diff options
Diffstat (limited to '44507-h/44507-h.htm')
| -rw-r--r-- | 44507-h/44507-h.htm | 2402 |
1 files changed, 2402 insertions, 0 deletions
diff --git a/44507-h/44507-h.htm b/44507-h/44507-h.htm new file mode 100644 index 0000000..6f9b471 --- /dev/null +++ b/44507-h/44507-h.htm @@ -0,0 +1,2402 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2013-12-25T14:02:50Z. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> +<title>Het Eiland Marken en zijne bewoners</title> +<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=UTF-8"> +<meta name="generator" content= +"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> +<meta name="author" content="Francis Allan"> +<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg"> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="DC.Creator" content="Francis Allan"> +<meta name="DC.Title" content="Het Eiland Marken en zijne bewoners"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<meta name="DC:Subject" content="#####"> +<style type="text/css"> +body +{ +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +font-size: 100%; +line-height: 1.2em; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} +/* Titlepage */ +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle +{ +line-height: 3.5em; +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle +{ +font-size: 1.8em; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle +{ +font-size: 1.44em; +} +.titlePage .byline +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-size:1.2em; +line-height:1.72em; +} +.titlePage .byline .docAuthor +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.titlePage .docImprint +{ +margin: 4em 0% 0em 0%; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.72em; +} +.titlePage .docImprint .docDate +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +/* End Titlepage */ +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.advertisment +{ +background-color:#FFFEE0; +border:black 1px dotted; +color:#000; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.correctiontable +{ +width: 75%; +} +.width20 +{ +width: 20%; +} +.width40 +{ +width: 40%; +} +.indextoc +{ +text-align: center; +} +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} +.index +{ +font-size: 80%; +} +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} +.apparatusnote +{ +text-decoration: none; +} +table.alignedtext, table.alignedverse +{ +border-collapse: collapse; +} +table.alignedtext td +{ +vertical-align: top; +width: 50%; +} +table.alignedverse +{ +vertical-align: top; +} +table.alignedtext td.first, table.alignedverse td.first +{ +border-width: 0 0.2px 0 0; +border-color: gray; +border-style: solid; +padding-right: 10px; +} +table.alignedtext td.second, table.alignedverse td.second +{ +padding-left: 10px; +} +table.alignedverse td.first, table.alignedverse td.second +{ +width: 45%; +} +table.alignedverse td.linenumbers +{ +width: 10%; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h4, .h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} +.alignleft +{ +text-align:left; +} +.alignright +{ +text-align:right; +} +.alignblock +{ +text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} +p.tocPart +{ +margin:1.58em 0%; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} +.opener, .address +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline +{ +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl +{ +display: block; +text-align: right; +} +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} +.figure +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} +.figAnnotation +{ +font-size:80%; +position:relative; +margin: 0 auto; /* center this */ +} +.figTopLeft, .figBottomLeft +{ +float: left; +} +.figTop, .figBottom +{ +} +.figTopRight, .figBottomRight +{ +float: right; +} +.hangq +{ +text-indent: -0.32em; +} +.hangqq +{ +text-indent: -0.40em; +} +.hangqqq +{ +text-indent: -0.71em; +} +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} +img +{ +border-width:0; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} +.marginnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +.displayfootnote +{ +display: none; +} +div.footnotes +{ +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote +{ +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ +float:left; +width:2em; +height:12pt; +display:block; +} +/* Tables */ +tr, td, th +{ +vertical-align: top; +} +td.bottom +{ +vertical-align: bottom; +} +td.label, tr.label td +{ +font-weight: bold; +} +td.unit, tr.unit td +{ +font-style: italic; +} +span.sum +{ +padding-top: 2px; border-top: solid black 1px; +} +/* Table border styles */ +/* Table with borders on the outside and between the table head and data. */ +table.borderOutside +{ +border-collapse: collapse; +} +table.borderOutside td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +} +table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.borderOutside .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft +{ +border-left: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight +{ +border-right: 2px solid black; +} +/* Table with borders on the vertical inside edges. */ +table.verticalBorderInside +{ +border-collapse: collapse; +} +table.verticalBorderInside td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +border-left: 1px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft +{ +border-left: 0px solid black; +} +/* Table with borders on all edges, outer edges somewhat fatter. */ +table.borderAll +{ +border-collapse: collapse; +} +table.borderAll td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +border: 1px solid black; +} +table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.borderAll .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellLeft, table.borderAll .cellHeadLeft +{ +border-left: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellRight, table.borderAll .cellHeadRight +{ +border-right: 2px solid black; +} +/* Special purpose tables: */ +table.intralinear +{ +display: inline; +border-collapse: collapse; +} +table.intralinear td +{ +font-size: small; +text-align: center; +} +table.ditto +{ +display: inline; +border-collapse: collapse; +vertical-align: bottom; +} +table.ditto tr.s +{ +height: 0; +color: white; +line-height: 0; +} +table.ditto tr.s td +{ +padding: 0px; +} +table.ditto tr.d td +{ +text-align: center; +line-height: 10pt; +} +/* Poetry */ +.lgouter +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */ +} +.lg +{ +text-align: left; +} +.lg h4, .lgouter h4 +{ +font-weight: normal; +} +.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left: 16%; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} +p.line +{ +margin: 0 0% 0 0%; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} +.versenum +{ +font-weight:bold; +} +/* Drama */ +.speaker +{ +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line +{ +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +/* End Drama */ +/* right aligned page number in table of contents */ +span.tocPageNum, span.flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} +table.tocList +{ +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +border-width: 0; +border-collapse: collapse; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum +{ +text-align: right; +width: 10%; +border-width: 0; +} +td.tocDivNum +{ +padding-left: 0; +padding-right: 0.5em; +} +td.tocPageNum +{ +padding-left: 0.5em; +padding-right: 0; +} +td.tocDivTitle +{ +width: auto; +} +span.corr, span.gap +{ +border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} +/* Font Styles and Colors */ +.ex +{ +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc +{ +font-variant: small-caps; +} +.uc +{ +text-transform: uppercase; +} +.tt +{ +font-family: monospace; +} +.underline +{ +text-decoration: underline; +} +/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */ +.overline, .overtilde +{ +text-decoration: overline; +} +.rm +{ +font-style: normal; +} +.red +{ +color: red; +} +/* End Font Styles and Colors */ +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} +.aligncenter, div.figure +{ +text-align:center; +} +h1, h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} +h1.label, h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h5, h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} +p +{ +text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} +.lg +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote, div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +/* External Links */ +.pglink, .catlink, .exlink, .wplink, .biblink, .seclink +{ +background-repeat: no-repeat; +background-position: right center; +} +.pglink +{ +background-image: url(images/book.png); +padding-right: 18px; +} +.catlink +{ +background-image: url(images/card.png); +padding-right: 17px; +} +.exlink, .wplink, .biblink, .seclink +{ +background-image: url(images/external.png); +padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ +background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover +{ +background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover +{ +background-color: #FFDCDC; +} +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ +color: black; +} +h1, .h1 +{ +padding-bottom: 5em; +} +h1, h2, .h1, .h2 +{ +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-weight: normal; +} +p.byline +{ +text-align: center; +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum +{ +color: #660000; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +font-weight: normal; +} +table +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.tablecaption +{ +text-align: center; +} +.pagenum, .linenum +{ +speak: none; +} +</style> + +<style type="text/css"> +.xd21e99width +{ +width:540px; +} +.xd21e106width +{ +width:425px; +} +.xd21e901width +{ +width:659px; +} +.xd21e968width +{ +width:657px; +} +</style> +</head> +<body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 44507 ***</div> + +<div class="front"> +<div class="div1 cover"> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure xd21e99width"><img src="images/new-cover.jpg" alt= +"Nieuw ontworpen voorkant." width="540" height="720"></div> +</div> +</div> +<div class="div1 titlepage"> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure xd21e106width"><img src="images/titlepage.png" alt= +"Oorspronkelijke titelpagina." width="425" height="720"></div> +</div> +</div> +<div class="titlePage"> +<div class="docTitle"> +<div class="mainTitle">HET<br> +EILAND MARKEN<br> +EN<br> +ZIJNE BEWONERS,</div> +</div> +<div class="byline">GESCHETST<br> +DOOR<br> +<span class="docAuthor">F. ALLAN.</span></div> +<div class="docImprint">Met 2 Kaartjes.<br> +AMSTERDAM,<br> +WEIJTINGH & VAN DER HAART.<br> +<span class="docDate">1854.</span></div> +</div> +<div class="div1 preface"> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">VOORWOORD.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"><i>Het moge waar zijn, dat het</i> <span class= +"ex">Eiland Marken</span>, <i>bij velen in ons Vaderland bekend zij, +zoo wel door de natuurlijke gesteldheid van dit stukje gronds, als door +de eigenaardige, of liever, verouderde gewoonten van zijne +bewoners;—niet minder waar is het, dat dit Eiland, bij nog +meerdere onzer Landgenooten, zoo niet geheel onbekend, minstens niet +goed, niet naar waarheid, bekend zal zijn.</i>—</p> +<p><i>Hiervan overtuigd, besloot ik dit Werkje in het licht te zenden, +met het doel, Marken en zijne Bewoners naar waarheid te schetsen, en +langs dien weg, het Publiek in de mogelijkheid te stellen, zich zonder +groote opoffering, met dit Eiland en met deze Eilanders, meer van nabij +bekend te maken.</i>—</p> +<p>„<i>Vraagt men, of er welligt zooveel merkwaardigs van Marken +zij te zeggen, dat de Uitgave van deze Schets, als van belang kan +worden geacht?</i>”—</p> +<p><i>Zoo merken wij aan, dat niet het merkwaardige, noch ook het +eigenaardige van hetzelve, ons tot de zamenstelling der volgende +bladen, hebben aangespoord:—maar dat wij, naar aanleiding, van +hetgene wij, voor eenigen tijd omtrent dit onderwerp geboekt vonden, en +hetgeen ons bleek, deels bezijden de waarheid—deels overdreven te +zijn, genoopt werden, ten opzigte van Marken en de Markers, der +waarheid openlijk hulde te doen, en datgene in het regte licht te +plaatsen, waarop door anderen eene valsche schaduw geworpen +is;—terwijl deze uitgave tevens voldoen zal aan eenen, door +velen, uitgedrukten wensch.</i>—</p> +<p><i>Wij voegen hierbij niets meer, dan de wensch, dat dit boekske in +veler handen moge komen, en niet onvoldaan ter zijde worde +gelegd!</i></p> +<p class="signed"><span class="ex">Eiland Marken</span>,</p> +<p class="signed">den 1 Feb. 1854. <span class="sc">Allan.</span> +<span class="pagenum">[<a id="xd21e181" href="#xd21e181" name= +"xd21e181">I</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="body"> +<div class="div1 introduction"> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">INLEIDING.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ofschoon er, voor zoo veel ik heb kunnen nagaan, van +de vroegere geschiedenis van het <span class="sc">EILAND MARKEN</span>, +zeer weinig geboekt staat, zoo moet toch de natuurlijke gesteldheid van +hetzelve, in vroegeren tijd, veel verschild hebben van den toestand, +waarin het zich thans bevindt.—Immers vinden wij, in eene +beschrijving van <span class="ex">Waterland</span>, het volgende +opgeteekend:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Het <span class="sc">EILAND MARKEN</span>, +waarschijnlijk in het laatste gedeelte der 13<sup>de</sup> eeuw van +’t Vaste Land gescheiden, is eene zeer oude Volkplanting van +Vroome Hollanderen. Oudtijds behoorde hetzelve aan het Klooster +<span class="ex">Mariëngaarde</span>, in Friesland; doch door +Vrouwe <span class="ex">Margaretha</span>, uit hoofde, der moord aan +Grave Willem gepleegd, met meer andere goederen der Friezen, in +<i>Holland</i> en Zeeland gelegen, geconfisqueerd en +verkocht.”—Van dezen verkoop, is nog een afschrift op dit +Eiland voorhanden.—</p> +</div> +<p>Dit een en ander, komt overeen, met hetgene wij daaromtrent vermeld +vinden, in eene overoude Beschrijving van Waterland, waarin o. a. +gezegd wordt: <span class="pagenum">[<a id="xd21e215" href="#xd21e215" +name="xd21e215">II</a>]</span></p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Dat ’t <i>Eijlandt</i> en <i>Dorp</i> van +<span class="ex">Marcken</span> in oude tijden toegekomen heeft, het +Convent ofte Klooster te <i>Mariëngaarde</i> in Vriesland, +hetwelcke was in Ferweradeel de tweede Grietenije in Ooster-goo, daar +men elf Dorpen in vand, namelijk dit Mariëngard, daar benevens +Fosmert, en Genauwert. Het heeft <i>Winsinius</i>, Vriessche +Historiënschrijver ons onderrecht, dat de helft van het Eijlandt +en Dorp, door Godsdienstige Hollanderen aan ’t gemeld Klooster +van <i>Mariëngaarde</i> wechgeschonken was, en dat den Abt en de +Munnicken, de andere helfte kogten van de <i>Persijnen</i>, Heeren van +<i>Waterland</i>, soo dat se het geheel verkregen: maar wederom +ontnomen wierd’, door Margareta, Keijserinne van Romen, Gravinne +van Holland, Zeeland, enz., tot wrake, van haren Heer en Broeder Grave +Willem die in Vriesland verslagen was;—</p> +</div> +<p><span class="corr" id="xd21e246" title= +"Niet in bron">„</span>De woorden van de oude Hollandsche +Cronijck, die van Gouthoeven gevolgt word, luijd aldus:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Deze vrome Margriete, Keijserinne van Romen, +Gravinne van Holland, Zeelandt, Vrieslandt, en oock Henegouwen, heeft +doen Confisqueren en toestaan, alle de Goeden, Landen, en Renten der +Vriezen, geestelijcke en wereldlijcke, die in Holland en Zeeland +gelegen waren, omdat sij in Vrieslandt haren Broeder en gevechten +Heere, hadden verslagen, deselve Goederen verkopende vele en diverse +personen: onder anderen Goederen worden oock verkocht, dat Land en Dorp +van Marcken, dewelcke op die tijd behoorde het Convent <span class= +"pagenum">[<a id="xd21e252" href="#xd21e252" name= +"xd21e252">III</a>]</span>en Klooster van Mariëngaarde, der Ordre +van de Premonstreijten, gelegen in Oost-Vrieslandt, dat welcke de Abt +en de Broeders in voorleden tijden, ghekocht van Heer Claas Persijn, +Heere van Waterland (<i>Gouth.</i> folio 381.)</p> +<p>„Dit moet van de eerste Claas Persijn wesen, die Ridder was, +en in ’t jaar van 1250, ghestorven is: want de andere stierf Anno +1375, en nu had’ et de Munnicken al langh beseten +gehadt.—</p> +<p>„Het is buiten twijfel, of dit Marcken is vóór +’t inbreken der Zuijderzee eene wellustige (aangename) plaatse, +met Hoven versien, en aan ’t Vaste Land gheweest, waar veel +Monnicken gehouden hebben: het Land daar omtrent (sij-lieden in +eijgendom) ten meestendeele beseten hebben, hetwelcke veroorsaackt +heeft, de namen van Munnicke-Meer, Munnickendam, Munnicke-broek, en de +Munnick, die de Munnickedammers noch in hare wapen voeren en houden. +’t Kon wel zijn, dat den Dijck daar de Stad opleijd, ofte die den +Dam is, was gheweest in de <i>Hoefslagh</i> van de Munnicken van +Marcken, en daarom, de Munnickendam.”</p> +</div> +<p>Aangaande de wraak, welke door Margareta (?) Keijserinne van Romen, +Gravinne van Holland en Zeeland, enz. over den dood haars Broeders, ten +aanzien van Marken, zoude genomen zijn, lezen wij, in de Geschiedenis +der Grafelijke Regering, het volgende:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Dat <span class="sc">Willem IV.