <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e648" href="#xd21e648" name="xd21e648">37</a>]</span></p> +<p>Geen van beiden dachten zij eraan, eenige eigen schikking te maken +in de ruimte, die nu voor een maand althans de hunne was. Eindelijk +ging Ant haar kleeren bergen in de kist; Sprotje hurkte weer voor haar +ladekast.</p> +<p>En plotseling luidde er, kordaat, een tikje tegen de kamerdeur. +Sprotje schrok op, ging kijken. In het zolder-portaaltje stond een jong +meisje, zoo groot als Sprotje zelf; het was een meisje met een aardig, +blozend gezicht en krullend, roodblond haar; zij had groote, +vrijmoedige blauwe oogen en zij keek daar Sprotje zoo goedwillig mee +aan, dat het die plotseling heel wonderlijk te moede werd.</p> +<p>Het meisje zei:</p> +<p>„De boterhammen zijn nog niet klaar, maar de kommesale kenne +bij ons altijd benêe komme, as ze der plezier in +hebbe....”</p> +<p>Sprotje keek verrast. Zij kende nog niemand uit het huishouden, en +over dit meisje had Ant haar nauwelijks gesproken. Wat die een lieve +stem had! en wat een vriendelijke oogen!—</p> +<p>—Dus ze gingen met haar mee .... ?—vroeg het meisje nog +eens.</p> +<p>Sprotje knikte van ja, keek dan Ant aan. Ant stond op. Gedwee +volgden zij beiden het montere meisje naar beneden.</p> +<p>Zij moesten omzichtig loopen langs de vreemde <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e666" href="#xd21e666" name= +"xd21e666">38</a>]</span>trap, die middenin een scheeve kromming +maakte, waarbij men de voeten niet dan dwars kon zetten op de smalle +treden.</p> +<p>Het meisje, dat in een ommezien onder was, zei:</p> +<p>„O! de trap zal wel wenne ....”</p> +<p>„En wij ook ....!” lachte zij.</p> +<p>Het was Sprotje op eenmaal of, bij dat heldere lachen, haar eigen +ellende lichter werd en zachtjes afliet van haar hart.</p> +<p>Bijna welgemoed kwam ze de keuken binnen.</p> +<p>Daar, in den al schemerigen avondstond, zaten twee oude vrouwen +weerszij de tafel. Dat waren de grootmoeder en tante Bartje.</p> +<p>Sprotje keek gespannen-nieuwsgierig. Zij had bloo goeden dag geknikt +en niets gezegd.</p> +<p>De twee oude vrouwen, de grootmoeder met haar blanke kornet op, +breed en weldoorvoed en rustig van gebaren, maar met rappe, gewikste +bakers-oogjes, en tante Bartje, mager, slokjes, druk, en kippig +knipperend, omdat zij zich half blind keek op het fijne naaiwerk, dat +zij nog dagelijks afleverde,—de twee oude vrouwen, ieder in een +laaggerugden boerenarmstoel, dien de grootmoeder heelemaal vulde, en +tante Bartje maar half, waren stilbedrijvig in de weer voor het +avondmaal.</p> +<p>Tante Bartje sneed de boterhammen tegen een doek op haar buik, en de +grootmoeder smeerde. <span class="pagenum">[<a id="xd21e686" href= +"#xd21e686" name="xd21e686">39</a>]</span></p> +<p>Het meisje met het roode krulhaar, dat Hilletje bleek te heeten, +zorgde voor de koffie.</p> +<p>Moeder Diepelink zelf was er op uit.</p> +<p>Sprotje voelde, dat zij keek, maar zij kon het niet laten. Zij vond +die twee oude vrouwen zoo eerbiedwaardig en zoo vertrouwd; zij had +dadelijk begrepen, wie van de twee de baker was; die vond zij de +deftigste. Maar tante Bartje leek haar liever, en het liefste vond zij +Hilletje, die maar stil liep te zingen en een gezicht trok of ze altoos +plezier in ’r leven had.</p> +<p>Het was een huishouden van drie vrouwen, dat van de Diepelinks: de +grootmoeder, de moeder en het dochtertje. De grootmoeder hád +gebakerd, de moeder bakerde nog; de oude en de jonge vrouw Diepelink +heetten ze in de bakerdiensten, al was de jonge zoo jong niet meer, een +goede vijftig, en sinds jaren reeds weduwe zelf. En als moeder +Diepelink aan het bakeren was, kwam grootmoeder Diepelink’s +zuster, die op een hofje woonde, zoolang tot hulp in huis; de +grootmoeder was wat zwaar ter been geworden, bukken of tillen, dat ging +zoo niet meer .... en Hilletje was den dag door op de kleermakerij van +Werst.</p> +<p>— Wat was het hier gezellig in die keuken, dacht Sprotje, en +wat rook de koffie, die zij zetten, lekker.</p> +<p>Ze was blij, dat zij in dit huis terecht waren gekomen. Toch dorst +zij nog bijna niets te zeggen. <span class="pagenum">[<a id="xd21e700" +href="#xd21e700" name="xd21e700">40</a>]</span></p> +<p>Ant, met haar wat stugge vrijpostigheid, had zich dadelijk, zonder +veel praatjes, op haar gemak gezet, zei eens wat, of zweeg, en deed of +ze al heelemaal thuis was. De twee oude vrouwen gedroegen zich ook +kalm-bekend tegen háár; zij waren vriendelijk; zij vonden +het blijkbaar een geschikte kostgangster.</p> +<p>Maar Sprotje kende niemand. Sprotje, met haar bleeke en +schuw-glurende gezicht, werd terdege opgenomen, en men had kennelijk +met haar vrij wat minder op dan met Ant.</p> +<p>Toen zij, tegen het eind van het boterham-eten, met haar ouwelijke +wijsneuzigheid, en nuffiger sprekend dan ze anders deed, omdat ze zoo +verlegen was, vroeg: hoeveel jaar de grootmoeder wel gebakerd +had,—antwoordde die als terloops en snibbig: „zeker meer +jaren dan jij er oud ben.”</p> +<p>Dat bracht Sprotje nog meer van haar stuk.</p> +<p>Een tijdje later bleek uit de gesprekken, dat tante Bartje, op haar +hofje, nog altijd den naam had, het fijnste klein-kindergoed van de +heele stad te naaien. Toen voelde zij op eenmaal een groote vereering +voor tante Bartje. Zij had graag meer willen vragen, maar dorst toch +niet, en zij deed maar haar best in het algemeen gepraat kleine, +belangstellende dingen mee te zeggen, die echter niemand oplette.</p> +<p>Toch vond Sprotje het zoo samen zitten in de schemerige <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e714" href="#xd21e714" name= +"xd21e714">41</a>]</span>keuken, en later bij de groote, heldere +petroleumlamp, eer prettig dan naar, en zonder de zwarte zorgen over +het geld en over een dienst, zou zij zich al heel wat getroost hebben +gevoeld. Het heerlijkst vond ze, dat, een enkele maal, Hilletje +afzonderlijk iets tot haar zei. Dan kleurde ze, lachte, en zocht gauw +iets even vriendelijks om terug te kunnen zeggen.</p> +<p>Maar tegen het eind van den avond ontstond er plots een klein +geschil, dat vele dagen daarna nog herhaaldelijk een aanleiding tot +stekeligheid zou blijven aan de maaltijden: de oude vrouwen waren niet +tevreden met de verdeeling der twee slaapgelegenheden tusschen Ant en +Marie.</p> +<p>—De oudste zuster hoorde in het ledikant te liggen, en de +jongste op den grond, niet andersom ....</p> +<p>’t Was de baker vooral, die haar meening zei met een +onverholen afkeuring voor de aanmatiging van Marie en de +toegefelijkheid van Ant.</p> +<p>—Wie betaalde de kamerhuur? en wie bracht beddegoed mee? De +oudste toch? Gaf dat dan de jongste recht om het beste te nemen?</p> +<p>—Ja, dat vond tante Bartje ook.</p> +<p>—In háár tijd zou dat anders geweest zijn, begon +de grootmoeder opnieuw, .... dan hield zij zich in, bedacht dat zij +tegen een meisje sprak, dat nog zoo pas haar moeder verloren had .... +<span class="pagenum">[<a id="xd21e728" href="#xd21e728" name= +"xd21e728">42</a>]</span></p> +<p>Maar die bangschieterige wijsneuzigheid kon ze anders niet luchten, +en haar kribbigheid werd weer sterker dan haar goede wil.</p> +<p>Sprotje moest al ’r best doen om haar tranen in te houden.</p> +<p>„Kom ....” zei Ant, „’k slaap goed zooals ik +slaap .... ’k heb m’n heele leven geen ledikant +gehad....”</p> +<p>Maar Sprotje werd tot de bekentenis gebracht, dat zij thuis ook op +den grond lag .... Met een vernederende manier om over de schuldig +bevondene heen te praten, doorplozen de grootmoeder en tante Bartje, +spaarzaam van woorden, maar met veelbeteekenende gezichten, het +geval,—tot Hilletje op eens, rood-boos wordend, kattig +uitviel:</p> +<p>„Da’ ledekant zou ommers toch te klein zijn voor een +groote as Ant .... Merie ken der maar net in ....”</p> +<p>Toen Sprotje zich zoo verdedigd voelde, had zij nog meer moeite, +haar tranen te bedwingen, maar zij was Hilletje toch heel dankbaar, al +begreep zij niet, waarom die zoo haar partij koos.</p> +<p>Boven, alleen met Ant, stelde zij voor nog van slaapplaats te +verwisselen. Maar Ant deed onverschillig:—ze had het al gezegd +.... zij lei waar ze lei .... en ze had maling aan die oude wijven +....</p> +<p>—Gek! .... hoe kwam het toch, dacht Sprotje, <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e746" href="#xd21e746" name= +"xd21e746">43</a>]</span>dat Ant tegenwoordig zoo vaak praten kon, als +Sien vroeger deed?</p> +<p>Zij vond het liggen op de gladde matras, tusschen de keurige +geelhouten beschotjes zoo heerlijk, dat ze de volgende dagen niet meer +repte van veranderen. En dank zij die voor haar ongewoon goede ligging, +sliep zij nu veel rustiger en lieten haar ’s nachts ten minste de +zorgen respijt. Driemaal droomde zij van Hilletje. Eens droomde zij ook +van Juffrouw Jonkers. Maar in haar droom, zooals dat gaat, had zij +Hilletje en Juffrouw Jonkers verward; zij zat met de eene in de keuken +van Diepelink en het bleek de andere te zijn. Dat was een vreemde +ervaring, toen zij wakker werd, en zij moest er dien dag telkens over +denken.</p> +<p>Zij moest hoe langer hoe váker aan Hilletje denken, als zij +niet bij haar was; en het maakte haar iedere maal gelukkiger, wanneer, +tegen een bedekte bemerking der oude vrouwen in, de dan plotseling +bits-bijdehande stem van het roodharige meisje tot haar verdediging +uitviel.</p> +<p>Sprotje begreep toen al wel, dat het kittige Hilletje haar +grootmoeder en oudtante niet zoo bijster goed gezind was, en het +plezieriger vond als haar meer gulhartige en pretmakende moeder het +huishouden deed,—doch haar dankbaarheid was daar niets minder om. +Zij bezon zich ook verscheidene malen, <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e754" href="#xd21e754" name="xd21e754">44</a>]</span>of zij aan +Hilletje niet haar nood zou klagen, vragen of die geen dienst voor haar +wist .... maar dan leek het haar plots of juist Hilletje de laatste +was, bij wie ze met die zwarigheden moest aankomen, en zij kropte al de +angsten op in haar hart.</p> +<p>Zij had zich, die dagen, weer in twee diensten aangemeld; de eene +was gebleken in een smederij te zijn; de juffrouw had goedig maar heel +bezwaarlijk gedaan .... Nee, ze zocht toch eigenlijk een ouder meisje, +was haar besluit geweest. Het tweede dienstje was bij een juffrouw met +een lange kanten muts op en gouden krullen aan haar slapen; die gaf +twaalf stuivers in de week en de volle kost; zij moest er den volgenden +dag terug komen, maar toen was de juffrouw voorzien.</p> +<p>De tweede Zondag, dat Sprotje bij Diepelink was, werd een heuglijke +dag voor haar.</p> +<p>Den avond te voren had Hilletje gevraagd:</p> +<p>„Hoe laat ben jij morgen vrij? .... dan kom ik je +halen.”</p> +<p>„Waarom?” verbaasde zich Sprotje.</p> +<p>„Om te gaan wandelen,” zei Hilletje .... „wat is +daar voor geks aan?”</p> +<p>Met een glansvol hartje had Marie dien avond in bed wakker gelegen; +en den volgenden morgen, pas in haar dienst, moest zij het aan haar +Mevrouw vertellen, <span class="pagenum">[<a id="xd21e771" href= +"#xd21e771" name="xd21e771">45</a>]</span>tegen wie zij, deze weken, +uit zichzelve nog niet weer gesproken had:</p> +<p>„Vanmiddag komt me vrindin me afhalen .... om te gaan +wandelen!”</p> +<p>Sprotje had nog nooit een vriendin gehad.</p> +<p>In een plotselinge oplaaiing van gevoel was zij vol van de liefste +gedachten over het meisje, dat haar zoo goedgezind bleek. Met een bijna +pijndoende teederheid dacht zij aan Hilletjes gezicht, aan haar handen, +haar stem, en tegelijkertijd was er angst in haar hoofd, dat zij niet +vroolijk en niet aardig genoeg zou wezen op zulk een wandeling, bezon +zij zich op verhalen en grapjes, die de andere zouden kunnen +vermaken.</p> +<p>Met een popelend hart wachtte Sprotje dien Zondagmiddag den +klokkeslag van vier.</p> +<p>Arm in arm, als twee verknochte vriendinnen, wandelden Hilletje en +zij den Waterveldschen weg af.... het eenige, wat Sprotje de +heerlijkheid van dat uur even verduisterde, was, dat zij zichzelf in +haar onfraaie kleeren en met haar mutsje, niet waardig vond, zoo +gelijk-op te loopen naast Hilletje, die een mooie korenblauwe japon +droeg, en een hoed met twee trossen seringen, zóó +prachtig, dat ze echt leken.</p> +<p>Het was een zacht-warme dag in het begin van October. Zij wandelden +langs den Singel, en zaten daar. Op het breede bleekblauwe water wiegde +her en <span class="pagenum">[<a id="xd21e785" href="#xd21e785" name= +"xd21e785">46</a>]</span>der het warm goudbruin der saamgevlotte +najaarsbladen, en door de ijle, gelende boomen zag de hemel teer +glanzig en strak, als van zachte zijde.</p> +<p>De meisjes zaten dicht naast-een op de bank, die zoel aanvoelde van +de middag-lange zonnekoestering; zij ondervonden vaag het zomersche +herfstuur en spraken weinig.</p> +<p>Soms lachte Hilletje plots in een giechertje zacht-luid op en begon +een verhaal. Sprotje luisterde met een verre aandacht vol +gelukkigheid.</p> +<p>Zij dacht, dat zij nog nooit zoo gelukkig was geweest als dezen +middag.</p> +<p>Diep in haar hoofd was nog wel de onrust van iederen dag, maar zij +vergat die bij lange poozen en een uitkomst leek haar zekerder.</p> +<p>En de gansche week daarop, in den weerglans dier schoone uren, deed +zij luchter en beter haar werk.</p> +<p>Eenmaal, een avond, ging zij ook met Hilletje mee boodschappen doen, +de stad in, doch dat was zoo heerlijk niet, want zij was te moe van den +dag in haar dienst.</p> +<p>Langzamerhand waren de twee oude vrouwen, grootmoeder Diepelink en +tante Bartje, beter jegens haar gezind geraakt. Zij wisten nu wel, dat +Marie zwak was, en dat die niet uit luiheid ’s avonds zoo weinig +behulpzaam deed. Zij hadden niet meer, als <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e802" href="#xd21e802" name= +"xd21e802">47</a>]</span>de eerste dagen, zijdelingsche schimpscheuten +tegen jonge bleekneuzen, die altijd op ’r zeven gemakken waren, +en de grootmoeder zei nooit meer, met haar vinnig-vriendelijke stem, +als er iets uit de kast moest gekregen of van het vuur: +„Allé, meisje, rijs jij eens overeind, dan schimmelen je +beenen niet.” Met een klein-vergenoegd gezichtje haalde tante +Bartje ’s avonds haar duurste en fijnste werk uit de mand, mikte, +pikte, kriebelde haar petieterigste steekjes door de ragge stof, van te +voren al gevleid door het eindelijke, verlegen vraagje, dat nooit +uitbleef .... Sprotje boog begeerig naar voren, voelde met aarzelende +vingers het open zoompje aan, de kantjes, de stikseltjes:—was dat +een pronklakentje? .... een doopmutsje? .... een dagponnetje? .... +hadden overdag de kindertjes van die lange ponnetjes aan, om beter het +luiergoed te bedekken? om netjes te zijn als ze uit de wieg kwamen? +....</p> +<p>Sprotje, met een vaag-hevig verlangen, zag al dat kleine, fijne goed +onder haar oogen uitgestald. Zij dacht aan Sien .... iederen dag konden +zij bericht verwachten .... zulk mooi goed zou Sien toch wel niet +hebben! Zij herinnerde zich woord voor woord wat Sien gezegd had, bij +haar moeders bed .... van de zeegroene gordijntjes en het kanten kleed +.... Zij zag Sien zitten met haar zware lichaam en haar <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e806" href="#xd21e806" name= +"xd21e806">48</a>]</span>vreemde gezicht .... Zij zag haar moeder, +hoorde die spreken, zoo ongekend zacht en liefdevol, over het kindje, +dat geboren zou worden .... Zij zag zichzelf zitten, ’s avonds, +bij juffrouw Jonkers ....; zij had een wollen doek op schoot, en de +Juffrouw bracht haar het slapende Wilmpje .... Zij zag het weeke, witte +halsje binnen het flanellen nachtponkraagje, zij zag het vlassen +haartje, en boven de kleine, roode slaapwang, het flauwe, blauwe +oogstreepje, dat knipperde of hij wakker zou worden en dan wassig-vast +weer toeviel ....</p> +<p>Een mengeling van onverklaarbare, vreemd-zachte en woeste gevoelens +kwam er door Sprotjes hart gevaren .... En dadelijk daarop moest zij +dan aan Hilletje denken. Zij zag Hilletjes ronde, roze wangen, en haar +blauwe oogen met de lange wimpers, en het dichte, roodblonde krulhaar +.... en zij was zeker, dat zij nog nooit van iemand zooveel gehouden +had als zij nu van Hilletje deed, ook zelfs van juffrouw Jonkers +niet.