diff options
Diffstat (limited to '43034-h')
| -rw-r--r-- | 43034-h/43034-h.htm | 3126 |
1 files changed, 1356 insertions, 1770 deletions
diff --git a/43034-h/43034-h.htm b/43034-h/43034-h.htm index 2c417ba..ec37a7e 100644 --- a/43034-h/43034-h.htm +++ b/43034-h/43034-h.htm @@ -4,7 +4,7 @@ <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl"> <head> - <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=UTF-8" /> <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> <title> @@ -157,45 +157,7 @@ td.td4 {width: 40%;} </head> <body> - - -<pre> - -Project Gutenberg's Zes maanden bij de commando's, by Nico J. Hofmeyr - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Zes maanden bij de commando's - -Author: Nico J. Hofmeyr - -Release Date: June 25, 2013 [EBook #43034] - -Language: Dutch - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ZES MAANDEN BIJ DE COMMANDO'S *** - - - - -Produced by The Online Distributed Proofreading Team at -http://www.pgdp.net (This file was produced from images -generously made available by The Internet Archive/American -Libraries.) - - - - - - -</pre> - +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 43034 ***</div> <div class="TNbox"> @@ -221,7 +183,7 @@ Libraries.) </div> <div class="voorkant"> - <a href="images/cover.jpg" title="Klik voor vergroting (889×1222px, 225kb)"><img src="images/cover.jpg" width="437" height="600" alt="" /></a> + <a href="images/cover.jpg" title="Klik voor vergroting (889×1222px, 225kb)"><img src="images/cover.jpg" width="437" height="600" alt="" /></a> </div> <p><span class="pagenum" title="1"> </span><a id="p_1"></a></p> @@ -278,14 +240,14 @@ Libraries.) onmogelijke onpartijdigheid. Daarbij echter, heb ik mijne oogen niet willens en wetens voor het goede en het edele in de tegenpartij gesloten. De klove tusschen de twee - groote blanke rassen van ons land is reeds zóó groot, + groote blanke rassen van ons land is reeds zóó groot, en eene mannelijke verzoening en samenwerking tusschen - die beide is zóó noodzakelijk voor de stoffelijke, intellectuëele, + die beide is zóó noodzakelijk voor de stoffelijke, intellectuëele, zedelijke en godsdienstige welvaart van Zuid-Afrika, dat het de plicht van elken waren patriot is, om zoo veel mogelijk die klove te dempen en de gewenschte harmonie te bevorderen. Zelfs Sir Alfred Milner—die, onzes inziens, - in vele opzichten <ins class="corr" id="corr1" title="Bron: „">»</ins>de teekenen der tijden” in ons zuidhoek + in vele opzichten <ins class="corr" id="corr1" title="Bron: „">»</ins>de teekenen der tijden” in ons zuidhoek verkeerdelijk gelezen heeft—heeft moeten erkennen, dat het heil van Zuid-Afrika in de wederkeerige achting <span class="pagenum" title="6"> </span><a id="p_6"></a>der Hollandsche en Engelsche bevolking voor elkander @@ -310,7 +272,7 @@ Libraries.) <p>'t Is de maand September van het jaar 1899. De beide Volksraden zitten te Pretoria. Dikwijls, al te dikwijls is er een geheime zitting, nu eens in den Eersten, dan -weêr in den Tweeden Raad. Soms vindt er ook wel een +weêr in den Tweeden Raad. Soms vindt er ook wel een vereenigde zitting plaats met gesloten deuren. Wat is er gaande? Wat wordt er besproken? De oningewijden weten slechts dit: dat de politieke situatie hoogst ernstig is en @@ -323,7 +285,7 @@ wordt elk nieuwsblad verslonden; angstig wordt het gelaat van den grijzen President, wanneer hij zijn kantoor verlaat, bestudeerd. Wat zal het zijn? Is er hoop op een vreedzame schikking? Is er kans op een eervolle oplossing? -Wat zal het nieuwe depêche nu weer bevatten? +Wat zal het nieuwe depêche nu weer bevatten? O! die akelige kabelgrammen! Zij maken het ons zoo zwaar, om kalm en bedaard te denken en te spreken. Zij vullen ons gemoed met toorn. Zij verspreiden een @@ -335,7 +297,7 @@ tanden knersen.</p> <p>Gij ontmoet iemand op de straat. Vroeger wisselde hij geen woord met u. Thans komt hij u tegen met de ernstige -vraag: »weet ge ook wat nieuws over de situatie? +vraag: »weet ge ook wat nieuws over de situatie? <span class="pagenum" title="8"> </span><a id="p_8"></a>Wat staat ons voor de deur?” Gij spreekt als oude kennissen met elkander: de groote, brandende, alles verslindende kwestie doet vreemdelingen zelfs voor het oogenblik @@ -343,28 +305,28 @@ ineensmelten.</p> <p>Een vriend uit Johannesburg, die <i>uw</i> oordeel nooit over eenig onderwerp inriep, komt u tegen met de -vraag: »Zal ik mijn goudaandeelen van de hand zetten, +vraag: »Zal ik mijn goudaandeelen van de hand zetten, of nog meer geld in aandeelen beleggen?”</p> -<p>»Man! wat weet <i>ik</i> van zulke zaken af? Ik ben geen +<p>»Man! wat weet <i>ik</i> van zulke zaken af? Ik ben geen makelaar. Waarom vraagt u <i>mijne</i> opinie over zulke dingen?”</p> -<p>Hij fluistert u in 't oor: »Jij kent meneer Reitz, niet +<p>Hij fluistert u in 't oor: »Jij kent meneer Reitz, niet waar? Of Jan Smuts, den Staats-Procureur? Of een van de Leden van den Uitvoerenden Raad of den Volksraad. Hebben <i>zij</i> u niets verteld? Hoe lijkt het, vriend? Zeg mij in 's hemels naam, wat ik doen moet om.... geen geld te verliezen.”</p> -<p>In vroegere eeuwen klonk het: »wat moet ik doen om -zalig te worden?” Thans hoort men gewoonlijk: »wat +<p>In vroegere eeuwen klonk het: »wat moet ik doen om +zalig te worden?” Thans hoort men gewoonlijk: »wat moet ik doen, om geld te maken?” Geld kan immers zoo vele dingen koopen, die (op 'n manier!) ook zalig maken!</p> <p>Groot is de man, in de maand September 1899 te Pretoria woonachtig, die in een tram gezien wordt met -den heer Reitz sprekend—mogelijk over het weêr, of +den heer Reitz sprekend—mogelijk over het weêr, of over een gedicht! Nog grooter de man, die zich een vriend van een Lid van den Uitvoerenden Raad durft noemen. Grootste van al, die zijne pijp met presidentieel tabak op @@ -381,13 +343,13 @@ er een huivering-wekkend?</p> <p><span class="pagenum" title="9"> </span><a id="p_9"></a></p> -<p>Johannesburg loopt langzamerhand leêg, zeggen de -couranten. De »Uitlanders”, die hun uiterste krachten +<p>Johannesburg loopt langzamerhand leêg, zeggen de +couranten. De »Uitlanders”, die hun uiterste krachten hadden ingespannen om de Transvaal in een oorlog met Engeland te wikkelen, zijn nu zeker dat hun doel zal bereikt worden. Zij gaan derhalve bijtijds naar Durban, Port -Elizabeth of de Kaapstad—»voor eenige weken, of -maanden,” zeggen zij, »wanneer de Britsche legers wel +Elizabeth of de Kaapstad—»voor eenige weken, of +maanden,” zeggen zij, »wanneer de Britsche legers wel zegevierend Pretoria zullen instappen.” Twee, later drie treinen per dag dragen de loyale Britten en anderen, die zich in den naderenden strijd niet mengen willen, naar de @@ -402,7 +364,7 @@ in Zuid-Afrika planten? Willen zij het Britsche volk bedwelmen door hun buitensporige artikels, hun lage leugentaal, hun hartstochtelijke uitbarstingen? Willen zij de Regeering, de Raadsleden, ja elken man en elke vrouw, die zich -»Transvaler” of »Afrikaner” noemt, met woede vervullen, +»Transvaler” of »Afrikaner” noemt, met woede vervullen, en alzoo een vreedzame schikking onmogelijk maken? Helaas! het schijnt maar al te waar: de <i lang="en">Star</i>, de <i xml:lang="en">Transvaal Leader</i>, de <i xml:lang="en">Cape Times</i>, om andere organen niet te noemen, @@ -416,10 +378,10 @@ kunnen die twee machten werelddeelen tegen elkaar in 't harnas jagen.</p> <p>Menig gesprek mocht ik in die dagen van spanning met -mijn twee naaste buren, de heeren Piet Cronjé en Koos +mijn twee naaste buren, de heeren Piet Cronjé en Koos de la Rey, voeren. Eerstgemelde hield met de hem eigene hardnekkigheid vol, dat het tot geen oorlog komen zou. -<span class="pagenum" title="10"> </span><a id="p_10"></a>»God zou het niet zoo ver laten komen”—was zijn vast +<span class="pagenum" title="10"> </span><a id="p_10"></a>»God zou het niet zoo ver laten komen”—was zijn vast geloof. Tot op het laatst nog, toen hij mij groette bij zijn vertrek als Hoofd-Generaal der westelijke commando's—toen nog beweerde hij heel kalm, dat er een vreedzame @@ -433,8 +395,8 @@ zijn woonhuis was teruggekeerd, dat ik hem ging bezoeken. Voor zoo ver ik mij herinner, gebeurde het tegen het midden van de maand September.</p> -<p>»Er zal geen oorlog zijn,” zei de grijze held, op zijn -zachte doch zeer besliste wijze. »God heeft het mij in +<p>»Er zal geen oorlog zijn,” zei de grijze held, op zijn +zachte doch zeer besliste wijze. »God heeft het mij in een droom of gezicht geopenbaard. Ik zag een groot beest op mij afkomen. Het was een vreeselijk monster—een soort beer, of zoo iets. Het kwam al nader en nader. @@ -442,22 +404,22 @@ Ik was in den grootsten nood, want ik had slechts mijn knipmes als wapen tegen het beest. Het ding scheen op het punt om op mij te springen. Wanhopig opende ik mijn mes om mij te verdedigen. Doch ziet! wat gebeurde? -Het ondier viel vlak voor mij neêr, zoo effens links van +Het ondier viel vlak voor mij neêr, zoo effens links van mij, en lag doodstil op zijn rechter zij. Verbaasd liep ik toe, om het van nabij te bekijken—en toen zag ik, wat -er meê gebeurd was: er waren groote, sterke touwen of +er meê gebeurd was: er waren groote, sterke touwen of draden om zijn lijf gewikkeld, zoodat het monster zich niet kon verroeren!”</p> <p>Op mijne vraag: wat dat al mocht beduiden, antwoordde mijn eerbiedwaardige oude vriend met den grootsten eenvoud. -»Kijk, het beest moet natuurlijk Engeland, het +»Kijk, het beest moet natuurlijk Engeland, het machtige Engeland voorstellen. Ik ben de Transvaal. De touwen of draden zijn Europeesche verwikkelingen, die Engeland beletten zullen om ons te verbrijzelen.”</p> <p>Toen ik later eenige maanden te Magersfontein bij -Generaal Cronjé's commando's vertoefde, vond ik in hem +Generaal Cronjé's commando's vertoefde, vond ik in hem nog dezelfde kinderlijke, eenvoudige zekerheid, dat God <span class="pagenum" title="11"> </span><a id="p_11"></a>hem zijn wil bekend maakte, ook in verband met oorlogszaken!</p> @@ -468,17 +430,17 @@ van den dag. Innig vroom, zooals bijna alle mannen van karakter en gewicht onder het oudere geslacht der Boeren, was hij daarbij volkomen nuchter en helder van geest. Hij was een Lid van den Eersten Raad, die steeds als -<ins class="corr" id="corr2" title="Bron: „">»</ins>progressief” gekenmerkt stond. In menig opzicht veroordeelde +<ins class="corr" id="corr2" title="Bron: „">»</ins>progressief” gekenmerkt stond. In menig opzicht veroordeelde hij de politiek van President Kruger. Zijn patriotisme was boven allen twijfel verheven, maar hij gaf zich nooit over aan blinde partijzucht en uiterste maatregelen. -»De teekenen der tijden” bestudeerde hij met zijn helder -en gezond verstand en zij leerden hem het volgende: »Er +»De teekenen der tijden” bestudeerde hij met zijn helder +en gezond verstand en zij leerden hem het volgende: »Er is een oorlog op handen”—zei hij, kalm, ernstig, bedroefd, -vooral bedroefd. »Wij kunnen er niets aan doen. +vooral bedroefd. »Wij kunnen er niets aan doen. Al geven wij ook toe op het punt van 't stemrecht, het zal toch niet helpen. Onze vijanden willen ons land, ons -goud hebben. Als wij op één punt toegeven, komt er +goud hebben. Als wij op één punt toegeven, komt er weer een tweede eisch voor den dag. Als het tweede uit den weg geruimd wordt, komt er een derde op het tooneel. En zoo zal het voortgaan, totdat de vijand zijn @@ -491,35 +453,35 @@ met mijn ouden vriend uit den Vrijstaat, den heer Christiaan de Wet in aanraking. Het was op het perron van het prachtige Park-Station te Johannesburg dat wij elkander eenige minuten mochten zien. Het gesprek liep over de -bekende »Gezamenlijke Commissie” door den heer Chamberlain -in een zijner laatste depêches voorgesteld. Ik +bekende »Gezamenlijke Commissie” door den heer Chamberlain +in een zijner laatste depêches voorgesteld. Ik trachtte een woordje ten gunste der aanname van dat voorstel intebrengen, maar de toekomstige held van Sanna's Post was er beslist tegen. Hij zag er geen heil in, <span class="pagenum" title="12"> </span><a id="p_12"></a>daar hij den heer Chamberlain met een volkomen wantrouwen -wantrouwde? Ook hij was van oordeel, dat »de +wantrouwde? Ook hij was van oordeel, dat »de Engelschen ons land en onze mijnen wilden hebben.” Ook hij meende, dat de oorlog geheel en al onvermijdelijk was. Ook hij <ins class="corr" id="corr3" title="Bron: protesterde">protesteerde</ins>, dat er geene schikking zou of kon plaats vinden. Met innige droefheid zag de la Rey den naderenden storm tegemoet<ins class="corr" id="corr4" title="Niet in Bron.">,</ins> met uitdagende fierheid riep -de Wet uit: »Laat hem komen.” Kalm als een Stoicijn +de Wet uit: »Laat hem komen.” Kalm als een Stoicijn redeneerde de schrandere Transvaler over den onvermijdelijken strijd; de onverschrokkene Vrijstater deed denken -aan het ongeduldige oorlogsros van 't Boek Job, »dat den +aan het ongeduldige oorlogsros van 't Boek Job, »dat den Krijg van verre riekt.” Beiden zijn zij later gewogen, keer op keer gewogen in de hitte zoowel als de koude des strijds, in maanden van voorspoed en in weken van moedeloosheid,—en geen van beide werd te licht bevonden.</p> <p>Voor eenige dagen flikkerde de hoop op een vreedzame -oplossing der situatie weêr op in menig vredelievend gemoed, +oplossing der situatie weêr op in menig vredelievend gemoed, maar ook dat laatste vonkje werd spoedig uit gebluscht. Wij zinspelen op de delikate, semi-officieele onderhandeling tusschen den Heer Jan Smuts, den Staatsprocureur, en den Heer <span xml:lang="en">Conyngham Greene</span>, den Britschen Agent te Pretoria. Onze lezers weten, hoe de ongelukkige -schaduw der zoogenaamde »Suzereiniteit”—dat onheilspellend +schaduw der zoogenaamde »Suzereiniteit”—dat onheilspellend spook uit de Middeleeuwen—ook die poging verijdelde. <i>Bijna</i> kwam het tot eene overeenkomst, maar helaas! de teleurstelling was des te pijnlijker, omdat de @@ -527,14 +489,14 @@ verzoening zoo nabij scheen:—</p> <div class="poem"> <div class="stanza" xml:lang="en"> - <div class="i0"><i>»The pity of it, Iago, the pity of it.”</i><br /></div> + <div class="i0"><i>»The pity of it, Iago, the pity of it.”</i><br /></div> </div> </div> <p>De stroom was te machtig geworden. De oorlogskoorts was te hoog gestegen. Het bloed van Majuba scheen om wraak te roepen, en 't Engelsche volk riep luide om oorlog. -»Majuba moet gewroken! Majuba moet gewroken!”—zoo +»Majuba moet gewroken! Majuba moet gewroken!”—zoo klonk het uit veler mond en in veel meer harten. De couranten en tijdschriften—ja, zelfs de kansels—hadden <span class="pagenum" title="13"> </span><a id="p_13"></a>gezaaid; het zaad had diepe wortels geschoten; de oogsttijd @@ -542,14 +504,14 @@ was gekomen.</p> <p>De oorlogskoorts ging van den Brit op den Boer over.</p> -<p>»Niet meer toegeven! Geen duim meer!”—klonk het -door de lengte en breedte van den Transvaal. »Genoeg, +<p>»Niet meer toegeven! Geen duim meer!”—klonk het +door de lengte en breedte van den Transvaal. »Genoeg, genoeg!”—riepen de Vrijstaters. En de Koloniale Afrikaanders, en ook velen, die zich niet Afrikaanders -maar Britten noemen, zeiden »Amen” erop. De Republikeinen +maar Britten noemen, zeiden »Amen” erop. De Republikeinen van Zuid-Afrika waren immers ook menschen van vleesch en bloed, en van gelijke beweging als andere -natiën. Zij werden boos; zij werden woedend. De maat +natiën. Zij werden boos; zij werden woedend. De maat hunner vernedering was vol geworden. Hunne schande werd ondragelijk. Hun toorn liep over. Hun nationaal zelfrespect was op 't spel. Hun nationaal bestaan scheen @@ -578,7 +540,7 @@ de mogelijkheid van harmonie, samenwerking en vrede tusschen zien. Integendeel, de groote Boer-Kampioen voor de Uitlander-zaak werd door een vreemd noodlot bestemd, om zijn volk tegen Uitlander en Engelschman -in den krijg aantevoeren. Waarlijk: »de mensch mikt, +in den krijg aantevoeren. Waarlijk: »de mensch mikt, maar God beschikt”! Sedert den onbezonnen en verraderlijken inval van Dr. Jameson op Transvaalschen bodem won de <i>anti</i>-Engelsche politiek bij den dag veld, en de @@ -616,13 +578,13 @@ meest verlichte en progressieve Transvalers redeneerden <p><span class="pagenum" title="15"> </span><a id="p_15"></a></p> -<p>»Daar de oorlog toch onvermijdelijk is, laat het dan +<p>»Daar de oorlog toch onvermijdelijk is, laat het dan hoe eerder hoe liever maar tot het uiterste komen. De Engelschen hebben veel belang er bij om tijd te winnen. Ons eenig voordeel ligt hierin, dat wij <i>terstond</i> beginnen! Indien wij wachten, zullen wij al de strijdbare krachten van Engeland te gelijk te bekampen hebben. Nu kunnen -wij ze »bij de kleine maat” beet pakken, eerst de troepen, +wij ze »bij de kleine maat” beet pakken, eerst de troepen, die reeds in Zuid-Afrika zijn, daarna de legers, die geland zullen worden. Als wij bevinden, dat wij tegen White, Baden-Powell en Kekewich niet bestand zijn, dan kunnen @@ -630,14 +592,14 @@ wij het hoofd in den schoot leggen en vrede vragen. Er is bitter weinig kans voor ons, om het op den duur te winnen, maar hoe langer wij wachten, hoe kleiner wordt de kleine kans. De strijd wordt al ongelijker en zwaarder, -hoe langer hij wordt vertraagd. »Nu of nooit”—dat is +hoe langer hij wordt vertraagd. »Nu of nooit”—dat is ons wachtwoord!”</p> <p>Tegen 't begin van October begonnen de commando's zich te verzamelen op de grenzen der Zuid-Afrikaansche Republiek. Weken te voren, echter, begon het Staats-Gymnasium -leêg te loopen. Niemand werd opgeroepen, maar elkeen -wilde »op commando<ins class="corr" id="corr6" title="Bron: ,"></ins>” +leêg te loopen. Niemand werd opgeroepen, maar elkeen +wilde »op commando<ins class="corr" id="corr6" title="Bron: ,"></ins>” gaan<ins class="corr" id="corr7" title="Niet in Bron.">.</ins> Geen een werd gecommandeerd, maar ruim veertien dagen voor den oorlog zat er geen enkele buitenjongen van zestien en opwaarts op de @@ -647,7 +609,7 @@ hoe blijde waren zij, wanneer er een gunstig oor aan hun smeeken verleend werd.</p> <p>Vroolijke, bezielde jongens! nog zie ik u, een voor een, -uit de klas verdwijnen. Nog hoor ik het »Meneer! ik moet +uit de klas verdwijnen. Nog hoor ik het »Meneer! ik moet naar huis. Mijn vader zegt, ik kan ook op commando gaan.” En dan werd er haastig hier en daar met de hand gegroet en de jongen verdween, door al de achterblijvenden @@ -700,7 +662,7 @@ wonderbare eenstemmigheid en de hooge geestdrift die er allerwege geopenbaard werden. Boeren en ambtenaren, advocaten en procureurs, winkeliers en agenten, schoolmeesters en klerken, pennelikkers en ellenridders—zij -<span class="pagenum" title="17"> </span><a id="p_17"></a>waren allen met één geest vervuld; zij snelden allen naar +<span class="pagenum" title="17"> </span><a id="p_17"></a>waren allen met één geest vervuld; zij snelden allen naar de grenzen van hun geboorteland of aangenomen vaderland; zij gevoelden zich allen bereid en gewillig, om voor een vrije Transvaal te vechten en, zoo noodig, te vallen. @@ -712,40 +674,40 @@ Franschman of Japanner het weet: <i>dat het veel beter en edeler is om een vrij, dan om een onderworpen volk te zijn</i>.</p> -<p>»Gaat <i>gij</i> ook tegen de Engelschen vechten, indien het +<p>»Gaat <i>gij</i> ook tegen de Engelschen vechten, indien het tot een oorlog komt?”—de vraag werd mij op straat door mijn Engelschen collega gedaan.</p> -<p>»Wel stellig”—was mijn antwoord. »Er bestaat bij +<p>»Wel stellig”—was mijn antwoord. »Er bestaat bij mij geen kwestie in deze.”</p> <p>Hij stond stil en zag mij aan, om te zien of ik het werkelijk meende. Toen vervolgde hij:</p> -<p>»Ik verbaas mij, hoe jullie <i>Koloniale</i> kerels zoo kunt +<p>»Ik verbaas mij, hoe jullie <i>Koloniale</i> kerels zoo kunt spreken. 't Is mij een raadsel!”</p> <p>De uitleg ligt echter voor de hand. Het raadsel is gemakkelijk op te lossen. Ziet! de liberale kieswet, pas door den Volksraad aangenomen, had ons allen met de Regeering van den Transvaal geheel en al verzoend. Wij waren -tevreden met »Zeven Jaren” verblijf in 't land, als voorwaarde +tevreden met »Zeven Jaren” verblijf in 't land, als voorwaarde van burgerschap. Het hardnekkig vastklemmen -aan de leuze: »Vijf Jaar! Niets minder dan dat”—scheen +aan de leuze: »Vijf Jaar! Niets minder dan dat”—scheen ons, op zijn zachtst gezegd, eene kleingeestige openbaring van Engelsche verwaandheid en verachting van andersdenkenden. De oude Transvalers hadden onze bewondering en liefde gewonnen, door de zware offers die zij ter -wille van den lieven vrede brachten. De <ins class="corr" id="corr8" title="Bron: Impêriale">Imperiale</ins> Regeering +wille van den lieven vrede brachten. De <ins class="corr" id="corr8" title="Bron: Impêriale">Imperiale</ins> Regeering had onze verbazing en ons wantrouwen opgewekt, -door haar zoogenaamde »gewapende pressie” om inwendige +door haar zoogenaamde »gewapende pressie” om inwendige veranderingen in de Republiek te verkrijgen. De steeds klimmende eischen van den heer Chamberlain vermeerderden <span class="pagenum" title="18"> </span><a id="p_18"></a>onze sympathie met onze conservatieve Regeering en Volksraadsleden. De valsche beschuldiging omtrent een -zoogenaamd »Hollandsch-Afrikaansch Komplot tegen Britsche +zoogenaamd »Hollandsch-Afrikaansch Komplot tegen Britsche Heerschappij in Zuid-Afrika” droeg ook zeer veel bij om -ons met verontwaardiging tegenover de »nieuwe methoden” +ons met verontwaardiging tegenover de »nieuwe methoden” van Imperiale Staatslieden te vervullen, terwijl de lage lasterlijke scheldwoorden tegen de voornaamste Hollandsch-sprekende Transvalers, Vrijstaters en Kolonisten geslingerd, @@ -766,15 +728,15 @@ in Zuid-Afrika tot Britten te herscheppen</i>.</p> <p>Zoo dachten, zoo gevoelden wij althans, en elkeen onzer, die een greintje eergevoel had, riep terstond uit: -»Ik heb geene keuze. Ik werp mijn lot in met de Republieken, +»Ik heb geene keuze. Ik werp mijn lot in met de Republieken, en dat wel van heeler harte.”</p> <p>Daarbij kan nog gevoegd, dat wij als volle of genaturaliseerde burgers door onzen eed <i>verplicht</i> waren, om onze Regeering loyaal in de ure van gevaar te steunen—maar in die onvergetelijke dagen van ridderlijke opgewondenheid -was de geest, die ons bezielde, zóó warm, -zóó gloeiend, zóó vrij, dat het koude woord »plicht” zich +was de geest, die ons bezielde, zóó warm, +zóó gloeiend, zóó vrij, dat het koude woord »plicht” zich vooreerst niet behoefde te doen gelden.</p> <p>De Hollanders gedroegen zich flink. Een sterk corps @@ -784,7 +746,7 @@ sloten zich <i>vrijwillig</i> erbij aan. In deze waren zij togen ten strijde, niet slechts omdat zij veel aan de Regeering te danken hadden, maar omdat zij zich ten nauwste aan het Transvaalsche volk verbonden gevoelden en ook -van ouds af aan »menig appeltje” met Engeland »te +van ouds af aan »menig appeltje” met Engeland »te schillen” hadden.</p> <p>Vele Ieren kwamen zich ook met geestdrift aanbieden, @@ -793,7 +755,7 @@ hadden vele bittere geschiedkundige herinneringen, die ze in deze aanspoorden. Ook <i>zij</i> wisten van onrechtvaardige behandeling en van onderdrukking van den zwakke door den sterkere te spreken. Ook <i>zij</i> behoorden tot eene natie, -die naar vrijheid dorstte, maar onder de »beschermende +die naar vrijheid dorstte, maar onder de »beschermende vleugelen” van 't Imperialisme aan 't verkwijnen en uitsterven was. Geen wonder dus, dat zoo vele vurige zonen van Erin zich bij de bedaarde Boeren aansloten. Zij @@ -801,9 +763,9 @@ hielpen mede, niet omdat zij <i>onze</i> Regeering lief hadden, maar omdat zij de Imperiale Regeering haatten.</p> <p>Ook een Duitsch Corps werd er op de been gebracht, -de Scandinaviërs van Johannesburg volgden weldra hun +de Scandinaviërs van Johannesburg volgden weldra hun voorbeeld, terwijl een aanzienlijk getal Italianen en zelfs -eenige Franschen ook »op commando” gingen.</p> +eenige Franschen ook »op commando” gingen.</p> <p>In die eerste dagen van schoone enthousiasme en edele offervaardigheid werd de <i>eenheid</i> der <ins class="corr" id="corr9" title="Bron: Tranvalers">Transvalers</ins> vooral @@ -813,11 +775,11 @@ was vergeten; elk vermeend onrecht vergeven. Alle partijgevoel ontplooide zich tot nationaal-gevoel. Conservatieven<ins class="corr" id="corr10" title="Niet in Bron.">,</ins> <ins class="corr" id="corr11" title="Bron: progessieven">progressieven</ins>, regeeringsmannen, opgevoeden en ongeletterden, godsdienstigen van alle gezindten en ongodsdienstigen -van welke kleur ook—allen toonden zich één volk +van welke kleur ook—allen toonden zich één volk te zijn. Ja, mannen boven de zestig wedijverden in die -<ins class="corr" id="corr12" title="Bron: overgetelijk">onvergetelijk</ins>-schoone dagen der »eerste liefde” voor land +<ins class="corr" id="corr12" title="Bron: overgetelijk">onvergetelijk</ins>-schoone dagen der »eerste liefde” voor land en volk met jongens beneden de zestien, in ijver en ongeduld -om de vierkleur te gaan verdedigen. Eén machtige +om de vierkleur te gaan verdedigen. Eén machtige polsslag trilde er door het gansche land—</p> <p><span class="pagenum" title="20"> </span><a id="p_20"></a></p> @@ -841,7 +803,7 @@ andere wijze wist hij een Mauser-geweer en bandelier in handen te krijgen en, aldus gewapend, liep onze jonge burger op 'n avond naar het station te Pretoria. Ongelukkig voor den jongen Orlando Furioso, zou er geen -trein naar de Natalsche grens vóór den volgenden morgen +trein naar de Natalsche grens vóór den volgenden morgen vertrekken. Dit wist onze vriend echter niet en, daar de chef hem dikwijls gezien had en zijn vader goed kende, ontbrak hem den moed om te veel nieuwsgierigheid omtrent @@ -850,19 +812,19 @@ overjas gehuld en met het hoofd in een ruimen hoed gedoken, stapte hij heen en weer op het perron als een soldaat op de wacht.... Het sloeg tien uur—en geen trein vertrok naar het zuiden! Twaalf uur—nog geen -kans om weg te komen! Hé, wat nu gedaan? Naar huis -gaan? Néén, hij was reeds te ver gegaan en vreesde zijn +kans om weg te komen! Hé, wat nu gedaan? Naar huis +gaan? Néén, hij was reeds te ver gegaan en vreesde zijn vader te ontmoeten<ins class="corr" id="corr13" title="Niet in Bron.">.</ins> Op en af, op en af stapte de <i xml:lang="en">would-be</i> soldaat ongeduldig en radeloos. Wanneer gaat er toch een -trein? Het sloeg één uur. »Lieve hemel, wat moet ik beginnen?”—dacht -de kleine vuur-eter. »Hoe kom ik weg? +trein? Het sloeg één uur. »Lieve hemel, wat moet ik beginnen?”—dacht +de kleine vuur-eter. »Hoe kom ik weg? Hoe kom ik naar huis? Heer! waar dan heen?”</p> <p>Ongeveer twee uur in den nacht kwam de beangste -vader bij het station aangevlogen. »Hebt je ook misschien +vader bij het station aangevlogen. »Hebt je ook misschien mijn zoontje hier gisteren avond gezien?” vroeg hij den -stationschef vervaard en buiten adem. »Overal rond bij +stationschef vervaard en buiten adem. »Overal rond bij zijn speelmakkers heb te vergeefs naar de ondeugd gezocht. Zeg mij toch, was hij niet misschien op het perron in den nacht?”</p> @@ -874,7 +836,7 @@ pauze viel het hem te binnen, dat hij een jongen meer dan eens op het perron bemerkt had. Mogelijk was <i>dat</i> het mannetje, dat absent was zonder verlof! Hij uitte eenige woorden in dien zin en—eenige seconden later -werd de kwâjongen levensgroot door zijn eigen vader +werd de kwâjongen levensgroot door zijn eigen vader ontdekt!</p> <p>Het beste deel van de grap kwam echter eerst later @@ -890,7 +852,7 @@ zijne vlucht het heele geheim aan zijn ouders te komen bekend maken. Daar kwam hij ook werkelijk aangestapt, tot barstens toe vol van de gewichtige tijding, die hem als lood op het gemoed drukte. De held van ons verhaal -bevond zich toen juist in den tuin vóór de ouderlijke +bevond zich toen juist in den tuin vóór de ouderlijke woning, in 't gezelschap van zijn verzoenden en verheugden vader. Ongemerkt verdween hij achter een boom, zonder een woord te spreken. Alzoo hoorde hij, hoe zijn @@ -909,12 +871,12 @@ iemands verlof daartoe te vragen.</p> <p>Zulke en dergelijke gevallen kwamen er dikwijls in die <span class="pagenum" title="22"> </span><a id="p_22"></a>tijden voor. Schoolknaapjes van twaalf en dertien sprongen -binnen in de wagens, op opene »trucks” staande, gereed +binnen in de wagens, op opene »trucks” staande, gereed om met de burgers naar het front te gaan. Sommige -werden ontdekt en moesten weêr naar de schoolbanken +werden ontdekt en moesten weêr naar de schoolbanken terug; enkelen wisten op die wijze te ontsnappen, om later tot verbazing van ouder of voogd bij een of ander -commando weêr opteduiken. Heel kleine jongens wisten +commando weêr opteduiken. Heel kleine jongens wisten een rijpaard te bemeesteren—mogelijk te stelen!—en weenden bitterlijk, toen het dier hun ontnomen en aan oudere en grootere burgers gegeven werd. In Natal zag @@ -931,7 +893,7 @@ als 't ware uit een meelzak te Zandspruit vielen.</p> <p class="subh2">Te Zandspruit</p> -<p>Op een namiddag kwam Generaal Cronjé en zijn goede, +<p>Op een namiddag kwam Generaal Cronjé en zijn goede, trouwe gade bij mij aan huis aan, om mij en de mijnen te groeten, eer zij naar de westelijke commando's vertrokken. Het was ons allen een aandoenlijk oogenblik, @@ -939,8 +901,8 @@ want de lucht ging zwanger aan het donkere onbekende, hoewel de Generaal nog vast hield aan zijn geloof: dat er geen vechten zou plaats vinden.</p> -<p>»Ik had gehoopt, om ditmaal thuis te blijven”, zei de -grijze krijgsman, »want ik ben al eenige jaren boven den +<p>»Ik had gehoopt, om ditmaal thuis te blijven”, zei de +grijze krijgsman, »want ik ben al eenige jaren boven den ouderdom bij de wet bepaald. Ik ben drie-en-zestig, en ik ben moede van vechten en oorlogmaken. Maar.... de <span class="pagenum" title="23"> </span><a id="p_23"></a>roepstem van mijne Regeering en mijn volk mag ik niet @@ -957,8 +919,8 @@ bij Magersfontein weer ontmoeten.</p> te Pretoria, alwaar ik hem op een namiddag aantrof, druk bezig eenige wagens op den trein te laden, die hem en zijn staf naar Komati Poort zou voeren. Het trof mij zeer -toen ik hem letterlijk »den schouder aan meer dan een -wiel” zag plaatsen, om het werk klaar te krijgen. Zóó +toen ik hem letterlijk »den schouder aan meer dan een +wiel” zag plaatsen, om het werk klaar te krijgen. Zóó doen onze Boeren-Generaals, al zijn zij ook Uitvoerende Raadsleden.</p> @@ -984,7 +946,7 @@ de meeste burgers leverden), alsmede 't Hollander Corps, sterkste batterij der Staatsartillerie aldaar vergaderd waren. Links en rechts van den spoorweg stonden de duizenden tenten in ongelijke groepen verdeeld, daar sommige districten -meer en anderen weêr minder burgers hadden +meer en anderen weêr minder burgers hadden <span class="pagenum" title="24"> </span><a id="p_24"></a>bijgedragen. Daar ginder op eene helling is het groote lager van de stad Pretoria met die van de verschillende veldkornetschappen er dicht bij. Ruim een half uur rijdens @@ -993,7 +955,7 @@ zijn de Nederlanders bezig onder Commandant Jan Lombard in het paardrijden en snel op- en afstijgen wat te oefenen. De vroolijke boeren zeggen lachend: dat zij nog al die lessen hoog noodig hebben! Maar—daartegen kan men -de vraag opperen: »wie drommel kan met een paard omgaan, +de vraag opperen: »wie drommel kan met een paard omgaan, zoo als de boer het doet?” Tenten, wagens, paarden en ossen, overal waar het oog zich wendt. Tot hiertoe had de bodem van Zuid-Afrika niet zulk een massa gewapende @@ -1009,7 +971,7 @@ eerste batterij, op een zachte deining links van den spoorweg naar Volksrust in positie gesteld, staat er een onaanzienlijke witte veldtent, waarin de Commandant-Generaal zijn eenvoudige spijzen nuttigt en ook zijn krijgsraad -houdt en audiënties verleent. Het gaat met die audiënties +houdt en audiënties verleent. Het gaat met die audiënties echter heel eenvoudig, misschien al te eenvoudig toe. Mij dunkt een weinig meer ceremonie in zulke zaken, zou den Generaal, wanneer hij afgemat en uitgeput mocht @@ -1023,8 +985,8 @@ de hand, en een wel gevulde, splinternieuwe bandelier om den schouder—het was zoo de algemeene mode in 't begin van den oorlog, lezer; elk een liep toen als 't ware <span class="pagenum" title="25"> </span><a id="p_25"></a>gewapend rond; maar later, toen het gevaar op den man -afkwam waren »vele eersten de laatsten” en (Goddank) -»vele laatsten de eersten”! Maar <i>pardon</i>, wij zijn in de +afkwam waren »vele eersten de laatsten” en (Goddank) +»vele laatsten de eersten”! Maar <i>pardon</i>, wij zijn in de tegenwoordigheid van den Generaal.</p> <p>Hij zit op een eenvoudigen stoel bij een eenvoudige @@ -1051,14 +1013,14 @@ papier, dat voor hem ligt, opziet, neem ik mijne kans waar [Men moet er bij der hand zijn, anders komt een andere persoon je stellig voor].</p> -<p>»Goeden middag, Generaal.”</p> +<p>»Goeden middag, Generaal.”</p> -<p>»Goeden middag.”—Hij geeft mij de hand. Een goed +<p>»Goeden middag.”—Hij geeft mij de hand. Een goed begin, hoor! Na eene pauze zegt hij kort af:</p> -<p>»Wel, wat kan ik voor jou doen?”</p> +<p>»Wel, wat kan ik voor jou doen?”</p> -<p>»Ik heb een brief van Meneer Reitz, Generaal.” Daarbij +<p>»Ik heb een brief van Meneer Reitz, Generaal.” Daarbij overhandig ik hem een schrijven van den Staatssecretaris, hetwelk deze mij persoonlijk te Pretoria had ter hand gesteld. Het hield in, dat de Uitvoerende Raad geen objectie @@ -1069,12 +1031,12 @@ van den oorlog optestellen voor het nageslacht, mits de <p>Hij las den brief, keek op, en zeide heel familiaar:</p> -<p>»Zoo! ik zie jij wilt met ons meêgaan, om te zien wat +<p>»Zoo! ik zie jij wilt met ons meêgaan, om te zien wat er gedaan wordt.”</p> -<p>»Ja, Generaal, heel graag.”</p> +<p>»Ja, Generaal, heel graag.”</p> -<p>»Wel! ik heb er niets tegen. Maar, ik waarschuw jou, +<p>»Wel! ik heb er niets tegen. Maar, ik waarschuw jou, dit zal maar zwaar gaan voor jou om ons bij te houden. Ik ben eraan gewoon. Maar ik weet niet of jij mij door wind en weer en allerhande ellende zal kunnen @@ -1085,7 +1047,7 @@ wist wel, dat het een soort van boeren-grapje was, en een duidelijk bewijs leverde: dat ik genade in zijne oogen gevonden had.</p> -<p>Op ootmoedigen toon antwoordde ik: »Ik zal mijn best +<p>Op ootmoedigen toon antwoordde ik: »Ik zal mijn best doen, Generaal”, waarop hij van de zaak afstapte door mij aan den zorg van Kapitein Bosman (mijn goeden vriend en schoolmakker, die bij de eerste batterij gevoegd was) @@ -1111,7 +1073,7 @@ anders kon leggen. De Waarheid is soms zoo pijnlijk! <span class="pagenum" title="27"> </span><a id="p_27"></a>De Werkelijkheid zoo vernederend! Maar hierover spreken wij elkander later.</p> -<p>Den eersten nacht werd ik reeds in de mysteriën van +<p>Den eersten nacht werd ik reeds in de mysteriën van oorlogvoeren onder onze Boeren ingewijd. Ik moest op een paar zakken kaf mijn vermoeide ledematen uitstrekken. Het artilleriekamp was vol officieren dien avond, @@ -1162,11 +1124,11 @@ eene helling, dicht bij het Monument, ziet men het artilleriekamp, met de tent van Generaal Joubert in 't midden ervan. Daar vindt er een laatste, groote, vereenigde Krijgsraad plaats. Al de Generaals, behalve Generaals -Burger en Cronjé, zijn daar vergaderd. Kolonel Trichard, +Burger en Cronjé, zijn daar vergaderd. Kolonel Trichard, hoofd der Staatsartillerie is ook met de meeste zijner onderofficieren tegenwoordig, alsmede vele Commandanten en Veldkornetten. Het krijgsplan werd besproken en -Commandant <ins class="corr" id="corr16" title="Bron: Daniël">Daniel</ins> Erasmus van het Pretoria District +Commandant <ins class="corr" id="corr16" title="Bron: Daniël">Daniel</ins> Erasmus van het Pretoria District werd, volgens den wensch van Generaal Joubert, tot Generaal over de centrale colonne gekozen. Het werd daar vastgesteld, dat, terwijl de Commandant-Generaal en @@ -1215,8 +1177,8 @@ hoofd dezen nacht bezig: Wat zal het einde zijn? Waar zal het einde zijn? Wanneer zal het einde zijn?</p> <p>Lang kon ik de oogen dien nacht op mijn veldbed (een -»<span xml:lang="en">stretcher</span>” werd mij door Kapitein Bosman verschaft, en -ik sliep met hem en den Kolonel te samen in ééne tent) +»<span xml:lang="en">stretcher</span>” werd mij door Kapitein Bosman verschaft, en +ik sliep met hem en den Kolonel te samen in ééne tent) niet sluiten. De voornaamste vraag, die in mij opkwam, was deze: Zal de lieve, oude Kolonie, de grijze Moeder der Republieken, ook in dezen maalstroom worden ingezogen? @@ -1231,7 +1193,7 @@ dagelijks door mijn Nederlandsche vrienden gedaan en ik bleef hun altoos een beslist antwoord schuldig. Schouder ophalend woog ik de <i>pro's</i> en de <i>con's</i>, en het scheen mij alsof de laatsten het wonnen, maar—er was altoos -nog een »maar” in mijn binnenste op dat allergewichtigste +nog een »maar” in mijn binnenste op dat allergewichtigste punt. De crux van den heelen oorlog lag, mijns inziens, in de eventueele houding der Koloniale Hollandsche bevolking. Op een vereenigd Hollandsch Zuid-Afrika kon Engeland @@ -1241,7 +1203,7 @@ in deze opofferen?—Een tweede vraag, die zich aan mij voordeed, was deze: Zou ons betrekkelijk klein conflict na verloop van tijd in een Europeeschen oorlog verzwolgen worden? Zulke dingen zijn te voren gebeurd en konden -wel weêr plaats vinden. Is de roemrijke 80-jarigen Oorlog +wel weêr plaats vinden. Is de roemrijke 80-jarigen Oorlog niet in de vreeselijken 30-jarigen Krijg opgegaan? Heeft de Amerikaansche Vrijheidsoorlog niet Frankrijk in het strijdperk doen treden? Liever een <ins class="corr" id="corr18" title="Bron: Europeeseh">Europeesch</ins> bloedbad—zoo @@ -1275,7 +1237,7 @@ niets—hij kan het Raadsel des levens niet oplossen:</p> </div> </div> -<p>»Kerels! helpt! die tent valt om! Maak licht, een van +<p>»Kerels! helpt! die tent valt om! Maak licht, een van jullie!” Ik schrok wakker onder een hevig gedruisch, diep in den nacht, en hoorde de Kolonel de bovenstaande woorden uitgillen. Haastig sprong ik op en werktuigelijk @@ -1286,9 +1248,9 @@ van regen. De tentpalen bogen als rieten voor den orkaan—het was een ronde tent, met een acht of tien kleine palen langs den omtrek en een grootere en sterkere in 't midden ervan geplant—en elk oogenblik kon de -boel »als een doek opgerold” en erheen geslingerd worden.</p> +boel »als een doek opgerold” en erheen geslingerd worden.</p> -<p>»Houdt vast! Kerels!”—bulderde de Kolonel, die in +<p>»Houdt vast! Kerels!”—bulderde de Kolonel, die in zijn ‘<span xml:lang="en">stretcher</span>’ rechtop zat en den paal binnen zijn bereik tegen den wind op drukte. Het geraas was oorverdoovend en de koude ondragelijk. Bibberend klemde ik mij aan @@ -1299,9 +1261,9 @@ om de waggelende tent te steunen. Voor eenige minuten was het twijfelachtig wie het winnen zou: de storm of de mensch. De tent beefde en sidderde onder de ruwe geeselslagen van den stormgod. De Kolonel en zijne tentgezellen -zwoegden en zweetten als of zij een »<span xml:lang="en">Tug of +zwoegden en zweetten als of zij een »<span xml:lang="en">Tug of <span class="pagenum" title="32"> </span><a id="p_32"></a>War</span>” met de elementen hadden. Het was inderdaad een -»<span xml:lang="en">Tug of War</span>”—<ins class="corr" id="corr19" title="Bron: waar">maar</ins> niet een, die voor de grap ondernomen +»<span xml:lang="en">Tug of War</span>”—<ins class="corr" id="corr19" title="Bron: waar">maar</ins> niet een, die voor de grap ondernomen was!</p> <p>Plotseling viel de wind, terwijl de regen in een onafgebroken @@ -1310,8 +1272,8 @@ Onze tent was gered en wij waren aan een gedwongen koud bad voor lichaam en kleederen en beddegoed ontkomen. De Kolonel liet zijn paal los en keek ons aan.</p> -<p>»Kijk daar!” riep hij onverwachts uit, terwijl hij het -luid uitschaterde. <ins class="corr" id="corr20" title="Bron: «">»</ins>Haal af jou kappie!”—Te met wees +<p>»Kijk daar!” riep hij onverwachts uit, terwijl hij het +luid uitschaterde. <ins class="corr" id="corr20" title="Bron: «">»</ins>Haal af jou kappie!”—Te met wees hij al lachende op een onzer slaapgenooten, die een dameskapje voor slaapmuts op 't hoofd had en met beide handen zijn paal <i>in de richting van den storm duwde</i>! Onze @@ -1329,7 +1291,7 @@ in verband met de treurige geschiedenis, die toen geopend werd. Welk eene gedachte: Van nu af aan kan elke vreemdeling, die u tegenkomt, uw lichaam als schijf voor een schietoefening gebruiken! Foei, 't is om -er kippenvel van te krijgen<ins class="corr" id="corr22" title="Niet in Bron.">.</ins> Eén troost: als je gauw +er kippenvel van te krijgen<ins class="corr" id="corr22" title="Niet in Bron.">.</ins> Eén troost: als je gauw bent, kunt je aan hetzelfde spel doen—ten koste van den vreemdeling, natuurlijk. Houd je roer dus bij der hand!—Wat is zoo'n oorlog toch een gek ding. @@ -1373,7 +1335,7 @@ kon zijn, was weggenomen. En dan de groene hemden-doozen en witte hoeden-doozen, en allerlei andere grootere en kleinere <i>dito dito</i>! Hun aantal was legio. Alle mogelijke soorten kleedingstukken lagen er ook op den grond rond -gesmeten, om van de duizend en één andere zaakjes, die +gesmeten, om van de duizend en één andere zaakjes, die men in een grooten Zuid-Afrikaanschen dorpswinkel aantreft, niet te spreken. Elk een, die binnenkwam, had eene of andere bijzondere behoefte, hetzij een werkelijke @@ -1433,9 +1395,9 @@ ver achter was. De trotsche kruin van Majuba bezielde ons met hoop voor de toekomst, en wij spraken elkander moed in. Telkenmale, echter, kwam een stille vrees over ons bij de gedachte aan den grooten sprong in het duistere, -dien dag door de Republieken gewaagd. Zóó druk waren +dien dag door de Republieken gewaagd. Zóó druk waren wij aan 't spreken en peinzen, dat wij geen acht op het -weêr gaven, eer de regen op ons neerstortte.</p> +weêr gaven, eer de regen op ons neerstortte.</p> <p>'t Was een fraai spelletje: zonder kost, zonder paard, zonder rijtuig, zonder drooge kleederen gingen wij de @@ -1463,7 +1425,7 @@ te midden van de onzen.</p> <p>Toen, echter, begon de treurigheid eerst een acuten vorm aantenemen. Wat nu gedaan? Ons wagen is niet opgedaagd! Geen voedsel of koffie, geene tent of drooge -kleêren dus voor ons. Welk een treurspel! Jong en onervaren +kleêren dus voor ons. Welk een treurspel! Jong en onervaren in het vak van oorlogvoeren, zijn wij in de grootste verlegenheid en ellende gedompeld. Nat en koud stappen wij rond, om te zien hoe onze medestervelingen zich gedragen. @@ -1472,7 +1434,7 @@ rondom een keteltje water op een vuurtje gezet, wachtend op de heerlijke, onmisbare koffie, die al hun lijden zal verzachten. Ginds is men reeds bezig de ingewanden met het kostelijke vocht te verwarmen. 't Is om te watertanden, -maar de leuze is heden avond: »elk een voor +maar de leuze is heden avond: »elk een voor zichzelven”—zoo blijven wij op een eerbiedigen afstand staan. 't Is te koud en onpleizierig, om koffie voor jan en alleman te maken. Elke vriendenkring hangt als een zwerm @@ -1487,12 +1449,12 @@ hen—waren er derhalve ellendig aan toe, en dat wel op den eersten den besten avond van den Natalschen veldtocht.</p> <p>En toch liet ik het hoofd niet hangen, dank zij het -vonkje kunstgevoel dat ik geërfd had, en de avontuurzucht -die mij eigen was. Ik werd geïnteresseerd in wat +vonkje kunstgevoel dat ik geërfd had, en de avontuurzucht +die mij eigen was. Ik werd geïnteresseerd in wat er rondom mij voorviel: dat was mijn redding. Het eigenaardige, het vreemde, het geheel nieuwe mijner omgeving -en ondervindingen verlosten mij van »het lichaam des -vleesches”. Ik leefde en zweefde in eene wereld van ideeën +en ondervindingen verlosten mij van »het lichaam des +vleesches”. Ik leefde en zweefde in eene wereld van ideeën <span class="pagenum" title="37"> </span><a id="p_37"></a>en indrukken, die mij met de klamme en koude en <ins class="corr" id="corr27" title="Bron: hongeringe">hongerige</ins> werkelijkheid eenigszins verzoende. Hoe kalm en tevreden waren de burgers rondom mij! Geen murmureering @@ -1515,24 +1477,24 @@ kafferbediende bezig met een graaf een kleine groeve te kappen, evenwijdig met de lijn der zadels loopend, om het regenwater eenigszins weg te leiden.</p> -<p>Verbaasd roepen wij uit: »Kerels! Wat maakt jullie +<p>Verbaasd roepen wij uit: »Kerels! Wat maakt jullie hier?”</p> -<p>»Wij gaan slapen”—antwoordt er een heel droogjes.</p> +<p>»Wij gaan slapen”—antwoordt er een heel droogjes.</p> -<p>»Wel ik zeg! Maar man, hoe op aarde slaapt je hierin -zulk weêr?”—Het regende altoos maar sterk door.</p> +<p>»Wel ik zeg! Maar man, hoe op aarde slaapt je hierin +zulk weêr?”—Het regende altoos maar sterk door.</p> <p>Een soort van binnensmondsche lach is het eenig antwoord op deze vraag.</p> -<p>Welk prachtig materiëel voor een leger! Hoeveel zou +<p>Welk prachtig materiëel voor een leger! Hoeveel zou Engeland vandaag niet willen geven, om zulke soldaten aan zijn kant te hebben?</p> <p>Daar mijne sokken erg klam waren, waagde ik het niet, -om het voorbeeld dier geharde mannen te volgen. »Gezondheid -vóór alle dingen”—was mijne leuze. Zoo stapte +om het voorbeeld dier geharde mannen te volgen. »Gezondheid +vóór alle dingen”—was mijne leuze. Zoo stapte ik heen en weer om geen koude te vatten en ook om alles rondom mij gade te slaan. Eindelijk kwam ik op een ammunitiewagen af, die door een groot bokzeil (teerkleed) @@ -1548,7 +1510,7 @@ ontvang immers indrukken! Ik bezie het tooneel als het ware van buiten—al ben ik zelf ongelukkig een deel van het aandoenlijk geheel, dat wel heel aardig, maar vooral zeer nat is. Zoo lijkt het commandoleven en ik -wilde immers weten, hoe het er »op commando” toeging, +wilde immers weten, hoe het er »op commando” toeging, niet waar? Ook <i>dit</i> is een voorname zijde van wat men oorlog maken noemt; en ik verlangde immers een oorlog met eigen oogen en van nabij te bekijken. Ja, zoo is het, @@ -1562,9 +1524,9 @@ des te hooger de waarde van de schilderij, die ik was komen aanschouwen.</p> <p>Maar intusschen word ik al meer hongerig en nat—vooral -het laatste. »<span xml:lang="en">There's the rub</span>”. Goeie gunst, als ik +het laatste. »<span xml:lang="en">There's the rub</span>”. Goeie gunst, als ik ziek word, dan kan ik niet verder met het commando -meêgaan; dan zal ik geen gevecht kunnen bijwonen.—Dit +meêgaan; dan zal ik geen gevecht kunnen bijwonen.—Dit zal mij niet betalen, hoor! 't is bij middernacht en ik heb wat rust noodig, anders word ik mogelijk <i xml:lang="fr">hors de combat</i>, terwijl er nog zooveel te zien zal zijn.—Maar @@ -1593,18 +1555,18 @@ kampeeren.</p> <p>Meermalen had ik het voorrecht later, om wat spijs en drank bij Dr. Hohls te nuttigen. Ja, dikwijls was hij mij -een <i xml:lang="la">Deus ex Machinâ</i>, die mij van algeheele uitputting +een <i xml:lang="la">Deus ex Machinâ</i>, die mij van algeheele uitputting door een lekker middagmaal of een glaasje Schotsch vocht redde. Sterk gespierd, breed geschouderd, energiek en gehard tegen alle vermoeienis en ontbering, had hij een -»<span xml:lang="en">wee drap of Scotch</span>” steeds gereed voor hemzelven—en +»<span xml:lang="en">wee drap of Scotch</span>” steeds gereed voor hemzelven—en ook voor anderen.</p> -<p>»Als het tot een slag komt,” zeide hij mij menigmaal op -weg naar Ladysmith, »ga ik geheel binnen de vechtlinie, +<p>»Als het tot een slag komt,” zeide hij mij menigmaal op +weg naar Ladysmith, »ga ik geheel binnen de vechtlinie, om onze gewonden te helpen”. Zijn rechterhand en apotheker, den heer Townshend, stemde met hem in dit -gevoelen samen. Zij waren in deze van éénen geest. En +gevoelen samen. Zij waren in deze van éénen geest. En zij hielden hun woord gestand!</p> <p>Op Pepworth's heuvel bij Ladysmith gingen zij beide @@ -1630,7 +1592,7 @@ Generaal Joubert gebracht.</p> werd, is Newcastle. De Ermelo-vlag werd daartoe gebruikt. Later vernam ik, dat Warrenton, op de Vaalrivier, de eerste plaats in de Kaapkolonie was, die op -gelijke wijze geëerd werd. »Geëerd” zeg ik, zonder mijn +gelijke wijze geëerd werd. »Geëerd” zeg ik, zonder mijn loyale Koloniale vrienden te willen beledigen. Voor mij is het jaren lang reeds eene eer geweest, om onder een republikeinsche vlag te leven. Mij dunkt 't is geen schande, @@ -1640,19 +1602,19 @@ om van de hedendaagsche Amerikanen, Switzers en Franschen te zwijgen. Wat zeg ik? Is niet Engeland zelf met reuzenschreden vooruitgegaan onder den grooten Protector, Oliver Cromwell? En zingt Tennyson niet van Groot -Brittannië als een »gekroonde republiek”? Worden Canada -en Australie en Nieuw Zeeland niet als »<i>vrije</i> zusternaties -van Engeland<ins class="corr" id="corr28" title="Niet in Bron.">”</ins> bestempeld? Nog ééne stap in de +Brittannië als een »gekroonde republiek”? Worden Canada +en Australie en Nieuw Zeeland niet als »<i>vrije</i> zusternaties +van Engeland<ins class="corr" id="corr28" title="Niet in Bron.">”</ins> bestempeld? Nog ééne stap in de richting van vrijheid en ze zijn Republieken! Daartoe zal en moet het immers met alle groote zelfregeerende -Koloniën op den duur komen, indien zij in mannelijkheid, +Koloniën op den duur komen, indien zij in mannelijkheid, zelfstandigheid, rijkdom en een eigendommelijk nationaal gevoel toenemen.</p> <p>'t Was op een Maandagmorgen, dat wij Newcastle binnen reden. Den vorigen dag werd als een Sabbat, een dag <span class="pagenum" title="41"> </span><a id="p_41"></a>voor rust en godsdienst op de hoogten van de Ingogo -doorgebracht. Daar sprak de Eerw. heer Müller, een vriend +doorgebracht. Daar sprak de Eerw. heer Müller, een vriend van den Kolonel, de schare burgers en artilleristen toe in den morgen, terwijl ik in den avond het voorrecht had het Ermelo-commando, op uitnoodiging van Commandant @@ -1733,26 +1695,26 @@ aan den klerk overhandigd.</p> <p>Op plechtigen toon sprak de grijze zwijger toen voor 't eerst:</p> -<p>»Mag ik deze pen behouden?”</p> +<p>»Mag ik deze pen behouden?”</p> -<p>»Met het grootste genoegen”—was mijn antwoord.</p> +<p>»Met het grootste genoegen”—was mijn antwoord.</p> -<p>»Deze pen is historisch”!—vervolgde het orakel van +<p>»Deze pen is historisch”!—vervolgde het orakel van Newcastle, terwijl hij haar voorzichtig opnam.</p> <p>Ik keek hem aan en, zoodra hij zijn ernstige blikken van mij aftrok, knipoogde ik in de richting van den jovialen -en geämuseerden klerk.</p> +en geämuseerden klerk.</p> <p>Wederom opende de Sfinx den mond, zeggend, terwijl hij op 't papier keek:</p> -<p>»Hofmeyr! Is dat uw naam? Zijt gij verwant aan den +<p>»Hofmeyr! Is dat uw naam? Zijt gij verwant aan den Leider van den Afrikaander Bond?”</p> -<p>»Ja. Ik heb de eer zijn neef te zijn.”</p> +<p>»Ja. Ik heb de eer zijn neef te zijn.”</p> -<p>»<span xml:lang="en">Ah! I see.... ahem<ins class="corr" id="corr30" title="Bron: .!...">!....</ins> very remarkable</span>”—zeer +<p>»<span xml:lang="en">Ah! I see.... ahem<ins class="corr" id="corr30" title="Bron: .!...">!....</ins> very remarkable</span>”—zeer merkwaardig, bromde de oude Fossiel half tot zichzelven, en opziende, zag ik de schaduw van een spotlach op zijn koude gelaatstrekken.</p> @@ -1760,10 +1722,10 @@ koude gelaatstrekken.</p> <p>De lieve, bevooroordeelde, oude ziel meende eene ontdekking te hebben gedaan. Hij had een rebel voor hem, niets minder dan een rebel, en dat wel een neef van den -grooten Samenzweerder (à la Sir Alfred en Sir Gordon). +grooten Samenzweerder (à la Sir Alfred en Sir Gordon). Jan Hendrik Hofmeyr—en naar huis gaande verkondigde hij gewis aan zijne vrouw, dat het alles klink-klare -waarheid was omtrent »het groote Pan-Afrikaansche Komplot +waarheid was omtrent »het groote Pan-Afrikaansche Komplot tegen al wat Engelsch was,” want zie! hij zelf had een neef van Jan Hofmeyr, den grooten Bondsman van de Kaapstad, in levende lijve bij de commando's gezien!!</p> @@ -1781,7 +1743,7 @@ van het Iersche Corps uit adem de eetzaal binnen liep.</p> <p><span class="pagenum" title="44"> </span><a id="p_44"></a></p> -<p>»<span xml:lang="en">Hullo! mates,</span>” gilde hij uit, »<span xml:lang="en">come along. The English +<p>»<span xml:lang="en">Hullo! mates,</span>” gilde hij uit, »<span xml:lang="en">come along. The English are coming!</span>” Een koude rilling ging mij door 't lijf, maar ik hield mij stil en kalm.</p> @@ -1789,15 +1751,15 @@ ik hield mij stil en kalm.</p> aan eenige Ieren in 't vertrek uitleggen, en ik begon weer wat adem te scheppen.</p> -<p>»<span xml:lang="en">All the Boers are preparing to go out to meet them</span>”—brulde -hij weer, toen zijn makkers hem half slapend toekeken—»<span xml:lang="en">Come +<p>»<span xml:lang="en">All the Boers are preparing to go out to meet them</span>”—brulde +hij weer, toen zijn makkers hem half slapend toekeken—»<span xml:lang="en">Come <ins class="corr" id="corr31" title="Bron: glong">along</ins>!</span>”</p> <p>Spoedig was het groote vertrek leeg, maar mijn inwendige mensch was ook nog leeg. Zoo besloot ik vooreerst maar nog wat te eten. Dat eenvoudig besluit redde mij van veel moeite en vrees. Al etende, kreeg ik mijn verwarde -gedachten weer onder contrôle. Dannhauserstation is heel ver +gedachten weer onder contrôle. Dannhauserstation is heel ver van hier! Ik hoor ook nog geen kanongebulder. Het gevaar is nog veraf. Zulke gedachten kwamen mij al etende te binnen, en ik besloot op meer licht te wachten. Mijn eerste @@ -1825,7 +1787,7 @@ prijs gegeven.