</span>, in den +jare 1334, op negentienjarigen ouderdom, als Graaf gehuldigd werd over +Holland <span class="pagenum">[<a id="xd21e273" href="#xd21e273" name= +"xd21e273">IV</a>]</span>en Zeeland;—dat Hij afstamde uit het +Grafelijke Huis van Henegouwen;—dat deze Graaf, ten jare 1345, +eenen veldtogt ondernam tegen de muitende Friezen;—en dat hij, +den 26<sup>sten</sup> of 27<sup>sten</sup> September van laatstgemeld +jaar, in eenen veldslag, tegen deze, sneuvelde.—</p> +<p>„Zijn lijk werd eerst 10 dagen daarna, gevonden, en in een +Klooster, niet ver van <i>Bolsward</i>, begraven.—</p> +<p>„Zijne jeugdige Gemalin, eene dochter van <span class="sc">Jan +III.</span>, Hertog van Brabant, was over dezen dood, zoo zeer +verstoord op de Friezen, dat zij het Klooster der Friesche monnicken op +Marken, liet in den brand steken, en al de monnicken in zee (<i>in den +Kuil van Marken</i>) werpen.—</p> +<p>„Daar <span class="sc">Willem IV.</span>, geene kinderen +naliet, werd zijne zuster, Margaretha, die met Keizer Lodewijk gehuwd +was, algemeen, als Gravin, gehuldigd.”—</p> +</div> +<p>Hieruit blijkt dus, dat niet alleen Margaretha, maar ook, dat +Willems Gemalin, zich over den dood des Graven, heeft gewroken.— +<span class="pagenum">[<a id="pb1" href="#pb1" name= +"pb1">1</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div1 introduction"> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">VROEGERE GESTELDHEID VAN HET EILAND MARKEN.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen ons, bij de Beschrijving van het +<span class="ex">Eiland Marken</span>, in zijnen tegenwoordigen +toestand, niet ongepast te zijn, onzen lezers, vooraf eenigzins bekend +te maken, met den toestand waarin hetzelve zich, op het einde der +voorgaande eeuw bevond. Tot dat einde, bieden wij hen de volgende +Schets aan, die wij, door vriendschappelijke bezorging van een der +geachtste ingezetenen dezer Gemeente, ontvingen, en die ten jare 1793 +opgemaakt is door den Heer <span class="sc">C. DE HAAS</span>, destijds +Onderwijzer op dit Eiland.—</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Het <span class="ex">Eiland Marken</span> ligt +in deszelfs oppervlakte, omtrent gemeen met dagelijks vol-zee, en wordt +bij Stormvloeden overstroomd, aangemerkt de geringe hoogte der +omringkade, (hierna beschreven) waarom de Huijsen en Werven alle op +Terpen of Heuvels zijn aangelegd; komende nochthans het zeewater, bij +Extra Ordinaire <span class="corr" id="xd21e320" title= +"Bron: Storvloeden">Stormvloeden</span>, zoo als die van 1775, 76 en +91, tot eene aanmerkelijke hoogte in de Huijsen, hetgeen de bewoners +dikwerf noodzaakt, hunne woningen, ja geheele buurten te +verlaten.— <span class="pagenum">[<a id="pb2" href="#pb2" name= +"pb2">2</a>]</span></p> +<p>„Voorts is dit Eiland doorsneden met Slooten en Vaarten, +alsmede voorzien met 7 houten sluisjes ter uitwatering.—</p> +<p>„<i>De zeewering</i> dezes Eilands, bestaat uit een aarden +dijk of kade, ter hoogte van ruim 4 à 5 voeten boven valzee, en +Kruijnsbreedte van 3/7 op eene 2 en 3 voets vallinge.—Deze +omringdijk is op vele plaatsen, aan deszelfs buitenzijde, met +Steenglooijingen voorzien, als van tijd tot tijd meerder noodzakelijk +wordende, uit hoofde der afslijtende rietlanden en +buitenoevers.—Men vindt ook nog op eenige plaatsen, ten dien +einde, paalwerken, doch dezelve worden, uit hoofde der worm en +kostbaarheid nu verlaten.</p> +<p>„De kosten hiertoe worden uit ’s Eilands kas en uit de +daartoe geaccordeerde Subsidiën gevonden. (Exept de Vuurtoren, +Loots en Oever, door het Collegie der Pilotage.)</p> +<p>„<i>De producten</i> der Landerijen, op dit Eiland, bestaat in +Hooij-, Riet- en Weijlanden. De Hooijteelt is het voornaamste product, +doch levert geene groote voordeelen op—men vindt hier eenig +hoornvee, schapen, doch geen paarden.</p> +<p>„<i>De Hanteeringe</i> dezer Eilanders is voornamelijk:</p> +<p>„1<sup>e</sup>. <i>Door middel van</i> <span class= +"ex">Waterschepen</span>: ’s Lands Schepen van Oorlog, die der O. +I. Comp. en der Commercie, over het Pampus te sleepen of te trekken, +ook de twee eerstgemelde van en na de stad Hoorn te boegseeren.</p> +<p>„2<sup>e</sup>. <i>Met</i> <span class= +"ex">Botterschepen</span>: wordt des Zomers om den Aal gevischt in de +Zuiderzee, en ’s Winters ter vragt of op negotie met de Bucking +of Panharing, Ook dienen dezelve, om de Ondiepste Commercieschepen over +’t Pampus te sleepen. <span class="pagenum">[<a id="pb3" href= +"#pb3" name="pb3">3</a>]</span></p> +<p>„3<sup>e</sup>. Gaat het grootste gedeelte der manschappen met +de <i>Buijsschepen ter haringvangst</i> en des Winters en de Lente tot +met pr<sup>mo</sup> Meij, geneeren zich dezelve met de Bucking- en +Panharingvisscherij, op de Zuiderzee, met hunne +schuiten.”—</p> +</div> +<p>(Aldus opgemaakt in September 1793 door <span class="sc">C. DE +HAAS</span>.)</p> +<hr class="tb"> +<p>Bij deze „<i>Beschrijvinge des Eilands</i>” behoort +tevens eene Lijst van de Buurten, Huijsen, Huijsgezinnen, Bewoners, +enz. waarvan wij op bladz. 4 eene copij geven.— <span class= +"pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name="pb4">4</a>]</span></p> +<p>LIJST der Buurten, Huijsen, Huijsgezinnen, Bewoners, Waterschepen, +enz.</p> +<div class="table"> +<table> +<thead> +<tr class="label"> +<td colspan="2" class="cellHeadLeft cellHeadTop cellHeadBottom">Namen +der buurten of werven.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Huijsen.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Huijsgezinnen.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Bewoners.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Ouders.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Kinderen.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Waterschepen.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Botterschepen.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Vissersschuijten.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Stierliên van +buijsen.</td> +<td class="cellHeadTop cellHeadBottom">Gemeene buisliên.</td> +<td class="cellHeadRight cellHeadTop cellHeadBottom"> +<i>Aanmerkingen.</i></td> +</tr> +</thead> +<tbody> +<tr> +<td class="cellLeft">1.</td> +<td>Munnickewerv of Kerbuurt</td> +<td>44</td> +<td>91</td> +<td>326</td> +<td>148</td> +<td>178</td> +<td>10</td> +<td>3</td> +<td>19</td> +<td>17</td> +<td>65</td> +<td rowspan="4" class="cellRight">Op de Kerbuurt staan: Kerk, Pastorie, +Raad- en Schoolhuijs en Vroedvrouwswoning.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">2.</td> +<td>Nieuwe Buurten</td> +<td>16</td> +<td>35</td> +<td>129</td> +<td>58</td> +<td>71</td> +<td>1</td> +<td>5</td> +<td>12</td> +<td>9</td> +<td>30</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">3.</td> +<td>Altena</td> +<td>1</td> +<td>2</td> +<td>6</td> +<td>3</td> +<td>3</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>1</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">4.</td> +<td>De Kets</td> +<td>6</td> +<td>9</td> +<td>27</td> +<td>12</td> +<td>15</td> +<td>—</td> +<td>1</td> +<td>3</td> +<td>4</td> +<td>5</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">5.</td> +<td>Witte Werv</td> +<td>3</td> +<td>9</td> +<td>30</td> +<td>17</td> +<td>13</td> +<td>—</td> +<td>3</td> +<td>1</td> +<td>—</td> +<td>2</td> +<td rowspan="3" class="cellRight">Elke Botter word bevaren door 2 man +en 1 jongen.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">6.</td> +<td>Remmerswerv</td> +<td>6</td> +<td>13</td> +<td>57</td> +<td>21</td> +<td>36</td> +<td>1</td> +<td>3</td> +<td>—</td> +<td>1</td> +<td>8</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">7.</td> +<td>Groote Werv</td> +<td>6</td> +<td>16</td> +<td>59</td> +<td>29</td> +<td>30</td> +<td>3</td> +<td>2</td> +<td>3</td> +<td>3</td> +<td>9</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">8.</td> +<td>Roose Werv</td> +<td>6</td> +<td>12</td> +<td>35</td> +<td>19</td> +<td>16</td> +<td>—</td> +<td>1</td> +<td>3</td> +<td>2</td> +<td>8</td> +<td class="cellRight">Elke Haringschuijt door 3 man.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">9.</td> +<td>De Heuvel</td> +<td>4</td> +<td>8</td> +<td>27</td> +<td>14</td> +<td>13</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>2</td> +<td>2</td> +<td>11</td> +<td class="cellRight">Elk Waterschip door 2 man.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">10.</td> +<td>Moeniswerv</td> +<td>12</td> +<td>21</td> +<td>61</td> +<td>38</td> +<td>29</td> +<td>3</td> +<td>—</td> +<td>3</td> +<td>—</td> +<td>14</td> +<td rowspan="2" class="cellRight">Elke Buijs door 11 man en 2 +jongens.