</p> +<p>Maar den volgenden Zondag leek haar de wandeling, die zij samen +maakten, iets minder prettig en iets minder vertrouwelijk, en zij wist +niet, of dit aan Hilletje lag dan wel aan haar. Het weer was helder en +zomersch als de eerste maal, en zijzelf was uitgerust als iederen +Zondagmiddag, wanneer zij in haar stille keuken de <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e812" href="#xd21e812" name= +"xd21e812">49</a>]</span>twee lange middaguren boven +„Bunyans’ Christenreize naar de Eeuwigheid” had +zitten droomen .... misschien tobde zij ditmaal meer over haar dienst, +die verliep, en de nieuwe, die zij maar niet vinden kon .... ’t +Was al bijna half October!</p> +<p>Toch was zij zeker, dat zij dien dag nog meer hield van Hilletje dan +al de dagen ervoor; alleen, het samengaan maakte haar zoo blij niet, +gaf haar een onrustigheid en een zorg, die zij niet verstond.</p> +<p>En den derden Zondag kwam Hilletje niet langer alleen, om Sprotje af +te halen; er was nog een ander meisje bij, een dat ouder +was..—Ook een vriendin, zei Hilletje,—die had gevraagd eens +een keer mee te gaan..</p> +<p>Sprotje voelde plots een nijpende teleurstelling;—dan, even +ook, een gevleidheid, dat zij nu nóg een kameraad kreeg, een zoo +groot meisje al .... Maar de teleurstelling bleef het sterkste, maakte +haar stug, en zij praatte heesch, omdat het schreien haar stak in de +keel.</p> +<p>Het nieuwe meisje, donker van uiterlijk en zwaar voor haar jaren, +praatte en lachte druk en luid. Zij deed lange verhalen aan Hilletje, +waarvan Sprotje weinig begreep, maar ’t ging over verboden +dingen, dat hoorde zij wel; het maakte haar belust en het vervulde haar +met een vreemde vijandschap voor het nieuwe meisje, en voor Hilletje +ook. <span class="pagenum">[<a id="xd21e823" href="#xd21e823" name= +"xd21e823">50</a>]</span></p> +<p>Marie kon Hilletje onder het wandelen nu ook geen arm +geven:—dat stond niet, met je drieën; en zij liepen los +naast elkaar, tot, na een tijdje, in een gegiechel en fluisterend +gepraat, de twee anderen elkaar onder den arm namen, en Sprotje, +verlaten en zonder praten, alleen er naast ging.</p> +<p>Zij begreep toen, dat Hilletje de stille wandelingetjes met haar +alleen te saai had gevonden; er verhardde iets in ’r hart; maar +door den wrok, die haar brokte in de keel, en haar gekneusden trots, +voelde zij hooger een kwellende liefde en een bitter verdriet. Zij nam +zich vast voor, een volgenden Zondag zulk een wandeling met z’n +drieën af te slaan, maar toen zij ’s avonds er op dorst +zinspelen, zei Hilletje dadelijk bits: „nou, graag of niet” +en deed zeer beleedigd.</p> +<p>Den volgenden dag, toen Sprotje uit haar dienst kwam, vond zij +plots, aan den hoek van ’t Plantsoen en den Waterveldschen weg, +Hein van der Kamp op haar staan wachten.</p> +<p>In het begin van den zomer, kort na Siens trouwen, en toen haar +moeder pas ziek was, had zij den jongen vaak gezien; tweemaal was hij +ook bij hen binnen geweest, als hij van zijn oliemolen langs kwam .... +Toen opeens, was hij weggebleven, en tusschen al de lotgevallen van die +tijden door, had Sprotje niet dikwijls meer aan hem gedacht. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e832" href="#xd21e832" name= +"xd21e832">51</a>]</span></p> +<p>Zij zag dadelijk, dat hij kwaad was; zijn altijd wat rooie en +ongemakkelijke kop stond grimmig naar haar toe en hij kauwde barsch op +zijn snorretje.</p> +<p>„’k Heb jou gisteren met die meid van Vieredag zien +loopen,” zei hij; „da’s geen portuur voor een meissie +as jij.”</p> +<p>Sprotje op haar beurt werd boos.</p> +<p>„Dat zal jij zeker weten,” beet ze van zich af; +„Hilletje van Diepelink loopt er toch ook mee.”</p> +<p>„Mot die meid van Diepelink zelf weten”, zei Hein; +„maar die andere zal jou niet verteld hebben, dat ze vroeger ook +op den Waterveldschen weg het gediend .. omdat ze daar weg is +gejaagd.”</p> +<p>Hij begon weer nijdig op z’n wittige snorretje te kauwen. +„Da’s nou die meid, waar ’k verkeering mee heb gehad +.... maar ’k mocht ze niet .... en twee maanden later was ze uit +’r dienst gezet....”</p> +<p>Sprotje kleurde hevig, juist als de eerste maal, toen Hein over die +verkeering praatte; zij voelde zich geheel onzeker, en wist niet, wat +te zeggen, noch hoe te kijken.</p> +<p>„En waar zitten jullie nou tegenwoordig?” vroeg de +jongen, eensklaps weer goedig en als uitgewoed.</p> +<p>„Bij vrouw Diepelink,” zei Sprotje .... „daar +liggen we in de kost.” Zij was nog niet over de ontredderdheid +van haar gevoelens heen, en in die verwarring sprak <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e852" href="#xd21e852" name= +"xd21e852">52</a>]</span>duidelijker op dan ze wou, een toon van kleine +behaagzucht. Zij was er trotsch op, bij zulke nette menschen te +wonen.</p> +<p>„’k Was nog wel ’s bij je moeder angekomme, toen +die zoo ziek lag; en later, met de begrafenis...,” zei de jongen; +„maar as ’k dacht: nou gaan ’k ’s, dan dacht ik +meteen: most die madam ’r ’s zitte!... Want ik ken ze nog +altijd niet uitstaan, die zuster van jou.... En toen op een dag waren +’r andere mensche in jullie huisie....”</p> +<p>„Je kwam ook nooit meer ’ns langs,” zei Sprotje +verwijtend, en met een blos alweer.</p> +<p>„’t Wi’k wel geloove...,” verweerde zich de +jongen; „’k ben nou an de oliemolen van die broer van +m’n baas, buiten de Weteringpoort ... daar waren ’s op +ééne keer drie knechten tegelijk ziek ... en later ben +’k der gebleven ... met twee kwartjes opslag na de drie +maanden.”</p> +<p>„En nou mot ’k er van door,” zei hij dan gehaast; +„’k mot gaan eten.”</p> +<p>Hij vroeg nog waar vrouw Diepelink precies woonde. En in een +plotselinge vastklamping aan dit wezen, dat zij zich zoo toegedaan +voelde, zei Sprotje schor en zoo maar verward-fel naar hem heen:</p> +<p>„Hein, me volk het me opgezeid ... weet jij geen dienst voor +mijn?” <span class="pagenum">[<a id="xd21e866" href="#xd21e866" +name="xd21e866">53</a>]</span></p> +<p>„Die dienst, waar je al drie jaar ben?” vroeg de jongen +geschrokken.</p> +<p>Het meisje knikte.</p> +<p>„Waarom?” vroeg hij weer. Hij zag ontdaan, of hem iets +naars was overkomen.</p> +<p>Marie kreeg plots de tranen in de oogen; zij trok schril de +schouders op.</p> +<p>„Om het loon,” zei ze dan. „’k Most meer +loon, ... ’k kan der zoo niet komme ... maar dat woue ze +niet.”</p> +<p>Toen werd de jongen heel wonderlijk van binnen, beschaamd en +ontroerd tegelijk, dat dit meisje, dat hij altijd zoo vreemd en +teruggetrokken had gekend, hem nu zoo hulpeloos haar vertrouwen gaf. +Maar plotseling, waarom dat wist hij niet, hij had in geen jaren daar +meer aan gedacht, herinnerde hij zich de twee gulden, waarvoor Merie op +dien regenavond Sien had verraden; en als een stekende pijn en een +afkeerig wantrouwen tegelijk, ging het door hem heen, dat zij misschien +oneerlijk was geweest. Zijn kop werd vuurrood, zijn gedachten +verdwaalden door elkaar....</p> +<p>Marie, geheel van streek, zag voor zich neer, veegde zich de haren +van het voorhoofd.</p> +<p>„Nou, ’k zal zien, dat ’k ’s voor je +rondkijk,” zei de jongen; zijn stem klonk bijna barsch en toch +week, en meteen, na een bruusken knik, ging hij door. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e884" href="#xd21e884" name= +"xd21e884">54</a>]</span></p> +<p>Sprotje, de daaropvolgende dagen, leefde in een onontwarbare woeling +van gevoelens en gedachten. Het berouwde haar niet, dat zij Hein over +dien dienst gevraagd had, ofschoon zij niet begreep, waarom hij opeens +zoo boos was geworden en nog minder, hoe Hein een dienst voor haar zou +kunnen vinden; zij moest telkens aan hem denken, maar nog meer moest +zij denken aan Hilletje en hun oneenigheid. Zij dacht ook veel aan haar +moeder, en aan juffrouw Jonkers. Maar geen gevoel kon zij duidelijk +nagaan; zij kon met niets in het rechte komen. Zij meende een zelfde +innigheid te voelen voor juffrouw Jonkers en voor Hilletje, maar werd +zich dan opeens bewust, dat zij nooit zoo aan juffrouw Jonkers’ +wangen en oogen had gedacht als aan die van Hilletje. Aan Heins oogen +en wangen had ze ook nooit gedacht, en toch werd ze voor hem soms +dezelfde weekheid gewaar als voor Hilletje, maar meer nog dacht zij aan +hem met de behoefte van bescherming-zoeken, zooals zij nu, achterna, +dacht aan haar moeder.</p> +<p>Doch al die dierbare en beangstigende gevoelens, wanneer zij, +nieuwsgierig en begeerig en terugschrikkend, ze door zich heen voelde +trekken, werden steeds weer vertroebeld en vergald door den àl +klimmenden angst voor den vijftienden November. Zij was nog weer op de +enkele diensten, die in de „Bode” stonden, afgegaan. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e889" href="#xd21e889" name= +"xd21e889">55</a>]</span>Op de Oude Gracht, in een deftig huis, had zij +de Mevrouw niet eens gezien, was dadelijk afgewezen door de keukenmeid; +een zwarte japon en witte manchetten waren daar vereischte; zij had dat +niet begrepen. De Juffrouw van een galanteriewinkel was heel +<span class="corr" id="xd21e891" title= +"Bron: toeschiete-ijk">toeschietelijk</span> geweest, deed dadelijk of +ze haar al gehuurd had, maar toen Sprotje vroeg, hoeveel ze verdienen +kon, bleek het loon maar zestien stuivers te zijn en de halve kost. Zij +begreep niet, hoe en waar ze nog iets zou moeten vinden. En wat toch, +wat toch, als ze niets vond! Ze kon soms vurig loopen bidden op straat, +om redding; andere dagen was zij zoo moedeloos, dat zij tot een gebed +geen macht meer had.</p> +<p>Den volgenden Zondag ging Sprotje nog eenmaal met Hilletje en Anna +Vieredag uit. Zaterdags-avonds was zij de minste geweest, had, toen de +andere niets zei, zelf gevraagd—haar slapen klopten van angst en +verlangen—of de twee haar weer kwamen halen. „Goed,” +was Hilletjes onverschillig antwoord geweest.</p> +<p>Vaag slechts had Sprotje er zich rekenschap van gegeven, dat zij +liever Hein boos maakte, dan Hilletje voor goed te verliezen; doch +tevens voelde zij zich daar bleek en beverig om, als wie iets schuldigs +doet.</p> +<p>Dien Zondag was de wandeling met hun drieën haar een nog +grooter kwelling dan de eerste maal. Zij begreep hoe langer hoe killer, +dat Hilletje niets om <span class="pagenum">[<a id="xd21e900" href= +"#xd21e900" name="xd21e900">56</a>]</span>haar gaf; en zij was zoo +ongelukkig, dat zij voortdurend liep te strijden met haar tranen. De +meisjes, aldoor aan ’t gekken met elkaar, zagen het niet eens. +Toen hoorde Sprotje plotseling den naam: van der Kamp.—Zij hadden +’t over Hein, en Hilletje, proestend, zei iets, waarover Anna +Vieredag, met een knik in haar middel, leelijk begon te lachen.</p> +<p>Sprotje voelde heftig haar hart hameren en het bloed naar haar hoofd +jagen; een felle weerzin tegen de twee steeg haar opeens naar de keel +en tegelijk een heet verdriet naar haar oogen. Zij werd als blind en +doof van binnen; zij draaide zich om en liep weg. De twee meisjes, nog +lachend, bleven waaierig staan, riepen haar terug. Hilletje, bang +opeens, dat zij thuis klagen zou, kwam haar achterop geloopen, en naast +haar, met de hand op ’r arm, praatte erg lief en overredend van +„kom meid, wees nou niet zoo flauw, la’ we nou prettig +verder wandelen....” Doch toen Sprotje, huilend en wild +nee-knikkend, doorging, liet ze haar met een duw los en schold: +„akeligheid!.... ’k wil nooit meer met je uit, +hoor!”</p> +<p>Maar Sprotje voelde nauwelijks pijn daarvan; brandend huilde ze nog +even; toen liep ze, inwendig als versteend, naar huis. Sinds dien +middag was haar wonde genegenheid voor het roodharige meisje plotseling +saamgeronnen en verkild; en zoo, in enkele weken, <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e907" href="#xd21e907" name= +"xd21e907">57</a>]</span>verliep de eenige vriendschap, die zij in haar +leven ooit gehad had, of ooit hebben zou.</p> +<p>Wel bleef zij lang nog in haar droomen van Hilletje vervuld, maar er +was dan altijd iets, dat niet heerlijk uitliep, en dat haar wakker deed +worden met een wrang en stekend gevoel in de keel, of zij bitter had +moeten schreien en niet had gekund. En overdag en ’s avonds +ontweek zij Hilletje zooveel dat ging; zij vermeed steeds haar aan te +zien of haar te betrekken in iets, wat zij zei.</p> +<p>En toen uit Sprotjes leven de plotselinge en zoo korte glans dier +genegenheid was weggevaagd, toen zij ’s morgens niet meer kon +opstaan met het verlangen naar Hilletjes klare, vroolijke stem, en den +dag door niet de warmte in haar hartje voelen van een vriendschap zoo +nieuw voor haar, en ’s avonds gaan slapen met in haar geheugen, +versch, al hetgeen Hilletje dien dag tegen haar gezegd had,—toen, +in de plotseling weer leege dagen, hernam haar des te heviger de angst +voor de werkeloosheid, die dreigde.</p> +<p>Met een heimwee-vol verlangen dacht zij nog vaker nu aan haar +moeder; met een vreemd, wee verlangen begon zij ook zich ongerust te +maken over Hein, dien zij in geen tien dagen gezien had.</p> +<p>Toen de laatste October aanbrak voelde zij zich als van angst +verwurgd. „Over veertien dagen!” dacht ze <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e917" href="#xd21e917" name= +"xd21e917">58</a>]</span>maar; „over veertien dagen.” Zij +wanhoopte iets te vinden. Er waren bijna geen diensten open, en geen +voor een halfwas als zij. Bij een slagersjuffrouw ging zij zich +aanbieden:—of ze wel eens meer had gediend .... ? maar ook in een +drukke zaak .... ? en de slager zelf, die juist in de binnenkamer een +kop koffie slurpte, vroeg met een spottenden lach, of zij er wel trek +in zou hebben een vloer vol bloed aan te dweilen ....</p> +<p>In de Hanekamp had zij ’t geprobeerd:—Ja, uit oude +bekendheid .... zei men daar...., maar in een huishouden met zeven +kinderen .... zij moest zelf maar eens bekennen, of zij dat aan zou +durven. Zij had wel willen zeggen van ja, maar zij voelde, dat zij toch +zou worden afgescheept.</p> +<p>Zij dacht er iederen dag aan, haar Mevrouw te smeeken nog te mogen +blijven. Zij spiedde in huis en luisterde bij de deuren om gewaar te +worden, of er al een ander was genomen .... Toen zij op een morgen +begreep, dat haar plaats was vergeven, leek het haar, of dit nu het +einde was van alles.</p> +<p>Over geen veertien dagen meer zou de dag komen, dat zij ’s +morgens niet naar den Waterveldschen weg had te gaan, dat zij met haar +armen over elkaar bij Diepelink moest blijven, of op straat kon gaan +zwerven; dat zij heel haar kostgeld van haar erfenis zou moeten +<span class="pagenum">[<a id="xd21e925" href="#xd21e925" name= +"xd21e925">59</a>]</span>geven .... en dan, eindelijk, als een +nacht-zwarten afgrond, zag zij den dag, dat zij niets meer zou kunnen +betalen .... een duister, wijd water was het, dat smorend om haar heen +sloot.</p> +<p>Zij dacht wel vaag: haar voogd .... de oom uit het Kerspel, dien zij +twee- of driemaal had gezien voor haar moeders begrafenis, maar hij was +nog veel armer dan zij ooit geweest waren. Wat zou die helpen?</p> +<p>Haar gezicht werd zoo minnetjes, dat de oude vrouwen haar vaak met +zorg aankeken, en te vragen begonnen.</p> +<p>„Niks .... ’k heb niks ....,” zei Sprotje angstig +ontwijkend. Zij was doodsbang voor dat vragen. Juist de menschen, waar +ze in huis lag, mochten niets weten, juist die niet. Dat waren de +menschen, waar zij geld aan zou moeten betalen, als zij geen geld meer +had. Iedere maal dat zij voor haar bord middageten aanschoof, had zij +’t nijpende gevoel van ze bij voorbaat al te bedriegen.</p> +<p>Soms bekende zij zich wel, dat zij verkeerd deed, zoo te zwijgen: de +Diepelinks moesten eens diensten weten! Ze zei telkens: ’k mot +’t zeggen .... Ze kon niet. Soms hoopte zij maar, dat men +plotseling alles weten zou ....</p> +<p>Ant, sinds weken, zag zij bijna niet. Die kwam aan ’t eten te +laat, sloeg haastig wat naar binnen, was weer weg. Wat die toch had? +<span class="pagenum">[<a id="xd21e938" href="#xd21e938" name= +"xd21e938">60</a>]</span></p> +<p>„Wat loopt Ant altijd naar de haven?” had Hilletje eens +aan tafel gevraagd.</p> +<p>En Sprotje was gaan rekenen; veertien dagen vóór haar +moeders dood was Busselaar bij hen geweest; den dag vóór +de begrafenis was hij niet verschenen en de tweede week bij Diepelink +evenmin. Zij waren nu bijna vijf weken in hun kosthuis,—’t +was weer de tijd, dat hij met zijn „Duif” een dag voor +anker kwam liggen.