</p> <p>Wederom vond er een groote krijgsraad plaats, de <span class="pagenum" title="45"> </span><a id="p_45"></a>laatste die de oude Generaal Kock met Generaal Joubert zou bijwonen, want 's daags daarna scheidden onze wegen -weêr: de hoofdmacht trok over Dannhauser naar Dundee; +weêr: de hoofdmacht trok over Dannhauser naar Dundee; Generaal Kock zwenkte rechts en moest Wessels Nek in de Biggarsbergen voor ons in bezit nemen en open houden, en tegelijkertijd trachten de spoorwegcommunicatie tusschen @@ -1845,8 +1807,8 @@ uitslag was ons gunstig.</p> Commandant Generaal mij in het voorbijgaan, om nader te komen.</p> -<p>»Er zijn ook te Lobatsi eenige prisoniers door onze -burgers gevangen”, zeide hij mij op zachten toon, »en één +<p>»Er zijn ook te Lobatsi eenige prisoniers door onze +burgers gevangen”, zeide hij mij op zachten toon, »en één ervan is uw broeder!” Daarop ging hij verder naar de voorpunt der hoogte waarop ons geschut gesteld was, en vanwaar men een heerlijk uitzicht had op het grootsche @@ -1858,7 +1820,7 @@ Schotsche schrijvers als Barrie en Maclaren in hun welbekende novellen afschilderen.</p> <p>Goede, humane Generaal! Gij hebt mij geen aangenaam -nieuws meêgedeeld, maar uwe bedoeling was goed en ik +nieuws meêgedeeld, maar uwe bedoeling was goed en ik blijf u ervoor dankbaar. Mijn broeder een prisonier, en dat wel in onze handen! En hier ben ik met een geweer in de vuist op weg naar Dundee. Welk een warreboel hebben @@ -1880,7 +1842,7 @@ Afrikaander, in Natal woonachtig, dagelijks aan de roemrijke geschiedenis zijner vaderen zal herinnerd worden? Hoe kan hij anders, dan trotsch zijn op zijn Hollandsche of Fransche afkomst? Voorwaar! de bergen en rivieren roepen -hem toe: »gij zijt een afstammeling der mannen, die met +hem toe: »gij zijt een afstammeling der mannen, die met Retief en Maritz in 1838 en daarna de Republiek Natalia gesticht hebben.” En nu? Wat gebeurt er voor zijne oogen? Boerencommando's gaan er bij zijne deur voorbij. @@ -1923,8 +1885,8 @@ werken die onzichtbare krachten in elke familie van Zuid-Afrika voort.</p> <p>Ik heb een vriend, die in de Kaapkolonie geboren en -opgevoed, geheel en al Engelsch in zijne sympathieën en -idealen en ideën was, totdat de heer Jan Hendrik Hofmeyr +opgevoed, geheel en al Engelsch in zijne sympathieën en +idealen en ideën was, totdat de heer Jan Hendrik Hofmeyr een rede bij zekere gelegenheid over de Zuid-Afrikaansche Geschiedenis voerde. Het gevolg was: dat hij van toen af aan elk boek over onze geschiedenis gretig @@ -1947,7 +1909,7 @@ Oranje had een zoon, in Spanje opgevoed en Spaansch van hart tot zijn dood toe. Zijn schoonbroeder pleegde verraad met den Prins van Parma. Washington had met dezelfde moeilijkheden te kampen. De zoogenaamde -»<span xml:lang="en">Tories</span>” in de Staten waren bepaald aan de Engelsche +»<span xml:lang="en">Tories</span>” in de Staten waren bepaald aan de Engelsche zijde en een gedurige bron van gevaar voor de republikeinen. Nergens echter is de scheidslijn tusschen de twee partijen zoo fijn, zoo delikaat, zoo onzichtbaar soms, als @@ -1960,15 +1922,15 @@ zijn als te voren. Men weet eigenlijk niet, wie men voor zich en rondom zich heeft in tijden van vrede. Vandaar dat zoo velen zich den Heidenschen God, Janus, ten voorbeeld stellen en naar beide kanten tegelijk kijken—naar -den éénen kant met het gelaat van een Imperialist, +den éénen kant met het gelaat van een Imperialist, naar den anderen met dat van een Afrikaander. Het <i>betaalt</i> immers zoo goed! Vandaar ook dat niet weinigen gedurig de leuze van de cynische, wreede Catherine de Medicis beoefenen—zoo slim en toch zoo laag, zoo politiek, maar zoo verachtelijk in 't oog van alle echte -mannen en vrouwen—<span xml:lang="fr">»nous devons toujours en user -avec nos ennemis comme s'ils devaient être un jour nos -amis, et avec nos amis comme s'ils devaient être un jour +mannen en vrouwen—<span xml:lang="fr">»nous devons toujours en user +avec nos ennemis comme s'ils devaient être un jour nos +amis, et avec nos amis comme s'ils devaient être un jour nos ennemis.”</span></p> <hr class="chend" /> @@ -2000,7 +1962,7 @@ Joubert en Daniel Erasmus. Schijnbaar onnoodig dus marcheerden wij in de duisternis en bleven wij dagen lang op verschillende plekken talmen. De ergste van al was, dat wij geen koffie mochten maken eer wij met den -optocht begonnen, en dus met leêge maag, zoo wel als +optocht begonnen, en dus met leêge maag, zoo wel als ongewasschen oogen en de vuilste handen moesten voortjagen.</p> <p>Er zijn vrouwen en jongedochters in Natal, wier namen @@ -2019,13 +1981,13 @@ Voor gij het drinkt, zijt gij lichthoofdig, laf, gemelijk, ongelukkig; daarna gezond, sterk, vroolijk en opgeruimd. Wonderlijke, wonderdoende kopjes koffie! gij zijt onsterfelijk voor menig burger-geheugen. Vertel mij -niet van uw »<span xml:lang="en">three star</span>” -of »<span xml:lang="en">Bols</span>” of »<span xml:lang="en">Scotch</span>”! <i>Ons</i> +niet van uw »<span xml:lang="en">three star</span>” +of »<span xml:lang="en">Bols</span>” of »<span xml:lang="en">Scotch</span>”! <i>Ons</i> nationale Kaapsche drank (van de Oost gestolen) overtreft ze allen. Dank, duizendwerf dank, gezegende Natalsche schoonen, die de koffie bij emmers vol voor de voorbijtrekkende commando's inschonken. Wij willen het hopen, -dat geen onpoëtische, ongastvrije, bekrompene geest u +dat geen onpoëtische, ongastvrije, bekrompene geest u die humane, echt Afrikaansche daad tot disloyaliteit of verraad heeft toegerekend!</p> @@ -2050,7 +2012,7 @@ Voetvolk was er niet.</p> <p>Een eigenaardig verschijnsel in verband met onzen tocht <span class="pagenum" title="51"> </span><a id="p_51"></a>in Natal verdient vermelding. Telkenmale bemerkte ik, -dat er een lichte kar, of <span xml:lang="fr">chais</span>, of »<span xml:lang="en">spider</span>” zich bij onzen +dat er een lichte kar, of <span xml:lang="fr">chais</span>, of »<span xml:lang="en">spider</span>” zich bij onzen langen stoet aansloot. Waar kwamen die rijtuigen toch vandaan? Een paar burgers zaten gewoonlijk in die dingen, met wat goed en vooral zadels erop geladen. Zij hadden @@ -2062,15 +2024,15 @@ te gemoet te gaan, maar de officieren lieten het oogluikend toe. Zoodra er eenig gevaar was, of bijzonder haastige operaties plaats grepen, werden die geheimzinnige rijtuigen maar zoo achter gelaten. En dan, na eenigen tijd, doemde -zoo'n ding weêr op! Het brood, dat op het veld gesmeten +zoo'n ding weêr op! Het brood, dat op het veld gesmeten werd, werd na vele dagen weer gevonden—door iemand anders. Zoo herinner ik mij goed de lotgevallen van zeker -netten »spider”. Te Newcastle werd het door een paar +netten »spider”. Te Newcastle werd het door een paar jonge kerels uit een wagenhuis geraapt. Te Ingogo kreeg ik het voor het eerst weer in 't zicht. Te Dannhauser -werd het achtergelaten door zijn tijdelijke »eigenaars” of -»huurders”. Daar het mij heel comfortable uitzag, werd -het door mij geännexeerd, maar bij de »<span xml:lang="en">Navigation Collieries</span>”, +werd het achtergelaten door zijn tijdelijke »eigenaars” of +»huurders”. Daar het mij heel comfortable uitzag, werd +het door mij geännexeerd, maar bij de »<span xml:lang="en">Navigation Collieries</span>”, dicht bij Dundee, moest ik het geriefelijke voertuig achterlaten, uit gebrek aan de noodige trekdieren. (De lezer wete, dat er gedurig een of ander muil zoek @@ -2129,13 +2091,13 @@ wat nog meer. Gij weet niet of de tafel omver zal vallen, dingen aan 't aftuimelen zijn, of niet. Gij zijt bang uwe handen uittesteken, want mogelijk stoot gij dan juist een of ander ding te pletter. De machteloosheid en de onzekerheid -waarin gij verkeert, zijn onbeschrijfelijk. In één enkele -seconde moet het gekraak komen, óf—de tafel heeft +waarin gij verkeert, zijn onbeschrijfelijk. In één enkele +seconde moet het gekraak komen, óf—de tafel heeft haar evenwicht behouden! Maar welk eene seconde voor <i>U</i>! Welk eene intense ondervinding maakt gij erin door! Wat voor gedachten, en vragen vliegen u door het brein! Hoop, vrees, twijfel, angst—een heele geschiedenis -maakt gij door, en dat alles in één klein oogwenk!—Zóó +maakt gij door, en dat alles in één klein oogwenk!—Zóó was het mij dien dag te moede, toen de Engelschen weer te voorschijn kwamen. Zij schenen mij vlak voor onze burgers te zijn en ik kon niet anders dan een hevig @@ -2165,7 +2127,7 @@ wijze van een campagne te openen!</p> <p>Na drie lange dagen op de Imbaban heuvels vertoefd te hebben, met ongeduld op den trotschen Impati starend, <span class="pagenum" title="54"> </span><a id="p_54"></a>waarachter het Engelsche kamp te Dundee gelegen was, -kwam er eindelijk wat »beroering in de dorre beenderen.” +kwam er eindelijk wat »beroering in de dorre beenderen.” Generaal Erasmus was in communicatie gekomen met Generaal Meijer, die bij den Doornberg nabij de Buffelsrivier gelegerd was. Halverwege tusschen de twee legers, @@ -2178,7 +2140,7 @@ Generaal Meijer van het oosten, Generaal Erasmus van het noorden en Commandant Weilbachs Heidelbergers van het westen. De zaak werd geheim gehouden, maar onze geheimen waren destijds gewoonlijk van het soort, -dat men »open” noemt.</p> +dat men »open” noemt.</p> <p>'t Was op een donkeren, regenachtigen avond, dat ik de Pretoria- en Standerton-burgers ons kamp zag verlaten. @@ -2224,7 +2186,7 @@ Daar zit hij, hoog en <ins class="corr" id="corr39" title="Bron: ‚">&lsquo naast hem. Beiden zijn uit Pretoria, en oude schoolmakkers van mij.</p> -<p>»<span xml:lang="en">So the world wags, Mor'e Ewald!<ins class="corr" id="corr40" title="Bron: ”"></ins> Mor'e Mike!</span> Hoe +<p>»<span xml:lang="en">So the world wags, Mor'e Ewald!<ins class="corr" id="corr40" title="Bron: ”"></ins> Mor'e Mike!</span> Hoe gaat het, kerels?” Het gaat beroerd, maar wij lachen lekker ten spijte van alles. Bar! als ik aan onze vuile handen en gezichten, en nog vuiler kleeren denk. 't Was @@ -2241,7 +2203,7 @@ van wat wij hebben doorgestaan.</p> <p>Wij gaan naar Dundee!—Neen, toch niet. In elk geval, nog niet. Het bevel kwam: afzadelen, uitspannen -bij de »<span xml:lang="en">Navigation</span>” koolmijnen—meer dan een uur +bij de »<span xml:lang="en">Navigation</span>” koolmijnen—meer dan een uur <span class="pagenum" title="56"> </span><a id="p_56"></a>rijdens van de plaats mijner bestemming. Haastig tracht elk nu wat te eten en te drinken te krijgen. De honger is groot en de dorst niet minder. 't Is meer dan tijd om @@ -2260,14 +2222,14 @@ Lukas Meijer is bezig—en wij? Wat doen wij hier?—Wij luisteren en schudden onze hoofden. <i>Boem!</i> daar valt weer een hard schot. Een groote, pijnlijke twijfel beknelt ons gemoed. Is er misschien een fout begaan? -Daaraan valt niet te twijfelen. »<span xml:lang="en">Some one has blundered?</span>”—Wie? +Daaraan valt niet te twijfelen. »<span xml:lang="en">Some one has blundered?</span>”—Wie? Hier staat de geheele eerste batterij, met haar prachtige snelvuurders en <ins class="corr" id="corr41" title="Bron: pom-pons">pom-poms</ins>. Alles nutteloos, terwijl er ginds achter dien berg hard gevochten wordt.</p> <p>Ik snel naar de hoogte boven de mijnen, waar onze kanonnen gesteld zijn, en vraag den Kolonel, wat ons te -doen staat. Hij zegt: »Generaal Erasmus heeft mij doen +doen staat. Hij zegt: »Generaal Erasmus heeft mij doen weten, dat de Impatiberg in zulk een dikken mist gehuld is, dat hij niets zien kan en dus niet weet, waar de kanonnen te laten plaatsen”. 't Is een akelige geschiedenis—die @@ -2280,16 +2242,16 @@ zijn. Geen uur te paard van de Pretorianen verwijderd, vond de slag van Talana Kop plaats—van den morgen vroeg tot tegen den middag. Men hoorde het kanongebulder onafgebroken dreunen, maar de gansche colonne -<span class="pagenum" title="57"> </span><a id="p_57"></a>bleef »op orders” die nooit kwamen, wachten, terwijl zij +<span class="pagenum" title="57"> </span><a id="p_57"></a>bleef »op orders” die nooit kwamen, wachten, terwijl zij het heele Engelsche leger in het holle harer hand had. De gewaarwordingen van de Pretorianen moeten onuitsprekelijk pijnlijk zijn geweest, daar zij zoo dicht bij het vuur waren—zoo nabij en toch zoo ver!</p> <p>Nimmer vergeet ik het dof gedreun der kanonnen van -Dundee en Talana Kop op dien Vrijdagmorgen. Na zóó -veel inspanning, zóó veel zelfopoffering, zóó veel plannen -maken, zóó veel tijdverlies—zulk een resultaat! De +Dundee en Talana Kop op dien Vrijdagmorgen. Na zóó +veel inspanning, zóó veel zelfopoffering, zóó veel plannen +maken, zóó veel tijdverlies—zulk een resultaat! De heerlijke Creusot snelvuurders waren van Pretoria tot hier bij de kolenmijnen gebracht—om werkeloos te blijven, terwijl er een hevig gevecht aan den gang was! De @@ -2300,7 +2262,7 @@ Engelschen waren totaal verloren, indien er slechts een boodschapper naar Generaal Meijer was gezonden, of omgekeerd, indien deze zich met Generaal Erasmus tijdens den slag in communicatie gesteld had. De weg naar den -»Helpmalkaar Pas” (zuid van Dundee) werd door Generaal +»Helpmalkaar Pas” (zuid van Dundee) werd door Generaal Meijer's mannen beheerscht. Het pad naar Glencoe liep over een nauw en open plein, dat van den westelijken schouder van Impatiberg door onze vuurmonden bestreken @@ -2312,7 +2274,7 @@ gedwongen zijn, indien het afgesproken plan slechts eenigszins werd nagekomen. O! de bittere ironie der fortuin! De berg was in barensnood, weken lang, en ziet! een muis kwam er voor den dag.—En toch vergete men -niet, dat de Boeren toen nog maar »groenen” in de kunst +niet, dat de Boeren toen nog maar »groenen” in de kunst van aantevallen waren! Geen wonder dus dat wij zulk een fiasco maakten. Geen wonder, dat ons eerste aanval zoo treurig afliep. Ook hadden wij geen de la Rey daar, @@ -2344,7 +2306,7 @@ die een apart hoofdstuk waardig is. Zoo wat twee honderd Engelschen—zij waren van de <span xml:lang="en">King's Royal Rifles</span> en de 18<sup>de</sup> Hussars—kwamen heel onverwachts op ons af. Zij werden tusschen de kolenmijnen en den Impatiberg -door een patrouille onder den wakkeren Kapitein Daniël +door een patrouille onder den wakkeren Kapitein Daniël Theron (Hoofd van het Wielrijder's Corps) aangetroffen, en, even als een lot springbokken kwamen zij wild in onze richting aangejaagd, met Theron's patrouille op hunne @@ -2356,7 +2318,7 @@ van 't noorden weer binnen rijden, niet wetende, dat de Boeren reeds dien weg hadden afgesneden. Hoe het ook zij: daar komen zij aan! Door het mistig weer is het ons in 't begin twijfelachtig, of het Engelschen zijn. -»Schiet!” <ins class="corr" id="corr42" title="Bron: schreewt">schreeuwt</ins> er een, maar er wordt geen bevel +»Schiet!” <ins class="corr" id="corr42" title="Bron: schreewt">schreeuwt</ins> er een, maar er wordt geen bevel daartoe gegeven, en eer wij van onze verbazing bekomen, <span class="pagenum" title="59"> </span><a id="p_59"></a>zwenken de ruiters rechts en snellen zij in vollen galop naar de Imbaban bergen.</p> @@ -2376,7 +2338,7 @@ Ernst van Ermelo is er als een pijl uit een boog met een twaalftal waaghalzen, zoo als hij zelf is, van de Mijnen uitgeschoten. Ha! die mannen kunnen rijden! Hun paarden zijn versch en sterk, en zij geven ze den vrijen -teugel. 't Is een »race” naar het hart van den boer, die +teugel. 't Is een »race” naar het hart van den boer, die dikwijls op zijne plaats het gewond wild zoo achterna zet, of ook met Nieuwjaarsdag voor de pret met zijne vrienden te paard wedijvert. Het terrein is hun onbekend en daarbij @@ -2425,12 +2387,12 @@ mogelijk. Hij haast zich langzaam—want het einde is zeker, en hoe minder offers van onzen kant, hoe beter voor ons in de toekomst.</p> -<p>Têk-tek-tek. Tak-tak-tak-tak-tak. Têk-tek. Zoo knallen +<p>Têk-tek-tek. Tak-tak-tak-tak-tak. Têk-tek. Zoo knallen de Mauser en Lee Metford schoten onophoudelijk door. Het duurt ruim een uur, en de Engelschen verdedigen zich knap. Zij houden zich goed en schieten dat het kraakt. -Hunne paarden (prachtige ingevoerde dieren) worden één voor -één getroffen, want <i>zij</i> zoeken geene schuiling, stomme, trouwe +Hunne paarden (prachtige ingevoerde dieren) worden één voor +één getroffen, want <i>zij</i> zoeken geene schuiling, stomme, trouwe dieren. De positie der Engelschen is hopeloos. Toch houden zij den tegenstand vol. Lafaards zijn zij niet. Van alle kanten worden zij nu beschoten, en de vuurkring wordt al nauwer @@ -2439,19 +2401,19 @@ en tot geen overgave komen, zendt iemand bericht aan <span class="pagenum" title="61"> </span><a id="p_61"></a>Kolonel Trichard, om een kanon ook eens het woord te geven. Een ruiter komt aangevlogen naar de plaats, waar onze kanonnen zoo nutteloos den mond houden, en -schreeuwt: »Vuur! kerels—jullie moet vuur! Daar, op +schreeuwt: »Vuur! kerels—jullie moet vuur! Daar, op die huizen. Die Engelschen zijn erin.”</p> <p>Boem.... kraak! 't Is ons eerste kanonschot. Luitenant de Jager, Kolonel Trichard's rechterhand,—verbitterd over het droevig nietsdoen van den morgen, en waarschijnlijk -al te begeerig, om toch eindelijk een beetje <ins class="corr" id="corr44" title="Bron: mêe">meê</ins> +al te begeerig, om toch eindelijk een beetje <ins class="corr" id="corr44" title="Bron: mêe">meê</ins> te praten—loste dat schot, onder daverend gejuich van de omstanders.</p> <p>Boos kwam de Kolonel, die bezig was de schermutseling met zijn verrekijker gade te slaan, naar den Luitenant, -uitroepende: »Wacht! Moet niet schieten zonder mijne +uitroepende: »Wacht! Moet niet schieten zonder mijne orders. Jullie mag van onze menschen dooden.”</p> <p>Daarin lag ongetwijfeld ook heel wat waarheid, maar de @@ -2469,7 +2431,7 @@ Is er geen tucht, geen discipline in een Boerenleger mogelijk? Heeft men geene vrees voor officiers—geen eerbied voor het gezag? Is deze de noodzakelijke <i>schaduw van de sterke zijde</i> onzer Boeren, die wij zoo even geprezen -hebben? Is deze »de ondeugd onzer deugd” <i xml:lang="fr">par excellence</i>?.... +hebben? Is deze »de ondeugd onzer deugd” <i xml:lang="fr">par excellence</i>?.... De goede God helpe ons om het spoedig in te zien, als het zoo is!</p> @@ -2494,9 +2456,9 @@ plaats gekomen was, waar hij zijn stuk wilde stellen.</p> trof het huisje dat links stond, en de witte vlag kwam voor den dag. De Engelschen telden 12 gewonden en 4 dooden. Ruim zes maanden later ontmoette ik Kolonel -Möller, die ze dien dag aanvoerde, te Pretoria. Hij vroeg +Möller, die ze dien dag aanvoerde, te Pretoria. Hij vroeg mij ernstig: hoevelen er aan onzen kant dien namiddag -getroffen waren. Ik antwoordde: »twee, zeer licht gewond,—eene +getroffen waren. Ik antwoordde: »twee, zeer licht gewond,—eene in den bovenarm, de andere in de hand. Dat was al!” Noodeloos te zeggen, dat hij mij niet wilde gelooven, en toch is het de eenvoudige, volle waarheid.</p> @@ -2529,7 +2491,7 @@ huizes was doorboord van Mauserkogels, en de gewonden werden in het huis gedragen en verpleegd. Arme vrouw! Dat alles moest zij doorstaan en aankijken. En dan—het bombardement! Geen wonder, dat zij er als een doode -uitzag. Het oorlogsgetij was schijnbaar voorbij de »plaats” +uitzag. Het oorlogsgetij was schijnbaar voorbij de »plaats” gegaan, maar onverwachts sloegen de stormen met geweld tegen het woonhuis aan, een schok veroorzakende, die niet licht door die familie vergeten zal worden. Toen ik @@ -2540,7 +2502,7 @@ met zijne vrouw en kinderen. Zeer waarschijnlijk was de vrouw er niet toe te bewegen, om naar haar met bloed bevlekt huis terug te keeren.</p> -<p>De naam van »de plaats” is Adelaïde, en de eigenaar +<p>De naam van »de plaats” is Adelaïde, en de eigenaar beroemt zich op den aristocratischen familienaam Maritz, en is stellig een afstammeling van den fieren Voortrekker, Gerrit Maritz, wiens naam bij dien van den grooten Pieter @@ -2571,9 +2533,9 @@ vroeger een groote vestingkanon boven op een hoogen top in de Drakensbergen (tegenover Majuba) gesleept hadden, en later.... maar daarover vooreerst niet. De overige stukken werden op de westelijke helling van den Impati, -vlak boven »<span xml:lang="en">Marshall's Farm</span>”, in positie gesteld. Er waren -er vier heerlijke Fransche veldstukken van 7½ c.m. en -twee eerste klas Krupps van 7½ c.m., een pom-pom +vlak boven »<span xml:lang="en">Marshall's Farm</span>”, in positie gesteld. Er waren +er vier heerlijke Fransche veldstukken van 7½ c.m. en +twee eerste klas Krupps van 7½ c.m., een pom-pom (Vickers-Maxim van 3.7 c.m., die 2 lb. bommetjes over de 4000 treden werpt), en een gewone maxim. Er was geen Britsche macht op die belangrijke stelling, om ons @@ -2589,7 +2551,7 @@ gemakkelijk, <i>zelfs na</i> den ongelukkigen slag van Talana Heuvel, in onze handen zijn gevallen. Hij zelf lag doodelijk gewond in het dorp en zijn opvolger toonde weinig vechtlust. De Talana overwinning was inderdaad een van die, waarvan -Koning Pyrrhus van Epirus zou gezegd hebben: »Nog +Koning Pyrrhus van Epirus zou gezegd hebben: »Nog zulk eene zegepraal, en ik ben verloren!” Het was ongetwijfeld <span class="pagenum" title="65"> </span><a id="p_65"></a>een bloedig gevecht van beide kanten, maar het Engelsche verlies was natuurlijk veel grooter dan dat der @@ -2609,7 +2571,7 @@ niet gedaan. Mogelijk dacht Generaal Erasmus, dat Generaal Meijer nog den Helpmalkaar Pas in zijn bezit hield. Mogelijk zag hij geen kans, om Commandant Weilbach er toe te krijgen, om zoodanige flankbeweging uittevoeren, daar hij -meermalen in mijne tegenwoordigheid verklaarde: »Weilbach +meermalen in mijne tegenwoordigheid verklaarde: »Weilbach wil mij niet gehoorzamen. Zeg ik, dat hij oost moet gaan, dan gaat hij west en omgekeerd. Ik kan op hem niet rekenen.” <i xml:lang="en">Great Scott!</i></p> @@ -2636,7 +2598,7 @@ werd.) Er bleef den trotschen Brit, echter, niets over, dan alles achter te laten en op de vlucht te gaan. <i>Dat deed hij echter eerst Zondag nacht</i>, aan ons ruim genoeg tijd gunnend, om hem totaal intesluiten! 't Is om hoofdpijn -te krijgen, als men over de »blunders” van die dagen +te krijgen, als men over de »blunders” van die dagen nadenkt.</p> <p>Wij bleven Zaterdag nacht op Marshall's plaats. Het @@ -2670,7 +2632,7 @@ Waarheen zij gegaan waren, wisten wij niet zeker, maar vele gewonden in ons bezit zouden laten zonder verderen tegenstand.</p> -<p>Een groote Creusot vestingkanon van 15½ cM., die +<p>Een groote Creusot vestingkanon van 15½ cM., die een bom van 85 <span title="lb - pond">℔</span> gewicht 12000 meter ver werpt, werd nog dien Zondag met oneindig veel moeite van Dannhauser naar Marshall's plaats vervoerd. Wat een gesukkel @@ -2685,7 +2647,7 @@ staan, om hem te omsingelen. Niets. Het was een dag van rust. Het was de Sabbatdag. Wij mochten dien dag niet vrijwillig en op eigen initiatief door krijgsoperaties ontheiligen. Ach! hoe jammer, dat onze menschen het -niet begrepen, dat de ééne, groote vraag deze was: of +niet begrepen, dat de ééne, groote vraag deze was: of zij den oorlog met een goed en rein geweten begonnen waren! Als dat eerst in orde was, dan bestond de ware godsdienst voor den krijgsman verder vooral in het oorlogvoeren @@ -2735,7 +2697,7 @@ onzen kant, en de echtgenoote van Generaal Penn-Symons, die den val van Dundee niet overleefde, had een profetisch voorgevoel, toen zij haar man per kabel liet weten:</p> -<p>»Ik ben de hoogmoedigste vrouw in Engeland; vreeselijk +<p>»Ik ben de hoogmoedigste vrouw in Engeland; vreeselijk angstig; verlangend naar boodschap. Leef om mijnentwille.”</p> <hr class="chend" /> @@ -2746,7 +2708,7 @@ angstig; verlangend naar boodschap. Leef om mijnentwille.”</p> <p class="subh2">Een Nachtelijk Avontuur</p> -<p>Meer dan eens is mij de vraag gesteld: »Hoe ging het +<p>Meer dan eens is mij de vraag gesteld: »Hoe ging het in de eerste weken van den oorlog op het punt van voedsel voor de commando's”? Wel, het ging in het begin uiterst beroerd. Dagen lang was er geen brood. @@ -2761,7 +2723,7 @@ genoeg spijze voor de hongerige mannen verschaffen, hoewel zij er goed voor betaald werden. Opmerkelijk is het, dat noch spijs noch drank aldaar door eenig een maar zoo genomen, of, zooals men het euphemistisch -noemt, »gecommandeerd” werd. Langs den grooten weg, +noemt, »gecommandeerd” werd. Langs den grooten weg, echter, ging het meer ongeregeld toe, vooral waar men verlaten huizen en winkels aantrof. Een oplettende burger kon gedurig kleine klompjes burgers (heel toevallig!) @@ -2834,7 +2796,7 @@ moeite had om voor den kapitein een bed te krijgen, daar deze tot het commissariaat-departement der Staatsartillerie behoorde en alzoo ruime rechten en machten kon uitoefenen. 't Was dus goede politiek, om hem van -dienst te zijn. Op zijne beurt, weêr, vereenzelvigde mijn +dienst te zijn. Op zijne beurt, weêr, vereenzelvigde mijn goede, oude, Stellenbossche schoolkameraad altoos mijne belangen met de zijnen, zoodat ik steeds met hem zijn hoen, zijn koffie en brood en zijn bed deelde. Soms @@ -2843,7 +2805,7 @@ surnumerair-artillerist, van wien hij iets wilde gedaan krijgen, met het volgende heel ernstig uitgesproken grapje aan:—</p> -<p>»Toe, kerel! Gedraag je nou fluks—dan kom je ook +<p>»Toe, kerel! Gedraag je nou fluks—dan kom je ook in 't boek van meneer Hofmeyr!”</p> <p>Goede, ondeugende, handige jongens! Gij hebt ons @@ -2862,7 +2824,7 @@ ontbijt, <i xml:lang="la">dito dito</i> om twaalf uur—als er kans daartoe <i xml:lang="la">dito dito plus</i> een stukje vleesch tegen zonsondergang—wel, dat zegt veel voor iemand, die de eerste weken met het Natalsche commando was, maar!... -<i xml:lang="fr">Enfin</i>, een <i xml:lang="fr">table d'hôte</i> lachte mij uit de verte toe, terwijl +<i xml:lang="fr">Enfin</i>, een <i xml:lang="fr">table d'hôte</i> lachte mij uit de verte toe, terwijl ik het schoone Dundee van den Impatiberg bewonderde.</p> <p>En zoo werd mijn nachtelijk avontuurtje voorbereid.</p> @@ -2876,9 +2838,9 @@ zag mijn vriend Mike Maritz erop, met nog een negental andere burgers. Zij vormden de wacht, door den Generaal naar den Magistraat gezonden.</p> -<p>»Gaat ge meê,” bulderde de gezellige Mike.</p> +<p>»Gaat ge meê,” bulderde de gezellige Mike.</p> -<p>»Ja wel” en ik rende den wagen achterna en sprong +<p>»Ja wel” en ik rende den wagen achterna en sprong er achter op. Daar ik als 't ware mijn eigen baas was en bij geen veldkornet of officier ingedeeld was, kon ik mij aan dergelijke avontuurtjes ongestraft wagen. Later echter, @@ -2892,22 +2854,22 @@ kamp, dat links van den weg was. Daar sprong ik af en liep eenige soldaten te gemoet. Zij pasten de gewonden op en sommigen waren zelf gewond en kreupel.</p> -<p>»Een groot gevecht, hè?”</p> +<p>»Een groot gevecht, hè?”</p> -<p>»Ja,” zei Tommy, »<span xml:lang="en">a bloody fight—nothing like this +<p>»Ja,” zei Tommy, »<span xml:lang="en">a bloody fight—nothing like this since the Crimea.</span>”</p> -<p>»Hm. Was er mist op den berg?” naar Impati wijzend.</p> +<p>»Hm. Was er mist op den berg?” naar Impati wijzend.</p> <p><span class="pagenum" title="73"> </span><a id="p_73"></a></p> -<p>»O ja, den heelen dag, maar niet lager af dan die plek +<p>»O ja, den heelen dag, maar niet lager af dan die plek daar”—zei een hunner in 't Engelsch, met den vinger zoowat halverwege den berg opwijzend.</p> -<p>»Is u zeker hieromtrent?”</p> +<p>»Is u zeker hieromtrent?”</p> -<p>»Ja, zeker!”</p> +<p>»Ja, zeker!”</p> <p>Dit punt was dus mijns inziens als feit geconstateerd: er was een dikke mist op den bergtop laatsten Vrijdag. @@ -2921,9 +2883,9 @@ werk. Volgens Dr. Hohls hadden de Engelschen te worden en ik het dorp wilde doorwandelen en dan een hotel wilde vinden. De doodsche stilte, de algeheele verlatenheid van het dorpje trof mij zeer. Slechts voor -ééne deur waren er twee dames met een heer te zien. +ééne deur waren er twee dames met een heer te zien. De inwoners, die nog achtergebleven waren, hielden -zich binnenshuis »vanwege de vreeze der wreede, ruwe, +zich binnenshuis »vanwege de vreeze der wreede, ruwe, vuile Boeren!” Zoo waren zij immers door hun geliefkoosde Engelsche couranten geleerd. O! de domheid van den ordinairen Jingo-Engelschman is iets, om Engelen @@ -2932,7 +2894,7 @@ lachen.</p> <p>Alleen wandelde ik de hoofdstraat van Dundee op, zuchtende terwijl ik mijn oog op Talana Kop liet vallen. -Zóó dicht bij den Impati! Foei! wat 'n wanbestuur!</p> +Zóó dicht bij den Impati! Foei! wat 'n wanbestuur!</p> <p>Mijne aandacht wordt door een aantal mannen bij gindschen winkeldeur afgetrokken. Laat 's zien, wat daar @@ -2949,30 +2911,30 @@ laarzen, broeken, jassen, wollen hemden, enz. En—ik gun ze dat alles van heeler harte, al spijt het mij om den handelaar, die mij totaal onbekend is.</p> -<p>Ietwat later stap ik weêr denzelfden weg terug, naar +<p>Ietwat later stap ik weêr denzelfden weg terug, naar zeker hotel, dat ik in 't oog had. Er <ins class="corr" id="corr48" title="Bron: brandde">brandden</ins> eenige lichten in de eetzaal, maar de deuren waren dicht. Ik klopte aan. Een oude praatzieke Jood kwam naar de deur.</p> -<p>»Kan u mij wat kost en een slaapplek verschaffen?” +<p>»Kan u mij wat kost en een slaapplek verschaffen?” Met de grootste beleefdheid noodigde hij mij, hem te volgen. Hij bracht mij in een ruime eetzaal, alwaar er een -half dozijn kinderen van Israël aanzaten. Zij groetten mij +half dozijn kinderen van Israël aanzaten. Zij groetten mij allen vriendelijk en mijn gastheer riep uit:</p> -<p>»Kijk hier, die man is mijn gast van avond. Vraag +<p>»Kijk hier, die man is mijn gast van avond. Vraag hem en vertel hem ook niets van den oorlog. Ik wil geen ruzie hebben. Laat ons samen eten en drinken.”</p> <p>Tot mijn innige spijt was er geen warm eten! Zalm, -kaas, »blikjesvleesch”<ins class="corr" id="corr49" title="Bron: ,"></ins> (ingevoerd vleesch in blikjes, +kaas, »blikjesvleesch”<ins class="corr" id="corr49" title="Bron: ,"></ins> (ingevoerd vleesch in blikjes, aldus op commando genoemd)<ins class="corr" id="corr50" title="Niet in Bron.">,</ins> thee, whisky <i xml:lang="la">en galore</i>, maar geen gebraden vleesch, geen aardappelen, geen rijst (den Afrikaner der steden zoo onmisbaar)<ins class="corr" id="corr51" title="Niet in Bron.">,</ins> geen puddings. -Hé, wat is dat? Bakkersbrood, heerlijk, versch! Dat heb +Hé, wat is dat? Bakkersbrood, heerlijk, versch! Dat heb ik langen tijd niet gezien, hoor. Smakelijk werd er dus gegeten, alhoewel het mengelmoes voor mij ten toon gespreid -op geen fatsoenlijk <i xml:lang="fr">table d'hôte</i> geleek. Al etende +op geen fatsoenlijk <i xml:lang="fr">table d'hôte</i> geleek. Al etende vond ik uit, dat die lieden allen Johannesburgsche Refugee's waren—wachtende op de zegetocht naar Pretoria, door Engelsche bladen zoo luidkeels uitgebazuind<ins class="corr" id="corr52" title="Niet in Bron.">.</ins> Zij @@ -2983,10 +2945,10 @@ groote wereld te vinden. Arme drommels! Zij hebben mij gastvrij en vriendelijk onthaald en ik wensch ze een veilige terugkeer naar Johannesburg—over een jaar!</p> -<p>Na den eten riep ik den waard op zijde: »Geef mij -toch alsjeblief een bad, man. Ik verga van vuil.”—»Een -<span class="pagenum" title="75"> </span><a id="p_75"></a>bad heb ik niet, het spijt mij zeer”.—»Wel! eene kamer -dan met waschwater en een bed”.—<ins class="corr" id="corr53" title="Niet in Bron.">»</ins>O Ja, dat wel. Volg +<p>Na den eten riep ik den waard op zijde: »Geef mij +toch alsjeblief een bad, man. Ik verga van vuil.”—»Een +<span class="pagenum" title="75"> </span><a id="p_75"></a>bad heb ik niet, het spijt mij zeer”.—»Wel! eene kamer +dan met waschwater en een bed”.—<ins class="corr" id="corr53" title="Niet in Bron.">»</ins>O Ja, dat wel. Volg mij maar.”</p> <p>Ik volgde mijn onbekenden geleider door een langen @@ -2994,37 +2956,37 @@ gang naar een ruime kamer. Daar gekomen, wenkte hij mij geheimzinnig toe. Ik naderde hem. Hij fluistert mij in 't oor:</p> -<p xml:lang="en">»You are in a trap! Ze English will come again to night. +<p xml:lang="en">»You are in a trap! Ze English will come again to night. I warn you”.</p> <p>Ik hield mijn hoofd hoog en sprak op dood gerusten toon (al wist ik er niets van af!)</p> -<p>»<span xml:lang="en">Nonsense. They're fled, man.</span>” Hij haalde zijn schouder +<p>»<span xml:lang="en">Nonsense. They're fled, man.</span>” Hij haalde zijn schouder op en de schaduw van een spotlachje speelde op zijne breede lippen<ins class="corr" id="corr54" title="Bron: .">,</ins> terwijl hij opmerkte:</p> -<p>»Hm! Alsof de Engelschen zóó op de vlucht zullen +<p>»Hm! Alsof de Engelschen zóó op de vlucht zullen gaan! Man, ik waarschuw jou, verlaat het dorp. Zij komen van nacht terug” (in 't Engelsch natuurlijk).</p> <p>Ik begon erg te twijfelen, omtrent den stand van zaken, maar hield staande, dat er geene sprake van hun terugkeer -was en dat ik een lekker »perpendiculier bad” en +was en dat ik een lekker »perpendiculier bad” en een heerlijke nachtrust ging genieten.</p> <p>Hij zag mij verbaasd en medelijdend aan, en verliet de kamer. Plotseling kwam hij weer terug en fluisterde mij met nog meer geheimzinnigheid <ins class="corr" id="corr55" title="Bron: is">in</ins> ernst toe:</p> -<p>»Kijk. Neem dezen sleutel. Als de Engelschen bij de +<p>»Kijk. Neem dezen sleutel. Als de Engelschen bij de voordeur komen, kan je hiermede door de buitendeur van den gang ontsnappen.”</p> <p>Ik lachte spottend, maar nam den sleutel uit zijne hand.</p> -<p>»Zoo,” zeide hij, »dat's goed. Ik mag je niets vertellen. +<p>»Zoo,” zeide hij, »dat's goed. Ik mag je niets vertellen. Ik moet mijn mond dichthouden. Maar ik weet.... ik weet.... pas op! de Engelschen komen van nacht terug. Ik weet het.” De laatste woorden werden mij heel zacht @@ -3040,30 +3002,30 @@ bottels Scotch op de tafel—herinnerde ik mij.</p> <p>Ik besloot hem toen op de proef te stellen. Hem sterk in de oogen ziende, donderde ik los:</p> -<p>»De <i>Boeren</i> komen van nacht het dorp in—niet de +<p>»De <i>Boeren</i> komen van nacht het dorp in—niet de Engelschen.”</p> -<p>»Vader Abraham! Zullen ze mij dooden?”—riep hij +<p>»Vader Abraham! Zullen ze mij dooden?”—riep hij angstig uit.</p> <p>Ha! hij was dus alles behalve zoo zeker van zijne zaak, als hij mij wilde diets maken.</p> -<p>»Och neen, vriend! Ze zullen je geen kwaad doen. +<p>»Och neen, vriend! Ze zullen je geen kwaad doen. Wees maar vriendelijk en geef ze wat te drinken,”—zei ik.</p> -<p>»Goed,” antwoordde hij, »ik blijf den heelen nacht op. +<p>»Goed,” antwoordde hij, »ik blijf den heelen nacht op. Ik zal ze goed ontvangen.”</p> -<p>»Wel, goeden nacht dan, old chap.”—Ik schudde +<p>»Wel, goeden nacht dan, old chap.”—Ik schudde hem al lachend de hand.</p> <p>Hij stond mij besluiteloos aan te kijken. Krabde zijn hoofd eenige seconden, in diep gepeins verzonken en toen stotterde hij:</p> -<p xml:lang="en">»Ah! I have it. I shall keep coffee ready for ze +<p xml:lang="en">»Ah! I have it. I shall keep coffee ready for ze Boers.... and beeftea for ze English!”</p> <hr class="chend" /> @@ -3073,29 +3035,29 @@ Boers.... and beeftea for ze English!”</p> <p class="subh2">Een Romantische Rit</p> <p>Dinsdag morgen begon de droevige tijding omtrent -Elandslaagte in ons kamp doortesijpelen. Ik zeg »doorsijpelen” +Elandslaagte in ons kamp doortesijpelen. Ik zeg »doorsijpelen” met opzet, want we kregen het nieuws bij kleine -stukjes en brokjes. »Generaal Kock is dood”—fluisterde -een je in 't oor. »Hij en al zijn officieren zijn gevallen.” -<span class="pagenum" title="77"> </span><a id="p_77"></a>»Neen”, merkte een ander op, »bijna al zijne menschen +stukjes en brokjes. »Generaal Kock is dood”—fluisterde +een je in 't oor. »Hij en al zijn officieren zijn gevallen.” +<span class="pagenum" title="77"> </span><a id="p_77"></a>»Neen”, merkte een ander op, »bijna al zijne menschen zijn ontvlucht, en hij zelf is licht gewond.”</p> -<p>Wij waren zeer ter neêr geslagen bij het vernemen van -deze nieuwe ramp. »<span xml:lang="en">Sorrows never come singly</span>”. Zoo +<p>Wij waren zeer ter neêr geslagen bij het vernemen van +deze nieuwe ramp. »<span xml:lang="en">Sorrows never come singly</span>”. Zoo was het ook met ons. Met hangende hoofden aten wij -ons morgenmaal te »<span xml:lang="en">Marshall's Farm</span>”, toen wij eensklaps -uit ons droomerigen, lusteloozen, »bek-af” toestand gewekt +ons morgenmaal te »<span xml:lang="en">Marshall's Farm</span>”, toen wij eensklaps +uit ons droomerigen, lusteloozen, »bek-af” toestand gewekt werden.</p> <p><i>Boem! Boem! Boem!</i> We hoorden het duidelijk. Daar ginder in de Biggarsbergen is het, of anders er achter. Boem! Boem! Het gaat geweldig aan. Er wordt weer gevochten. Het klinkt zoo nabij, dat meer dan een, met -ongeduld vervuld, opspringt en uitroept: »Om God's wille! +ongeduld vervuld, opspringt en uitroept: »Om God's wille! laat ons van hier wegkomen. We zijn ziek van Dundee. Elandslaagte maakt ons woedend. Laat ons voorwaarts rukken. Onze broeders vechten al weer, en wij.... doen -weêr niets”!</p> +weêr niets”!</p> <p>Zoo voelen wij allen, al zeggen wij het ook niet overluid.</p> @@ -3103,7 +3065,7 @@ weêr niets”!</p> in ons kamp aangereden. Hij is boos en opgewonden, en roept met zijn fijne schelle stem uit:</p> -<p>»Wat maakt jullie hier? Waarvoor wacht jullie? Voorwaarts, +<p>»Wat maakt jullie hier? Waarvoor wacht jullie? Voorwaarts, kerels! Hier is niets te doen. Er is geen tijd te verliezen. Voorwaarts!”</p> @@ -3123,9 +3085,9 @@ Spoorwegmaatschappij (kortelijks <i>Zasm</i> genoemd), <span class="pagenum" title="78"> </span><a id="p_78"></a>die reeds <i>daar</i> zijn, druk bezig de taklijn van Glencoe naar Dundee in orde te brengen.</p> -<p>»Bij Jupiter!”—hooren wij een bekende Afrikaander, +<p>»Bij Jupiter!”—hooren wij een bekende Afrikaander, die nooit een goed woord voor de Zasm had, uitroepen, -»die Hollanders zijn wakkere kerels. Zij verstaan hun vak. +»die Hollanders zijn wakkere kerels. Zij verstaan hun vak. <span xml:lang="en"><i>They mean business!</i> That's sharp work, eh?</span>”</p> <p>Eere wien eere toekomt! De Nederlanders hebben de @@ -3138,7 +3100,7 @@ dan voldoende om hun bitterste tegenstanders onder ons volk te ontwapenen.</p> <p>Voort gingen wij, de Commandant-Generaal in een klein -»<span xml:lang="en">spider</span>” vóór aan, voor een paar uur, toen hij weer naar +»<span xml:lang="en">spider</span>” vóór aan, voor een paar uur, toen hij weer naar het naaste telegraafkantoor terugkeerde. Wij gingen den schilderachtigen Biggarsberg Pas in bij Glencoe-station, maar vandaag hebben wij geen oog voor natuurschoon. We @@ -3150,7 +3112,7 @@ geef onze mannen de zege vandaag! Eenige dames staan er bij een huis dat wij voorbij snellen: heden heeft<ins class="corr" id="corr57" title="Bron: ,"></ins> niemand een oog voor de schoonen, noch lust om met haar een praatje aanteknoopen. Onze broeders vechten ergens naar -voren, we weten niet waar—ze roepen ons toe: »komt +voren, we weten niet waar—ze roepen ons toe: »komt over en helpt ons.” Onze aangezichten zijn streng en stroef: we hebben geen lachje voor de kinderen op onzen weg. De onzekerheid is te akelig. De twijfel te pijnlijk. Wat @@ -3163,10 +3125,10 @@ drommel.</p> <p><span class="pagenum" title="79"> </span><a id="p_79"></a></p> -<p>»Wat is er aan, Dokter?”—vragen wij Dr. Hohls in het +<p>»Wat is er aan, Dokter?”—vragen wij Dr. Hohls in het voorbijgaan.</p> -<p>»Ja!”—zegt hij, »de arme kerel ligt daar boven in +<p>»Ja!”—zegt hij, »de arme kerel ligt daar boven in eene hut doodelijk gewond. Ik wilde hem verwijderen, maar hij smeekte mij hem daar te laten. Hij wordt door eenige kaffers verzorgd.” Welk eene gedachte! Zonder @@ -3183,13 +3145,13 @@ het waar zijn, wat de dichter Gray zoo schoon zegt?—</p> <p>Het gedicht vliegt ons door het geheugen en tegelijkertijd ook het bekende verhaal van den Engelschen Generaal -Wolfe, die Gray's »<span xml:lang="en">Elegy</span>” (waaruit bovengemelde regels +Wolfe, die Gray's »<span xml:lang="en">Elegy</span>” (waaruit bovengemelde regels genomen zijn) reciteerde, toen hij den aanval op Quebec leidde, niet wetende dat hij zijn eigen graflied zong. Maar in een oogwenk hebben wij den stervenden vreemdeling en den dichterlijken Generaal vergeten. Wij zijn te bekommerd over de onzen, die daar onder in de vlakte -alleen »den wijnpersbak betreden” Haast u! Mannen! +alleen »den wijnpersbak betreden” Haast u! Mannen! Broeders! Haast u! Sneller, steeds sneller! Hoort!—<i>Boem</i>—<i>boem</i>—<i>boem</i>—dreunt het voor ons!</p> @@ -3203,20 +3165,20 @@ meer dan de leidsels: zij spelen viool op de arme langooren.... op krassende wijze.</p> <p>Ho Ka! Halt! daar staat de wagen van Advokaat Esselen -weêr. Wat is 't? Ach! de moddergaten zijn te veel voor +weêr. Wat is 't? Ach! de moddergaten zijn te veel voor den zwaren ammunitiewagen. En de regen stort geweldig op de arme muilen neder. Zij kunnen niet verder.</p> -<p>»Goeden dag, broers! Tot ziens!” Wij zien elkanders -<span class="pagenum" title="80"> </span><a id="p_80"></a>aangezichten niet meer vóór Donderdagmorgen bij Elandslaagte. +<p>»Goeden dag, broers! Tot ziens!” Wij zien elkanders +<span class="pagenum" title="80"> </span><a id="p_80"></a>aangezichten niet meer vóór Donderdagmorgen bij Elandslaagte. Zoo ging het op dien zwaren tocht naar Ladysmith. De regen! Foei, dat was het ergste van al. Het water viel ongenadig op ons af dien namiddag. Zonder tent of dak moesten de burgers het stellen. Welk eene toets voor iemands constitutie naar lichaam en ziel tegelijk! Die den onvergetelijken tocht naar Ladysmith met de voorste commando's -meêdeed, heeft geen kleinigheid achter den rug. -Hij kan met eenig recht zeggen: »ik was ook eens +meêdeed, heeft geen kleinigheid achter den rug. +Hij kan met eenig recht zeggen: »ik was ook eens op commando!” Ba! dat was een nacht in het lange, natte gras, langs den weg. Geen vuur mocht aangestoken! Geen koffie gemaakt! Gelukkig hij, die voor zulke gelegenheden @@ -3243,8 +3205,8 @@ ergernis over den tragen en tragischen gang van zaken. Hij wist heel goed, hoe noodzakelijk het voor de Republikeinen was, om spoed te gebruiken.</p> -<p>»Wel,” zeide de Generaal, »ga dan maar, als je lust hebt, -maar neem een man van ondervinding met je meê. En—neem +<p>»Wel,” zeide de Generaal, »ga dan maar, als je lust hebt, +maar neem een man van ondervinding met je meê. En—neem de stad over in mijn naam!!”</p> <p>De Heer Tobias Smuts, vroeger Commandant van Ermelo, @@ -3254,13 +3216,13 @@ hooren, en vol geestdrift sloten ook wij ons bij het gezelschap aan. Ds. van Broekhuizen van Pretoria, een patriot-predikant zooals wij er meer in den oorlog aantroffen, kon niet achterblijven. Met geweer en bandelier -gewapend ging hij met ons meê. Hij was vroeger een beroemde +gewapend ging hij met ons meê. Hij was vroeger een beroemde voetbalspeler te Stellenbosch—het scheen mij, of -de geest van het voetbalveld hem dien dag weêr bezielde. +de geest van het voetbalveld hem dien dag weêr bezielde. Dan hadden wij ook nog Advocaat J. Roos, <i xml:lang="en">Reuter's</i> specialen oorlogscorrespondent aan onzen kant, die door dik en dun met de commando's ging, en de wakkere -Kapitein Daniël Theron, vroeger reeds door ons aan den +Kapitein Daniël Theron, vroeger reeds door ons aan den lezer voorgesteld. Wij waren allen te paard en allen gretig, om wat groots te verrichten.</p> @@ -3293,7 +3255,7 @@ wagen gekomen.</p> <p>Een oogenblik zijn wij in twijfel, of wij het slagveld terstond bezoeken zullen, of niet, maar onze tijd is kort en we hebben nog ver te rijden. We zijn immers op weg -naar Ladysmith en 't is reeds één uur.</p> +naar Ladysmith en 't is reeds één uur.</p> <p>Bij 't spoorwegstation gekomen, spreken wij met eenige Indische mijnwerkers—er is een groote kolenmijn bij 't @@ -3310,7 +3272,7 @@ patrouille van den vijand ons op dit oogenblik bespiedt en onverwachts mag bekruipen. Een onaangenaam en onzeker gevoel begint in ons op te komen.</p> -<p>»Wacht!” zeide de Commandant, »blijf jullie hier, terwijl +<p>»Wacht!” zeide de Commandant, »blijf jullie hier, terwijl ik daar naar die Kafferkraal rijd. Snijdt jullie intusschen den telegraafdraad stuk hier boven ons hoofd. Wij kunnen niet te voorzichtig zijn.” De Staatsprocureur vergezelt @@ -3319,9 +3281,9 @@ Geen kleinigheid, hoor! want de palen zijn zeer primitief, bestaande uit dunne boomstammen, vol knoesten en kwasten en haakplekken voor het achterste gedeelte van de broek, die er op- en afglijdt. Twee van ons die zich aan -de onderneming waagden, zijn er ook letterlijk »broekscheur” +de onderneming waagden, zijn er ook letterlijk »broekscheur” (zooals de Boer het noemt) van afgekomen. Het -moeilijkste is, om aan de ééne hand te blijven hangen, +moeilijkste is, om aan de ééne hand te blijven hangen, terwijl de andere de dikke draden tracht door te knippen met een soort schaar, die daarvoor gebruikt wordt. Daar de kraal een goed half uur rijdens van ons verwijderd is, @@ -3364,7 +3326,7 @@ en uitgezochtste dranken bepaalden. Van harte hopen wij slechts, dat geen een van onze arme makkers laatsten Zaterdag hier <i>eerloos</i> in plaats van op het slagveld <i>eervol <span xml:lang="fr">hors de combat</span></i> geraakte. Zoo'n gebottelde schare van -<span class="pagenum" title="84"> </span><a id="p_84"></a>geesten (»<span xml:lang="en">spirits</span>”) is nog al gevaarlijk voor een dorstige +<span class="pagenum" title="84"> </span><a id="p_84"></a>geesten (»<span xml:lang="en">spirits</span>”) is nog al gevaarlijk voor een dorstige menschheid, vooral na een langen en vermoeienden en kouden marsch. <i xml:lang="la">Humanum est errare!</i>—Zoo dachten onze Generaals ook, want nog dienzelfden namiddag werden @@ -3405,17 +3367,17 @@ nacht.</p> <p><span class="pagenum" title="85"> </span><a id="p_85"></a></p> <p>Eenige dagen later eerst ontmoette ik mijn vriend -Kapitein Bosman. Wij waren weêr op weg naar Ladysmith, +Kapitein Bosman. Wij waren weêr op weg naar Ladysmith, maar ditmaal met de eerste batterij en vele duizenden burgers. We gingen toen de Engelschen in de stad vastkeeren en belegeren. Ik vroeg mijn trouwen vriend:</p> -<p>»Wel, hoe is het met jullie dien middag afgeloopen?”</p> +<p>»Wel, hoe is het met jullie dien middag afgeloopen?”</p> <p>Hij antwoordde:</p> -<p>»Man! wij gingen voor ongeveer een half uur verder +<p>»Man! wij gingen voor ongeveer een half uur verder op den grooten weg, zonder een sterveling tegen te komen, toen eenige paardenruiters ons tegemoet reden. Ze kwamen van de heuvelen op onze rechterhand. Ze waren @@ -3432,14 +3394,14 @@ hun smaak. Daarom spoorden zij de Transvalers nog eens aan, om toch met allen spoed voorwaarts te rukken.”</p> -<p>»En waar sliept je dien akeligen stormachtigen nacht?” +<p>»En waar sliept je dien akeligen stormachtigen nacht?” vervolgde ik.</p> -<p>»Kerel! we hadden het bitter zwaar, glô mij. Wij reden -den geheelen langen weg weêr terug naar ons kamp! +<p>»Kerel! we hadden het bitter zwaar, glô mij. Wij reden +den geheelen langen weg weêr terug naar ons kamp! Maar dat was niet het ergste. Te Elandslaagte ving de duisternis ons reeds. En jij weet, hoe het regende! Wel, -jij kent de diepe »spruit” dicht bij het station. Daar ik +jij kent de diepe »spruit” dicht bij het station. Daar ik bijziend ben en het stikdonker was, tuimelde ik over 't hoofd van mijn paard heen. Ik bleef dus wat achter, en riep te vergeefs naar mijne makkers. Zij waren in de @@ -3450,12 +3412,12 @@ Goeie deugd! ik was stellig negen uur in den zadel dien ellendigen dag<ins class="corr" id="corr59" title="Niet in Bron.">.</ins> Of ik niet afgemat, papnat en hongerig was! 't Was maar een treurige bezigheid, hoor!”</p> -<p>Ik troostte hem met de gedachte, dat de »Ridders van +<p>Ik troostte hem met de gedachte, dat de »Ridders van de Ronde Tafel” van Koning Arthur wel eens zich in 't -zoeken naar den »Heiligen Graal” uitgeput hebben, en +zoeken naar den »Heiligen Graal” uitgeput hebben, en toch niet minder helden om die reden heeten. Ook hadden zij heel nuttige informatie omtrent onze Vrijstaatsche -vrienden meêgebracht, en dat was veel meer dan Don +vrienden meêgebracht, en dat was veel meer dan Don Quixote ooit deed!</p> <hr class="chend" /> @@ -3471,7 +3433,7 @@ eerzucht—en nu? En nu? Laat ons zien, wat er nu nog te zien is. 't Is een goed half uur wandelens van het station, zoo gaan wij te paard—Kapitein Bleksley en ik<ins class="corr" id="corr60" title="Niet in Bron.">.</ins> Wij reden over de gelijke vlakte naar de heuvelen-groep—er -zijn er zoo wat drie of vier dicht bij elkaar, één +zijn er zoo wat drie of vier dicht bij elkaar, één waarvan min of meer dwars tegen over de anderen loopt—waar de tragedie werd afgespeeld. Onverwachts komen wij op een lijk af, zoo wat halverwege naar den<ins class="corr" id="corr61" title="Bron: naasten"></ins> @@ -3520,7 +3482,7 @@ den heer de Witt-Hamer te zijn, een Nederlander, lid van den Tweeden Raad en Luitenant van het Hollandercorps. Eenige enveloppen op den grond liggend droegen zijn bekenden naam. Dicht bij de tent lagen een geelgeverfden -reiskoffer, met den naam »C. Mansvelt” in groote +reiskoffer, met den naam »C. Mansvelt” in groote witte letters er op geschilderd.</p> <p>Goeie deugd! Dan was mijn leerling, Cornelis, niet lang @@ -3537,7 +3499,7 @@ welstand verkeerde.</p> Daar staat de groote wagen van den Generaal, vlak onder het dwarskopje (zoo even genoemd), en in het midden van den heuvelengroep, waar de Republikeinen stelling -namen. De twee veldkanonnen (Maxim-Nordenfeldts, 7½ +namen. De twee veldkanonnen (Maxim-Nordenfeldts, 7½ cM.—van Dr. Jameson destijds afgenomen) stonden op de dwarshoogte, niet ver van des Generaals wagen. 't Is ons goed, te weten, dat de grijze Generaal (een lid van @@ -3562,7 +3524,7 @@ en ligging der nobele dieren, alsmede hun wederkeerige betrekking tot elkander, zooals zij daar opeengestapeld zijn, vormen een onbeschrijfelijk treffend geheel. Och! dat het penseel van Potter mij dit afgrijselijk-schoon, natuurlijk-artistiek -tooneel kon afschilderen! 't Is een scène, het +tooneel kon afschilderen! 't Is een scène, het plastische doek van een Hogarth meer dan waardig. Ik kan er geene woorden voor vinden. Ik werd er door <span class="pagenum" title="89"> </span><a id="p_89"></a>tegelijk betooverd en afgeschrokken. Trouwe, fiere, krachtige, @@ -3577,8 +3539,8 @@ kwam.</p> de Kapitein een voorwerp ziet, dat een teedere snaar in het hart doet trillen. 't Is de tent van zijn vriend, Majoor Hall, van Johannesburg. Hij herkent haar aan de voering -van groene baai en eenige stoelen in de nabijheid. »Ik -kende hem zeer goed,” zeide hij treurig, »hij was mijn +van groene baai en eenige stoelen in de nabijheid. »Ik +kende hem zeer goed,” zeide hij treurig, »hij was mijn vriend. Hij viel in den slag van laatsten Zaterdag.”</p> <p>Overal op de helling van dien heuvel staan er nog tenten, @@ -3611,7 +3573,7 @@ door zijn heldendood herwinnend.</p> <p>Twee groote lange grachten zijn hier gegraven voor de vele dooden van beide zijden. Ze zijn een paar voet van elkander verwijderd. Mogelijk zijn de Engelsche lijken in -de ééne, de Boeren lijken in de andere geworpen<ins class="corr" id="corr64" title="Niet in Bron.">.</ins> Heel +de ééne, de Boeren lijken in de andere geworpen<ins class="corr" id="corr64" title="Niet in Bron.">.</ins> Heel waarschijnlijk echter, is er geen onderscheid gemaakt. De dood kent geen rassenhaat. Het graf weet van geen nationaliteiten. Vriend en vijand rusten hier dicht bij elkander. @@ -3634,7 +3596,7 @@ tijdens den Jameson-Inval. Ter onzaliger ure werd de rechtschapene man beledigd door lippen, die het eene eer moesten geacht hebben, om hem te eeren. De fiere Nederlander legde zijn ambt als Staatsprocureur zonder een -woord neêr.... zonder een woord, en <i>zonder eene grieve</i>! +woord neêr.... zonder een woord, en <i>zonder eene grieve</i>! <i>Dat</i> was het zedelijke wonder, dat de kroon op zijn grootmoedig karakter zette. Toen de oorlog ons voor de deur stond sloot hij zich vrijwillig bij het Hollandercorps aan—en @@ -3654,7 +3616,7 @@ elk edel Afrikaander hart gezonken.</p> <div class="i0">This was the noblest Roman of them all,<ins class="corr" id="corr66" title="Bron: .. .">....</ins><br /></div> <div class="i0">His life was gentle; and the elements<br /></div> <div class="i0">So mix'd in him<ins class="corr" id="corr67" title="Bron: .">,</ins> that Nature might stand up<br /></div> - <div class="i0">And say to all the world: <ins class="corr" id="corr68" title="Bron: “">»</ins>This was a man”!<br /></div> + <div class="i0">And say to all the world: <ins class="corr" id="corr68" title="Bron: “">»</ins>This was a man”!<br /></div> </div> </div> @@ -3689,7 +3651,7 @@ met trein en al op den 19<sup>den</sup> gebuit en het spoor <span class="pagenum" title="92"> </span><a id="p_92"></a>was later met succes te Elandslaagte opgebroken. Alles scheen dus goed te gaan met de voortvarende en ambitieuze commando's onder Generaal Kock. En toen?—Elandslaagte! -»Een totale nederlaag, zoo groot als nog +»Een totale nederlaag, zoo groot als nog nooit door het Afrikaansche volk geleden is”—om de eigen woorden van Generaal Joubert te bezigen.</p> @@ -3705,18 +3667,18 @@ verbintenis met onze commando's vond niet plaats.</p> <p>Generaal Joubert begon zeer onrustig te worden. In plaats van de Engelschen zuidwaarts te drijven, vreesde -hij het tegenovergestelde. »Als de Vrijstaters niet beter -helpen,” telegrafeerde hij in die angstige dagen, »zal mijne +hij het tegenovergestelde. »Als de Vrijstaters niet beter +helpen,” telegrafeerde hij in die angstige dagen, »zal mijne positie onhoudbaar worden<ins class="corr" id="corr69" title="Bron: ?">!