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">11.</td> +<td>Noorderwerv</td> +<td>2</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +<td>—</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2" class="cellLeft cellBottom">Aldus te zamen op de 11 +bovenstaande Buurten of Terpen</td> +<td class="cellBottom">106</td> +<td class="cellBottom">216</td> +<td class="cellBottom">753</td> +<td class="cellBottom">353</td> +<td class="cellBottom">404</td> +<td class="cellBottom">18</td> +<td class="cellBottom">18</td> +<td class="cellBottom">46</td> +<td class="cellBottom">38</td> +<td class="cellBottom">153</td> +<td class="cellRight cellBottom"></td> +</tr> +</tbody> +</table> +</div> +<p>(Aldus opgemaakt in September 1793 door <span class="sc">C. DE +HAAS</span>.) <span class="pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5" name= +"pb5">5</a>]</span></p> +<p>Nevens deze Schets van de Vroegere Gesteldheid van dit Eiland, +voegen wij de volgende aanmerkingen:</p> +<p>Betrekkelijk den juisten tijd waarop Marken van het Vaste Land +gescheiden is geworden, verkeert men in het onzekere, en de opgaven +dienaangaande, loopen zeer uit één.—Wel zegt men, +dat zulks op het einde der 13<sup>de</sup> eeuw moet plaats gehad +hebben;—doch wij meenen dat die gebeurtenis, op een later +tijdstip heeft plaats gehad, en wel, omstreeks de jaren +1675–1676, als wanneer ons Vaderland, en vooral het Noordelijk +gedeelte van onzen geboortegrond, door hevige stormen en zware +watervloeden, zeer geteisterd werd, terwijl in het eerstgenoemde jaar +(1675) het zeewater tot zulk eene ontzettende hoogte steeg, dat geheel +Amsterdam onder water stond, en de zeedijk bij Hoorn als ook de IJdijk +doorbraken.</p> +<p>Vóór omstreeks eene eeuw, was de afstand tusschen +de<a class="noteref" id="xd21e761src" href="#xd21e761" name= +"xd21e761src">1</a> Zuidelijkste punt van Marken en den vasten wal, +slechts eenige voeten wijd, en liep men over een’ plank van den +eenen oever op den anderen. Na dien tijd, is de afkabbeling, aan de +zijde van Marken, dermate toegenomen, dat de afstand, tusschen +evengenoemde landpunten, thans eene uitgestrektheid heeft van minstens +één half uur.</p> +<p>Volgens de „Lyst der Buurten, Huijsen, enz.”, welke wij +op bladz. 12 gegeven hebben, bestonden er ten jare 1793 nog elf +bebouwde Terpen of Heuvels; n.l.:</p> +<p>De Kerkbuurt, Nieuwe Buurten, Altena, Kets, Witte Werf, Remmerswerf, +Groote Werf, Rozenwerf, Heuvel, Moeniswerf en Noorderwerf. Behalve +deze, kende men vóór dien tijd nog eenige andere Buurten, +zoo als:</p> +<div class="table"> +<table> +<tr> +<td class="cellLeft cellTop">De Kraaijenwerf,</td> +<td class="cellTop">De Kloosterwerf,</td> +<td rowspan="3" class="cellTop cellBottom"><img src= +"images/rightbrace3.png" alt="" width="12" height="62"></td> +<td rowspan="3" class="cellRight cellTop cellBottom">afgespoeld of +verbrand.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">De Tamenswerf,</td> +<td>De Houtenmanswerf,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft cellBottom">De Koevordenwerf,</td> +<td class="cellBottom"></td> +</tr> +</table> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6" name= +"pb6">6</a>]</span></p> +<p>Van deze laatste is de naam nog over gebleven in de +Kloostersloot.—Eveneens is dit het geval met de +Kraaijenwerversloot.</p> +<p>Thans echter zijn van de elf bovengenoemde werven nog slechts de +onderstaanden overig:</p> +<p>De Kerkbuurt, Nieuwe Buurten, Kets, Witte-, Groote-, Rozen- en +Moeniswerf,—waarbij in den laatsten tijd nog gevoegd zijn, de +Havenbuurt en de Vuurtoren.</p> +<p>De Heuvel verlaten en gesloopt.</p> +<p>De Remmerswerf afgebrand. 1810.</p> +<p>De Noorderwerf verlaten en gesloopt. 1825.</p> +<p>Altena verlaten. 1808.</p> +<p>Weleer was <span class="ex">Marken</span> eene bloeijende plaats, +wier inwoners, voor het meerendeel, den landbouw uitoefenden, en op de +veeteelt zich toelegden. Men vond er, zeer vruchtbare wei- en +bouwlanden, die afgewisseld werden door fraai aangelegde Lusthoven en +hoog opgaand geboomte. Langzamerhand evenwel, werden deze vruchtbare +velden, door de zee ondermijnd en verzwolgen, en waren de volgende +geslachten genoodzaakt, zich op de zeevaart toe te leggen.</p> +<p>De, in vorige eeuwen, steeds toenemende Groote- of Haringvisscherij, +werkte daartoe zeer mede, zoodat er zelfs meer dan „<i>negentig +Marker-Visscherlieden als Stuurlieden op de Haringbuizen werden +aangesteld</i>.”</p> +<p>Ook ten tijde, dat de Walvischvangst in haren eersten bloei +verkeerde, voer een aanzienlijk deel der Markers op <span class= +"ex">Groenland</span>, en in een oud handschrift, vinden wij nog +vermeld, dat „<i>een zevental wakkere Varensgasten, als +Commandeurs, op de Schepen die ter Walvischvangst voeren, gefungeerd +hebben, oock vand men toen hier</i> (te Marken) <i>zeer behendighe en +uijtsteekende harpoeniere</i>.”</p> +<p>De namen der bovengenoemde zeven wakkere varensgasten zijn: +<span class="pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7" name= +"pb7">7</a>]</span></p> +<ul> +<li><span class="sc">ELBERT JANSE</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">d’Eendraght</span>,</li> +<li><span class="sc">MUUS CORNELISE</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">de Noordpool</span>,</li> +<li><span class="sc">OUTGER ELBERTS</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">Fortuna</span>,</li> +<li><span class="sc">KLAAS PIETERSE</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">Harlingen</span>,</li> +<li><span class="sc">PIETER PIETERSE</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">de Walvisch</span>,</li> +<li><span class="sc">JAN TIJMENSE</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">Noord-Holland</span>,</li> +<li><span class="sc">CORNELIS JACOBSE</span>, <i>voerende ’t +Schip</i> <span class="ex">de Hoop</span>.</li> +</ul> +<div class="figure xd21e901width"><img src="images/map1.png" alt= +"KAARTJE VAN MARKEN IN 1770." width="659" height="439"> +<p class="figureHead">KAARTJE VAN MARKEN IN 1770.</p> +<p class="first"></p> +<table> +<tr> +<td> +<ul> +<li>A. Algemeene Haven en Buurter Sluis</li> +<li>B. Vuurtoren.</li> +<li>C. Loots.</li> +<li>D. Kraaijenwerversluis en Sloot.</li> +<li>E. Meundersluis en Sloot.</li> +<li>F. Meuningsluis en Sloot.</li> +<li>G. Kloostersluis en Sloot.</li> +<li>H. Nieuwesluis en Sloot.</li> +<li>I. Sluis.</li> +<li>X. Weiland.</li> +<li><i>a.</i> Rietland, Buitenoevers.</li> +<li><i>b.</i> Omringdijk.</li> +<li>1. Noorderwerf.</li> +</ul> +</td> +<td> +<ul> +<li>2. Kraaijenwerf.</li> +<li>3. Moeniswerf.</li> +<li>4. Heuvel.</li> +<li>5. Rozenwerf.</li> +<li>6. Groote Werf.</li> +<li>7. Remmerswerf.</li> +<li>8. Kets.</li> +<li>9. Nieuwe Buurten.</li> +<li>10. Kerkbuurt.</li> +<li>11. Altena.</li> +<li>12. Ooster Wijde Sloot.</li> +<li>13. Oosterpad.</li> +<li>14. Buurter Wijde Sloot.</li> +</ul> +</td> +</tr> +</table> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8" name= +"pb8">8</a>]</span></p> +<div class="figure xd21e968width"><img src="images/map2.png" alt= +"KAARTJE VAN MARKEN IN 1853." width="657" height="432"> +<p class="figureHead">KAARTJE VAN MARKEN IN 1853.</p> +<p class="first"></p> +<table> +<tr> +<td> +<ul> +<li>A. Buurterpad.</li> +<li>B. Zereiderpad.</li> +<li>C. Minneweg.</li> +<li>D. Haven.</li> +<li>E. Krabbehoofd.</li> +<li>F. Vuurtoren.</li> +<li>H. Nieuwe Haven, (Gegraven in 1853).</li> +<li>X. Weiland.</li> +<li><i>a.</i> Rietland, Buitenoevers.</li> +<li><i>b.</i> Reisdam.</li> +<li><i>c.</i> Omringdijk.</li> +<li><i>d.</i> Ring- of Barmsloot.</li> +</ul> +</td> +<td> +<ul> +<li><i>e.</i> Kanaal.</li> +<li><i>f.</i> Kanaaldijk.</li> +<li>1. Noorderwerf.</li> +<li>2. Rozenwerf.</li> +<li>3. Moeniswerf.</li> +<li>4. Groote Werf.</li> +<li>5. Witte Werf.</li> +<li>6. Kerkbuurt.</li> +<li>7. Kets.</li> +<li>8. Nieuwe Buurten.</li> +<li>9. Havenbuurt<span class="corr" id="xd21e1034" title= +"Bron: ,">.</span></li> +</ul> +</td> +</tr> +</table> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9" name= +"pb9">9</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e761" href="#xd21e761src" name="xd21e761">1</a></span> De hier +bedoelde uiterste punten zijn thans bekend als: de Nes en ’t +Kruis.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 introduction"> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">TEGENWOORDIGE GESTELDHEID VAN HET <span class= +"ex">EILAND MARKEN</span><a class="noteref" id="xd21e1044src" href= +"#xd21e1044" name="xd21e1044src">1</a>.