</p> +<p>Ant wachtte .... Ant, na weken van morrelende onrust, was of kwam +aan de haven. Met haar domp-hartstochtelijken aard had zij zich +blindweg en voorgoed als vastgezogen aan den man, die, sinds meer dan +twee jaar nu al, haar in het ongewisse hield. Tijden lang, iedere +veertien dagen, had hij een middag en een avond als een doodgeloopen +boot in hun keuken vastgemeerd gezeten, of hij nooit weer heen zou gaan +.... gevreeën eigenlijk had hij haar niet. Hij had maar koffie +gedronken en van de koeken gegeten, die hij zelf meebracht; soms had +hij wijdloopige verhalen gedaan. Hij had haar ’ns onder de kin +gepakt of in de dij geknepen en gevraagd: „zou jij wel graag op +een schip leven?” „zou jij wel een weduwnaar van over de +veertig willen hebben?” „zou jij wel aan ’t roer +willen staan, als de knecht eens ziek was?”</p> +<p>Over haar antwoorden had hij lang nagedacht, <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e947" href="#xd21e947" name= +"xd21e947">61</a>]</span>doch ze niet verder besproken; hij had maar, +met zijn groote, vleezige handen over zijn stoppelig schippersbaardje +gewreven, of nadenkend het gouden ringetje in zijn oor betast. En bij +een volgend bezoek had hij weer soortgelijke vragen gedaan.</p> +<p>Ant, zonder eenige zekerheid ooit, had een oer-fel gevoel van bezit +over hem gekregen, en nu hij tweemaal uitbleef, was er enkel de drift +in haar, hem terug te halen, hem mee te drijven naar waar zij woonde, +hem aan tafel te zetten, koffie te schenken en door haar doening en +blikken aan ieder te zeggen: „die man is van mij.” De angst +van haar dagen was, dat hij niet zou weten, waar zij gebleven waren, en +in zijn vreemde lauwhartigheid zich ook geen moeite geven, dat uit te +vinden. Als ze hem maar eerst zag, hem maar in ’r bereik had!</p> +<p>Doch toen zij na veel wachten en vragen, wanneer de +„Duif” toch wel eindelijk zou binnenloopen, begreep, dat de +beurt al voorbij was, of niet kwam ditmaal, toen verviel zij in een +stompe verslagenheid, die dagen lang duurde.</p> +<hr class="tb"> +<p>Den vierden November was het een feest in het huis van de +Diepelinks. Moeder Diepelink kwam terug uit een rijke bakerdienst, waar +zij meer dan zes weken gebleven was. In den namiddag kwam zij +aanzetten, een gezellige, goedlachsche vrouw, met een blozend, +<span class="pagenum">[<a id="xd21e957" href="#xd21e957" name= +"xd21e957">62</a>]</span>welgedaan gezicht binnen den blauw-blanken +schulprand van haar kornet.</p> +<p>Zij bracht een klapmand en een korfje vol zoetigheden en +vleeschwaren mee, alles presenten uit haar dienst: koeken en hoofdkaas +en fijne appelen, een halve flesch pons en Utrechtsche theerandjes en +twee gerookte palingen .... en zij deed de wonderbaarlijkste verhalen +over het goede leven, dat zij gehad had en over de vijf en tien +guldens, die haar bij ’t doopmaal en de kraambezoeken waren +toegestopt. Hilletje was buiten zichzelf van plezier. Haar moeder weer +thuis en een tafel vol om van te smullen! Wat een lol!</p> +<p>Zij kreeg direct uit den vollen buidel een kwartje cadeau, wat de +twee oude vrouwen afkeurend de hoofden deed schudden—dadelijk +weer verwennen! dadelijk weer geld voor snoepgoed!—doch het +verstoorde de feestvreugde niet. Zelfs Ant werd aangestoken door al die +lustigheid, praatte luid en liet zich door het meisje de kamer +rondtollen.</p> +<p>Sprotje haatte op dat oogenblik Hilletjes uitgelaten stem! Met een +ziekbleek gezicht en een hart vol warsheid van die pret zag zij toe. +Den vierden November! Begreep dan niemand, hoe ellendig <i>zij</i> +eraan toe was? Zag Ant dan niets? Zag tante Bartje dan niets? Zelfs +Hein liet haar in den steek, dacht zij smartelijk <span class="corr" +id="xd21e969" title="Bron: ..">....</span> niemand, die zich ook maar +iets om haar bekommerde! <span class="pagenum">[<a id="xd21e972" href= +"#xd21e972" name="xd21e972">63</a>]</span></p> +<p>Met een verbeten mond en oogen, die telkens vol tranen schoten, zat +zij boven haar avondbrood.</p> +<p>Ze waren bij Diepelink aan haar vreemde buien wel gewend. +„Niks .... ’t is niks ....,” lei de grootmoeder stil +aan moeder Diepelink uit, „ze is nou wat verlegen, .... nou der +weer een vreemde bij is ...., dat trekt morgen wel over ....” En +zoo, zonder booswil, lieten ze haar, daar aan ’t eind van de +tafel, met haar bittere gedachten alleen.</p> +<p>Maar toen, tegen het slot van den maaltijd, de twee oude vrouwen en +Ant, met glimmende vingers en monden, nog de laatste stukken vette +paling aan ’t uitpluizen waren, en achter in de keuken de moeder +en Hilletje, onder veel gegiechel en heimelijke knuffelarijen, ’t +druk hadden met de glazen en ’t warme water voor de pons, toen +werd het Sprotje op eenmaal te zwaar. Met een ruk ging haar stoel op +zij, en zonder een woord of een groet was zij weg, de deur uit, op +straat. Even was wel een duizelige schrik over die daad door haar +heengeflitst; maar de daad zelf had haar in een staat van uiterste +opwinding gebracht. Met een leeg, heet hoofd liep zij het donkere +grachtje af en er kwam een verdwaasdheid in haar denken, een star +kijken op één ding: Ze moest, ze móést nu +een dienst .... er waren diensten.... zij móest nu den dienst +vinden, die voor haar was. <span class="pagenum">[<a id="xd21e979" +href="#xd21e979" name="xd21e979">64</a>]</span></p> +<p>Zij liep twee, drie straten door.</p> +<p>Ze moest naar de drukkerij gaan, dacht ze dan weer, waar dadelijk as +ie uit was, de Advertentiebode tegen het raam werd geplakt .... hij +kwám dien avond uit <span class="corr" id="xd21e984" title= +"Bron: ..">....</span> ’t was Vrijdag .... Altijd stonden daar +troepen jongens en meiden te wachten, die werk zochten .... Je kon ook +naar binnen gaan, en vragen ....</p> +<p>In een droom voerden de slepende voeten haar voort.</p> +<p>Toen zij, in de nauwe en duistere steeg, dicht bij de twee felle, +lichtstralende ruiten was geraakt en daarvoor de luidruchtige bende +saamscholen zag, ging zij snel en schuw terug, en sloeg de +Lammerenmarkt op. Met zinlooze oogen tuurde zij de rijïng der +duistere of schemerende gevels langs .... àl die huizen, +àl die huizen .... en waar was het huis, waar waren de menschen, +die voor haar dagenlange sjouwen het beetje geld wouen geven, dat zij +noodig had?</p> +<p>Eens schrok zij van zichzelf .... had zij daar niet de opwelling +gehad, zoo maar als een bedelmensch, te bellen aan een rijklichte +voordeur, en te vragen .... ja, wàt zou ze vragen?</p> +<p>Zij liep plotseling in ’t Plantsoen .... zij werd daar bang, +omdat het er zoo eenzaam was; in de verte, onder een gaslantaren, +onderscheidde zij flauw de bank, waar zij eens, dien eenen heerlijken +Zondagmiddag, met Hilletje gezeten had .... Zij haastte <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e995" href="#xd21e995" name= +"xd21e995">65</a>]</span>naar de lichte straten terug; met de mouw van +haar jurk veegde zij de tranen weg, die heet over ’r wangen +beefden. Zij kwam in de buurt van de Veen-válkstraat.... Tijd en +duur was plotseling voor haar verzwonden. Zij zag de kamer van juffrouw +Jonkers, ’s avonds .... de Juffrouw zat in den rieten stoel en +zij aan den overkant der tafel.... rood scheen het lamplicht over het +rood-en-zwarte wollen kleed, en Wilmpje sliep in zijn wagen, achter de +open kastdeur..</p> +<p>Een snikken barstte in haar uit.... toen er menschen naderden, ging +zij schielijk een donker bordesportaal in. Dan liep zij weer terug.</p> +<p>Er was een angstwekkende wisseling in haar hoofd van +schril-duidelijke herinneringsbeelden en van wemelende, zwarte +gapingen, of alle denken haar begaf; zij werd zóó moe, +dat zij, als in een koorts, op brijzelende voeten liep.</p> +<p>Bij lange poozen vergat zij het doel van haar doellooze zoeken. +„Een dienst....,” vaagde het nog door haar hoofd, doch de +eigenlijke bekommernis van haar hart was zij in haar uitgeputheid +vrijwel vergeten.... een dichterbije angst alleen was gebleven: wat +zouden ze tegen haar zeggen, bij Diepelink, als ze weer terug kwam, +straks?</p> +<p>Toen zij op eenmaal, met een schok van bezinning, zich vond loopen +bij den grooten molen op den Wal, <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1006" href="#xd21e1006" name="xd21e1006">66</a>]</span>waar laag +bij het nachtzwarte getorente de arbeidershuisjes stonden met een enkel +verlicht venstertje nog maar—toen zag zij plotseling zich daar +loopen, als kind, met haar twee guldens in de hand genepen en haar pak +kleeren onder den arm.... Zij stond stil; een wonderbaarlijke klaarheid +was even in haar ijle hoofd: van toen tot nu, al de jaren door, zag zij +haar leven één ellende en één worsteling; +en zij zag, dat dit wel altijd zoo blijven moest. „Hein!” +dacht ze dan. En het vreemde, woeste en weeke, dat pijn deed en lust +gaf, gudste door haar heen.</p> +<p>Maar plots, in het duister van het eenzame nachtpad, voelde zij een +heeten blos haar kille wangen overtijgen. Zij was nu groot, volwassen, +achttien jaar bijna! Zij mocht hier niet loopen als ze deed toen ze een +kind was...... en zij mocht zulke slechte gedachten niet hebben.... zij +moest goed blijven, eerzaam blijven..</p> +<p>Stil en verslagen, als een afgestraft dier, liep zij den langen en +moeizamen weg terug van den molen naar de Vliet, naar het huisje, waar +zij thuis lag.</p> +<p>Daar, toen het over tienen werd, was het huishouden in rep en roer +geraakt. Hilletje werd naar bed gestuurd; de vrouwen, met haar wat +opgewonden feestvier-hoofden, haalden zich de buitensporigste +onderstellingen in den zin. Ant stelde ze wel gerust.... Merie +wás zoo wat vreemd.... ’t was al meer gebeurd....; +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1014" href="#xd21e1014" name= +"xd21e1014">67</a>]</span>maar de vrouwen waren niet tot kalmte te +brengen. Als ten leste de onrust geen uitweg meer vond, werden zij +boos. Niemand dorst gaan slapen.</p> +<p>Doch toen zij Marie, verwezen en schril-wit, plotseling op den +keukendrempel zagen staan, zweeg hun boosheid. Zij schrokken allen +geweldig. Wat was er gebeurd?.. Sprotje werd bij ’t fornuis +gezet, kreeg heete pons, werd naar bed gebracht. Den volgenden morgen +kon zij niet naar haar dienst gaan. En Ant dwong haar te spreken.</p> +<p>„Nee... maar... zoo’n kind!” zei tante +Bartje;—waarom in ’s hemelsnaam had ze ’t niet eerder +gezegd!</p> +<p>Vrouw Diepelink maakte zich eerst nog kwaad: van de stiekemheid +hield ze niet. Dan kwam haar goedhartige aard toch weer boven. Ze had +bij de halve stad gebakerd, bij de halve stad had ze een wit +voetje....! ze zou zien, wat ze doen kon.... Maar zoo’n meid, die +den tijd liet vergaan en niets zei! Waar vondt je nog iets na +één November?.... Afijn, ze zou ’r best +doen....</p> +<p>En drie dagen later had Sprotje een dienst.</p> +<p>„De eene z’n nood, da’s de ander z’n +brood,” zei vrouw Diepelink, toen zij met het bericht thuis kwam, +waar Marie zich aan kon melden.</p> +<p>’t Was een dienst van buitenshuis slapen, maar zij kreeg +éen-twintig in de week en den vollen kost. Dat <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1029" href="#xd21e1029" name= +"xd21e1029">68</a>]</span>was een blijdschap! Ze zou nu een kwartje aan +de kamerhuur meebetalen, werd er uitgemaakt, en twintig centen geven +voor koffie ’s avonds en ’s morgens; dan hield ze nog +vijftien stuivers over voor haar kleeren en de rest. Wat een rijkdom! +Sprotje tracteerde ’s avonds op bolussen, maar ze kon er zelf +niet meer dan één eten, zoo ziekig was ze nog.</p> +<p>Een laatste week ging zij naar Mevrouw Verscheer ter Gouwe; en toen, +eindelijk, braken er <span class="corr" id="xd21e1033" title= +"Bron: beter">betere</span> dagen voor haar aan.</p> +<div class="figure xd21e1036width"><img src="images/ornament.png" alt= +"Ornament." width="152" height="82"></div> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd21e1040" href="#xd21e1040" name= +"xd21e1040">69</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div1 chapter"> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">II.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="xd21e1044"><span class="xd21e1044init">N</span>ou maar +....,” zei Hein, bedremmeld of hij een boos geweten had, +„wat jij goed ben terecht gekomme..”</p> +<p>’t Was op een Zondagmorgen, bij ’t uitgaan van het +Luthersche kerkje, dat hij langs kwam en Marie staande hield.</p> +<p>Doch het meisje, of zij geen gezindheid voor een praatje voelde, had +alleen afgemeten „dag Hein” gezegd, en wilde +doorloopen.</p> +<p>„De laatste maal, da ’k je zag,” bleef de jongen +volhouden, „toen was je der zoo naar aan toe .... daar had +’k toch zoo’n sjagrijn over.”</p> +<p>„He’k weinig van gemerkt,” kwam Sprotje koel +terug.</p> +<p>De jongen keek haar vergiffenis-vragend aan.</p> +<p>„Dat mot je zoo niet opnemen,” zei hij, „’k +hèb wel voor je rond gekeken, en gevraagd .... maar ’k kon +niks vinden .... en toen ’k niks vinden kon, wou ik je liever +maar niet zien ook.”</p> +<p>„’k Kan niet tegen de narigheid,” zei hij dan met +een ruk van z’n rooien kop op zij. <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1060" href="#xd21e1060" name="xd21e1060">70</a>]</span></p> +<p>Marie zag verwijtend naar hem, maar zij kreeg nu ook wel meelij, zoo +bedelend en bedrukt als hij daar voor haar stond.</p> +<p>„Die narigheid, daar zat ik anders midden in,” zei ze +toch nog.</p> +<p>„’k Dacht,” zei de jongen, als een uiterste +verontschuldiging, „dat je wat verkeerds gedaan <span class= +"corr" id="xd21e1068" title="Bron: hadt">had</span> in je dienst .... +net as die andere meid van mijn .... daar had ik nog de meeste +beroerdigheid over .... maar nou ben je zoo goed beland .... ’k +zie nou wel, da ’k dat mis had.”</p> +<p>Met zijn fel-blauwe, naakte oogen keek hij recht en dringend in de +hare, en Sprotje, onder dien blik, voelde weer het vreemde, weeke en +angstige door haar heen duizelen, dat zij zoo goed kende, den laatsten +tijd, en waar zij zoo bang voor was.</p> +<p>Zij bloosde hevig, zei jachtig iets van: naar huis moeten .... al +laat...., en meteen ging zij door.</p> +<p>„En héí je ’t nou alles naar je +zin?” sprak luid de jongen nog achter haar aan, in een laatste +poging tot hartelijkheid.</p> +<p>„Alles best, hoor!” antwoordde Sprotje over haar +schouder.</p> +<p>En toen zij zoo, blozende en beschaamd, en plots ook verzoend weer, +naar hem omkeek en lachte, had zij een liever gezichtje, dan de jongen +nog ooit van haar zag. <span class="pagenum">[<a id="xd21e1081" href= +"#xd21e1081" name="xd21e1081">71</a>]</span></p> +<p>’t Was in het tweede hotel van het stadje, in +„<span class="corr" id="xd21e1084" title="Bron: de">De</span> +Cannegieter,” dat Marie, door de voorspraak van vrouw Diepelink, +was in dienst gekomen. „De Cannegieter” was niet zoo +voornaam gelegen, en zoo duur, en zoo deftig beklant als het kleinere +„Hof van Holland,” maar ’t was er wel tienmaal zoo +druk. Alles van de markten kwam daar, en de handelsreizigers, en er was +een café bij, waar ’t altijd vol zat.</p> +<p>Van dat hotel zelf echter en van het café kreeg Sprotje nooit +iets te zien. Om acht uur iederen morgen kwam zij door de zijdeur in +het Schoutensteegje binnen en daalde de bediendentrap af naar de keuken +aan de binnenplaats, waar zij haar dagen doorbracht. En iederen morgen +om acht uur stonden daar, in de bijkeuken, haar twee aanrechten al vol +vuil gerei, dat wachtte.... Sprotje wiesch, Sprotje droogde.... Dat was +haar werk. Zij wiesch de dozijnen koffiekoppen en likeurglaasjes, die +den vorigen avond nog waren leeggedronken, het aardewerk van een +verlaat diner, de vette bordjes van broodjes met ham en gebakken +eieren, waaraan, in de vroegte, bezoekers zich al hadden vergast.</p> +<p>En al naar zij de stukken wiesch en in de meters-breede, open +muurkasten weer op hun plaats schikte, kwamen nieuwe bladen-vol het +weggeruimde vervangen: ’t ontbijt van de handelsreizigers, die er +zoo vroeg niet op uit trokken, het tweede ontbijt van het personeel +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1091" href="#xd21e1091" name= +"xd21e1091">72</a>]</span>boven. En voor zij alle vorken en lepels en +de nikkelen kannetjes en suikerschaaltjes netjes had opgepoetst, en al +de messen met messepoeier blank gewreven, kwamen de bezendingen der +vroege koffietafels alweer in het liftkastje afgezakt.