</ins>” Hij dacht, dat er mogelijk een groote aanval van uit Ladysmith op ons werd voorbereid.</p> <p>Plotseling, echter, brak het licht door de wolken heen. -De romantische rit vergewisde ons èn van de nabijheid -èn van het schitterend succes der Vrijstaters in hun eerste +De romantische rit vergewisde ons èn van de nabijheid +èn van het schitterend succes der Vrijstaters in hun eerste treffen van beteekenis met den vijand. De slag van Elandslaagte had ze wakker geschud daar boven bij Bestersstation op de Harrismithlijn. Een commando van -900 man met één kanon werd in allerijl van daar naar +900 man met één kanon werd in allerijl van daar naar de Zondagsriviervallei gezonden. Voorzichtiger dan de Johannesburgers, de Hollanders en Duitschers, namen zij een sterke positie <ins class="corr" id="corr70" title="Bron: op in">in op</ins> eenige hooge heuvelen, op de @@ -3739,7 +3701,7 @@ land zeer bergachtig. Terrasgewijze stijgen de heuvelen al hooger en hooger, totdat zij zich in de hooge Drakensbergen en Biggarsbergen verliezen. Daar nu, op een van die heuvelen, of liever, op eene heuvelen-groep, nestelden -de Vrijstaters zich zóó vast, dat Sir George ze +de Vrijstaters zich zóó vast, dat Sir George ze niet <ins class="corr" id="corr71" title="Bron: konden">kon</ins> uithalen. Daar ontvingen onze dappere wapenbroeders hun vuurdoop. Daar stonden zij de proef flink door en wonnen zij hunne sporen.</p> @@ -3754,7 +3716,7 @@ mengde de zijstroom zich met de groote rivier! Groot en algemeen was de vreugde onder de burgers dien dag.</p> <p>Ik had het voorrecht tegenwoordig te zijn toen Vecht-Generaal -Andries Cronjé onze hoofdofficieren de hand +Andries Cronjé onze hoofdofficieren de hand drukte. Ook hoorde ik hem vertellen, hoe zij van 8 uur v.m. tot 4 uur n.m. door voetvolk en ruiterij werden bestookt, door drie batterijen en vele maxims gesteund—hoe @@ -3801,7 +3763,7 @@ laagte: een waar symbool van onze lotgevallen, ja van </div> <p>Maar ik moet u voorstellen, lezer, aan twee mannen -daar bij Generaal Cronjé. Ik bedoel de twee broeders de +daar bij Generaal Cronjé. Ik bedoel de twee broeders de Wet. De man, die uw aandacht het meest trekt en 't oog terstond boeit, is bepaald de jongere broeder: Piet de Wet. Hij is ruim zes voet drie duim hoog, zou ik schatten—een @@ -3904,16 +3866,16 @@ eigene hoofdkwartieren, achter Pepworth's heuvel, ten noordoosten van Ladysmith. Om acht uur 's avonds moesten alle lichten uit zijn, maar om drie uur 's morgens was de rustelooze krijgsman reeds op de been. Dikwijls zag ik -hem daar bij »<span xml:lang="en">Pepworth's Hill</span>” van tent tot tent gaande, +hem daar bij »<span xml:lang="en">Pepworth's Hill</span>” van tent tot tent gaande, om de luiaards te wekken met zijn tenoorstemmetje:—</p> -<p>»Opstaan! Opzaal! Klaar staan elk oogenblik voor een +<p>»Opstaan! Opzaal! Klaar staan elk oogenblik voor een aanval. Gauw! Gauw!”</p> <p>Meer dan eens schrok ik wakker onder het geluid dier woorden bij onze tentdeur.</p> -<p><ins class="corr" id="corr75" title="Bron: »"></ins>Soms riep de oude uit: »De Engelschen trekken uit! +<p><ins class="corr" id="corr75" title="Bron: »"></ins>Soms riep de oude uit: »De Engelschen trekken uit! Opzaal! Maak gauw.”</p> <p>Of wij groenen ervan schrokken! Grootere waakzaamheid @@ -3921,7 +3883,7 @@ heb ik nooit in den oorlog gezien, als die van Generaal Joubert. De man scheen nooit te slapen. Om voedsel en drank bekommerde hij zich niet. Zijn trouwe gade zorgde, echter, dat hij steeds wat te eten kreeg, al ging het ook hoe -»hals over kop”. Wij werden tusschenbeide boos op den +»hals over kop”. Wij werden tusschenbeide boos op den energieken, onvermoeiden, woeligen Generaal. Waarom al <span class="pagenum" title="98"> </span><a id="p_98"></a>die drukte en moeite?—vroegen wij elkander—en die blinde alarmen? En dat paarden halen en opzadelen in @@ -3936,7 +3898,7 @@ De moederlijke bezorgdheid en lollerigheid en bekommerdheid van een kakelende hen tegenover hare kleine kiekens werd door den Generaal in die eerste dagen tegenover de burgers uitgeoefend—omdat hij wist.... wat hij wist! -Geen wonder dat de man geen »Transvaalsche Jingo”, geen +Geen wonder dat de man geen »Transvaalsche Jingo”, geen oorlogszuchtige was. Geen wonder, dat hij voor toegeven tot het uiterste pleitte. Zijn oogen waren open voor de feiten, voor de werkelijkheid der dingen. Vandaar ook zijn @@ -3959,7 +3921,7 @@ en hij werd alzoo in letterlijken en in zedelijken zin: De Ziel en de Held van de Overwinning te Modderspruit en Nicholson's Nek op 30 October behaald.</p> -<p>Vóór wij onze indrukken van het gevecht meêdeelen, +<p>Vóór wij onze indrukken van het gevecht meêdeelen, <span class="pagenum" title="99"> </span><a id="p_99"></a>zal een woordje omtrent de Boeren-posities niet te onpas zijn. Ladysmith is in een soort van natuurlijke Kom gelegen. Rondom de stad ziet men aan bijna alle zijden hooge @@ -3971,7 +3933,7 @@ in ons bezit. Zonder slag of stoot liet Generaal White deze belangrijke stelling in onze handen vallen. Een kleine mijl van den heuvel in oostelijke richting staat het woonhuis van den heer Pepworth een Natalsche Parlementslid, eigenaar -van de uitgestrekte plaats, »Rietfontein”, waarop +van de uitgestrekte plaats, »Rietfontein”, waarop Pepworth's Hill gelegen is. De eerste batterij der Transvaalsche Staatsartillerie was boven op dien heuvel, aan de zijde naar Ladysmith ziende, in een halven cirkel gesteld. @@ -3995,10 +3957,10 @@ met groote ijzerklippen bevloerd was, zag het haastig gemaakte pad er maar akelig en gevaarlijk uit. Toch—het beantwoordde aan zijn doel. Zondag avond werd het groote Creusot erop getrokken, en in de duisternis van den nacht -werkte de heer Léon—een Fransche deskundige, jaren te +werkte de heer Léon—een Fransche deskundige, jaren te <span class="pagenum" title="100"> </span><a id="p_100"></a>voren in Transvaalschen dienst genomen—onverpoosd aan platform en beschutting ervoor. Tegen 4 uur den volgenden -morgen was de »Long Tom” gereed om zijn basstem te +morgen was de »Long Tom” gereed om zijn basstem te doen hooren—tegen half vijf begon de kanonmuziek van Modderspruit. Colonel Trichard, met Luitenant de Jager en 2<sup>de</sup> Luitenant H. du Toit hebben bevel over al @@ -4023,7 +3985,7 @@ staatsman en patriot Generaal Schalk Burger, met zoo wat vierhonderd Lijdenburgers. Van Oshoek (op de grens van het verre Swazieland) is hij over Amsterdam, Piet Retief, Vrijheid en Dundee naar Ladysmith gekomen, om -ons te helpen. Het was één van die snelle marschen, die +ons te helpen. Het was één van die snelle marschen, die de verbazing der wereld wegdragen, waarvan de Boeren er zoo velen in den oorlog hebben afgelegd. Met 3 Howitzers (Krupp, snelvuur, 12 cM., model '97, een 35 lb. @@ -4036,7 +3998,7 @@ lage rand van noord naar zuid loopend.</p> <p>Naast aan de Lijdenburgers bevinden zich de Heidelbergers, ruim 1000 man sterk, met twee Krupp veldkanonnen -<span class="pagenum" title="101"> </span><a id="p_101"></a>(7½ cM., 12½ lb. projectiel, model '95) onder +<span class="pagenum" title="101"> </span><a id="p_101"></a>(7½ cM., 12½ lb. projectiel, model '95) onder den zorg van de tweede Luitenants Groothaus en Oelofse. Ook zij hebben niet juist prominente heuvelen, die in 't oog vallen. Inderdaad is het land aan de oostzijde van @@ -4048,7 +4010,7 @@ Meijer's commando—met Standertonners erbij gevoegd—nauwelijks 2000 in tal. Majoor Wolmarans steunt hem met Kapitein Louw Pretorius. Het terrein, dat zij bedekken is zeer heuvelachtig en sterk. Zij hebben 4 Krupp snelvuurders, -2 Fransche kanonnen (7½ cM., 19 lb. projectiel +2 Fransche kanonnen (7½ cM., 19 lb. projectiel 8500 meter ver spuwend—evenals die op Pepworth) en een Pom-pom, alsmede het maxim van de Engelschen achter Talana Kop genomen. Eene afdeeling Duitschers, @@ -4066,7 +4028,7 @@ belangrijke punten, die nog in het bezit der Engelschen zijn. De spoorweg naar het zuiden loopt daar in de vallei van de Kliprivier—die door de stad gaat,—aan den voet van Bulwana en de voorpunt van Lombard's Kop (ook wel -»<i xml:lang="en">Gun Hill</i>” genoemd). Als Sir George zijne communicatie +»<i xml:lang="en">Gun Hill</i>” genoemd). Als Sir George zijne communicatie met Durban wil open houden, mag hij die hoogten niet verliezen. Aan de overzijde der breede vallei, zijn er hooge heuvelen en bergen, zooals de bekende <i>Plat Rand</i> (of @@ -4079,10 +4041,10 @@ van <span xml:lang="en">Pepworth's</span> tot aan <i xml:lang="en">Surprise Hill <span class="pagenum" title="102"> </span><a id="p_102"></a>noord van Ladysmith stond, vlak voor de bekende <i>Nicholson's Nek</i>. Het groote Pretoria-commando, van district en stad, ruim elf honderd man thans tellend, onder Generaal -<ins class="corr" id="corr77" title="Bron: Daniël">Daniel</ins> Erasmus en diens broeder Stefanus (ageerend +<ins class="corr" id="corr77" title="Bron: Daniël">Daniel</ins> Erasmus en diens broeder Stefanus (ageerend Commandant) hield een deel der uitgestrekte positie, en de Vrijstaters waren op <span xml:lang="en">Surprise Hill</span> en vooral onder aan -den voet van den hoogen heuvel, later »<i>Klein Majuba</i>” +den voet van den hoogen heuvel, later »<i>Klein Majuba</i>” genoemd, waarop de Engelschen gevangen genomen werden. Daar, rechts van dien heuvel en van Nicholson's Nek, als men het aangezicht Ladysmithswaarts wendt, @@ -4110,7 +4072,7 @@ snelde hij toen met eene vliegende colonne van ongeveer 400 man naar <span xml:lang="en">Pepworth's Hill</span>, alwaar hij laat Zondagavond aankwam. Toevallig had ik nog de eer, den Commandant naar des Generaals tent te geleiden, daar hij mij -in de duisternis haastig toeriep: »Waar is de tent van +in de duisternis haastig toeriep: »Waar is de tent van Generaal Joubert?” Hoe laat het was, voor de Politie <span class="pagenum" title="103"> </span><a id="p_103"></a>dien nacht een oog kon toedoen, kan men wel gissen.</p> @@ -4169,7 +4131,7 @@ loop zoo snel ik kan, den heuvel op, naar onze kanonnen<ins class="corr" id="cor Werktuigelijk, instinctmatig beweeg ik mij naar dien ijzeren cirkel van vlammende vuurmonden. Achter onze kanonnen nu is er een groote holte op den heuveltop, waarin de -caissons en trolleys, de »Jameson kar” en eenige tenten +caissons en trolleys, de »Jameson kar” en eenige tenten schuilen. Daarheen begeef ik mij. Eer ik bij mijne kar aankwam, echter, zag ik dat er een hagelbui van kogels en bomscherven op die plaats neersloeg. Onze kanonnen @@ -4177,26 +4139,26 @@ voerden een tweegevecht met drie batterijen (18 stuks) Armstrongs, die den heuvel met bommen beploegden en bezaaiden. Waarheen nu? Ik wilde <i>zien</i>, <i>weten</i>, <i>ondervinden</i>. Maar 't is drommels onveilig daar bij dien vuurcirkel, -boven en vóór mij. Daar kom ik nooit, hoor! Als +boven en vóór mij. Daar kom ik nooit, hoor! Als het mij geboden werd, dan misschien; maar nu? Foei! Waar berg ik mij?<ins class="corr" id="corr79" title="Bron: ”"></ins></p> <p>Hoe kan ik het helsche rumoer beschrijven? Waar vind ik woorden voor al de geluiden van dien morgen? In 't begin kon ik de ontploffingen tellen, maar spoedig werd -het vuren, heen en weêr, zóó hevig, zoo woest, zoo kwaadaardig, +het vuren, heen en weêr, zóó hevig, zoo woest, zoo kwaadaardig, dat mijn hoofd dreigde te bersten, en mijne ingewanden als een vulkaan rommelden. Ik kreeg een akelige hoofdpijn en.... ook maagkrampen, die gelukkig spoedig <span class="pagenum" title="105"> </span><a id="p_105"></a>verdwenen. De hoofdpijn bleef mij echter den ganschen dag bij.</p> -<p>Goethe vergelijkt het geluid van bommen bij »het +<p>Goethe vergelijkt het geluid van bommen bij »het gonzen van tollen en het fluiten van vogelen,” maar sedert zijn tijd heeft men zooveel nieuwe ontploffingsmiddelen en soorten granaten en granaat-kartetsen en wat niet al uitgevonden, dat men nu moet spreken van -»Brobdignagiaansche tollen” en »Mammothvogelen,” zal +»Brobdignagiaansche tollen” en »Mammothvogelen,” zal men aan een hedendaagsch artilleriegevecht recht doen wedervaren. Het gefluit dier looden vogeltjes in de lucht dringt tot merg en been. De onzichtbare ijzeren tollen @@ -4214,10 +4176,10 @@ barst er een derde aan uwe rechterhand. De granaat-kartetsen zijn nog verschrikkelijker. Zij ontploffen eerst boven uw hoofd, storten dan met een geweldig gedruisch hun half-emmer looden kogels op de aarde uit. Gelukkig -is de afstand zóó groot, dat het den kanonniers zelden +is de afstand zóó groot, dat het den kanonniers zelden gelukt om die moorddadige bommen op het juiste moment te doen ontploffen. Hunne berekeningen zijn natuurlijk -naar gissing, en de kogelregen komt òf te vroeg òf te +naar gissing, en de kogelregen komt òf te vroeg òf te laat af. De gewone granaten zijn dus het gevaarlijkst, daar zij rechtuit op hun man afgaan en gewoonlijk zware wonden, zoo niet den dood veroorzaken. Zoo'n bomscherf in @@ -4239,7 +4201,7 @@ weinig rechts van onze kanonnen op de helling van den heuvel rondspringen. Midden van het gevaar van een vreeselijken dood, die mij elk oogenblik treffen kan, merk ik toch als in een droom op, hoe zij elkander zonder opzet -naäpen. Als de een valt, vallen allen; hoest er een, +naäpen. Als de een valt, vallen allen; hoest er een, dan volgen allen zijn voorbeeld; springt een rechts of links, allen doen desgelijks. Allen zijn even gek, even dronken, even aardig, als zoo vele poppen door een onzichtbaren @@ -4275,7 +4237,7 @@ te redden. Mijn hoofd bonst geweldig; de maag is geheel ledig. De onmisbare slok koffie werd ons heden morgen niet gegund. Goddank! het schijnt hier tamelijk veilig te wezen.</p> -<p>Ietwat later zegt een uit onzen groep: »Kerels, komt, +<p>Ietwat later zegt een uit onzen groep: »Kerels, komt, laat ons wat lager af naar dat kraaltje gaan. Hier zijn wij in de lijn van het hevigste vuur. Hier wordt het al te gevaarlijk.”</p> @@ -4283,7 +4245,7 @@ in de lijn van het hevigste vuur. Hier wordt het al te gevaarlijk.”</p> treden af te leggen. De bomscherven en kogels warrelen er rond als dun stof.</p> -<p>»Ik loop!”—riep onze leidsman uit, en wij volgen hem. +<p>»Ik loop!”—riep onze leidsman uit, en wij volgen hem. <i>Kraak!</i>—plat liggen wij allen<ins class="corr" id="corr80" title="Niet in Bron.">.</ins> <i>Shut!</i>—wij springen als bokken rond. <i>Whirr!</i>—wij zijn aan den grond genageld. Pauze!—wij zijn achter het kraaltje, veilig, ongedeerd, @@ -4292,7 +4254,7 @@ zoo vroeg. Geen woord wordt er voor eenige minuten gerept. Wij liggen plat op den grond,—de beenen, echter, zoo veel mogelijk optrekkende. Zoo'n bom kan gemakkelijk een voet verbrijzelen. Het kanonvuur van den vijand wordt -zóó verschrikkelijk, dat het ons den adem wegneemt. Mij +zóó verschrikkelijk, dat het ons den adem wegneemt. Mij dacht, ons laatste ure was geslagen. Of liever, ik kon niet eens denken. Ik gevoelde slechts, en dat wel eene vreeze, zooals mij nog nooit overkomen was. 't Is de eenvoudige, @@ -4305,9 +4267,9 @@ lafaards—voor korteren of langeren tijd. Een meer doeltreffend middel dan dat, om een commando of regiment <span class="pagenum" title="108"> </span><a id="p_108"></a>te demoraliseeren, valt moeielijk te noemen. En toch—gelukkig dat het zoo is—zelfs daaraan raken de meesten -later gewoon. De vuurproef <i>à la canon</i> is ontzettend +later gewoon. De vuurproef <i>à la canon</i> is ontzettend zwaar om met eere te doorstaan, maar elken keer gaat -het een weinig gemakkelijker zulks te doen. Een »ik en +het een weinig gemakkelijker zulks te doen. Een »ik en weet niet wat”, zooals vader Cats het zoo lief uitdrukt, wordt telkenmale bij het karakter gevoegd. Elk bombardement, met een weinigje zelfrespect doorgemaakt, voegt @@ -4323,7 +4285,7 @@ ik mijzelven af. Het kost inspanning, maar ik open mijne oogen en kijk voorzichtig op. Het eerst werp ik het oog op mijn mede-burgers, en tot mijne verbazing bemerk ik, dat ook de helft van hen de oogen nog dicht gesloten -houden! <i>Die enkele waarneming doet mij veel goed.</i> »Ik +houden! <i>Die enkele waarneming doet mij veel goed.</i> »Ik ben bang, zeer bang; maar toch niet de bangste!”—zeg ik tegen mijzelven<ins class="corr" id="corr83" title="Niet in Bron.">.</ins> Alzoo krijg ik een vasten bodem in mijn binnenste, hoe gering ook, om mijn zelfrespect op @@ -4376,12 +4338,12 @@ was niet juist een begeerte, maar ik wilde zien, of het mij en anderen niet mogelijk in onzen benarden toestand kon helpen.</p> -<p>»Kerels!”—riep ik uit, »waarom houdt jullie de oogen +<p>»Kerels!”—riep ik uit, »waarom houdt jullie de oogen dicht? Hoe rekent jullie, als die Engelschen ons hier stormloopen?” Die de oogen open hebben lachen—niet luid, maar zacht en ik vat moed. Alle beetjes helpen! <span class="pagenum" title="110"> </span><a id="p_110"></a>Het geluid van mijne stem heeft mij ook goed gedaan. -Als ik toch maar voor ééne minuut dat oorverdoovend +Als ik toch maar voor ééne minuut dat oorverdoovend gedruisch kon vergeten en de altoos tegenwoordige vrees voor een plotseling en akelig uiteinde hier op den heuvel kan overwinnen! Neen! daar valt niet aan te denken. Als @@ -4391,25 +4353,25 @@ menschen. Ons helpt het echter niet: wij krijgen geene kans het geweer te gebruiken. Als schapen worden wij ter slachting geleid, zonder een geluid te kunnen geven.</p> -<p>»Dominé!”—begon ik weêr. Er lag een vriend van +<p>»Dominé!”—begon ik weêr. Er lag een vriend van mij, die predikant was, ook bij ons; hij had hoofd en schouders onder een groote klip gestoken. Gelukkige man! ik benijdde hem die lekkere klip. Maar <i>onder ons</i>, lezer!—wat -ziet hij er toch aardig uit, met zijn »achterkant” omhoog!</p> +ziet hij er toch aardig uit, met zijn »achterkant” omhoog!</p> -<p>»Dominé! Hoe gaat het?”</p> +<p>»Dominé! Hoe gaat het?”</p> -<p>»Né, goed!”—was het diep antwoord van onder de klip.</p> +<p>»Né, goed!”—was het diep antwoord van onder de klip.</p> -<p>»Het gaat maar zwaar om onder <i>zulke</i> omstandigheden -het geloof te behouden, nê?”</p> +<p>»Het gaat maar zwaar om onder <i>zulke</i> omstandigheden +het geloof te behouden, nê?”</p> <p>Stilte. Een paar kerels kijken mij echter aan, en knipoogen ondeugend. Wij gaan vooruit, hoor? Het begint te beteren. Als dit ellendige geraas toch maar wil afbreken. Ach! de zee zwijgt nooit. De baren bruischen; de golven klotsen; het dondert steeds tegen de rotsen voort. O! dat -ik wéér een man ware! Een man zonder vrees! Een man, +ik wéér een man ware! Een man zonder vrees! Een man, die den dood kalm in 't aangezicht staart en zelfs uittart: Bah! hoe koezen wij hier achter de klippen. Hoe zwak en ellendig gevoelen wij ons. Hoe laf zien wij eruit. Sommigen @@ -4417,13 +4379,13 @@ hebben de oogen nog toe! Foei!</p> <p>Ik begin weer!</p> -<p>»Dominé! Hoe gaat het?”</p> +<p>»Dominé! Hoe gaat het?”</p> -<p>»Nog goed,” komt het onderaardsche geluid, te voorschijn.</p> +<p>»Nog goed,” komt het onderaardsche geluid, te voorschijn.</p> -<p>»'t Is gemakkelijker om van den preekstoel te zeggen: -'menschen! vertrouwt op God!', dan om het hier te doen, nê?” -Pauze!—»Ja, kerels!” vervolg ik, »zoo'n dag laat 'n +<p>»'t Is gemakkelijker om van den preekstoel te zeggen: +'menschen! vertrouwt op God!', dan om het hier te doen, nê?” +Pauze!—»Ja, kerels!” vervolg ik, »zoo'n dag laat 'n mensch gevoelen, hoe nietig en nietsbeteekenend hij is. <span class="pagenum" title="111"> </span><a id="p_111"></a>Eenig oogenblik kan een granaat-kartets op ons barsten. Eenig oogenblik! En dan?—Wel, al wat wij doen kunnen @@ -4435,18 +4397,18 @@ te tastbaar, te nabij ons: Wij kunnen niet praten, nog minder lachen. 't Is alsof er begraven wordt.</p> <p>Wat is dat?—Iemand steunt hier achter ons in de -kraal. »Een Ier is gewond”—zegt iemand—»wie heeft +kraal. »Een Ier is gewond”—zegt iemand—»wie heeft iets te drinken voor hem?” Met blijdschap geef ik den -spreker een flinken »dop” uit mijn ongerepte veldflesch +spreker een flinken »dop” uit mijn ongerepte veldflesch voor den Ier! Gelukkig is de wond niet gevaarlijk—slechts eene wond in de hand—en wij hooren den Ier niet meer kreunen.</p> <p>Het gevaar komt al nader. De Ier is binnen in het -kraaltje, waartegen wij aanleunen. Nu komt er weêr een +kraaltje, waartegen wij aanleunen. Nu komt er weêr een kogel uit een granaat-kartets tegen mijn zijmaat aangevlogen. Zijn linkerbeen is vast tegen mijn rechterheup -geperst. »Eina!” schreeuwt hij, terwijl hij de hand op het +geperst. »Eina!” schreeuwt hij, terwijl hij de hand op het been legt. Hij is doodelijk verschrikt, maar vindt spoedig uit, dat de kracht van den kogel reeds verspild was, toen hij er door getroffen werd. Ik raap den kogel op en geef @@ -4459,7 +4421,7 @@ van mij meester. Ik gevoel mij als een populier blad, trillend in den wind, elk oogenblik in gevaar om weggerukt te worden van den boom des levens. Ai mij! Wat is de mensch met al zijn hoogmoed en idealen toch klein! -Zijn leven hangt aan een draad. Hij is niets! »<span xml:lang="en">We are +Zijn leven hangt aan een draad. Hij is niets! »<span xml:lang="en">We are such stuff; as dreams are made of</span>”.</p> <p>Intusschen was er een nieuw geluid op onze ooren gevallen. @@ -4472,11 +4434,11 @@ enkel mensch zien—'t is goed twee mijlen van hier—en ook is het vechtterrein (Nicholson's Nek: Klein Majuba) niet van hier goed zichtbaar. Hoort!</p> -<p>Têk—<ins class="corr" id="corr88" title="Bron: ték">têk</ins>—têk.... têk—têk.... têk—têk—têk—têk—têk—têk—têk +<p>Têk—<ins class="corr" id="corr88" title="Bron: ték">têk</ins>—têk.... têk—têk.... têk—têk—têk—têk—têk—têk—têk <i xml:lang="la">ad infinitum</i>. Het geluid is zeer gemakkelijk van alle anderen te onderscheiden, behalve van Maximschoten. Soms knallen er eene reeks -geweerschoten zóó snel op <ins class="corr" id="corr89" title="Bron: elkâar">elkaar</ins> volgend, dat men in +geweerschoten zóó snel op <ins class="corr" id="corr89" title="Bron: elkâar">elkaar</ins> volgend, dat men in twijfel verkeert, of ze wel door geweer of maxim veroorzaakt zijn—wij bedoelen natuurlijk de hand-maxims, die Lee-Metford-, of Martini Henri-, of Mauser-patronen @@ -4485,7 +4447,7 @@ uitbraken—bij de el.</p> <p>De tongen beginnen eindelijk los te gaan. Wij wisselen gedachten omtrent de beteekenis van dat schieten. Een ding is ons duidelijk: het gevecht komt niet nader, daar -er geen helder, fijn, »ping-ping” geluid de lucht doorklieft. +er geen helder, fijn, »ping-ping” geluid de lucht doorklieft. De kogels komen dus niet <i>naar</i> ons toe, maar men is aan 't vechten ergens achter de heuvelen, waar de Pretorianen en Vrijstaters zich bevinden. Vooreerst zijn @@ -4500,7 +4462,7 @@ al wat rook soms te teekenen valt. Onze Long Toms, bijvoorbeeld, maken niet slechts een vuur-, maar ook een rook-kolom van enorme proporties. De Vrijstaatsche Krupps en Armstrongs gebruiken ook het ouderwetsche, donkere, -rookende kruit. Welk eene kans voor mijne <i xml:lang="fr">confrères</i> +rookende kruit. Welk eene kans voor mijne <i xml:lang="fr">confrères</i> thans in Ladysmith! Hoe dankbaar is een George W. Steevens, bijvoorbeeld, voor ons rookgevende kanonnen en Martini Henri's! De talentvolle man moest echter de totale @@ -4521,8 +4483,8 @@ Als een verre donderslag ploffen zijne zware bommen in de stad neder. Aan de beangste vrouwen en kinderen, de zieken en gewonden, de stervenden (waaronder Generaal Kock) denken wij vandaag niet. Er wordt -thans gevochten! Têk—têk—têk—têk—têk.... têk—têk! -(rechts)—Boem—m—m—Whirr-r-r-r-r-r—Sh—s-s-s-s-shut—tjing—ng-ng—phut—kraak—phiz—pâks—pocks—plof +thans gevochten! Têk—têk—têk—têk—têk.... têk—têk! +(rechts)—Boem—m—m—Whirr-r-r-r-r-r—Sh—s-s-s-s-shut—tjing—ng-ng—phut—kraak—phiz—pâks—pocks—plof (boven en achter, op zijde en voor u)! Inspanning genoeg voor alle zintuigen, niet waar?</p> @@ -4534,7 +4496,7 @@ een paar klinkers uit mijn zak aan eenigen, die dichtbij zijn, uit. Dat helpt ook. De andere kerels hadden niets bij zich. Wij zijn nog maar jong op 't gebied van oorlogvoeren.</p> -<p>»Wat is dat?”—roept iemand luide uit. »Daar op dien +<p>»Wat is dat?”—roept iemand luide uit. »Daar op dien berg voor ons?”</p> <p>Wij kijken, en ziet! waarlijk, daar daalt een lange, @@ -4556,8 +4518,8 @@ geen kleinigheid, om van achteren nu ook te worden bestookt. De aanval, van voren komend, is erg genoeg voor vleesch en bloed.</p> -<p>»'t Zijn <i>onze</i> menschen!” zegt er een eindelijk, die -een eersteklas »Zeiss”-veldkijker had. »Kijk, zij draaien +<p>»'t Zijn <i>onze</i> menschen!” zegt er een eindelijk, die +een eersteklas »Zeiss”-veldkijker had. »Kijk, zij draaien rechts! Zij gaan onze menschen helpen, die met klein-geweers vechten!”</p> @@ -4567,17 +4529,17 @@ door Generaal Joubert vroeg dien morgen reeds op dien hoogen heuvel <ins class="corr" id="corr91" title="Bron: gestationneerd">gestationeerd</ins>, om, desvereischt, op eenige punt in de vechtlinie te kunnen toeschieten. De blinkende voorwerpen waren de tinnen bekertjes, die de Boeren aan -hun zadels vastgemaakt hadden, om water meê te scheppen. +hun zadels vastgemaakt hadden, om water meê te scheppen. Van zijn hoog standpunt kon Commandant van Dam precies weten, van welke zijde hij den vijand bij Nicholson's Nek -moest bekruipen. Het duurde ook niet lang, of het têk-têk-têk +moest bekruipen. Het duurde ook niet lang, of het têk-têk-têk der Mausers steeg in kracht en geweld, totdat wij -niets dan Maxims meenden te hooren: têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk—têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk! +niets dan Maxims meenden te hooren: têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk—têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk-têk! Ai mij! dat was muziek voor onze bekommerde harten! 't Geleek precies op een aanhoudend getimmer van duizenden hamers op honderden ijzeren daken, gedragen door de diepe zee-bas der kanonnen. Mij -dacht, de oude Thôr was weer op aarde bezig met zijn +dacht, de oude Thôr was weer op aarde bezig met zijn geduchten hamer te spelen. 't Was een concert, den Heidenschen God waardig.</p> @@ -4596,8 +4558,8 @@ en gedegradeerd en verwijfd—hoe langer wij hier blijven<ins class="corr" id="corr92" title="Bron: ,">.</ins></p> <p>Wat te doen? Schieten kunnen en mogen wij niet<ins class="corr" id="corr93" title="Niet in Bron.">.</ins> Dezen -heuvel verlaten? dat durven wij ook niet: èn onze plicht -èn ons zelfbehoud roepen ons toe: »hier blijven!” Hier +heuvel verlaten? dat durven wij ook niet: èn onze plicht +èn ons zelfbehoud roepen ons toe: »hier blijven!” Hier zijn wij gesteld, om een mogelijken aanval op ons geschut af te slaan. Gaan wij van hier weg, worden wij best mogelijk, zoo als gindsche rossen, ter aarde geworpen. Zoo @@ -4611,18 +4573,18 @@ wat 17 jaar. Hij kwam uit de richting van de holte (achter de kanonnen op den heuveltop) aanrennen, en, ons ziende, riep hij:—</p> -<p>»Burgers! Komt en helpt ons om ammunitie voor de +<p>»Burgers! Komt en helpt ons om ammunitie voor de kanonnen op te dragen. Gauw! Gauw!”</p> <p>De Hemel helpe ons! Bommen die helling opdragen? Zware granaten die hoogte uit torschen? Recht tegen de Engelsche bommen in loopen? <i>Woep</i>—scheren zij daar over onze kanonnen en den heuvelrand elke seconde. <i>Paf</i>—plompen -zij daar rondom u neêr. Ik wist er alles van, +zij daar rondom u neêr. Ik wist er alles van, doordien ik vroeg dien morgen daar verdwaald raakte.</p> -<p>»Loop slaap! Jongen!”—schreeuwt er een van ons. -»<span xml:lang="en">Go to Jericho</span>”—mompelt een andere. Niemand verroert +<p>»Loop slaap! Jongen!”—schreeuwt er een van ons. +»<span xml:lang="en">Go to Jericho</span>”—mompelt een andere. Niemand verroert zich.</p> <p><span class="pagenum" title="116"> </span><a id="p_116"></a></p> @@ -4631,30 +4593,30 @@ zich.</p> hij eraan? Hij vreest geen bom of kogel, hoor! 't Is een flinke rakker. Hij wenkt ons met de hand:</p> -<p>»Komt! Kerels. Daar is hulp noodig! Die ammunitie is -op daar bô bij die kanonne. Die burgers moet kom help!”</p> +<p>»Komt! Kerels. Daar is hulp noodig! Die ammunitie is +op daar bô bij die kanonne. Die burgers moet kom help!”</p> -<p>Door bloote schaamte gedreven, spring ik op. »Volgt mij! -Burgers!”—roep ik uit: »Komt, laat ons gaan helpen.”</p> +<p>Door bloote schaamte gedreven, spring ik op. »Volgt mij! +Burgers!”—roep ik uit: »Komt, laat ons gaan helpen.”</p> <p>Geen vin verroert zich.</p> <p>Ik sta nog over eind, maar met vreeze en beving. Mijn hart zit me in de keel, hoor!</p> -<p>»Komt dan! Broers! Komt gaat saam met die kerel.”—Probeer +<p>»Komt dan! Broers! Komt gaat saam met die kerel.”—Probeer ik nog eens.</p> <p>Twee man springen op. Daar staan wij nu met ons -drieën, elkander aantekijken, en vooral onze vrienden, die +drieën, elkander aantekijken, en vooral onze vrienden, die blijven liggen, aanstarend.</p> -<p>»Komt! Laat ons gaan!”—roepen wij nog eens uit. +<p>»Komt! Laat ons gaan!”—roepen wij nog eens uit. 't Is te vergeefs. Zij zijn vastgenageld aan den grond, vastgelijmd aan de steenen.</p> -<p>De andere twee zonken ook spoedig weer neêr, en een -hunner bromt:—»Ons is te min om iets uitterichten; als +<p>De andere twee zonken ook spoedig weer neêr, en een +hunner bromt:—»Ons is te min om iets uitterichten; als jullie kerels niet gaat, dan ga ik ook niet.”</p> <p>Daar sta ik den jongen held aantekijken, die zoo wat @@ -4666,7 +4628,7 @@ altijd door. Het gevaar is verdriedubbeld, als men zoo staan blijft.</p> <p>Een blik op den jongen Transvaler redt mij. De hoogmoed -komt mij ter hulpe. Weêr gaan liggen? Neen, waarachtig +komt mij ter hulpe. Weêr gaan liggen? Neen, waarachtig niet..... voor het aangezicht van dien kleinen jongen. Die schande is te groot. Ik stap recht op naar hem af, en daar staan wij de kerels toe te schreeuwen, om @@ -4679,19 +4641,19 @@ een kalmen glimlach plooit. Nog niet gewond! Dat 's goed—maar.... bommen dragen in een bom-regen? Onmogelijk! Dat niet!</p> -<p>Terug dan?—Nimmer. Een idée schiet mij te binnen. +<p>Terug dan?—Nimmer. Een idée schiet mij te binnen. Ik had terloops vernomen, dat Veldkornet Breijtenbach -van Ermelo »om den draai” van den heuvel, niet ver +van Ermelo »om den draai” van den heuvel, niet ver van ons met zijne manschappen was.</p> -<p>»Kom! Ik zal jou naar een Veldkornet brengen.”—Daarop +<p>»Kom! Ik zal jou naar een Veldkornet brengen.”—Daarop loop ik snel den hoek om, door den Artillerist gevolgd. Allerlei capriolen worden door mij op weg uitgevoerd, maar de jonge snuiter stapt maar even koel en kalm door alle gevaren heen. Zoo zijn onze jonge Artilleristen.</p> -<p>»Daar 's de Veldkornet!”—wijs ik hem aan.... en verdwijn +<p>»Daar 's de Veldkornet!”—wijs ik hem aan.... en verdwijn te met van het verschrikkelijk terrein eens en voor altijd. Ik loop den heuvel af naar een punt, alwaar ik een klomp burgers in der haast had opgemerkt. Zij waren daar op @@ -4721,7 +4683,7 @@ en gejank in de lucht of tegen den heuvel aan. Onze Artilleristen hadden het bitter zwaar dien dag, maar zij gedroegen zich als mannen. Rechts, verreweg, ratelden de Lee Metfords en Mausers onafgebroken voort, te Nicholson's -Nek en op de »Kleine Majuba”. Noch ruiterij, noch voetvolk +Nek en op de »Kleine Majuba”. Noch ruiterij, noch voetvolk kon ik in 't begin ontwaren; slechts kanonvuur links, slechts geweervuur rechts. Hoog boven de stad hing er een <i xml:lang="fr">balon-captif</i>, onbeweeglijk, geheimzinnig, spookachtig, @@ -4747,18 +4709,18 @@ rechtervleugel versterken, lijkt het. Bij Jupiter! Hoe slaan de stofwolkjes tusschen hunne gelederen op! En boven hun hoofd zijn er kleine, ronde, witte wolkjes. Ha! Majoor Wolmarans is aan 't woord. Hij neemt wraak voor -Talana Kop. »<span xml:lang="en">Go it, old chap!</span>” Nog eens: »druk op, +Talana Kop. »<span xml:lang="en">Go it, old chap!</span>” Nog eens: »druk op, kerel! Kap hullie om!” Snel rukken de kanonnen vooruit. Dikker worden de stofwolkjes en veelvuldiger de cirkeltjes -in de lucht. »Tast toe! Majoor! Tast toe!<ins class="corr" id="corr94" title="Niet in Bron.">”</ins></p> +in de lucht. »Tast toe! Majoor! Tast toe!<ins class="corr" id="corr94" title="Niet in Bron.">”</ins></p> -<p>»Hoera! Zij komen weer terug! De poging is verijdeld. +<p>»Hoera! Zij komen weer terug! De poging is verijdeld. <span class="pagenum" title="119"> </span><a id="p_119"></a>De aanval is teruggeslagen. Zie! de paardenruiters gaan in vollen galop in de richting van Ladysmith.” Duidelijk zien wij nu de lange rijen ruiters. Zij zijn verslagen! Zij nemen de wijk!</p> -<p>»Maar wat is dat ding, daar in den weg achtergelaten?”—'t Zijn +<p>»Maar wat is dat ding, daar in den weg achtergelaten?”—'t Zijn affuiten, met kanonnen en al natuurlijk. De vluchtenden lieten ze achter. De kanonpaarden zijn gewis doodgeschoten. Dat's weer buit voor ons.</p> @@ -4819,7 +4781,7 @@ den aftocht van het leger dekken, en ik moet erkennen dat zij vuur en ijzer, lood en staal spuwen tot het laatste toe. Meer dan een onzer stukken krijgt het zoo heet, dat het voor een tijdje moet zwijgen. Long Tom acht -»voorzichtigheid de moeder van de <ins class="corr" id="corr98" title="Bron: porselijnkast">porseleinkast</ins>”, en blijft +»voorzichtigheid de moeder van de <ins class="corr" id="corr98" title="Bron: porselijnkast">porseleinkast</ins>”, en blijft liever voor eene wijle dood stil achter zijn fort gedoken. Terwijl de eene batterij de paarden voorhaakt en in vollen galop terugvliegt, schieten de overigen uit alle macht. Zoo @@ -4839,9 +4801,9 @@ door de Heilbronners en een paar dozijn Kroonstadters van de westzijde, en later door de Johannesburgsche Politie van de noord- en oostzijde te worden bestormd. Tegen het einde hadden de Pretorianen ook eene kans om wat -»meêtespreken.” <i>Enfin</i>, na een hardnekkig gevecht en zware +»meêtespreken.” <i>Enfin</i>, na een hardnekkig gevecht en zware verliezen, gaven de Gloucesters en <span xml:lang="en">Dublin <ins class="corr" id="corr99" title="Bron: Fusileers">Fusiliers</ins></span> zich -tegen één uur over. Aldus vielen er over de duizend +tegen één uur over. Aldus vielen er over de duizend prisoniers en eenige veldkanonnen en hand-maxims in onze handen.</p> @@ -4870,9 +4832,9 @@ Heuvel de fiere woorden van den grooten Emerson toepassen:—</p> <p class="subh2">Na den Slag</p> <p>Toen het toornig brullen der Britsche kanonnen ophield, -snelde ik naar de plaats, waar de »Jameson Kar” en de +snelde ik naar de plaats, waar de »Jameson Kar” en de caissons waren. Tot mijne verbazing, vond ik, dat geen -<ins class="corr" id="corr100" title="Bron: caison">caisson</ins> ontploft was, alhoewel er één door een granaat +<ins class="corr" id="corr100" title="Bron: caison">caisson</ins> ontploft was, alhoewel er één door een granaat getroffen werd en de nabijzijnde tenten door vele kogels doorboord waren. Veiligheidshalve, echter, werden de ammunitiewagens dien dag onder den heuvel gebracht, @@ -4886,10 +4848,10 @@ knikt bevestigend en krijgt een goede teug uit mijn flesch. Of het hem goed deed? Hij was bleek, erg bleek, en had veel pijn. Toen hij weggedragen werd naar ons veldhospitaal (het woonhuis van den heer Pepworth), gaf ik -hem nog een zoopje meê. 't Was wel der moeite waard, +hem nog een zoopje meê. 't Was wel der moeite waard, het kostbare vocht al den weg van Pretoria hierheen te brengen, en mijzelven onder weg te verloochenen.... om -zoodanigen velddienst ermeê te kunnen verrichten.</p> +zoodanigen velddienst ermeê te kunnen verrichten.</p> <p>De jonge artillerist, die naast hem lag, was buiten hoop. Zijn voorhoofd werd door een bom getroffen—een akeliger @@ -4926,8 +4888,8 @@ zeer heftig was, vond ik een korporaal bij zijn stuk zittend, afgemat, uitgeput, bleek.... met een kleine opening in den rug van zijn opperkleed, waardoor er een straaltje bloed vloeide. Hij was gewond, licht gewond; maar bekreunde -zich niet in 't minst daarover. »Komaan, o -Stoïcijn van Pepworth's heuvel! een borreltje zal u geen +zich niet in 't minst daarover. »Komaan, o +Stoïcijn van Pepworth's heuvel! een borreltje zal u geen kwaad doen. Drink! vriend! Drink diep en lang!—Gezondheid!” Het mooiste van dien kerel is, dat hij een held was zonder het zelf te weten. Hij had eenvoudig @@ -4948,7 +4910,7 @@ gestoord.</p> <p>Een ontzettende knal werd er gehoord, en kort daarop ontplofte een lyddiet-granaat niet verre van ons op den heuvel. Kolonel Trichard, de Staatsprocureur en eenige anderen -waren bijna »onder stof!” Een tweede volgde kort op de +waren bijna »onder stof!” Een tweede volgde kort op de hielen van het eerste schot. Zij werden allen op Long Tom gemunt. Het waren ontzaggelijke bommen, een schrikwekkend gedruisch makend en groote gaten in de aarde @@ -4959,7 +4921,7 @@ werd geraakt, maar meer dan een had een nauwe ontkoming dien dag. De projectielen maakten een helsch geluid en groote rotsen werden door ze verpletterd of gespleten. <span class="pagenum" title="124"> </span><a id="p_124"></a>Later eerst vernamen wij, dat zij van de geweldige scheepskanonnen -van de »<span xml:lang="en">Powerful</span>” kwamen. Die geduchte zeemonsters +van de »<span xml:lang="en">Powerful</span>” kwamen. Die geduchte zeemonsters waren haastig te Durban geland en per spoor naar Ladysmith gezonden, alwaar zij tijdens den slag werden opgesteld en om 2 uur hun krachtige stemmen @@ -4980,7 +4942,7 @@ Pepworth's, te drinken, en een uur later ons eerste maal te nuttigen. De Kapitein had zich dien dag zeer onderscheiden in het dragen van ammunitie en van gewonden, en de Kolonel werd door een krachteloozen kogel in de -dij getroffen. Commandant Grobler van de Ermeloërs had +dij getroffen. Commandant Grobler van de Ermeloërs had een nauwe ontkoming: een bomkogel wondde zijn paard een paar duim achter den zadel, terwijl de Commandant op den heuvel reed. Onze dooden dien dag telden geen @@ -5009,19 +4971,19 @@ onder de menigte toeschouwers stond, kan ik als ooggetuige in deze optreden. Gedurig hoorde ik een onzer Boeren zeggen:</p> -<p>»Arme kerels! <i>Zij</i> hebben er geen schuld aan den +<p>»Arme kerels! <i>Zij</i> hebben er geen schuld aan den oorlog. <i>Zij</i> kunnen het niet helpen, dat zij tegen ons vechten. Zij moeten slechts gehoorzamen.”</p> <p>Een wonderlijk volk is het Boeren-volk! Op hen vooral -zijn de woorden van John Dryden toepasselijk: »<span xml:lang="en">Men are -but children of a larger growth</span>”. Zij worden gauw weêr +zijn de woorden van John Dryden toepasselijk: »<span xml:lang="en">Men are +but children of a larger growth</span>”. Zij worden gauw weêr goed jegens hunne vijanden. Zij vergeten spoedig met wien zij oorlog voeren. Zij haten niet, gelijk de Europeesche volkeren elkander haten.</p> -<p>Hoort wat George W. Steevens van hen op »Klein -Majuba” vertelt:—»De Boeren hadden hunne wraak +<p>Hoort wat George W. Steevens van hen op »Klein +Majuba” vertelt:—»De Boeren hadden hunne wraak voor Dundee en Elandslaagte in den oorlog. Nu namen zij die, bij de volle maat.... in vriendelijkheid. Onze gewonden werden naar Ladysmith gezonden; water werd @@ -5042,7 +5004,7 @@ van alle kleinheid en bekrompenheid.—En toch? Is patriotisme ook niet eene beperking des geestes? Is nationaliteitsgevoel niet een edele bekrompenheid? Zoo is het. Daarom blijven zij steeds Boeren, Hollandsche -Afrikaners, een apart volk, »een eigenaardige natie, met +Afrikaners, een apart volk, »een eigenaardige natie, met heur eigendommelijk karakter, en onder alle omstandigheden en onder elke vlag.”</p> @@ -5052,14 +5014,14 @@ op 't vuur stond bij den wagen onder Pepworth's heuvel, werd heel netjes door een Engelschen bom of liever door een bomscherf omvergeworpen, met koffie en al natuurlijk. De ketel had een <ins class="corr" id="corr101" title="Bron: respectable">respectabele</ins> en eervolle deuk; en onze -kok zei droogjes: »Na <i>dit</i>, dacht ik het veiliger, vandaag +kok zei droogjes: »Na <i>dit</i>, dacht ik het veiliger, vandaag liever geen koffie te maken.”</p> <p>Een ander geval is nog treffender. Zoowat een maand -na den slag bevond ik mij voor de tweede maal op »Klein +na den slag bevond ik mij voor de tweede maal op »Klein Majuba”, toen een jongeling er een Engelsch <i>10 shilling-stuk</i> uit het stof opraapte. Het muntstuk was in den vorm van -een »Heil's Leger Hoedje” gebogen, en lag bij eenige +een »Heil's Leger Hoedje” gebogen, en lag bij eenige ledige Lee Metford patronen. Na zorgvuldig onderzoek, was het de algemeene opinie, dat het geldstuk door een Mauserkogel <i>in den zak</i> van een soldaat getroffen werd. @@ -5092,10 +5054,10 @@ te vinden. Zij waren zoo dicht bij elkaar, dat de Majoor voor langen tijd dit vreemd verschijnsel niet begrijpen kon. Later werd hem alles duidelijk, vervolgde hij, toen hij het terrein waarop de Engelschen waren, persoonlijk -bezocht. <i>De heuvel, die vóór zijne positie was, scheen deel +bezocht. <i>De heuvel, die vóór zijne positie was, scheen deel uit te maken van den achtersten heuvel.</i> Beide heuvels hadden precies denzelfden vorm; beide waren met dezelfde -boschjes begroeid; zij geleken op één heuvel van de plaats, +boschjes begroeid; zij geleken op één heuvel van de plaats, waar de Engelsche <ins class="corr" id="corr103" title="Bron: kanonen">kanonnen</ins> waren. Geen wonder dus, dat de vijandelijke bommen allen te kort vielen. Zij werden allen tegen een stommen heuvel gericht: een kordaatstuk @@ -5107,7 +5069,7 @@ den Britschen rechtervleugel heeft bijgedragen.</p> <p>Dat Generaal Joubert met recht blij en trotsch was over het gedrag zijner manschappen en den uitslag des strijds, behoeft niet gezegd te worden. De vreemde <i>attache's</i> -schudden wel hunne hoofden, zeggende: »Waarom +schudden wel hunne hoofden, zeggende: »Waarom zijn de Engelschen niet in de flanken bij hun terugtocht aangevallen? Waarom niet de stad dien namiddag nog ingenomen?”—maar zij vergaten, dat onze commando's @@ -5117,7 +5079,7 @@ dat heeft de oorlog gedurig bewezen. Zij waren maar te blij, om wat rust en voedsel en koffie weer te krijgen, na de ontzaggelijke hitte en vermoeienis en de gevaren van dien dag. Morgen, of overmorgen, zouden zij verdere -plannen maken; vandaag niet. »Elke dag heeft genoeg +plannen maken; vandaag niet. »Elke dag heeft genoeg aan zijn zelfs kwaad.”</p> <p>Dan, Talana Heuvel en Elandslaagte waren nog versch @@ -5163,13 +5125,13 @@ of zelfs Majuba!</p> <hr class="tb" /> -<p>»De Artillerie heeft zich goed gehouden en verdient +<p>»De Artillerie heeft zich goed gehouden en verdient allen lof”—seinde de Commandant-Generaal dien dag naar President Kruger. Zoo was het ook. Tot hiertoe hadden de boeren smalend en schouderophalend over de Artilleristen gesproken. Tot hiertoe hadden zij met verachting op kanon en maxim neergezien, terwijl zij al hun -geloof »in God en hun Mauser” vestigden. Op 30 October +geloof »in God en hun Mauser” vestigden. Op 30 October vond er eene openbaring voor hunne oogen plaats<ins class="corr" id="corr104" title="Niet in Bron.">.</ins> Zij stonden verstomd over de koele, bedaarde dapperheid en het goed mikken en treffen onzer kanonniers. Van @@ -5187,15 +5149,15 @@ en de Heilbronners b. v. telden ook even veel gewonden dien avond; maar de Politie kwam van verren afstand, in gelid, in volmaakte orde, man voor man op zijn plek,—om zich in het strijdperk te werpen. <i>Dat</i> -was het kenmerkende van hun werk. »Geen klauw bleef +was het kenmerkende van hun werk. »Geen klauw bleef er achter!” Er was orde, tucht, gehoorzaamheid in dat -corps. Geen willekeur, geen persoonlijke grillen, geen individuëele +corps. Geen willekeur, geen persoonlijke grillen, geen individuëele dapperheid of lafhartigheid kon onder hen alles redden—of ook wel alles verongelukken. Generaal Joubert was met recht tevreden met zijn burgers, maar vooral trotsch op zijn reservecolonne.</p> -<p>Hoe vele »achterblijvers” waren niet te Talana Heuvel? +<p>Hoe vele »achterblijvers” waren niet te Talana Heuvel? Hoe veel verwarring was er niet te Elandslaagte? Goddank! <span class="pagenum" title="130"> </span><a id="p_130"></a>te Modderspruit ging het veel beter. De Republikeinen bedekten zich niet slechts met roem, maar zij @@ -5210,7 +5172,7 @@ werden mogelijk!</p> <p class="subh2">Klein Majuba</p> <p>Den dag na den Modderspruitslag ging ik met eenige -vrienden te voet naar Nicholson's Nek. 't Was weêr een +vrienden te voet naar Nicholson's Nek. 't Was weêr een zeer warme zomerdag, en ik had geen paard voor de reis willen vragen, zoo vond ik den weg wat lang en vermoeiend; maar mijn loon was zeer groot. Ik zag een @@ -5222,12 +5184,12 @@ waar genomen, gevoeld, gedacht? Pijnlijke visioenen komen te worden. Ik zal, echter, trachten om ook het afschuwelijke van den oorlog te teekenen, in de hoop om daardoor ook mijn klein gewicht in de schaal tegen -alle oorlogvoeren te doen. Eén oorlog is genoeg voor een +alle oorlogvoeren te doen. Eén oorlog is genoeg voor een leeftijd. Ja, van harte verlang ik naar den nog ver verwijderden dag, waarop de gezamenlijke opinie der opgevoede menschheid zal verklaren: dat het beslissen van verschillen tusschen volkeren door het zwaard, even dwaas -en belachelijk als een duel tusschen twee woedende individuën +en belachelijk als een duel tusschen twee woedende individuën is.</p> <p>De historische heuvel is op verre na niet zoo hoog als @@ -5260,7 +5222,7 @@ Daarmede en daarachter nu, verschansten de <span xml:lang="en">Irish Fusiliers</ en de Gloucesters zich den nacht voor het gevecht. Ook was het plateau met groote ruwe rotsen omkranst, die heerlijke schansen voor scherpschutters aanboden. Ze waren -in één woord, in een sterke, hooge, natuurlijke vesting. +in één woord, in een sterke, hooge, natuurlijke vesting. Water was er wel niet, maar zij hadden hunne gevulde flesschen bij zich, alsook voedsel in overvloed. Hunne bergkanonnen waren uit orde geraakt in den nacht, door @@ -5269,14 +5231,14 @@ hadden hunne flinke Lee Metfords met een overvloed van patronen en ook een hand-maxim om te gebruiken.</p> <p>Vroeg in den morgen zag een patrouille Kroonstadters -ze van een naburigen heuvel (»<span xml:lang="en">Surprise Hill</span>”, in de richting +ze van een naburigen heuvel (»<span xml:lang="en">Surprise Hill</span>”, in de richting van Ladysmith, ruim 2,500 yards van de Engelschen). Vandaar uit, echter, konden de Mausers niet veel kwaad doen, nog minder de Martini's. De wakkere Heilbronners besloten toen den berg van de zuidwest- en zuidzijde te -bestormen. Later zond Generaal Joubert zijn »staatmakers” +bestormen. Later zond Generaal Joubert zijn »staatmakers” <span class="pagenum" title="132"> </span><a id="p_132"></a>onder Commandant van Dam ook daarheen, die zich langs -de noordoostzijde opwerkten. »Opwerkten” is precies het +de noordoostzijde opwerkten. »Opwerkten” is precies het rechte woord voor de wijze waarop de Boeren en de Politie een berg bestormen. 't Is geen opklimmen, al wordt er ook hoeveel dood geschoten; geen opstormen, al ziet de @@ -5286,22 +5248,22 @@ maar zeker. Het gaat voorzichtig, maar zij komen er. De vijand ziet ze nooit lang genoeg, om goed te mikken. Als tijgers bekruipen zij hun prooi: elk voor zichzelf, elk op zijn eigene wijze, gebruik makende van elke schuiling en -dekking, en gedurig het ééne oog op den vijand houdend, +dekking, en gedurig het ééne oog op den vijand houdend, om een scherpschutter aan den grond te nagelen, eer hij zijn gevaarlijk schot kan lossen. 't Is vooral een werk van <i>oog</i> en <i>gezond verstand</i>.</p> <p>Daar het hier een tweegevecht tusschen Lee Metfords en Mausers gold, en Koning Armstrong aan het orkest -niet kon deelnemen, kon er maar één uitslag zijn. De +niet kon deelnemen, kon er maar één uitslag zijn. De Boer schiet te goed voor den Engelschman. Ook is hij te gauw, te slim, te behendig, te handig, te vernuftig -(»<span xml:lang="en">resourceful</span>” is het beste woord) voor een gewoon soldaat. +(»<span xml:lang="en">resourceful</span>” is het beste woord) voor een gewoon soldaat. Gelijk weleer te Majuba, zoo werd ook hier: (a) den heuvel des nachts door de Engelschen onverwachts in bezit genomen, -en (b) door de Boeren weêr in den morgen +en (b) door de Boeren weêr in den morgen beklommen, en de Engelschen er afgehaald. Mogelijk is -deze de reden, waarom onze menschen die plaats »Klein +deze de reden, waarom onze menschen die plaats »Klein Majuba” gedoopt hebben. Of, misschien komt de benaming van een navolgende uitdrukking door een Engelschman op dien heuvel gebezigd. Wij komen er zoo bij, lezer.</p> @@ -5332,26 +5294,26 @@ akelig gezicht, dat aan Lord Byron's woorden herinnert:</p> <p>Een officier keert zich naar mij om en wij knikken elkander toe.</p> -<p>»<span xml:lang="en">By God! This is worse than Majuba</span>”—bromt hij +<p>»<span xml:lang="en">By God! This is worse than Majuba</span>”—bromt hij tusschen de tanden.</p> -<p>Die woorden heb ik aan anderen meêgedeeld en 't is +<p>Die woorden heb ik aan anderen meêgedeeld en 't is niet onwaarschijnlijk, dat zij aanleiding tot den nieuwen naam van dien heuvel gegeven hebben.</p> -<p>Een ander »Roode Kruis” officier is zoo woedend, dat +<p>Een ander »Roode Kruis” officier is zoo woedend, dat hij zich aldus in 't Engelsch tegen mij uitlaat:—</p> -<p>»Hoe kan jullie kerels uw Maker te gemoet gaan, na +<p>»Hoe kan jullie kerels uw Maker te gemoet gaan, na zulk bloedig werk?”</p> -<p>Ik vroeg hem, wat <i>wij</i> ermeê te doen hebben? Regeeringen +<p>Ik vroeg hem, wat <i>wij</i> ermeê te doen hebben? Regeeringen beslissen over een oorlog: burgers vechten zoo goed -zij kunnen. »<span xml:lang="en">Their's not to reason why.</span>” Hij spreekt niets +zij kunnen. »<span xml:lang="en">Their's not to reason why.</span>” Hij spreekt niets meer, waarschijnlijk omdat hij zichzelven eenigszins vergeten had.</p> -<p>Wij verlaten die »plaats der dooden” en nemen eene +<p>Wij verlaten die »plaats der dooden” en nemen eene wandeling al langs den rand des heuvels, waar de groote rotsen en rotsspleten zijn—een waar bolwerk om tegen duizenden aanvallers te houden.</p> @@ -5364,12 +5326,12 @@ bezig waren naar den vijand te zoeken of op hem aan te been, of arm, of rug, of hoofd van een in <i>khaki</i> gekleeden persoon, die zijn dood tusschen de klippen vond. 't Is een afgrijselijk tooneel, en toch (vergeef het mij, -lezer) gaan wij verder rondom den zoom van die »tweede +lezer) gaan wij verder rondom den zoom van die »tweede Majuba”, de lijken tellend. Sedert gisteren namiddag zijn de Engelschen bezig, met verlof van onzen humanen Generaal, de gewonden te vervoeren en de dooden te begraven. Nu nog zijn de Coolie-dragers bezig de zwaar -gewonden in de zoogenaamde »<span xml:lang="en">doolie's</span>” met hun groene +gewonden in de zoogenaamde »<span xml:lang="en">doolie's</span>” met hun groene gordijnen, den heuvel af te brengen. Anderen, die lichter gewond zijn, worden door twee man gesteund, terwijl zij den berg afsukkelen. Onder aan den voet des heuvels @@ -5383,8 +5345,8 @@ grachten, die de reiziger boven op den naamloozen heuvel vindt, geworpen. Achter elk muurtje, achter elke hoop gestapelde steenen, binnen in elke kraal, achter elken grooten boom was er op 30 October 1899 een doode. -Ik zag er soms drie lijken naast elkaar in ééne kraal liggend! -Brood lag er bij hen en beschuit en »blikjes +Ik zag er soms drie lijken naast elkaar in ééne kraal liggend! +Brood lag er bij hen en beschuit en »blikjes vleesch”, en patronen, beide geladene en ledige. Maar de kleine Mauser-kogel vond zijn weg overal heen. Aandoenlijk was het bij sommigen het versch bakkersbrood @@ -5392,7 +5354,7 @@ te zien, <i>uitgehold door de vingeren</i>!—de zachtere deelen gegeten, de korst achtergelaten. Een groote, sterke, prachtige soldaat was bezig van den buitensten rand des bergs naar het midden te loopen; een kogel trof hem in -het hoofd; hij zonk zielloos neêr—'t was mij alsof ik +het hoofd; hij zonk zielloos neêr—'t was mij alsof ik hem kon zien loopen en vallen, zoo natuurlijk lag hij daar met zijn athletische figuur. <i>Zoo lijkt de oorlog</i>, als de slag voorbij is en de glans er van wordt afgehaald, Lezer! @@ -5417,7 +5379,7 @@ Nogmaals: <i>Waarom?</i> Kome de schoone dag spoedig,</p> </div> </div> -<p>Den volgenden dag zag ik drie personen in ééne tent +<p>Den volgenden dag zag ik drie personen in ééne tent bij ons veldhospitaal samen rooken en drinken: Commandant van Dam, Colonel Blake en Majoor Kincaird. De Transvaler was in de heup, de Ier in den arm, de Engelschman @@ -5450,12 +5412,12 @@ te houden, terwijl er gedurig gereden en gestreden werd. De Regeering te Pretoria wist natuurlijk ook heel wel, wat er op elk punt gaande was, en van een en ander hooggeplaatsten persoon kon men altoos de jongste nieuwtjes -erlangen. Zóó vond ik het althans, toen ik in het begin +erlangen. Zóó vond ik het althans, toen ik in het begin van November eenige dagen in den hoofdzetel der Zuid-Afrikaansche Republiek mocht doorbrengen. Dank zij den vriendelijken Staatssecretaris had ik ook vrijen toegang tot de <i>Oorlogstelegrammen</i> der Regeering, wier getal -»Legio” mag heeten. O! wat heb ik in die op fijn papier +»Legio” mag heeten. O! wat heb ik in die op fijn papier getypeerde telegrammen van en naar Pretoria gesnuffeld! Veel heb ik aan mijn persoonlijke ondervinding van zaken aan 't front te danken voor een helder en juist begrip der @@ -5470,21 +5432,21 @@ geacht werd. In een oorlog moet men waken tegen den vijand dien men <i>niet</i>, zoowel als tegen hem, die men wel ziet. Het onbekende speelt ook in oorlogszaken—evenals in de wetenschap en in den godsdienst—een -grooten rol. Een Generaal moet steeds vragen: »Wat is +grooten rol. Een Generaal moet steeds vragen: »Wat is er mogelijk, of waarschijnlijk?”