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het <span class="ex">Eiland Marken</span>, weleer aan +het Vaste Land verbonden, doch sedert overlangen tijd, daarvan +afgescheurd, door de gedurige inbraken en overstroomingen van het oude +meer <span class="ex">Flevo</span>, thans de Zuiderzee, en door +gedurige afspoeling, telkens kleiner van omvang geworden, ligt op +ongeveer een half uur afstands van den Waterlandschen zeedijk, tegen +over de Gemeente Katwoude, en is, gerekend naar den tijd, dien men +behoeft, om des winters, bij sterk ijs, naar het stadje Monnickendam te +gaan, ongeveer één uur afstands van daar in de Zuiderzee +gelegen.</p> +<p>Het beslaat thans eene oppervlakte van 295 bunders, strekt zich ter +lengte van 883 roeden, van het Oosten ten Noorden, naar het Westen ten +Zuiden uit, en wordt, door de dusgenaamde <span class= +"ex">Goudzee</span>, van den vasten wal gescheiden.</p> +<p><span class="ex">Marken</span> heeft de gedaante van eenen +scheefhoekigen driehoek, welks toppunt naar het Oosten is +gekeerd,—en is thans omgeven met eenen, tamelijk zwaren, dijk, +welks kruin, gemiddeld, ter hoogte van bijna 1.30 Ned. El, boven den +waterspiegel verheven is, en die, voor het grootste gedeelte met zware +steenglooijingen, en op sommige plaatsen, ook met stevig geheid +paalwerk, tegen de kracht van de golfslagen der Zuiderzee voorzien is. +Op die plaatsen echter, waar nog buitenoevers zijn, behoeft den dijk de +bovengenoemde beveiligingsmiddelen niet, dewijl het buitenland de +kracht der golven genoegzaam breekt. <span class="pagenum">[<a id= +"pb10" href="#pb10" name="pb10">10</a>]</span></p> +<p>Deze, betrekkelijk, geringe dijkshoogte (1.20 N. El), is dan ook de +oorzaak, waardoor het <span class="ex">Eiland</span>, bij zeer hooge +watergetijden, onderloopt.—Wij zeggen <i>betrekkelijk</i> geringe +dijkshoogte:—Immers, alhoewel de dijk geene genoegzame hoogte +heeft, om het zeewater bij hooge vloeden te kunnen keeren, zoo moet men +niet te min erkennen, dat dezelve, in vergelijking met den vroegeren +toestand der omringkade, thans merkelijk hooger is;—op sommige +plaatsen toch, o. a. op de hoogte van <i>Rozenwerf</i>, is de +kruinshoogte van den dijk, nabij de 2.00 Ned. Ellen, boven de +oppervlakte der zee verheven, en van daar dan ook, dat men op Marken +thans minder dan voorheen, den last van overstrooming te lijden +heeft.</p> +<p>Welligt zegt deze of gene: „Waarom den dijk niet tot zulk eene +hoogte gebragt, dat het Eiland, geheel van den last des waters bevrijd +blijve?”—</p> +<p>Wij antwoorden daarop, dat deskundigen, op goede gronden, meenen te +kunnen beweren, dat de bodem der zee, hier niet toelaat, den dijk, tot +de daartoe noodige hoogte te verzwaren, als zijnde den grond, uit +zijnen aard, daartoe te moerassig, waardoor gevolgelijk verzakking +zoude ontstaan<a class="noteref" id="xd21e1080src" href="#xd21e1080" +name="xd21e1080src">2</a>. <span class="pagenum">[<a id="pb11" href= +"#pb11" name="pb11">11</a>]</span></p> +<p>Ter uitwatering van het Eiland, is de dijk met een drietal sluisjes +voorzien, de <i>Buurter-</i>, <i>Meunder-</i> en +<i>Kraaijenwerver-sluis</i> geheeten, waarvan de eerste bij de haven +gevonden wordt, terwijl de beide andere aan den Zuidoostelijken +omringdijk zijn gelegen.—Vroeger telde men zeven zulke sluisjes; +waarvan de Meuning-, Klooster-, Nieuwe- en Schippers-sluisjes thans +niet meer bestaan.</p> +<p><span class="ex">Marken</span> is over zijne gansche oppervlakte +doorsneden met Vaarten en Slooten, die allen in verbinding staan met de +hoofdvaart des Eilands, <i>de Buurter-Wijde-Sloot</i> genaamd. Voor het +gerijf van den hooibouw, en ook voor veehouders, zijn deze vaarten en +slooten van groot belang, ja bijna geheel onmisbaar, naardien al het +hooi, naar de los- en ladingplaats aan de Haven vervoerd moet worden, +met eene bijzondere soort van kleine vaartuigen, +<i>Marker-binnenschuitjes</i> geheeten, wier model, enkel te Marken +inheemsch is, en die, naar men zegt, alleen op de Scheepswerven van de +Heeren <span class="sc">Kater</span>, te Monnickendam, naar eisch +vervaardigd worden.</p> +<p>Ook voor de Veehouders zijn deze slooten, te meer noodig, naardien +zij, aangezien het water binnen <i>Marken</i> daartoe te zout is, +gehouden zijn, hun vee dagelijks van versch put- of welwater te +voorzien. Schapen echter, kunnen zonder eenig nadeel, het slootwater +drinken.</p> +<p>Het gansche Eiland wordt in deszelfs lengte, van het Oosten naar het +Westen, doorsneden door een’ gegraven vaart, het <i>Kanaal</i> +genoemd, hetwelk een gedeelte is, van het eerst ontworpen +Noord-Hollandsche Kanaal, welk ontwerp echter later, niet geheel ten +uitvoer is gelegd. In dit water wordt thans door sommige Eilanders op +aal en paling gevischt. Eindelijk is het Eiland omgeven met eene +<i>barmsloot</i>, welke in de rigting van den omringdijk, het gansche +Eiland omgeeft, en die de afwatering der landerijen zeer bevorderd. +<span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12" name= +"pb12">12</a>]</span></p> +<p><i>De voortbrengselen</i> van den vruchtbaren kleigrond dezes +Eilands, zijn hooi, gras en riet. De niet watervrije ligging van den +bodem, belet deszelfs bewoners, om zich ook op de teelt van andere +veldgewassen toe te leggen.—Het land wordt nooit bemest, dewijl +de overstrooming telkens eene genoegzame hoeveelheid vruchtbaarmakende +slip op het veld achterlaat. Het hooi wordt, voor verreweg het grootste +gedeelte uitgevoerd, naar Gelderland, Utrecht en Noord-Holland. Dit +zelfde heeft ook met het riet plaats, dat voornamelijk op de +buitenlanden, in eene groote hoeveelheid groeit, en van eene bij +<span class="corr" id="xd21e1146" title= +"Bron: uitnemenheid">uitnemendheid</span> goede hoedanigheid is; +terwijl die gedeelten der landerijen, welke niet tot hooiland zijn +bestemd, tot weiland voor het hoornvee gebruikt worden, hetwelk slechts +ter voorziening in de dagelijksche behoefte van melk, gehouden +wordt.</p> +<p>Tegenover dezen uitvoer, staat de invoer van alle levensbehoeften, +als boter, kaas, groenten, manufacturen, aardappelen, meel, erwten, +boonen, turf, hout, enz., hetwelk s’ wekelijks, van Monnickendam, +Hoorn en Amsterdam wordt aangebragt. En, ofschoon er op dit Eiland +thans drie broodbakkers zijn, die zeer goed brood leveren, zoo wordt er +nogthans, s’ wekelijks, eene aanzienlijke hoeveelheid brood uit +Harderwijk en Nijkerk ingevoerd.</p> +<p><i>Het Hoofdmiddel van bestaan op Marken is de Visscherij.</i></p> +<p>Het grootste gedeelte der Markers oefent dit bedrijf uit, met hunne +botters op de Zuiderzee, waar zij hoofdzakelijk visschen, des winters +op haring, en des zomers op ansjovisch; gedurende het overige gedeelte +van den zomer, bepalen sommigen zich tot het botvisschen, doch daar de +voordeelen der laatstgenoemde visscherij van weinig of geen belang +zijn, leggen slechts weinigen er zich op toe.</p> +<p>Een ander aanzienlijk deel der Eilanders vischt gedurende den +Winter, en in het voorjaar tot Mei, met hunne <span class= +"pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13" name= +"pb13">13</a>]</span>schuiten, op de Zuiderzee, terwijl zij zich des +Zomers, met de Buisschepen naar de Noordzee begeven om deel te nemen +aan de Groote- of Haringvisscherij.—Vroeger echter, was het getal +der Buislieden, veel grooter dan tegenwoordig. Zoo telde men in 1793 op +Marken acht en dertig Stuurlieden of Gezagvoerders van Buizen, terwijl +men er thans nog slechts veertien heeft.—Daarentegen is het getal +der Bottervisschers, sedert evengemeld jaar, zoo sterk vermenigvuldigd, +dat het getal botters, thans, in stede van achttien, bijna negentig +bedraagt.</p> +<p>Eindelijk bepalen zich sommige visscherlieden, gedurende den zomer, +tot het vracht varen met hooi en turf, terwijl weder enkelen zich bezig +houden, met het sleepen van Koopvaarders, over het Pampus, zijnde eene +droogte in de Zuiderzee, die zich, van af Durgerdam ter lengte van 3/4 +uur, O. t. N. in zee uitstrekt.</p> +<p>Overigens heeft men op Marken ééne zeilmakerij, +ééne tanerij, twee timmerlieden, die tevens metselaars en +hoepelmakers zijn, drie broodbakkerijen en acht +kruidenierswinkels,—terwijl er zeven veehouders zijn. Sedert +eenigen tijd, heeft men zich op eene meer uitgebreide schapenfokkerij +toegelegd.