</p> +<p>Maar te druk had zij het toch nooit. Zij moest maar op haar verdrag +werken, was haar gezegd, en zorgen, dat het aardegoed nooit streperig +zag en het metaal nooit dof. Wat zij brak was voor haar rekening.</p> +<p>Klein-alleen in de groote, witgekalkte bijkeuken, die, met zijn +bovenramen aan de binnenplaats, wel een leeggedragen catechisatiekamer +leek, of een prachtige kelder,—daar stond het onnoozele Sprotje +te midden der resten van het popelendste leven der kleine stad, al den +afval van avondbrasserijtjes en smulpartijen, van morgen- en +middaggasterijen en goede sier. Zij wiesch en zij droogde, zij rook aan +de glaasjes, wat voor vreemde dranken daar wel in geweest mochten zijn, +zij begluurde de restjes op borden en schalen, proefde met een +vingerlik .... Soms draafde een kellner of een kamermeid binnen. Dan +schrok zij.</p> +<p>En in de nog uitgestrekter keuken naast-aan, voor het fornuis als +een kamertje zoo groot wel, stond, in zijn witte kleeren, de kok. Uit +de tusschendeur, die op een kier bleef, dreven de geuren binnen. Als +zij voor nieuw heet water aan de koperen fornuiskraan <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1100" href="#xd21e1100" name= +"xd21e1100">73</a>]</span>moest zijn, neusde zij: daar dampten de +ijzeren potten met het sissende braadvleesch, de pannen vol borrelende +saus en de ketels vol soep; in groote blikken vaten op tafel koelde de +gekookte melk.</p> +<p>Soms werd Marie binnengeroepen om te roeren. Dan stond de kok voor +het aanrecht en met zijn bebloede handen kerfde hij, als een slager, de +klompen vleesch; zijn vingers dropen en zijn schort was besmeurd. +Sprotje vond dat een ijselijk gezicht. De eerste maal raakte zij bijna +van haar zelf; dan wende zij er aan.</p> +<p>Iederen dag zag en leerde zij iets nieuws. Zij kon het niet bevatten +alles. Zij had nooit geweten, dat er zooveel in het leven te koop was, +en bij Diepelink, ’s avonds, raakte zij niet uitgepraat.</p> +<p>Haar dagelijksche verwondering was ook, wie toch wel al dat eten +moest opmaken, dat zij iederen morgen weer verwerken zag. Vaag hoorde +zij iets over een „heerentafel,” over de +„pladduzjoer,” en over de „buitendinees”.... +Soms waren er gastmalen van „de Bond.” Dan liep ieders +hoofd om. Vóór achten al stond de kok als een zot gele +saus te draaien; de flesch olie hield hij, in een servet, onder den +arm; druppeltje voor druppeltje viel er in de dikke brij.... Dan rolde +hij deeg met een ronde stok, en bakte een pastei. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1108" href="#xd21e1108" name= +"xd21e1108">74</a>]</span></p> +<p>En de hoopen eten, die er zoo’n volgenden dag voor hún +tafel overbleven! Soepvleesch zooveel zij maar lustten, en al het +overige naar venant.</p> +<p>Andere dagen weer sneed de kok al de resten ondereen en maakte daar, +met bruinen wijn en kruiden, een fijnen schotel van voor boven. Dan +kregen zij elk hun afgepaste deel en moesten verder genoeg eten aan +aardappelen en gruttenbrij. Maar lekker dat die aardappelen soms waren! +Sprotje had nog nooit zooiets geproefd: stukjes, of stokjes, goudgeel +en met korstjes, die knisterden en die je toch zóó fijn +maalde in je mond. Een volgenden keer hutste hij boonen en rijst door +elkaar, en gooide er een stuk spek in .... maar gek, zoo’n kok +kon het zoo raar niet klaar maken, of ’t was toch altijd nog +lekkerder dan wat je thuis ooit at.</p> +<p>De gezamenlijke maaltijden aan de groote tafel in het achterhuis +waren Sprotje aanvankelijk wel eerder een kwelling dan een genot. Zij +zat er, de laatste, in een hoekje naast de linnenpers gedrongen, en zij +hield zich maar stil en achteraf, dat men niet op haar letten zou ...., +doch haar kleine, grijze oogen gluurden des te gretiger de schotels +rond, en er was nooit zoo weinig, dat je niet volop kreeg. Maar ze werd +vaak genoeg geplaagd.</p> +<p>—Ze mosten eens weten, dacht dan Sprotje met evenveel +beduchtheid als stiekeme voldoening, dat verleden <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1117" href="#xd21e1117" name= +"xd21e1117">75</a>]</span>week ’s avonds Hein weer met ’r +was opgeloopen van het Turfgrachtje tot aan de Vliet ....! Ze mosten +eens weten, dat Vrijdag Hein haar had afgewacht in de Schoutensteeg!... +Trouwens, ze was het plagen wel gewend, van vroeger, thuis.</p> +<p>Ook haar werk was nu juist niet van het prettigste. Altijd +afwasschen .... altijd afwasschen! haar handen waren overal gebarsten +van het zeepwater en de soda. De kok kommandeerde, de kellners +kommandeerden, de kamermeiden kommandeerden .... Maar binnen twee +maanden had ze een japon overgespaard; zij leefde bij ’t +vooruitzicht van alles, wat ze weer zou kunnen koopen; zij voelde ook, +dat haar gezondheid vooruit ging,—geen trappen loopen, geen haast +meer—; een kost als een rijkelui’s meid, en vijfenzeventig +centen in de week voor haar alleen!</p> +<p>Viel er in de keuken eens een extra hapje af, dan spaarde zij het +uit haar mond en bracht het aan grootmoeder Diepelink, die zich vaak +beklaagde, dat zij nooit meer ’ns iets bizonders over de tong +kreeg, nu zij niet langer in de fijne diensten uit bakeren kon.</p> +<p>Sprotje was de Diepelinks zeer dankbaar gebleven.</p> +<p>De vrouwen thuis, ingepalmd door die kleine vriendelijkheden, hadden +ook wel vaak een vriendelijkheid voor Sprotje terug, en toen hun eens +verteld was, dat Marie zoo dikwijls op straat werd gezien met een +werkman <span class="pagenum">[<a id="xd21e1128" href="#xd21e1128" +name="xd21e1128">76</a>]</span>uit den oliemolen van achter de +Weteringpoort, toen verzonnen zij daar kleine, goedige plagerijen op, +tante Bartje vooral, die het vermaak waren van den avond. Sprotje +bloosde dan, Sprotje werd verlegen, maar haar hart zwol van een vreemde +heerlijkheid. Zij kon het nauwelijks gelooven .... zij zag zichzelve +nog altoos achterlijk en min .... Merietje, of Sprot.... en plots was +daar nu de erkende mogelijkheid, dat zij, als alle andere meisjes, +verkeering zou hebben; en met een kerel nog wel als Hein!</p> +<p>’t Prettigst vond Sprotje die uren, als Ant was uitgegaan en +zij met de twee oude vrouwen alleen bleef; Hilletje was al sinds eenige +weken niet meer thuis. Die, het leven bij ’r opoe en oudtante +beu, met wie ze niet lachen kon als met haar moeder, en die haar te +weinig vrijheid lieten naar ’r zin,—de kommesalen waren ook +al niet meegevallen!—Hilletje had net zoo lang gedreven tot ze +een plaats op een kleermakerij in Amersfoort mocht aannemen, en daar +bij ’t groote huishouden van haar oom in den kost kwam. Met een +laatste naschrijning van verdriet en een verluchting tegelijk, had +Sprotje haar zien vertrekken. Iederen dag, onverdeeld, verlangde zij nu +naar de rustige avonden met grootmoeder Diepelink en tante Bartje, en +iederen dag ook verlangde zij naar dat spelletje van stilletjes plagen +en stilletjes zich verweren, dat haar zoo welkom was. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1132" href="#xd21e1132" name= +"xd21e1132">77</a>]</span></p> +<p>Het werd een spel van velerhande gewaarwordingen voor Sprotje. In de +tegenwoordigheid der vrouwen was het meest haar kleine, gevleide +ijdelheid die sprak; maar in de uren alleen, daarna, werd het heel +wonderlijk in haar hart van verlangens en vage hoop, die zij zich +ternauwernood bekennen dorst. Toch was het, of ’t meer openlijke +en uiterlijke, door dat schertsen aangebracht, haar ontoegankelijker +maakte voor de zwijmelende gevoelens, die haar de laatste maanden zoo +vaak bekropen, in ’t geheim, en verontrustten. Ze voelde zich +trotsch, een kriebelende vreugde was soms in haar hoofd, hoewel ze zich +dikwijls genoeg voorhield, dat Hein best niets bizonders bedoelen +kon.</p> +<p>Ze zag er frisscher uit, ze liep niet meer zoo gebogen in de +schouders;—zij werd behaagziek voor haar doen; zij kocht zich de +eene week, van haar spaarbank-geld, een nieuwen winterhoed met +schotsche strikken, en de andere week een bontje van negentig cent.</p> +<p>Soms, als er niemand was, keek zij in den kleinen spiegel boven het +kastje van de voorkamer: ze had toch al wel een klein beetje kleur, +vond ze, en ’r haar leek ook niet zoo erg onvoordeelig meer +....</p> +<p>En den derden April, geheel vervaard, kwam Sprotje met het +bijna-niet-te-zeggene thuis: Hein had een briefje voor haar afgegeven +aan het hotel .... hij vroeg, of ze Zondag met hem uitging. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1141" href="#xd21e1141" name= +"xd21e1141">78</a>]</span></p> +<p>Dat was een bereddering! De grootmoeder en tante Bartje raakten niet +uitgevraagd: wat had ie precies geschreven? wou ie alleen Zondag met +’r uitgaan? of wou ie verkeering? maar as een jongen je vroeg om +uit te gaan, dan wou ie toch eigenlijk verkeering .. Nou, hadden ze +’t niet gezegd?</p> +<p>Zij toonden al de kleine en nieuwsgierige belangstelling, die +zooveel oudere vrouwen hebben voor alles wat een jonge liefde +aanbelangt.</p> +<p>Sprotje, in haar verwarring, was ten uiterste gestreeld.</p> +<p>Tante Bartje praatte vooral over: de verantwoordelijkheid .... een +meisje zonder ouders .... de voogd .. Ook Ant diende gehoord. Ant zei +niet veel ....—Ja, Merie most het zelf weten .... Zij scheen niet +al te best te spreken over het geval.</p> +<p>Ten slotte werd er beslist, dat Merie nog de jaren niet had, om +zonder zekerheid van verkeering met een jongen uit te gaan, en dat van +der Kamp—ze had dien Zondagmiddag toch niet vrij—des avonds +bij hen kon komen koffiedrinken.</p> +<p>En zoo gebeurde het.</p> +<p>Sprotje doorleefde dien avond als een koortsigen maar goeden droom. +Met plekkerig-heete kleuren onder de oogen, van opwinding en +verlegenheid, zat zij naast Hein, en zei zoo goed als niets. Hein zei +weinig <span class="pagenum">[<a id="xd21e1157" href="#xd21e1157" name= +"xd21e1157">79</a>]</span>méér. Iedereen keek hen aan; +zij waren beiden zeer beschaamd en zagen toch welgemoed.</p> +<p>Alleen Ant was nukkig, en op het midden van den avond, plotseling, +ging zij uit. Dat werd weinig aardig gevonden. De grootmoeder, met een +knipoogje naar den jongen, zei: „Die is jaloersch.”</p> +<p>Hein kleurde nog feller dan hij aldoor al gedaan had, en hij +stotterde iets, van dat Ant toch met Busselaar vree ....</p> +<p>Dat gaf een nieuwe bereddering!—Busselaar? was dát die +beurtschipper, waar ze in ’t begin wel eens over gehoord hadden? +Was het dan toch waar geweest, laatst, van dat loopen naar de haven? En +waarom had Ant hem nooit eris meegebracht? .... De oude vrouwen, nog +nieuwsgieriger en nog meer belust, raakten opnieuw niet +uitgevraagd.</p> +<p>Sprotje wist niet, of ze spijt had dan wel blij was, dat de grootste +aandacht nu van haar bleef afgeleid.</p> +<p>Maar toen, na een poos, Hein aanstalten maakte om heen te gaan, +vroeg grootmoeder Diepelink, ten afscheid, heel vriendelijk maar +overrompelend beslist, en met een groote guitige +gemeenzaamheid:—of ze goed had begrepen, dat het voor vast was +.... ’t meissie had geen ouwers ....; waarop Hein, of hij al voor +den dominé stond, hoogblozend en bedremmeld, maar vol goeden +wil, een „ja” uitbracht. <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1169" href="#xd21e1169" name="xd21e1169">80</a>]</span></p> +<p>Bij ’t weggaan kuste hij, beschaamd en bruusk, Marie heftig +naast den mond.</p> +<p>Sprotje, dien nacht, was overvol van een schreiende verwondering. +Het was haar geheel onbegrijpelijk; zij kon er zich niet indenken, dat +<i>zij</i> verkééring had, en dat ze verkeering had met +Hein, dien ze al zóó lang kende; en toch was het haar +juist daarom zoo gewoon en vertrouwd, of zij altijd wel geweten had, +dat met hem haar leven verder zou gaan. Zij voelde ook weer, bij haar +mond, den kus van zijn harde lippen; hij had haar bijna pijn gedaan, +maar nog ging er een scheut van verbijsterende vreugde door haar heen, +als zij er aan dacht. Zij was klaar wakker en het bloed in ’r +hoofd klopte lastig tegen het kussen. Zij kon er niet aan ontkomen. Zij +zag weer Hein’s goedigen kop, zoo barstend rood en trouw, toen +grootmoeder Diepelink ’t vroeg ....; hoe durfde ze!</p> +<p>En opeens had Sprotje een voorstelling van hoe haar moeder daar +tegenover Hein zou gezeten hebben, met een bezwaarlijk gezicht en dan +toch weer vol danige goedheid; haar moeder had van Hein gehouden, +’t altijd voor Hein opgenomen, al zag zij toen met Sien weinig +toekomst in de vrijerij .... Maar nou had Hein al zeven-vijftig in de +week .... nou zou ’r moeder wel blij zijn geweest ....; zij zag +al, hoe die ’r trekken uit hun stuurschen plooi zouden zijn +opengegaan in een <span class="pagenum">[<a id="xd21e1179" href= +"#xd21e1179" name="xd21e1179">81</a>]</span>donker-oolijken spotlach +.... zij hoorde al die gekscherende stem, en ’t was haar, of bij +die warme herinneringen aan ’r moeder, haar innigheid voor Hein +te hechter en te heviger-om-van-te-schreien werd.</p> +<p>Sprotje, sinds dien Zondagavond, leefde in één +verwarring van gevoelens en ervaringen. Schijnbaar gewoon, alsof er +niets gebeurd was, gingen de lange dagen om in de bijkeuken van +„de Cannegieter,”—doch juist die waren vol van zoete, +lachende en verwonderde gedachten; soms merkte Sprotje, dat zij zacht +stond te zingen boven het lichte gekletter der borden in haar spoelbak +.... Maar de avonden met Hein, die de vervaarlijke werkelijkheid-zelf +waren, die bleven vreemd en schril en geheel uiterlijk.</p> +<p>Zij voelde voornamelijk het heel erge van met een jongen geärmd +door de straten te gaan, en dat iedereen dat zien mocht. Zij was +buitenmate trotsch en zij schaamde zich tevens. Hein was stil, hij +drukte stevig haar arm, maar hij dorst haar nauwelijks aanzien; dan +grinnikte hij maar eens, en als hij haar thuisbracht, in het donkere +portaaltje bij Diepelink, gaf hij haar zijn harden afscheidskus. En den +verderen avondtijd bij Diepelink eveneens, voelde Sprotje meer haar +nieuwe gewichtigheid van het-meisje-dat-een-beminde-heeft, dan dat zij +bewust gelukkig was. Zij besteedde ook <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1186" href="#xd21e1186" name="xd21e1186">82</a>]</span>veel tijd +en veel overleggingen aan kleinen opschik, en telkens stak haar het +verlangen en de angst tegelijk, dat in de keukens van „de +Cannegieter” haar verkeering zou bekend worden.</p> +<p>Den eerstvolgenden Zondagmiddag—Sprotje zelf had dat zoo +gewild—gingen zij naar Heins oude moeder, die inwoonde bij zijn +getrouwde halve zuster. „Och,” had Hein gezegd, „wat +zalle we d’r doen ....?” maar bij Diepelink ook was de +meening geweest, dat het zoo hoorde.</p> +<p>’t Was een van de lage, vervallen huisjes, die achter op het +Turfgrachtje staan, waar dat, omhoekend, doodloopt op een hek langs het +Singelwater. Het oude mensch, in een paars gebloemd jak, die maar bleef +kousen stoppen in haar hoek aan ’t raam, had hun niet eens de +hand gegeven. Zij leek in niets op Hein: een smal, groezelig +rimpelgezicht, met glurende, waterig-bruine oogjes, en dun grijs haar +onder een gebreeën wit mutsje uit. Ze keek over haar bril Marie +eens aan en zei: „Zóó, wel-wel, nou-nou +....,” toen Hein bazig vertelde, dat dit dan zijn meisje was. En +de stiefzuster, een lange, sluike vrouw, met een ontevreden +uitzicht—zij trok naar de moeder—smaalde, terwijl zij de +borden van het middageten borg: „Afijn hè, de derde keer +de goeie keer....”</p> +<p>Sprotje voelde zich zoo leeg en ontzet, dat ze niet <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1194" href="#xd21e1194" name= +"xd21e1194">83</a>]</span>eens huilen moest; zij werd heel bleek en +haar handen beefden.</p> +<p>Hein verschoof driftig op zijn stoel, maar hij zei niets; hij zag +vuurrood en ongelukkig.</p> +<p>Zij stonden gauw weer op en gingen wandelen; ’t was een koele, +zonnige Aprildag, en het eerste groen sprong al door de struiken; maar +de nare stemming bleef nog wel een uur hun klemmen in de keel.</p> +<p>Toen zei de jongen: „Leefde me zus nog maar...., die op +’t fabriek van de Lange het geweest ....” En in het praten +dan over die eenige eigen zuster van Hein, die gestorven was, werd het +wel weer vertrouwelijk. Toch gelukte het hun nog niet, dien dag, het +volle begrip van hun nieuwe verhouding te omvatten.