—zoo wel als de oogen -sterk op den vijand vóór hem richten. De verbeelding is +sterk op den vijand vóór hem richten. De verbeelding is een machtige factor in de dispositie van de verschillende grootere en kleinere commando's (of regimenten), waarover een Commandant-Generaal te beschikken heeft. Voor twintig gebeurlijkheden moet hij zich gereed maken, al -<span class="pagenum" title="137"> </span><a id="p_137"></a>wordt er slechts ééne werkelijk tot feit verheven. Voorwaar +<span class="pagenum" title="137"> </span><a id="p_137"></a>wordt er slechts ééne werkelijk tot feit verheven. Voorwaar de taak, die op de schouders der twee Regeeringen te Pretoria en te Bloemfontein rustte, en de verantwoordelijkheid der Presidenten en Hoofd-Generaals was geen kleine.</p> <p>Behalve het belegeren van Ladysmith, Kimberley en Mafeking, waren er nog de volgende krijgsoperaties aan -den gang. In 't Noorden stond Generaal F. Grobler (»Groot-Freek” +den gang. In 't Noorden stond Generaal F. Grobler (»Groot-Freek” noemde men hem, wegens zijn groote gestalte) op de drift door de Krokodilrivier te loeren. Er waren troepen in Rhodesia; er was een garnizoen te Tuli. Zij @@ -5506,7 +5468,7 @@ moesten tegen alle waarschijnlijke en mogelijke dingen waken. Engeland mocht troepen door Delagoa Baai zenden—alle dingen zijn mogelijk in oorlogstijd. De Swazies moesten scherp in 't oog gehouden worden. -Zij konden »hun oude krijgslustigheid” weêr bot vieren. +Zij konden »hun oude krijgslustigheid” weêr bot vieren. Zij konden tegen de Republiek opstaan. Vandaar het verspillen van nog meer burgerwachten ook aan de oostelijke grenslinie—<ins class="corr" id="corr110" title="Bron: en">een</ins> bloot mogelijke vechtlinie, maar toch @@ -5533,7 +5495,7 @@ brengen.</p> <p>Op 23 October seinde Generaal Joubert aan den President:</p> -<p>»De burgers zijn nu al negen dagen zonder tenten, zij +<p>»De burgers zijn nu al negen dagen zonder tenten, zij leven in natte kleeren; zij zijn zonder regenjassen; zij lijden gebrek en ellende”.</p> @@ -5554,13 +5516,13 @@ commando-treinen liepen dus meestal slechts over dag. Een doorloop of brug kon gebroken, de spoorstaven verwijderd worden. Zoo ook met de telegraafdraden. Dit alles, echter, eischte nog meer burgers. Nog heugt het mij, hoe -er overal bij de stations en »<span xml:lang="en">sidings</span>” en »<span xml:lang="en">culverts</span>”, en +er overal bij de stations en »<span xml:lang="en">sidings</span>” en »<span xml:lang="en">culverts</span>”, en bruggen gewapende burgers in die dagen stonden. Zij hadden geen tenten in 't begin, maar woonden in allerlei haastig <span class="pagenum" title="139"> </span><a id="p_139"></a>gefabriceerde afdaken; toch waren zij vroolijk en levenslustig, den reiziger groetende en toeroepend:</p> -<p>»Dag, Burger! Pleizierig!” Vroolijke, groote kinderen! +<p>»Dag, Burger! Pleizierig!” Vroolijke, groote kinderen! Zij vonden het alles zoo pleizierig in 't begin. Het was hun een groote picnic. De Regeering zorgde voor alles. Waar zijn die pleizierige kerels nu? Wat is er van hun @@ -5578,7 +5540,7 @@ De arme Waterbergers patrouilleerden daar maanden lang, tot vervelens toe, zonder ooit een vijand te zien. Aan den spoorweg gaat het beter: de Marico burgers nemen Lobatsi in, en Vecht-Generaal Snijman vecht nu en dan te Gaberones -en elders, eer hij Generaal Cronjé bij Mafeking opvolgt. +en elders, eer hij Generaal Cronjé bij Mafeking opvolgt. Dicht bij Gaberones in het verre noorden moeten er 400 burgers waken, en te Derdepoort, den sleutel tot Rustenberg, staan er 300 man. Zoo worden de krachten @@ -5619,7 +5581,7 @@ al druk bezig van Nauwpoort als basis in de richting van Colesberg te opereeren.</p> <p>De eerste week van November was er geen enkel kanon -en slechts één enkel regiment te De Aar. Bij de Oranjerivier +en slechts één enkel regiment te De Aar. Bij de Oranjerivier spoorwegbrug waren er een paar duizend man met eenig grof geschut. Nauwpoort en Stormberg werden beide toen verlaten! De Engelschen hadden geene troepen, om @@ -5653,7 +5615,7 @@ volksaard kwam den Engelschen goed te stade meer dan eens in den oorlog, maar nooit zoo zeer als in die weken. Wisten onze voormannen toen echter, wat zij nu weten? Hadden zij toen het zelfvertrouwen, dat zij later opdeden?—maar -genoeg; »gedane zaken hebben geen keer!”</p> +genoeg; »gedane zaken hebben geen keer!”</p> <p>De energieke Generaal Olivier treedt in de maand November ook op het tooneel en dat wel te Bethulie. Hij gaat de @@ -5685,7 +5647,7 @@ Honderd man staan hem als een soort Politie ter zijde. Hij is een Fauresmither van geboorte. Hij is een van de Rechters des lands; hij is thans Rechtsgeleerd-Adviseur zijner Regeering in het pas veroverd gebied van Griqualand -West. Later ontmoeten wij hem weêr. Hij is één uit +West. Later ontmoeten wij hem weêr. Hij is één uit duizend!</p> <p>Diep in Bechuanaland eindelijk vinden wij den ondernemenden @@ -5694,7 +5656,7 @@ grof geschut tracht te veroveren. Het gelukt hem ditmaal (12 Nov.) niet; maar later komt hij er weer met een ouderwetsch kanonnetje—en de zaak is beklonken.</p> -<p>»<span xml:lang="en">There is a tide in the affairs of men, which, taken +<p>»<span xml:lang="en">There is a tide in the affairs of men, which, taken at the flood, leads on to fortune,</span>” zegt Shakespeare. Voor de Republieken kwam dat getij in de laatste week van October en de eerste week van November te voorschijn. @@ -5711,7 +5673,7 @@ kleeren, die naar alle richtingen moesten gezonden worden. Naar Mafeking had men geen trein. Alles, zelfs het groote vestingkanon, werd door paard of muil daarheen vervoerd. Zoo waren er ook andere deelen van het reusachtig -vechtterrein (actuëel en mogelijk), die op die wijze +vechtterrein (actuëel en mogelijk), die op die wijze van al het noodige moesten voorzien worden. Van ammunitie, bandeliers, geweren, paarden, zadels en tooms spreken wij niet eens; ook niet van de rijtuigen, welke men @@ -5768,13 +5730,13 @@ worden.</p> <p>Tegen het midden van November ging ik voor de tweede maal naar de Natalsche commando's. Ditmaal nam ik een bekenden jongen kunstschilder, den heer F. H. -Oerder, met mij meê, die gaarne het een en ander in verband +Oerder, met mij meê, die gaarne het een en ander in verband met den oorlog wilde zien en teekenen. Zoo gingen -wij dan samen per trein, onze wielen (<span xml:lang="en">bicycles</span>) meênemende. -Ons plan tezamen een geïllustreerde Geschiedenis +wij dan samen per trein, onze wielen (<span xml:lang="en">bicycles</span>) meênemende. +Ons plan tezamen een geïllustreerde Geschiedenis van den Oorlog<a id="FNa_3" href="#FN_3" class="fnanchor"><sup>3</sup>)</a> in 't licht te geven, en wij stelden ons voor groote dingen met behulp dier fietsen uitterichten. -Nooit weêr echter, zullen wij per <span xml:lang="en">bicycle</span> het heuvelachtige +Nooit weêr echter, zullen wij per <span xml:lang="en">bicycle</span> het heuvelachtige Natal met zijn slechte paden bezoeken. Wij hadden er genoeg aan, toen wij Dundee verlieten!</p> @@ -5796,10 +5758,10 @@ een <i xml:lang="fr">bataille</i> uit het leven te gaan schetsen.</p> een paar schetsen te maken, stoomden wij voort naar Elandslaagte, die destijds de basis van al de zuidelijke operaties was. Later werd er te Modderspruit een perron -(»<span xml:lang="en">platform</span>”) en eenige loodsen door de Z. A. S. M. gebouwd, +(»<span xml:lang="en">platform</span>”) en eenige loodsen door de Z. A. S. M. gebouwd, die den commando's van grooten dienst waren, maar Elandslaagte bleef altoos de <i xml:lang="la">terminus</i> voor de groote -ossenwagens en een belangrijk depôt van het Commissariaat-departement. +ossenwagens en een belangrijk depôt van het Commissariaat-departement. Wat een leven en woeligheid op het kleine station in de Zondagsriviervallei! Gebouwen waren er overvloedig in de nabijheid, zoowel voor goederen als @@ -5808,15 +5770,15 @@ en later volgde ook Generaal Buller maandenlang zijn voorbeeld, toen de Natalsche commando's de Biggarsberg hielden.</p> <p>Tot onze verwondering zagen wij (welk eene verlichting, -om nu dat woordje »wij”, in plaats van het vervelige -»ik” te mogen bezigen!), dat er ook boerenvrouwen daar +om nu dat woordje »wij”, in plaats van het vervelige +»ik” te mogen bezigen!), dat er ook boerenvrouwen daar logeerden. Sommigen woonden er pal, anderen waren op bezoek; allen waren echter, waar zij niet behoorden te zijn. Niemand nam het den Generaal ooit kwalijk, dat zijne -oude, trouwe levensgezellin en »krijgskamerade” maanden +oude, trouwe levensgezellin en »krijgskamerade” maanden lang bij Ladysmith in het hoofdlager vertoefde; zij was een historisch figuur van den oorlog 1880–81—zij was -een noodzakelijk bijvoegsel, als 't ware, tot »Oom Piet”. +een noodzakelijk bijvoegsel, als 't ware, tot »Oom Piet”. Er lag dus geen humor hoegenaamd in zijne strenge bevelen, dat geen vrouwen (behalve die aan 't medisch departement verbonden waren, natuurlijk) bij de commando's @@ -5826,12 +5788,12 @@ Nu is de voorhoede van het Amazonen-leger al te Elandslaagte! Zou dat den krijgslust verder zuidwaarts bevorderen? Zou dat onze menschen niet naar huis doen verlangen? De geschiedenis der twee Republieken toont meer dan -één treurige bladzijde onder het opschrift: »Huis toe”. -Hoe zal het gaan als de »verlofpest” (zooals het aanhoudend +één treurige bladzijde onder het opschrift: »Huis toe”. +Hoe zal het gaan als de »verlofpest” (zooals het aanhoudend gekerm om verlof later bestempeld werd) onder ons <span class="pagenum" title="146"> </span><a id="p_146"></a>uitbreekt? Ter eere onzer burgers dient echter gezegd, dat (voor zoover mij bekend is) slechts eenige weinige -echtgenooten van »burgers op commando<ins class="corr" id="corr113" title="Niet in Bron.">”</ins> toegelaten werden, +echtgenooten van »burgers op commando<ins class="corr" id="corr113" title="Niet in Bron.">”</ins> toegelaten werden, om verder dan Elandslaagte te gaan. In het westen, rondom Kimberley en zelfs bij Magersfontein bijvoorbeeld, ging het erger. Maar hierover later.</p> @@ -5849,7 +5811,7 @@ en kind en plaats te gaan. 't Is wel jammer, dat er niet van den beginne af aan een bepaald systeem van verlof werd vastgesteld—eene wet die automatisch en algemeen kon werken, en in de natuurlijke <ins class="corr" id="corr114" title="Bron: behcefte">behoefte</ins> om naar huis te gaan -kon voorzien »zonder gunst of vrees.” Hoe ging het thans? +kon voorzien »zonder gunst of vrees.” Hoe ging het thans? Het persoonlijk element trad op den voorgrond. Een burger gaat naar zijn Commandant, wiens tent ten allen tijde voor hem open staat. Daar nu, ten aanhoore van elk een, die @@ -5870,7 +5832,7 @@ kwesties moet optreden.</p> <p><span class="pagenum" title="147"> </span><a id="p_147"></a></p> <p>Het gevolg bleef niet lang achterwege. Het bleek heel -spoedig, dat terwijl één Commandant bijna geen verzoek +spoedig, dat terwijl één Commandant bijna geen verzoek weigerde, een andere bijna elkeen afsloeg. Binnenkort ontstonden er natuurlijk ontevredenheid, twist, klachten bij den Commandant-Generaal, telegrammen naar den @@ -5880,18 +5842,18 @@ hadden, trilden door de lengte en breedte van het land.</p> <p>De bepaling werd toen gemaakt, dat slechts de Generaal of diens plaatsvervanger (de verschillende Hoofdgeneraals) -verlofbrieven mochten uitreiken. Zóó ging het wel wat +verlofbrieven mochten uitreiken. Zóó ging het wel wat beter, daar de Generaals zeer karig in 't uitreiken van -»huis-toe-gaan passen” waren, maar het spreekt van zelf, +»huis-toe-gaan passen” waren, maar het spreekt van zelf, dat de moeielijkheid hoegenaamd niet daardoor opgelost -werd. Een vast stelsel, eene wet met bepaalde regulatiën +werd. Een vast stelsel, eene wet met bepaalde regulatiën ontbrak er. De gewichtige kwestie hield de aandacht van beide Presidenten en hun raadgevers en voornaamste Krijgsofficieren gedurig en lang bezig, want men gevoelde, dat zij een levenskwestie voor de Federalen was, en later werd er een soort van formule gevonden<ins class="corr" id="corr116" title="Bron: .">,</ins> waarop wij later mogelijk terugkomen; maar de vraag mag wel gedaan -worden: »Of het mogelijk is, een leger van boeren en +worden: »Of het mogelijk is, een leger van boeren en burgers, die niet betaald worden, op het punt van verlof onder vaste, systematische militaire regelen te brengen!<ins class="corr" id="corr117" title="Niet in Bron.">”</ins></p> @@ -5912,19 +5874,19 @@ vlogen de Mauserkogels door de lucht achter een wild bokje aan: de trein in volle vaart, het wild in dollen angst. Ping—ping—ping—ping—ping; uit elk raam staken de roers en de schaterende gezichten. De -Regeering was rijk; er was overvloed van <ins class="corr" id="corr119" title="Bron: amunitie">ammunitie</ins>; »Oom +Regeering was rijk; er was overvloed van <ins class="corr" id="corr119" title="Bron: amunitie">ammunitie</ins>; »Oom Paul” had er voor gezorgd! Schiet maar op, kerels! Ha! Ha! Ha! hoe loopt het diertje. Allemaal mis! Hij is vrij<ins class="corr" id="corr120" title="Bron: :">.</ins> Het was wel verboden, dat verspillen van patronen; maar wie stoorde zich in die dagen aan een verbod? Er was -wel eene boete van £ 5 op dien misdaad gelegd; maar wie +wel eene boete van £ 5 op dien misdaad gelegd; maar wie klaagde ooit een <i>burger</i> (die onbetaald voor zijn land ging vechten) aan, en welke vrije burger heeft die boete ooit betaald, indien aangeklaagd en schuldig bevonden? Druk maar op, jongens, schiet! O 't is zoo heerlijk, dat schieten met de nieuwe Mausers, die zoo goed treffen, met patronen, die geen penny kosten. Zulk eene kans -komt nooit weêr! Zulk een holiday keert nimmer terug! +komt nooit weêr! Zulk een holiday keert nimmer terug! Neen—dat 's waar ook.... De holiday ging spoedig voorbij, om niet weer terug te keeren! Buller en Methuen, French en Roberts, met hun kwart millioen troepen en @@ -5953,7 +5915,7 @@ dichters, schilders en schrijvers hunne daden zullen vereeuwigen. Het een en ander zal echter veel bloed en tranen en lijden en ellende kosten. Dus—geniet den vroolijken dag van heden, jongens. Gij weet nog niet wat het woord -oorlog alles met zich meêbrengt. Gij weet nog niet hoe +oorlog alles met zich meêbrengt. Gij weet nog niet hoe vele troepen en hoe veel schepen en hoe veel hulpbronnen Engeland bezit.</p> @@ -5961,16 +5923,16 @@ Engeland bezit.</p> 't is beter zoo. De handschoen is neergeworpen. Tot het bittere einde gaat het! God zegene u, geharde, taaie, eenvoudige, zorgelooze, lachende, schietende schare van reizende -medeburgers! Als ware »<span xml:lang="en">sportsmen</span>” treedt gij het -gevaar te gemoet. Gij haat den »Rooinek” niet—neen! +medeburgers! Als ware »<span xml:lang="en">sportsmen</span>” treedt gij het +gevaar te gemoet. Gij haat den »Rooinek” niet—neen! dat niet!—er wordt slechts gejaagd, gebuit, geschoten, gegeten en gedronken, en dat vindt gij zoo prettig, niet -waar? »Goeien dag dan, burgers! Pleizierig!”—morgen +waar? »Goeien dag dan, burgers! Pleizierig!”—morgen en overmorgen en nog lang daarna zullen wij weenen en begraven. Heden wordt er gelachen en geschertst.</p> <p>Wij bezochten Dundee, van Glencoe onze wielen gebruikende. -Den volgenden dag ging het naar »de plaats +Den volgenden dag ging het naar »de plaats van Maritz”, waar de paar honderd Engelsche ruiters werden vastgekeerd. Dat was eene onderneming per <span xml:lang="en">bicycle</span>. Ouf! welke wegen, welk eene hitte, welk een zweeten en @@ -5989,7 +5951,7 @@ kwam toch eindelijk boven op den top. Waren de twee muren van losse steenen niet daar op de helling, zij bereikten hun doel nooit. Vooral de lange muur, die van noord naar zuid liep en den geheelen heuvel in de breedte -in tweeën deelde, vormde een volmaakte borstwering tegen +in tweeën deelde, vormde een volmaakte borstwering tegen de Transvaalsche scherpschutters, die er boven op den heuvel stonden. Wat wil men meer? De muur was sterk en hecht en hoog en lang genoeg om eenige regimenten @@ -6009,7 +5971,7 @@ van den top des heuvels! Er waren slechts 2 Krupps<ins class="corr" id="corr122" 1 Fransch kanon (Creusot snelvuurder), en een handmaxim op Talana Kop. En op een spitsvormigen heuvel, rechts van Talana (van Dundee kijkende) stond er slechts -één <ins class="corr" id="corr123" title="Bron: pom-pon">pom-pom</ins>, zonder meer. Deze stukken en niets meer +één <ins class="corr" id="corr123" title="Bron: pom-pon">pom-pom</ins>, zonder meer. Deze stukken en niets meer weerstonden het vuur van al het grof geschut uit Dundee: 12 kanonnen (Armstrongs) die tusschen 2000 en 2300 treden van ons vuurden, en nog 6 van hetzelfde kaliber @@ -6033,10 +5995,10 @@ Mausers en geen voetvolk zou van <span xml:lang="en">Smith's Farm</span> levend bij dien muur zijn aangekomen, terwijl geen granaat of granaat-kartets ze achter dien steenen zoom zou gedeerd hebben. 't Is wel jammer, dat er slechts weinige Boeren -van die prachtige positie gebruik maakten, maar àl oorlog +van die prachtige positie gebruik maakten, maar à l oorlog voerende leerden wij oorlog voeren. 't Was onze eerste slag in den oorlog en onze eerste aanval op Britsche troepen -(met kanonnen). Dit ééne feit bedekt veel, zeer veel, +(met kanonnen). Dit ééne feit bedekt veel, zeer veel, in verband met de verwarring en mislukking van den stoutmoedigen aanval op Dundee.</p> @@ -6061,7 +6023,7 @@ voor de geluiden, die hij maakte.</p> gij denken aan machtige golven, al golvende versteend op den boezem eener wreede, prozaische aarde. Den schilder, <span class="pagenum" title="152"> </span><a id="p_152"></a>helaas! herinnert gij slechts aan kreunende en steunende -en afmattende apologieën voor <span xml:lang="en">bicycles</span>.</p> +en afmattende apologieën voor <span xml:lang="en">bicycles</span>.</p> <hr class="fnsep"/> @@ -6088,7 +6050,7 @@ We hadden er een 40 dooden en 80 gewonden (waaruit er (volgens Engelsche boeken) een vijftigtal dooden en twee-honderd gewonden telden.</p> -<p>De ontsteltenis onder degenen, die »achter de gordijnen” +<p>De ontsteltenis onder degenen, die »achter de gordijnen” mochten kijken, (dat wil zeggen: die de telegrammen in het hoofdlager mochten lezen) was groot. Met gespannen aandacht volgden wij den loop van zaken.</p> @@ -6132,9 +6094,9 @@ het Bloemhof commando, ten westen van Kimberley, werd door den dapperen Scott-Turner met succes bestormd. Zoo wat dertig Transvalers werden gevangen genomen, maar het kanon werd, als gewoonlijk gered. Drie dagen -later, echter, hadden de Bloemhoffers weêr hunne beurt, +later, echter, hadden de Bloemhoffers weêr hunne beurt, toen <ins class="corr" id="corr126" title="Bron: Scot-Turner">Scott-Turner</ins> met 21 man op dezelfde plaats gedood -en 28 gewond werden (volgens Conan Doyle's <span xml:lang="en">»Great +en 28 gewond werden (volgens Conan Doyle's <span xml:lang="en">»Great Boer War”</span>).</p> <p>De 25<sup>ste</sup> November kan een <i>crisis</i> in de geschiedenis @@ -6153,7 +6115,7 @@ Rivier zoo lastig maakten, waren nog op de wateren. Pietermaritzburg en Durban lagen in het holle zijner hand,—maar, even als in het Westen, zoo ging het ons in het Zuiden: wij waren te langzaam. Het schijnt echter boven -allen twijfel verheven, dat »<i>Generaal Joubert's tocht Buller +allen twijfel verheven, dat »<i>Generaal Joubert's tocht Buller en zijn hooge raadgevers tot een voor de Engelschen zeer noodlottig besluit bracht</i>.<ins class="corr" id="corr128" title="Niet in Bron.">”</ins> In plaats namelijk, van zijn <i>oorspronkelijk plan</i> uittevoeren en <i>door den Vrijstaat</i> naar @@ -6185,14 +6147,14 @@ er bestond niet de minste kans toen voor de Boeren om veel verder te gaan. Het Estcourt garnizoen gedroeg zich ook zeer flink in een nachtelijken aanval op Generaal Joubert's mannen ten zuiden van Estcourt, het zoogenaamde -»Willow Grange” gevecht. In een hevigen donderstorm +»Willow Grange” gevecht. In een hevigen donderstorm kwamen de troepen op de burgers aangestormd en, hoewel zij met vrij groot verlies werden teruggeslagen, gaven zij toch den indruk aan den Generaal, dat het voor hem veiliger zou zijn den terugtocht te blazen.</p> -<p>»Ik ben hier in een akelige en onaangename positie”, -telegrafeerde de grijze krijgsman naar Pretoria; »wij regenen +<p>»Ik ben hier in een akelige en onaangename positie”, +telegrafeerde de grijze krijgsman naar Pretoria; »wij regenen hier verrot met alles wat wij hebben. Terugkeeren is noodzakelijk.” En zoo deed hij ook: teleurgesteld, ontmoedigd, uitgeput en—krank. Door het struikelen van @@ -6200,7 +6162,7 @@ zijn paard had hij zich erg bezeerd, zoodat hij weken lang te Volksrust in het Hospitaal moest blijven.</p> <p>Opmerkelijk is het echter, dat de Natalsche bladen den -tocht als een »allerbrilliantste manoeuvre” beschouwden—dat +tocht als een »allerbrilliantste manoeuvre” beschouwden—dat Maritzburg en zelfs Durban in den grootsten nood geraakten, en Buller alzoo zedelijk verplicht was naar Natal met alle beschikbare machten te snellen. Het Ministerie te @@ -6211,10 +6173,10 @@ De beangste inwoners van de Tuin Kolonie maakten aanspraak op de vervulling van dat akkoord, en—Buller moest toegeven. Uit een zedelijk oogpunt deed hij wat recht was; uit een militair oogpunt beging hij de -grootste »<i>blunder</i>” die den Engelschen in den ganschen +grootste »<i>blunder</i>” die den Engelschen in den ganschen oorlog kan ten laste gelegd worden.</p> -<p>Zóó gaat het in den oorlog: beide kanten begaan grove +<p>Zóó gaat het in den oorlog: beide kanten begaan grove fouten, omdat zij niet ten volle op de hoogte van de zaken der tegenpartij zijn. Terwijl de Engelschen in doodsangst <span class="pagenum" title="156"> </span><a id="p_156"></a>verkeerden, was onze Commandant-Generaal in grooten @@ -6235,7 +6197,7 @@ een lang en ernstig gesprek <i>per</i> telegraafdraad met elkander—een gesprek, dat strikt geheim was, maar later gerust mag bekend gemaakt worden. Het werpt een helder licht op de groote, doch korte crisis van die eerste periode des -oorlogs. Is het noodig te zeggen, dat, dagen reeds vóór +oorlogs. Is het noodig te zeggen, dat, dagen reeds vóór den slag van Modderrivier verademing gaf, onze twee groote Voormannen elkander en anderen hadden bemoedigd en versterkt, om den strijd met kracht voorttezetten?</p> @@ -6254,7 +6216,7 @@ hij niet meer hanteeren: hij zond Bijbelteksten naar 't front!</p> <p>Toen volgde (op 29 November) het bloedige gevecht -bij den samenloop der Riet- en Modderrivieren—<ins class="corr" id="corr129" title="Bron: „">»</ins>Twee +bij den samenloop der Riet- en Modderrivieren—<ins class="corr" id="corr129" title="Bron: „">»</ins>Twee Rivieren” zoo noemden de Boeren destijds den slag—<ins class="corr" id="corr130" title="Bron: —"></ins>een <span class="pagenum" title="157"> </span><a id="p_157"></a>gevecht, dat van den morgen tot den avond duurde. Feitelijk was de slag een onbesliste. Geen der beide partijen @@ -6272,16 +6234,16 @@ nederlaag. Methuen worstelde tegen een Hydra. Te Belmont bleven zij slechts drie uur lang staan, te Graspan zes uur, te Modderrivier den ganschen dag. De hoop herleefde. Met mannen als Generaal de la Rey en Generaal -Cronjé aan hun hoofd, zouden zij den volgenden keer +Cronjé aan hun hoofd, zouden zij den volgenden keer wonderen van dapperheid verrichten. Modderrivier was -ons Alkmaar, <ins class="corr" id="corr132" title="Bron: „">»</ins>van waar de victorie begon!” De donkere +ons Alkmaar, <ins class="corr" id="corr132" title="Bron: „">»</ins>van waar de victorie begon!” De donkere nacht was voorbij!</p> <hr class="chend" /> <h2><a id="XX">XX</a></h2> -<p class="subh2"><ins class="corr" id="corr133" title="Bron: „">»</ins><span xml:lang="la">Delenda est....</span> Ladysmith”!</p> +<p class="subh2"><ins class="corr" id="corr133" title="Bron: „">»</ins><span xml:lang="la">Delenda est....</span> Ladysmith”!</p> <p>De geschiedschrijver Thucydides vertelt, dat de kracht der oude Spartanen niet in het belegeren van steden gelegen @@ -6290,13 +6252,13 @@ maar in het bedwingen van steden muntten zij geenszins uit. Hetzelfde kan van de Boeren gezegd worden. Hunne belegeringen waren allen mislukkingen. Geen versterkte stad werd door ons ingenomen. Dundee werd verlaten -vóór dat het belegerd werd, zoo kan de val van die stad -niet in deze worden meêgerekend. Baden-Powell te Mafeking, +vóór dat het belegerd werd, zoo kan de val van die stad +niet in deze worden meêgerekend. Baden-Powell te Mafeking, <span class="pagenum" title="158"> </span><a id="p_158"></a>Kekewich te Kimberley en Sir George White te Ladysmith stonden alle drie pal en ferm op hun respectieve posten, totdat zij ontzet werden. Zij verdienen allen lof voor hun beleid en volharding en moed; maar het feit -blijft: de Boer is geen Frederik Hendrik, geen »Stedenbedwinger!”</p> +blijft: de Boer is geen Frederik Hendrik, geen »Stedenbedwinger!”</p> <p>Laat ons echter niet vergeten, dat de gansche wereld destijds verbaasd was, dat de eenvoudige boeren en burgers @@ -6324,7 +6286,7 @@ juist zooals zij het bedoelden.</p> <p>Het scheen mij, alsof Sir George het in het begin niet kon gelooven, dat hij werkelijk vastgenageld en ingesloten -was door de »domme, onnoozele Boeren”. Op Vrijdag, +was door de »domme, onnoozele Boeren”. Op Vrijdag, 3 November, (wij gaan nu eenige weken terug) zond hij een sterke afdeeling ruiterij en voetvolk uit in de richting van Colenso, om te zien of er geen kans was de Vrijstaters @@ -6344,21 +6306,21 @@ Armstrongs gebulderd en de wolkjes toonen de plaats aan waar de Engelsche granaat-kartetsen bersten. In den verren<ins class="corr" id="corr134" title="Bron: ,"></ins> achtergrond, op den hoogen Tafelkop, is er van tijd tot tijd een groote rookwolk te zien, die langzaam opwaarts stijgt. -Daar was het ééne Vrijstaatsche kanon, dat op den vijand +Daar was het ééne Vrijstaatsche kanon, dat op den vijand schieten kon, tegen de Engelsche batterijen aan 't bassen.</p> -<p>Hé! wat dreunt er op mijn linkerhand? 't Is Long Tom, +<p>Hé! wat dreunt er op mijn linkerhand? 't Is Long Tom, die ook mee wil spreken. Hoog over de stad slingert hij zijn geweldige projectielen; lang moeten wij wachten, eer wij weten waar zijn bommen neerslaan—zoo ver schiet -onze oude staatmaker!—»daar barst hij” roept er een +onze oude staatmaker!—»daar barst hij” roept er een uit. Werkelijk! daar bij de zwarte streepen ploft de 85 lb. bom neer, ruim 11,000 meter van hier! Wij hooren zelfs zijne granaten niet ontploffen—de slag gelijkt -een »<span xml:lang="en">Dumb Charade.</span>”</p> +een »<span xml:lang="en">Dumb Charade.</span>”</p> <p>Plotseling verschijnen er vier Engelsche veldstukken op -de helling van een heuvel vóór ons (»<span xml:lang="en">Observation Hill</span>” in +de helling van een heuvel vóór ons (»<span xml:lang="en">Observation Hill</span>” in Engelsche boeken geheeten.) Ze zijn boos op onzen grooten Bulhond, die keffertjes, en zij blaffen hem tegen, zoo hard als zij het kunnen. In een paar minuten tijds @@ -6374,7 +6336,7 @@ aan deze zijde van de stad aan het orkest deelnemen, terwijl de Engelsche ruiterij de Heilbronners bestormen. Lange maanden daarna verhaalde Generaal Christiaan De Wet mij, hoe hij en zijn Heilbronners (onder Commandant -Steenkamp) het zóó zwaar kregen, dat zijn broeder Piet +Steenkamp) het zóó zwaar kregen, dat zijn broeder Piet De Wet met eene afdeeling Bethlehem-burgers en Commandant Theunissen met een vijftigtal burgers ter hulpe moesten snellen.</p> @@ -6385,7 +6347,7 @@ roode stofwolken ons, dat zijne manschappen en kanonnen op de stad terugvallen.</p> <p>Op den 14<sup>den</sup> November werd er nog een aanval op de -Vrijstaatsche posities gedaan, maar deze was zóó flauw, +Vrijstaatsche posities gedaan, maar deze was zóó flauw, dat het bij de laatste flikkering van eene stervende kaars kan vergeleken worden. De Boerenmuur was te hecht, te sterk, te flink om de stad getrokken. Sir <ins class="corr" id="corr136" title="Bron: Geoege">George</ins> berustte @@ -6401,8 +6363,8 @@ tot eene bestorming der stad te brengen; hij was als 't ware vereenzelvigd met de plaats, die hij tegen het einde van October reeds hoopte binnen te rijden; maanden lang vertoefde hij in het lager, in zijn wagentje, in zijne -tent met eenige vrienden; met ééne gedachte in hart en -brein: »<i xml:lang="la">Delenda est</i>, of liever, <i><span xml:lang="la">Captanda est</span> +tent met eenige vrienden; met ééne gedachte in hart en +brein: »<i xml:lang="la">Delenda est</i>, of liever, <i><span xml:lang="la">Captanda est</span> Ladysmith</i>!<ins class="corr" id="corr137" title="Niet in Bron.">”</ins> Krijgsraden woonde hij bij; gesprekken voerde hij dagelijks met onze Generaals en Commandanten; meer dan @@ -6412,8 +6374,8 @@ en kennis in zake het bestormen van steden; meer kwestie naar Pretoria. Het hielp alles niets—totdat het eigenlijk te laat was, totdat de bestorming ons honderd lijken kostte—en toch niet kon gelukken! Gelijk een -Cato van ouds gedurig uitriep: »<span xml:lang="la">delenda est Carthago</span>”, -zoo herhaalde hij onverpoosd: »<span xml:lang="la">captanda est</span> Ladysmith” +Cato van ouds gedurig uitriep: »<span xml:lang="la">delenda est Carthago</span>”, +zoo herhaalde hij onverpoosd: »<span xml:lang="la">captanda est</span> Ladysmith” (Ladysmith <i>moet</i> ingenomen worden!)—maar hij heeft niet het geluk van den Romein in deze mogen smaken.</p> @@ -6424,7 +6386,7 @@ Een tweede Long Tom werd van de Pretoria-Forten gehaald en op het hooge Bulwana gesteld. Dat was een Boerenmeesterstuk! Begrijp u, lezer, in den slag van Modderspruit hadden de Engelschen geen gewoon veldkanon -op Lombard's Kop, noch »<span xml:lang="en">Gun Hill</span>”, laat staan +op Lombard's Kop, noch »<span xml:lang="en">Gun Hill</span>”, laat staan Bulwana's Kruin. Het gewoon gezond verstand van een Afrikaansch burger kan zulk een abuis niet vatten. Indien Sir George grof geschut op die heerschende posities gesteld @@ -6436,11 +6398,11 @@ Een derde moest ter hulpe snellen. Met groote moeite werd No. 3 van Pretoria naar Elandslaagte en van daar om het zuiden der belegerde stad gevoerd. Toen moest het op een hoogen bergtop, den weg naar <ins class="corr" id="corr140" title="Bron: Colenco">Colenso</ins> en -den beroemden »Plat Rand” beheerschend, door mensch +den beroemden »Plat Rand” beheerschend, door mensch en dier langs maagdelijke bergpaden en niet-paden getrokken worden—om de taaie stad te bedwingen. Tezamen met de twee andere vesting Creusot's en al de overige kleinere -stukken zou er zóó op Ladysmith gebombardeerd worden, +stukken zou er zóó op Ladysmith gebombardeerd worden, dat de stad op het geklank der kanonmuziek (als een tweede Jericho) moest bezwijken.</p> @@ -6448,7 +6410,7 @@ tweede Jericho) moest bezwijken.</p> genaamd) op 9 November reeds ondernomen, maar het kostte ons slechts een paar dooden en enkele gewonden, <span class="pagenum" title="162"> </span><a id="p_162"></a>alhoewel er van 5 uur 's morgens tot 3 uur 's namiddags -»gestormd” werd! De kanonnen moesten het onmogelijke +»gestormd” werd! De kanonnen moesten het onmogelijke verrichten, terwijl de burgers een soort van demonstratie op touw zetten.</p> @@ -6494,18 +6456,18 @@ dank zij ons verzuim om krachtig op te treden. Er waren heel wat heuvels om de stad, veel nader dan die, welke wij in bezit namen. In die binnenste lijn was er bijvoorbeeld de geduchte Platrand, een breede, hooge en lange -heuvel, die spoedig met forten en »<span xml:lang="en">sangars</span>” en loopgraven -<span class="pagenum" title="163"> </span><a id="p_163"></a>als bezaaid was. De oostpunt werd »Ceasar's Kamp”, de -westpunt »<span xml:lang="en">Wagon Hill</span>” genoemd. Er was een »Colt” +heuvel, die spoedig met forten en »<span xml:lang="en">sangars</span>” en loopgraven +<span class="pagenum" title="163"> </span><a id="p_163"></a>als bezaaid was. De oostpunt werd »Ceasar's Kamp”, de +westpunt »<span xml:lang="en">Wagon Hill</span>” genoemd. Er was een »Colt” veldkanon bij Caesar's Kamp en, ingeval van een aanval op den Plat Rand, konden twee batterijen veldstukken in een ommezien de bemanning der forten en grachten ter hulpe snellen—zoo als later ook geschiedde, toen de groote aanval van 6 Januari 1900 plaats <ins class="corr" id="corr143" title="Bron: dond">vond</ins>. Ten -noorden der stad, wederom, was de »<span xml:lang="en">Observation Hill</span>” -en »<span xml:lang="en">Rifleman's Post</span>”, die den Pretorianen den weg versperden. +noorden der stad, wederom, was de »<span xml:lang="en">Observation Hill</span>” +en »<span xml:lang="en">Rifleman's Post</span>”, die den Pretorianen den weg versperden. Ten zuidoosten, in de Kliprivier vallei, stond de -»Helpmalkaar Heuvel” met een groot fort erop. Van het +»Helpmalkaar Heuvel” met een groot fort erop. Van het westen kon er onmogelijk met eenig succes een aanval gedaan worden, daar er een groote opene vlakte tusschen de stad en de verre heuvelen-forten der Vrijstaters gelegen @@ -6540,7 +6502,7 @@ uit het vuur zien te krijgen. Behalve op den noodlottigen <p>De Platrand, dus was de Achilleshiel van Ladysmith. Op dat punt vestigden onze Officieren alle aandacht. Dag na -dag, week na week werd er over die »Platrand” gesproken, +dag, week na week werd er over die »Platrand” gesproken, en nog eens gesproken. Krijgsraden werden erover gehouden; Commissies van onderzoek gekozen; den sprong wilde men echter niet wagen. Het zou te veel levens @@ -6551,27 +6513,27 @@ de groote wet der bloedstorting. De noodzakelijke bestorming werd uitgesteld en steeds uitgesteld. Wij wilden den prijs voor Ladysmith niet betalen, en moesten de gevolgen voor lief nemen: zoo wat zes duizend burgers -(minder of meer) bleven bij Ladysmith »picnicen”, totdat +(minder of meer) bleven bij Ladysmith »picnicen”, totdat Lord Roberts al onze plannen in duigen deed storten.</p> <p>De heer G. W. Steevens, de talentvolle nieuwsbladcorrespondent reeds genoemd, kan ons best vertellen hoe wij de stad belegerd hebben. Hoort eens!</p> -<p>»Bommen zijn een holle vrees—veel geraas bij tijden, +<p>»Bommen zijn een holle vrees—veel geraas bij tijden, een vreeselijke symphonie.... De Boeren voeren krijg gelijk heeren, die op hun gemak leven; zij beperken hun werksuren met de stiptheid van een Werkers' Unie. 's Zondags was er altoos vacantie; desgelijks den dag na er bijzonder veel gevuurd was. Zelden begonnen zij het -schieten vóór het dag werd; tegen etenstijd hielden zij -geregeld op. Zij vuurden bijna nooit na »thee” en nooit +schieten vóór het dag werd; tegen etenstijd hielden zij +geregeld op. Zij vuurden bijna nooit na »thee” en nooit in den regen. De Boeren hebben de groote fout van alle amateur-soldaten: zij hebben hun gemak lief en zijn niet van plan om gedood te worden.” En op eene andere plaats:</p> -<p>»Vermoeiend, eentonig, flauw, nutteloos is de heele +<p>»Vermoeiend, eentonig, flauw, nutteloos is de heele zaak. In 't begin van het beleg gaf een bombardement <span class="pagenum" title="165"> </span><a id="p_165"></a>eene rilling, later werd het eene grap—thans is het niets dan een vermoeiende, afmattende verveling. Wij doen @@ -6580,7 +6542,7 @@ bestaan.”</p> <p>Zoo is het. Kanonnen kunnen slechts bang maken, indien men eerst tijd had zich een gat in den grond te -boren. Denk aan Generaal Cronjé te <ins class="corr" id="corr144" title="Bron: Paardeberg">Paardenberg</ins>! De +boren. Denk aan Generaal Cronjé te <ins class="corr" id="corr144" title="Bron: Paardeberg">Paardenberg</ins>! De moederaarde is den krijgsman zeer goed, als deze slechts zijn gezond verstand wil gebruiken. Denk aan Baden-Powell te Mafeking! Wij wisten het wel, maar hoopten @@ -6593,7 +6555,7 @@ zouden worden.</p> oorlog, van Republikeinsche zijde beschouwd. Te Mafeking ging het evenzoo. Er werd getalmd en getalmd—totdat Sarel Eloff zijn brillante poging aanwendde en er bijna in -slaagde. »Bijna, maar nog niet!” Bittere woorden om neer +slaagde. »Bijna, maar nog niet!” Bittere woorden om neer te schrijven, vooral als men weet hoe ellendig de loyale samenwerking, zoo onmisbaar in zulke zaken, daar geweest is!</p> @@ -6635,19 +6597,19 @@ groote schare van ernstige mannen. Zij gevoelden het allen: <i>iets moet er gedaan worden, en dat terstond</i>. Generaal Prinsloo en Generaal Erasmus waren daar met een twintigtal Commandanten en Veldkornetten. De rustelooze, -onversaagde »<span xml:lang="en">pushfull</span>” Staatsprocureur was natuurlijk +onversaagde »<span xml:lang="en">pushfull</span>” Staatsprocureur was natuurlijk ook tegenwoordig, vol geest en leven en energie, en Majoors Erasmus en Wolmarans van de Staatsartillerie bleven niet achterwege.</p> <p>Ik zat op een lekkeren leuningstoel bij de vriendelijke -gastvrije tent van »Burke's Ambulance”, waar ik pas een +gastvrije tent van »Burke's Ambulance”, waar ik pas een goed ontbijt had genoten, en bemerkte spoedig, dat er groote dingen op 't spel stonden. Uren lang werd er geredeneerd. Er broeide iets in 't gras onder dien historischen boom. Wat zou het wezen?—Mijn vriend, Kapitein Bosman, lag krank in het Hospitaal, maar ik gevoelde mij -gedrongen om hem te verlaten, en het »groot geheim” te +gedrongen om hem te verlaten, en het »groot geheim” te gaan opsporen. Eenige dagen later kwam ik er achter: er zou een groote, algemeene aanval op Ladysmith schijnbaar plaats vinden, maar <i>de Platrand</i> was het eigenlijk doelwit, @@ -6666,13 +6628,13 @@ naar Lombard's Kop. Wij waren enkel opgewondenheid. Nu of nooit!—dachten wij. Vandaag zullen wij een gevecht zien. Welk eene kans voor schilder en schrijver! Hoe prachtig zullen wij alles van de voorste punt van -Lombard's hoogen Kop gadeslaan—daar op »<span xml:lang="en">Gun Hill</span>”, +Lombard's hoogen Kop gadeslaan—daar op »<span xml:lang="en">Gun Hill</span>”, waar onze Long Tom zijn langen nek vooruit steekt! Voort! Er wordt gevochten vandaag! Laat de <span xml:lang="en">bicycles</span> maar janken en kraken—wat geven wij om zulke kleinigheden van morgen?</p> -<p>Hé! Daar staan onze Lijdenburgers al, achter een klipkopje +<p>Hé! Daar staan onze Lijdenburgers al, achter een klipkopje verscholen, aan den weg tusschen Pepworth's en Lombard's. Sht.... Ze hebben een Pom-pom met vier flinke muilen bespannen bij zich, voor eenige ontwikkeling @@ -6681,7 +6643,7 @@ Doodstil, kant en klaar staan zij daar het psychologisch moment ongeduldig af te wachten.</p> <p>Wij snellen ze voorbij, ongestoord: men acht ons waarschijnlijk -tot de depêche-rijders van Daniël Theron te +tot de depêche-rijders van Daniël Theron te behooren.</p> <p>Onder aan den voet van den nek (pas) tusschen Lombard's @@ -6693,7 +6655,7 @@ gingen wij naar onzen ouden vriend van Pepworth's Hoogte, Long Tom, die in den slag van Modderspruit in den open muil door een Armstrong bom getroffen werd,—gelukkig van ter zijde, anders was de wond heel wat ernstiger dan -thans nog zichtbaar is. Onze »zuigeling” is in den nacht +thans nog zichtbaar is. Onze »zuigeling” is in den nacht heel stilletjes hier gebracht en opgesteld, terwijl Luitenant de Jager er een groote, lange boomstam in zijne plaats te Pepworth's Heuvel laat prijken. Achter de sterke en hooge @@ -6704,12 +6666,12 @@ granaten en granaat-kartetsen in volmaakte veiligheid geborgen en—ook whisky wordt daar soms gedronken, zooals thans het geval is.</p> -<p>»Goeden morgen”—roepen de jolige kornuiten ons -uit het gat toe. »Wil jullie 'n zoopje hebben?”</p> +<p>»Goeden morgen”—roepen de jolige kornuiten ons +uit het gat toe. »Wil jullie 'n zoopje hebben?”</p> -<p>»Heel graag, kerels; goeden morgen ook. Hoe gaat het?”</p> +<p>»Heel graag, kerels; goeden morgen ook. Hoe gaat het?”</p> -<p>'t Is nog vóór zonop, maar 't is oorlogstijd, en er wordt +<p>'t Is nog vóór zonop, maar 't is oorlogstijd, en er wordt zelden van dat gevaarlijke vocht onder onze burgers gezien en nog zeldzamer ons aangeboden. Dus—<i xml:lang="la">prosit</i> burgers!</p> @@ -6718,7 +6680,7 @@ burgers!</p> daalden wij de punt van den heuvel een vijftig treden lager af en zaten wij daar Ladysmith te bekijken. De ondervinding op Pepworth's heuvel had mij geleerd, dat het -<i>onder en vóór</i> de lijn van het kanonvuur verre weg het +<i>onder en vóór</i> de lijn van het kanonvuur verre weg het veiligste is. Open en onverschillig zaten wij daar onder een overhangende rots, overtuigd dat de Engelsche kanonniers bij dien tijd de afstanden goed kenden, en geen @@ -6739,9 +6701,9 @@ dikke, witte wolk stond er boven het fort, waarachter Long Tom schuilde. Ongelukkig kon hij zijne tegenwoordigheid niet verbergen: zijn kruit verraadde hem. Verbeeld u, lezer, 18 zware ponden kruit, groote zwarte kruitsteentjes, -<span class="pagenum" title="169"> </span><a id="p_169"></a>werden hem in de ingewanden gestopt <ins class="corr" id="corr146" title="Bron: een">en</ins> dan—»<i>Boem!</i> +<span class="pagenum" title="169"> </span><a id="p_169"></a>werden hem in de ingewanden gestopt <ins class="corr" id="corr146" title="Bron: een">en</ins> dan—»<i>Boem!</i> Hier ben ik!” riep hij luidkeels al de Britsche -kanonnen toe..... »Raak mij als jullie kunt!” 't Was +kanonnen toe..... »Raak mij als jullie kunt!” 't Was puur bravado, echter, want Long Tom was slim genoeg om na elk schot <ins class="corr" id="corr147" title="Bron: onmiddelijk">onmiddellijk</ins> achter zijn schans te duiken. 't Was bijna onmogelijk om hem te beschadigen @@ -6754,12 +6716,12 @@ op eene hoogte bij de stad gebouwd—en in een oogwenk gonst het schreeuwend ijzer over onze hoofden schram over Long Tom henen. 't Is het antwoord van het lang scheepskanon, dat geweldig, snel en goed schiet. Een -tweede bom wordt in de wallen vóór Long Tom begraven. +tweede bom wordt in de wallen vóór Long Tom begraven. Uitslag: stof, kleine steentjes gruis, en nog eens stof. Verder niemendal. Het monster brult afgrijzelijk en schiet raak ook, maar <i xml:lang="la">cui bono?</i> <i xml:lang="de">Was giebt's?</i> Stof, niets dan stof.</p> -<p>Van »<span xml:lang="en">Surprise Hill</span>”, rechts van het Pretoria-commando, +<p>Van »<span xml:lang="en">Surprise Hill</span>”, rechts van het Pretoria-commando, dat dien dag eene demonstratie of schijnaanval moest doen, doet onze Howitzer ook zijne plicht, en zelfs het kleine bergkanonnetje ten noorden der stad blaft samen met de @@ -6781,8 +6743,8 @@ veldkijkers op den Platrand te turen, groote dingen verwachtende.</p> <span class="pagenum" title="170"> </span><a id="p_170"></a>rechts, boven de stad. De begeerige maar ongelukkige Pretorianen zijn al weer aan den gang met de Mausers en Martini's. Ze zijn het naast van allen aan de Engelsche -scherpschutters, en »<span xml:lang="en">sniping</span>” over en weêr is daar dagelijks -aan de orde. Zij »maken maar bang” van daag. 't Is +scherpschutters, en »<span xml:lang="en">sniping</span>” over en weêr is daar dagelijks +aan de orde. Zij »maken maar bang” van daag. 't Is slechts om de aandacht van het zuiden af te trekken. Eenige weken geleden nog lagen zij daar onder bij het treinspoor een ganschen dag (sommigen hunner wakkerste @@ -6830,7 +6792,7 @@ en nog eens praten, zonder meer, en toen eenige mannen in mijne nabijheid aan 't pochen gingen, viel ik hen in de rede met een vinnig:</p> -<p>»<i>Doet</i> iets—wat <i>praat</i> jullie zoo veel!” Een paar +<p>»<i>Doet</i> iets—wat <i>praat</i> jullie zoo veel!” Een paar kerels gingen kort daarop henen, zonder een woord te uiten, en ik was de zaak reeds lang vergeten, toen mijne aandacht door een vijftig of meer ruiters getroffen werd. @@ -6859,11 +6821,11 @@ ons aan 't <ins class="corr" id="corr148" title="Bron: praten—waren een">p Hinton, de roekelooze Engelsch-Transvaler was er ook onder) <span class="pagenum" title="172"> </span><a id="p_172"></a>bij malkaar gekregen had, <ins class="corr" id="corr149" title="Bron: dus en—op">en dus op</ins> een verkenningstocht -naar het »verlaten fortje” gegaan waren. Zij kwamen +naar het »verlaten fortje” gegaan waren. Zij kwamen op een paar Engelsche paardenruiters af, die zij uit hun zadels lichtten door kleine Mauserpillen en werden onmiddellijk daarop door een hagelstorm van kogels uit -'t fortje begroet. Het fort was »<span xml:lang="en">very much alive</span>” zei +'t fortje begroet. Het fort was »<span xml:lang="en">very much alive</span>” zei Jack Hinton! Menig Ier liet er een hoed achter en sommigen hunner konden niet gauw genoeg hun paarden bestijgen, vandaar de gedwongene voet-<i>race</i>. Een ambulancewagen @@ -6902,15 +6864,15 @@ onder onze Officieren gevonden werden? Zij waren de kinderen der Voortrekkers, de groote doch zeer menschelijke Helden<ins class="corr" id="corr150" title="Bron: ."></ins>, die hun die treurige erfenis nalieten.</p> -<p>Indien dit nu met »het groene hout” geschiedde, wat -van »het drooge”? Wat van de gewone burgers? De +<p>Indien dit nu met »het groene hout” geschiedde, wat +van »het drooge”? Wat van de gewone burgers? De brilliante schrijver, G. W. Steevens, de student der menschelijke natuur bij uitnemendheid teekent onze boeren aldus af:—</p> -<p>»Zij zijn groote, gebaarde mannen,—los van leden, +<p>»Zij zijn groote, gebaarde mannen,—los van leden, onverschillig omtrent hunne kleeding,—die hun kleine -paarden op een pas-gang (»<span xml:lang="en">rocking-chair canter</span>”) rechtop en +paarden op een pas-gang (»<span xml:lang="en">rocking-chair canter</span>”) rechtop en gemakkelijk berijden. Hun ongekamde, ruwe, door de zon gebrande gelaatstrekken en blauwe oogen drukken trage goedaardigheid, bedaarde standvastigheid en sluimerend @@ -6919,9 +6881,9 @@ als door eene vrouw gesproken; maar de trage heerschzuchtigheid in hunne manieren doorstralend bestempelt ze als vrije mannen.”</p> -<p>Ja! zij waren »vrije mannen”. Goddank voor den edelen +<p>Ja! zij waren »vrije mannen”. Goddank voor den edelen vrijheidszin, de liefde voor onafhankelijkheid, die ook van -de vaderen geërfd is. In oorlogstijd, echter, moet de gewone +de vaderen geërfd is. In oorlogstijd, echter, moet de gewone burger niet al te vrij zijn. Hoe kan er een behoorlijk, georganiseerd geheel zijn, als de leden, die dat geheel moeten vormen, geen tucht of discipline willen verduren?</p> @@ -6936,7 +6898,7 @@ zeer vrij, al te vrij, veel te vrij voor de behoeften van een leger. De edele geest van onafhankelijkheid en gelijkheid werd ons ten vloek en ten val.... voor een tijd!</p> -<p>Krachtige persoonlijkheden als Generaals Cronjé, de la +<p>Krachtige persoonlijkheden als Generaals Cronjé, de la Rey, de Wet en Botha hebben veel door woord en daad <span class="pagenum" title="174"> </span><a id="p_174"></a>bijgedragen, om den al te vrijen geest der burgers te beteugelen. Hun voorbeeld en ook dat van vele @@ -6945,7 +6907,7 @@ zuurdeesem, tegen het dreigend gevaar van bederf en verrotting. Maar het was vooral door bittere, duurgekochte ondervinding, dat de overgeblevene burgers wijsheid leerden. De wreede, meedoogenlooze marsch der gebeurtenissen -verwerkte het prachtige »ruwe materiaal” tot de beste +verwerkte het prachtige »ruwe materiaal” tot de beste commando's, die de wereld ooit aanschouwd heeft, tot keurbenden, die de Thebaansche phalanxen in bewegelijkheid en gevaarlijkheid overtroffen.</p> @@ -6965,17 +6927,17 @@ mannen van intellect en energie waren bepaald ziek van dat nietsdoen en werden somber en neerslachtig wanneer zij aan de toekomst dachten. De groote meerderheid der burgers, zijnde vaders van huisgezinnen en boeren, bezonnen -allerlei plannen om een »verlofbriefje” meester te -worden. Slechts de »arme blanken” waren in een Paradijs. -Voor hen was de omgeving van Ladysmith »een land van +allerlei plannen om een »verlofbriefje” meester te +worden. Slechts de »arme blanken” waren in een Paradijs. +Voor hen was de omgeving van Ladysmith »een land van melk en honig”—er was overvloedig versch vleesch en gedroogd brood, koffie en thee <i xml:lang="la">en galore</i>, tabak <i xml:lang="la">ad libitum</i> alles <i>gratis</i>, en een lui lekker leven <i xml:lang="la">ad infinitum</i>—naar het scheen. Ze waren er allen van top tot teenen in nieuwe -kleederen gestoken. Er werd oorlog gemaakt! »Wat een +kleederen gestoken. Er werd oorlog gemaakt! »Wat een aardig geval!” Hoe langer het duurde, hoe beter. Voor <span class="pagenum" title="175"> </span><a id="p_175"></a>de eerste maal in hun leven waren zij bij eene plek aangeland, -waar er »<i>genoeg</i>” van alles was: zoo als zekere +waar er »<i>genoeg</i>” van alles was: zoo als zekere oude vrouw uitriep, toen zij voor 't eerst bij den oceaan kwam.</p> <p>In de eerste week van December gingen wij op reis @@ -6988,7 +6950,7 @@ persoonlijkheid, dapperheid en buitengewone populariteit hem als de beste man om te Colenso den post van gevaar en van eere te vervullen aanwezen. Hem werd het opperbevel over de federale machten aan de -Tugela opgedragen en hij was inderdaad »de rechte +Tugela opgedragen en hij was inderdaad »de rechte man op de rechte plek.” De Regeering had even veel vertrouwen in hem als de Commandant-Generaal had, en de burgers in 't algemeen kleefden hem aan. Hij werd @@ -7002,7 +6964,7 @@ fraaie schets en een paar nieuwe laarzen werden door mijn vriend daar in der haast opgedaan.</p> <p>Het orakel werd aldus bewerkt:—Bij elk lager was er -eene tent of soms ook eene kamer, die als een »Algemeene +eene tent of soms ook eene kamer, die als een »Algemeene Kleeren en Schoenen Winkel” onder toezicht van een paar burgers gedreven werd. Daar moet de behoeftige burger aankloppen en zijn nood klagen. Niemand kreeg @@ -7010,7 +6972,7 @@ er echter iets zonder een bewijs te teekenen, de ontvangst van een pak kleeren of een paar laarzen enz. erkennend, met den naam van zijn commando en veldkornetschap erbij gevoegd. Onze artist had verbeeldingskracht genoeg, -om zich als tot »het commando van Generaal Joubert” +om zich als tot »het commando van Generaal Joubert” behoorende aantemelden. Het maakte effect, en het zaakje liep flink van stapel. Inderdaad was onze Transvaalsche <span class="pagenum" title="176"> </span><a id="p_176"></a>Washington ook de eenige authoriteit waarop wij ons in @@ -7034,7 +6996,7 @@ volgende kennisgeving van hem in mijn zak droeg:</p> schoenen, uit Pretoria en vooral uit Johannesburg naar de vele lagers. De Z. A. S. M. stoomde op en af, door Britsch gebied en met Britsche kolen, waar zij dit noodig had; maar -het geroep bleef altoos: »Nog meer! <ins class="corr" id="corr151" title="Bron: »"></ins>Nog meer!” De behoeften +het geroep bleef altoos: »Nog meer! <ins class="corr" id="corr151" title="Bron: »"></ins>Nog meer!” De behoeften aan kleeren was onverzadigbaar. De groote winkels van Johannesburg—vooral de verlatene—werden een na den ander geopend en geledigd, op last der Regeeringscommissie @@ -7043,11 +7005,11 @@ onder valsche vloeren, boven het plafond en uit alle mogelijke en onmogelijke bergplaatsen werden de goederen gehaald en naar 't front gezonden. De heer Japie Cilliers, 't wakkere Hoofd der Commissie in de goudstad groef er -eens een 30,000 wollen hemden uit één enkele schuilplek +eens een 30,000 wollen hemden uit één enkele schuilplek op! Alles stroomde naar de lagers, maar de lagers hadden nooit genoeg. De Commissie werd radeloos. 't Was haar alsof zij water in een mand droegen. 't Ging haar als de -dochteren van Danaüs in de onderwereld. Al de rivieren +dochteren van Danaüs in de onderwereld. Al de rivieren stroomden in de zee (van burgers), maar de zee werd nimmer vol. Eindelijk vond men de lekkage uit: er waren vele vroolijke kornuiten onder de burgers, die een rekbaar @@ -7097,7 +7059,7 @@ die thans zoo historisch geworden zijn, terwijl de <span class="pagenum" title="178"> </span><a id="p_178"></a>reusachtige Drakensbergen een prachtigen achtergrond voor de majestueuse schilderij vormden.</p> -<p>Naar Colenso ging het op een open »<span xml:lang="fr">trolley</span>” (rolwagen)! +<p>Naar Colenso ging het op een open »<span xml:lang="fr">trolley</span>” (rolwagen)! Er was geen betere kans om daar te komen. De weg liep over steile bergpassen en onze wielen waren <i xml:lang="la">cadux</i>. Met een overjas en een paar blikjes vleesch gewapend, @@ -7120,10 +7082,10 @@ achtergelaten, zoodat Sir George White uit zijn luchtballon op een dag met verbazing een heele, levendige trein, door Natalsche kolen gedreven, van het tweede spoorwegstation op den lijn van Ladysmith naar Colenso -kon zien stoomen! »<i>Hm</i>.... die domme Boeren.... zoo +kon zien stoomen! »<i>Hm</i>.... die domme Boeren.... zoo vuil en ongekamd ook.... met hun vervl.... taal—wat drommel doen zij <i>daar</i> nu weer?”—kon hij wel dien -dag tot zichzelven gezegd hebben. »Het was een aardig +dag tot zichzelven gezegd hebben. »Het was een aardig geval” voor de belegerden: treinen dagelijks van het noorden tot dicht bij de stad stoomend, en dan (gelijk sommige rivieren) verdwijnend ... en weer te Pieters @@ -7131,12 +7093,12 @@ plotseling opdoemend—vol voedsel en ammunitie?