<a class="noteref" id="xd21e1165src" href="#xd21e1165" name= +"xd21e1165src">3</a></p> +<p>Van de <i>Buurten</i> of <i>Terpen</i>, die thans op Marken aanwezig +zijn, en wier getal thans 10 bedraagt, is de <span class= +"ex">Kerkbuurt</span> of <span class="ex">Monnickenwerf</span>, door de +Markers bij verkorting <i>Me-korf</i> of <i>Me-kurf</i>, geheeten, de +grootste en voornaamste. Zij onderscheidt zich van de overige buurten, +door eene meer geregelde bebouwing en door betere bestrating. Vroeger +was zij in het geheel niet bestraat, lagen er slechts hier en daar +eenige planken, en was het, vooral gedurende den winter, bijna +ondoenlijk, zonder laarzen, deze buurt door te gaan. <span class= +"pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14" name="pb14">14</a>]</span></p> +<p>Over het algemeen is de toestand der wegen of paden, sedert de +laatste jaren, veel verbeterd, en jaarlijks worden door de bemoeijingen +van het tegenwoordig <span class="ex">Plaatselijk Bestuur</span>, de +noodige middelen aangewend, om deze meer en meer te verbeteren, zoodat +er nu reeds, voor het grootste gedeelte, goed bestrate voetpaden zijn, +waar men voor weinige jaren nog bijna onbruikbare kleiwegen vond.</p> +<p><span class="ex">De Kerkbuurt</span> is op eene heuvel gelegen, die +zich ter hoogte van 6 à 8 voeten, boven het land +verheft.—Ook de overige Buurten zijn op dusdanige Heuvels +aangelegd, ten einde daardoor zooveel mogelijk van den last des waters +bevrijd te blijven.</p> +<p>Op bovengenoemde Buurt staan de voornaamste gebouwen, zoo als: de +Kerk, het School- en Raadhuis, de Pastorie enz. op welke wij nader +zullen terug komen.</p> +<p>Op ongeveer tien minuten gaans van de <span class= +"ex">Kerkbuurt</span> liggen de <span class="ex">Nieuwe Buurten</span>, +welke eigenlijk uit drie afzonderlijke, naast elkander liggende heuvels +bestaan. Zuidwaarts van deze ligt <span class="ex">de Kets</span>, +zijnde eene buurt, waarlangs het kanaal loopt, en die slechts uit een +zestal huizen bestaat.</p> +<p>Noordwestwaarts van deze buurt, en slechts weinige schreden van de +<span class="ex">Nieuwe Buurten</span>, ligt aan de Haven, <span class= +"ex">de Havenbuurt</span>, alwaar men, benevens eene woning voor den +Opzigter van den Waterstaat, en eene directie-keet, de reeds vroeger +gemelde Tanerij en Zeilmakerij vindt.</p> +<p>Vóór weinige jaren bestonden hier ook eene +Scheepstimmerwerf en Smederij.—Thans zijn deze vernietigd.</p> +<p>Zuidoostelijk van de <span class="ex">Kerkbuurt</span> liggen de +vier overige buurten des Eilands, n.l. <span class="ex">de Witte +Werf</span>, <span class="ex">Groote Werf</span>, <span class= +"ex">Rozenwerf</span> en <span class="ex">Moeniswerf</span>, welke te +zamen, op Marken den naam van de <span class="ex">Zereide</span>, +dragen, en waarvan het <span class="ex">Zereiderpad</span> zijnen naam +ontleent.</p> +<p>Van deze Werven is weinig meer te zeggen, dan dat op <span class= +"pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15" name="pb15">15</a>]</span>de +laatstgenoemde, op <span class="ex">Moeniswerf</span>, eene +<i>Arm-inrigting</i> gevonden wordt, die der Diaconie toebehoort, en +waarin zulke behoeftige Eilanders worden verzorgd, die lidmaten zijn +der Hervormde Gemeente. Ook op de <span class="ex">Kerkbuurt</span> +staat eene <i>liefdadige inrigting</i>, het <span class= +"ex">Armhuis</span>, geheeten; in hetzelve worden zoodanige armen +verpleegd, die ten laste der <span class="ex">Algemeene armen</span> +zijn.</p> +<p>Behalve de beide genoemde inrigtingen verdienen, nog gemeld te +worden:</p> +<p><i>a.</i> <span class="ex">De Haven.</span> Deze, aangelegd in het +jaar 1837, ligt in het Noordwestelijk deel des Eilands, omtrent 10 +minuten gaans van de Kerkbuurt verwijderd, en is de gewone landings-, +los- en ladingsplaats. Zij heeft bij eene lengte van 75 Ned. Ellen, +eene breedte van 40 Ned. Ellen, en is omgeven met eenen dijk, die aan +de havenzijde van eene stevige schoeijing en gording voorzien is. Door +de gedurige vermeerdering van het aantal botters, is zij thans echter +al te bekrompen geworden, zoodat men in 1853, een begin gemaakt heeft, +met het graven eener tweede Havenkom, van gelijke grootte als de +eerste, en die thans (1854) met deze, tot één geheel zal +vereenigd worden. Behalve deze haven, is er ook eene afzonderlijke +ligplaats voor de haringschuiten, de <i>Kolk</i> genaamd, en die als +eenen regterarm der Havenkom kan beschouwd worden.</p> +<p>De geheele inrigting der Haven, kan zeer doelmatig genoemd worden, +en zij onderscheidt zich, door haren geheelen aanleg, gunstig van vele +andere visschershavens.—Het eenige waarop, vooral door vreemde +Schippers, aanmerking wordt gemaakt, is de naauwe ingang der Haven; +doch het schijnt, dat men deze niet wel kan vergrooten<span class= +"corr" id="xd21e1284" title="Bron: .">,</span> zonder daardoor, in de +haven zelve, last te lijden, van eenen al te grooten golfslag, die, +vooral met harden Noordwestelijken wind, van belang is. <span class= +"pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" name="pb16">16</a>]</span></p> +<p>Vroeger bestonden er op verschillende plaatsen van het Eiland, +tusschen de buitendijks liggende, rietlanden, inhammen of kreeken, +visschershavens genaamd, doch van tijd tot tijd, zijn deze door +afspoeling, voor het grootste gedeelte verdwenen. Op dezen oogenblik +bestaan er nog drie.</p> +<p><i>b.</i> <i>De Begraafplaats.</i> Deze is, na de slooping der Oude +Kerk, in 1845 aangelegd op eene, sedert 1808 verlaten Buurt, Altena +genaamd, en ligt omstreeks 5 à 6 minuten gaans, westwaarts van +de Kerkbuurt verwijderd. Zij is zeer doelmatig ingerigt, als zijnde +haren grondslag boven den beganen grond geheel water vrij. Zij heeft +eene ovaalvormige gedaante, die in eene afhellende rigting is +opgetrokken, terwijl de toegang tot dezelve, door eene omgegraven sloot +en een’ poort, van den publieken weg is afgescheiden.</p> +<p><i>c.</i> De Pastorie, gebouwd in 1840, is een fiksch steenen huis, +hetwelk het voorkomen der Kerkbuurt inderdaad tot sieraad verstrekt. +Bij dezelve staan de eenigste vruchtboomen die men op het gansche +Eiland aantreft.</p> +<p>Behalve deze, zijn er tegenover de Pastorie, op het zoogenaamde Erf, +ook eenige wilgenboomen, die dus als zoo vele bewijzen +dáár staan, dat het gevoelen, alsof op Marken geene +boomen <i>kunnen</i> groeijen, faalt.</p> +<p><i>d.</i> Slechts eenige schreden van de Pastorie staat <span class= +"ex">de Kerk</span>. Deze, ofschoon eerst sedert 1846 geheel nieuw +opgebouwd, heeft, voor zoo veel haar uiterlijk aangaat, wel geen +onbehagelijk voorkomen, doch zij voldoet geenszins aan de verwachting +der Gemeente, naardien zij op verscheidene plaatsen zoodanig lekt, dat +eene groote en kostbare reparatie, vooral aan de kap, eerlang plaats +moet hebben.</p> +<p><i>e.</i> en <i>f.</i> <span class="ex">De School en het +Raadhuis</span>, vormen te zamen één kruisgebouw. Beide, +in 1850 opgerigt, hebben eenen modernen vorm, terwijl de inrigting, zoo +van het eene als van het andere, allezints doelmatig kan genoemd +worden. <span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17" name= +"pb17">17</a>]</span></p> +<p>Jammer echter is het, dat het schoollocaal voor het aantal +schoolpligtige kinderen, dat thans 180 à 190 bedraagt, te +bekrompen is. De plaatselijke gesteldheid van het terrein, gedoogde +echter geenen grooteren aanleg.</p> +<p><i>g.</i> Afgescheiden van de overige buurten, en op een half uur +afstands van de <span class="ex">Kerkbuurt</span> staat de <span class= +"ex">Vuurtoren</span>, gebouwd in 1839. Het is in zijne soort een +fraai, en bij uitstek net ingerigt gebouw, voorzien van een zeer sterk +schitterend<a class="noteref" id="xd21e1337src" href="#xd21e1337" name= +"xd21e1337src">4</a> kunstlicht. Hieraan is verbonden des lichtstookers +woning. <span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18" name= +"pb18">18</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e1044" href="#xd21e1044src" name="xd21e1044">1</a></span> Marken +telt thans 950 inwoners, die allen de H. Godsdienst belijden.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e1080" href="#xd21e1080src" name="xd21e1080">2</a></span> Deze +bewering is echter onjuist. Immers, wat aangaat de <i>verzakking</i>, +zoo merken wij aan, dat dezelve alleen van toepassing kan zijn, op +nieuw aan te leggen dijken, naardien de bodem van Marken bestaat uit +eene laag <i>klei</i>, en eene laag <i>veen</i>, gevolgd door eene +weeke specie, <i>derrie</i> genaamd. Onder deze laatste stof ligt het +<i>vaste zand</i>. Zoo lang nu de dijk, en het veen, niet door deze +derrie zijn heengezonken tot op het vaste zand, is verzakking steeds +noodzakelijk. De Markerdijk heeft echter die verzakking reeds +ondergaan, en zou dus de noodige zwaarte tot een 2 els hoogte zeer wel +kunnen dragen.—Bewijzen daarvoor zijn zigtbaar in de terpen +waarop de buurten zijn gebouwd, die zelfs hooger dan 2 el boven A. P. +gelegen, en aan geene verzakking onderhevig zijn, en toch zijn deze +daarenboven nog bebouwd. Ook de begraafplaats, die ruim 2 el hoog is, +is sedert haren aanleg, <i>niets verzakt</i>. Van hoe groot belang het +voor de ingezetenen zoude zijn, indien den dijk de noodige hoogte +hadde, om van het water bevrijd te blijven, is op te maken uit de +Bijlage, die wij op pag. 24 hebben neêrgesteld.