</p> +<p>Eerst na vele dagen sleet al het bijkomstige, al het ijdele en erge +en schaamachtige, bij Sprotje uit. En toen allengerhand haar gevoel te +bezinken begon, toen was het voornamelijk een dankbare aanhankelijkheid +en een diepe trouw, die zij gewaar werd, en die zich uitte, het meest, +in een onverdroten belangstelling voor alles wat Heins vroeger en +tegenwoordig leven betrof. Na een korten tijd wist zij nauwkeurig +hoeveel uren per dag Hein bij zijn eersten baas had gewerkt en wat hij +verdiende, hoeveel uren hij bij zijn tweeden baas had gewerkt en wat +hij verdiende, en zoo verder; zij kende de namen van al zijn kosthuizen +en vergat <span class="pagenum">[<a id="xd21e1204" href="#xd21e1204" +name="xd21e1204">84</a>]</span>geen der verhalen, die hij daarover +deed, noch verwarde ze onderling; van Heins vader, die nu reeds twintig +jaar dood was, wist zij al spoedig alles, wat hij zelf er nog van wist; +zij kende zijn zuster, Gerritje, en haar twee diensten, waarin zij +’t niet had kunnen volhouden, haar komen op ’t fabriek van +de Lange, en haar sterven, een jaar nadat zij er gekomen +was;—Sprotje ervoer het, als had zij het zelve doorgemaakt. Zij +wist ook alles van de wreede geschiedenis, hoe Heins moeder bij de +stiefzuster in huis was gegaan en hoe smadelijk hij en Gerritje altijd +behandeld waren. Als hij daarvan vertelde, en zij antwoordde als eene, +die het alles al weet en er geheel in meeleeft, dan, met een innige +verteedering, hield zij het meest van hem.</p> +<p>Arm in arm en hand op hand, kuierden zij ’s avonds van haar +dienst naar huis, liepen nog een Singeltje om .... Zij verwonderde +zich, hoe alles zoo vertrouwd en zoo rustig was, veel vertrouwder en +rustiger dan haar wandelingen met Hilletje. En dan de heerlijke +vastheid, dat, wanneer zij, na den langen werkdag, in den schemerigen +lente-avond het zijpoortje van „de Cannegieter” uitkwam, +daar altijd, aan den hoek van ’t Broerekerkplein, Hein stond te +wachten. Dadelijk onderscheidde zij zijn korte, zware gestalte; .... +soms zag hij haar niet aankomen, hij rookte zijn dikke sigaar, sloeg +zijn werkbroek nog eens af .... soms stapte hij dadelijk <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1208" href="#xd21e1208" name= +"xd21e1208">85</a>]</span>op haar toe, verschoof zijn pet langs zijn +stijf-scheef kuifje: „dag Merie.” Hij was nog altijd wat +verlegen ’t eerste oogenblik, en zij niet minder. Zij liepen een +huis of tien zonder veel spreken naast elkaar voort, dan nam zij zijn +arm; en als hij haar, ten afscheid, bij de deur van Diepelink, op de +wang kuste, of als hij steviger, onder het gaan, haar hand in de zijne +neep, dan ondervond zij dat voornamelijk als een echt goed het meenen +met elkaar.</p> +<p>De jongen eveneens leefde in velerlei verwonderingen. In zijn vorige +verkeeringen was ’t altijd één onstuimige roezemoes +geweest, van felle verliefdheid voor de eerste, van baloorigheid meer +en wreede lust die aan de meid zelve vreemd bleef, bij de +andere,—en ook een gedurige onzekerheid van luimen en getreiter, +waar hij zich niet tegen opgewassen wist, van koude lacherigheid en +heete bevlieging, die hem verward en ongelukkig maakten; en telkens ook +van in den steek gelaten worden, van vergeefs wachten en jachtig zoeken +door de straten in wrange pijn en machtelooze woede ....</p> +<p>Voor Marie had hij een heel ander gevoel. Zij had een lief +gezichtje, vond hij, wat bleek, maar zoo vriendelijk .... haar oogen +vooral, en haar mond, als zij stil voor zich uitkeek; maar haar sluike +lijfje maakte weinig in hem wakker, en zij had ook geen woelende haren +of geen weligen hals om het water <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1214" href="#xd21e1214" name="xd21e1214">86</a>]</span>van in den +mond te krijgen! Toch, zooals zij altijd ’s avonds stil-haastig +op hem afkwam, mocht hij haar schuchtere gestalte graag zien. Naast +haar gaande, stapten zij prettig eensgezind, even lang als zij waren, +en haar zachte stem maakte hem kalm, of er iets opklaarde in zijn +hoofd.</p> +<p>„Gek,” kon hij soms in een plotselinge verbazing zeggen, +„gek, dat wij nou zoo bij mekaar zijn geraakt<span class="corr" +id="xd21e1219" title="Bron: ..">....</span> ’k begrijp zelf nog +niet, hoe ’k er zoo toe gekomme ben ....”</p> +<p>„’t Zal zijn, da’ we mekaar al zoo goed +kenden—” peinsde hij nog voor +zichzelf.—„’t Zal zijn, da’ we zoo best bij +mekaar passen....” zei hij dan, met een vertrouwelijke +overtuiging achterna.</p> +<p>Nooit had iemand zich werkelijk om zijn welzijn bekreund; hij had +geleefd bij de kijvige heerschzucht van zijn moeder en de hatelijke +minachting van zijn halve broers en zusters—o! hij wist heel +goed, dat hij niet zoo bij de pinken was als die allemaal!—, tot +zijn twee verkeeringen hem wat wilden, schroeierigen gloed, maar geen +deugdelijke koestering hadden gebracht .... De luidruchtige omgang met +zijn kameraads, en de eenvoudige genegenheid van zijn gestorven zuster, +dat was nog het beste, dat hij in zijn leven had gekend! Hoeveel +morgens was hij niet uit zijn triestige kosthuizen zonder een +vriendelijk woord naar <span class="pagenum">[<a id="xd21e1226" href= +"#xd21e1226" name="xd21e1226">87</a>]</span>zijn werk getogen, en +hoeveel avonden niet, dat hij, verlaten, maar wat door de straten had +geslierd, en wat in de kroegen gezeten, en dan alleen maar weer naar +zijn kosthuis was getrokken, om daar, verdrietig, in zijn bed te +kruipen .... Hij was heel ongelukkig geweest, maar in zijn dompen, +harden kop had hij nooit raad geweten, hoe het te veranderen zou zijn, +of hoe het ooit beter worden kon. En nu had hij Marie!</p> +<p>’t Werd hem zoo goed en zoo warm van binnen, als hij altijd +weer de groote aanhankelijkheid van het meisje ondervond, die altijd +weer blij was hem te zien, en nooit hem plaagde of uitlachte, en die +heel haar aandacht had voor hem alleen.</p> +<p>En hij ook luisterde met de grootste belangstelling naar wat Marie +hem vertelde van haar diensten en haar werk. Hij kon het alles niet zoo +onthouden als zij, verontschuldigde hij zich vaak, jongens konden dat +nooit zoo goed en hij had maar een stom hoofd .... doch hij deed wel +zijn best. En Sprotje, niet verwend op dat punt, vond het al heerlijk, +dat iemand met zoo een geduld kon luisteren naar haar beuzelachtigste +verhalen.</p> +<hr class="tb"> +<p>Ant, op het eind van dien zomer, was het eindelijk gelukt, haar +beurtschipper bij Diepelink thuis te krijgen. Op een avond in Juni, na +vele maanden wachtens, was zij hem plotseling aan de haven +tegengekomen. <span class="pagenum">[<a id="xd21e1236" href= +"#xd21e1236" name="xd21e1236">88</a>]</span></p> +<p>„Zoo .... meisje ....” had hij gezegd. Hij was kalm +vriendelijk geweest, of hij haar een week te voren nog had bezocht. +Maar naar een vreemd huis meegaan, bij menschen, die hij niet kende, +nee, dat deed ie secuur niet .... Hij vroeg Ant evenmin om aan boord te +komen; ging met haar naar „het Schippertje,” bestelde twee +glaasjes anijs en deed een langgerekt verhaal over een extra reis op +Ruhrort en een extra reis op Coblenz. Eindelijk vroeg hij ook: +„Zou jij wel in het Duitsche land kenne wenne? .... zou jij wel +ham-pannekoek op een open vuur kenne bakke?”</p> +<p>Vele veertien-dagen achtereen kwam trouw, sindsdien, Busselaar met +zijn Duif binnengeloopen en onthaalde Ant op haar glaasje anijs. Eens +zaten zij samen een middag aan het Veerhuis buiten de stad.</p> +<p>En toen, na een paar malen vergeefs weer wachten, had eindelijk Ant +hem overreed en meegetroond naar de Vliet, bij Diepelink. Onwillig had +hij daar gezeten, met zijn vierkanten, stuurschen schipperskop in +elkaar geknepen, en hij had alles opgenomen of hij een +boedelbeschrijver was.</p> +<p>„Wij hebben verkoopen motte,” zei Ant; „alleen de +potkachel, die he’ ’k gehouwe .... ’k dacht, dat jij +daar gesteld op was.”</p> +<p>Omdat ie boven roestte, hadden de Diepelinks het kacheltje in de +voorkamer gezet, waar zij toch nooit zaten. <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1247" href="#xd21e1247" name= +"xd21e1247">89</a>]</span></p> +<p>Busselaar was mee daarheen gegaan, had naar de potkachel gekeken, +had naar Ant gekeken....; zijn kleine, zijen pet stond achter op zijn +zorgelijke voorhoofd en hij trok nadenkend aan het gouden ringetje in +zijn lange, gele oor.</p> +<p>„Nee .... meisje....,” had h ij eindelijk gezegd, +„’k geloof toch niet, da ’k er toe zal overgaan +....” En vóór Ant nog uit haar ontzetting zich kon +herstellen, had hij bedaard zich omgedraaid, en was binnen zijn koffie +gaan uitdrinken. Ant was nog achter hem aangekomen, de keuken in; haar +gezicht was star vertrokken. Toen waren twee helle tranen haar uit de +oogen gesprongen; zij had zich omgedraaid zonder een woord en was naar +boven geloopen.</p> +<p>Busselaar had laks even achteromgezien; daarna had hij omstandig +iedereen de hand gedrukt en was weggegaan.</p> +<p>Toen Sprotje dien avond thuiskwam, vond zij Ant op bed, met groote, +starende oogen; nauwelijks beäntwoordde die haar nachtgroet. En +den volgenden morgen—voor het eerst, zoolang Sprotje zich +herinneren kon—verzuimde Ant ’t fabriek. Heel in de +vroegte, zonder ’r boterhammen te hebben aangeraakt, liep zij +’t huis uit en kwam eerst tegen elven terug. Dien middag ging zij +weer.</p> +<hr class="tb"> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd21e1259" href="#xd21e1259" name= +"xd21e1259">90</a>]</span></p> +<p>Vier jaar lang had Sprotje verkeering. Bijna heel die vier jaar ook +bleef zij vatenwasschen in de bijkeuken van „de +Cannegieter;” eens kreeg zij een aardig opslag, want men had haar +daar graag, omdat zij handig was en nooit iets brak; zijzelf eveneens +vond het er prettig op den duur. Des zomers was ’t er altijd koel +aan de schaduw-diepe binnenplaats, en des winters, als de tusschendeur +wijd openstond, stoofde de <span class="corr" id="xd21e1262" title= +"Bron: hette">hitte</span> van ’t groote fornuis er door, met al +de heerlijke geuren, die daar rondwaarden.</p> +<p>Sprotje snoof, Sprotje keurde, Sprotje trok een kennersneus; ze +onderscheidde als de beste of er weer maderawijn of kerry in de sausen +was gegaan, en of ze boven een chocoladepudding kregen dan wel een +koffievlâ.... Soms neusde zij van den kok een keukengeheim af, +hoe hij dìt klaarmaakte, of op dàt bezuinigde .... dat +vertelde zij dan ’s avonds bij Diepelink.</p> +<p>Een enkele keer maar, al die vier jaren, is het gebeurd, dat Hein +niet des avonds Marie opwachtte bij het hotelpoortje in de +Schoutensteeg. ’t Was tweemaal, in den winter, dat ze veertien +dagen thuis moest blijven met de griep, en eens kreeg Hein, voor zijn +baas, een karwei van drie weken buiten de stad.</p> +<p>Maar alle de overige werkdagen zagen zij elkander dat avonduur, van +„de Cannegieter” naar huis, en liepen een Singeltje om. En +altijd was het hun zelfde vertrouwelijke <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1271" href="#xd21e1271" name="xd21e1271">91</a>]</span>gaan, met +een armdrukje en stil gepraat.. Sprotje vertelde de vele kleine +voorvallen van den dag, of zij sprak van de toekomst, hoe zij doen +zouden, en met het geld.</p> +<p>Zij was zoo onbevangen voor Hein als zij nog nimmer met een ander +geweest was, maar van een algeheele openheid werd zij toch nooit; er +bleven altijd dingen, van vroeger bij haar thuis en uit haar eerste +diensten, waarover zij zweeg. Hein zag erg tegen Marie op; hij vond +haar verstandig, en zij zou zeker een goede huisvrouw zijn.</p> +<p>Soms, als het een zachte avond was, zaten ze in het plantsoen op een +bank, zij tegen hem aangeleund, haar hoofd op zijn schouder, in stil +gedroom; zijn verweerde hand streek haar langs de wang, en Sprotje werd +zoo week en zoo dankbaar en zoo heerlijk rustig, wanneer zij zijn warm +naar de buitenlucht geurend lichaam tegen zich voelde. Dan keek zij +teêr naar hem op, en kuste hem op zijn blozende kaak.</p> +<p>Eens dat zij zoo zaten, moest Hein plots denken aan een avond, lang +geleden, dat hij bij Marietje, een kind nog, in de keuken op Sien had +zitten wachten, en hoe die, toen ze eindelijk thuiskwam, gezeid had: +„Nou, as jij liever met me zussie vrijt ....”—Liever, +dacht hij, liever? .... ja, toch, liever ....—Voelde hij zich +niet tevredener nu dan ooit te voren? En het kwam in <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1279" href="#xd21e1279" name= +"xd21e1279">92</a>]</span>hem op, hoe vreemd het was, dat hij bijna +nooit aan Sien meer dacht, en nooit meer met hartzeer.</p> +<p>„Zit je goed zoo?” vroeg hij met een schorre stem, en +haalde haar zacht nog dichter naar zich toe.</p> +<p>Maar soms waren er ook dagen, dat Hein opeens anders was, stiller en +vreemder; dat hij verlaten paadjes voor hun wandelingen koos en plots +met een heete heftigheid het meisje tegen zich aandrukte en haar woest +zoende in den hals. Sprotje, in een schrille verwarring, onderging +lijdelijk deze heftigheden, die haar diep ontstelden doch geen vrees +gaven. Er ging een trillend voorgevoelen door haar heen, maar de juiste +herinnering, later, ontvluchtte zij en zij wist niet, of er zonde bij +kwam of dat het zoo zijn moest.</p> +<p>Zij was alleen wat bloô den volgenden dag, Hein keek verlegen, +en daarna dreef voor dagen de rustige genegenheid tusschen hen weer +boven.</p> +<p>Toen zij, de grootste gebeurtenis uit die tijden, op haar twintigste +jaar werd aangenomen, kocht zij zich een degelijke en fraaie, zwarte +japon ....; ze had daar maanden voor gespaard. En ze had gedacht: daar +trouw ik in. Het zwarte zijden vestje zou ze door een wit van dunner +stof vervangen; dat stond dan wel als voor een bruid.</p> +<p>En den zonnigen morgen, dat zij, zeer ontroerd en met beschreide +oogen uit de plechtige Paaschkerk <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1292" href="#xd21e1292" name="xd21e1292">93</a>]</span>kwam, ging +zij dadelijk boven zich uitkleeden en borg de kostbare stukken, +tusschen couranten, in een schuif van haar ladekast.</p> +<p>Van dien dag af spaarde zij voor de meubels.</p> +<p>Toen zij een-en-twintig was, had zij op Ant’s kamer zes +trijpen stoelen staan, die van haar waren, een spiegeltje en twee +boodschapmanden.</p> +<p>Ook Hein deed wel zijn best. Van zijn loon, vrij groot voor een +jongen alleen, kon hij aardig wat overleggen; toch waren er ook weken, +dat hij alle verdienste voor zichzelf scheen te gebruiken en +angstvallig zijn spaarboekje in den binnenzak van zijn jas hield. Eerst +had Sprotje daar stil verdriet over; later begon zij schuchter hem na +te rekenen, betrapte hem tersluiks. De jongen was daar al vaak kribbig +onder geworden, en toen zij eens, openlijk, hem een ontbrekende paar +gulden verweet, stoof hij woedend op: zoo lang zij niet getrouwd waren, +verdomde hij het, zich op zijn vingers te laten kijken; hij zou met +zijn geld doen, wat ie verkoos ....! Sprotje had hem nog nooit zoo +driftig gezien en zij huilde tot aan huis. Dan zei hij: „Kom .... +Merie ....” en gaf haar een kus. Weerloos liet zij het toe.</p> +<p>Maar al waren er van die weken, dat Hein geen weerstand had kunnen +bieden aan de overredingen van zijn kameraads,—de jaren door had +hij toch ver over <span class="pagenum">[<a id="xd21e1302" href= +"#xd21e1302" name="xd21e1302">94</a>]</span>de honderd gulden gepot. +Sprotje had een lijst gemaakt van ’t geen zij noodig zouden +hebben voor hun inrichting: het zou er wel van gaan .... en zoodra Hein +negen gulden kreeg, konden ze trouwen!</p> +<p>Het was in het vierde jaar van Sprotje’s verkeering, dat, met +Mei, een der beide kamermeisjes van „de Cannegieter” +plotseling haar dienst verliet, en men in het hotel, voor de +opengevallen plaats, aan Marie Plas dacht: die was altijd zoo netjes en +gewillig, die keek nooit stuursch en zou wel goed voldoen.</p> +<p>Bij Diepelink werd bedenkelijk het hoofd geschud: den heelen dag +bedden maken, water dragen, trappen loopen—; maar Sprotje wou van +geen bezwaren hooren. Honderdtwintig gulden ging ze verdienen, en dan +nog de fooien, die in het zomerseizoen het meest opleverden!.... Zij +kocht zich de drie grijze linnen japonnen, die vereischt werden, de +mutsjes en de zes blauw-en-witte linnen schorten met strooken over de +schouders.</p> +<p>En met denzelfden strakken wil, waarmede zij eens, als kind, in haar +diensten het werk boven haar krachten had volbracht, volbracht zij nu +de slopende taak van meid te zijn voor twintig vreemden.