</p> <p>Voort gingen wij in de brandende zon. Het was een eindeloos gesukkel, want we hadden er zes van de luiste -muilen in een lui land te vinden vóór het onbarmhartige +muilen in een lui land te vinden vóór het onbarmhartige <span class="pagenum" title="179"> </span><a id="p_179"></a>rijtuig. Van Pietersstation af aan heeft elke duim pads zijn eigen steen, of gat, of sloot. Het gedruisch van ons wagentje was als dat van een pom-pom in een gevecht. Maar wat gaven wij erom? Wij wilden Colenso en de Tugela -zien! Wij kwamen de leêge Onderbroekspruit (een naam +zien! Wij kwamen de leêge Onderbroekspruit (een naam om Quintilianus te doen verstommen!) veilig door en reden verder tot aan het Artilleriekampje van Kapitein Pretorius.</p> @@ -7176,7 +7138,7 @@ maar wij waren nu eenmaal zoo ver gekomen, dus—voorwaarts, marsch!</p> <p>Er kwam een vreemd gevoel in ons op, toen de ruiters -ons »Goei'n Na'nd” toeriepen. Wij waren alleen in een +ons »Goei'n Na'nd” toeriepen. Wij waren alleen in een vreemd land, in een vijandig land. Er mocht wat gebeuren vannacht in Colenso. En dan?—De coolies in het dorpje staarden ons verbaasd aan, terwijl zij ons den weg @@ -7184,26 +7146,26 @@ naar het station aanwezen, waar wij eene kamer hoopten te vinden. Het huis van den chef was heel schoon van buiten, maar van binnen—zoo als gewoonlijk—tamelijk gespeend op het punt van meubelen. Een dubbele bedstede, -zonder matras, kon ons echter voor éénen nacht +zonder matras, kon ons echter voor éénen nacht wel dienen; in de keuken maakten wij koffie (van de coolies gekocht), en met een paar stukjes vleesch in de maag begaven wij ons ter ruste. Eene geur van <i>jodoform</i> vervulde het gansche huis, dat blijkbaar als hospitaal kort te voren gediend had, en onze eetlust werd daardoor niet verbeterd. Gelukkig hadden wij een fleschje eerste klas -»<span xml:lang="en">Scotch</span>” meegebracht, dat veel kwaads bedekte—en 't +»<span xml:lang="en">Scotch</span>” meegebracht, dat veel kwaads bedekte—en 't was alles zoo romantisch, zoo nieuw, zoo origineel, zoo avontuurlijk, dat....</p> -<p>»Maar! Als de Engelschen eens vannacht op ons afkwamen?”—opperde -mijn vriend. »Of als de Coolies het +<p>»Maar! Als de Engelschen eens vannacht op ons afkwamen?”—opperde +mijn vriend. »Of als de Coolies het in den zin krijgen, om ons te komen vermoorden?”</p> <p>Ik <i>gevoelde</i> mij inwendig alles behalve op mijn gemak, maar was mijn Dundee- en Pepworth-les niet vergeten. Grootpraten is de helft der Victorie! Dus:</p> -<p>»Gunst! man! bent je gek? Niemand zal ons vannacht +<p>»Gunst! man! bent je gek? Niemand zal ons vannacht plagen. Geloof mij. <i>Ik</i> verzeker het je.”</p> <p>Alzoo bezwoer ik de booze geesten der verbeelding in @@ -7214,10 +7176,10 @@ waren.</p> <p><span class="pagenum" title="181"> </span><a id="p_181"></a></p> -<p>»Maar, veronderstel eens dat er gevaar komt”, vervolgde -hij, »wat zullen wij doen?”</p> +<p>»Maar, veronderstel eens dat er gevaar komt”, vervolgde +hij, »wat zullen wij doen?”</p> -<p>»Al langs den spoorweg hard loopen en op de eene of +<p>»Al langs den spoorweg hard loopen en op de eene of andere wijze door de rivier zien te komen. Dat 's het minste!”</p> @@ -7245,8 +7207,8 @@ Diezelfde verbeeldingskracht, echter, maakt ons soms tot de grootste lafaards en de ellendigste aller schepselen. De groote Napoleon kende de onmetelijke macht der verbeelding. Welke edele rol liet <i>hij</i> de verbeelding -onder zijne troepen niet spelen! »Uit niets” moet een goed -Commandant gedurig »eene wereld” scheppen. Zoo lang +onder zijne troepen niet spelen! »Uit niets” moet een goed +Commandant gedurig »eene wereld” scheppen. Zoo lang zijne manschappen met een geest van geloof en moed bezield zijn—<i>al zijn al de feiten tegen het behoud van zoodanigen geest</i>—kunnen zij wonderen van dapperheid en @@ -7290,7 +7252,7 @@ werd—want geen sterveling kan het tegen de moskieten der Tugela des zomers volhouden.</p> <p>Wij sliepen niet. Wij spraken niet. Wij lagen er eenvoudig—elkeen -zijn eigen toorn, »zijn eigen rook—à la Thomas Carlyle—slikkend”.</p> +zijn eigen toorn, »zijn eigen rook—à la Thomas Carlyle—slikkend”.</p> <p><span class="pagenum" title="183"> </span><a id="p_183"></a></p> @@ -7302,9 +7264,9 @@ te zijn, want wij wisten niet wat er elk oogenblik mocht gebeuren. Vandaar ging het langs de rivier op naar de wagenbrug, om er een heerlijk bad te nemen, en toen retireerden wij naar de tent van Kapitein Pretorius. Hij -wordt als de »beste schutter” met het kanon onder onze +wordt als de »beste schutter” met het kanon onder onze Artillerieofficieren gerekend. Wat hij onder schot krijgt -is »er bij”. Hij is onze »<span xml:lang="en">fancy shot</span>”—zoo als Luit. Mike +is »er bij”. Hij is onze »<span xml:lang="en">fancy shot</span>”—zoo als Luit. Mike du Toit mij eens zei. Schraal en slank van postuur, met fijn gesneden gelaatstrekken, en een soort van franschen bokkebaard, ziet hij er nogal aristocratisch uit. In den @@ -7320,7 +7282,7 @@ Creusot's en een Howitzer en Pom-pom onder zijne zorg. Daar zat de jonge Transvaler, doodbedaard en kalm, met ijzeren zenuwen, de geduchten Buller met zijn 30 Veldstukken en niet minder dan 16 Scheepskanonnen bij de -beroemde »rooikopjes” boven Colenso aftewachten. Hoe +beroemde »rooikopjes” boven Colenso aftewachten. Hoe Pretorius zijn werk op den 15<sup>den</sup> December verricht heeft, is aan de gansche wereld bekend. Op dien dag, echter, was er ook nog een Creusot veldkanon op onzen rechtervleugel @@ -7332,19 +7294,19 @@ kwaad aandeden.</p> dat al dat praten over <i>vreemde officieren</i> onder onze Artilleristen puur onzin is. Wij hadden eenige Duitsche <span class="pagenum" title="184"> </span><a id="p_184"></a>onderofficieren, zoo als de Tweede Luitenants Groothaus -en Oelofse bijvoorbeeld, maar die waren al jaren vóór den +en Oelofse bijvoorbeeld, maar die waren al jaren vóór den strijd in onzen dienst, en zullen de laatsten zijn, om te zeggen, dat zij onze Majoors en Kapiteins en Luitenants hebben leeren schieten. Onze beste Artillerieofficieren waren ontegenzeggelijk geboren Transvalers (uitgesloten Majoor Albrecht, die den Vrijstaat onschatbare diensten -bewezen heeft en bij »de twee Rivieren” vooral uitmuntend +bewezen heeft en bij »de twee Rivieren” vooral uitmuntend werk deed). Kapitein Schiel heeft niets met de kanonnen te Elandslaagte te doen gehad; de Villebois stond eenvoudig met bewondering bij Colenso toe te kijken, hoe onze burgers en Artilleristen zich van hun respectieve -taken kweten; de heer Léon stelde slechts de Long Toms -op hun »<span xml:lang="en">platforms,</span>” en zelfs Majoor Albrecht was ruim +taken kweten; de heer Léon stelde slechts de Long Toms +op hun »<span xml:lang="en">platforms,</span>” en zelfs Majoor Albrecht was ruim twintig jaar in den Vrijstaatschen dienst, eer de ongelukkige oorlog begon. Al het schieten met de kanonnen, overal en in elken slag, was het werk van de gewone, bekende @@ -7377,7 +7339,7 @@ telegram van Generaal Joubert—toen op een ziekbed te Volksrust—overgekomen en Generaal Prinsloo vergezelde hem. Het geschiedde alles bij het licht der sterren en zonder eenige formaliteit. Men hoorde een geroep van: -»Vergadering! Burgers!<ins class="corr" id="corr153" title="Niet in Bron.">”</ins> en die lust had, ging naar de +»Vergadering! Burgers!<ins class="corr" id="corr153" title="Niet in Bron.">”</ins> en die lust had, ging naar de plaats, waar er een klein klompje reeds bijeengekomen was. Het klompje wies aan tot een vrij groot heir, en Generaal Erasmus nam het woord. De voornaamste punten @@ -7397,10 +7359,10 @@ gelederen.</p> <p>Generaal Prinsloo sprak ook een kort woord, dat nog al puntig en krachtig klonk. Hij was een korte, breede, gezette man, min of meer van hetzelfde postuur als Generaal -Joubert en Generaal Cronjé—een typische patriarchale -»vader in Israël”<ins class="corr" id="corr154" title="Bron: .">,</ins> zeer vroom en uiterst eenvoudig. +Joubert en Generaal Cronjé—een typische patriarchale +»vader in Israël”<ins class="corr" id="corr154" title="Bron: .">,</ins> zeer vroom en uiterst eenvoudig. Hij had echter noch het brein van een Joubert, noch het -vuur van een Cronjé. Niemand echter, zou in die eerste +vuur van een Cronjé. Niemand echter, zou in die eerste dagen zulk een pijnlijk aftreden van 't oorlogstooneel als te Fouriesburg (onzaliger nagedachtenisse!) in <i>hem</i> hebben tegemoet gezien!</p> @@ -7418,7 +7380,7 @@ geest nog minder; maar de magnetische persoonlijkheid van Generaal Botha had hij niet. Uit zijne pen hebben wij een verslag van het Colenso-gevecht ontvangen, dat later in dit werk zal opgenomen worden. Van hem ontving ik ook een -»Leven van Washington” in 't Engelsch, dat ergens op den +»Leven van Washington” in 't Engelsch, dat ergens op den tocht om Estcourt werd opgeraapt en mij en anderen later veel troost verschafte. De naam van Generaal Louis Botha was toen reeds op aller lippen. Jong als hij was (tusschen @@ -7435,14 +7397,14 @@ wapenbroeders te rade. Ootmoedig en bescheiden van aard, raadpleegde hij mannen als Generaal Burger, Colonel Trichard en Generaal Daniel Erasmus, in verband met de door ons op te nemen stellingen te Colenso. Mogelijk is -het aan dit ééne feit vooral te wijten, dat hij zelfs door +het aan dit ééne feit vooral te wijten, dat hij zelfs door zijne medeofficieren geacht en bemind werd. Alle jaloezie en naijver en achterdocht smolten weg voor zijn hartelijke, nederige, eerbiedige houding jegens zijn medegeneraals. Generaal Botha heeft wonderen in den oorlog verricht: dit laatste is, onzes erachtens, niet het kleinste!</p> -<p>Ver naar het zuiden, rechts van Frère-station kon +<p>Ver naar het zuiden, rechts van Frère-station kon <span class="pagenum" title="187"> </span><a id="p_187"></a>men in die eerste dagen van December met een goed <i>Zeiss</i> veldkijker de heuvelen zien, waar Generaal Buller zijne legertrossen verzamelde. De tijd om deze concentratie @@ -7450,7 +7412,7 @@ van troepen te beletten, door de communicatie met de zee aftesnijden, was voorbij. Met vastberadenheid en moed wachtte de Boer toen den naderenden storm af. Zijn talent voor wachten en zelfverdediging was altoos zijn -sterke zij: aan de oevers der Tugela zou dat weêr +sterke zij: aan de oevers der Tugela zou dat weêr schitterend bevestigd worden. Onze verkenners kropen 's nachts tot na aan het vijandelijke kamp (Kapitein Ricciardi bijvoorbeeld, een dappere Italiaan, die door @@ -7464,9 +7426,9 @@ een nieuwe expeditie naar Magersfontein te ondernemen.</p> <p>Toen wij met leedwezen onze vrienden aldaar verlieten, waren er reeds eenige duizenden kloeke burgers vergaderd. -Generaal Andries Cronjé (Winburg) hield ver naar het +Generaal Andries Cronjé (Winburg) hield ver naar het westen voorbij Trichardsdrift de wacht op ons uitersten -rechtervleugel, en dicht bij de Ermeloërs zagen wij de +rechtervleugel, en dicht bij de Ermeloërs zagen wij de lagers van Standerton, Vrijheid en Wakkerstroom; terwijl die van Krugersdorp, Heidelberg, Zoutpansberg, en de Swazieland Politie in de richting van den spoorweg zich @@ -7486,7 +7448,7 @@ meesten was.</p> <h2><a id="XXIII">XXIII</a></h2> -<p class="subh2">De <ins class="corr" id="corr155" title="Bron: „">»</ins>Platte Rand”</p> +<p class="subh2">De <ins class="corr" id="corr155" title="Bron: „">»</ins>Platte Rand”</p> <p>Van de Tugela naar den zoogenaamden Platrand ging het te voet. Per spoor waren wij Natal binnengekomen; @@ -7507,7 +7469,7 @@ Politie), dat wij voorbij moesten. In postuur en gelaatstrekken gelijkt hij veel op zijn bekenden broeder. Later werd hij tot Vecht-Generaal verkozen en toen Buller tot aan Laing's Nek was doorgedrongen, tegen het einde van -Mei 1900, was »Chris” Botha de eenig overgeblevene +Mei 1900, was »Chris” Botha de eenig overgeblevene Boeren-Generaal in Natal, die hem met een paar duizend moedelooze burgers den weg trachtte te versperren. Vriendelijk, hartelijk en opgeruimd, groette hij ons dien vroegen @@ -7528,12 +7490,12 @@ deze hoogten in te nemen, maar telkenmale met groot verlies teruggeslingerd worden. Veel, veel bloeds werd er daar verspild. Volgens Winston Churchill, die bij Buller was, zijn er niet minder dan 2 Kolonels, 3 Majoors, 20 -andere officieren en 600 man op dien éénen namiddag +andere officieren en 600 man op dien éénen namiddag daar gedood of gewond! Ook de onzen hebben er zwaar geleden. Ongelukkig kunnen wij geen cijfers opnoemen. Hoort ook hoe Conan Doyle zich over dit gevecht uitlaat:</p> -<p>»'t Was een uitermate brillante aanval tegen een uitermate +<p>»'t Was een uitermate brillante aanval tegen een uitermate standvastige verdediging, want de Boeren vochten nooit beter, dan zij dien dag deden. Onder een verpletterend kanonvuur, zooals geen levende schepsels ooit @@ -7563,25 +7525,25 @@ op <span xml:lang="en">Surprise Hill</span> door de Engelschen, in den nacht van 12 December, had hij een nauwe ontkoming en onderscheidde hij zich op bijzondere wijze.</p> -<p>»Vier Engelschmans kregen Jan Luttig beet”, schreef een +<p>»Vier Engelschmans kregen Jan Luttig beet”, schreef een zoon van den heer F. W. Reitz, die zich ook aldaar zeer -flink gedroeg,—» zij sloegen hem op 't hoofd met hun geweren +flink gedroeg,—» zij sloegen hem op 't hoofd met hun geweren en staken hem in den buik met een bajonet. Hij greep -er twee hunner bij de keel en schreeuwde: »Help kerels”! +er twee hunner bij de keel en schreeuwde: »Help kerels”! Zijn naaste buren schoten er twee en de andere twee gingen er van door”. Bij deze gelegenheid sneuvelden ook de -flinke Johnnie Niemeyer en Desiré de Villiers, van Pretoria. +flinke Johnnie Niemeyer en Desiré de Villiers, van Pretoria. Jan Luttig keerde terug naar Ladysmith, na zijne wonden genezen waren, en als vrijwilliger zien wij hem te Pieter's vechten en helaas! sneuvelen.</p> -<p>»Geestige, grappige vriend! uw grafheuvel is ons niet +<p>»Geestige, grappige vriend! uw grafheuvel is ons niet bekend, maar uw naam is voor duizenden in Zuid-Afrika onsterfelijk. Rust in vrede!”</p> <p>Welk een ontzettende kanonnen-symphonie zou er gedurende de laatste, donkere dagen van Februari—juist -nu Generaal Cronjé zich had overgegeven!—alhier gehoord +nu Generaal Cronjé zich had overgegeven!—alhier gehoord worden. De breede vlakte aan den voet der hoogten, van hier tot ver bij Bulwana, is betrekkelijk open en effen, bij uitnemendheid voor een flankbeweging op onzen linkervleugel @@ -7591,10 +7553,10 @@ hij met zijn scheepskanonnen tot over de Kliprivier schieten, want de hooge en gewichtige Hlangwane was in zijn bezit geraakt. Men verhaalde ons later, dat de lyddiet-bommen het werkvolk aan den reusachtigen dam in de -rivier op de vlucht sloegen. »Duizenden zakken zands, +rivier op de vlucht sloegen. »Duizenden zakken zands, minstens 40 voet hoog boven de oppervlakte der wateren en zoo wat 70 tot 80 voet wijd over de rivier gestapeld”—zegt -Lord Rosslyn in zijn werk »<span xml:lang="en">Twice Captured</span>”—»waren +Lord Rosslyn in zijn werk »<span xml:lang="en">Twice Captured</span>”—»waren het middel, waardoor men het grootste deel eener brug over de Kliprivier bouwde. 't Was een wonderwerk!” <span class="pagenum" title="191"> </span><a id="p_191"></a>Het doel ervan was, om de Engelschen uit hunne @@ -7612,9 +7574,9 @@ Al de moeite en het lijden en de offers waren op niets uitgeloopen. O! welk een treurige nacht voor onze Generaals, toen zij, na Ladysmith 118 dagen te hebben ingesloten, de stad in der haast moesten verlaten. Waar -was onze Frederik Hendrik—onze »Stedenbedwinger?”</p> +was onze Frederik Hendrik—onze »Stedenbedwinger?”</p> -<p>Eén ding kon die ramp hebben voorkomen: de inneming +<p>Eén ding kon die ramp hebben voorkomen: de inneming van den Platrand. Dat wist elkeen. Daarvoor ijverde onze Staatsprocureur en de Villebois en ook andere mannen van invloed en energie, totdat het eindelijk, op 6 Januari @@ -7641,12 +7603,12 @@ onnoodigen<ins class="corr" id="corr158" title="Bron: .">,</ins> verwoestenden oorlog: landbouw tusschen gewapende legers! Zola heeft iets dergelijks lang voor ons in de omgeving van Sedan met het oog der verbeelding gezien, -zooals de lezers van zijn »<span xml:lang="fr">Débâcle</span>” zich herinneren zullen. -Geheel en al uitgeput kwamen wij tegen één uur dien dag +zooals de lezers van zijn »<span xml:lang="fr">Débâcle</span>” zich herinneren zullen. +Geheel en al uitgeput kwamen wij tegen één uur dien dag bij de gastvrije tenten der Duitschers aan. De afstand van de Tugela naar het Duitsche lager wordt op twaalf of dertien mijl geschat, maar wij kenden den korsten weg niet en -liepen eenvoudig »achter onzen neus aan”, zoo als men +liepen eenvoudig »achter onzen neus aan”, zoo als men het noemt. Commandant von Quitzow en zijn opvolger Commandant Krantz behandelden ons beiden zeer vriendelijk. Wij waren hongerig, en wij kregen overvloedig te eten; @@ -7671,11 +7633,11 @@ tusschen het dubbele geluid, in zulke gevallen zoo duidelijk hoorbaar: het eerste wanneer de bom het kanon ontglipt, het tweede, wanneer hij in uwe nabijheid tegen den grond ontploft. 't Was mij alsof een geweldige Pom-pom twee -harde schoten afvuurde. Zóó dicht bij de Engelsche verdedigingslijn, +harde schoten afvuurde. Zóó dicht bij de Engelsche verdedigingslijn, als wij daar waren, bevonden wij ons slechts bij de voorste posities der Pretoria-stedelingen, recht noord <span class="pagenum" title="193"> </span><a id="p_193"></a>van de stad; maar daar was geen grof geschut op -»<span xml:lang="en">Observation Hill</span>”, of wat het Engelsche fort ook heeten +»<span xml:lang="en">Observation Hill</span>”, of wat het Engelsche fort ook heeten moge. Er is trouwens ook slechts een breede, vruchtbare vallei, waarin de prachtige boerenplaats van den heer Willem Bester Sr. gelegen is, tusschen ons en Caesar's Kamp. @@ -7685,7 +7647,7 @@ duidelijk onderscheiden. Twintig jaar geleden had ik het genot eene aangename muzikale week, onder datzelfde gastvrije dak door te brengen: thans is het huis verlaten en vliegen er Engelsche en Transvaalsche bommen en -kogels over de plaats henen. Cachet's »Worstelstrijd der +kogels over de plaats henen. Cachet's »Worstelstrijd der Transvalers” las ik voor het eerst daar in dat huis: thans zag ik een nieuwen, oneindig grooteren Worstelstrijd voor Vrijheid met eigen oogen. De eerste strijd bracht geen @@ -7709,7 +7671,7 @@ daar de lyddietbommen het hem te lastig maakten. Aan de Tugela, echter, en bij name in het gevecht tusschen de Pont- en Molendriften (Buller's <i>derde</i> poging om door te breken), kreeg onze teleurgestelde Creusot zijne kans om -wraak te nemen. »Maar deze is een andere storie”—zoo +wraak te nemen. »Maar deze is een andere storie”—zoo als Kipling het uitdrukt. Verder treffen wij de Winburgers, Heilbronners en een deel der Kroonstadters aan, die allen <span class="pagenum" title="194"> </span><a id="p_194"></a>tezamen met de Harrismithers op 6 Januari de westelijke @@ -7742,7 +7704,7 @@ ging het er woest en bloedig toe op den Heuvel op dien onvergetelijken dag. De Boeren vermeesterden de helft des Heuvels; maar de Britten klemden zich aan de andere helft zoo geducht vast, dat zij er niet van af -te krijgen waren.—»Hadden zij, zooals in de oude Majubatijden +te krijgen waren.—»Hadden zij, zooals in de oude Majubatijden (schrijft Conan Doyle) gevochten,—<i xml:lang="fr">en masse</i> in gelid, bij hoopen en klompen schietend, en zich overal aan de kogels der Boeren blootstellend—zij zouden in @@ -7759,7 +7721,7 @@ toch is de Platrand dien dag bijna voor de Engelschen verloren. Meer dan eens trilde het lot van Ladysmith op 6 Januari in de weegschaal. Getuige een heliogram als dit, bijvoorbeeld, uit Ladysmith naar Buller verzonden: -»<span xml:lang="en">The attack received. Very hard pressed.</span>” O! het was +»<span xml:lang="en">The attack received. Very hard pressed.</span>” O! het was ongetwijfeld ook voor den vijand een zware en bijna wanhopige worsteling. Het lot van de stad stond op het spel. De val van Ladysmith zou noodwendig—volgens @@ -7793,13 +7755,13 @@ huis en akker, vrouw en kind, ja dan het leven zelf<ins class="corr" id="corr161 <p>Toen de Harrismithers in den nacht den geduchten rand beklauterden, was hun leeraar, Ds. J. D. Kestell, in hun -midden. Hij ging <ins class="corr" id="corr162" title="Bron: mêe">meê</ins>, niet om te vechten, maar om de +midden. Hij ging <ins class="corr" id="corr162" title="Bron: mêe">meê</ins>, niet om te vechten, maar om de gewonden te verplegen en de stervenden te troosten. Tot bij de Engelsche <i xml:lang="en">sangars</i>, die door onze mannen stormenderhand werden ingenomen, volgde hij zijne gemeenteleden. Lezer! zijn geval is typisch. Zoo waren er meer Hollandsche predikanten in den oorlog. Hij is geene uitzondering -op den regel: hij is één uit velen. Ik noem +op den regel: hij is één uit velen. Ik noem geene namen, omdat hun getal te groot is. Groot is de achting, die de Hollandsche Afrikaander zijn leeraar toedraagt; de oorlog heeft bewezen, dat de meeste predikanten @@ -7816,12 +7778,12 @@ bijgedragen, om de burgers de wonderen van dapperheid en volharding te doen verrichten, welke de wereld verbaasd hebben. Enkelen gingen met 't geweer op den schouder; de meesten waren ongewapend; allen waren -echte patriotten en geestelijke leidslieden. Zij waren één +echte patriotten en geestelijke leidslieden. Zij waren één met hun volk: zij droegen de lasten en de belangen huns volks op 't hart, ja in hun lichaam, het voorbeeld van een Jesaja en Jeremia, en Esra en Nehemia volgend.</p> -<p>»Maar”—vraagt iemand—»wat heeft dit nu met den +<p>»Maar”—vraagt iemand—»wat heeft dit nu met den loop des oorlogs te doen”? Veel mijn vriend, ontzaggelijk veel. De godsdienstoefeningen, de krachtige preken, het voorbeeld, de geestdrift, de invloed der leeraren werkten @@ -7846,9 +7808,9 @@ hunnen vrijheidszin, hunnen oorlog. Niets was voor de meesten hunner toevallig; alles kwam van Boven. Natuurlijk was er ook geveinsdheid en bijgeloof onder de Boeren, zooals onder elk volk, waar de godsdienst algemeen -geëerd en gevierd wordt. Maar het feit blijft: dat +geëerd en gevierd wordt. Maar het feit blijft: dat de Boeren, als volk, vroom en biddend zijn. Zij gingen -dus ten strijde als Cromwell's »<span xml:lang="en">Ironsides</span>” en Gustav +dus ten strijde als Cromwell's »<span xml:lang="en">Ironsides</span>” en Gustav Adolfs regimenten. Hunne predikanten waren hun een zichtbaar teeken van Gods nabijheid en hulp en steun. Elk verlies, elke nederlaag was hun slechts ter loutering @@ -7860,7 +7822,7 @@ geloofden letterlijk:</p> <div class="poem size85"> <div class="stanza"> - <div class="i0">»Er reikt van den Hemel onzichtbaar een Hand,<br /></div> + <div class="i0">»Er reikt van den Hemel onzichtbaar een Hand,<br /></div> <div class="i2">Om 't lot van de menschen te meten.”<br /></div> </div> </div> @@ -7880,7 +7842,7 @@ van versche troepen naar hunne grenzen aftesnijden, laten voorbij gaan. Zij waren te langzaam in hunne bewegingen, anders konden zij de Britsche hulptroepen bij de zee reeds den weg versperd hebben. De spoorwegen -door de twee Koloniën konden zij in bezit genomen, en +door de twee Koloniën konden zij in bezit genomen, en alzoo het oorlogstooneel, voor jaren althans, van hunne landpalen verplaatst hebben. Dit werd echter niet gedaan, alhoewel het onverwachte ultimatum ongetwijfeld @@ -7893,7 +7855,7 @@ veroverd waren. Wat mannen als Rechter Hertzog en Commandant Kritzinger later met eenige honderden waagden, zou niemand met even zoo vele duizenden in de eerste weken des oorlogs ondernomen hebben. Alzoo -wonnen de Engelschen het ééne noodige: Tijd. Generaal +wonnen de Engelschen het ééne noodige: Tijd. Generaal Buller kwam en ging met zijne hoofdmacht naar de Tugela; Lord Methuen rukte op Kimberley aan; Belmont en Graspan liepen slecht voor ons af; Generaal Joubert keerde teleurgesteld @@ -7901,15 +7863,15 @@ van de Mooirivier naar Colenso terug, en eene vlaag van moedeloosheid en somberheid greep de stoutste harten aan.</p> -<p>Mannen als Generaal de la Rey en Generaal Cronjé +<p>Mannen als Generaal de la Rey en Generaal Cronjé gingen Lord Methuen, echter, onverschrokken in den weg staan, en Generaal Botha nam vroolijk de wacht op de Tugela onder zijne zorg. Het bloedig en lang gevecht te Modderrivier toonde duidelijk aan, dat de Boer geenszins <span class="pagenum" title="199"> </span><a id="p_199"></a><ins class="corr" id="corr164" title="Bron: zins "></ins>den moed verloren had. Het beleid van een de la Rey -wekte vertrouwen op; de bloote naam van een Cronjé +wekte vertrouwen op; de bloote naam van een Cronjé bracht wonderen te weeg. Nieuwe burgers stroomden naar -Cronjé's vaandelen te Magersfontein, en de moed, het +Cronjé's vaandelen te Magersfontein, en de moed, het <i>moraal</i>, de vastberadenheid der Federalen werd bij den dag beter en sterker.</p> @@ -7933,7 +7895,7 @@ nieuwe Leiders ze later daarin voorgingen.</p> defensief gebied was, als de onvergetelijke week, die met 10 December aanving, openbaarde. Op Laing's Nek had de Engelschman er een klein proefje van gehad; thans zou -hij de volle maat ervan drinken. De »verachte, domme, +hij de volle maat ervan drinken. De »verachte, domme, ongeleerde” Boer gaf Generaal Gatacre op Zondagmorgen, den 10<sup>den</sup> December 1899, een <i>Stormberg</i>-nederlaag ter gedachtenis—den dag daarop kreeg Lord Methuen een @@ -7956,7 +7918,7 @@ den slag, maar ook tien kanonnen te <i>Colenso</i>!</p> te Pretoria of Bloemfontein zal staan—God verhoede het!—en zijn reisgezel aldus mag toespreken:</p> -<p>»Hier hebben wij een der regeeringszetels van een uitgestorven +<p>»Hier hebben wij een der regeeringszetels van een uitgestorven volk: het volk der Boeren. Ze waren een eenvoudig en ongeletterd volk, zeer godsdienstig, zeer gehecht aan <ins class="corr" id="corr165" title="Bron: hnn">hun</ins> land, hartstochtelijk verkleefd aan hunne onafhankelijkheid @@ -7978,11 +7940,11 @@ land, zijne onafhankelijkheid en later ook zijn volksbestaan kostte”..... Maar na een korte pauze, zal de denkbeeldige spreker er gewis ook dit bijvoegen:—</p> -<p>»Zij waren een dapper volk, die Boeren! Lang en +<p>»Zij waren een dapper volk, die Boeren! Lang en hardnekkig hielden zij het tegen de overmacht van het -Britsche Rijk vol. In ééne week versloegen zij drie Britsche +Britsche Rijk vol. In ééne week versloegen zij drie Britsche legers: te <i>Stormberg</i>, <i>Magersfontein</i> en <i>Colenso</i>! Nooit -werden de Britsche wapenen zóó vernederd, als door die +werden de Britsche wapenen zóó vernederd, als door die eenvoudige veeboeren. Zelden, indien ooit, heeft de wereld zulk eene volharding tot het bittere einde toe, zulk een edelen strijd voor de vrijheid aanschouwd. Al zijn de @@ -8001,7 +7963,7 @@ vloeit.</p> overwinningen niet op een ander vreemd volk, dat onze kusten kwam aanvallen, door Boer en Brit te zamen behaald zijn. De Engelsche en Hollandsche elementen in -Zuid-Afrika moeten te zamen één groot en sterk volk +Zuid-Afrika moeten te zamen één groot en sterk volk vormen, zal er iets van ons land terecht komen. Te zamen moeten wij leven en werken, eten en drinken, muziek en geschiedenis maken. Wederkeerige haat spelt en voorspelt @@ -8009,7 +7971,7 @@ slechts onheil, achteruitgang en ellende op elk gebied. Och! dat wij liever schouder aan schouder, zij aan zij, hand aan hand tegen een vreemde mogendheid hadden gestreden! Dan waren wij in den warmen gloed des oorlogs -tot één patriotisch geheel samengesmolten. Geen +tot één patriotisch geheel samengesmolten. Geen Slachtersnek of Majuba, geen Jameson-inval of Kieswet zou ons van elkander hebben kunnen scheiden, indien wij gezamenlijk een vreemden indringer van onzen dierbaren, @@ -8023,29 +7985,29 @@ ons schoon maar ongelukkig land te verdringen.</p> <p>Ziet! toen Sir George <ins class="corr" id="corr166" title="Bron: Withe">White</ins> in den trein te Durban stapte, op weg naar Ladysmith, riep een opgewondene -schare hem toe: »<span xml:lang="en">Remember Majuba!</span>” Dit wordt ons +schare hem toe: »<span xml:lang="en">Remember Majuba!</span>” Dit wordt ons door Creswicke in zijn uitgebreid werk over den oorlog met blijkbaar welgevallen medegedeeld. <i>Nu</i> hebben de lieve dames en heeren—wij noemen de dames vooraan, niet slechts beleefdheidshalve, maar omdat zij altoos in zulke zaken boven de heeren uitmunten—van Natal een -<span class="pagenum" title="202"> </span><a id="p_202"></a>»tweede Majuba” te betreuren. 't Is wel jammer voor +<span class="pagenum" title="202"> </span><a id="p_202"></a>»tweede Majuba” te betreuren. 't Is wel jammer voor hen, maar er is niets aan te doen. Het feit blijft. Der geschiedenis kan men niet <i>sh-t-t-t</i> toeroepen. Eene daadzaak kan niet gearresteerd en levenslang verbannen worden!</p> <p>Toen Generaal Buller voor de Residentie van den Gouverneur -te Kaapstad afstapte, weerklonk het »<span xml:lang="en">Avenge +te Kaapstad afstapte, weerklonk het »<span xml:lang="en">Avenge Majuba! Avenge Majuba!</span>” uit duizenden kelen. Dat vertelt dezelfde Engelsche schrijver ons, zonder eenige blijken van afkeuring. Mogelijk, gilde hij mee—als een echte -»loyale” <i>van de twintigste eeuw</i>. Welnu, die goede lieden +»loyale” <i>van de twintigste eeuw</i>. Welnu, die goede lieden van de Kaapstad kregen een <i>Colenso</i> en <i>Magersfontein</i> in -ééne week, om te herkauwen en te wreken.</p> +ééne week, om te herkauwen en te wreken.</p> <p>De Boeren zijn ook geen Engelen—evenmin als zij Engelschen zijn. Wij hebben meer dan een—van de Britsche -troepen als »die vuil natie” of »die vuil goed”, of »die +troepen als »die vuil natie” of »die vuil goed”, of »die verd...e rooinekke” <ins class="corr" id="corr167" title="Bron: hoorenspreken">hooren spreken</ins>, en ook andere ronde, Homerische uitdrukkingen hooren bezigen. Nooit echter hebben wij een geroep om wraak, als door Creswicke @@ -8054,7 +8016,7 @@ iets vernomen. Hunne nederlagen, zoowel als hunne overwinningen, werden bijna stilzwijgend ontvangen! Zij zijn phlegmatische, kalme, ingetogene menschen, in den regel; hunne zenuwen worden niet door het lezen van sensatiewekkende -romans en nieuwsbladen en »<span xml:lang="en">penny weeklies</span>” +romans en nieuwsbladen en »<span xml:lang="en">penny weeklies</span>” geprikkeld en verzwakt; zij houden niet van luidruchtige vertooningen, van fakkeloptochten, straatrumoeren, klokkengelui en vlagwaaierij. Zelfs na Colenso was Pretoria @@ -8062,11 +8024,11 @@ dood stil! Er was geen uitbundig gejuich en feestvreugde en dronkenschap: men ging ter kerke, om Gode de eer en den dank voor de overwinning te brengen.</p> -<p>De »loyale” Queenstowners hebben ook een groot ophef -over Generaal Gatacre gemaakt, en meer dan één heeft -gewis den mond volgehad van de »<span xml:lang="en">dirty Boers</span>” en de »<span xml:lang="en">b—y +<p>De »loyale” Queenstowners hebben ook een groot ophef +over Generaal Gatacre gemaakt, en meer dan één heeft +gewis den mond volgehad van de »<span xml:lang="en">dirty Boers</span>” en de »<span xml:lang="en">b—y Dutch</span>”. Wij gelooven, echter, niet, dat zij ooit -»<span xml:lang="en">Avenge Stormberg!</span>” tot wapenkreet later gebruikt hebben, +»<span xml:lang="en">Avenge Stormberg!</span>” tot wapenkreet later gebruikt hebben, want hun held is daar het mikpunt der wereldbespotting <span class="pagenum" title="203"> </span><a id="p_203"></a>geworden. Elkeen, zoo wel Brit als Boer, moet medelijden hebben met den armen Generaal, die met zijn leger @@ -8077,7 +8039,7 @@ een heuvel wilden bestormen, werden zij door hun eigene batterijen in den rug beschoten! Arme drommels! Geen wonder, dat er ruim zes honderd stuks op het slagveld werden opgetild—waarvan velen aan 't slapen waren. Zij -waren uitgeput, verward, moedeloos en vooral »<span xml:lang="en">disgusted</span>” +waren uitgeput, verward, moedeloos en vooral »<span xml:lang="en">disgusted</span>” over den gekken afloop der onderneming. Of de Vrijstaters en de Koloniale Rebellen zich niet over het kluchtspel verbaasden!</p> @@ -8087,21 +8049,21 @@ lichamelijke energie ontbrak het hem niet, maar wel aan gezond verstand en een gelukster. Twee kanonnen verloor hij te Stormberg—de acht kanonnen, te Sanna's Post, door Generaal Christiaan de Wet later genomen, werden -ook op zijne rekening gesteld. Hij kreeg zijn <i xml:lang="fr">congé</i>, hij +ook op zijne rekening gesteld. Hij kreeg zijn <i xml:lang="fr">congé</i>, hij moest van het oorlogstooneel verdwijnen.</p> -<p>»Waarom ging hij ons dan op een <i>Zondag</i> morgen aanvallen?”—zal +<p>»Waarom ging hij ons dan op een <i>Zondag</i> morgen aanvallen?”—zal een Boer van den echten stempel eraan -toevoegen. »Hij kon nog wel een dag langer gewacht zijn. +toevoegen. »Hij kon nog wel een dag langer gewacht zijn. Geen wonder, dat het met hem zoo slecht afliep.”</p> <p>Dienzelfden Zondagnamiddag, zegt Conan Doyle, zond Lord Methuen zijn beroemde Schotsche Regimenten uit, -om halfweg naar Cronjé's posities te Magersfontein te -marcheeren. Om één uur den volgenden morgen zetten zij +om halfweg naar Cronjé's posities te Magersfontein te +marcheeren. Om één uur den volgenden morgen zetten zij hun noodlottigen tocht—hun <i xml:lang="la">via dolorosa</i>—voort. Gansch onverwachts kwamen ook zij onder het Mauser-vuur -der Boeren en »700 man beten het stof in omtrent +der Boeren en »700 man beten het stof in omtrent vijf minuten” (volgens Doyle). Generaal Wauchope, hun aanvoerder, werd doodelijk getroffen—eene paniek ontstond er onder de geoefende troepen—de eerste aanval @@ -8111,7 +8073,7 @@ dien dag als leeuwen, en Methuen met zijn 14,000 man doorbreken.</p> <p>Later bezoeken wij het slagveld en spreken met Generaal -Cronjé en anderen erover.</p> +Cronjé en anderen erover.</p> <p>Bepalen wij onze aandacht wat langer bij de schitterendste, hoewel geenszins de zwaarste der Boerenoverwinningen: @@ -8120,13 +8082,13 @@ behaald.</p> <p>Om dezen roemrijken slag te verstaan en te waardeeren, moet men weten, hoe moeilijk het ging, om den Boschkop -of »Hlangwane” door onze mannen behoorlijk bezet te +of »Hlangwane” door onze mannen behoorlijk bezet te krijgen. Het fijne van de gansche geschiedenis is voor den -Boer in dit ééne feit gelegen. Wij gingen in die dagen +Boer in dit ééne feit gelegen. Wij gingen in die dagen juist Generaal Meijer bezoeken, die nog te zwak en ongesteld was, om naar het front terug te keeren. Hij zat op zijn stoep te Pretoria en ons gesprek was bijna uitsluitend tot -dien »Boschkop overkant der rivier” beperkt. De Generaal +dien »Boschkop overkant der rivier” beperkt. De Generaal leefde als 't ware in den geest aan de Tugela bij zijn vriend en krijgskameraad, Louis Botha. Hij vertelde mij van de vele telegrammen, die er heen en weer over dien Boschkop @@ -8139,8 +8101,8 @@ Standerton verdedigde. Ik vond ook later uit, hoe moeielijk het ging, om tot eene aannemelijke regeling omtrent de bemanning van dien gevaarlijken post te geraken. De opgewondenheid onder de officieren bij de Tugela moet zeer -groot geweest zijn. Ja, het kwam zóó ver, dat op den -Woensdagnacht vóór den slag er slechts één veldkornet +groot geweest zijn. Ja, het kwam zóó ver, dat op den +Woensdagnacht vóór den slag er slechts één veldkornet met zijne manschappen op den Kop bleef. Zijn naam dient aan de vergetelheid ontrukt te worden. Het was Veldkornet Strijdom van Zoutpansberg. Had Buller dat geweten! In @@ -8163,7 +8125,7 @@ centrum lag. Een paar kanonnen op Hlangwane—en wij moesten naar de groote bergranden tusschen Colenso en Pieter's terug!</p> -<p>»Die kop kan onmogelijk worden opgegeven”, seinden +<p>»Die kop kan onmogelijk worden opgegeven”, seinden Generaal Botha en Generaal Burger. Kolonel Trichard was hetzelfde oordeel toegedaan. Generaal Erasmus evenzoo. Uit zijn ziekbed te Volksrust smeekte Generaal Joubert @@ -8173,9 +8135,9 @@ Kruger, dat indien wij dien kop opgaven, wij alles konden opgeven. De ijverige, patriotische Staatssecretaris deed ook wat hij kon, om de officieren in deze moed in te praten. Aller aandacht was, vooral gedurende de laatste dagen, kort -voor den aanval, op dit ééne groote punt gevestigd.</p> +voor den aanval, op dit ééne groote punt gevestigd.</p> -<p>»Maar”—zegt iemand—»waarom was het dan zoo +<p>»Maar”—zegt iemand—»waarom was het dan zoo zwaar, om die positie te bezetten?” Omdat de kop zoo hoog en droog <i>over</i> de rivier lag, zonder eene brug zelfs achter den rug, waarlangs men in tijd van nood kon @@ -8190,7 +8152,7 @@ vinknest hing men daar hoog in de lucht, en dat wel <span class="pagenum" title="206"> </span><a id="p_206"></a>aan den verkeerden kant der rivier! Dat was alles behalve prettig voor den gewonen burger. De Commandanten en Veldkornetten keken elkander schuin aan, en elkeen -dacht bij zichzelven: »Waarom moet juist ik en niet hij, +dacht bij zichzelven: »Waarom moet juist ik en niet hij, of hij op dien Eifeltoren gaan klimmen?” Alzoo liep de toren bijna leeg, terwijl Buller met zijn 21,000 man elk oogenblik kon aanstormen.</p> @@ -8199,7 +8161,7 @@ oogenblik kon aanstormen.</p> door de vele krachtige telegrammen uit Pretoria en van Volksrust, en onder den indruk van het gewicht der zaak, riep hij nog een laatsten krijgsraad op den Donderdag -vóór den slag bijeen. Daar werd toen uitgemaakt, +vóór den slag bijeen. Daar werd toen uitgemaakt, (door het lot, werd ons verteld!) welke veldkornetschappen daarheen zouden gaan. Alzoo stonden er duizend dapperen dien Donderdagnacht weer op Hlangwane, met twee @@ -8216,7 +8178,7 @@ uit gebrek aan manschappen, dat Generaal Botha tegen het einde <ins class="corr" id="corr168" title="Bron: vau">van</ins> Februari die positie niet kon behouden.</p> <div class="colenso"> -<a href="images/ill_p207.png" title="Klik voor vergroting (2042×1354px, 173kb)"><img src="images/ill_p207th.png" width="600" height="398" alt="Slag bij Colenso." /></a> +<a href="images/ill_p207.png" title="Klik voor vergroting (2042×1354px, 173kb)"><img src="images/ill_p207th.png" width="600" height="398" alt="Slag bij Colenso." /></a> </div> <p>Onze voornaamste posities tegenover Colenso waren: <i>een @@ -8241,7 +8203,7 @@ Op Hlangwane was er niet eens een Pom-pom, volgens de informatie mij gegeven. Dan was er ook bij de Wagenbrug een klein kopje, door ons bemand.</p> -<p>Rechts van de »Rooi-Randjes” liep het groote wagenpad +<p>Rechts van de »Rooi-Randjes” liep het groote wagenpad naar Ladysmith. Er was een wijde, effene vlakte van eenige mijlen, eer men weer schuiling kon vinden. Zoo groeven eene afdeeling Heidelbergers en de Swazieland @@ -8306,7 +8268,7 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> den vijand zou kunnen beschieten. In der haast werden er ook nog steenen op elkander gestapeld en om vijf uur waren allen gereed zich te verdedigen. De hitte - was zeer drukkend. De vijandelijke liniën ontplooiden zich. + was zeer drukkend. De vijandelijke liniën ontplooiden zich. Van uit de dichte drommen ontsponnen zich lange, bruine streepen, die alle dunner en dunner werden, naarmate zij <span class="pagenum" title="210"> </span><a id="p_210"></a>ons naderden. Overal op de vlakte stonden groote troepen @@ -8380,7 +8342,7 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> vijand te half tien ure te retireeren, onder bedekking van zijn geschut, terwijl het centrum te Colenso nog wanhopige pogingen deed, om de kanonnen, die door de - onzen »vrijgeschoten” waren, terug te krijgen; maar tevergeefs. + onzen »vrijgeschoten” waren, terug te krijgen; maar tevergeefs. Zij moesten hunne kanonnen, hoe ongaarne dan ook, prijsgeven, om hun leven te redden. Zelfs de Artilleristen moesten zich in een sloot verbergen, alwaar zij @@ -8391,7 +8353,7 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> <p>Diegenen van den vijand, die zich te ver naar voren gewaagd hadden, moesten het bij hun terugkeer duur vergelden. Zoodra zij opstonden, werden zij door de meedoogenlooze - Mausers weer neergeveld. Ongeveer drie- à + Mausers weer neergeveld. Ongeveer drie- à vierhonderd bleven stil op het slagveld liggen, om, onder bedekking van het Roode Kruis, een veilig heenkomen te zoeken. Dit heeft velen hunner echter niet gebaat, aangezien @@ -8415,7 +8377,7 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> Mausers hunne artillerie zouden bereiken, toch was het zoo en namen zij de vlucht. Toen zij nu weer tot stilstand kwamen, zagen zij hun eigene troepen voor vijanden aan - en ontdekten hunne vergissing niet, vóór zij een heelen boel + en ontdekten hunne vergissing niet, vóór zij een heelen boel hadden nedergeveld.</p> <p>Van onze zijde namen de volgende commando's deel aan @@ -8425,10 +8387,10 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> de Johannesburg-Politie—<i>Schrijver</i>]. Het getal onzer mannen bedroeg ongeveer 2000 tot 2500.</p> - <p>Te ongeveer één ure in den namiddag was deze gevreesde + <p>Te ongeveer één ure in den namiddag was deze gevreesde <span class="pagenum" title="213"> </span><a id="p_213"></a>aanval afgeslagen en trok de vijand op alle punten terug. Neemt men het verlies des vijands in aanmerking, - [± 900 dood en gewond; ± 250 prisoniers—volgens + [± 900 dood en gewond; ± 250 prisoniers—volgens Doyle] dan was deze bepaald de grootste slag ooit door ons geleverd. Aan den anderen kant kan ik echter niet zeggen, dat er aan onze zijde hard gevochten werd. In de @@ -8437,8 +8399,8 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> deelnemen, terwijl een groot deel slechts op lange afstanden kon schieten. Ook was ons verlies weinig [slechts 7 dooden!—<i>Schrijver</i>] en moeten wij ons met verbazing afvragen: - »Hoe is 't mogelijk?” Op die vraag is er slechts een antwoord: - »Bij God, op Wien wij ons vertrouwen vestigen, + »Hoe is 't mogelijk?” Op die vraag is er slechts een antwoord: + »Bij God, op Wien wij ons vertrouwen vestigen, is alles mogelijk.” Niet door onzen moed of ons beleid werd deze prachtige overwinning behaald. Laten wij onzen God, die onze voorouders reeds zoo wonderbaarlijk beschermde, @@ -8481,7 +8443,7 @@ zijn. Het luidt als volgt:</p> <p>Onmiddellijk na dezen merkwaardigen en zelfs wonderlijken slag, seinde Generaal Botha aan President Kruger:</p> -<p>»<i>De God onzer voorvaderen heeft ons heden een schitterende +<p>»<i>De God onzer voorvaderen heeft ons heden een schitterende overwinning gegeven.</i></p> <p><i>Beleefd verzoek ik de Regeering per proclamatie een @@ -8490,7 +8452,7 @@ te danken, die ons de overwinning gaf.</i>”</p> <p>Nooit zal ik den indruk dezer woorden vergeten, toen zij door Ds. H. Bosman, van Pretoria, van den kansel -werden voorgelezen. Niet slechts op »Dingaan's Dag”, +werden voorgelezen. Niet slechts op »Dingaan's Dag”, den dag na de overwinning, maar ook op den volgenden Zondag werd er overal in de twee Republieken bij al de lagers gebeden en gedankt. Gode werd al de eere voor @@ -8504,7 +8466,7 @@ na het ontzet van Kimberley en Ladysmith en Mafeking voor het aangezicht van de zon en de maan werden bloot gelegd! Vergelijk de waardige mannelijke, kalme houding onzer Boeren voor het aangezicht van God en mensch, -bij die van het Londensche publiek toen de »<span xml:lang="en"><ins class="corr" id="corr174" title="Bron: Cty">City</ins> Imperial +bij die van het Londensche publiek toen de »<span xml:lang="en"><ins class="corr" id="corr174" title="Bron: Cty">City</ins> Imperial Volunteers</span>” van 't front terugkeerden! Let op <i>deze</i> schilderij—en op <i>gene</i>!!!</p> @@ -8516,20 +8478,20 @@ schilderij—en op <i>gene</i>!!!</p> <p class="subh2">Naar Kimberley</p> -<p>De »<span xml:lang="en">Bicycle</span> Expeditie” had ons wijsheid geleerd. -»<span xml:lang="en">Never again!</span>” zeiden wij tegen elkander—de heer Oerder +<p>De »<span xml:lang="en">Bicycle</span> Expeditie” had ons wijsheid geleerd. +»<span xml:lang="en">Never again!</span>” zeiden wij tegen elkander—de heer Oerder en ik—onbewust de klassieke uiting van Sir Alfred Milner op de lippen nemend. De groote wandeling van Colenso naar het Duitsche lagertje, ten zuiden van Ladysmith, waren wij ook niet vergeten. In het hart van den zomer maakt men niet gaarne in Zuid-Afrika lange en -steile tochten te voet. Dus nog eens: »<span xml:lang="en">Never again!</span>”</p> +steile tochten te voet. Dus nog eens: »<span xml:lang="en">Never again!</span>”</p> <p>De energieke heer Japie Cilliers, die wel met evenveel -recht als Odysseus <span xml:lang="gr" title="poikilomêtês">ποικιλομητης</span> (slimme raadgever) mag +recht als Odysseus <span xml:lang="gr" title="poikilomêtês">ποικιλομητης</span> (slimme raadgever) mag heeten, gaf ook in deze raad:</p> -<p>»Ga met mij naar Johannesburg en wij zullen zien, wat +<p>»Ga met mij naar Johannesburg en wij zullen zien, wat Commandant Daniel Schutte voor jullie kan doen.”</p> <p>Zoo gezegd, zoo gedaan.</p> @@ -8571,20 +8533,20 @@ het door den President geschrevene met zijne pen bijvoegde:</p> <p>Een heel klein en onaanzienlijk dokumentje, uiterlijk beschouwd; maar voor den bezitter van groote waarde.</p> -<p>Het wagentje—geriefelijk en licht: een »<span xml:lang="en">delivery van</span>” +<p>Het wagentje—geriefelijk en licht: een »<span xml:lang="en">delivery van</span>” van een bekende Handelsfirma, met een heele geschiedenis -omtrent »Schoenen en Laarzen” en »Kleeren” en -»Kruidenierswaren”, in 't Engelsch in groote zwarte hoofdletters +omtrent »Schoenen en Laarzen” en »Kleeren” en +»Kruidenierswaren”, in 't Engelsch in groote zwarte hoofdletters op de kap-klappen geschreven—en twee groote, sterke paarden daagden tot onze blijdschap te Bloemfontein op, en vroeg in de eerste week van 't nieuwe jaar reden wij vroolijk en welgemoed naar Kimberley. Wij -hadden heel wat scheepsbeschuit, »<span xml:lang="en">Quaker Oats</span>”—een +hadden heel wat scheepsbeschuit, »<span xml:lang="en">Quaker Oats</span>”—een weeldeartikel van groot belang in die dagen—en blikjes -vleesch en visch met het wagentje meêgekregen—er was +vleesch en visch met het wagentje meêgekregen—er was ruimte genoeg voor onze portmanteaux en een klein matras, te Bloemfontein gekocht—en wij hadden een eerste -klas kleurling-koetsier, die op den klassieken naam »Bokkie” +klas kleurling-koetsier, die op den klassieken naam »Bokkie” boogde, in handen gekregen. Dezen laatsten zegen—geene kleinigheid, hoor!—hadden wij aan de bemoeiingen van een goeden vriend uit vorige jaren, den heer @@ -8598,15 +8560,15 @@ heer Japie Cilliers vervulde—te danken.</p> klein van postuur, maar meester van zijn vak. Zijn hart zat op de rechte plek, hoewel zijn gezicht als een rozijn geplooid was, of zoo—als de jolige Justus van Maurik het -heeft:—»rimpelig als een overjarige appel” er uit zag. +heeft:—»rimpelig als een overjarige appel” er uit zag. Wat was er van onze paarden zonder Bokkie geworden! Hoe veel zorg en moeite en tijd heeft hij niet aan die onmisbare dieren—onmisbaar, vooral toen wij een ganschen nacht door moesten vluchten!—besteed. Voeder was bitter schaars, gras was er hoegenaamd niet bij de Modderrivier en om Kimberley; de twee dieren, die wij -»Ladysmith” en »Kimberley” doopten, kregen een hevige -verkoudheid (de zoogenaamde »nieuwe ziekte”) en werden +»Ladysmith” en »Kimberley” doopten, kregen een hevige +verkoudheid (de zoogenaamde »nieuwe ziekte”) en werden mager als Farao's gulzige koeien.... maar Bokkie wist altoos raad, en redde ons van gedwongene vacantie op het ruwe St. Helena.</p> @@ -8619,7 +8581,7 @@ wij in ons schik met ons rijtuig, en paarden, en koetsier! Welk een contrast tusschen deze reis en onze laatste in Natal. Wij lachten lekker bij de herinnering aan die lamlendige <span xml:lang="en">bicycles</span> en al ons sukkelen en zwoegen en zweeten -daar bij het verre Ladysmith. »Het oude was voorbij +daar bij het verre Ladysmith. »Het oude was voorbij gegaan: alles was nieuw geworden.” Er was ook overvloed van melk op weg. Overal bij de boerenwoningen kregen wij er een bottel versche melk, enkel voor het vragen, @@ -8639,10 +8601,10 @@ moeten ons haasten; wij gaan naar Kimberley en Magersfontein. Latere schrijvers zullen den lof der Boerenvrouwen in lied en geschiedenis en roman verkondigen.</p> -<p>»Voort! <i>Ladysmith</i>—flink! <i>Kimberley!</i> Wat zijn zij +<p>»Voort! <i>Ladysmith</i>—flink! <i>Kimberley!</i> Wat zijn zij heerlijke, sterke paarden, Bokkie?”</p> -<p>»Ja, Baas! maar die zand is zwaar en die pad is lang. +<p>»Ja, Baas! maar die zand is zwaar en die pad is lang. Ons moet langzaam gaan, anders raak die perde gedaan, en dan? Wat vang ons dan aan?”</p> @@ -8655,7 +8617,7 @@ was deze onze lijn van communicatie, ons eenig kanaal voor den stroom van voedsel en voeder voor mensch en dier, die onafgebroken naar de lagers vloeide. Twee nachten sliepen wij op weg, en wij hadden een licht rijtuig -en twee sterke, vette paarden. Hoe zou het met Cronjé's +en twee sterke, vette paarden. Hoe zou het met Cronjé's burgers en paarden gaan, als de Engelschen ze daar maanden lang lieten wachten? Voor ons was het wel een soort van pleiziertocht, een dagelijksche picnic van Bloemfontein @@ -8680,16 +8642,16 @@ zakboek en schetsboek gewapend, en <i>Ladysmith</i> en <i>Kimberley</i> en <i>Bokkie</i> zorgden dat alles goed ging. Later heb ik dikwijls over den aangenamen rit, en vooral over ons lekker avondeten, weelderige bedstede en zoete rust te -»Koedoesdam” (de naam der plaats) met weemoed nagedacht. +»Koedoesdam” (de naam der plaats) met weemoed nagedacht. Immers, niet verre van de vriendelijke hoeve, wat lager af langs de rivier, zagen wij dien avond den donkeren Paardenberg. Tusschen de Koedoesdrift en Paardenberg -zou het ongelukkige lager van Generaal Cronjé voor het +zou het ongelukkige lager van Generaal Cronjé voor het laatst getrokken worden. Op Koedoesrand zou er te vergeefs tegen Generaal Kitchener gevochten worden, terwijl -hij den kring van ijzer en staal om Cronjé's duizenden +hij den kring van ijzer en staal om Cronjé's duizenden hielp trekken. Dezelfde drift, waar wij door kwamen, zou -Generaal Cronjé geen twee maanden later trachten te bereiken; +Generaal Cronjé geen twee maanden later trachten te bereiken; maar French zou hem daar te gauw zijn, en hem den doortocht voor goed afsnijden. Daar bij Koedoesrand zou de edele Hoofd-Generaal, Ignatius Ferreira, door een @@ -8724,7 +8686,7 @@ afdoende reden om geen aanval te wagen <i>c.</i> in de aanwezigheid van dynamietmijnen bij de toegangen tot de stad gelegen was. Zoo legde de Commandant de zaak uit. Of men zeker was op 't punt der dynamietmijnen, of slechts -»het onbekende” vreesde, zooals meermalen in oorlogstijden +»het onbekende” vreesde, zooals meermalen in oorlogstijden gebeurt, laat ik aan anderen over om te beslissen. Dat het beleg van Kimberley een nog grooter <i>fiasco</i> dan dat van Ladysmith of Mafeking was, wordt door velen beweerd. @@ -8762,18 +8724,18 @@ wel:</p> <p class="subh2">Te midden der Rebellen</p> <p>Tegen drie uur weerklonk er een alarm door het lager; -»de Engelschen komen uit de stad.” In een oogwenk was +»de Engelschen komen uit de stad.” In een oogwenk was alles in rep en roer. Er werd geschreeuwd en geloopen, om de paarden in handen te krijgen. Haastig werd er opgezadeld en zoo als gewoonlijk, reden eenige burgers lang voor de overigen reeds in de richting der stad weg.</p> -<p>»Bokkie! zaal op die merrie”—het kwam ons voor, -dat »<i>Ladysmith</i>” een goed rijpaard zou uitmaken, al was +<p>»Bokkie! zaal op die merrie”—het kwam ons voor, +dat »<i>Ladysmith</i>” een goed rijpaard zou uitmaken, al was het dan ook braaf vreemd in die dagen, om vrouwelijke paarden op commando te bezigen. Het bleek ook later, -dat »Kimberley” meer pijn dan pleizier aan zijn ruiter -verschafte, terwijl »Ladysmith” een gemakkelijken gang had.</p> +dat »Kimberley” meer pijn dan pleizier aan zijn ruiter +verschafte, terwijl »Ladysmith” een gemakkelijken gang had.</p> <p>Zoo ging ik alleen voort, achter de paar kerels aan, die reeds waren vooruit gesneld, op avonturen en nieuwe @@ -8781,14 +8743,14 @@ ondervindingen belust. Na een goed half uur rijdens kwam ik op een heuvelrand, vanwaar de stad goed zichtbaar was, en ik ook eenig kanongebulder kon hooren. Daar ginds in de verte, links van onze posities, tegenover de Winburgers -(als ik 't wel heb) werd er dan ook heel blauw <i>à la +(als ik 't wel heb) werd er dan ook heel blauw <i>à la Kimberley</i> gebombardeerd. <ins class="corr" id="corr176" title="Bron: GeneraaI">Generaal</ins> Wessels trok ook met zijne burgers en een Krupp-veldstuk nader naar de stad, maar kreeg geene kans om een schot dien namiddag te lossen. Na het vreeselijk gedreun der scheepskanonnen te Ladysmith, was het mij alsof ik een kinderspel bijwoonde, waarbij er met kanonnetjes gevuurd werd—zoo klein en -<span class="pagenum" title="222"> </span><a id="p_222"></a>zwak waren de veldstukken van het garnizoen met »Long +<span class="pagenum" title="222"> </span><a id="p_222"></a>zwak waren de veldstukken van het garnizoen met »Long Cecil” maakte ik eerst later kennis.</p> <p>Het veel belovend alarm was op niets uitgeloopen. @@ -8803,10 +8765,10 @@ kogels kon doen. Colonel Kekewich gaf ze stellig wat oefening dien namiddag, om ze wat tijdkorting te verschaffen en—wij willen het hopen—een <i>extra</i> lb. vleesch voor hun avondeten te doen verdienen. Arme -drommels! Zij kregen destijds slechts ¼ lb. vleesch en +drommels! Zij kregen destijds slechts ¼ lb. vleesch en 14 ons brood per dag!