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e1165" href="#xd21e1165src" name="xd21e1165">3</a></span> Gelijk +overal, zijn ook op Marken, de opbrengsten der landerijen zeer +toegenomen.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e1337" href="#xd21e1337src" name="xd21e1337">4</a></span> Van den +tweeden rang.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 introduction"> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">DE BEWONERS VAN HET EILAND MARKEN.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De <span class="ex">Markers</span> worden, ofschoon +zeer ten onregte, veelal voor een dom slag van menschen aangezien. Van +waar deze valsche beschouwing haren grond ontleent, dit erkennen wij +niet te weten, want, bij eene meer gezette beschouwing dezer lieden, en +uit den dagelijkschen omgang met velen derzelve, blijkt ons juist het +tegenovergestelde.—Of zou men dwaas genoeg kunnen zijn, om, +welligt uit hunne eigenaardige kleederdragt, en uit hunne, hier alleen +inheemsche, gewoonten, dit ongunstig besluit af te leiden: +„<span class="ex">Markers zijn dom en onbeschaafd?</span>” +Dit mogen wij niet aannemen.</p> +<p>Wij zullen in deze korte schets ons bepalen met eenige voorname, +algemeene eigenschappen dezer Visschers op te geven. Daarna oordeele de +lezer in hoeverre de beschuldiging gegrond zij, dat deze Eilanders als +dom en onbeschaafd verdienen te worden aangemerkt.</p> +<p>1<sup>e</sup>. Misbruikers van sterken drank, worden onder deze +Eilanders niet gevonden, hetgeen daarom te meer verwondering baart, en +te meer verdient geprezen te worden, dewijl zij in hun bedrijf, met +vele en aanhoudende moeijelijkheden en ontberingen, te <span class= +"corr" id="xd21e1359" title="Bron: kampeu">kampen</span> hebben.</p> +<p>Wel wordt er jenever, brandewijn en anijs gedronken, doch dit heeft +slechts bij bijzondere gelegenheden plaats, zoo als bij Bruiloften, +Nieuwjaar, bij de terugkomst der Stuurlieden, enz., en dan nog wel in +zulk eene geringe hoeveelheid, dat het gansche verbruik van sterken +drank s’ jaarlijks slechts eenige weinige kannen bedraagt. +<span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19" name= +"pb19">19</a>]</span></p> +<p>2<sup>e</sup>. Ten aanzien van de zindelijkheid der Markers wordt +meermalen een ongunstig oordeel geveld, en is er wel eens aangemerkt +dat deze „veel, zeer veel te wenschen overlaat.”</p> +<p>Wij meenen nogthans, ter voorziening in die aanmerking, wederkeerig +te kunnen aanmerken, dat, evenzeer als de reinheid van <span class= +"ex">Broek in Waterland</span> vergroot wordt, ook de onzindelijkheid +der Markers meer in <i>naam</i>, dan wel in de <i>daad</i> bestaat.</p> +<p>’t Is waar, dit moeten wij erkennen, ook op Marken zijn +huisgezinnen aan te wijzen, waarin men te vergeefs naar eenig spoor van +reiniging zoeken zal. Doch, waar vindt men de zulken niet? Wie wijst +ons eene gemeente aan, waarin geene huisgezinnen worden gevonden, +waarin ten deze opzigte, geene aanmerkingen zoude zijn te maken?</p> +<p>Over het algemeen echter, kan noch mag Marken van onzindelijkheid +beschuldigd worden, ten zij men welligt, de onreinheid der wegen +bedoele, gedurende den winter of bij regenachtig weder.</p> +<p>Als bewijzen van het door ons gezegde, meenen wij te mogen wijzen op +den toestand der vaartuigen. En inderdaad, deze is eenig en voorbeeldig +te noemen. Het voorkomen der botters en schuiten, zoo als zij +dáár, en vooral op Zon- en Feestdagen in de haven liggen, +heeft meer overeenkomst met eene vloot van pleiziervaartuigen, dan wel +van eene vloot van visschersschuiten, die, ook bij storm en onweder, +zee bouwen, en te vergeefs zal er naar slechts één +vaartuig worden gezocht, waarvan met grond gezegd zoude kunnen worden, +dat er iets op valt aan te merken, hetwelk tegen orde en reinheid +zondigt; en toch is alleen aan <i>mannen</i> die zorg opgedragen.</p> +<p>Het zal dus wel geen breedvoerig betoog behoeven, om onze lezers te +overtuigen, dat daar, waar de <i>mannen</i> zóó rein en +zóó keurig op het <i>hunne</i> zijn, de <i>vrouwen</i> +(en dit <span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20" name= +"pb20">20</a>]</span>ligt in den aard der zaak opgesloten) vooral geene +mindere reinheid, of minder zorg, op het <i>hare</i> aan den dag zullen +leggen. Men houde hierbij echter in het oog, dat de meestal zeer +bekrompene behuizing, het bij velen groot getal kinderen, de ontbering +van de hulp eener dienstbode, als ook de plaatselijke gesteldheid +zelve, als zoo vele oorzaken zijn aan te merken, die de zindelijkheid +der huismoeders bemoeijelijken, tegenwerken en minder doen uitkomen, +dan zulks veelal aan den vasten wal het geval is.</p> +<p>3<sup>e</sup>. Ook ten opzigte van hunnen ijver in hun beroep, +leeren wij de Markers van geene ongunstige zijde kennen. Immers van hun +vroegste jeugd af aan, tot zelfs in vergevorderden ouderdom, zijn zij +onafgebroken bezig in hun beroep, en dat zoowel in den barren winter +als in de zachte lente en warmen zomer.</p> +<p>Mannen, jongelingen, knapen, ja zelfs grijsaards, bevinden zich +steeds, bij vaarbaar weêr, ter zee, en komen zij, voor zoo veel +de botterlieden aangaat, slechts eenmaal per week, en wel des +Zaturdags, te huis, terwijl zij dan, wanneer er geene gelegenheid ter +uitoefening van hun bedrijf bestaat, hunnen tijd besteden tot het +vervaardigen en herstellen van de noodige netten en het onderhouden van +hunnen vaartuigen. Aan de vrouwen is, behalve de gewone huisselijke +werkzaamheden, de zorg opgedragen, voor de opvoeding der kinderen, die +meestal voor het grootste gedeelte door de vaders niet kan worden +waargenomen. Hun dagelijksch afzijn is hiervan de oorzaak. Voorts +behoort de vervaardiging van alle noodige kleedingstukken, ook van die +der mannen, tot der vrouwen werkkring, terwijl zij tevens den hooibouw +waarnemen, en het noodige garen spinnen voor het vischwand.</p> +<p>4<sup>e</sup>. Het is eene erkende waarheid, dat deze +Eilandbewoners, in hooge mate, zuinig zijn, op hunne bezittingen en +inkomsten. Slechts zeer weinigen zijn hiervan uitgezonderd. +<span class="pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21" name= +"pb21">21</a>]</span>Van daar is het, dat deze Gemeente, in +vergelijking van andere Visschersplaatsen, meer welvarend en meer +bemiddeld is, dan vele andere. Een bewijs hiervoor, meenen wij te +kunnen vinden in de plaatselijke armoede. Voor vele andere gemeenten +toch, worden jaarlijks, en bij herhaling, liefdegaven opgevraagd ten +behoeve der vele noodlijdende ingezetenen, terwijl ten behoeve der +Markers nooit iets, het minste zelfs niet, wordt gevraagd. En nogthans +ondervinden ook deze, in gelijke mate als andere visschers, het +nadeelige en schadelijke, hetwelk, zoo door mislukte visscherij als +door vroeg invallende winters, wordt te weeg gebragt.</p> +<p>5<sup>e</sup>. Ook de belezenheid der Markers pleit ten gunste voor +hun zedelijk karakter; want de kennis van vele zaken, inzonderheid der +Vaderlandsche Geschiedenis, Aardrijkskunde en Rekenkunst betreffende, +bewijzen eenen weetgierigen aard en lust tot nuttige bezigheid.</p> +<p>Ook het getrouw bezoeken der school, getuigt, dat zij verstandelijke +ontwikkeling op prijs stellen; van de 190 à 200 schoolpligtige +kinderen, (wier schoolpligtigheid van het 5<sup>e</sup> tot het +14<sup>e</sup> jaar ingesloten duurt,) komen er gemiddeld ruim 160 ter +school. Eindelijk, diegenen der Markers, welke zich op de beoefening +van andere vakken hebben toegelegd, zijn daarin allen naar wensch +geslaagd, en toonen zij nog dagelijks, dat zij in hunne betrekking zijn +wat zij moeten zijn.</p> +<p>6<sup>e</sup>. Even gunstig leeren wij deze Eilanders kennen in hun +huisselijk leven. Bescheidenheid en onderlinge liefde wonen steeds bij +hen in, en indien ons gevraagd werd, of wij voorbeelden kennen van +huisselijke tweedragt, zoo zouden wij daarop ontkennend moeten +antwoorden.<a class="noteref" id="xd21e1439src" href="#xd21e1439" name= +"xd21e1439src">1</a></p> +<p>7<sup>e</sup>. Eindelijk, in den omgang doen de Markers zich als +<span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22" name= +"pb22">22</a>]</span>eenvoudige lieden kennen, in zoo verre namelijk, +deze eenvoudigheid betrekking heeft op hunne wijze van voorkomen. Zij +zwijgen liever, dan te spreken over zaken waarvan zij geene kennis +hebben, terwijl datgene wat zij spreken, doorgaans goed ter snede +komt.