</p> +<p>Sprotje’s diepste leven, in die dagen, ging met een hevige +hebzucht uit naar alles wat haar aanstaande huisje betrof. Daarvoor +werkte zij, daarvoor spaarde zij. Zij spaarde met hartstocht. Elke +aankoop was <span class="pagenum">[<a id="xd21e1313" href="#xd21e1313" +name="xd21e1313">95</a>]</span>weken te voren met duizend overleggingen +beraamd; de daad van ’t koopen zelf was een daad van vervoering; +eenmaal den koop gesloten, dan kon zij avonden lang den slaap niet +vatten van de buitensporige vreugde, van angsten ook wel over prijs en +hoedanigheid.</p> +<p>Soms verdriette het haar, dat Hein voor dat alles zooveel koeler +bleef dan zij; soms ook was haar de zelfzuchtig alleen gesmaakte +blijdschap een nog dieper genot. Zij kocht achtereenvolgens twee blauwe +bloempotten met een vlucht roode vogels errond, twee wollen dekens, een +hanglamp, een wekkerklok, en een rieten tafeltje met een porceleinen +bord erin.</p> +<p>Zij draafde van den morgen tot den avond door de kamers en langs de +groote bovengangen van het hotel; zij sleepte met de matrassen, klopte +de zware, gewatteerde dekens uit, sjouwde met de kitten water om de +lampetkannen te vullen; zij boende de vloeren, lapte de ramen en de +spiegels en de marmerplaten der waschtafels, hield de privaten schoon +.... bij elk tringeltje op het portaal, haastte zij zich naar het +zwarte wijsbord, haastte zich naar de kamer, waar gebeld was, haastte +zich naar het sousterrain, om ’t warme water te halen, dat men +verzocht, om kleedingstukken uit te borstelen; zoo’n ganschen +ochtend stond dat niet stil.</p> +<p>Zij werkte, werkte, nooit nalatig en schijnbaar nooit vermoeid; zij +wou werken, zij wou geld verdienen, <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1321" href="#xd21e1321" name="xd21e1321">96</a>]</span>en als er +iemand wegging, dan, met haar pijnlijk bleeke gezicht en haar gulzige +oogen, als bedelend, wachtte zij op de gangen, aan de trap .... +sommigen gaven haar daar meer om, anderen minder. Toch, op het einde +der drie maanden, had zij bijna vijfentwintig gulden extra gemaakt; +maar tevens moest zij den nieuwen post opgeven.</p> +<p>De eigenaar van het hotel was beducht, dat haar te ziekelijk +uitzicht de gasten onaangenaam zou zijn; en zijzelf voelde het ook, er +waren stoornissen in haar gezondheid, waarover zij met niemand dorst te +spreken; zij was vaak koortsig van overspanning, ze kon het niet +bolwerken.</p> +<p>Toen trof men een schikking, en, als de jaren daarvoor, daalde zij +weer af naar de bijkeuken aan de binnenplaats en wiesch er de vaten als +altijd.</p> +<p>Haar drie linnen japonnen en haar blauw-en-witte schorten met de +strooken op de schouders, vouwde zij in couranten en sloot ze weg in de +schuif der ladekast, waar ook haar trouwjapon lag ....</p> +<p>Toen zij weer voor haar aanrechten stond, leek het haar of ze in een +eigen thuis was teruggekeerd, en of het nu wel altijd zoo blijven +moest.</p> +<p>Iedereen in het hotel had zij zien komen en gaan, alle kellners, de +kamermeisjes, den stalknecht; ’t was de tweede kok, voor wien zij +nu soms de sausen mocht <span class="pagenum">[<a id="xd21e1333" href= +"#xd21e1333" name="xd21e1333">97</a>]</span>roeren; zij voelde zich +daar rechten hebben en zij wist er zich gewaardeerd.</p> +<p>Dien zomer, dat zij kamermeisje was,—’t zou de laatste +zijn van haar verkeering,—kreeg Marie driemaal een geheelen +Zondag vrij. Deze Zondagen gingen Hein en zij samen naar buiten, maar +het waren hun gelukkigste uitgangen niet. Sprotje wist met zoo een +langen dag langs de wegen weinig raad, omdat het wandelen haar te gauw +vermoeide en de straffe lucht haar hoofdpijn gaf; aan Hein was het +zitten in een weiland-bocht, het liggen kijken naar de graspluimen in +de wijde lucht, en naar de wilde bloemen, of het zoeken van een +klaverblad-van-vieren al evenmin besteed. Zij belandden meest in een +uitspanning, waar Sprotje, toch al wat huiverig voor de lange +eenzaamheden, enkel een glaasje limonade dorst te drinken. Zij voelde +zich zoo zwaar in haar beenen, haar hoofd klopte en zij had wel willen +gaan huilen ....</p> +<p>„Wat is er?” vroeg Hein dan.</p> +<p>„Och,” schokte zij kribbig terug, „’k ben +moe.”</p> +<p>„Je most dat werken op die kamers er aan geven,” had +Hein haar op de tweede wandeling geraden, omdat zij er telkens slechter +ging uitzien.</p> +<p>„Nee,” beet Sprotje bot terug, „’k wil +’t.”</p> +<p>„Laten we dan niet meer loopen,” stelde Hein goedig +voor. <span class="pagenum">[<a id="xd21e1348" href="#xd21e1348" name= +"xd21e1348">98</a>]</span></p> +<p>En dat had hij toen zelf ook het prettigst gevonden: in een warmen +zandkuil den middag te verslapen.... Maar het meisje, rechtop en +doodmoe, dorst de oogen niet te luiken, in een vage, vreemde vrees, die +haar nog het meest vermoeide van alles.</p> +<p>En aan den laatsten dier uitgangen had zij lang een martelende +gedachtenis behouden.</p> +<p>Zij waren, op den thuisweg, een verlaten stuk heigrond overgestoken, +en Hein had daar zoo ruw en verwilderd met haar gedaan, dat zij, bang +en heftig-gekwetst, hard met haar handen zijn gezicht van zich weg had +geduwd. De verdere dag was er geheel door vergald geweest, en nog vele +dagen daarna kon Sprotje Heins schrille, heete oogen, in dat oogenblik, +niet van zich afzetten.</p> +<p>Zij waren het gelukkigst op hun stille wandeltjes de singels langs, +als zij spraken over hun toekomstig huisje en elkaar zoo maar +zoetjesweg al de luttele wederwaardigheden van den afgeloopen dag +vertelden,—of op de koffie-avonden bij Diepelink en in Heins +kosthuis, waar de menschen, sinds hij Marie eens meebracht, veel +aardiger voor hem waren geworden, en telkens vroegen of zij niet nog +eens kwámen met hun beiden. Heins moeder bezochten zij slechts +drie of viermaal, en heel kort; die maakte telkens hatelijke +toespelingen op Marie’s zwakke gezondheid, en Hein <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1357" href="#xd21e1357" name= +"xd21e1357">99</a>]</span>wou maar liever niet over die bezwaarlijke +dingen denken.</p> +<p>En toen, plotseling, een maand of wat later, kreeg Hein het opslag, +waarover altijd gesproken was. Hij werd eerste werkman. Ze zouden gaan +trouwen. Dat was een overrompeling!</p> +<p>Sprotje leefde als in de begin-weken van haar verkeering: ’t +was alles een droom, en haar gevoelens kon zij beheerschen noch +overzien.</p> +<p>Angstig en toch schril-blij ging zij haar dienst opzeggen. Zij hield +nog meer van Hein dan zij ooit gedaan had, en zij sidderde voor het +komende, dat als een dreiging leek.</p> +<p>In September was zij de bruid.</p> +<p>In zulk een roezigheid van gedachten en verwarde instincten ging zij +de dagen door, dat zij tweemaal in één week iets brak, +wat nog nimmer gebeurd was.</p> +<p>En een vaste, klare vreugde daagde pas in haar aan, toen zij, drie +weken voor de bruiloft, met Hein een huisje was gaan huren .... +’t Was een huisje aan de Zijdveldsche Dwarsstraat, bijna buiten, +een huisje, zooals zij het zich maar had kunnen verlangen, sinds kort +gebouwd, nog netjes in de verf, en het had een plaatsje met een +achterhekje op graslanden. Alles had haar daar heerlijk geleken, het +nieuwe en zindelijke, het lichte bloembehangsel in het kamertje, de +blauw-grijze <span class="pagenum">[<a id="xd21e1372" href="#xd21e1372" +name="xd21e1372">100</a>]</span>verf op de keukenwanden, en niet het +minst het achteruit, dat was als bij hun oude huis aan het Dijkje, wat +beperkter alleen, maar even vrij en even frisch; je zag op een +weigrondje tusschen boomen, een voetpad liep dwars daar doorheen naar +ommuurde erven van andere huizen, en links, in de verte, zilverde de +rivier, waar Heins oliemolen was ....</p> +<p>Na enkele dagen nog trokken de bewoners het huisje uit; van toen af +sjouwde Sprotje iederen avond van haar dienst naar de Zijdveldsche +Dwarsstraat, om er met Hein alles op stel te maken. Zij werkte als een +uitzinnige; met haar hevigen wil dreef zij iedereen mee haar te helpen, +te komen kijken, Ant, Tante Bartje, Moeder Diepelink. Zij leefde geheel +op haar zenuwen. En een week voor de bruiloft was alles gereed.</p> +<p>Als Sprotje onder haar werken in „de Cannegieter,” of +des nachts, als zij wakker werd, aan dat huisje dacht, dan was er een +toomelooze vreugde in haar hart, een verlangen zoo dwaas en zoo +heerlijk, als zij nog nooit had gevoeld. Het was een vreugde, die niet +sleet, die in geen maanden nog slijten zou. Als het kostbaarste wat zij +bezat, droeg zij den huissleutel in haar zakdoek gewikkeld bij zich. +’s Nachts lag hij onder haar hoofdkussen.</p> +<p>Het was er keurig, in dat huisje aan de Zijdveldsche Dwarsstraat. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1380" href="#xd21e1380" name= +"xd21e1380">101</a>]</span></p> +<p>In de keuken had Sprotje voor alles haar gerei en gemak, zooals het +maar behoorde! Zij had haar lucifersbakje op den rand van den +schoorsteen staan, en boven den gootsteen haar zeepkommetje van wit +email; zij had haar rekje voor de potlepels en haar rekje voor de +keukendoeken, haar Keulsche potje voor het zout, haar bussen en busjes +voor koffie en peper en kaneel, haar twee houten aardappelbakken, haar +groentemanden en haar teilen en teiltjes voor elk gebruik; achter de +deur hing de krakend-nieuwe mattenklopper.</p> +<p>Op alle planken van de kast lagen blauwe papieren, die zij sinds +maanden reeds uit de afgedankte van het hotel had bijeengezocht. Haar +keukengordijntjes waren van witte vitrage, op haar tafel lag een +blauw-en-wit geblokt zeildoek, als in de keuken van de Veerbrug. Er +waren twee koperen knoppen aan het rijkelijk fornuis, en al haar pannen +waren van blauw glazuur. Dat alles had zij van Heins geld +bekostigd!</p> +<p>En dan het kamertje! Daar stond Sprotje’s ladekast bij het +raam, als eertijds in haar moeders huis .... daar stonden haar zes +trijpen stoelen en de bloempotten, en in den hoek het tafeltje met het +porceleinen bord. De wekkerklok blonk er op den schoorsteen. Hein had +hier een mooie ronde tafel gekocht, in de kleur van de ladekast; van +Sien hingen er, weerszij het spiegeltje, twee prachtige, gekleurde +platen in gouden lijst. <span class="pagenum">[<a id="xd21e1387" href= +"#xd21e1387" name="xd21e1387">102</a>]</span>De Diepelinks hadden samen +een rieten leunstoel gegeven en Ant een best koffieservies op een zwart +gelakt blad.</p> +<p>Boven, naast den zolder, was het slaapkamertje, met een hoog +kapvenster en twee kasten in den muur. Daarin lagen de lakens en +sloopen en het lijfgoed geschikt, alles van geel katoen, dat Sprotje +zelf bij Diepelink op de haag had wit gebleekt.</p> +<p>En iedere maal, dat zij, die dagen, nog in de Zijdveldsche +Dwarsstraat kwam, bracht zij iets mee, een matje voor de zoldertrap, +een aschbakje op den kamer-schoorsteen, iets dat zij zich bezonnen had +nog te ontbreken, en dat zij van haar laatste spaargeld dan kocht. Zij +zette het er neer met een vrome bedachtzaamheid, alleen in het stille +huisje, zooals een Roomsch vrouwtje een bloempotje zetten zou voor een +zij-altaar van haar kerk....</p> +<p>Als Sprotje goed zich erin dacht, dat zij daar binnen enkele dagen +en voor altijd nu wonen zou, zij de „juffrouw,” de +bezitster van al dat heerlijke, dat kostbare, dan kon zij zoo heftig en +uitgelaten plots haar arm om Heins hals slaan en haar hoofd tegen hem +aandrukken, dat het den jongen gansch week en warm om het hart werd. +Hij vond, dat Marie hoe langer hoe gekker op hem werd, nu het maar naar +’t trouwen liep .... „Zoo ging dat nou met de +meissies,” had hij <span class="pagenum">[<a id="xd21e1396" href= +"#xd21e1396" name="xd21e1396">103</a>]</span>in z’n goedigen kop +uitgemaakt, en hij was gelukkiger, dan hij ooit gedacht had nog te +zullen worden.</p> +<p>Alleen, met een plotselingen schrik, meende hij wel telkens te zien, +dat Marie nòg bleeker en nòg magerder begon te worden, +dan zij vroeger al geweest was; maar iedereen zei lachend, dat het door +de verliefdheid kwam, en dat zij maar eerst eens getrouwd moesten wezen +....</p> +<p>En toen, tegen het eind van September, op een zachten en stralenden +herfstdag, had de bruiloft plaats. In een vigelante reed het paar bij +Diepelink weg; zoo had Sprotje dat bepaaldelijk gewild. Zij had haar +nog altijd gloednieuwe zwarte japon aan, met het pas gemaakte wit +kanten vest er in; ook Hein stak in een zwart pak; hij droeg de +prachtige geelzijden das, die hij van Marie had gekregen, en hij had +een zwarten deukhoed op. Grootmoeder Diepelink keek hen na in de deur. +Moeder Diepelink was met Ant en den oom uit het Kerspel vooruit gegaan, +en Heins moeder zou ook op het stadhuis zijn. Tante Bartje, wat ziekig, +was op haar hofje.</p> +<p>Eerst toen zij weer bij Diepelink terug waren, om daar met de +getuigen een glaasje te drinken, kwam Sprotje wat tot zich zelf. Op het +stadhuis en in de kerk, als verdoofd en verblind, had zij nauwelijks +geleefd. Zij had alleen maar gedacht: nou is Hein mijn man,—een +al door malende gedachte, of zij ijlde. <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1404" href="#xd21e1404" name="xd21e1404">104</a>]</span></p> +<p>En ’s middags om drie uur was het feest in de linnenkamer van +„de Cannegieter:” het geschenk van haar „volk” +bij het trouwen. Den vorigen avond had Sprotje zelf er de tafel voor +gedekt.</p> +<p>Hein en zij zaten midden voor het groote, ovale blad, Ant naast Hein +en moeder Diepelink naast de bruid. Aan den overkant zaten grootmoeder +Diepelink, oom Tinus en de moeder van Hein.</p> +<p>Die voelde zich niet erg op haar gemak bij dit gezelschap. Zij was +anders niet gauw om een antwoord verlegen, maar nu, in haar gesleten +bruin Zondagsche jak en met haar zwarte wollen kaper, wist ze zich al +te zeer de mindere van de twee zware, deftige bakers, wier welgedane +gelaten, omglansd door de hagelwitte neepjes-mutsen en het witzijden +lint dat daarrond gaat, met meerderheid glimlachten en nauwelijks op +haar letten.</p> +<p>Sprotjes oom zei evenmin heel veel. Een oolijk buitenmannetje, met +hard-roode geschoren kaken en wollig haar in zijn hals, zijn +zwart-lakensche pet vast op z’n hoofd, zat hij maar leep te +luisteren, en als moeder Diepelink wat ondeugends plaatste over de +jonggetrouwden, gaf hij haar stiekem een knipoogje en zei: +„Nèt .... juust ....dà segge ’k +ok.”—</p> +<p>Ant, die ’t erg warm had in haar donkerroode jurk, was zeer +luidruchtig en praatte veel en hard tot grootmoeder Diepelink. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1415" href="#xd21e1415" name= +"xd21e1415">105</a>]</span></p> +<p>’t Was overigens zoo maar een kalm-genoegelijke bruiloft.</p> +<p>Sprotje was wel wat stil en wat bleek, maar „dat eurde zoo bie +de bruud’n,” zei oom Tinus met een slim lonkje naar +Hein.</p> +<p>En iedereen liet zich het eten best smaken. Hein niet het minst. Die +zat daar dik en stevig, als een blakende bruigom in het midden; zijn +blauwe oogen zonder veel wimper staken sterk in zijn rooden kop; zijn +koonen blonken, en zijn stijf-scheef kuifje leek van zilver in het late +zonlicht, dat over zijn hoofd naar binnen viel. Zijn ruwe mond was +lacherig tegen iedereen, en toen Sprotje hem daar zoo barstend rood zag +zitten, moest zij plotseling denken aan een avond, lang, lang geleden, +dat zij daarover iets heel zots en vies’ had gezegd .... zij +bloosde van schaamte, of iedereen aan tafel het wist ....</p> +<p>Toen de soep was verorberd, een deugdelijke groentesoep met +doppertjes en stukjes wortel en bloemkool erin, zoo’n soep, waar +moeder Diepelink „haar ziel en zaligheid voor verkoopen +zou,” toen kwam er iets fijns voor het fijne tongetje van de +grootmoeder—Sprotje had zelf het menu mogen vaststellen, en zij +had dat, met veel overleg, naar ieders bizonderen smaak gedaan. +„Een deftige schotel,” had zij zoo maar in ’t vage +aan den kok besteld, en de kok, die Marie goed <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1425" href="#xd21e1425" name= +"xd21e1425">106</a>]</span>gezind was, had zijn best gedaan. Dat was +een schaal vol saus met balletjes en stukjes vleesch en bruine brokjes, +die niemand thuis kon brengen; maar de grootmoeder wou dit niet weten, +praatte er over heen en noemde vier vijf klinkende namen, waar zij dat +vroeger iederen middag gegeten had! Zij proefde met een zaakkundig +gezicht. Er leken ook schijfjes augurk in te drijven, en oom Tinus +zocht die eruit te pikken, de rest liet hij staan. Ant en Heins moeder +trokken al eveneens vieze gezichten; en deze, toen zij weer zoo’n +bruin, vuns brokje in den mond kreeg, sputterde het terug op haar bord, +en schoot eensklaps met haar voos-heesche stem uit den hoek: +„Vos, je sel mijn nie fange dat dà fleesch is!”