</p> -<p>Daar het kinderachtige »vuurwerk” afgeloopen was, reed +<p>Daar het kinderachtige »vuurwerk” afgeloopen was, reed ik recht naar een hoogen heuvel, waar ik een hoop paardenruiters bemerkte. Het was de Generaal met zijn Hoopstadters en Krupp, de plannen van den vijand beloerende, klaar @@ -8827,7 +8789,7 @@ Vrijstaters verder ging.</p> toen eene schaar van mannen en jongelingen mij daar in 't veld toestormden en omringden, uitroepende:</p> -<p>»Dag! Meneer Hofmeyr! Is Meneer ook hier? Wie het +<p>»Dag! Meneer Hofmeyr! Is Meneer ook hier? Wie het <span class="pagenum" title="223"> </span><a id="p_223"></a>dit ooit verwacht? Wel; wie het dit ooit kon denk? Dag! Dag! Ons is al te blij om ons ou Leeraar weer te ontmoet. Ha! Ha! Ha! Hoe gaat het nog met Meneer? Kan @@ -8843,12 +8805,12 @@ oogenblik mijner rondzwervingen! Zoo wat tachtig mijner oude gemeenteleden—ik was zes jaar predikant te Warrenton, 1884–90—kijken mij in de oogen en groeten mij met de hand en lachen van blijdschap, om hun vriend -uit de »goede oude tijden” weer te zien. De band tusschen +uit de »goede oude tijden” weer te zien. De band tusschen ons was en is en blijft innig nauw. Wat haalt er in de wijde, wijde wereld bij vriendschap en liefde? Niets! niets.</p> -<p>»Dag Oom Piet! Dag Neef Hansie! Dag Jan! Kerels! +<p>»Dag Oom Piet! Dag Neef Hansie! Dag Jan! Kerels! ik ben blij om jullie te zien. Ken jullie mij nog? Hoe gaat het? Hoe gaat het? Jullie ziet daar flink uit. Is alles wel thuis? Wat 'n ontmoeting hier in 't open veld bij @@ -8856,15 +8818,15 @@ Kimberley!”</p> <p>Het was een handdrukken en groeten zonder einde.</p> -<p>»En wat maak jullie almal hier?” riep ik uit, op hun -geweers en bandeliers lettend. »Is jullie allen Rebellen?”</p> +<p>»En wat maak jullie almal hier?” riep ik uit, op hun +geweers en bandeliers lettend. »Is jullie allen Rebellen?”</p> -<p>Vroolijk antwoordde er een uit den kring:—»Ja! +<p>Vroolijk antwoordde er een uit den kring:—»Ja! Maar wie hebt ons rebellen gemaakt?”</p> -<p>Ik vroeg hem: »Wie?”</p> +<p>Ik vroeg hem: »Wie?”</p> -<p>Hij zei met een lach: »Jullie.”</p> +<p>Hij zei met een lach: »Jullie.”</p> <p>Lezer! denk over dat klein woordje goed na. Er zit veel in. Voor negen uit de tien Rebellen zit alles erin. Zij @@ -8872,7 +8834,7 @@ werden door de <i>tegenwoordigheid</i> der Vrijstaters of Transvalers als 't ware gedwongen, om zich bij onze commando's aantesluiten. Zij konden zich in de meeste gevallen niet helpen. Innig gehecht aan de burgers, die hun eigen -<span class="pagenum" title="224"> </span><a id="p_224"></a>bloed in de aderen hadden; hart en ziel één met de Boeren +<span class="pagenum" title="224"> </span><a id="p_224"></a>bloed in de aderen hadden; hart en ziel één met de Boeren <i>als personen</i>, waren zij toch niet ontevreden met de liberale Regeering, die zij onder de Imperiale Vlag genoten. Maar—zij hadden geene protectie van de zijde der @@ -8883,10 +8845,10 @@ besturen. Bleven zij loyaal aan hunne Regeering en Vlag, dan raakten zij natuurlijk in ongenade bij de Boeren Regeering, die over hen feitelijk alles te zeggen had, en op slot van rekening moesten zij huis en akker verlaten -en naar de Engelsche liniën trekken. Dat is met vele -kolonisten gebeurd: zij waren de »<span xml:lang="en">undesireables</span>” bij de +en naar de Engelsche liniën trekken. Dat is met vele +kolonisten gebeurd: zij waren de »<span xml:lang="en">undesireables</span>” bij de Boeren. In deze kan de Brit hun geen verwijt doen: <i>zijn</i> -»<span xml:lang="en">undesireables</span>” tellen Legio (God helpe de arme drommels!) +»<span xml:lang="en">undesireables</span>” tellen Legio (God helpe de arme drommels!) Wel nu, <i>zulk een offer</i> zal men alleen brengen, als men door en door Engelsch of Engelschgezind is. Dan is er (of behoort er te wezen) een enkele hartstocht in het binnenste, @@ -8914,7 +8876,7 @@ en mag men zoodanig gedrag van den gewonen Hollandsch sprekenden en Hollandschgezinden Kolonialen Afrikaander verwachten of eischen? Het antwoord van den kalmen <i>denker</i>, van den <i>non</i>-politieken, onpartijdigen menschenkenner -kan niet anders zijn dan: »Neen, geenszins!”</p> +kan niet anders zijn dan: »Neen, geenszins!”</p> <p>Neem de Warrentonners, bijvoorbeeld. Ik ken ze persoonlijk. Zes jaar lang leefde ik in hun midden. Zij @@ -8932,13 +8894,13 @@ waren.</p> <p>Met de twee Republieken hadden zij, een innige, diepe, natuurlijke sympathie—niet om redenen der politiek zoozeer als om redenen des bloeds. Zij beschouwden de -Boeren als een deel van de »Hollandsche Afrikaanders”, -die zij gewoon waren »ons volk”, of »onze natie” te +Boeren als een deel van de »Hollandsche Afrikaanders”, +die zij gewoon waren »ons volk”, of »onze natie” te noemen. Toen Jameson de Transvaal binnenviel, stonden zij hart en ziel aan de zijde der Republiek. Toen de -»League” het tegen den »Afrikaander Bond” opnam, +»League” het tegen den »Afrikaander Bond” opnam, waren zij als van zelven Bondschgezind. En toen de -»<span xml:lang="en">Game of Bluff</span>” <i>alias</i> de »Gewapende Pressie” tegen de Zuid-Afrikaansche +»<span xml:lang="en">Game of Bluff</span>” <i>alias</i> de »Gewapende Pressie” tegen de Zuid-Afrikaansche Republiek begon, sympathiseerden zij sterk met het volk, den Volksraad en de Regeering over de Vaal. Maar geen enkele hunner dacht er aan, om tegen zijn @@ -8969,12 +8931,12 @@ recruten hebben</i>: hoe meer, hoe beter. Dat spreekt vanzelf, want hun getal was zeer klein tegen de legioenen van Engeland. De Kolonisten echter, waren niet zoo gretig om zich bij hen aan te sluiten, als velen denken of dachten. -Zij waren natuurlijk bevreesd, dat de zaak een »verkeerden +Zij waren natuurlijk bevreesd, dat de zaak een »verkeerden draai” kon nemen, om nu van geen hooger en edeler gewetensbezwaar te reppen.</p> -<p>»<i>Het zal ons gaan zooals bij Slachtersnek!</i>” riep een -hunner te Colesberg op eene vergadering »als wij gevangen +<p>»<i>Het zal ons gaan zooals bij Slachtersnek!</i>” riep een +hunner te Colesberg op eene vergadering »als wij gevangen worden!” (Profetisch woord ten deele!)</p> <p>Toen werd het aan die menschen voorgehouden, dat @@ -8997,13 +8959,13 @@ die eerste maanden, als een geheel, in 't oog. Zij werden omgehaald, bepraten, tot zwijgen gebracht, beschaamd gemaakt, betooverd, gevleid, bespot, gedreigd, gerust gesteld—al naar den aard van spreker of hoorder!—totdat -zij »half gewillig, half onwillig” zeiden:</p> +zij »half gewillig, half onwillig” zeiden:</p> -<p>»Nou toe dan maar,—geef ons geweers! Maar ons +<p>»Nou toe dan maar,—geef ons geweers! Maar ons reken op jullie belofte, broers!”</p> <p>Na Stormberg, Magersfontein en Colenso ging het natuurlijk -veel gemakkelijker, om »rebellen te maken”. De +veel gemakkelijker, om »rebellen te maken”. De vrees voor eene verandering van het oorlogsgetij verdween; de hoop op de eventueele zege der Boeren nam geweldig toe. 't Is een treurige waarheid: dat de meeste Adamskinderen @@ -9018,24 +8980,24 @@ zulks in den regel niet vrijwillig deden. Er was pressie noodig, om ze zoo ver te krijgen. Om het op zijn sterkst uittedrukken: Zij moesten door Proclamaties en Annexaties en Beloften gevangen worden! En om het op -zijn zwakst uittedrukken: »Zij waren gewillig om gedwongen -te worden”—zoo als één hunner het heel leuk verklaarde.</p> +zijn zwakst uittedrukken: »Zij waren gewillig om gedwongen +te worden”—zoo als één hunner het heel leuk verklaarde.</p> <p>Op de vraag van een Engelschen Kolonel, hoe het te verklaren was, dat Kolonisten de wapens in die dagen tegen hun milde, liberale, vrije Regeering konden opnemen, heb ik mij eens ongeveer aldus uitgelaten:—</p> -<p>»Zij waren niet zoo <i>anti</i>-Engelsch, als zij <i>pro</i>-Boer waren. +<p>»Zij waren niet zoo <i>anti</i>-Engelsch, als zij <i>pro</i>-Boer waren. <span class="pagenum" title="228"> </span><a id="p_228"></a>Zij waren niet zoo boos op <ins class="corr" id="corr178" title="Bron: hnnne">hunne</ins> eigene Regeering, als verkleefd aan hun eigen vleesch en bloed. Zij zijn niet zoo zeer tegen den Brit <i>uitgetogen</i>, als door den Boer -<i>ingezogen</i>. »Den eene hebben zij niet zooveel gehaat, als +<i>ingezogen</i>. »Den eene hebben zij niet zooveel gehaat, als zij den anderen liefhadden”, om een bekend Engelsch -spreekwoord omtekeeren (»<span xml:lang="en">They did not love the one so +spreekwoord omtekeeren (»<span xml:lang="en">They did not love the one so much, but hated the other more</span>”).”</p> -<p>En dan—voeg er ook aan toe »den strijd om te +<p>En dan—voeg er ook aan toe »den strijd om te bestaan”. Honger is een harde tuchtmeester. Armoede heeft geene keuze voor gewone lieden. Er was vleesch en brood en kleeding in overvloed bij de Boerenlagers. Alle @@ -9052,19 +9014,19 @@ de dorpen, waar onze vlaggen wapperden, gevolgd.</p> <p>Welnu, de mensch moet leven. 't Is alles behalve pleizierig om honger en koude te lijden. <i xml:lang="la">Ergo</i>: de commando's -groeien aan. Er wordt een stad belegerd—»wat een +groeien aan. Er wordt een stad belegerd—»wat een aardig geval!” Men kan er volop te eten krijgen en zelfs -cricket spelen. Zwaar werk is er niet: geen »<span xml:lang="en">drill</span>” elken -dag (wat zeg ik? er is nooit zoo iets), geen »<span xml:lang="en">sentry go</span>” -of »op en af looperij” (zoo als de Engelsche soldaat moet -doen), geen presentielijst (»<span xml:lang="en">rollcall</span>”) wordt er ooit gelezen. +cricket spelen. Zwaar werk is er niet: geen »<span xml:lang="en">drill</span>” elken +dag (wat zeg ik? er is nooit zoo iets), geen »<span xml:lang="en">sentry go</span>” +of »op en af looperij” (zoo als de Engelsche soldaat moet +doen), geen presentielijst (»<span xml:lang="en">rollcall</span>”) wordt er ooit gelezen. Slechts eenige uren bij nacht uit de warme dekens om -»wacht te staan”. Verder voor mijn paard en mijzelven +»wacht te staan”. Verder voor mijn paard en mijzelven zorgen. Hoera! Er wordt gevochten van daag. Ik ga mee. 't Is een aardig geval.</p> <p>Zoo is het gegaan, zoo en niet anders, in den regel. 't Is -klinkklare onzin om van een »diepgewortelden haat tegen +klinkklare onzin om van een »diepgewortelden haat tegen Engeland en al wat Engelsch is en een groot <i>pan</i>-Afrikaansch <span class="pagenum" title="229"> </span><a id="p_229"></a>komplot, om de Engelschen de zee in te jagen en de Transvaalsche of Vrijstaatsche Vlag met geweld te @@ -9082,18 +9044,18 @@ tastbare indrukken, aanstekelijke gesprekken, gloeiende toespraken, dagelijksche omgang met elkander—het eenigste komplot aan mij bekend. Proclamaties, beloften, overwinningen en, in sommige gevallen ook -»de brooden en de vischjes” hebben het mirakel der +»de brooden en de vischjes” hebben het mirakel der samenzwering tegen de Britsche vlag teweeggebracht.</p> <p>Droomen, idealen, gedachten, aspiratien zijn er wel -degelijk in menig hart geweest. Wie kan den Australiër +degelijk in menig hart geweest. Wie kan den Australiër beletten, om naar een vrij en geheel en al zelfstandig Australische Republiek <ins class="corr" id="corr180" title="Bron: ter">te</ins> verlangen? Wie zal het den Canadees erg kwalijk nemen, als hij ten gunste van een vrij Canada, onder een eigene vlag en zelfgekozen Hoofd pleit? Het hart is vrij, om te verlangen en te droomen en te hopen. Niemand kan de gedachten en idealen van den Hollandschen -Afrikaander aan banden leggen—evenmin als hij »de +Afrikaander aan banden leggen—evenmin als hij »de lieflijkheden van het Zevengesternte” kan beperken. Welke vlag er ook boven ons wappere—het brein blijft altoos ons eigendom, het hart is immer vrij. Goddank! @@ -9106,16 +9068,16 @@ laat staan te willen deelnemen.</p> <p><i>Pardon</i>, lezer! Wij zijn onze Voorrede eenigszins vergeten. <span class="pagenum" title="230"> </span><a id="p_230"></a>Wij hebben ons woord min of meer gebroken. -Het was niet ons plan, om in dit werk over theorieën te +Het was niet ons plan, om in dit werk over theorieën te redeneeren. Dan komen wij nooit klaar. Wij wilden slechts het een en ander van de commando's vertellen.</p> <p>Maar die lieve Warrentonners, mijn oude gemeenteleden, mijn trouwe vrienden, met hun Mausers en Martini-Henri's op den schouder—het waren meestal Martini's, -die ze in die dagen kregen, »stomme goed”!—hebben +die ze in die dagen kregen, »stomme goed”!—hebben mij van koers gebracht. Zij hebben mij doen peinzen -over de mysteriën van het menschelijk hart en het menschelijk +over de mysteriën van het menschelijk hart en het menschelijk bestaan in de ingewikkelde samenleving van ons arm, verdeeld Zuid-Afrika. Wonderlijk, ja vreeselijk is de mensch gemaakt. Wie kent zijn eigen hart, laat staan @@ -9126,16 +9088,16 @@ volkomen haat, of verachten met een volkomene verachting?</p> <p>Arme Rebellen! Ze zijn in vele gevallen de grootste slachtoffers der situatie geworden. Door den Brit werden -zij verlaten; door den Boer achtergelaten. Zij werden »in +zij verlaten; door den Boer achtergelaten. Zij werden »in het net eens wreeden noodlots verstrikt”—zouden de ouden gezegd hebben. Die <i>alles</i> weet, zal, al is hij ook de loyaalste onderdaan van Koning Eduard VII, moeten -zeggen: »Handelt mij zachtkens met den jongeling, met +zeggen: »Handelt mij zachtkens met den jongeling, met Absalom”—den Rebel! Die echter een Transvaler of Vrijstater heet, en dien naam waardig is, zal dat ander treffend woord van David op hem toepassen:</p> -<p>»Ik ben benauwd om uwentwil, mijn broeder! Gij zijt +<p>»Ik ben benauwd om uwentwil, mijn broeder! Gij zijt mij zeer liefelijk; uwe liefde is mij <ins class="corr" id="corr181" title="Bron: wondelijker">wonderlijker</ins> dan de liefde der vrouwen.”</p> @@ -9150,7 +9112,7 @@ liefde der vrouwen.”</p> <p>Dien avond verdwaalde ik. Geen wonder! Er was zoo veel te vragen, zoo veel te vertellen. De Vrijstaters gingen naar hunne tenten. Ik bleef achter. De Warrentonners -gingen huns weegs, behalve één vriend, die nog wat met +gingen huns weegs, behalve één vriend, die nog wat met mij te kouten had. Het weder betrok, het werd laat; maar wij bleven daar in de breede vlakte staan, over het oude en het nieuwe gedachten wisselend. Was ik toen @@ -9163,7 +9125,7 @@ mij de richting aan, welke ik verder te volgen had. Wij scheidden en ik vervolgde mijn weg met blijdschap.</p> <p>Ongelukkig, echter, ben ik niet met een al te grooten -»knop voor localiteit” (<span xml:lang="en">bump of locality</span><ins class="corr" id="corr182" title="Bron: ”"></ins>)—zoo als de +»knop voor localiteit” (<span xml:lang="en">bump of locality</span><ins class="corr" id="corr182" title="Bron: ”"></ins>)—zoo als de Phrenologen zekere projectie boven de oogen noemen—gezegend. Ik raakte van koers. Ik verloor de juiste richting, zonder het echter te weten. Voort ging het op een @@ -9190,7 +9152,7 @@ het zoo prachtig uitdrukt:</p> <p>Ik ben werkelijk aan 't dwalen! dit wordt mij al duidelijker, al wil ik het voor langen tijd niet gelooven. Voorwaarts -»<span xml:lang="en">Lady</span>”! Arm dier, gij krijgt het zwaar op uw +»<span xml:lang="en">Lady</span>”! Arm dier, gij krijgt het zwaar op uw eersten dag bij Kimberley; maar wie weet? misschien is Olifantsfontein daar achter dien heuvel voor mij. Ik jaag zoo snel ik kan. 't Is een wedren met de duisternis Als @@ -9198,7 +9160,7 @@ ik in de rechte richting ben, mag ik het nog winnen vanavond; maar als ik verdwaald ben, kom ik er niet.</p> <p>Er is niets aan te doen. Mijn paard is nat bezweet en -ik ben hopeloos verward. »Na vroolijkheid komt oolijkheid” +ik ben hopeloos verward. »Na vroolijkheid komt oolijkheid” werd mij, als kind, dikwijls gezegd. Ja, zoo is het ook. Pas was ik tusschen mijn goede vrienden in; thans!—waar ben ik thans? Dat's juist de groote kwestie. Niets @@ -9214,7 +9176,7 @@ sensaties zoekt. Hm, je wilt immers indrukken ontvangen. Hier hebt je ze nu bij dozijnen—allen onaangenaam, maar daarom des te meer onvergetelijk.</p> -<p>Hè! Wat steekt me hier in den rug<ins class="corr" id="corr183" title="Niet in Bron.">?</ins> Ik zie verschrikt +<p>Hè! Wat steekt me hier in den rug<ins class="corr" id="corr183" title="Niet in Bron.">?</ins> Ik zie verschrikt om: 't is een geweldige straal van een electrisch zoeklicht uit Kimberley! Voor de eerste maal in den oorlog maak ik persoonlijk kennis met een sterk zoeklicht, en ik moet @@ -9227,7 +9189,7 @@ het onbeschaamde monster te zijn. Ik twijfelde er in het begin geen oogenblik aan, dat de mannen, bij dat licht staande, mij van kop tot teenen met de oogen opnamen en ik verwachtte elk oogenblik een schot, op mij gericht. -<span class="pagenum" title="233"> </span><a id="p_233"></a>Zóó ontzettend was de kracht van het electrische toestel, +<span class="pagenum" title="233"> </span><a id="p_233"></a>Zóó ontzettend was de kracht van het electrische toestel, zoo nabij scheen het mij te wezen, en zoo onzeker was ik omtrent de richting, die ik insloeg.</p> @@ -9239,22 +9201,22 @@ ding begon te gewennen, werd het mij spoedig duidelijk, dat ik in elk geval al <i>verder</i> van de stad reed. Het zoeklicht bewees mij een bepaalde gunst, ten slotte, omdat ik daardoor te weten kwam, waar de vijand was. Zoo zijn -er meer »vermomde zegeningen” in de wereld, niet waar? +er meer »vermomde zegeningen” in de wereld, niet waar? Hoe afgrijselijker het masker, hoe grooter het nut, dat er achter schuilt.</p> <p>Het regent maar altoos zacht door, maar daarvoor heb -ik immers mijn regenjas meêgebracht. Dus stoor ik mij +ik immers mijn regenjas meêgebracht. Dus stoor ik mij daaraan niet veel. In Natal werd ik op dat punt gezouten. Ook kwam ik daar veilig en goed door mijne avonturen te Dundee, Elandslaagte en Colenso. Het zal wel van avond -ook »alles recht komen”, gelijk Jan Brand placht te +ook »alles recht komen”, gelijk Jan Brand placht te zeggen.</p> <p>De wind begint te loeien en ik ben zoo eenzaam. 't Is tastbare duisternis rondom en op mij, behalve wanneer de electriciteit als een bliksemstraal op mij daalt en eenige -oogenblikken blijft rusten. Wat wordt er van mij en »<span xml:lang="en">Lady</span>” +oogenblikken blijft rusten. Wat wordt er van mij en »<span xml:lang="en">Lady</span>” vannacht? Wij gaan op een stap voort. Plotseling staat het dier stil. Het wil geen voet verzetten. Ik stijg af en ontdek, dat er een draad-omheining voor ons is. Wel, het @@ -9284,19 +9246,19 @@ als een vuurtoren voor den beangsten zeeman, wanneer de stormwind loeit en de gapende golven zijn vaartuig bedreigen. Ik vind spoedig eene plaats, waar de doorndraad slap hangt en met eenige moeite gelukt het mij -»Lady” er over te krijgen. 't Is bij acht uur in den avond. +»Lady” er over te krijgen. 't Is bij acht uur in den avond. Vijf uur was zij onder den zadel.</p> -<p>'t Is een eenvoudige boerenhoeve, van »rauwe steenen” +<p>'t Is een eenvoudige boerenhoeve, van »rauwe steenen” gebouwd, die ik langzaam nader. Ik klop aan de deur. -»Wie is daar?”—roept een vrouwenstem. »Een vriend—een +»Wie is daar?”—roept een vrouwenstem. »Een vriend—een Transvaler!”—is het antwoord. De deur gaat open en ik vind mij in de tegenwoordigheid van een gezellig vrouwtje. Op den achtergrond zie ik een jonge dame en een jongeling in de kamer zitten. De rest is gemakkelijk te gissen: met behulp van den jongen Vrijstater kreeg ik wat mielies voor mijn paard—pure mielies, zonder kaf -zelfs, moest »<span xml:lang="en">Lady</span>” dien nacht vreten,—die onder een +zelfs, moest »<span xml:lang="en">Lady</span>” dien nacht vreten,—die onder een boom in de opene lucht en den kouden regen den nacht moest doorbrengen. Eene plaats werd mij aan den avonddisch gegeven, waarop er wat brood en vleesch gezet en @@ -9306,7 +9268,7 @@ beperkte omstandigheden, om mijne behoeften te gemoet te komen. Tafel en stoelen, voedsel en alles binnen in de woning toonden armoede, maar zij gaf, wat zij mij te geven <span class="pagenum" title="235"> </span><a id="p_235"></a>had, op echte boerenwijze. Een matras werd op den grond -in het voorvertrek—de »zitkamer”, waar men gasten ontvangt, +in het voorvertrek—de »zitkamer”, waar men gasten ontvangt, als zij door de voordeur instappen (ik kwam er bij de achterdeur in)—door de jonge dame gelegd en een bed werd er door hare rappe handen in een oogwenk voor @@ -9315,8 +9277,8 @@ kan de goede lieden niet genoeg voor de gastvrijheid van dien avond dankzeggen.</p> <p>Maar—er waren geen binnendeuren in het huis, dat -uit vier kleine vertrekken bestond. De »voorkamer” had -twee openingen, voor deuren bestemd. De ééne gaf toegang +uit vier kleine vertrekken bestond. De »voorkamer” had +twee openingen, voor deuren bestemd. De ééne gaf toegang tot de slaapkamer van de moeder en de dochter des huizes, de andere leidde naar de eetkamer, waardoor men tot de kleine keuken kwam. Er waren gordijnen van @@ -9333,7 +9295,7 @@ lucht, gepaard met eenvoudige spijzen en volop versche melk geeft overvloed van groeikracht en rondheid van leest. Aan hare houding en manieren kon ik spoedig bemerken, dat zij den jongeling niet ongenegen was. Wat -den depêcherijder betreft—hij behoorde aan het Vrijstaatsche +den depêcherijder betreft—hij behoorde aan het Vrijstaatsche Wielrijderscorps, dat toen reeds hunne wielen meestal met paarden verwisseld hadden—wel, hij kon de oogen van zijn schoone vriendin nauwelijks afwenden.</p> @@ -9346,7 +9308,7 @@ opdat de jonge harten en oogen en wangen wat nader aan elkander konden getrokken worden. De moeder had er <span class="pagenum" title="236"> </span><a id="p_236"></a>blijkbaar geene objectie tegen. Ik natuurlijk nog minder.</p> -<p>»Goei'n nacht, jonge vrienden. Ik zal maar gaan slapen. +<p>»Goei'n nacht, jonge vrienden. Ik zal maar gaan slapen. Ik ben moede.”</p> <p>Heel zedig en doodbedaard stonden de twee verliefden @@ -9358,7 +9320,7 @@ gaan? Er was geen keuze—'t is oorlogstijd.</p> in slaap te vallen. Het gefluister en gelach en ook andere geluiden namen, echter, gestadig toe in de kleine eetkamer, geen acht treden van mijn peluw. Vroolijke guiten! Laat -anderen vrij oorlog maken; zij zullen »een deuntje vrijen”. +anderen vrij oorlog maken; zij zullen »een deuntje vrijen”. Zij leven in het zoete heden. Wat raakt ze de toekomst van land en volk? Morgen wordt er mogelijk gevochten, van avond wordt er stellig—gekust.</p> @@ -9384,7 +9346,7 @@ en kraken, piepen en gichelen (geheimzinnige pauze—tamelijk lang); nog eens gichelen en vooral fluisteren, veel fluisteren, oneindig fluisteren. Goeie deugd! wanneer is de conversatie uitgeput? -Shu-shu-shu-shu-shu.—tchê-tchê-tchê-tchê-tchê—Kr.r.r.r.r.r.r.r.r.r.rits—kr.r.r.r.r.r.raak. +Shu-shu-shu-shu-shu.—tchê-tchê-tchê-tchê-tchê—Kr.r.r.r.r.r.r.r.r.r.rits—kr.r.r.r.r.r.raak. <span class="pagenum" title="237"> </span><a id="p_237"></a>Och! wat heb ik 'n vaak. Jongens! houdt op! Lo-o-o-o-op sla-a-a-a-ap t-t-t-t-toch.</p> @@ -9394,10 +9356,10 @@ op zijn rug aan mijne zij te snorken. Het meisje zag ik nooit weer. De oorlogsgolven, door French naar Kimberley gestuwd, hebben haar en de haren gewis tot diep in den Vrijstaat ergens geslingerd, totdat zij later -in een <ins class="corr" id="corr185" title="Bron: „">»</ins>Concentratiekamp” te land kwamen. De dartele +in een <ins class="corr" id="corr185" title="Bron: „">»</ins>Concentratiekamp” te land kwamen. De dartele ondeugende jongeling is mogelijk nog bij Generaal De Wet. Het babbelend liefkozend paartje levert ons slechts -een <ins class="corr" id="corr186" title="Bron: typische">typisch</ins> »kijkje achter het <i>linnen</i> gordijn”, om dan +een <ins class="corr" id="corr186" title="Bron: typische">typisch</ins> »kijkje achter het <i>linnen</i> gordijn”, om dan voor goed van het oorlogstooneel te verdwijnen. Te midden der commando's, onder het geknetter der geweren en het gedreun der kanonnen, met het alles doordringend @@ -9432,10 +9394,10 @@ versteend.</p> <p>Twee rivieren van Zuid-Afrika zijn door den vreeselijken oorlog met onsterfelijkheid bekleed. Had men eenig mensch -vóór den tijd gevraagd, aan welke stroomen er vooral +vóór den tijd gevraagd, aan welke stroomen er vooral zwaar zou gevochten worden, hij had gewis de Oranje en daarna de Vaal genoemd. Dat zijn immers de twee grensrivieren -der Republieken. »Waar zouden de Federalen +der Republieken. »Waar zouden de Federalen meer bloed kunnen vergieten, dan juist daar?”—zou elkeen gevraagd hebben. Ook deze profetie, zooals bijna elke voorspelling in verband met den Anglo-Boeren Oorlog, @@ -9459,17 +9421,17 @@ zoo als zij in de maand Januari 1900, er uitzagen, vertoeven. Mijn vriend Oerder heeft er eene reeks van interessante teekeningen van allerlei tooneelen in zijne portefeuille, die veel sprekender en welsprekender dan -mijne »pen- en inktschetsen” zijn—hij bleef er een +mijne »pen- en inktschetsen” zijn—hij bleef er een anderhalve maand lang rondkijken, peinzen en teekenen<ins class="corr" id="corr187" title="Niet in Bron.">,</ins> maar waar is mijn <i xml:lang="la">Fidus Achates</i> nu? Hij is verre van mijne hulp verwijderd. Het heugt mij nog, hoe dikwijls -<span class="pagenum" title="239"> </span><a id="p_239"></a>hij in die dagen mij toeriep: »Dit is een ideaal leven!” +<span class="pagenum" title="239"> </span><a id="p_239"></a>hij in die dagen mij toeriep: »Dit is een ideaal leven!” Ik zie hem nog zitten op het voorste bankje van ons gezellig wagentje, starende en steeds starende en altoos door starende en niets doende. Neen; ik vond spoedig uit, dat hij wel degelijk iets, ja veel deed. Hij <i>zag</i>. Hij trachtte <i>te zien</i>. Hij wilde de natuur in hare wonderlijkheid, -hare schoonheid, hare »God-grootheid” (zoo als +hare schoonheid, hare »God-grootheid” (zoo als Louis Couperus ergens zegt) omhelzen. Hij wilde een of ander treffend tooneeltje, eer het voor eeuwig voorbijvloog, verschalken, om het later op het sprekend doek @@ -9478,7 +9440,7 @@ zadels, zadelzakken, opgebonden dekens, waterflesschen, kleederen en allerlei oorlogstuig—hoe heeft hij die dingen, niet bekeken en doorkeken? En de Mensch, hetzij Boer of Bokkie, vrouw of kind, werd door hem zwijgend bestudeerd. -Vooral »typische koppen”—zoo noemde hij +Vooral »typische koppen”—zoo noemde hij ze—werden door hem gezocht en ook gevonden en—in den zak gestopt (op papier).</p> @@ -9490,14 +9452,14 @@ over het levensdoel, dat ons het verkiezelijkst toescheen. ernstig, sprak hij eens den wensch uit, om <i>gelijk een schaap</i> te mogen worden.</p> -<p>»Een schaap!”—riep ik lachend uit.</p> +<p>»Een schaap!”—riep ik lachend uit.</p> -<p>»Ja, een schaap!”—herhaalde hij dood kalm, zonder +<p>»Ja, een schaap!”—herhaalde hij dood kalm, zonder den minsten zweem van een glimlach.</p> -<p>»Hoe zoo?”</p> +<p>»Hoe zoo?”</p> -<p>»Wel, kijk eens”—vervolgde hij—»het dier eet en +<p>»Wel, kijk eens”—vervolgde hij—»het dier eet en drinkt en slaapt en—staart de natuur den ganschen dag lang aan. Waar is er een gelukkiger bestaan te vinden? Ik heb niets zoo lief als de natuur en wordt nooit moede @@ -9512,7 +9474,7 @@ kinderen dezer eeuw, kennisgemaakt met:</p> <div class="poem"> <div class="stanza" xml:lang="en"> - <div class="i0"><i>»The heavy and the weary weight</i><br /></div> + <div class="i0"><i>»The heavy and the weary weight</i><br /></div> <div class="i0"><i>Of all this unintelligible world.”</i><br /></div> </div> </div> @@ -9521,7 +9483,7 @@ kinderen dezer eeuw, kennisgemaakt met:</p> de mensch en den oorlog—<i xml:lang="la">arma virumque cano</i>.</p> <p>De toevallige uitingen van Burgers en Burger-officieren, -Depêche-rijders, Adjudanten, Secretarissen, Geneesheeren, +Depêche-rijders, Adjudanten, Secretarissen, Geneesheeren, Hospitaal-nurses, en mannen van 't Roode Kruis of het Informatie-Bureau waren mij vooral welkom. Ik zocht tot de waarheid en de werkelijkheid der dingen door te @@ -9530,25 +9492,25 @@ volle waarheid kan op geen punt door menschenkinderen gevonden worden, en niet het minst in verband met oorlogsfeiten. Het eigen <i>ik</i> van spreker en hoorder speelt ongemerkt een voornamen rol in de indrukken, die men -meêdeelt en ontvangt. Dan, hoeveel van een gevecht, +meêdeelt en ontvangt. Dan, hoeveel van een gevecht, bijvoorbeeld, kan door iemand, die zich in de hitte er van bevindt, gezien en begrepen worden? Kruimkens, slechts eenige weinige stukjes en brokjes, op zijn best genomen, kunnen zelfs door Generaals of Commandanten -worden meêgedeeld. In één woord: met den besten wil +worden meêgedeeld. In één woord: met den besten wil der wereld kan geen mensch het koren uit de kafhoopen, oorlogspraatjes, telegrammen en verslagen uitziften en oppikken. Niet dat er met bewustheid en opzet onwaarheden worden opgedischt. Verre daarvandaan. De zaak -is eenvoudig deze: »alle menschen zijn leugenaars” <i xml:lang="la">nolens +is eenvoudig deze: »alle menschen zijn leugenaars” <i xml:lang="la">nolens volens</i><ins class="corr" id="corr188" title="Niet in Bron.">.</ins> Wij kunnen het niet helpen. Het oog is te blameeren, zoowel als brein en hart. 't Is ons zelfs geographisch onmogelijk om den werkelijken gang van een grooten slag te bespieden. Voeg er dan nog bij onze nationale vooroordeelen, onzen familietrots, onze politieke -sympathieën en antipathieën, onze geliefkoosde opinies +sympathieën en antipathieën, onze geliefkoosde opinies <span class="pagenum" title="241"> </span><a id="p_241"></a>en bekrompenheden, ons gebrek aan oordeel en critisch -talent en boven en vóór alle dingen: de zelfzucht, die +talent en boven en vóór alle dingen: de zelfzucht, die ons doet zien, wat wij zoo gaarne wenschen te zien en het oog sluit voor wat ons onaangenaam en hinderlijk is,—en wie durft beweren, dat hij een volkomen open en @@ -9557,12 +9519,12 @@ alleen door pen of penseel of woord afschildert? Een ware geschiedenis van eenig volk of eenigen oorlog is en blijft een onverwezenlijkt ideaal, een onvervulden droom—de wanhoop aller eeuwen. Gelukkig de man, die met Darwin -durft zeggen: »Nooit ben ik, ter wille van den roem, +durft zeggen: »Nooit ben ik, ter wille van den roem, een duimbreedte van de waarheid afgeweken.” Hij zal zich onder allen tegenstand en tegenspoed met de woorden van Carlyle kunnen troosten:</p> -<p>»Laat iemand met oprechten ernst zijne gedachte, zijne +<p>»Laat iemand met oprechten ernst zijne gedachte, zijne gevoelens, den werkelijken toestand van het eigen hart uitspreken; en andere menschen—zoo vreemd zijn wij allen door den band van sympathie aan elkander samengestrengeld—moeten @@ -9572,10 +9534,10 @@ en zullen op hem acht geven.”</p> <p>Van Olifantsfontein gingen wij naar <i>Brakdam</i>, eene boerenplaats, waar de heeren Anderson en Williams (zwager -van President Steyn) een soort van Commissariaat-depôt voor +van President Steyn) een soort van Commissariaat-depôt voor de Vrijstaatsche lagers op kleine schaal regelden. De plaats grensde aan de Modderrivier en lag ongeveer een uur rijdens -van 't groote lager van Generaal Cronjé. Het was ons spoedig +van 't groote lager van Generaal Cronjé. Het was ons spoedig duidelijk geworden, dat de groote vraag in die gewesten voor ons zou zijn: hoe onze twee groote, lijvige paarden in goede conditie te houden! Dank zij gemelde heeren, @@ -9586,7 +9548,7 @@ heer Williams, spoedig beklonken. Den naam der plaats wordt echter om andere redenen genoemd. Generaal French zou juist in de nabijheid van Brakdam door de rivier, als een pijl uit een boog, in 't midden van Februari schieten. -<span class="pagenum" title="242"> </span><a id="p_242"></a>Ja, in dezelfde »drift”, waar wij een heerlijk bad in die +<span class="pagenum" title="242"> </span><a id="p_242"></a>Ja, in dezelfde »drift”, waar wij een heerlijk bad in die dagen genoten—te voet van de plaats naar de rivier wandelend—drenkten zijne ruiters hun dorstige paarden, toen zij Kimberley gingen verlossen. Zonder het in de @@ -9596,13 +9558,13 @@ heuvel, tusschen de hoeve en de wateren der Modder, zaten wij langen tijd het tooneel voor ons intedrinken.</p> <p>Er waren er niet minder dan drie Vrijstaatsche lagers -voor ons ten toon gespreid—één aan gene, twee aan +voor ons ten toon gespreid—één aan gene, twee aan deze zijde der rivier—schilderachtige groepjes tenten en wagens, en sierlijke rookkolommen langzaam ten hemel stijgend. Rondom de lagers heerschte de woestijn. Slechts bij en op de rivierwallen was er iets groens te zien. Wij blikten overal rond, en zoo ver als 't oog kon zien aan -alle kanten was de aarde woest en ledig. De »vaalboschjes” +alle kanten was de aarde woest en ledig. De »vaalboschjes” waren inderdaad vaal, ziekelijk, bleek-blauw, stoffig, treurig om te aanschouwen. Geen sprinkhaan zou op dat armoedig kreupelhout azen, laat staan een paard of muil. @@ -9614,11 +9576,11 @@ Nooit heb ik zulk een kale, God-verlatene landstreek gezien. Wij waren inderdaad op de zoomen van de gevreesde Kalahari. Arme paarden! Arme burgers! Zij konden noch vooruit, noch achteruit. Daar op de barre, -meêdoogenlooze, brandende aarde hielden zij de wacht op +meêdoogenlooze, brandende aarde hielden zij de wacht op Methuen—die nooit zou opdagen. Gelijk de koude den grooten Napoleon meer kwaad deed dan de Russen, -zoo putte de droogte de krachten van Cronjé meer uit -dan de Engelschen. »Zielloos wreed” was de Natuur al de +zoo putte de droogte de krachten van Cronjé meer uit +dan de Engelschen. »Zielloos wreed” was de Natuur al de lange maanden, die onze burgers aan de boorden der Modder, aan den uitgebreiden Magersfontein-front en rondom Kimberley moesten doorbrengen. Mensch en dier @@ -9633,7 +9595,7 @@ Edenburg of Bloemfontein in de uitgeputte, behoeftige lagers was lang en zwaar. De Engelsche tactiek aan de uiterste westergrenzen van het vechtterrein was meesterlijk <i>na</i> Magersfontein. Zij lieten ons als 't ware aan ons lot -over—aan droogte en aan den Tijd, »den Meester van +over—aan droogte en aan den Tijd, »den Meester van alle dingen”, zoo als Napoleon gewoon was te zeggen.</p> <div class="poem size85"> @@ -9662,7 +9624,7 @@ Generaal de la Rey, de man van ijzeren wil, de Spartaan onder een volk van Spartanen, den dood van zijn oudsten zoon (Adriaan, een mijner leerlingen—een jongen van pas 19 zomers) betreurde. Hij had den jongeling lief, -innig lief. Te Modderrivier, waar de »Twee Rivieren” +innig lief. Te Modderrivier, waar de »Twee Rivieren” elkander ontmoeten, daar trof een bomscherf den dapperen zoon, die in zijns vaders armen te Jacobsdal stierf. Zelf <span class="pagenum" title="244"> </span><a id="p_244"></a>reed de Generaal met zijn stervend kind van het bloedig @@ -9671,8 +9633,8 @@ hem al den krijgsroem, dien hij behaald had? Niets en minder dan niets, in vergelijking met het verlies, dat hij daar moest lijden.</p> -<p>»Na alles, na al dien langen strijd,”—stortte hij zijn -hart aan mij uit (want wij kenden elkander reeds lang)—»moest +<p>»Na alles, na al dien langen strijd,”—stortte hij zijn +hart aan mij uit (want wij kenden elkander reeds lang)—»moest ik nog mijn zoon ook afgeven!”</p> <p>Met zijn algemeen beminden Veldkornet, J. Coetzee van @@ -9687,9 +9649,9 @@ de vier dapperen naar de weenende huismoeder terug.</p> <hr class="tb" /> <p>Van Brakdam reden wij naar het groot lager van Generaal -Cronjé, dat geen driehonderd treden van de rivierwallen +Cronjé, dat geen driehonderd treden van de rivierwallen gelegen was. 't Was een reusachtig Boerenkamp, -het grootste, dat er ooit in den oorlog bij de vechtliniën +het grootste, dat er ooit in den oorlog bij de vechtliniën betrokken werd. Het getal wagens kan ik niet opgeven. Zij vormden een grooten driehoek, met eene opening of poort bij elken hoek. Drie veldsmederijen hadden het @@ -9720,7 +9682,7 @@ te blijven. Later vonden wij tot onze verbazing uit, dat bijna al de Commandanten en Veldkornetten rondom Kimberley hunne vrouwen bij zich hadden, en dat vele burgers hun voorbeeld volgden. De lange rust na Magersfontein, -het »beleg-spel” om Kimberley, werkte zeer nadeelig +het »beleg-spel” om Kimberley, werkte zeer nadeelig op mensch en dier. Velen vergaten er, dat er een oorlog met het machtige en het rijke Engeland gevoerd werd. Zij aten en sliepen en dronken koffie—totdat @@ -9738,7 +9700,7 @@ oorlogs tot kort voor den val van Pretoria bleef zij werkzaam in 't veld. Mevrouw Ameshof was een Nederlandsche dame, de bekende echtgenoote van den <i>ex</i>-Rechter, die, ter wille van het geweten, zijn hooge en eervolle betrekking -neerlegde. In wind en weêr, regenstormen en zomerdroogte +neerlegde. In wind en weêr, regenstormen en zomerdroogte deelden zij het lot der burgers. Of zij zware toeren hebben doorgestaan! Vroolijk, gastvrij en dienstvaardig deden zij, wat zij konden, om kranken en hongerigen, neerslachtigen @@ -9747,32 +9709,32 @@ in geld en goed, maar in de liefde en de liederen van het Hollandsch sprekend volk van Zuid-Afrika.</p> <p>Het grootste figuur aan de oevers der Modder in die dagen -was Generaal Piet Cronjé. Zijne reputatie was toen ten +was Generaal Piet Cronjé. Zijne reputatie was toen ten toppunt gestegen. In den Vrijheidsoorlog had hij zich een naam te Potchefstroom verworven; de Jameson-inval verhoogde zijn roem; Magersfontein zette er de kroon op. -Assistent-Commandant Christiaan De Wet werd eerst ná dien -slag naar Magersfontein gezonden, om Cronjé, als Vecht-Generaal, +Assistent-Commandant Christiaan De Wet werd eerst ná dien +slag naar Magersfontein gezonden, om Cronjé, als Vecht-Generaal, bijtestaan. Niemand wist toen, wat er in dien stillen, kalmen, eenvoudigen man stak. Generaal de la Rey had toen nog geene kans gehad, om zijn buitengewone krijgstalenten te openbaren. De ster van Generaal Botha was toen pas te Colenso boven den gezichteinder verschenen en de Boeren aan de westergrenzen kenden hem niet. Voor -hen dus, was Cronjé de groote man, de beste Generaal, +hen dus, was Cronjé de groote man, de beste Generaal, die wij hadden, de held bij uitnemendheid. Wat President -Kruger op politiek gebied was, dat was Generaal Cronjé +Kruger op politiek gebied was, dat was Generaal Cronjé op krijgskundig terrein in het oog der burgers in 't algemeen. Hij was de Achilles van het leger. Zijn bloote naam wrocht wonderen op het gemoed en den geest der burgers. Zijne tegenwoordigheid bezielde de wankelende harten met verschen moed. Zijn geloof, zijn zelfvertrouwen, zijne persoonlijke -dapperheid was zóó groot, dat hij anderen onwillekeurig +dapperheid was zóó groot, dat hij anderen onwillekeurig met zich meesleepte. Alzoo kwam het, dat hij den brillianten slag van Magersfontein won. De geschiedenis toont op vele bladzijden, hoe dat het geloof, het vertrouwen, de verbeeldingskracht des menschen de grootste wonderwerkers -in de wereld zijn. De komst van Cronjé naar de +in de wereld zijn. De komst van Cronjé naar de Modderrivier tegen het einde van November mag een keerpunt in den oorlog heeten. <i>Hij redde den Vrijstaat</i>—voor eenige maanden althans. Hij hield Lord Methuen bij @@ -9780,18 +9742,18 @@ de Modderrivier, en Kimberley bleef omsingeld. Dit alles was het gevolg van zijn grooten naam en zijn aanstekelijken <span class="pagenum" title="247"> </span><a id="p_247"></a>moed. Geen wonder dat zijn gevangenneming te Paardenberg ook een crisis in den oorlog mag genoemd worden. -Mannen als de fiere, krachtige, godsdienstige Cronjé +Mannen als de fiere, krachtige, godsdienstige Cronjé openen en sluiten epochen in de geschiedenis van oorlogen. Te Modderrivier begon ons schitterendst hoofdstuk in den -strijd tegen Engeland, te Paardenberg werd het geëindigd.</p> +strijd tegen Engeland, te Paardenberg werd het geëindigd.</p> <p>Niemand denke echter, dat hij zijne commando's als door een tooverroede regeerde en tot gehoorzaamheid -bracht. Hij droeg een korte »karrewats” bij zich, die hij +bracht. Hij droeg een korte »karrewats” bij zich, die hij wel degelijk op een of ander tragen schouder in den slag van Modderrivier heeft toegepast. Een veldkornet klaagde -bij mij, dat hij er onschuldigen zoowel als schuldigen meê -»inspireerde”! Zijn gewone geaardheid te Pretoria was +bij mij, dat hij er onschuldigen zoowel als schuldigen meê +»inspireerde”! Zijn gewone geaardheid te Pretoria was zacht en vriendelijk; maar op commando was hij enkel officier. Hij wilde gehoorzaamd worden. Hij wilde orde en regel en tucht hebben. Alles moest naar <i>zijn</i> zin geschieden. @@ -9801,26 +9763,26 @@ en critiek waren hem een gruwel en een steen des aanstoots.</p> <p>Eens hoorde ik hem iemand, die van hem verschilde, -en al redeneerend het woordje »maar” gedurig gebruikte, +en al redeneerend het woordje »maar” gedurig gebruikte, toeroepen:</p> -<p>»Ik hou niet van het woord »maar”. Ik wil geen »maar” -hebben. Jij moet tegen mij niet »maar” zeggen”!</p> +<p>»Ik hou niet van het woord »maar”. Ik wil geen »maar” +hebben. Jij moet tegen mij niet »maar” zeggen”!</p> <p>De episode was nog al klassiek.—Zegt Shakespeare -niet ergens in een van zijn Drama's: »<span xml:lang="en">but me no buts</span>”?</p> +niet ergens in een van zijn Drama's: »<span xml:lang="en">but me no buts</span>”?</p> <p>Op eene andere gelegenheid zag ik een burger van middelbaren -leeftijd in zijne tent komen, met een »verlofbriefje” +leeftijd in zijne tent komen, met een »verlofbriefje” (zooals hij het noemde), om naar huis te gaan. Het briefje was van een Commandant en moest natuurlijk eerst door den Generaal bekrachtigd worden, eer de man naar zijne woning kon gaan.</p> -<p>»Waar is jou verlofbriefje?”—sprak de Generaal op +<p>»Waar is jou verlofbriefje?”—sprak de Generaal op zijn zachte wijze.</p> -<p>»Hier, Generaal!<ins class="corr" id="corr189" title="Niet in Bron.">”</ins>—antwoordde de smeeker eerbiedig, +<p>»Hier, Generaal!<ins class="corr" id="corr189" title="Niet in Bron.">”</ins>—antwoordde de smeeker eerbiedig, <span class="pagenum" title="248"> </span><a id="p_248"></a>hem een stukje papier toereikend, en een hoopvolle blik toewerpend.</p> @@ -9828,27 +9790,27 @@ toewerpend.</p> te zien, scheurde hij het aan stuk; de stukjes op den grond werpend.</p> -<p>»Daar is jou verlofbriefje!”—voegde hij den verbaasden +<p>»Daar is jou verlofbriefje!”—voegde hij den verbaasden man met vonkelende oogen toe.</p> <p>De man verstomde. Men kon eene speld in de tent hooren vallen, zoo stil was het. Niemand sprak er een woord.</p> -<p>»Dag Generaal!”—zei onze teleurgestelde vriend heel<ins class="corr" id="corr190" title="Bron: ,"></ins> +<p>»Dag Generaal!”—zei onze teleurgestelde vriend heel<ins class="corr" id="corr190" title="Bron: ,"></ins> eerbiedig, terwijl hij opstond, zijn hoed nam en de tent verliet.</p> <p>Zulke tooneelen waren een noodzakelijke reactie tegen de losbandigheid en tuchteloosheid in de verlofpest, die onze gelederen decimeerden en demoraliseerden. Vrees is -een noodzakelijke factor in de opvoeding van »groote,” -zoowel als »kleine kinderen”. Generaal De la Rey, en +een noodzakelijke factor in de opvoeding van »groote,” +zoowel als »kleine kinderen”. Generaal De la Rey, en later ook Generaal De Wet, hadden ook veel moeite in menig kritiek oogenblik met wederspannige burgers en ontrouwe officieren. Ook zij werden gevreesd, zoowel als -bemind. Geen Boeren-Generaal echter was zóó gevreesd -als Cronjé. Dat wist en gevoelde elkeen, die in het lager +bemind. Geen Boeren-Generaal echter was zóó gevreesd +als Cronjé. Dat wist en gevoelde elkeen, die in het lager kwam, heel spoedig. Hij heerschte zonder vrees of gunst. Hij ontzag geen mensch. Hij alleen was de Baas. Vandaar de bijnaam, Napoleon, die hem werd toegevoegd.</p> @@ -9864,7 +9826,7 @@ Gods Woord, deed een gebed en sprak een kort woord, waarop de Generaal zijn krachtige, heldere, doordringende stem tot den troon der genade verhief. Als er geen <span class="pagenum" title="249"> </span><a id="p_249"></a>predikant in het lager was, trad hijzelve, gelijk een -Charl Cilliers of een Paul Kruger vóór hem zoo dikwijls +Charl Cilliers of een Paul Kruger vóór hem zoo dikwijls gedaan hadden, voor de schare op. In elk geval kon men 's avonds zijne stem als een zilveren bazuin langs de oevers der Modderrivier hooren klinken, terwijl hij den @@ -9875,11 +9837,11 @@ om het breedgewelfde voorhoofd van den onverwinnelijken Generaal vlochten.</p> <p>Men heeft spottend gesproken en geschreven over den -vreemden, eigenaardigen, »Oud-Testamentischen godsdienst” -der Boeren en over hun »ouderwetsch geloof” zich vroolijk -gemaakt. Noem hun godsdienst »Oud-Testamentisch” en -hun geloof »ouderwetsch”, als gij wilt, en vraag uzelven -dan af: <ins class="corr" id="corr191" title="Bron: »"></ins>Ligt die Oud-Testamentische godsdienst niet +vreemden, eigenaardigen, »Oud-Testamentischen godsdienst” +der Boeren en over hun »ouderwetsch geloof” zich vroolijk +gemaakt. Noem hun godsdienst »Oud-Testamentisch” en +hun geloof »ouderwetsch”, als gij wilt, en vraag uzelven +dan af: <ins class="corr" id="corr191" title="Bron: »"></ins>Ligt die Oud-Testamentische godsdienst niet misschien aan den wortel van den heldenmoed en de taaie volharding, door de kern der Boeren ten toon gespreid? Is hun onuitblusschelijke hope op verlossing niet @@ -9902,8 +9864,8 @@ geslacht.</p> <p class="subh2">Bij de Magersfontein Randjes</p> -<p>Van een laag »kliprandje”, waartegen Cronjé's lager -als 't ware aanleunde, kon men de beroemde »Magersfontein +<p>Van een laag »kliprandje”, waartegen Cronjé's lager +als 't ware aanleunde, kon men de beroemde »Magersfontein Randjes” ten noordwesten duidelijk zien. Elken avond, kort voor zonsondergang, gingen van de menschen uit het lager op het randje zitten, om de geregelde avondsaluut @@ -9912,19 +9874,19 @@ Een donderend geknal, uit de richting van 't Britsche kamp komend, een tweede van de Magersfontein-posities en een lichte ronde wolk van de eene of andere punt in de randjes opstijgend—dat was de orde van den dag. -»Daar val hij!”—riep een of ander toeschouwer dan +»Daar val hij!”—riep een of ander toeschouwer dan uit. Nog een—en nog een—en soms nog een bom of vijf, zes er bij—en de opvoering was afgeloopen. Het waren lyddiet-bommen als je blieft, maar zij deden niemand eenig kwaad. Er zaten wachten den ganschen dag lang op al de hoogste punten dier randjes, die, zoodra zij de vurige -tong van het monster zagen, luide uitriepen: »Daar's hij, burgers!”—waarop +tong van het monster zagen, luide uitriepen: »Daar's hij, burgers!”—waarop elkeen zich op de eene of andere wijze verschool, eer de gonzende projectiel in hun midden neerplofte. Niemand bekommerde zich later over die vroeger zoo gevreesde bommen. Ook <i>hunne</i> manieren leerde men kennen. Waarom Lord Methuen het deed?—Waarschijnlijk om aan -Generaal Cronjé duidelijk te zeggen: »Hier ben ik nog! Ik +Generaal Cronjé duidelijk te zeggen: »Hier ben ik nog! Ik ga niet van hier weg!”—en intusschen was Lord Roberts druk bezig achter zijn rug, om een overweldigende macht te organiseeren. Methuen bleef doodbedaard wachten. @@ -9942,19 +9904,19 @@ strekt hem allerwege tot eer, want Commandant Scholtz en zijne manschappen werden er heel netjes verrast. Het tweede is een van de schandelijkste gebeurtenissen uit den oorlog. Volgens een telegram van een Vrijstaatschen -officier kwamen er »zoo wat 2000 Engelsche ruiters met +officier kwamen er »zoo wat 2000 Engelsche ruiters met 11 kanonnen twee uur te paard in den Vrijstaat, <i>om te vernielen</i>!—Huizen en meubelen, ja zelfs schoolmeubelen werden verwoest!” Conan Doyle erkent ronduit, dat er zulk een vernieltocht plaats vond en hij beklaagde het gebeurde. De dag komt, wanneer alle fatsoenlijke Engelschen -zich zullen afvragen: »Maar hoe kwamen die +zich zullen afvragen: »Maar hoe kwamen die officieren van Lord Methuen er toe, om huizen en meubelen te gaan verwoesten, zonder een enkel schot te vuren”! En werd niet op hen geschoten. Van verraad of -strategische redenen was er geen sprake. »De beschaafde, +strategische redenen was er geen sprake. »De beschaafde, galante, wel opgevoede officieren van Methuen” gingen -dus veel verder dan de »onbeschaafde, ongeletterde, ruwe +dus veel verder dan de »onbeschaafde, ongeletterde, ruwe Boeren” in Natal. Wij hebben geen huizen verbrand of door dynamiet opgeblazen. Vele meubelen werden vernield, vooral te Dundee! zelfs door onbeschaamde, lange @@ -9976,15 +9938,15 @@ geschiedenissen hebt leeren kennen.</p> door de beide Presidenten aan Lord Roberts gericht: wij twijfelen er ook geen oogenblik aan, dat, als de hitte en de opgewondenheid des strijds voorbij zijn, -de gemoederen van alle partijen eenigszins weêr tot bedaring +de gemoederen van alle partijen eenigszins weêr tot bedaring komen, het gansche Britsche Rijk op dat protest -»Amen” zal zeggen.... Wie zal echter de onschuldige +»Amen” zal zeggen.... Wie zal echter de onschuldige slachtoffers der Majuba- of Magersfonteinwrekers weer opbouwen?</p> <p>Naar die randjes gingen onze harten vooral uit. Wij wilden het beroemde slagveld bestudeeren en schetsen. -Den dag na onze aankomst bij Generaal Cronjé, had ik +Den dag na onze aankomst bij Generaal Cronjé, had ik reeds de gelegenheid met het rijtuig van Ds. Strasheim van Klerksdorp erheen te rijden. Veel werd mij toen reeds verteld en getoond. Later gingen wij beiden er een gansche @@ -10023,7 +9985,7 @@ westergrens erg zwaar, vooral in de eerste weken van Januari. Er was noch koffie, noch suiker in die dagen en bitter weinig tabak. Thee, zonder melk en zonder suiker smaakt niet al te lekker. Gelukkig was er steeds volop -vleesch en brood. In ééne maand bijvoorbeeld werden er +vleesch en brood. In ééne maand bijvoorbeeld werden er 4,000 schapen en 80 ossen, volgens informatie aan mij door den heer Williams gegeven, aldaar geslacht!</p> @@ -10045,14 +10007,14 @@ was echter de beschutting daar bij het lager van Commandant Wolmarans, dat wij gewaarschuwd werden, om ons wagentje elders te verbergen. Twee maal was er een bomskogel door de tent van Veldkornet van Graan (onzen -gastheer), bijvoorbeeld, gevlogen, waarvan één hem nog al +gastheer), bijvoorbeeld, gevlogen, waarvan één hem nog al in het been wondde. Toen de avondschaduwen onze bewegingen <span class="pagenum" title="254"> </span><a id="p_254"></a>ietwat bedekten, sloegen wij het hazenpad in en vonden wij een heerlijke schuilplaats in eene kloof tusschen twee hooge randjes. Vandaar uit gingen wij op onze dagelijksche wandelingen, om de vroolijke burgers in hunne -pondokken en grotten, spelonken en gaten, slooten en »bokzeilen” -optezoeken. »Torren” noemden zij zichzelven +pondokken en grotten, spelonken en gaten, slooten en »bokzeilen” +optezoeken. »Torren” noemden zij zichzelven lachend: betere benaming is er moeilijk denkbaar voor de bewoners van de Magersfontein posities. De meesten hunner hadden zich letterlijk gaten in de randjes geboord. Als @@ -10066,11 +10028,11 @@ verscholen. De reiziger zal zich verstommen, als hij de wonderlijke Boeren-plannen aldaar gadeslaat.</p> <p>Aan de zuidzijde dier randjes, zoowat twintig of dertig -treden vóór den voet derzelven, liepen de kromme, +treden vóór den voet derzelven, liepen de kromme, kronkelende slooten, die als eene continuatie van de vorengenoemde -»groote sloot” kunnen beschouwd worden. +»groote sloot” kunnen beschouwd worden. Chronologisch echter, werden er slechts twee slooten (elkeen -60 of 80 voet lang) <i>vóór</i> de langere, die de vlakte +60 of 80 voet lang) <i>vóór</i> de langere, die de vlakte doorkruist, aangelegd—zooals wij later zien zullen, als het gevecht besproken wordt.</p> @@ -10105,7 +10067,7 @@ de verschrikkelijke hitte. In zijne hemdsmouwen ligt hij er te lezen. Vuil zijn handen en voeten en 't gelaat zelfs, omdat er nauwelijks genoeg drinkwater naar de gevaarlijke kopjes en slooten dagelijks vervoerd wordt. Het -water komt in »tanks” van de fontein bij de hoeve van +water komt in »tanks” van de fontein bij de hoeve van den heer Bisset, eigenaar van Magersfontein—een goed drie-kwart uur rijdens vandaar; de tanks zijn maar schaarsch, en de drinkers zijn vele. <i>Ergo</i>: de arme Torren @@ -10120,9 +10082,9 @@ van kunstige en veilige hutjes en holen. De onbekende reiziger zal zich verbeelden, dat hij er nieuwe katakomben ontdekt heeft, als hij op de slooten afkomt; en, aan de binnenzijde dier randjes ronddolend, zal hij uitroepen: -»Hier woonde eens een vreemd ras van menschen; in +»Hier woonde eens een vreemd ras van menschen; in holen woonden zij gelijk de Boschjesmans en Loofhutten -bouwden zij, gelijk de Israëlieten van ouds”!</p> +bouwden zij, gelijk de Israëlieten van ouds”!</p> <p>Wat hebben wij er aangename dagen bij onze dierbare <span class="pagenum" title="256"> </span><a id="p_256"></a>land- en lotgenooten doorgebracht! 't Was eene betooverende @@ -10130,18 +10092,18 @@ schilderij, fantastisch en vreemd als een droombeeld. Eene godsdienstoefening hebben wij er bijgewoond, die in een groot schilderstuk dient vereeuwigd te worden. Daar achter het kopje, naast het lagertje van Vecht-Generaal -Andries Cronjé, waar de geniale Veldkornet Roos van +Andries Cronjé, waar de geniale Veldkornet Roos van Klerksdorp ons zoo dikwijls te gast had—rechts van den spoorweg, als men op weg naar Kimberley tusschen de -»Magersfontein Randjes” doorstoomt—stond Ds. Winter +»Magersfontein Randjes” doorstoomt—stond Ds. Winter op een namiddag te preeken. Zijne gemeente zat er op de groote steenen, die elken heuvel in die streken bedekken. Wij kleefden altegader aan de noordelijke helling van het -»Kerk-Kopje” (zoo als burgers het spoedig gedoopt hadden), +»Kerk-Kopje” (zoo als burgers het spoedig gedoopt hadden), als een groote zwerm bijen vast. De Engelsche bommen -konden immers elk oogenblik een woordje meêspreken. +konden immers elk oogenblik een woordje meêspreken. In 't midden der welsprekende rede, die met diepe aandacht -werd toegeluisterd, gilde onze wacht uit: »Daar +werd toegeluisterd, gilde onze wacht uit: »Daar kom hij!”