</p> +<p>Over het algemeen stellen zij een levendig belang in al wat +Godsdienstig is, en getuigt hun oordeel over, en hunne bekendheid met +vele zaken dienaangaande, dat zij meer dan oppervlakkig bekend zijn, +met vele Godsdienstige en zedelijke werken.</p> +<hr class="tb"> +<p>Wij voegen hierbij nog de volgende bijzonderheden, waarmede wij deze +<i>schets</i> zullen besluiten.</p> +<p>Vooreerst, hunne <i>huisselijke inrigting</i>. Deze is, na den +noodlottigen watervloed van 1825, die overigens op Marken weinig schade +heeft aangebragt, over het geheel zeer bekrompen geworden, en +onderscheidt zich voornamelijk door het gemis van schoorsteenen. De +meeste woningen bestaan uit één woonvertrek, dat mede tot +slaapkamer, keuken en bergplaats voor de visschersgereedschappen dient. +De haard of vuurplaats vindt men doorgaans voor het grootste raam, en +bestaat uit een’ plaat, die omgeven is met eene rei gewone +vloertegels of witte marmeren steenen; bij deze plaat staat een +kleiner, in den grond bevestigd, stuk plaatijzer, waartegen het vuur +wordt aangelegd. Vlak voor deze haard staat de tafel, waarbij veelal +eenige zeer lage stoelen. Een gat boven in het dak, <i>de kist</i> +genaamd, trekt de rook regt op, die zich verder boven in het huis, +alwaar het vischwand geborgen is, verspreid, en waardoor men dus +beneden weinig of geen hinder lijdt van den rook.</p> +<p>De woningen der <i>Markers</i> zijn voor het grootste gedeelte +inwendig niet geverwd, maar worden eenige malen ’s jaars +<span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23" name= +"pb23">23</a>]</span>schoongemaakt en met zuiver krijtwit bestreken. +Behalve de woonkamer hebben sommigen nog een afzonderlijk vertrekje, +dat tot een zoogenaamd pronkkamertje dient, en waarin het beste +huisraad en de kleederen bewaard wordt.</p> +<p>Deze huisselijke inrigting is bij verreweg de meeste Markers +dezelfde; slechts een dertigtal woningen zijn er, waarin men eenen +schoorsteen aantreft.</p> +<p>Ten tweede. Ook <i>de Kleederdragt</i> der Markers is eenig en +bijzonder. Dezelve is een overblijfsel van den zoogenaamden Spaanschen +tijd, en nog op de huidigen dag, zegt men, dat de kleeding der +landlieden in Andalusië, veel met die der Markers overeenkomt. Zij +bestaat zoowel bij de vrouwen als bij de mannen, voor het grootste +gedeelte uit wollen stoffen, zoo als baai, duffel, bever enz., en is +bij allen, zoo bij behoeftigen als meer gegoeden en rijken, dezelfde. +Het <span class="corr" id="xd21e1481" title= +"Bron: eenigste">eenige</span> teeken van meerdere gegoedheid of +welvaren is een tweetal knoopen, die zij in de kraag of boord van het +hemd dragen; de gegoedsten bezitten gouden, anderen zilveren. Eigenlijk +onderscheid van rang of stand is er niet zigtbaar.</p> +<p>Ofschoon er onder de Markers geene eigenlijke mode bestaat, zoo +heeft nogthans het gebruik de verwisseling der kleederdragt aan eenige +vaste regels gebonden. Zoo wil het gebruik, dat op kermis, bij +bruiloften, in bruidsdagen enz. de gewone kleeding plaats make voor +andere tooisels, die òf alléén op kermis, +òf alléén bij bruiloften, òf +alléén in bruidsdagen enz. gebruikt mogen worden.</p> +<p>Ten derde. Alhoewel op Marken de uitspraak onzer taal vrij goed is, +zoo bezigt men er toch verscheidene woorden, die minder algemeen +verstaan worden. De voornaamste van deze zijn: <span class= +"pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24" name="pb24">24</a>]</span></p> +<div class="table"> +<table> +<tr> +<td class="cellLeft cellTop">het woord</td> +<td class="cellTop"><i>bappe</i></td> +<td class="cellTop">voor:</td> +<td class="cellRight cellTop">grootvader,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>noom</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">oom,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>tutte</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">zuster,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>bort</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">borst,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>zeert</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">pijn</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>schelig</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">leelijk,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>bas</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">mooi, (aangedaan),</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>kniesse</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">knieën,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td><i>gank</i></td> +<td> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight">haastig,</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft cellBottom"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>het</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>woord</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellBottom"><i>vider</i></td> +<td class="cellBottom"> +<table class="ditto"> +<tr class="s"> +<td>voor:</td> +</tr> +<tr class="d"> +<td>,,</td> +</tr> +</table> +</td> +<td class="cellRight cellBottom">emmer,</td> +</tr> +</table> +</div> +<p>enz. terwijl zij, even als de Zeeuwen, de <i>h</i> +dáár noemen waar zij niet, en dezelve weglaten +dáár waar zij al genoemd moet worden.</p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e1439" href="#xd21e1439src" name="xd21e1439">1</a></span> +Echtscheidingen hebben hier zeer zelden plaats: sedert onheugelijke +jaren kent men er slechts ééne—doch onwettig. Het +aantal onwettige geboorten bedraagt in de 20 jaren naauwelijks +één.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 introduction"> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">BIJLAGE.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De landerijen op Marken, (zij behooren allen aan de +bewoners,) beslaan te zamen ruim 295 bunders. Hiervan gaat af, voor +bebouwde eigendommen, dijk, rietland en water, 70 bunders. Van de +overige 225 bunders, worden 25 bunders als weiland gebruikt, zoo dat de +vlakke inhoud der hooivelden, p.m. 200 bunders bedraagt. De oogst van +deze velden beloopt ’s jaarlijks p.m. ƒ 10,000.</p> +<p>Op deze 200 bunders, zou men (indien men geene overstrooming te +duchten had,) ruim 3000 schapen kunnen houden. Stelt men nu de +gemiddelde opbrengst van ieder schaap op ƒ 10, dan zou men een +kapitaal verkrijgen van ƒ 30,000, hetgeen dus voor de ingezetenen +van Marken, eene winst van ƒ 20,000 zoude opbrengen.</p> +<p>Dat dit gunstig resultaat, in het belang der Markers, spoedig mogt +verkregen worden, is de wensch van</p> +<p class="signed"><span class="sc">DEN SCHRIJVER.</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="transcribernote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen +overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +<a class="exlink xd21e41" title="Externe link" href= +"http://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg +Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="exlink xd21e41" +title="Externe link" href= +"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie +team op <a class="exlink xd21e41" title="Externe link" href= +"http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke +schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn +stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn +verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het +einde van dit boek.</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2013-12-19 Begonnen.</li> +</ul> +<h3 class="main">Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table class="correctiontable" summary= +"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e246">II</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">„</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e320">1</a></td> +<td class="width40 bottom">Storvloeden</td> +<td class="width40 bottom">Stormvloeden</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1034">8</a></td> +<td class="width40 bottom">,</td> +<td class="width40 bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1146">12</a></td> +<td class="width40 bottom">uitnemenheid</td> +<td class="width40 bottom">uitnemendheid</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1284">15</a></td> +<td class="width40 bottom">.</td> +<td class="width40 bottom">,</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1359">18</a></td> +<td class="width40 bottom">kampeu</td> +<td class="width40 bottom">kampen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1481">23</a></td> +<td class="width40 bottom">eenigste</td> +<td class="width40 bottom">eenige</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 44507 ***</div> +</body> +</html> |