</p> +<p>„Z’ ’ebbe mien gesteren mien kàtte +geskoot’n,” zei oom Tinus langs zijn neus weg.</p> +<p>Als ze tot den biefstuk met gebakken aardappelen waren +gevorderd—voor Hein en Ant gevraagd!—kwam de hotelhouder +binnen, met Mevrouw, om het jonge paar geluk te wenschen.</p> +<p>Vrouw Diepelink was dadelijk zeer gemeenzaam en Mevrouw deed ook +lief en vertrouwelijk met háár:—of ze er nog veel +op uit was geweest, den laatsten tijd?—„Och, +menschlief,” zei de baker, uit de hoogte, „’k ken het +niet bijhouwen; ’t begin van ’t jaar he’k twee +teleurstellingen gehad, bij mevrouw Petein en bij <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1433" href="#xd21e1433" name= +"xd21e1433">107</a>]</span>mevrouw Sitters .... maar nou ben ’k +net van de week bij beron Boetselaar weg .... och, zoo’n lekker +jochie was dat daar, hé? .... ’k ben der negen weken +geweest, en nou te kommende week mot ’k naar notaris van +Brakel.... En Sephietje hier, is die al van de flesch?”</p> +<p>Sprotje was niet weinig verguld met al die hoogheid van moeder +Diepelink, en ze was volstrekt niet verlegen, toen de hotelhouder en +Mevrouw haar en Hein de hand schudden en feliciteerden, voor ze weer +heengingen.</p> +<p>Heins moeder echter, die niet dan terloops was gegroet, en die +verscheidene glazen wijn had gedronken, scheen erg uit haar humeur +geraakt; en er kwam even een heel pijnlijk oogenblik, toen zij, +boosaardig, over tafel aan Sprotje vroeg:</p> +<p>„En je suster uit Amersfoort, most die niet bij de bruiloft +weze?”</p> +<p>Sprotje ontstelde; maar moeder Diepelink keek het oude mensch zoo +fel-verontwaardigd aan, dat die verder haar mond hield. Oom Tinus +kuchte en zag steelswijs eens naar Hein.</p> +<p>Hein had niets gehoord. Hein zat te smullen aan den biefstuk, een +biefstuk rood als bloed van binnen en van buiten als koffie zoo bruin! +de lillende, dampende lappen bracht hij zoo aan de punt van zijn mes in +den mond en hij smakte van geweld.</p> +<p>Toen tikte grootmoeder Diepelink, die veel feesten <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1448" href="#xd21e1448" name= +"xd21e1448">108</a>]</span>had bijgewoond, aan haar glas, en met een +plotseling luid-uitgezette stem toostte zij in veel bloemrijke woorden +van de huwlijksboot en rozenslingers, die geen banden waren ....</p> +<p>Daarna werd er uitvoerig geklonken.</p> +<p>Maar Sprotje, door de mooie, feestelijke woorden van de grootmoeder, +en door den wijn, was in een stil-gloriënde stemming geraakt. Haar +wangen gloeiden en haar oogen waren heet en licht. Zij voelde zich +verheerlijkt, of zij in een geheel ander leven was gestegen; en toen +zij daarop Hein aanzag, keek die ook juist zoo warm en week naar haar, +dat het haar wonderzoel te moede werd .... Zij begreep niet hoe ze ooit +zoo tegen het trouwen-zelf had opgezien en ze verlangde met Hein in hun +huisje te wezen.</p> +<p>Een poosje wachtten zij; toen kwam de jongste kellner met de pudding +aangehaast—druk dat het dien middag was in ’t café +.... ze wisten niet hoe alles af te loopen ....!—; vlug zette hij +de borden rond, vroeg aan Ant of die even de lepels wou bijleggen.</p> +<p>Het was de chocoladepudding met vanille-saus, Sprotjes eigen +lievelings-gerecht; een pudding zoo luchtig en zacht als bruine room, +en de vla weelderig-zoet daarover, als een vloeiend geel fluweel. In +een groote verteedering zat Sprotje neêr en proefde stil de +smeltende likjes. <span class="pagenum">[<a id="xd21e1458" href= +"#xd21e1458" name="xd21e1458">109</a>]</span></p> +<p>En tegen het einde van den maaltijd, juist toen het gaslicht +aanging, kwamen de twee kamermeisjes en de kok zelf binnen, om de +bruidsuikers te helpen opeten. En die brachten opeens de rumoerigheid +mee! De eene kamermeid hield een voordracht, en de kok zong liedjes +.... Sprotje keek haar oogen uit, maar het behaagde haar weinig. De +eigenlijke bruiloft was al gauw op den achtergrond, en die drie hadden +het hoogste woord ....</p> +<hr class="tb"> +<p>De eerste paar maanden van Sprotje’s huwelijk waren voor haar +van een groote gelukkigheid.</p> +<p>Zij voelde zich wel vaak heel moe en niet sterk, maar ze had weinig +te doen; in het keurige huisje, dat zij met hun tweeën nauwlijks +stoffig maakten, viel bijna niet te werken, hun kleeren waren nieuw, en +in de keuken van „de Cannegieter” had zij, de jaren door, +aardig wat bedrevenheid gekregen in het bereiden van het +middagmaal.</p> +<p>Zij was in haar eigen huis, zij deed zooveel zij kon en wou, en op +de tijden, dat het haar goed dacht. Het was dat vrij-zijn vooral, dat +dag aan dag, en uur aan uur, haar een heerlijkheid bleef van ongekenden +aard.</p> +<p>Zij ging vaak alle meubelstukken en kleine voorwerpen in haar huisje +rond, betastte ze, wreef ze af <span class="pagenum">[<a id="xd21e1471" +href="#xd21e1471" name="xd21e1471">110</a>]</span>met haar schort, +bekeek ze in het licht; zij opende haar kasten en laden, ontvouwde, +telde, taxeerde haar goed. Zij vond zich rijk. Zij verlangde niets +meer.</p> +<p>Zij zag er altijd kraakhelder uit, in haar grijslinnen japon en de +blauw-en-wit gestreepte schort met de strooken op den schouder. De +menschen in de buurt noemden haar Júffrouw van der Kamp.</p> +<p>Zij kookte lekker voor Hein, veel beter dan hij ’t ooit in +zijn kosthuizen was gewend geweest, en zij gaf toch weinig uit. Wel +merkte zij al gauw dat er, van negen gulden in de week, niet kon worden +opgedischt als aan de maaltijden in „de Cannegieter,” doch +dat vond ze ook best .... ze at toch altoos genoeg .... en wat ze at +was haar eigen bestel. Iederen namiddag, met haar blinkend nieuwe +boodschapmand onder den arm, haar portemonneetje en haar huissleutel in +de mand, ging zij zelf inkoopen doen; soms kuierde zij nog een eindje +naar den oliemolen op ....</p> +<p>Hein vond, dat hij een „knap wijfje” had. In zijn wat +lompere gëaardheid moest hij wel, goedig, lachen, als zij zoo +preciesjes haar koffieblaadje schikte, met een doekje onder de melkkan +en weer een kleedje onder het blad, of als zij de boter in een vlootje +deed en met den achterkant van een lepel daar figuurtjes over trok, +zooals zij dat in het hotel had zien doen; dat leek hem wel teuterig, +maar het vleide hem toch. <span class="pagenum">[<a id="xd21e1480" +href="#xd21e1480" name="xd21e1480">111</a>]</span></p> +<p>Vooral de avonden vond hij heerlijk, als hij, na de boterham, de pet +achter op zijn hoofd en de ellebogen op tafel, onder de lamp zijn +krantje zat te lezen, en Marie hem nog een lekker kommetje schonk.</p> +<p>En Sprotje genoot; met haar knieën opgetrokken, haar voeten op +de stoof, zat zij te breien naast het koffieblad, waar, onder de +wit-steenen kan, het oliepitje pinkte. Zij dacht aan de avonden bij +juffrouw Jonkers, als die nog een kopje warm hield voor meester. En nu +zat daar Hein aan den overkant, aan hun eigen tafel, zijn goeie kop +onder hun eigen lamp, kalm en tevreden, omdat hij ’t zoo goed bij +haar had! Soms keek hij op van zijn krant, vertelde er wat uit, +schaamachtig rood en de oogen naakt van trouw.</p> +<p>’s Zondags schemerden zij in de voorkamer, bij het flauwe +schijnsel der lantaren, die enkele huizen verder stond; het +koffielichtje pinkte tusschen Ant’s beste servies.</p> +<p>Hein luierde in den rieten stoel en Sprotje schoof haar trijpstoel +naast hem en leunde met haar hoofd op zijn schouder. Zijn ruwe hand nam +dan soms de hare en zij droomde zich terug in de zachte avonden, dat +zij zoo zaten samen op een bank in ’t plantsoen.</p> +<p>„Zit je zoo goed?” hoorde zij in haar gedachten Hein +weer zeggen .... Vreemd, zij bezat hem nu geheel, en zij voelde zich +zoo dankbaar, en toch was het haar <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1491" href="#xd21e1491" name="xd21e1491">112</a>]</span>of zij +iets verloren had. Zij voelde zich droevig en gelukkig tegelijk, de +tranen kwamen haar in de oogen, en zij kuste hem op zijn blozende +kaak.</p> +<p>Het eenige, wat Marie in haar stille huishouden te zwaar viel, dat +was het doen van de groote wasch. Maar zij wou dat niet aan Hein +bekennen. Heimelijk gaf zij de omvangrijke stukken buitenshuis; later +moest zij knoeien met de betaling .... herhaalde malen knoeide +zij,—tot Hein de ongeregeldheden merkte. Zoo ontstond hun eerste +ongenoegen; en omdat Hein driftig was, verliep dat onmiddellijk in een +ruzie met vloeken en veel geraas. Marie huilde, of zij nooit weer een +gelukkig oogenblik zou kunnen beleven. Maar Hein had al gauw berouw, en +zonder dat Marie een verklaring had gegeven van het ontbrekende geld, +werd de oneenigheid bijgelegd.</p> +<p>Een andere keer wist zij de geldrekening verwikkelder te maken; Hein +verloor er zijn kop bij, werd wel boos, maar kon met goed recht niets +zeggen, en Sprotje, in een verongelijkte vriendelijkheid, kreeg haar +zin.</p> +<p>Overigens zorgde zij best voor Hein; geen werkman van den molen kwam +in zoo netjes onderhouden kleeren op karwei als hij; altoos was zijn +eten op tijd klaar en altoos lekker .... zijzelf, ondanks de schralere +kost, werd gezonder van uitzicht dan in de maanden vóór +haar trouwen; ’t scheen wel, of zij de overspanning <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1499" href="#xd21e1499" name= +"xd21e1499">113</a>]</span>van haar laatsten zomer in „de +Cannegieter” heelemaal zou te boven komen ....</p> +<p>„Zagen zij ’t wel?” zei grootmoeder Diepelink, +„en hád zij ’t niet voorspeld?”</p> +<p>Toen, na drie maanden, begon Marie plots te sukkelen. Zij viel +verscheidene keeren flauw en kon geen eten meer zien.</p> +<p>Eenige weken later begreep zij, met het al maar rekken der dagen, +dat zij zwanger was.</p> +<p>Een over-teere, bijna bedwelmende verwondering ontsproot in haar +hart. Maar de meeste dagen, dien eersten tijd, was zij +zóó ziek, dat alle zoete vreugd haar verging.</p> +<p>’t Was in het midden van den winter dan. Sprotje leed aan een +verkleumdheid of ze geen bloed meer had .... daar was geen warm worden +aan, en dat gevoel van innerlijke verijzing was haar nog ondraaglijker +dan elk ander kwalijk-bevinden, dat haar nieuwe staat meebracht.</p> +<p>Alle zorgen voor haar huisje waren haar al spoedig te veel; het was +er zoo netjes en zoo vriendelijk niet meer .... Hein zelfs merkte dat +op, doch hij maakte nooit een verwijt.</p> +<p>Hij was zoo inschikkelijk en zorgzaam, als Sprotje niet gedacht had, +dat hem mogelijk zou zijn; hij nam haar uit de hand wat hij kon, beurde +de zware dingen, <span class="pagenum">[<a id="xd21e1516" href= +"#xd21e1516" name="xd21e1516">114</a>]</span>pompte de emmers water +’s morgens, kreeg boven uit de kasten, wat zij hebben moest +....</p> +<p>—Negen maanden .... ’t was wel lang, troostte hij haar +en zichzelf, maar als er een paar om waren, werd ze wel weer gezonder +.... zoo hadden alle vrouwen dat .... en na ’t eerste kind werden +ze altijd sterker ....</p> +<p>Hij was gelukkig en trotsch, dat hem een kind zou geboren +worden.</p> +<p>Maar met de weken, die verliepen, werd Marie niet beter.</p> +<p>Haar gezichtje was oud van trekken geworden en door zijn nietigheid +heel kinderlijk tegelijk; heur haar was krachteloos en zoo vaal van +kleur, dat het grijzig leek, en haar oogen hadden de vragende +smartelijkheid van een dier, dat lijdt, en niet begrijpt wat en +waarom.</p> +<p>Soms, op zon-warme middagen, als ze alleen thuis was en lang had +gerust, voelde zij zich wel beter; dan waren haar gedachten innig en +zacht-opgetogen, en van een hoopvolle gelukkigheid over het groote, dat +haar te gebeuren stond.</p> +<p>Doch met de vijfde maand was zij zóó zwak geworden, +dat er een dokter diende geraadpleegd. Het was niet dezelfde dokter, +die haar vroeger wel behandeld had; ’t was een jong +hospitaalarts, maar zeer zorgzaam ook en begrijpelijk. Hij vroeg haar +van allerlei uit haar <span class="pagenum">[<a id="xd21e1531" href= +"#xd21e1531" name="xd21e1531">115</a>]</span>leven, van haar kindsheid +af; hij scheen haar welgezind te wezen, schreef medicijnen voor en +versterkende middelen, die zij krijgen kon uit een fonds voor +onbemiddelde kraamvrouwen en aanstaande moeders.</p> +<p>En de eerste weken kwam Sprotje aardig wat bijgeleefd; met nieuwen +moed begon zij aan de kleertjes voor het luiermandje te werken; Hein +herademde.</p> +<p>Doch toen in de zesde en zevende maand de lasten der zwangerschap +grooter werden, zakte zij weer in.</p> +<p>De dokter deed moedeloos; wat hij voorschreef, verdroeg zij niet +langer, en voor eieren en melk had zij een weerzin, die niet te +overwinnen was. Hij beval rust aan, rust....—Ze moest wel zeer +ontzien worden, zei hij, afzonderlijk, tegen Hein.</p> +<p>Nu de eerste, groote beproeving voor dit schamele lichaam aanbrak, +nu bleek het daartegen niet bestand.</p> +<p>Het begon vreemd spaak te loopen in het keurige huisje aan de +Zijdveldsche Dwarsstraat. Ant, veel minder in zichzelf gekeerd, dan zij +de laatste jaren wel geweest was, kwam meest ’s avonds een handje +helpen; ’s morgens verscheen vaak grootmoeder Diepelink, erg +jichtig weer en daarom slecht geluimd, maar vol goede bedoelingen toch, +en zij hielp altijd wat uit den weg; zij had ook, uit oude vriendschap, +beloofd, het kind te zullen bakeren, als ’t zoover was. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1543" href="#xd21e1543" name= +"xd21e1543">116</a>]</span>Het meeste wil nog had Sprotje in die dagen +van Heins laatste kostvrouw, die een straat verder woonde, een +trouwhartige ziel, die deed wat ze kon, en meer.</p> +<p>Zoo sukkelden zij de weken door.</p> +<p>In het gemoedsleven van Sprotje was een vreemd iets gekomen, waar +zij nooit over sprak. Zij had vaak gehoord van den wonderlijken hang +bij zwangere vrouwen naar een bepaalde lekkernij of naar een bepaalden +drank. Haarzelf was niets dergelijks wedervaren. Maar onafwendbaar en +onontkomelijk, zoodra zij maar even met haar gedachten alleen bleef, +was er, langen tijd, in haar het schreiende en tegelijk zoete verlangen +naar juffrouw Jonkers en naar het kleine Wilmpje.</p> +<p>Zij gaf er zich wel rekenschap van, dat klein Wilmpje nu een jongen +moest zijn, dien zij niet eens meer kennen zou, dat juffrouw Jonkers +haar al lang vergeten was, en ook niet de juffrouw Jonkers van voor +acht jaar geleden meer kon wezen,—het verlangen bezat haar als +een ziekte en geen redeneering van haar ijl-zwakke hoofd was daartegen +bestand.</p> +<p>Eens had zij aan Hein gevraagd, of het kind, als het in leven bleef, +Wilmpje mocht heeten.... ’t Ging voor een jongen en voor een +meisje .... Meisjes heetten ook vaak Wim of Wilmpje ...., had zij in +een hartstochtelijken drang eraan toegevoegd. Hein, die de verhalen van +bij Jonkers wat vergeten was, begreep <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1553" href="#xd21e1553" name="xd21e1553">117</a>]</span>niets van +de voorliefde voor dien naam; hij vroeg, dorst niet aandringen, +beloofde vaag. Het dwaas-felle van haar toon had hem hevig +verontrust.</p> +<p>Sprotje zelf, in bezonkener oogenblikken, maakte zich over die +vreemde aanvechtingen wel bezorgd. Op een morgen ondervroeg zij, +zijdelings, grootmoeder Diepelink.</p> +<p>„Snoepen, en lekker eten alleen? .... wel nee, ziel +....” vertelde die dadelijk in een rijk relaas uit haar +jarenlange ondervindingen; „je ken het zoo mal niet bedenken, of +vrouwen in positie halen het uit; .... ’k heb er een gekend, die +altoos rauwe koffieboonen at .... een ander wou met geweld een +kanarievogel in huis hebben .... een ander liep iederen dag naar de +guldensbazar—dat was een rijke Mevrouw in Rotterdam—en +kocht daar de raarste dingen .... ’k heb er ook een gekend, die +niet ophield, of ze most een horloge hebben, en ’r man verdiende +nog geen zeven gulden in de week ....”</p> +<p>Sindsdien streed Sprotje niet langer tegen haar zonderlinge +begeerten, doch zij gaf er zich met een groote zorgeloosheid aan over, +en vele middagen verliepen in een vreemd-bewogene en zoet-kwellende +mijmerij.