—en elkeen, Herder en Kudde, bukte zoo laag als mogelijk. De twee harden knallen volgden kort op elkander, de eerste bij het vertrek, de tweede bij de aankomst @@ -10149,7 +10111,7 @@ van onzen rustverstoorder. Met een gevoel van verlichting, zagen wij het gevaarte dicht bij de spoorlijn, een vijftig of zestig treden van onze vergaderplaats, ontploffen. 't Was nog al een lyddiet-bom en het geraas was -oorverdoovend. De <ins class="corr" id="corr194" title="Bron: Domine">Dominé</ins> hield zich echter goed. Hij +oorverdoovend. De <ins class="corr" id="corr194" title="Bron: Domine">Dominé</ins> hield zich echter goed. Hij ging met zijn rede voort en, op de plaats, waar de bom gevallen was, met de hand wijzend, gebruikte hij het gebeurde als een voorbeeld, om zijn onderwerp toetelichten. @@ -10165,8 +10127,8 @@ achter een steen gedoken. Deze laatsten waren geen lafaards, die echtgenooten en vaders en grondbezitters zijn. Bij het zingen van den slotzang waren allen op de been.</p> -<p>Soms kwam Generaal <ins class="corr" id="corr195" title="Bron: Cronje">Cronjé</ins> met zijn staf en eenige -onderofficieren onder het gastvrije »bokzeil” van Veldkornet +<p>Soms kwam Generaal <ins class="corr" id="corr195" title="Bron: Cronje">Cronjé</ins> met zijn staf en eenige +onderofficieren onder het gastvrije »bokzeil” van Veldkornet Roos wat schaduw en rust zoeken, terwijl wij ook daar waren. De <i>Prieska-expeditie</i> werd in die dagen op touw gezet en een Vecht-Generaal (Breytenbach) werd @@ -10176,10 +10138,10 @@ tocht naar het noorden der Kaapkolonie, aan de oevers der Oranjerivier, te ondernemen. Als manna in de woestijn daalden er soms wat vruchten uit Klerksdorp op ons af, daar bij datzelfde, onvergetelijke bokzeil, met de -kar van Vecht-Generaal Andries Cronjé (den zachten, +kar van Vecht-Generaal Andries Cronjé (den zachten, algemeen beminden, maar helaas! ziekelijken broeder van den Generaal) er onder. Een halven tros druiven, <i>daar</i> -gegeten, smaakte ons als de vruchten van Kanaän, en een +gegeten, smaakte ons als de vruchten van Kanaän, en een slokje Kaapschen brandewijn was een luxe, die slechts bij dat wonderlijke bokzeil te genieten was—en dat wel slechts bij bijzondere gelegenheden.</p> @@ -10220,7 +10182,7 @@ Divisie (elk 10,000 man sterk) naar 't front te sturen: elf Militie-bataljons bij het leger te voegen; een Rijdende Yeomanry-macht op de been te brengen; een menigte kanonnen, insluitende een Howitzer-brigade uittezenden en -zooveel mogelijk vrijwilligers aantewerven. In de <ins class="corr" id="corr197" title="Bron: kolonien">koloniën</ins> +zooveel mogelijk vrijwilligers aantewerven. In de <ins class="corr" id="corr197" title="Bron: kolonien">koloniën</ins> (Australie, Nieuw-Zeeland, Canada, Natal en de Kaapkolonie) werden er rijdende en andere Corps voor den krijg toegerust. Alzoo werd er ruim 100,000 man in korten @@ -10242,11 +10204,11 @@ des vijands werden wij genoodzaakt terug te vallen!</p> <p class="subh2">De Slag van Magersfontein</p> -<p>Op een dag zaten wij met Generaal Cronjé en eenigen +<p>Op een dag zaten wij met Generaal Cronjé en eenigen zijner adjudanten op het hoogste kopje van Magersfontein, waarop hij elken morgen vroeg ging, om Lord Methuen's kamp te bestudeeren. Ons wagentje stond in eene kloof, -achter dien bewusten kop. »<i>Daar, onder die doornboomen, +achter dien bewusten kop. »<i>Daar, onder die doornboomen, daar</i>—hij wees met den vinger op eene plaats, onder aan onzen voet, links of oost van de voorpunt der Magersfonteinrandjes—<i>kwam ik met mijn zeven Adjudanten op @@ -10254,24 +10216,24 @@ de Bergschotten vroeg in den morgen af</i>. Het was heel onverwachts. Een van de kerels dacht, dat het struisvogels waren—je weet immers hoe snaaks die menschen gekleed zijn,—maar ik wist, dat zij Schotten waren en riep uit: -‘Schiet, kerels! Schiet hulle!’ Zóó sprong mijn lijfwacht +‘Schiet, kerels! Schiet hulle!’ Zóó sprong mijn lijfwacht van de paarden en begon terstond op hen te vuren. Spoedig -knetterden de geweren van alle kanten: zóó begon de slag +knetterden de geweren van alle kanten: zóó begon de slag van Magersfontein.<ins class="corr" id="corr198" title="Niet in Bron.">”</ins></p> <p>De plaats, waar deze interessante episode voorviel, was werkelijk <i>voorbij het voorste kopje</i> van onze Magersfontein-posities! -Vóór dat kopje was er eene sloot, die door een +Vóór dat kopje was er eene sloot, die door een klompje <ins class="corr" id="corr199" title="Bron: Kroonstadsters">Kroonstadters</ins>, Hoopstadters en Potchefstroomers bezet was, maar de voorpunt der Schotten was voorbij die gevaarlijke positie in de duisternis gekomen, zonder het zelf te weten. Hadden hunne Officieren geweten, waar zij zich dien morgen vroeg bevonden, konden -zij door links te zwenken de »Magerfontein Randjes” +zij door links te zwenken de »Magerfontein Randjes” van de oostzijde hebben genomen, en alzoo achter ons centrum gekomen zijn. Daartoe echter, kon het onder de omstandigheden onmogelijk komen, daar zij blijkbaar -»als dwalende schapen” op Cronjé's lijfwacht aanlandden, +»als dwalende schapen” op Cronjé's lijfwacht aanlandden, niet wetende, dat zij te midden van en ten deele zelfs <span class="pagenum" title="260"> </span><a id="p_260"></a>voorbij de Boeren-posities waren. Zulk een vreemd voorspel tot een gevecht vindt niet dikwijls plaats. De Engelschen @@ -10298,22 +10260,22 @@ dag de Boeren uit de achterste heuvelen, of, wie weet, uit de Scholtznekhoogten, goed zes mijl verder naar Kimberley, te verdrijven.</p> -<p>Hoe het ook zij: vóór Generaal Wauchope wist, dat -hij binnen onze liniën was, begon Generaal Cronjé's zeven +<p>Hoe het ook zij: vóór Generaal Wauchope wist, dat +hij binnen onze liniën was, begon Generaal Cronjé's zeven onverschrokken Transvalers op de voorste gelederen te schieten, en—ergste van al!—uit de opene vlakte aan zijne rechterhand sprongen er duizende vlammen uit de geduchte Mausers. Daar in het open veld, zonder <i>sloot</i> of <i>wal</i> of <i>doorndraad</i> of eenige andere schuiling, dan de dunne, lage doorn-boomen en vaalboschjes, die er in overvloed -aanwezig waren, lagen de »bange boeren” den vijand af +aanwezig waren, lagen de »bange boeren” den vijand af te wachten. Al dat geschrijf in Engelsche boeken over de grachten en draadomheining, en wat niet al, die ons het voordeel te Magersfontein bezorgden, is <ins class="corr" id="corr200" title="Bron: klinklare">klinkklare</ins> onzin. <span class="pagenum" title="261"> </span><a id="p_261"></a>Slechts voor een paar vooruitstekende kopjes waren er -op dien dag slooten gegraven! Eén enkele, gladde draad +op dien dag slooten gegraven! Eén enkele, gladde draad hing er slapjes aan een aantal palen—zoowat 50 of 60 -treden vóór die slooten geplant, maar elders was er geen. +treden vóór die slooten geplant, maar elders was er geen. De <ins class="corr" id="corr201" title="Bron: Engelsche">Engelschen</ins> kwamen er nooit mede in aanraking, volgens mijne informatie—ook beteekende die draad totaal niets, volgens de getuigenis mijner eigene oogen. Paarden mogen @@ -10323,18 +10285,18 @@ erover struikelen bij nacht, maar menschen stellig niet.</p> kopjes gevuurd werd, begon men ook uit de slooten de dichte drommen van het vijandelijk voetvolk gewaar te worden, en groot was de slachting der arme Schotten in de eerste -vijf minuten. »Als schapen waren zij ter slachting geleid.” +vijf minuten. »Als schapen waren zij ter slachting geleid.” Geen Boer, die kennis van zaken heeft, zal het den dapperen Schot ooit kwalijk nemen, dat hij dien vroegen morgen retireerde, zoo snel als mogelijk. Zijn geheele -aanval was een »blunder”, slechts een weinig beter dan die +aanval was een »blunder”, slechts een weinig beter dan die van Generaal Gatacre bij Stormberg.</p> -<p>Laat ons nu bij Cronjé op dien hoogsten top aan de +<p>Laat ons nu bij Cronjé op dien hoogsten top aan de oostzijde der randjes, wat naar achteren, blijven zitten, en verdere ontwikkeling van den slag gadeslaan. De Schotten liggen meestal plat op den grond, achter de vele -»boschjes”, die er vooral links van de kopjes in 't opene +»boschjes”, die er vooral links van de kopjes in 't opene plein te zien zijn. Met hun kleine graafjes—die tegelijk als pikken dienst doen—maken zij zich gaten in den grond, waarin zij kunnen liggen schieten. Er is zoo veel laag @@ -10347,7 +10309,7 @@ en een Transvaalsche Krupp, alsmede twee Pom-poms en een handmaxim op het vecht-terrein. Op order van den Generaal blijft het grof geschut zwijgend den loop van zaken afwachten. Zij zijn er op de kopjes en -één Pom-pom is dicht bij den spoorweg gesteld, alwaar +één Pom-pom is dicht bij den spoorweg gesteld, alwaar <span class="pagenum" title="262"> </span><a id="p_262"></a>de Generaal den hoofdaanval der Engelschen verwachtte. Daar schuilen de Potchefstroomers van Wijk Gatsrand en Wijk Vaal Rivier, en de Ventersdorpers en de Bloemfonteiners @@ -10357,7 +10319,7 @@ rechts zijn er Ladybranders uit het verre oosten van den Vrijstaat en <ins class="corr" id="corr203" title="Bron: Zoutpanbergers">Zoutpansbergers</ins> uit het uiterste noorden der Transvaal. Die allen zijn toegesneld in de ure des gevaars<ins class="corr" id="corr204" title="Niet in Bron.">;</ins> waar is onze Homerus om ze te bezingen?—zij vormen -den rechtervleugel van Cronjé's macht. Zij hooren het +den rechtervleugel van Cronjé's macht. Zij hooren het gevecht, maar kunnen er ongelukkig niet aan deelnemen. De spoorlijn werd ongebruikt gelaten. Geen gepantserde trein zelfs kwam er opdagen.</p> @@ -10373,12 +10335,12 @@ ondervinding uit, hoe goed het plan beantwoordde, om op een afstand van de rotsige heuveltjes in slooten te blijven. De weerkaatsende bomscherven en kogels konden ze daar geen kwaad doen. Die op of achter de lage randjes scholen, -hadden het veel zwaarder, dan die er vóór en dus nader +hadden het veel zwaarder, dan die er vóór en dus nader aan den vijand waren. Vandaar dat er <i>na</i> den slag en ook te Colenso en Paardenberg en Poplar Grove zoo veel aan grachten-graven door de Boeren gedaan werd. Op onze burgers in de opene vlakten kunnen de kanonnen niet schieten, -daar de gebrokene Schotsche Regimenten er vóór hen op +daar de gebrokene Schotsche Regimenten er vóór hen op den grond liggen, tusschen onze scherpschutters en de Engelsche kanonnen. Daar verre, voor ons linkervleugel, trachten eenige Engelsche kanonnen de slooten bij de @@ -10388,14 +10350,14 @@ voor de randjes gegraven.</p> <p><span class="pagenum" title="263"> </span><a id="p_263"></a></p> -<p>Zoodra het aan Generaal Cronjé volkomen duidelijk is, +<p>Zoodra het aan Generaal Cronjé volkomen duidelijk is, dat de Engelsche machten uitsluitend op zijn linkervleugel aandringen, begint hij zijn Reserve-Corpsen met effect te gebruiken. Hij had er namelijk een 600 paardenruiters, (rijdend voetvolk) uit bijna al de commando's gekozen, en ver van de vechtlinie, achter de randjes wachtten zij ongeduldig op het psychologisch moment om toe te schieten. -Daar vliegt Vecht-Generaal Andries Cronjé, met een paar +Daar vliegt Vecht-Generaal Andries Cronjé, met een paar honderd ruiters, van achter de bedekking der heuvelen uit, dwars over het open veld, om zich bij onzen linkervleugel te voegen. De ballon staat hoog in de lucht; de @@ -10409,14 +10371,14 @@ en de mannen kruipen naar voren met de Mausers in de vuist.</p> <p>Ook Lord Methuen stuurt natuurlijk versterkingen in die richting: hij heeft er volk te over. De Grenadier-Garde -en vijf compagnieën Yorkshire Lichte Infanterie +en vijf compagnieën Yorkshire Lichte Infanterie (volgens Conan Doyle) worden in de richting der Modderrivier gezonden, waarop onze linkervleugel rustte. Zij versterken daar de wankelende rijdende infanterie en lanciers, die te voet, gelijk de Boeren, daar onder en achter de doornboomen liggen te schieten.</p> -<p>Wederom laat Cronjé een compagnie van zijn reserveruiterij +<p>Wederom laat Cronjé een compagnie van zijn reserveruiterij van achter de randjes over de opene vlakte jagen. 't Is Veldkornet Coleman, van Bloemfontein, die vooraan gaat en zij laten zich door de bommen en granaatkartetsen @@ -10457,14 +10419,14 @@ gelederen aansluit. Van 't verre Ladybrand is hij daarheen gesneld. De President heeft hem pas in de plaats van Vecht-Generaal Prinsloo (van Bloemfontein) gesteld en met roem heeft hij zich met zijne mannen beladen. Op hem (even -als op Generaal Andries Cronjé) zijn de volgende woorden, +als op Generaal Andries Cronjé) zijn de volgende woorden, op Louw Wepener bedoeld, zeer toepasselijk:</p> <div class="poem"> <div class="stanza"> <div class="i0"><i>Aan het hoofd dier dappre helden</i><br /></div> <div class="i2"><i>Staat een man van vrees bevrijd,</i><br /></div> - <div class="i0"><i>Maar ook teêr en zacht als zelden</i><br /></div> + <div class="i0"><i>Maar ook teêr en zacht als zelden</i><br /></div> <div class="i2"><i>Harten kloppen in den strijd.</i><br /></div> </div> <div class="source"> @@ -10476,11 +10438,11 @@ op Louw Wepener bedoeld, zeer toepasselijk:</p> <p>Nog een laatste, wanhopige poging gaat de ongelukkige Methuen wagen, om de schaal naar zijnen kant te doen -overslaan. Er is nog één regiment Hooglanders: de Gordons. +overslaan. Er is nog één regiment Hooglanders: de Gordons. Zij staan er bij de kanonnen, die zoo na als mogelijk naar onze linien geschoven zijn, <i>omdat ons geschut nog -altijd zwijgt</i>. Tegen één uur komen ook de Gordons nader. -Zij willen de slooten vóór ons linker-kopje bestormen en +altijd zwijgt</i>. Tegen één uur komen ook de Gordons nader. +Zij willen de slooten vóór ons linker-kopje bestormen en den dood hunner broeders wreken. Volgens Conan Doyle kwamen zij tot 400 treden van onze posities, hetwelk zeer te betwijfelen is; maar er was geene kans om verder te @@ -10492,7 +10454,7 @@ boel op den loop: Argylls en Sutherlands, Seaforths en Black Watch, met de onverwinnelijke Gordons incluis! Zij snellen er heen, alsof de Duivel ze jaagt. Bij de kanonnen blijven de Gordons staan, maar de overigen zijn niet te -keeren, eer zij een goede »mijl achter den rug hebben” +keeren, eer zij een goede »mijl achter den rug hebben” (volgens Doyle), zulk eene paniek heeft de Mauser verwekt.</p> <p>Ach! waarom schieten onze fraaie Krupps toch niet? @@ -10510,14 +10472,14 @@ de burgers voorwaarts, en—eer de avond valt zijn de stukken onzer. Neen—de doodsche stilte op de kopjes duurt voort. Eerst toen de gansche Britsche macht tegen vijf uur terugtrok, begon een Vrijstaatsche Krupp aan -het kogel-orkest meê te doen. Zóó goed mikte onze +het kogel-orkest meê te doen. Zóó goed mikte onze <span class="pagenum" title="266"> </span><a id="p_266"></a>Vrijstaatsche Sergeant, dat hij een gansch stel paarden -vóór een kanon wegschoot, en ook een kanonwiel buiten +vóór een kanon wegschoot, en ook een kanonwiel buiten gevecht stelde.</p> <div class="poem"> <div class="stanza" xml:lang="en"> - <div class="i0"><i>»Someone had blundered.”</i><br /></div> + <div class="i0"><i>»Someone had blundered.”</i><br /></div> </div> </div> @@ -10527,7 +10489,7 @@ Vandaar hun zwijgen, totdat de Engelschen terugtrokken.</p> <p>Toen ik den Generaal daaromtrent raadpleegde, zeide hij:</p> -<p>»De kanonnen waren zoo gesteld, dat zij niet op het +<p>»De kanonnen waren zoo gesteld, dat zij niet op het eigenlijke <ins class="corr" id="corr207" title="Bron: vechttrerein">vechtterrein</ins> konden werken.”</p> <p>Er waren omtrent 3000 Transvalers en 2000 Vrijstaters @@ -10544,24 +10506,24 @@ niet recht, wat zij met hunne prisoniers doen moesten—zoo lieten zij ze <i>minus</i> hunne wapens weer naar de hunnen terugkeeren.</p> -<p>»Maar waar zijn de Skandinaviërs?” vroeg men elkander +<p>»Maar waar zijn de Skandinaviërs?” vroeg men elkander na den slag af, en niemand wist, waar hunne positie dien dag was en wat er van hen geworden was. Ik heb velen gevraagd, om mij de juiste plaats aantetoonen, waar de ongelukkige<ins class="corr" id="corr208" title="Bron: .">,</ins> dappere mannen van het kille Noorden zich voor onze zaak opofferden, maar niemand kon het doen. -»Daar ergens, vóór in de vlakte, tusschen de Modderrivier +»Daar ergens, vóór in de vlakte, tusschen de Modderrivier en de randjes, maar heel ver naar voren, moesten zij dien nacht geweest zijn.” In de duisternis van den morgen kwam het voetvolk op ze af. Zij werden geheel binnen de vijandelijke -<ins class="corr" id="corr209" title="Bron: linien">liniën</ins> door de aanstroomende Schotten overweldigd. +<ins class="corr" id="corr209" title="Bron: linien">liniën</ins> door de aanstroomende Schotten overweldigd. Gelijk de opkomende vloed bij de zeekust snellijk al de -<span class="pagenum" title="267"> </span><a id="p_267"></a>lagere klippen bedekt, totdat er slechts één groote trotsche +<span class="pagenum" title="267"> </span><a id="p_267"></a>lagere klippen bedekt, totdat er slechts één groote trotsche rots de kruin tusschen de schuimende wateren omhoog houdt—de golven klotsen ertegen aan met donderend gedruisch, maar de rots blijft nog lang zichtbaar, totdat het hooggetij erover heen stroomt en de onstuimige zee -alleen te zien is—zóó ging het met het Skandinavische +alleen te zien is—zóó ging het met het Skandinavische Corps. Daar ginds, midden in eene zee van vijanden, werden zij verpletterd. Zij sloegen met de geweerkolven wanhopig om zich heen, die tachtig mannen, toen zij zich @@ -10574,18 +10536,18 @@ worden.</p> sneuvelde zijn broeder, en hij seinde daarop aan diens echtgenoote:</p> -<p>»Gustav is als een held gestorven.... Ik treur, maar +<p>»Gustav is als een held gestorven.... Ik treur, maar zal zijn dood wreken. Ik zal nooit rusten, tot ons onherstelbaar verlies gewroken is.”</p> <p>Voortvarende, heftige strijder! Hij was niet te beteugelen. Zijne dapperheid en toorn brachten hem tot het gevaarlijk -besluit, om ver vóór onze vechtlinie den verwachten +besluit, om ver vóór onze vechtlinie den verwachten aanval des vijands te trotseeren. Zijn lot was als dat van -een Hector, die vóór de poort van Troje alleen de komst +een Hector, die vóór de poort van Troje alleen de komst van Achilles bleef afwachten.</p> -<p>»Mijns is de wrake,” spreekt de Heer, »Ik zal het vergelden”.</p> +<p>»Mijns is de wrake,” spreekt de Heer, »Ik zal het vergelden”.</p> <hr class="chend" /> @@ -10597,9 +10559,9 @@ van Achilles bleef afwachten.</p> <p>Ook Generaal De Wet gingen wij in die dagen bezoeken. Zijn lagertje was op de wallen der Modder gelegen, niet -verre van de plaats, waar »de groote sloot” over de +verre van de plaats, waar »de groote sloot” over de breede vlakte tot aan de Magersfontein randjes begon. -Wij reden er heen van Cronjé's lager met ons wagentje, +Wij reden er heen van Cronjé's lager met ons wagentje, om er een paar dagen te vertoeven. Vriendelijk ontving hij ons en lang zaten wij over de Natalsche gevechten te praten. Ook Majoor Albrecht vonden wij daar met zijn @@ -10608,7 +10570,7 @@ vertelde ook hij ons omtrent Belmont en Graspan. Hij had een hoogen dunk van Generaal De la Rey en zeide onder anderen:</p> -<p>»Met hem ga ik door 't vuur”.</p> +<p>»Met hem ga ik door 't vuur”.</p> <p>De verhouding tusschen hem en Generaal De Wet liet ook niets te wenschen over. Ze hadden de meeste achting @@ -10636,9 +10598,9 @@ zoo te zeggen onbeschermd waren. Mijn collega van 't Staats-Gymnasium, de heer Ellenberger, die voor het Informatie-Bureau van Professor Molengraaf werk deed, sprak dikwijls met mij, daar aan de stille -oevers der Modder bij Cronjé's Lager, over hetzelfde +oevers der Modder bij Cronjé's Lager, over hetzelfde brandende onderwerp. Ds. P. Boshof, van Jacobsdal, was -zóó ernstig op dit punt, dat hij mij,—tijdens een bezoek +zóó ernstig op dit punt, dat hij mij,—tijdens een bezoek aan 't dorpje, om wat rijst en aardappelen te bemachtigen!—ertoe bewoog, een schrijven aan een of ander <ins class="corr" id="corr210" title="Bron: hooggeplaatsen">hooggeplaatsten</ins> persoon omtrent onzen gevaarlijken toestand te @@ -10649,9 +10611,9 @@ te hebben geworpen.</p> <p>Ik <ins class="corr" id="corr211" title="Bron: herrinner">herinner</ins> mij nog goed, hoe ik mijn vriend Ellenberger in het Hotel te Jacobsdal, waar wij een nacht samen in -ééne kamer vertoefden, toeriep:</p> +ééne kamer vertoefden, toeriep:</p> -<p>»Weet je wat? Te Jacobsdal kom ik niet weer slapen. De +<p>»Weet je wat? Te Jacobsdal kom ik niet weer slapen. De plek is gedoemd. Als de Engelschen het willen, komen zij er van nacht binnen.”</p> @@ -10663,14 +10625,14 @@ naar Enslin 's daags te voren gezonden, Jacobsdal ingestapt hebben. Hoe kon commandant Lubbe met een paar honderd man, zonder kanon of maxim, dat belet hebben? Wie kon hun den weg versperd hebben? Er was -niemand, om het te doen. Generaal Cronjé klemde zich +niemand, om het te doen. Generaal Cronjé klemde zich aan de Magersfontein-posities vast en hield hardnekkig staande, <i>dat de Engelschen nimmer</i> den <i>spoorweg zouden verlaten</i>. De Vrijstaatsche grens voornoemd bleef dus feitelijk open en bloot en onbeschermd. Methuen of Roberts—wie <span class="pagenum" title="270"> </span><a id="p_270"></a>er het eerste kwam—kon de wandeling naar Jacobsdal, ver voorbij ons linkervleugel, met onfeilbaar succes -ondernomen hebben, terwijl Generaal Cronjé op het groote +ondernomen hebben, terwijl Generaal Cronjé op het groote Britsche Kamp van de Magersfontein-kopjes bleef loeren.</p> <p>Wederom ben ik de diepe zee van critiek over militaire @@ -10725,17 +10687,17 @@ Wat is het toch heerlijk om soms met vuur te spelen en wat te wagen! Ter wille van de kunst was de heer Oeder steeds gereed om een ontdekkingsreisje te doen. Van jongsaf aan zat de avontuurzucht mij in 't bloed. Wij stapten naar -de »groote sloot”, bekeken die goed voor een korten afstand, +de »groote sloot”, bekeken die goed voor een korten afstand, en—wipten erover heen, het onbekende te gemoet snellend. De lyddietbommen vielen geregeld op de randjes daar ginder, tegen half vijf of later in den namiddag. Waarom zouden wij dan niet op een interessante expeditie over de beroemde vlakte kunnen gaan?</p> -<p>Ongemerkt dwaalden wij veel verder van de »groote sloot” +<p>Ongemerkt dwaalden wij veel verder van de »groote sloot” af, dan wij wisten. De grond was hoegenaamd niet zoo gelijk als wij gedacht hadden. Zoo kwamen wij er bijvoorbeeld -op een »zoutpan” te land, waar wij niets van +op een »zoutpan” te land, waar wij niets van geweten hadden. En het bleek heel spoedig, dat de geheele vlakte naar de Britsche zijde afdaalde, omdat wij van onze grachten niets hoegenaamd konden zien. @@ -10744,7 +10706,7 @@ en gingen vroolijk en opgewekt voort. Ledige Lee Metford patronen trokken weldra onze aandacht, en vooral de papieren waarin zij gehuld waren.—Onze burgers raapten er omtrent 46,000 hulsels 's daags na <ins class="corr" id="corr212" title="Bron: dan">den</ins> slag op.—Toen -kwamen wij weêr op de haastig gegraven gaten te land, waarin +kwamen wij weêr op de haastig gegraven gaten te land, waarin de Berg Schotten lagen te schieten. Zij waren zeer vlak <span class="pagenum" title="272"> </span><a id="p_272"></a>en er was blijkbaar geen tijd of moeite aan besteed. Verder en steeds verder gingen wij in de richting van de randjes @@ -10761,7 +10723,7 @@ neder—om in deze dorre, droeve deining begraven te worden.</p> <p>Het werd vier uur: wij moesten terug. Wij liepen het -»brakpannetje” voorbij en draaiden langzamerhand wat +»brakpannetje” voorbij en draaiden langzamerhand wat links, heel op ons gemak, toen er onverwachts een dramatisch tooneeltje uit ons leven begon, dat allesbehalve aangenaam was.</p> @@ -10778,7 +10740,7 @@ Een zwakke troost; maar beter dan niets. Een vreeselijke hoofdpijn tastte mij oogenblikkelijk aan—even als op Pepworth's Heuvel—maar ditmaal gebruikte ik mijn verstand kalm en bedaard van den beginne af aan. -De bommen vielen geregeld: òf rechts over, òf rechts, òf +De bommen vielen geregeld: òf rechts over, òf rechts, òf links van onze onhoudbare positie; maar steeds van twintig tot veertig of vijftig treden van ons af, en dikwijls geheel en al over de helling.</p> @@ -10794,21 +10756,21 @@ phlegmatisch van aard, gelijk het een goed Nederlander betaamt. Hij hield zich bijzonder goed—onder omstandigheden! Of hij echter de groote vuil-gele wolken, die er soms tot drie tegelijk rondom ons uit de verscheurde -aarde opschoten, »<i>gelijk een schaap</i>” bestudeerde, +aarde opschoten, »<i>gelijk een schaap</i>” bestudeerde, betwijfel ik ten zeerste. Ze waren heel mooie wolken, heel lief, bijzonder sierlijk opstijgend; en zoo hoog ook, heel hoog; en zoo vreemd van kleur ook, heel vreemd—het gele der lyddiet het vale der aarde met geweld -kussend en omhelzend, ten hemel voerend—»welk een +kussend en omhelzend, ten hemel voerend—»welk een prachtige schilderij voor ons historisch werk, vriend Oerder!”</p> -<p>»Ja wel.... als wij er eens heelhuids vandoor zijn.... +<p>»Ja wel.... als wij er eens heelhuids vandoor zijn.... maar het ziet er beroerd uit, hoor!” Er werden ook later granaat-kartetsen over ons hoofd geslingerd—ellendige monsters, die boven in de lucht reeds kraken en dan met een oorverdoovend gerommel en gerinkel neerschieten. -Hé, dat doet griezelen en grillen. Tweemaal siste er een +Hé, dat doet griezelen en grillen. Tweemaal siste er een kogel in het boschje, waartegen wij aanleunden. Wij hielden den adem op. Wij waren hulpeloos en machteloos. Waarheen konden wij vluchten? Waar ons bergen? Lord @@ -10823,23 +10785,23 @@ Platrand!</p> westerkimme. Spoedig zou het gordijn voor dezen dag vallen en de duisternis ons omgeven. Wat nu begonnen? <i>Hier blijven?</i>—maar dan loopen wij gevaar in den nacht, -gelijk de ongelukkige Skandinaviërs, door het Engelsche +gelijk de ongelukkige Skandinaviërs, door het Engelsche <span class="pagenum" title="274"> </span><a id="p_274"></a>voetvolk vertrapt te worden—zulk een schieten met grof geschut gaat immers bij de Engelschen steeds een aanval vooraf!—Tusschen twee haakjes, lezer, is het niet vreemd, dat de Boeren herhaaldelijk als 't ware door Lord Methuen en Buller door zoodanige bombardementen gewaarschuwd -zijn: »Morgen vallen wij jullie aan, of anders -overmorgen op zijn laatst?”—<i>Opstaan en naar onze liniën +zijn: »Morgen vallen wij jullie aan, of anders +overmorgen op zijn laatst?”—<i>Opstaan en naar onze liniën gaan?</i>—helaas! als het later wordt, vinden wij stellig bij de -»lange sloot” den dood. Men zal ons voor spionnen of +»lange sloot” den dood. Men zal ons voor spionnen of nachtelijke aanvallers aanzien—en de vreeselijke Mauser zal een einde aan onze grappen maken.</p> <p>Terwijl wij alzoo twijfelden, wat te doen, kwam het kanonvuur tot bedaring en ik sprong op:</p> -<p>»Kom! het zal wel gaan. Laat ons nog wat wagen en +<p>»Kom! het zal wel gaan. Laat ons nog wat wagen en naar de onzen stappen.”</p> <p>Zoo lang er nog nu en dan een afscheidsbom neerplofte, @@ -10854,22 +10816,22 @@ Engelsche voetvolk beschouwen. We hadden ongelukkig khaki-kleurige pakken aan. Dat moest er nog bij, tot overmaat van ramp.</p> -<p>»Laat ons zakdoeken waaien”!—viel mij in de gedachte. +<p>»Laat ons zakdoeken waaien”!—viel mij in de gedachte. Wij spreidden onze neusdoeken breed uit, tot scheurens toe, en hielden ze omhoog.</p> <p>O! het waren angstige oogenblikken. Wij tuurden en tuurden door het schemerlicht, maar konden de sloot niet zien. Wij waren gewis een 800 of 1000 treden, indien -niet nog verder, vóór onze liniën gegaan. Elk oogenblik +niet nog verder, vóór onze liniën gegaan. Elk oogenblik kon onze laatste zijn. Een knal of twee—en wij bijten in het stof.</p> -<p>»Daar zie ik de sloot”—riep mijn vriend uit.</p> +<p>»Daar zie ik de sloot”—riep mijn vriend uit.</p> <p><span class="pagenum" title="275"> </span><a id="p_275"></a></p> -<p>»Wij zijn er door”—antwoordde ik. »De Boeren +<p>»Wij zijn er door”—antwoordde ik. »De Boeren hebben <i>ons</i> natuurlijk al lang in 't oog. Zij zien veel beter dan wij. En wij leven nog. Dus—alles in orde, Goddank!”</p> @@ -10878,50 +10840,50 @@ Een burger kwam er op ons toeloopen, opgewonden, toornig. Hij arresteerde ons; ik glimlachte, want er was groote vreugde in mijn hart. Ik wilde gaarne nog wat leven en wij hadden er werkelijk een nauwe ontkoming. -Dies loeg ik met een gansch anderen lach dan Saraï van +Dies loeg ik met een gansch anderen lach dan Saraï van ouds, want ik twijfelde er voor geen oogenblik in mijn hart, dat een of andere burger mij wel zou kennen en ons arrest van korten duur zou zijn.</p> -<p>»Kom aan—naar den Commandant”!—zei de oude, +<p>»Kom aan—naar den Commandant”!—zei de oude, barsch en boos. Mijn lachen stond hem natuurlijk weinig aan. Het was trouwens ook heel ongepast en <i xml:lang="fr">mal apropos</i><ins class="corr" id="corr214" title="Niet in Bron.">.</ins></p> -<p>»<span xml:lang="en">All right</span>, vriend!”—antwoordde ik—»breng ons +<p>»<span xml:lang="en">All right</span>, vriend!”—antwoordde ik—»breng ons maar daarheen”.</p> -<p>»Jullie kom van die Engelschen af”—beet hij ons toe, +<p>»Jullie kom van die Engelschen af”—beet hij ons toe, terwijl hij mijn vriend bij den rechterschouder pakte.</p> -<p>»O neen!”—zong ik vroolijk uit—»wij zijn Transvaalsche +<p>»O neen!”—zong ik vroolijk uit—»wij zijn Transvaalsche burgers. Iemand zal ons wel kennen.”</p> <p>Over de geduchte van Mausers blinkende sloot ging het, terwijl de ernstige boeren ons met onvriendelijke nieuwsgierigheid aanblikten, op weg naar den Commandant.</p> -<p>Onze kwaaie wacht was haastig en opgewonden. »Ik +<p>Onze kwaaie wacht was haastig en opgewonden. »Ik bleef bedaard, och! doodbedaard.”</p> -<p>»Naand! Burgers!”—weerklonk mijn lied over de -gracht. »Ken jullie mij niet?”</p> +<p>»Naand! Burgers!”—weerklonk mijn lied over de +gracht. »Ken jullie mij niet?”</p> <p>Doodstil bleven zij allen. Geen woord werd er gehoord. Zij keken ons verbaasd aan: de Veldkornet met de zware -hand op Oerder's schouder vóóraan, ik vol prets achteraan. +hand op Oerder's schouder vóóraan, ik vol prets achteraan. Een vreemd oorlogstooneeltje <ins class="corr" id="corr215" title="Bron: onmiddelijk">onmiddellijk</ins> na een bombardement van anderhalve uur.</p> -<p>»Kom, maak gauw, wat draai jij nog?<ins class="corr" id="corr216" title="Niet in Bron.">”</ins>—snauwde de +<p>»Kom, maak gauw, wat draai jij nog?<ins class="corr" id="corr216" title="Niet in Bron.">”</ins>—snauwde de oude mij toe, terwijl ik naar den rand der sloot ging en <span class="pagenum" title="276"> </span><a id="p_276"></a>de burgers een voor een bekeek, of er mogelijk een bekende onder hen te vinden was.</p> -<p>»Ken geen een van jullie mij? Ik woonde zes jaar te +<p>»Ken geen een van jullie mij? Ik woonde zes jaar te Warrenton, lang geleden. Ken jullie mij niet?”</p> <p>Geen antwoord. Het waren Boshoffers, en ik meende, -dat een of ander uit hen mij wel in »de goede oude +dat een of ander uit hen mij wel in »de goede oude tijden” mijner werkzaamheden in Warrenton, die aan Boshof grensde, konden gezien hebben. Mijn naam wilde ik, echter, niet noemen, omdat onze onschuld des te treffender @@ -10929,29 +10891,29 @@ zou blijken, als een der burgers dat deed.</p> <p>Zoo gingen wij voort, totdat wij bij den Waarnemenden Commandant kwamen. Hij stond in de sloot bij zijne -dapperen. Vóór dat de Veldkornet een woord kon zeggen, +dapperen. Vóór dat de Veldkornet een woord kon zeggen, riep hij luide uit:</p> -<p>»'Neer Hofmeyr! Is dit jij? Maar hoe kan jij zoo iets +<p>»'Neer Hofmeyr! Is dit jij? Maar hoe kan jij zoo iets doen? Weet jij dat jullie in die grootste gevaar was?”</p> <p>Temet sprong hij de sloot uit en greep mij bij de hand—mij bijna van blijdschap de vingeren verbrijzelend.</p> -<p>Het was mijn vriend uit de »goede, oude tijden”, Hendrik +<p>Het was mijn vriend uit de »goede, oude tijden”, Hendrik Jacobs van Boshof, een man, die mij wel honderd maal had hooren preeken en duizend maal met mij over hemel en aarde had geredeneerd.</p> <p>Dat was een aangename verrassing en een prettige oplossing -van het raadsel: »wie deze twee <i>khaki's</i> met boerenhoeden +van het raadsel: »wie deze twee <i>khaki's</i> met boerenhoeden toch zijn mochten?”</p> <p>De Veldkornet zag er verlegen uit en wilde om verschooning vragen, maar ik viel hem in de rede, drukte hem de hand en zei:</p> -<p>»Vriend! je hebt eenvoudig je plicht gedaan. Alles is +<p>»Vriend! je hebt eenvoudig je plicht gedaan. Alles is in orde.”</p> <hr class="tb" /> @@ -10960,13 +10922,13 @@ in orde.”</p> van Generaal De Wet aan. Allen waren reeds ter ruste gegaan, behalve Bokkie, die ons met vreugde en warme koffie ontving. Eer wij ons ter ruste begaven, mompelde -<span class="pagenum" title="277"> </span><a id="p_277"></a>hij iets omtrent »weggaan van nacht”, maar wij waren te +<span class="pagenum" title="277"> </span><a id="p_277"></a>hij iets omtrent »weggaan van nacht”, maar wij waren te vermoeid en slaperig, om er op acht te slaan.</p> <p>Toen wij den volgenden morgen vroeg ontwaakten, was het lager spoorloos verdwenen. Later vernamen wij, dat er den dag tevoren een van de bommen tot ver over het -kampje in de richting van Generaal Cronjé's lager geslingerd +kampje in de richting van Generaal Cronjé's lager geslingerd was. Zulk een man is Generaal De Wet!—Nooit overmoedig, onvoorzichtig, onverschillig. Hij vecht om te blijven vechten, zoolang als mogelijk, niet om een naam @@ -10981,16 +10943,16 @@ ondernomen.</p> <hr class="tb" /> -<p>Eenige dagen later ging ik met »Ladysmith”, vóór een +<p>Eenige dagen later ging ik met »Ladysmith”, vóór een lichte Amerikaansche sjees bespannen, op een tocht om Kimberley. Paarden waren in die dagen al bitter schaarsch, ja onverkrijgbaar, zoo moest ik tot mijn spijt, mijn reisgezel -achterlaten en »Lady” inspannen. Het rijtuigje +achterlaten en »Lady” inspannen. Het rijtuigje huurde ik van een Ventersdorpschen burger, die er in de slooten te Magersfontein onder de Torren woonde. Hij liet mij weten:</p> -<p>»Je kunt het rijtuig krijgen voor £ 1..... en een van +<p>»Je kunt het rijtuig krijgen voor £ 1..... en een van jou boeken over den oorlog.”</p> <p>Zoo ging ik voort op weg naar Olifantsfontein, waar @@ -11003,10 +10965,10 @@ Commandant Hendrik Jacobs klom er uit en vertelde mij, <span class="pagenum" title="278"> </span><a id="p_278"></a>dat zekere burger (Venter geheeten), die niet ver van hem in de sloot stond, hem had verteld:</p> -<p>»Dat hij Oerder en mij zag aankomen en voor Engelschen +<p>»Dat hij Oerder en mij zag aankomen en voor Engelschen aanziende op ons gemikt had, slechts wachtende, -totdat wij zóó liepen, dat hij ons allebei met één kogel -kon inrijgen”—toen de Commandant uitriep: »Wacht +totdat wij zóó liepen, dat hij ons allebei met één kogel +kon inrijgen”—toen de Commandant uitriep: »Wacht kerels! moet niet schieten; daar is maar twee man.”</p> <p>Zoo! Dan zal mijn onbekende weldoener uit Ventersdorp—dank @@ -11022,7 +10984,7 @@ den oorlog krijgen, als hij nog in het land der levenden is.</p> <p>In Italie treedt de reiziger dikwijls op het edelste marmer van Carrara, zonder het te weten. Er zijn marmeren trottoirs langs de straten en marmeren vloeren in de kerken, -die zóó vuil zijn, dat wij op hun waarde geen achtgeven, +die zóó vuil zijn, dat wij op hun waarde geen achtgeven, totdat een mede-reiziger ons erop wijst. Zoo staat het heden in Zuid-Afrika, in verband met veel, dat edel en groot en voortreffelijk is. Men ziet de waarde ervan niet @@ -11037,7 +10999,7 @@ meesters werd afgeschilderd, wordt thans als schandalen gebrandmerkt. Is de deugd dan even veranderlijk als het klimaat? Zijn het hooge en het lage dan met elkander te verwarren? Bedriegt het hart ons, wanneer het met inwendigen -<span class="pagenum" title="279"> </span><a id="p_279"></a>donder verkondigt: »<i>dat</i> is waarlijk schoon, edel, +<span class="pagenum" title="279"> </span><a id="p_279"></a>donder verkondigt: »<i>dat</i> is waarlijk schoon, edel, recht?”</p> <p>Helaas! het reine marmer wordt door vuile, onsympathieke @@ -11054,7 +11016,7 @@ oorlogsgeheimen zijner Regeering aan de vijanden van zijn Staat. Zijn bedrog wordt eerst uitgevonden <i>na</i> de komst der Engelsche legers te Pretoria, en de man ontvangt brieven van dank en lof van hooge authoriteiten. Zijne -sympathiën waren Engelsch: dat bedekt al het kwaad. Een +sympathiën waren Engelsch: dat bedekt al het kwaad. Een Koloniale Afrikaander van Hollandsch Hugenooten bloede geeft voedsel aan een bloedverwant, die uit de Republieken gewapend tot hem gekomen is. Hij doet zulks <i>niet</i> uit @@ -11068,35 +11030,35 @@ Het ligt in den aard van elken oorlog, en vooral van elken burgeroorlog, om zulke verwarringen en omkeeringen op zedelijk gebied te voorschijn te roepen. List en bedrog, leugentaal en laagheid bevorderen immers -»de goede zaak des strijds”. Derhalve worden zij geëerd, +»de goede zaak des strijds”. Derhalve worden zij geëerd, geprezen en beloond. De bekende valsche stelregel komt in vollen zwang, openlijk en onbeschaamd voor het -aangezicht van de hooge zon: »Het doel (namelijk: de +aangezicht van de hooge zon: »Het doel (namelijk: de zege) heiligt de middelen.” Liefde, trouw, eerlijkheid, mannelijkheid—eenige deugd, die de krijgsoperaties in den weg staat, of gezegd wordt te staan—is anathema. -<span class="pagenum" title="280"> </span><a id="p_280"></a>»'t Is <i>o-o-r-l-o-g</i>,” wordt er schouderophalend -gezegd; <ins class="corr" id="corr218" title="Niet in Bron.">»</ins>de +<span class="pagenum" title="280"> </span><a id="p_280"></a>»'t Is <i>o-o-r-l-o-g</i>,” wordt er schouderophalend +gezegd; <ins class="corr" id="corr218" title="Niet in Bron.">»</ins>de oude, eeuwige zedewet is voorloopig uitgewischt.”</p> <p>En het arm, onnoozel, oppervlakkig gepeupel, door partijbladen opgezweept en partijgevoel weggesleept, zegt -»Amen” op den onnatuurlijken en belachelijken toestand +»Amen” op den onnatuurlijken en belachelijken toestand van zaken en volgt de heerschende mode na. Gelijk een klomp ezels op dezelfde wijze balken, zoo raken zij allen dezelfde geijkte termen en scheldwoorden kwijt. Gelijk een hoop lafaards voegen zij zich steeds bij de winnende -partij. De »rechte” kant is voor hen de kant, waar het +partij. De »rechte” kant is voor hen de kant, waar het meeste geld bij te verdienen valt. Eigen huid en zak zijn immers de groote afgoden van het algemeene publiek. En als de oorlog voorbij is?—Dan gaat de tijdelijke krankzinnigheid op moreel gebied ook voorbij. Dan eindigt -de zonsverduistering op heroïek gebied. Dan hoort -men van alle kanten van »de dappere Boeren”, de »standvastige -<ins class="corr" id="corr219" title="Bron: Boerenvrouwenen">Boerenvrouwen</ins> en dochters”, de »knappe Boeren-Generaals”, -de »wonderbare liefde voor de onafhankelijkheid”, -de »edele hartstocht voor de vrijheid” en het -»onuitblusschelijke vuur van patriotisme”, dat alle zelfzucht +de zonsverduistering op heroïek gebied. Dan hoort +men van alle kanten van »de dappere Boeren”, de »standvastige +<ins class="corr" id="corr219" title="Bron: Boerenvrouwenen">Boerenvrouwen</ins> en dochters”, de »knappe Boeren-Generaals”, +de »wonderbare liefde voor de onafhankelijkheid”, +de »edele hartstocht voor de vrijheid” en het +»onuitblusschelijke vuur van patriotisme”, dat alle zelfzucht en eigenbelang kan verteeren. Ja, <i>dan</i> ziet elkeen het schitterende marmer onder het vuil, het goud te midden van het slijk, de helden verre boven de zwakken @@ -11114,19 +11076,19 @@ kluchtige, het komische, het gekke, dat er in en onder en achter de treurige verschijnselen des tijds schuilt. Er is veel stof tot lachen—als de tranen u niet te gauw zijn. Helaas! de kinderen sterven bij duizenden in de -<span class="pagenum" title="281"> </span><a id="p_281"></a>»Concentratie kampen”, de vaders en zoons sneuvelen bij +<span class="pagenum" title="281"> </span><a id="p_281"></a>»Concentratie kampen”, de vaders en zoons sneuvelen bij honderden in het veld en op de heuvelen van Zuid-Afrika—hoe zullen wij dan lachen? Het gaat den echten -Hollandschen Afrikaander thans als den <ins class="corr" id="corr220" title="Bron: Iraëlieten">Israëlieten</ins> aan de -rivieren van Babel: »hoe zou hij kunnen zingen”, of +Hollandschen Afrikaander thans als den <ins class="corr" id="corr220" title="Bron: Iraëlieten">Israëlieten</ins> aan de +rivieren van Babel: »hoe zou hij kunnen zingen”, of lachen? Gelijk Andromache staat de Zuid-Afrikaansche vrouw op de muren van een met ondergang bedreigd -Troje, »door de tranen glimlachend” -(<span xml:lang="gr" title="dakryôn gelasasa">δακρυων γελασασα</span>), +Troje, »door de tranen glimlachend” +(<span xml:lang="gr" title="dakryôn gelasasa">δακρυων γελασασα</span>), als er soms een glimlach zich plooit.</p> <p>Geduld! De Tijd zal alles recht maken. De geschiedenis -heeft menige bladzijde, waarop er »Kruis Hem” en »Hosanna” +heeft menige bladzijde, waarop er »Kruis Hem” en »Hosanna” dicht bijelkander geschreven staan. Wat recht en nobel en waar is, moet toch eindelijk boven drijven. Het marmer blijft marmer, trots al het slijk er op geworpen. @@ -11135,17 +11097,17 @@ kampen. Lacht—eer de tranen uw lachen dempen.</p> <p>Vraagt gij mij: wat het voorgaande met mijn opschrift boven dit hoofdstuk te doen heeft? Het antwoord is heel -eenvoudig. Ik ging met mijn licht rijtuigje en »<span xml:lang="en">Lady</span>” om +eenvoudig. Ik ging met mijn licht rijtuigje en »<span xml:lang="en">Lady</span>” om Kimberley <i>via</i> Warrenton, en—<ins class="corr" id="corr221" title="Bron: durft">durf</ins> niet eens de namen noemen van velen, die ik zoo gaarne in dit boek had willen prijzen. De Rebellen en de Warrentonners hebben -mij veel liefde en vriendschap bewezen—maar »de rechtvaardige +mij veel liefde en vriendschap bewezen—maar »de rechtvaardige zwijgt, daar de tijden boos zijn”. De hartelijkheid, aan een ouden vriend en raadgever en leeraar bewezen, -noemt men »verraad”. De goede vrienden, die mij -gehuisvest en gevoed hebben, mag men »disloyaal” en -»gevaarlijk” en »onbegeerlijk” (<span xml:lang="en">undesireable</span>) vinden, en -uit de heilige, vlekkelooze, »loyale” samenleving verbannen. +noemt men »verraad”. De goede vrienden, die mij +gehuisvest en gevoed hebben, mag men »disloyaal” en +»gevaarlijk” en »onbegeerlijk” (<span xml:lang="en">undesireable</span>) vinden, en +uit de heilige, vlekkelooze, »loyale” samenleving verbannen. De man, dien ik prijs, kan daardoor in de gevangenis komen; de vrouw, die mij wel deed, kan daardoor in moeilijkheden zonder tal gedompeld worden. Als ik @@ -11164,20 +11126,20 @@ waar gij u mocht bevinden. Zijt gij in de gevangenis? Ik druk uw hand des te inniger, en dank u des te hartelijker voor de gastvrijheid en vriendschap aan mij en vele andere <ins class="corr" id="corr222" title="Bron: Republiekeinen">Republikeinen</ins> bewezen. Uw heerlijke druiven en -vijgen en perziken hebben onze »zomerdroogte in sap veranderd”. +vijgen en perziken hebben onze »zomerdroogte in sap veranderd”. De dagen, ja weken, die ik onder u doorbracht in den oorlog, hebben mij de jeugd vernieuwd en de krachten hersteld. Vergeef het mij, dat ik uwe namen niet neerschrijf. Om uwentwille zwijg ik. Gij hebt reeds genoeg, -meer dan genoeg voor uwe natuurlijke sympathieën met +meer dan genoeg voor uwe natuurlijke sympathieën met uw Republikeinsche broeders geleden. Och! dat ik u troosten kon, zooals in de goede oude tijden, toen ik onder u <ins class="corr" id="corr223" title="Bron: woonden">woonde</ins> en in en uit ging. Wie weet? Mogelijk kon ik u nogmaals -toeroepen—zooals ik verleden jaar deed—»En gij, <i>Warrenton</i>, +toeroepen—zooals ik verleden jaar deed—»En gij, <i>Warrenton</i>, zijt gij klein onder de duizenden van Zuid-Afrika?” Als die blijde dag echter daagt, dan hoop ik—met uw verlof!—dat het mij niet noodig zal zijn, om wederom -een zwarten jas van uw Dominé, een wit hemd van uw +een zwarten jas van uw Dominé, een wit hemd van uw Schoolmeester en een paar nieuwe laarzen van uw Vrederechter voor dat doel te commandeeren!</p> @@ -11187,7 +11149,7 @@ vond ik Generaal—of Hoofd-Commandant, zoo als de Vrijstaters het hebben—I. Ferreira. Eenvoudig, hartelijk, eerlijk, beminnelijk en dapper mag hij wel genoemd worden, die lange, gespierde, mooie man. Ook hij kon, echter, weinig -te Kimberley uitrichten. De groote grondhoopen (<i xml:lang="fr">débris</i>) +te Kimberley uitrichten. De groote grondhoopen (<i xml:lang="fr">débris</i>) <ins class="corr" id="corr225" title="Bron: romdom">rondom</ins> de stad vormden volmaakte forten. Met duizend man kon men de stad wel een jaar lang tegen tien duizend verdedigen, indien het noodige voedsel slechts voorhanden @@ -11195,14 +11157,14 @@ was. Onze kanonnen waren weinig in tal (vijf of zes), en <span class="pagenum" title="283"> </span><a id="p_283"></a>wat konden zij tegen die groote grondforten uitrichten? Zelfs Long Tom bulderde zich heesch tegen de stad, en—doodde een paar onschuldige personen. De kring om de -stad was ook zóó reusachtig groot, dat er wel tienduizend +stad was ook zóó reusachtig groot, dat er wel tienduizend of meer burgers noodig waren, om allen toevoer van vee te voorkomen. Hoe langer het beleg echter duurde, hoe kleiner werd het getal burgers, die het kordon erom moesten trekken<ins class="corr" id="corr226" title="Bron: ,">.</ins> Van alle kanten riepen de Generaals: -»zend manschappen, meer manschappen”—en, helaas! -de »verlofziekte” nam ook geweldig toe. Het leegliggen -en nietsdoen om de belegerde steden deden »onze menschen” +»zend manschappen, meer manschappen”—en, helaas! +de »verlofziekte” nam ook geweldig toe. Het leegliggen +en nietsdoen om de belegerde steden deden »onze menschen” veel kwaad, al was het dan ook alleen, omdat zij daardoor des te meer naar huis verlangden. Zij waren immers geen gehuurde soldaten en zagen geen gevaar, @@ -11222,12 +11184,12 @@ toen men hem er een halve voet van voren had afgesneden, en werkelijk ook een nieuw stuk achteraan wist te voegen: 't Was een meesterstuk! Vandaar ging de oude op reis per spoor naar Bloemfontein, en toen weer langzaam en -hijgend per os naar Boshof. Intusschen was Léon—en met +hijgend per os naar Boshof. Intusschen was Léon—en met hem ditmaal ook Kolonel de Villebois—te Magersfontein geweest, om een geschikte plek voor het vestingkanon te -zoeken. Generaal Cronjé was zeer begeerig het groote +zoeken. Generaal Cronjé was zeer begeerig het groote kanon op Methuen's Kamp een weinig te doen brullen, -maar de heer Léon achtte Kamfersdam de beste positie +maar de heer Léon achtte Kamfersdam de beste positie ervoor, mits de verschillende commando's om Kimberley <span class="pagenum" title="284"> </span><a id="p_284"></a>nader naar de stad trokken. Wel, daar zag ik de bekende, groote rookkolommen van Pepworth's Heuvel en Lombard's @@ -11246,7 +11208,7 @@ En hier staan wij, buiten de stad in volmaakte veiligheid te lachen over de stofwolken en de vlammen door ons staatmaker kanon veroorzaakt<ins class="corr" id="corr228" title="Bron: ,">.</ins> Geduld maar! Over weinig dagen komt onze beurt weer om te sidderen en te beven. -»Die het laatst lacht, lacht het lekkerst.”</p> +»Die het laatst lacht, lacht het lekkerst.”</p> <p>Den dag daarop bevond ik mij bij Vecht-Generaal du Toit, van Wolmaransstad. Zijn hoofdkwartieren waren @@ -11258,23 +11220,23 @@ het water verder naar de groote stad gepompt. Fraaie vruchtboomen stonden er in de prachtige tuinen om het huis thans te verdrogen. Water was er in overvloed, maar de oorlog denkt niet aan boomen planten en benatten. -De oorlog verwoest slechts. De lieflijke »oase in +De oorlog verwoest slechts. De lieflijke »oase in de <ins class="corr" id="corr229" title="Bron: woestein">woestijn</ins>” was er niet meer.</p> -<p>Van de »oase” naar Kampersdam is het nauwelijks eene +<p>Van de »oase” naar Kampersdam is het nauwelijks eene mijl. Laatsgenoemde plaats zag er veel bedrijviger uit, toen ik er op 9 Februari aankwam. De Warrentonners waren er in vollen getale in de mijngebouwen en de fortjes -vóór de mijn, om het kanon tegen alle aanvallen uit de +vóór de mijn, om het kanon tegen alle aanvallen uit de stad te verdedigen. Wat waren zij vroolijk en opgewekt! Er werd hevig gebombardeerd dien dag, en zij waren er -<span class="pagenum" title="285"> </span><a id="p_285"></a>bij. »Wat een aardig geval!” Bij hun vorige lager zag ik -de jongeren onder hen een »<span xml:lang="en">cricket-match</span>” tegen de +<span class="pagenum" title="285"> </span><a id="p_285"></a>bij. »Wat een aardig geval!” Bij hun vorige lager zag ik +de jongeren onder hen een »<span xml:lang="en">cricket-match</span>” tegen de Boshoffers spelen. Wat een pret levert zoo'n belegering toch op! Twee Engelsche kanonnen vuurden gedurig op -Long Tom: één van Otto's Kopje, wat rechts van Kamfersdam +Long Tom: één van Otto's Kopje, wat rechts van Kamfersdam (ten westen van de stad)<ins class="corr" id="corr230" title="Niet in Bron.">,</ins> het andere uit een fort -bij Kimberley. Het tweede was de beroemde »Long Cecil”, +bij Kimberley. Het tweede was de beroemde »Long Cecil”, een 29-ponder, die snel en geducht kon vuren. Onze pret dien dag bestond in het staan boven op de zandbakken van Long Tom's fort, met veldkijkers voor de oogen, om @@ -11294,33 +11256,33 @@ had. <i>Boem</i>—hoorden wij, aan ons rechterkant dreunen, terwijl wij hoog en prominent op de zandzakken stonden. In een oogenblik vielen wij als stukken lood ervan af, om de bom schram boven onze hoofden te hooren voorbij -snorren. Hé, dat was onpleizierig. Wij rilden—en +snorren. Hé, dat was onpleizierig. Wij rilden—en <ins class="corr" id="corr231" title="Bron: wenschte">wenschten</ins> elkander geluk—en hielden op met de pret.</p> <p>Den 10<sup>den</sup> verliet ik Generaal du Toit, die mij bijzonder vriendelijk had ontvangen, hoewel wij elkander onbekend -waren. In 't voorbijgaan zag ik Léon en de Villebois voor +waren. In 't voorbijgaan zag ik Léon en de Villebois voor hunne tent staan. Zij waren in een druk gesprek gewikkeld. De zaken liepen hun niet naar den zin. De Krijgsraad -nam besluiten, om van alle kanten »nader te stormen” +nam besluiten, om van alle kanten »nader te stormen” (zoo noemde men het), maar de daad bleef achterwege. Even als te Ladysmith, zoo ging het ook te Kimberley. Er was geen eendrachtige samenwerking. De Villebois was <span class="pagenum" title="286"> </span><a id="p_286"></a>verstomd, maar hij wanhoopte niet, want hij wist, wat er -in den Boer zat. Léon was bekommerd, want het groote +in den Boer zat. Léon was bekommerd, want het groote kanon was in gevaar, tenzij de burgers het kordon om de stad nauwer toehaalden, en de vijand alzoo beletten om alle aandacht aan Long Tom te wijden.</p> -<p>»Ik zal verplicht zijn het groote kanon terug te trekken, +<p>»Ik zal verplicht zijn het groote kanon terug te trekken, als al de posities, zoo als door den Krijgsraad besloten, niet van avond bestormd worden”—seinde hij voor het -laatst naar Pretoria. Nog één dag zou hij de burgers eene +laatst naar Pretoria. Nog één dag zou hij de burgers eene kans geven, om een voorwaartsche beweging te doen. Dienzelfden dag, echter, trof hem een Lee Metford kogel in het hoofd, vlak boven het rechteroog, en hij werd voor dood naar een Veldhospitaal gebracht. Eenige scherpschutters -uit de stad waren in den nacht tot in de »<span xml:lang="en">Brick +uit de stad waren in den nacht tot in de »<span xml:lang="en">Brick Fields</span>”, zoo wat 2,500 of meer treden van Kamfersdam, gekropen, vanwaar zij den energieken, kleinen, tengeren Franschman bijna een doodschot toebrachten. Indien Homerus @@ -11369,9 +11331,9 @@ onder Commandant van Aswegen, vereenigd en deden een goed werk in een kritiek oogenblik.</p> <p>Zoo ging het rondom Kimberley toe. De inwoners aten -nog ¼ lb. vleesch en 14 onz. brood per dag, volgens een +nog ¼ lb. vleesch en 14 onz. brood per dag, volgens een correspondent van <i>de Argus</i>, wiens brief door Generaal -Cronjé onderschept en aan mij ter inzage verleend werd. +Cronjé onderschept en aan mij ter inzage verleend werd. Nu, de meeste menschen eten wel twee- of driemaal zoo veel, als zij werkelijk noodig hebben. De mensch kan het met weinig voedsel heel goed stellen. Van hongerlijden @@ -11412,7 +11374,7 @@ beginne af aan als Commandanten en Generaals hadden mogen optreden, dan zou het met ons op vele punten beter zijn afgeloopen. Het oude wantrouwen tegen boekgeleerdheid zat er echter nog te diep in het volk. Nu er -van de »groote, onfeilbare oude helden” de grootste blunders +van de »groote, onfeilbare oude helden” de grootste blunders en misslagen begingen, wendde men zich wat meer tot de jongeren en de meer opgevoeden. Later zien wij dienzelfden Rechter aan het hoofd van een commando @@ -11431,20 +11393,20 @@ kan vergeleken worden. Toch waren Generaals Liebenberg en Breytenbach en Kapitein Jooste en Advokaat Cleaver de eigenlijke pioniers op dit gebied.</p> -<p>»Goei'n dag ou maat”!—riep een zwaar gebaarde, +<p>»Goei'n dag ou maat”!—riep een zwaar gebaarde, lange man mij toe van zijn paard, toen ik er dicht bij Olifantsfontein in mijn sjees voortgleed.