</p> +<p>In de zevende maand werden Sprotje’s lasten zeer groot. Haar +eigen lichaam was afgeteerd tot vel over <span class="pagenum">[<a id= +"xd21e1564" href="#xd21e1564" name="xd21e1564">118</a>]</span>knokels, +maar het nieuwe leven in haar groeide met een angstige voorspoedigheid. +Als zij zich bewoog door huis, zeeg haar magere gezicht met den +smartelijken mond en de vragend starende oogen, schuin voorover op den +dunnen, uitgegroefden hals; haar smalle borst, tusschen de puntig +vooruitkomende schouders, was als weggevreten, zoo nietig en schraal, +maar daaronder, geweldig, bijna afzichtelijk, bolde het wreede, zware +lijf.</p> +<p>Zij moest nu telkens, vooral als zij lang stil zat, met een +plotselingen schok, of iets haar kwetseerde, de hand in de rechterzij +drukken. En zij dacht dan aan Sien, hoe die voor haar moeders bed had +gezeten; zij zag zoo klaar en ijl, of ’t in een droom was, Siens +gelaat en houding. Zij merkte vaak met verwondering, dat zij verlangde +naar Sien .... en naar ’r kinderen.</p> +<p>Het eerste kind was, een jaar oud, gestorven. Zij hadden er nu twee +andere, gezonde, flinke jongens scheen het, een van drie jaar en een +van veertien maanden. Sprotje had geen van beiden gezien.</p> +<p>Ook aan Ant was zij zeer gehecht in dien tijd. Ant leek zooveel op +moeder. Ieder jaar méér, had die datzelfde uiterlijk +gekregen, dezelfde hoogroode koonen in het wat hoekige gezicht, en +dezelfde lange, vale wangstukken langs de ooren, onder de groote +slapen; dat gezicht, dat geen leeftijd had, altijd bloosde en toch +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1572" href="#xd21e1572" name= +"xd21e1572">119</a>]</span>ongezond zag. Maar Ant’s oogen waren +niet als moeders donker-stille, vlak-afgetrokken oogen; die zagen +duister-brandend, als aangegloeid door een begeerte of een wroeging, +die niemand kende.</p> +<p>’t Was in Ant ’r spreken vooral, dat Sprotje haar moeder +terug vond. Met denzelfden goedig-verbaasden spot kon zij een +„rare sijs!” of „malle piet!” van iemand +zeggen, en met dezelfde, wat klaaglijke verongelijktheid een: +„Wel-god-nog-en-toe,” als zij iets hoorde, dat haar niet +aanstond.</p> +<p>Sinds haar verkeering met Busselaar was afgesprongen, had zij zich +in een taaie nauwgezetheid op haar werk toegelegd. Zij hoorde al gauw +bij de ploeg meiden, die tot het hoogste loon waren opgeklommen, en +onder het fabrieksvolk werd gezegd, dat Ant Plas nog wel ’ns +opzichteres van haar afdeeling zou worden.</p> +<p>In die weken toonde zij een nog grootere werkkracht en een nog +grootere gewilligheid vooral, dan in de dagen van haar moeders +ziek-zijn, toen zij het kleine huishouden aan het Dijkje deed. Iederen +dag kwam zij, tusschen haar fabrieksuren, aan de Zijdveldsche +Dwarsstraat, en al haar avonden sleet zij er insgelijks. Zij deed voor +Marie wat er maar te doen viel. Zij kookte het eten, wiesch de vaten, +verstelde de kousen en de werkkleeren van Hein. Al gauw had zij de +hulpvaardigheden <span class="pagenum">[<a id="xd21e1580" href= +"#xd21e1580" name="xd21e1580">120</a>]</span>van grootmoeder Diepelink +en van Heins vroegere kostvrouw geheel overbodig gemaakt.</p> +<p>En Hein, onder de zorgen dier gestadige verpleging, begon weer wat +licht in het leven te zien. Hij had soms niet geweten, waar hij het +zoeken moest, toen, na de eerste maanden van krukkeligheid, Marie, +instee van gezonder, maar al zwakker en zieker werd. Die ziekelijkheid +zelf beangstigde hem wel, want hij hield veel van haar, doch hij wilde +toch niet gelooven aan een ernstige dreiging; hij kniesde maar over de +triestigheid om hem heen, hij voelde zich tobberig en verlaten ....: +Marie was zoo stil en zoo verwezen en leefde haars weegs of er niets +anders bestond dan het kind en zij. Hein was ten slotte heelemaal niet +blij meer, dat er een kind komen moest. Hij kon niet tegen de +narigheid.</p> +<p>Sprotje, als zij hem zoo met z’n goedig-somberen bullekop het +huis uit zag gaan, dacht vaak aan dat oude zeggen van hem, in de dagen +toen zij zoo geworsteld had met het vinden van een dienst. Zij voelde +wel, dat zij nu te kort schoot in zorg voor hem, maar zij kon niet +anders; en zij was Ant dubbel dankbaar, dat die ’t weer wat +prettig maakte bij hen thuis.</p> +<p>Niet altijd twee, drie vreemden over den vloer .... het bed weer +behoorlijk gespreid, en het eten op tijd klaar .... Eigenlijk kwam +Ant’s plompere manier van doen en Ant’s ruwere wijze van de +pot te schaffen <span class="pagenum">[<a id="xd21e1589" href= +"#xd21e1589" name="xd21e1589">121</a>]</span>ook nog beter overeen met +Heins eigen manieren en Heins eigen smaak, dan het wat preciese en +pietepeuterige, waaraan hij, de eerste maanden van zijn huwelijk, zich +had onderworpen. Hij had zich altijd wat in moeten houden voor Marie, +was, om haar plezier te doen, trouw voor den eten zijn handen gaan +wasschen, en hij at vaak lomp uit angst op haar heldere servet te +knoeien. Bij Ant luisterde dat allemaal zoo nauw niet; die stond wel +altijd met de een of andere vuile vaatdoek klaar en zei: „daar is +’t pompwater goed voor,” of „met een dweil van een +dubbeltje kom je ver.”</p> +<p>Sprotje was te ziek, om zich veel van het veranderde huishouden aan +te trekken; zij scheen het niet eenmaal te merken. Zij bracht haar +dagen door, slepende van bed op stoel; met moeite ging zij iederen +mooien middag het hekje van hun achteruit door, op het lapje weiland, +dat daaraan grensde.</p> +<p>In den uitersten hoek, bij een zwarte schutting, wemelde de zachte +schaduw van een boom uit den tuin daar achter; een stoel en een stoof +hadden Hein of Ant er voor haar heen gebracht.</p> +<p>Met haar kleine, bleeke hoofd, zoo ijl in het licht, en haar witte, +blauw-beäderde handen naast zich aan de stoelzitting geklemd, zat +zij en koesterde zich in de zon, die door de al dunne boomkruin kwam +gespeeld.</p> +<p>Haar puilende lichaam scheen wat geslonken deze <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1599" href="#xd21e1599" name= +"xd21e1599">122</a>]</span>laatste maand, en minder afzichtelijk; en +als een voorbode van de verlossing reeds, gevoelde zij minder last.</p> +<p>Het was September, de maand waarin haar moeder stierf, de maand +waarin zij was getrouwd.</p> +<p>Er dreef een goudige, vochte teerheid door de lucht; het gras zag +zoo donker-zacht-groen, en aan den hemel kwam een enkele kleine, bleeke +wolk langs gevaren.</p> +<p>Sprotje staarde voor zich uit, droomde zich weg in het verleden. Zij +zag zich staan aan het hekje van hun oude achteruit, zij zag de wijde +weilanden, waar de touwslager langs zijn deinende draden liep en de +stoomvlokjes zilverden boven de lijn van den verren treindijk. Zij +dacht haar leven na, zij dacht aan haar vader, aan haar +moeder;—aan haar vader, die zoo ongelukkig zijn leven had zien +enden; aan haar moeder, die steenen moest sleepen, toen zij nog maar +een kind was, die later, haar dagen door, zich had afgewerkt voor hen +allen, tot zij er hard en bits van was geworden. Zij dacht aan dat +alles, en zij dacht aan de weinige, lange jaren van haar eigen leven +.... Een algeheele treurigheid overviel haar, en zij peinsde met een +groot en teeder medelij aan het kind, dat uit haar geboren zou moeten +worden.</p> +<p>Lange tijden aaneen kon zij in een vaag en woordenloos <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e1609" href="#xd21e1609" name= +"xd21e1609">123</a>]</span>maar smeltend-innig gebed, over dat kind +Gods zegen afsmeeken.</p> +<p>Zij dankte ook wel den Heer, dat hij haar nog de vreugde van haar +eigen huisje en het geluk van Heins trouw gegund had. Doch voor haar +bevalling bad zij zelden.</p> +<p>„Om en bij den zesden October,” had de +„juffrouw” gezegd. „Om en bij den zesden +October,” zei Sprotje vaak in zichzelf, maar met een gedachte van +afscheid en dood.</p> +<p>Nu de laatste paar weken van haar zwangerschap waren aangebroken, +was zij er zeker van, dat met het verstrijken van dien tijd ook haar +leven zou geëindigd zijn.</p> +<p>En sinds die vastheid in haar groeide, was, de uren door, alles wat +zij zeide of dacht van een roerende zorgvuldigheid voor het ongeboren +kind, dat zij voelde leven, en dat zij zeker wist, nooit te zullen +zien.</p> +<p>Haar laatste krachten spande zij in om de kleertjes te schikken en +om klaar te leggen, al wat het eerste noodig zou zijn. Haar witte, als +reeds uitgestorven handen hadden het wiegje voorzien en het dekje +opgeslagen, dat zóó het kindje er in kon neergelegd. In +de kast stond het fleschje fijne, zoete olie, waarmee het de eerste +maal moest afgewasschen worden, en erbij lagen de zachte, linnen +lapjes, om de oogjes en <span class="pagenum">[<a id="xd21e1622" href= +"#xd21e1622" name="xd21e1622">124</a>]</span>het mondje uit te vegen, +en het teere huidje te drogen. Iederen avond liet zij Ant nog een +nieuwe bizonderheid over de verpleging of de kleertjes vragen aan +grootmoeder Diepelink of aan tante Bartje.</p> +<p>Zij bepaalde zelf de plaats van het wiegje in de kamer, dat het +kindje geen tocht zou voelen, zij wees het gerei aan, dat bizonderlijk +voor de voeding moest gebruikt worden, zij deed nog een tinnen +wiegkruikje koopen, een doosje talkpoeder en een stukje zachte zeep. +Over een naam sprak zij niet meer.</p> +<p>Zij zei alles met een zoo klare en verre stem, dat wie haar hoorde, +voelde, dat zij sprak met den dood in het uitzicht.</p> +<p>Eens zat Hein aan tafel te huilen als een klein kind.</p> +<p>Er ging in die dagen zulk een liefheid van haar uit, dat het +iedereen een behoefte was, haar iets liefs terug te doen.</p> +<p>Tante Bartje had nog drie fijne hemdjes genaaid en grootmoeder +Diepelink had zelf wollen sokjes gebreid. Toen moeder Diepelink juist +in dien tijd opnieuw in „de Cannegieter” was gaan bakeren, +kwam vandaar, op een avond, een mooie wollen jurk en een witte +kaper.</p> +<p>Sien had reeds vroeger twee dekentjes voor de wieg gestuurd. +<span class="pagenum">[<a id="xd21e1636" href="#xd21e1636" name= +"xd21e1636">125</a>]</span></p> +<p>Vele weken geleden was Sprotje eens een mutsje van witte en roze wol +beginnen te haken; lang was ze te zwak geweest om aan het werk te +vorderen. De laatste dagen, met een koortsigen ijver, was zij opnieuw +daaraan getogen.</p> +<p>Aan datzelfde, bijna voltooide mutsje werkte zij nog, toen de eerste +pijnen haar overvielen.</p> +<p>Twee dagen en twee nachten duurde de kamp van het oudere, zwakke +leven, dat het nieuwe moest voortbrengen, en van het nieuwe, sterke, +dat het oude verbrijzelen ging.</p> +<p>En toen eindelijk, na veel jammer, de strijd was beslecht, toen het +gemartelde moederlichaam plots weggeslonken lag tot de nietigheid van +een kinder-karkasje, toen was daar het nieuwe leven, welvoldragen en +sterk.</p> +<p>„Een flink kind,” zei de vroedvrouw, die den dokter had +bijgestaan, „het aardt naar den vader.”</p> +<p>Op haar laatste, smartelijke verlangen, lei men, zoodra het +gewasschen en gekleed was, het jongetje naast haar op het +kussen;—doch zonder dat ze de kracht meer had het hoofd te wenden +en te zien, nog geen uur na de verlossing, stierf zij.</p> +<hr class="tb"> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd21e1652" href="#xd21e1652" name= +"xd21e1652">126</a>]</span></p> +<p>Het kind werd uitbesteed bij grootmoeder Diepelink. Ant hielp het +verzorgen.</p> +<p>Hein, alleen in zijn vereenzaamd huis, wist van verdriet en +onwennigheid niet, hoe zijn uren door te komen.</p> +<p>En op een avond in Maart, dat hij bij Diepelink was geweest, zei +Hein het, met een dompige stem vol goedig schuldgevoel:—Een man +met een huishouden kon niet zonder vrouw.... Als Ant hem wilde....</p> +<p>En nog vóór de Mei weer in ’t land was, trok Ant +met Wilmpje, die kostelijk was gegroeid, naar het huisje aan de +Zijdveldsche Dwarsstraat. Haar potkachel had ze er den vorigen middag +laten brengen.</p> +<p>En zoo, voor zijn verdere leven, nam Hein de derde nu, Ant, na Sien +en na Marie.</p> +<div class="figure xd21e1663width"><img src="images/ornament.png" alt= +"Ornament." width="152" height="82"></div> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="transcribernote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen +overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +<a class="exlink xd21e41" title="Externe link" href= +"http://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg +Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="exlink xd21e41" +title="Externe link" href= +"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd +correctieteam op <a class="exlink xd21e41" title="Externe link" href= +"http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> +<p>Dit boekje is deel 3 van een drieluik. Deel 1 is <i><a class= +"pglink xd21e41" title="Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"http://www.gutenberg.org/ebooks/44513">Sprotje</a></i> en deel 2 is +<i><a class="pglink xd21e41" title="Link naar Project Gutenberg eboek" +href="http://www.gutenberg.org/ebooks/17526">Sprotje heeft een +dienst</a></i>.</p> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke +schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn +stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn +verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het +einde van dit boek.</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2013-12-29 Begonnen.</li> +</ul> +<h3 class="main">Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table class="correctiontable" summary= +"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e331">17</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e338">17</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e348">18</a>, <a class="pageref" href="#xd21e400">21</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e525">28</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e530">28</a>, <a class="pageref" href="#xd21e590">32</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e969">62</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e984">64</a>, <a class="pageref" href="#xd21e1219">86</a></td> +<td class="width40 bottom">..</td> +<td class="width40 bottom">....</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e891">55</a></td> +<td class="width40 bottom">toeschiete-ijk</td> +<td class="width40 bottom">toeschietelijk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1033">68</a></td> +<td class="width40 bottom">beter</td> +<td class="width40 bottom">betere</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1068">70</a></td> +<td class="width40 bottom">hadt</td> +<td class="width40 bottom">had</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1084">71</a></td> +<td class="width40 bottom">de</td> +<td class="width40 bottom">De</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1262">90</a></td> +<td class="width40 bottom">hette</td> +<td class="width40 bottom">hitte</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 44542 ***</div> +</body> +</html> diff --git a/44542-h/images/book.png b/44542-h/images/book.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..963d165 --- /dev/null +++ b/44542-h/images/book.png diff --git a/44542-h/images/card.png b/44542-h/images/card.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1ffbe1a --- /dev/null +++ b/44542-h/images/card.png diff --git a/44542-h/images/external.png b/44542-h/images/external.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba4f205 --- /dev/null +++ b/44542-h/images/external.png diff --git a/44542-h/images/frontcover.jpg b/44542-h/images/frontcover.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..11d2f46 --- /dev/null +++ b/44542-h/images/frontcover.jpg diff --git a/44542-h/images/initial-d.png b/44542-h/images/initial-d.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2a29cbb --- /dev/null +++ b/44542-h/images/initial-d.png diff --git a/44542-h/images/initial-n.png b/44542-h/images/initial-n.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d47082e --- /dev/null +++ b/44542-h/images/initial-n.png diff --git a/44542-h/images/ornament.png b/44542-h/images/ornament.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2ca2bbe --- /dev/null +++ b/44542-h/images/ornament.png diff --git a/44542-h/images/titlepage.jpg b/44542-h/images/titlepage.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bb8c359 --- /dev/null +++ b/44542-h/images/titlepage.jpg |