</p> <p>Ik kende hem in het begin niet. Zijn baard was gewichtig -als <ins class="corr" id="corr235" title="Bron: dat">die</ins> van Aäron, doch zonder olie en vol stof. +als <ins class="corr" id="corr235" title="Bron: dat">die</ins> van Aäron, doch zonder olie en vol stof. Toen hij den mond weer opendeed, herkende ik echter de stem van mijn ouden vriend Cleaver, uit Johannesburg. Zijne stem verried hem, al waren zijne haren als die van een Esau of Nimrod.</p> -<p>»Waarheen gaat het?”</p> +<p>»Waarheen gaat het?”</p> -<p>»Naar Prieska!”—antwoordde hij doodbedaard, alsof +<p>»Naar Prieska!”—antwoordde hij doodbedaard, alsof hij van een picnic sprak. Hij ging mee als Rechtsgeleerde Adviseur en goed werk deed hij daar te Prieska en nog dieper in de Kolonie. Later vernam ik, hoedat de jonge @@ -11468,7 +11430,7 @@ helder van oordeel en gastvrij van geest.</p> <p class="subh2">Koedoesberg</p> <p>Op den avond van 10 Februari, 1900, bevond ik mij -weer bij mijn wagentje in het lager van Generaal Cronjé. +weer bij mijn wagentje in het lager van Generaal Cronjé. Groote dingen waren reeds in de geboorte, maar wij wisten er niets vanaf. De groote storm was nabij, maar wij hadden er slechts nog het voorspel van te Koedoesberg @@ -11476,7 +11438,7 @@ ondervonden.</p> <p>Of Lord Roberts werkelijk zien wilde, of er kans was, om ons rechtervleugel om te trekken, en alzoo Kimberley -te bereiken, dan of hij slechts Generaal Cronjé's aandacht +te bereiken, dan of hij slechts Generaal Cronjé's aandacht zoo ver mogelijk van zijn werkelijke plannen wilde aftrekken, is mij niet bekend. Indien het laatste zijn doel was, was het een onnoodig verspillen van tijd en krachten. @@ -11509,7 +11471,7 @@ dat hij aan President Steijn verzonden had.</p> Bloemfontein.</p> <div class="telekop"> - <p class="center noi">»Vecht-Generaal<br /> + <p class="center noi">»Vecht-Generaal<br /> <span class="mixcap">de Wet<br /></span> Magersfontein.</p> </div> @@ -11549,11 +11511,11 @@ den berg terug te trekken, om water te bekomen.</p> <p>Dinsdag 6 dezer bleven wij daarover, om versterking en ammunitie en een kanon aftewachten. Dien avond kwam -Commandant Cronjé, broeder van Generaal Cronjé, aan, +Commandant Cronjé, broeder van Generaal Cronjé, aan, met eene versterking van 200 burgers en een kanon.</p> <p>Woensdagochtend halfvijf trok ik den berg in met -Commandanten Cronjé, Froneman, Visser en den Commandant +Commandanten Cronjé, Froneman, Visser en den Commandant du Plooy, die deeltjes van andere Commandanten onder zich heeft, namelijk Vrijstaatsche. Commandant Froneman ging met 80 man aan de westzijde langs de @@ -11598,7 +11560,7 @@ namen zal ik u later zenden. Het verlies des vijands is onbekend, doch moet aanzienlijk zijn, te oordeelen naar hunne begraafplaats”.</p> -<p><i>Later.</i> »Re verslag hedenmiddag gezonden gevecht +<p><i>Later.</i> »Re verslag hedenmiddag gezonden gevecht Koedoesberg, kan ik U H.Ed. mededeelen, dat Majoor Albrecht met het kanon kwam en het op de noorderpunt van den berg plaatste, en den tweeden bom midden in @@ -11613,7 +11575,7 @@ op onze verschillende posities.”</p> <p>Dit was het eerste gevecht, waarvan Generaal Christiaan de Wet de leiding had. De Schotten vonden hem een -harde noot om te kraken: »<span xml:lang="en">Fighting Mac</span>” had zijn Mozes +harde noot om te kraken: »<span xml:lang="en">Fighting Mac</span>” had zijn Mozes gevonden!</p> <hr class="chend" /> @@ -11623,7 +11585,7 @@ gevonden!</p> <p class="subh2">Het Gordijn valt</p> <p>'t Is Maandagmorgen vroeg van den 12<sup>den</sup> Februari. -Generaal Cronjé zit, ouder gewoonte, op den hoogsten +Generaal Cronjé zit, ouder gewoonte, op den hoogsten top der Magersfontein Randjes, over de groote, rood-bruine vlakte naar het zuiden te staren. Gedurende den slag van Magersfontein was dit Kopje voor hem van groot nut, @@ -11639,13 +11601,13 @@ dan, gewis voor de <ins class="corr" id="corr241" title="Bron: honderste">honder kamp van Lord Methuen te turen. Eenige leden van zijn staf vergezelden hem.</p> -<p>»Wanneer komt den lang verbeiden aanval”—is de -vraag, die onwillekeurig in hunne harten opstijgt. »Hier, +<p>»Wanneer komt den lang verbeiden aanval”—is de +vraag, die onwillekeurig in hunne harten opstijgt. »Hier, hier bij de spoorlijn en nergens anders”—blijft de vaste overtuiging van hun <i>chef</i>.</p> -<p>»Wat een stilte heerscht er in het kamp vanmorgen?”—vraagt -meer dan een zich ten negen of tien uur af. »De +<p>»Wat een stilte heerscht er in het kamp vanmorgen?”—vraagt +meer dan een zich ten negen of tien uur af. »De paardenruiters voeren niet vandaag hun gewone exercities uit. De roode stofwolken zweven niet vanmorgen over het kamp”. Niemand droomt er echter van, dat al de @@ -11670,10 +11632,10 @@ zal trachten af te snijden, maar de Generaal wist altijd <span class="pagenum" title="295"> </span><a id="p_295"></a>beter dan anderen, wat er gebeuren zou. Hij was er zoo zeker van, alsof het hem van Boven geopenbaard was, dat geen groote Britsche macht den spoorweg verlaten -zou. Het was hem een <i>idée fixe</i>. Op dit punt bleef hij +zou. Het was hem een <i>idée fixe</i>. Op dit punt bleef hij tot het bittere einde toe beslist alle waarschuwingen en alle profeten bespotten. President Steyn vreesde al -lang het ergste, precies daar, waar Generaal Cronjé geene +lang het ergste, precies daar, waar Generaal Cronjé geene vrees scheen te koesteren.</p> <p>Te Ramdam, geen zes mijl ten oosten van Enslin station, @@ -11681,7 +11643,7 @@ trok Lord Roberts zijn groot leger van alle kanten samen. Twee groote Divisies voetvolk (10,000 man elk) kwamen per spoor van het zuidwesten; alle beschikbare ruiters en paarden van French stroomden er heen van Colesberg -<i><ins class="corr" id="corr242" title="Bron: viâ">via</ins></i> Nauwpoort en +<i><ins class="corr" id="corr242" title="Bron: viâ">via</ins></i> Nauwpoort en <ins class="corr" id="corr243" title="Bron: de">De</ins> Aar naar de Grootrivier, om vandaar naar het <i xml:lang="fr">rendezvous</i> op te trekken; Methuen's manschappen voegden zich van het noorden bij de groote massa's te @@ -11699,7 +11661,7 @@ vloeide de machtige stroom, noordwaarts naar de Vereenigingspunt, te Ramdam.</p> <p>President Steyn telegrafeerde om hulp uit Natal. Hij wil -de Winburgers onder Generaal A. Cronjé hebben; maar +de Winburgers onder Generaal A. Cronjé hebben; maar Veldkornet Spruijt met een klompje Heidelbergers wordt hem toegezonden. Later snellen de Winburgers en daarna ook de Senekallers uit Natal, om hun dierbaren Staat te @@ -11707,7 +11669,7 @@ komen beschermen<ins class="corr" id="corr245" title="Bron: ,">.</ins> Maar Bull week</i> juist hard bezig onzen linkervleugel over de Tugela aan te vallen, en geen man kon er uit Natal gemist worden. Van alle kanten, behalve te Colesberg en Stormberg, -<span class="pagenum" title="296"> </span><a id="p_296"></a>werd het geroep nu luider dan ooit te voren: »Zend +<span class="pagenum" title="296"> </span><a id="p_296"></a>werd het geroep nu luider dan ooit te voren: »Zend ons mannen, meer mannen; de overmacht des vijands is verschrikkelijk.”</p> @@ -11725,19 +11687,19 @@ gordijn neer, en hij moest naar Bloemfontein terugsnellen.</p> <p>Maandagavond werd het reeds duidelijk, dat er een groote beweging van Ramdam naar de Rietrivier op het Jacobsdalsche gaande was. Er werd vandaar door onze -grensbeschermers geseind: »14,000 Engelschen met 140 +grensbeschermers geseind: »14,000 Engelschen met 140 wagens zijn nabij de Rietrivier”. Terzelfdertijd kwam er ook een alarm, omtrent een dergelijke beweging ten noorden van den spoorweg. Nu, een Generaal ontvangt er gedurig van die rapporten omtrent hoopen vijands hierheen -of daarheen trekkend, en hij wordt telkenmale door »blinde -alarmen” getergd. Zoo kan<ins class="corr" id="corr246" title="Niet in Bron."> men</ins> het Generaal Cronjé niet +of daarheen trekkend, en hij wordt telkenmale door »blinde +alarmen” getergd. Zoo kan<ins class="corr" id="corr246" title="Niet in Bron."> men</ins> het Generaal Cronjé niet kwalijknemen, dat hij zich voor eerst niet erg onrustig maakte. Hij zond echter een commando van 500 Transvalers—onder zijn broeder Andries, als ik 't wel heb—in de richting van Douglas uit, terwijl Generaal De Wet naar <ins class="corr" id="corr247" title="Bron: Blauwbankdrift">Blauwbanksdrift</ins>, tusschen Jacobsdal en Koffiefontein, met -400 man en een Krupp snelde. Vóór deze, echter, bij de +400 man en een Krupp snelde. Vóór deze, echter, bij de Rietrivier kwam, was Generaal French er al door!</p> <p>Jammer, dat commandant Lubbe niet in die dagen meer @@ -11751,14 +11713,14 @@ en naar de Modderrivier galoppeerde.</p> <p>Op 14 Februari kon Generaal De Wet met zekerheid seinen:</p> -<p>»Gisteren namiddag zijn er ruiters met kanonnen in de +<p>»Gisteren namiddag zijn er ruiters met kanonnen in de richting van Rondavel's drift getrokken. Ik heb 225 man -vóór gezonden.” De Wet wist blijkbaar niet, of er een +vóór gezonden.” De Wet wist blijkbaar niet, of er een groote of kleine macht des vijands naar de Modderrivier -snelde. In elk geval rekende hij erop, dat Generaal Cronjé +snelde. In elk geval rekende hij erop, dat Generaal Cronjé wel bij de Rondavel en andere nabij gelegene driften door de Modder op zijne hoede zou zijn. <i>Hij</i> had intusschen -(dertig mijl van Cronjé) de handen vol. Er was immers +(dertig mijl van Cronjé) de handen vol. Er was immers een groot wagen-lager des vijands aan de rivier, met 500 of 600 man voetvolk. Gedurig <ins class="corr" id="corr249" title="Bron: stroomde">stroomden</ins> er versterkingen daarheen van Belmont en Enslin. Zijne macht telde slechts @@ -11775,7 +11737,7 @@ optrok.</p> <p>Zoo wat 10,000 man bleef bij Lord Methuen te Twee-Rivieren, om later ook aan den grooten strijd tegen -Generaal Cronjé te Paardenberg deeltenemen; maar deze +Generaal Cronjé te Paardenberg deeltenemen; maar deze meende, dat al die alarmen en geruchten, bewegingen en schermutselingen slechts oorlogslisten waren, om hem van den spoorweg weg te lokken. Het was wel degelijk @@ -11786,7 +11748,7 @@ zijn! Die mogelijkheid moest onze Generaal natuurlijk voor oogen houden. Tegen een aanval uit het kamp moest hij steeds wakende blijven. Dan, zijne paarden waren zeer zwak. Ja, de meeste burgers te Magersfontein waren thans -<span class="pagenum" title="298"> </span><a id="p_298"></a>voetgangers. Bijna duizend ruiters met Andries Cronjé en +<span class="pagenum" title="298"> </span><a id="p_298"></a>voetgangers. Bijna duizend ruiters met Andries Cronjé en Christiaan de Wet weggegaan zijnde, wat bleef er nu over bij de Magersfontein en de Modderrivier? Vijf duizend voetvolk. Ja, zoo is het. Maar men kan bitter weinig met @@ -11797,7 +11759,7 @@ geval,—behalve in de slooten bij de Magersfontein posities<ins class="corr op hun Generaal, dat de Engelschen ze weer in het front zouden komen aanvallen. Maar naar de Rondavels en andere driften, hooger op in de Modderrivier, zou -zelfs de geduchte Cronjé ze niet kunnen voeren.</p> +zelfs de geduchte Cronjé ze niet kunnen voeren.</p> <p>Zoo reed French met zijn duizenden dien warmen Dinsdagnamiddag van de Riet naar de Modder, zonder @@ -11815,7 +11777,7 @@ eenige kanonnen onder den dapperen Albrecht de Engelschen daar opwachten! Dan valt er gewis een tweede Modderrivierslag, indien niet een Magersfontein overwinning voor. Neen! ditmaal was de Engelschman den -Boer vóór. Met heel weinig moeite kreeg French dienzelfden +Boer vóór. Met heel weinig moeite kreeg French dienzelfden Dinsdagnacht de Rondavels en mogelijk ook een andere drift, niet verre daarvandaan, in bezit. De weinige Boeren, die daar waren, moesten terug wijken. Eenige @@ -11823,7 +11785,7 @@ lagertjes vielen op beide kanten der rivier in Engelsche handen. Het droge grasveld raakte aan brand en de onheilspellende rookwolken stegen ten hemel, terwijl het dunne eind der wigge in den zwakken linker vleugel van -Generaal Cronjé gedreven werd—en de bommen de +Generaal Cronjé gedreven werd—en de bommen de <span class="pagenum" title="299"> </span><a id="p_299"></a>Vrijstaatsche vrouwen zonder proces uit de lagers op de rivierwallen verjoegen.</p> @@ -11836,7 +11798,7 @@ Zelfs nu nog echter, nam hij de zaak niet heel ernstig op. Hij beschouwde nog altoos, dat alles bijzaak was, in vergelijking met den aanval langs den spoorweg. Aan Generaal Froneman en Commandant de Beer droeg hij -dus »dat zaakje” op, terwijl hijzelf op zijn wachttoren +dus »dat zaakje” op, terwijl hijzelf op zijn wachttoren bij Magersfontein bleef zitten. Zoo veel moeite was er aan de grepen en voren, slooten en schansen te Magersfontein besteed, dat hij niet kon, en op slot van rekening @@ -11859,7 +11821,7 @@ wisten niets hoegenaamd van de groote gebeurtenissen der laatste dagen. Terwijl wij er gezellig onder de heerlijke veranda van den heer Pieter Marais zaten te praten, op Woensdagmorgen, 14 Februari, dreunden er kanonschoten -in het verre oosten. Hé, dat is wat nieuws. Wat +in het verre oosten. Hé, dat is wat nieuws. Wat beteekende dat? Daar verre in de richting van Jacobsdal, of nader wordt er gevochten. Was onze profetie aan 't vervullen? Werd onze oude vrees thans bewaarheid? @@ -11877,9 +11839,9 @@ De Engelschen waren in de rivier en aan deze zijde der rivier—en op Brakdam! Goeie deugd! Dat was een pijnlijke verrassing!</p> -<p>»En Jacobsdal?”—vroegen wij<ins class="corr" id="corr254" title="Bron: :">.</ins></p> +<p>»En Jacobsdal?”—vroegen wij<ins class="corr" id="corr254" title="Bron: :">.</ins></p> -<p>»Jacobsdal is reeds ingenomen”.</p> +<p>»Jacobsdal is reeds ingenomen”.</p> <p>Wij zwegen—en bleven dien nacht bij een dam, door fraaie wilgen omzoomd, in de nabijheid van het Bloemhof-lager. @@ -11894,12 +11856,12 @@ mij sterk en sprak geen woord.</p> Brakdam, zagen wij klompjes burgers. Zij namen daar positie voor den nacht en voor den onbekenden morgen. Rechts, daar ginds bij de Modder was er een Pom-pom -met eene wacht, om een aanval op Cronjé's lager te weerstaan. +met eene wacht, om een aanval op Cronjé's lager te weerstaan. Tusschen de Engelschen en hun weg naar Kimberley, -zoo wat vier mijl van de rivier, was er slechts één +zoo wat vier mijl van de rivier, was er slechts één kopje van eenige waarde voor onze burgers, om den doortocht van French te beletten. Het land was gelijk en, voor -de Boeren, die slechts één Krupp onder Majoor Albrecht +de Boeren, die slechts één Krupp onder Majoor Albrecht daar hadden, zeer onvoordeelig. Vaalboschjes waren er in overvloed, maar geen randjes en heuveltjes. Ook was er geen tijd, en mogelijk ook geene energie, noch lust om @@ -11916,14 +11878,14 @@ Froneman, broeder van den Vecht-Generaal. De vroolijke vechtlust was van hen geweken, hoewel zij dood bedaard en stoicijnsch zoo als altoos te werk gingen.</p> -<p>»Van waar komt jullie?”—vroeg ik.</p> +<p>»Van waar komt jullie?”—vroeg ik.</p> -<p>»Van Alexandersfontein”—was het antwoord.</p> +<p>»Van Alexandersfontein”—was het antwoord.</p> -<p>»Zijn er dan nog genoeg mannen daar achtergebleven, +<p>»Zijn er dan nog genoeg mannen daar achtergebleven, om die plaats tegen een aanval te behouden?”</p> -<p>»Neen. Er zijn zoo te zeggen geene burgers daar. Bijna +<p>»Neen. Er zijn zoo te zeggen geene burgers daar. Bijna allen zijn hier.”</p> <p>Vreemd! Terwijl wij samen spraken was Alexandersfontein @@ -11933,7 +11895,7 @@ vierden, onaangenaam verrast. Wat was gemakkelijker voor de Engelschgezinde eigenaars der plaatsen om Kimberley, die in vele gevallen door de toegefelijke Boeren in hunne huizen gelaten werden, dan een Kaffer naar de stad te -zenden met het bericht: »Kom spoedig hierheen: de Boeren +zenden met het bericht: »Kom spoedig hierheen: de Boeren zijn verdwenen?” Zulke dingen gebeuren in oorlogstijd. Wien kan men vertrouwen? Hoe het ook zij: de Kimberley-verdedigers maakten goed gebruik van de goede opening. @@ -11966,7 +11928,7 @@ naar Kimberley. Een paar dozijn zadels werden er geledigd. Wat meer paarden dwaalden er in het veld rond—want de Engelschen hadden ook handpaarden in vele gevallen, en de flauwe dieren werden eenvoudig achtergelaten,—en—de -»race” was afgeloopen.</p> +»race” was afgeloopen.</p> <p>Of French zich niet verheugde! Of zijne ruiters niet jubelden, toen het zoo gemakkelijk ging! Met ontbloote @@ -11975,7 +11937,7 @@ door onze gelederen. Nu en dan werd er achter een burger gejaagd, en een paar burgers werden neergehouwen; gevochten werd er echter niet. De Mausers kletterden uit de verte als muziek in <ins class="corr" id="corr256" title="Bron: hnnne">hunne</ins> ooren, te midden van het -vroolijk getrappel hunner paardenhoeven »<span xml:lang="en">'t Is not the +vroolijk getrappel hunner paardenhoeven »<span xml:lang="en">'t Is not the Boers' fighting-day to-day boys! Forward. To Kimberley!!</span>”</p> <p>Alzoo werd Kimberley gered, en French met eeuwigen @@ -11988,13 +11950,13 @@ er eene kar bij ons voorbij, in de richting van Magersfontein <span class="pagenum" title="303"> </span><a id="p_303"></a>snellend. Een burger met vrouw en vier kinderen zaten er in het rijtuig.</p> -<p>»Waar gaat het heen?”—vroeg ik.</p> +<p>»Waar gaat het heen?”—vroeg ik.</p> -<p>»Ik breng mijne familie in veiligheid.”</p> +<p>»Ik breng mijne familie in veiligheid.”</p> -<p>»Maar hoe dan met het gevecht?”</p> +<p>»Maar hoe dan met het gevecht?”</p> -<p>»Wel, ik moet toch eerst mijne vrouw en kinders wegbrengen”—antwoordde +<p>»Wel, ik moet toch eerst mijne vrouw en kinders wegbrengen”—antwoordde hij doodbedaard. Zoo is het ook. 't Is gansch natuurlijk. Maar wat deden vrouw en kinderen aan 't front?</p> @@ -12003,7 +11965,7 @@ aan 't front?</p> Een gewapende burger had de leidsels in handen en haastte zich naar de Magersfontein Randjes.</p> -<p>»<ins class="corr" id="corr257" title="Bron: k">'k</ins> Heb orders van mijn officier, om zijne vrouw bij +<p>»<ins class="corr" id="corr257" title="Bron: k">'k</ins> Heb orders van mijn officier, om zijne vrouw bij Spijtfontein te gaan halen en weg te brengen”—was zijn antwoord op een dergelijke vraag.</p> @@ -12018,7 +11980,7 @@ succes en voortdurende triomfen. Geen wonder, dat de vechtgeest voor eene wijle van de burgers geweken is, en dat Generaal French zoo weinig tegenstand vond.</p> -<p>Tegen één uur kwamen wij een paar ruiters tegen. Zij +<p>Tegen één uur kwamen wij een paar ruiters tegen. Zij reden langzaam voort, weg van het slagveld. Wij gingen nader. Een hunner had een groot Engelsch cavalerie-paard in de hand<ins class="corr" id="corr258" title="Bron: .">,</ins> terwijl het ros, dat hij bereed, een wijde, @@ -12026,23 +11988,23 @@ gapende wond boven de oogen had. De sabelhouw was blijkbaar niet diep, want het paard scheen er niet onder te lijden.</p> -<p>»Hoe is 't met jullie gegaan?”</p> +<p>»Hoe is 't met jullie gegaan?”</p> -<p>»Vrot!” antwoordde de kerel met het gewonde dier, -kortaf. »Al de Engelschen kwamen op ons klompje +<p>»Vrot!” antwoordde de kerel met het gewonde dier, +kortaf. »Al de Engelschen kwamen op ons klompje Bloemfonteiners af. Wij waren omtrent 20 of 25 stuks. <span class="pagenum" title="304"> </span><a id="p_304"></a>Niemand kwam ons helpen. Wij werden geheel en al in den steek gelaten”.</p> -<p>»En die sabelhouw, daar?”</p> +<p>»En die sabelhouw, daar?”</p> -<p>»Die Rooie's het net leelijk onder ons gewerkt, man, +<p>»Die Rooie's het net leelijk onder ons gewerkt, man, 'n paar van ons is dood, en 'n paar gewond. Ons kon niet -gauw genoeg pad gé nie”.</p> +gauw genoeg pad gé nie”.</p> -<p>»En die Engelschen?”</p> +<p>»En die Engelschen?”</p> -<p>»Och! hull is almal deur.”</p> +<p>»Och! hull is almal deur.”</p> <p>Hoe onze vriend in de benauwdheid en de haast nog een vijandig paard wist te bemachtigen, is mij een raadsel. @@ -12060,15 +12022,15 @@ daar er geene schuiling tegen de Engelsche bommen in die gewesten was. Zoo besloten wij ook weldra, om langzaam te retireeren.</p> -<p>»Bokkie! Span in! Die zaken lijken maar leelijk. Laat -ons voer bij <ins class="corr" id="corr259" title="Bron: Cronje's">Cronjé's</ins> lager halen.”</p> +<p>»Bokkie! Span in! Die zaken lijken maar leelijk. Laat +ons voer bij <ins class="corr" id="corr259" title="Bron: Cronje's">Cronjé's</ins> lager halen.”</p> <p>Toen wij daar kwamen, was het lager bijna totaal verdwenen. De Generaal werd eindelijk onrustig daar bij de rivierwallen. De Engelsche kanonnen aan de overzijde van Rondavel's Drift konden hem heel licht een bezoek brengen. Zoo trok hij een mijl of vijf van de Modder -terug naar een »pan” of vlei, waar het vooreerst veilig +terug naar een »pan” of vlei, waar het vooreerst veilig was. Gelukkig voor ons echter, waren er nog eenige leden van zijn Commissariaat-departement in de oude legerplaats achtergebleven, die juist bezig waren de laatste @@ -12097,21 +12059,21 @@ wagens vrouwen en kinderen, die zich nu in den maalstroom des oorlogs bevonden. Eindelijk kwamen de Artilleristen.</p> -<p>»Hoe is het?”—vroegen wij hun.</p> +<p>»Hoe is het?”—vroegen wij hun.</p> -<p>»Wij zijn allen teruggevallen. De Engelschen zijn door +<p>»Wij zijn allen teruggevallen. De Engelschen zijn door naar Kimberley”—antwoordde een sergeant, in een toon van doffe neerslachtigheid.</p> -<p>»En nu? Wat nu gedaan?”</p> +<p>»En nu? Wat nu gedaan?”</p> -<p>»Ik weet niet. De krijgsraad is door Generaal Cronjé +<p>»Ik weet niet. De krijgsraad is door Generaal Cronjé opgeroepen.”</p> -<p>»Ik vrees, dat wij van hier heel gauw zullen moeten +<p>»Ik vrees, dat wij van hier heel gauw zullen moeten verdwijnen, om niet vastgekeerd te worden.”</p> -<p>»Zoo denk ik ook”—was zijn antwoord.</p> +<p>»Zoo denk ik ook”—was zijn antwoord.</p> <hr class="tb" /> @@ -12142,12 +12104,12 @@ en al bij De la Rey's lager, ten noordwesten van Kimberley, den volgenden morgen om negen uur aan. Instinctmatig volgden de Bloemhoffers, die bij het lager gebleven waren, denzelfden weg, waarlangs zij van Kimberley naar Magersfontein -gekomen waren. Was Generaal Cronjé ook zoo +gekomen waren. Was Generaal Cronjé ook zoo langs naar de Modderrivier gekomen, dan zou de schaal mogelijk ook voor hem en zijne duizenden in die richting zijn gekeerd. Als men eens over een pad naar een of andere plek reist, gaat men als vanzelf weer langs dat -pad terug. Generaal Cronjé kwam <i><ins class="corr" id="corr262" title="Bron: vià">via</ins></i> Edenburg door den +pad terug. Generaal Cronjé kwam <i><ins class="corr" id="corr262" title="Bron: vià ">via</ins></i> Edenburg door den Vrijstaat naar de Modderrivier. Hij viel min of meer in dezelfde richting terug.</p> @@ -12161,7 +12123,7 @@ gemakkelijk met een klein commando ruiters hebben beziggehouden, terwijl zijn lager dien nacht om Kimberley heen trok. Het Britsche voetvolk zou zijn wagens door Scholtznek <span class="pagenum" title="307"> </span><a id="p_307"></a>niet achterhaald hebben. Het terrein was daar prachtig -voor een »<span xml:lang="en">rear guard action</span>”—een terughouden des +voor een »<span xml:lang="en">rear guard action</span>”—een terughouden des vijands met de achterhoede, terwijl de hoofdmacht bedaard voortging. En de ruiterij van French?—vraagt gij. Wij zullen weldra zien, hoe nietsbeduidend cavaleristen @@ -12173,9 +12135,9 @@ rijdende infanterie—zooals de Boeren allen zijn—speciaal voor dezen oorlog afgericht. Elkeen weet, dat de gewone Britsche cavalerie zoo te zeggen niets groots in den oorlog uitgericht heeft, behalve de brilliante rit naar -Koedoesdrift, om Cronjé daar vóór te zijn. Tegen +Koedoesdrift, om Cronjé daar vóór te zijn. Tegen Generaals du Toit en Kolbe kon Generaal French weinig -doen in de zandduinen om Kimberley. Was Cronjé <i>daarheen</i> +doen in de zandduinen om Kimberley. Was Cronjé <i>daarheen</i> gegaan met zijn 5000 man en honderden wagens, dan was alles veilig over de Vaal gekomen. Daaraan twijfel ik geen oogenblik. Er was een groote wagenbrug over de Vaal bij @@ -12183,21 +12145,21 @@ Barkly West, en daarenboven nog minstens drie ponten in goede conditie in het Warrenton-district. Generaals du Toit en Kolbe hadden eenige duizenden ruiters bij de Vaal. Gemakkelijk konden de wagens langzaam zijn voortgegaan, -terwijl Generaal Cronjé, met ongeveer 3000 ruiters +terwijl Generaal Cronjé, met ongeveer 3000 ruiters als achterhoede, allen meegerekend, tegen de Engelsche infanterie—<i>indien</i> hij achtervolgd werd,—en als voorhoede tegen de cavalerie—<i>indien</i> French hem wilde voorkeeren—kon -geöpereerd hebben. Ik sprak niet eens van de commando's +geöpereerd hebben. Ik sprak niet eens van de commando's onder Ferreira en De Wet en anderen, die hem ook desnoods ter hulpe konden gesneld hebben.</p> -<p>Tien tegen één zou Lord Roberts Cronjé niet om het +<p>Tien tegen één zou Lord Roberts Cronjé niet om het westen van Kimberley gevolgd zijn, eenvoudig <i>a.</i> omdat deze zijn voetvolk te ver vooruit zou zijn geweest, en dus niet te achterhalen was, en <i>b.</i> omdat Bloemfontein zijn eigenlijk mikpunt was. Kimberley was bijzaak, Bloemfontein hoofddoel. Indien er dus naar de Vaal dien noodlottigen -<span class="pagenum" title="308"> </span><a id="p_308"></a>Donderdagnacht was teruggeweken, kon Generaal Cronjé +<span class="pagenum" title="308"> </span><a id="p_308"></a>Donderdagnacht was teruggeweken, kon Generaal Cronjé vier of vijf dagen later reeds met een groot en sterk paarden-commando de Vrijstaters aan de Modderrivier geholpen hebben.</p> @@ -12210,14 +12172,14 @@ Prinsloo zou zich stellig ook niet te Fouriesburg later hebben overgegeven, enz. enz. enz.</p> <p>Gedane zaken hebben geen keer. Klagen heeft geen -nut. »Het moest zoo zijn,” zal de typische Boer zeggen. -»Een man kan hoegenaamd niet den wil van Zeus ontvluchten, +nut. »Het moest zoo zijn,” zal de typische Boer zeggen. +»Een man kan hoegenaamd niet den wil van Zeus ontvluchten, zelfs niet de allerdapperste,”—zou Homerus gezongen hebben.</p> <p>Ons wagentje stond alleen achter de Magersfontein-randjes. De burgers waren op hunne verschillende posten. -Generaal Cronjé zat in zijne tent, geen vijf mijl van ons +Generaal Cronjé zat in zijne tent, geen vijf mijl van ons te peinzen. De krijgsofficieren maakten zich klaar, om ter vergadering op te gaan. De gevreesde ballon daalde neder en het kanongebulder zweeg. Statig en groot verrees @@ -12233,9 +12195,9 @@ veranderingen over het gansche oorlogsterrein zwanger. Weldra zou het aan allen duidelijk worden. Thans had ik er echter een vreemd voorgevoel van.</p> -<p>»Nu volgt Ladysmith”—zeide ik dien avond aan Oerder. -»En dan Mafeking. Alles gaat van nu af aan in duigen -vallen. Alles is verloren. Arme, arme Cronjé.”</p> +<p>»Nu volgt Ladysmith”—zeide ik dien avond aan Oerder. +»En dan Mafeking. Alles gaat van nu af aan in duigen +vallen. Alles is verloren. Arme, arme Cronjé.”</p> <p>Vanbuiten scheen de heldere maan. Vanbinnen <span class="pagenum" title="309"> </span><a id="p_309"></a>heerschte de nacht—eene nacht vol van groote, vallende @@ -12243,8 +12205,8 @@ sterren.</p> <p>Te Kimberley, waar men bijna drie maanden tevoren reeds voor Lord Methuen den feestdisch gedekt had, werd -French nu als »de Held van den dag” gevierd. Rhodes -was eindelijk werkelijk zoo veilig »alsof hij in Piccadilly +French nu als »de Held van den dag” gevierd. Rhodes +was eindelijk werkelijk zoo veilig »alsof hij in Piccadilly was”. De belegerden waren dronken van vreugde, zoo niet van whisky. Het gansche Britsche Rijk zou weldra in uitbundig gejuich uitbarsten. Als groote deiningen golfden @@ -12253,11 +12215,11 @@ velden van den Vrijstaat. Ruim tienduizend man was reeds op de oevers der Modderrivier bij Rondavelsdrift. Een tweede divisie was in Jacobsdal. Anderen waren in aantocht.</p> -<p>Wat gaat Cronjé doen?—<i>Vluchten?</i> Niet hij! Zijne +<p>Wat gaat Cronjé doen?—<i>Vluchten?</i> Niet hij! Zijne dapperheid zou hem ten val brengen. Zijne onverschrokkenheid zou hem verstrikken. Hij achtte den vijand te gering—zoo als zoovele Generaals in zoovele oorlogen -vóór hem—en werd zwaar gestraft.</p> +vóór hem—en werd zwaar gestraft.</p> <p>Hij vluchtte niet; maar <i>retireerde</i> slechts, doodbedaard, langzaam, vlak voor Kelly-Kenny's voetvolk bij de Modderrivier @@ -12266,8 +12228,8 @@ voorbij!</p> <p>Hij vluchten? Neen, <i>hij verzette slechts zijn lager wat hooger op langs de Modderrivier</i>—zoo zou hij het zelve hebben uitgedrukt—totdat de Engelschen hem als bijen -omringden en hij in »het wreede net des Noodlots gevangen -werd”. »Helaas! helaas! God helpe hem en zijne +omringden en hij in »het wreede net des Noodlots gevangen +werd”. »Helaas! helaas! God helpe hem en zijne dapperen”.</p> <p>Alzoo werd deze Donderdag, 15 Februari 1900, de @@ -12275,7 +12237,7 @@ noodlottigste dag in de geschiedenis van den grooten Zuid-Afrikaanschen Oorlog. Als door een tooverslag, bijna zonder bloedstorting, werd het gansche oorlogstooneel veranderd. De verlossing van Kimberley door French deed -Cronjé terugvallen—in de handen zijner vijanden; deed +Cronjé terugvallen—in de handen zijner vijanden; deed onze zegevierende commando's van Rensburg siding en Stormberg terugkeeren; ontmoedigde en verzwakte de <span class="pagenum" title="310"> </span><a id="p_310"></a>burgers te Ladysmith en de Tugela en bij Mafeking; verongelukte @@ -12285,7 +12247,7 @@ der rebellen enz. niet eens te gewagen.</p> <p>De <i>schitterende periode</i> was voor de Republieken voor goed voorbij, hoe lang zij den strijd ook verder mochten -volhouden. Op 15 Februari daalden zij af in een »dal der +volhouden. Op 15 Februari daalden zij af in een »dal der schaduwen”, dat geen einde schijnt te hebben. Plotseling, als in een schouwburg, was het Gordijn op het Eerste Bedrijf van het Oorlogsdrama gevallen.</p> @@ -12296,16 +12258,16 @@ Bedrijf van het Oorlogsdrama gevallen.</p> <p class="subh2">Op de vlucht</p> -<p>»Bokkie! Maak ons een grooten pot <ins class="corr" id="corr263" title="Bron: ‚">‘</ins><span xml:lang="en">Irish stew</span>’. Wij +<p>»Bokkie! Maak ons een grooten pot <ins class="corr" id="corr263" title="Bron: ‚">‘</ins><span xml:lang="en">Irish stew</span>’. Wij moeten vannacht ver reizen.”</p> -<p>Hij keek mij besluiteloos aan. »Wat zal dit help? Ons +<p>Hij keek mij besluiteloos aan. »Wat zal dit help? Ons wordt toch gevang! Ons kan net zoo goed hier blij.”</p> <p>Als een volgeling van den Islam stond hij daar bij de randjes, volkomen onderworpen aan zijn lot.</p> -<p>»Laat ons naar Spijtfontein gaan, naar de plaats van +<p>»Laat ons naar Spijtfontein gaan, naar de plaats van den heer Marais. Krijgen de Engelschen ons daar, goed; krijgen zij ons niet, nog beter. Wij zijn toch vastgekeerd.”</p> @@ -12313,11 +12275,11 @@ krijgen zij ons niet, nog beter. Wij zijn toch vastgekeerd.”</p> met mij gedaan had. Gelukkig, dat ik pas dien weg had afgelegd. Mijn besluit was terstond genomen:</p> -<p>»Ik ken het pad zóó om Kimberley—naar Generaal +<p>»Ik ken het pad zóó om Kimberley—naar Generaal du Toit. Wij hebben een nacht om in te handelen. Mogelijk komen wij nog veilig bij de Vaalrivier aan.”</p> -<p><ins class="corr" id="corr264" title="Bron: »"></ins>Er was slechts een flauwe flikkering van hoop in mij, +<p><ins class="corr" id="corr264" title="Bron: »"></ins>Er was slechts een flauwe flikkering van hoop in mij, maar ik sprak ze moed in, en wij aten bedaard ons potje kost, eer wij in het prachtige maanlicht op de vlucht gingen.</p> @@ -12345,7 +12307,7 @@ van hun huis vluchten. Ik had het geluk, ze volkomen gerust te stellen en ze over te halen doodstil bij hunne woning te blijven en geen kwaad te vreezen.</p> -<p>Eindelijk kwamen wij bij den onmisbaren »Put” aan, +<p>Eindelijk kwamen wij bij den onmisbaren »Put” aan, dicht bij het Lichtenburg-Lager. Daar besloten wij wat te slapen. Ongelukkig versliepen wij ons, want het was halfvier uur in den morgen, eer wij wegreden. Het groote @@ -12359,19 +12321,19 @@ en rinkelden wij voort in de stilte des nachts.</p> <p>Het <ins class="corr" id="corr265" title="Bron: Lichtenberg">Lichtenburg</ins>-Lager was totaal verdwenen! Dat was iets, waaraan ik nooit gedacht had. Geen tent of wagen -was er te zien! Hé, het begon er slecht voor ons uit te +was er te zien! Hé, het begon er slecht voor ons uit te zien. Gansch alleen hier ten westen van de stad. Geen burger in de nabijheid.</p> -<p>»Kijk! Als er eens zes of acht Engelschen op ons afkomen, +<p>»Kijk! Als er eens zes of acht Engelschen op ons afkomen, dan schieten wij; maar als zij meer tellen, kiezen <span class="pagenum" title="312"> </span><a id="p_312"></a>wij het hazenpad, hoor?”—Dat was ons akkoord.</p> -<p>»Kimberley” begon flauw te worden. Hij was lang ziek +<p>»Kimberley” begon flauw te worden. Hij was lang ziek bij de Modderrivier. Zou hij de Vaal halen? Wij moesten langzaam en voorzichtig rijden. Een flauw paard is eenvoudig een volle punt voor elke gedachte van ontkoming. -»Dat toch niet, Bokkie.” Bokkie zweeg. Hij werd onrustig, +»Dat toch niet, Bokkie.” Bokkie zweeg. Hij werd onrustig, maar zat er als een man van steen voor hem uit te staren. Het ging later op een stapje, want het gevreesde zand was genaderd. Uren lang moesten onze vermoeide dieren @@ -12382,7 +12344,7 @@ kan men ons gewis vandaar zien, als de dag doorbreekt.</p> <p>Oerder en ik loopen vooruit, om de paarden wat verademing te geven. Later is Bokkie ook op den grond. -Wij stappen alle drie in het zand, anders komt »Kimberley” +Wij stappen alle drie in het zand, anders komt »Kimberley” er nooit.</p> <p>Veiligheidshalve nam ik den grooten weg links van @@ -12394,7 +12356,7 @@ Donderdagnacht reeds teruggeweken. French had veel meer verricht dan hij wel wist. Spraken wij niet zooeven van een tooverslag? Gelijk een huis van kaarten, door kinderen gebouwd, viel de heele boel om Kimberley in -duigen. Slechts ééne—ons allen ten zegen. Maar deze +duigen. Slechts ééne—ons allen ten zegen. Maar deze storie volgt in een ander hoofdstuk.</p> <p>Gelukkig dus, dat wij wat meer links van de stad @@ -12404,10 +12366,10 @@ gereden</i>. Er was eene paniek om de stad in den voornacht reeds ontstaan. De reden was deze: <i>niemand kon <ins class="corr" id="corr266" title="Bron: eigeniijk">eigenlijk</ins> zeggen, hoe veel Engelschen er doorgekomen waren.</i> Generaal Froneman telegrafeerde van Scholtznek: -<span class="pagenum" title="313"> </span><a id="p_313"></a>»Vijand met groote macht doorgebroken”. Met bliksemsnelheid +<span class="pagenum" title="313"> </span><a id="p_313"></a>»Vijand met groote macht doorgebroken”. Met bliksemsnelheid vloog het bericht van lager tot lager. Hoeveel?—was -de groote vraag. »10,000”, riep er een; »15,000” -een andere; »slechts 2,000” een derde. De onzekerheid +de groote vraag. »10,000”, riep er een; »15,000” +een andere; »slechts 2,000” een derde. De onzekerheid veroorzaakte den schrik. De vrees voor het onbekende bracht verwarring. Generaal Kolbe's lager kwam op de Lichtenburgers haastig afgerold; beide lagers tuimelden @@ -12416,7 +12378,7 @@ dicht bij Riverton, waarop ook Generaal du Toit's mannen terugvielen.</p> <p>De Warrentonners redden dien nacht het groote kanon. -»Eere, wien eere toekomt”. Door die ééne daad hebben +»Eere, wien eere toekomt”. Door die ééne daad hebben zij—uit een republikeinsch oogpunt, natuurlijk!—hun rebelschap gerechtvaardigd. Meer heldendaden hebben zij trouwens ook niet verricht, zooals wij later zien zullen. @@ -12435,7 +12397,7 @@ bij Riverton gevoerd. In allerijl snelden de mannen van Kolonel Kekewich naar Kamfersdam, om den gehaten vuurspuwer buit te maken—hij was er niet. Vandaar snelden zij naar Generaal du Toit's hoofdkwartieren—de -vogel was gevlogen. Slechts het groote »platform” +vogel was gevlogen. Slechts het groote »platform” van zwaren balken, met de groote stalen veer—die aan platform en kanonbuik gehecht, het stuk in positie hield, niettegenstaande de hevige schokken door het schieten @@ -12444,7 +12406,7 @@ gevonden. De Warrentonners waren ze te gauw. Long Tom ging later over de Vaal terug naar Klerksdorp en Pretoria—en <span class="pagenum" title="314"> </span><a id="p_314"></a>wie weet waarheen nog. Als er weer vrede en voorspoed en vrijspraak in den lande is, zullen mijn oude -gemeenteleden aan hunne kinderen en kindskinderen »de +gemeenteleden aan hunne kinderen en kindskinderen »de Storie van Long Tom op Kampersdam” vertellen en hun verre nageslacht zal, met heel wat bijvoegsels, het verhaal van de redding van Long Tom door de Warrentonners @@ -12459,7 +12421,7 @@ de onzen kwamen, dan ik berekend had. Onze paarden waren uitgeput van al dat zand. Van halfvier tot halfnegen uur onder het tuig te zijn, zonder uitspanning, was <ins class="corr" id="corr268" title="Bron: verregaaande">verregaande</ins> wreedheid; maar wat konden wij doen? Er -was geen water tusschen den »Put” en de Vaalrivier, en +was geen water tusschen den »Put” en de Vaalrivier, en het ging den heelen weg stapsgewijze vanwege het zware pad. Eindelijk waren wij weer onder de Boeren. Tot onze blijdschap waren wij door geen patrouille uit de stad opgepikt, @@ -12469,7 +12431,7 @@ Later vonden wij eerst uit, waaraan ook wij onze redding te danken hadden.</p> <p>Gered! Welk een heerlijk woord! Maar wat was er van -Generaal Cronjé en zijne duizenden geworden? Waar +Generaal Cronjé en zijne duizenden geworden? Waar waren zij nu? Hoe ging het hun?</p> <hr class="chend" /> @@ -12493,25 +12455,25 @@ stond op bijna elk gelaat binnen in 't lager te lezen.</p> bijeen waren, en bevond, dat zij er allen op de komst van het water ongeduldig wachtende waren.</p> -<p>»Maar waar moet het water dan vandaan komen?”—vroeg -ik. »Onze ossen en paarden vergaan van dorst.”</p> +<p>»Maar waar moet het water dan vandaan komen?”—vroeg +ik. »Onze ossen en paarden vergaan van dorst.”</p> -<p>Het antwoord was: »Het water wordt er onder bij +<p>Het antwoord was: »Het water wordt er onder bij Riverton door twee Engelsche machinisten, tegen betaling, voor ons dagelijks opgepompt. De groote pijp naar Kimberley loopt hier bij ons voorbij en er is eene gat in geslagen, waardoor wij geholpen worden.”</p> -<p>»Wanneer komt het water gewoonlijk?”</p> +<p>»Wanneer komt het water gewoonlijk?”</p> -<p>»Wel, gewoonlijk vóór negen uur, maar vanmorgen is -<ins class="corr" id="corr269" title="Bron: »"></ins>hull' wat laat daaronder bij Riverton bij die machines.”</p> +<p>»Wel, gewoonlijk vóór negen uur, maar vanmorgen is +<ins class="corr" id="corr269" title="Bron: »"></ins>hull' wat laat daaronder bij Riverton bij die machines.”</p> <p>Het was een oude regeling van Generaal de la Rey. Wij waren op de plaats, waar hij zijne wagens trok, toen hij de Vrijstaters in het belegeren van Kimberley kwam helpen. De onpleizierige gedachte schoot mij tebinnen: -»Wat wordt van ons, als die twee Engelschmans van alles +»Wat wordt van ons, als die twee Engelschmans van alles weten, en het hazenpad vanmorgen kiezen? Zij alleen kunnen met de machines werken, naar het schijnt. En dier en mensch versmacht hier in de zomerhitte van dorst.<ins class="corr" id="corr270" title="Niet in Bron.">”</ins></p> @@ -12529,7 +12491,7 @@ aantevallen. Hoofd-Commandant Ferreira was ook intijds <span class="pagenum" title="316"> </span><a id="p_316"></a>teruggevallen, met al de Vrijstaters aan de oostzijde der stad in de richting van Boshof.</p> -<p>Slechts ééne positie werd er door de onzen niet verlaten. +<p>Slechts ééne positie werd er door de onzen niet verlaten. De Griqualand West-rebellen, onder commandant van Aswegen bleven bij <i>Dronfield</i>-siding den storm afwachten. Pal en sterk stonden zij er tusschen ons en @@ -12552,7 +12514,7 @@ tooneel van verwarring en heldenmoed dooreengemengd, waarin een Homerus zich zou verlustigd hebben. Daar op de met laag hout begroeide zandbult, waarover de trein van Kimberley naar Warrenton gaat, ploften de bommen -onophoudelijk neêr. Dapper vlamde het kleine Krupp van +onophoudelijk neêr. Dapper vlamde het kleine Krupp van Commandant van Aswegen zijnen vijanden tegen. De Rebellen weken geen duim terug—neen, zij <i>kunnen</i> niet weldra terugvallen, want de Engelsche ruiters trekken @@ -12623,7 +12585,7 @@ Meer dan een burger verlaat zijn wagen met het geweer in de hand, achtervolgd door kleine kinderen, die de handen wringen en uitgillen:</p> -<p>»Mijn pápa, mijn pápa!” De indruk van dat alles, na +<p>»Mijn pápa, mijn pápa!” De indruk van dat alles, na het gebeurde bij de Rondavelsdrift en de nachtelijke vlucht, ontstemde ons geheel en al. Wij gevoelden ons totaal machteloos en moedeloos. Geen schot konden wij vuren—zoo @@ -12637,8 +12599,8 @@ onder ons aan 't werken. Een onbeschrijfelijk gevoel van zwakheid en vrees overmeestert zelfs de dapperen en de sterken.</p> -<p>»Ares gaat ten oorlog”, zegt de diepzinnige Homerus, -»en met hem volgt zijn lieve zoon, Paniek, sterk en onverschrokken—den +<p>»Ares gaat ten oorlog”, zegt de diepzinnige Homerus, +»en met hem volgt zijn lieve zoon, Paniek, sterk en onverschrokken—den stoutmoedigsten krijgsman verschrikkend.” Zoo is het. Zoo en niet anders. Bij eigene ondervinding heb ik de werken van dien lieven jongen, genaamd @@ -12654,7 +12616,7 @@ den dierbaren zoon van Ares van nabij kennismaakt. 't Is geen kind, om mee te spelen, of om uittelachen. 't Is een reus, die zelfs helden doet sidderen; een heks, die de verstandigsten betoovert; een stroom, die allen en alles met -zich meêvoert.</p> +zich meêvoert.</p> <p>Er zijn er, die zelfs tegen de machtige Paniek bestand zijn. Geef ze dubbele eer en prijs. Zij zijn de geboren @@ -12664,21 +12626,21 @@ ware zonen van Ares.</p> <p>Zulk eene was Commandant van Aswegen, de held van dien dag. Donderdag was French de groote man; heden steekt van Aswegen als Saul boven zijn medemenschen -uit—»van de schouders opwaarts.” Van drie uur in den +uit—»van de schouders opwaarts.” Van drie uur in den morgen tot tegen den avond hield hij tegen French en Kekewich stand. Het kanon moest spoedig zwijgen, maar de Martini's en Lee Metfords en Mausers—zij hadden er van alle soorten geweren—knalden steeds voort. Hoe zij hun paarden wisten te verbergen is mij een raadsel. Hoe zij zulk eene overmacht tegenhielden is mij onbegrijpelijk. -Eén ding is, echter, zeker: zij hadden hun behoud niet +Eén ding is, echter, zeker: zij hadden hun behoud niet slechts aan hun heldenmoed, maar aan een andere omstandigheid te danken. Het waren geen Infanteristen, maar wel Cavaleristen, met wie zij vooral te doen hadden! Deze omstandigheid redde ze daar in hunne zandvesting. Mogelijk waren de beste mannen van Kekewich ook niet op de been dien dag, na de vroolijkheid en feestvreugde -van den vorigen nacht. Zulke dingen kunnen licht gebeuren—»onder +van den vorigen nacht. Zulke dingen kunnen licht gebeuren—»onder beschaafde officieren en soldaten.” Hoe het ook zij: die honderd vijftig veeboeren hielden de groote overmacht geducht tegen, zoo geducht, dat French @@ -12692,14 +12654,14 @@ hielden zij <i>onze</i> Thermopyle, gelijk de Spartanen van Leonidas.</p> <p>Een grappige episode vond er in den loop van den -morgen met »mijn Warrentonsche Keurbende” plaats. Zij +morgen met »mijn Warrentonsche Keurbende” plaats. Zij stormden in vollen galop door een hek over den spoorweg bij Mac-Farlane's siding, om hun mede-rebellen te gaan helpen. Weinig wisten zij, dat Mac-Farlane's gebouwen reeds door den vijand bezet waren. Nauwelijks door de poort gekomen, werden zij door een hagelbui van kogels begroet. 't Is hun eerste ondervinding van dien aard, -hun eerste »sarsie”—zooals de Boer het woord »charge” +hun eerste »sarsie”—zooals de Boer het woord »charge” in 't Afrikaansch omzet,—en de vijandelijke kogels kwamen geheel onverwachts op hen af. Waren zij wat verder links gereden en afgestegen, om van daar langzaam de @@ -12728,7 +12690,7 @@ een onzer geneesheeren gezien en gesproken. Als op een eiland in de diepten der zee, ver van de veilige kust, ver van alle hulp, omringd van gevaren en vijanden, gaan de rebellen een wissen dood tegemoet. Het zal hun -als de Skandinaviërs te Magersfontein gaan! Neen, toch +als de Skandinaviërs te Magersfontein gaan! Neen, toch niet. Zij hebben met de onhandige cavalerie te doen, die goed rijden kunnen, maar verder niet veel in de zandbulten en vaalboschjes kunnen uitrichten. Het Engelsche @@ -12736,7 +12698,7 @@ voetvolk zou ze als mieren overrompeld hebben: de ruiters blijven gewoonlijk op een veiligen afstand rondrijden. Alzoo gebeurde het, dat onze rebellen, tot verbazing van vriend en vijand, het tot aan den avond van dien dag -uithielden, en niet, gelijk de Skandinaviërs, in de pan +uithielden, en niet, gelijk de Skandinaviërs, in de pan gehakt zijn. Zij waren dapper, maar zij waren niet van plan, om zich, gelijk de Spartanen, te laten verpletteren, indien er de minste kans was om dat lot te ontkomen. @@ -12771,7 +12733,7 @@ vaalboschjes kwamen den vechtenden goed te pas, naar het schijnt.</p> <p>Dienzelfden avond nog werd French naar Koedoesrand -geroepen, om Cronjé voortekeeren, en Generaals du Toit +geroepen, om Cronjé voortekeeren, en Generaals du Toit en Kolbe brachten hun lagers en legers in veiligheid over de Vaal en naar eene plaats dichtbij Boshof respectievelijk.</p> @@ -12786,28 +12748,28 @@ Ambulancewagens. Een vuurtje brandt er met een aanlokkelijk keteltje erop. Ach! wat een honger en dorst heb ik! Halt! laat ons wat nader gaan. 't Is een onzer commando-dokters, een vriendelijke Engelschman. Het meisje -bij het vuur is een van de »<span xml:lang="en">nurses</span>”—een Iersche nogal. +bij het vuur is een van de »<span xml:lang="en">nurses</span>”—een Iersche nogal. Zij presenteert ons koffie en beschuit aan. Wij dronken er elk drie kopjes, met wie weet hoeveel beschuit erin -gedoopt. Geen <i xml:lang="fr">table <ins class="corr" id="corr272" title="Bron: d'hote">d'hôte</ins></i>, geen feestdiner kan bij zulk +gedoopt. Geen <i xml:lang="fr">table <ins class="corr" id="corr272" title="Bron: d'hote">d'hôte</ins></i>, geen feestdiner kan bij zulk een maal vergeleken worden—want de leegte in de maag was groot.</p> -<p>Een tweede »<span xml:lang="en">nurse</span>” kwam naar ons gezellig vuurtje -aangestapt. »Er is eene gewonde, die u zien wil,”—zeide -zij tegen mij. »Hij noemt u bij name. Hij heeft uwe -stem gehoord. Kom! spreek hem wat moed in. 't Is Léon!”</p> +<p>Een tweede »<span xml:lang="en">nurse</span>” kwam naar ons gezellig vuurtje +aangestapt. »Er is eene gewonde, die u zien wil,”—zeide +zij tegen mij. »Hij noemt u bij name. Hij heeft uwe +stem gehoord. Kom! spreek hem wat moed in. 't Is Léon!”</p> <p>Op een matras lag de tengere, energieke, zwaar gewonde <span class="pagenum" title="323"> </span><a id="p_323"></a>Franschman langs een Ambulancewagen. Een doek bedekte zijn gelaat. Hij sprak zacht en dof, als een die geen levenslust of hoop meer heeft.</p> -<p>»Ik ga sterven!”—fluisterde hij mij toe, terwijl hij +<p>»Ik ga sterven!”—fluisterde hij mij toe, terwijl hij mijne hand vastklemde. Ik sprak hem natuurlijk tegen, zeggende, dat de dokter alle hoop voor hem had.</p> -<p>»Neen, ik weet het; ik zal doodgaan”—hield hij vol.</p> +<p>»Neen, ik weet het; ik zal doodgaan”—hield hij vol.</p> <p>Lang hield hij mijn hand vast. Hij had behoefte aan een vriend. Hij gevoelde zich een vreemdeling in een @@ -12831,12 +12793,12 @@ vreeselijk kanongebulder, <ins class="corr" id="corr273" title="Bron: die">dat</ tegenklonk. Vroeg in den morgen hadden wij van tijd tot tijd eenige harde schoten gehoord, maar later werd het vuren al meer aanhoudend en geweldig. Wij luisterden, -en peinsden over Cronjé en zijne duizenden. Wat gebeurde +en peinsden over Cronjé en zijne duizenden. Wat gebeurde daar in de verte? Wat zou de uitslag van dat gevecht zijn? Later eerst vernamen wij, dat er een bloedige slag—mogelijk de bloedigste van den ganschen oorlog—dien morgen was plaats gevonden. Lord Kitchener wilde Generaal -Cronjé dien morgen in één slag verpletteren, maar werd +Cronjé dien morgen in één slag verpletteren, maar werd met een verlies van 1100 dooden en gewonden door de onverschrokken Boeren teruggeslingerd.</p> @@ -12851,25 +12813,25 @@ met hunne huizen en akkers gaan? En wat staat er voor de vechtenden, de rebellen te doen?—Geen wonder, dat een oude inwoner mij toebeet:</p> -<p>»Wat?—<i>U</i> ook gevlucht?” Er stond een kring van +<p>»Wat?—<i>U</i> ook gevlucht?” Er stond een kring van mans om ons en hij dacht mij in de verlegenheid te brengen.</p> -<p>»Wel stellig,”—antwoordde ik, doodbedaard. Hij +<p>»Wel stellig,”—antwoordde ik, doodbedaard. Hij schudde het hoofd als verontwaardigd en verstomd.</p> -<p>»Dat heb ik waarlijk niet van u gedacht,”—vervolgde +<p>»Dat heb ik waarlijk niet van u gedacht,”—vervolgde hij.</p> -<p>»Weet u vanwaar ik vlucht?” vroeg ik hem.</p> +<p>»Weet u vanwaar ik vlucht?” vroeg ik hem.</p> -<p>»Van Kimberley, natuurlijk!”</p> +<p>»Van Kimberley, natuurlijk!”</p> -<p>»Neen vriend. Van Magersfontein.”</p> +<p>»Neen vriend. Van Magersfontein.”</p> -<p>»En Cronjé?”—vroeg hij mij verbaasd.</p> +<p>»En Cronjé?”—vroeg hij mij verbaasd.</p> -<p>»Cronjé is ook vandaar weg,” zeide ik bedroefd. »God +<p>»Cronjé is ook vandaar weg,” zeide ik bedroefd. »God alleen weet, wat er van hem geworden is.”</p> <p>De man zweeg. De omstanders verstomden. Zij hadden @@ -12878,7 +12840,7 @@ getroffen had. Toen hij weer den mond open deed, was de toon zijner stem geheel en al anders. Hij keek mij verbaasd aan, en vriendelijk groette hij mij bij mijn heengaan, zijne oogen waren geopend. Er was een geweldige -storm op ons losgebroken en de individuën waren als +storm op ons losgebroken en de individuën waren als niets in de schaal der algemeene ellende—zij waren als dun stof voor God's winden henen gedreven.</p> @@ -12900,7 +12862,7 @@ zou van dezen? Wij sleepten ze met ons mede naar 't front; moeten zij nu huis en vrouw en kind, alles om onzentwille verlaten en ons over de Vaal volgen? Opmerkelijk was het in die dagen, hoe min de vroegere grootpraters -zich gelden lieten, de bombastische profeten, »die +zich gelden lieten, de bombastische profeten, »die al de Engelschen in de zee gingen jagen”. Zij waren niet veel in aantal, maar hun geruisch was groot—zooals dat van ledige trommels. Thans waren zij doodstil, zoo niet @@ -12909,27 +12871,27 @@ spoorloos zoekgeraakt en moesten weken daarna door waarnemende veldkornetten bij hunne plaatsen opgespoord en opnieuw gecommandeerd worden. Is het wonder, dat zelfs onze beste mannen door een geest van -moedeloosheid bevangen werden? »De burgers willen niet +moedeloosheid bevangen werden? »De burgers willen niet meer zooals vroeger vechten”—zeiden zij diep teleurgesteld, -»wij kunnen den strijd niet volhouden. Waar zijn +»wij kunnen den strijd niet volhouden. Waar zijn onze groote commando's vandaag? Als was voor de zon versmolten. Wat is er van den droom der overwinning geworden? Als een schitterende, veelkleurige zeepbel is hij in het niet verzonken.<ins class="corr" id="corr274" title="Niet in Bron.">”</ins></p> <p>Hier zijn de wagens weer bij dezelfde pont van den -heer Japie Fouché, waarover zij zes maanden geleden +heer Japie Fouché, waarover zij zes maanden geleden met vliegende vaandelen stroomden—naar Kimberley, -naar de Modderrivier, naar Magersfontein. »Terug, <i>terug</i>, +naar de Modderrivier, naar Magersfontein. »Terug, <i>terug</i>, <span class="smcap">TERUG</span>,” is het order van den dag. Naar het verre Prieska -is er een boodschap gezonden: »Komt terug naar de +is er een boodschap gezonden: »Komt terug naar de Vaal”. Te Rensburg-siding en Stormberg zal men ook weldra terugtrekken. Later ook in Natal. Ja, zelfs Bloemfontein <span class="pagenum" title="326"> </span><a id="p_326"></a>zal binnenkort in de handen des vijands vallen, -»Terug, steeds terug, terug”—zal nog langen tijd de +»Terug, steeds terug, terug”—zal nog langen tijd de eenige tactiek tegen de overmacht blijven.</p> -<p>En dat alles begon, toen French door Cronjé's zwakken +<p>En dat alles begon, toen French door Cronjé's zwakken linkervleugel gereden was, gelijk een ruiter het hangende spinrag tusschen twee bosjes in het veld doorklieft!</p> @@ -12941,7 +12903,7 @@ spinrag tusschen twee bosjes in het veld doorklieft!</p> <div class="i2">En van tranen voor den dag.<br /></div> <div class="i0">Wrang is vaak de levensbeker,<br /></div> <div class="i2">Elken dag omhelst een nacht;<br /></div> - <div class="i0">Niets op aarde is zóó zeker<br /></div> + <div class="i0">Niets op aarde is zóó zeker<br /></div> <div class="i2">Als—hetgeen men niet verwacht.<br /></div> </div> <div class="source"> @@ -12957,7 +12919,7 @@ spinrag tusschen twee bosjes in het veld doorklieft!</p> <p>Het vreeselijk kanongebulder, dat wij op Zondag, 18 Februari, zoo duidelijk zelf te Warrenton konden hooren, -was op Cronjé gericht! Dat bleek weldra uit de oorlogstelegrammen, +was op Cronjé gericht! Dat bleek weldra uit de oorlogstelegrammen, die naar de verschillende Generaals op alle punten van het vechtterrein vlogen. Uit die telegrammen kon ik duidelijk uitmaken, dat onze veteraan Generaal heel @@ -12978,7 +12940,7 @@ om zijn prooi te bespringen, als hij er mogelijk voorbij mocht komen, terwijl Lord Roberts te Ramdam bezig was alle mogelijke krachten tegen den Vrijstaat te verzamelen.</p> -<p>Tot blijde verbazing van Kitchener trok Cronjé koelbloedig +<p>Tot blijde verbazing van Kitchener trok Cronjé koelbloedig voorbij de Rondavelsdrift. De stofwolken kon men van verre Vrijdagmorgen vroeg zien. Honderden wagens; zegge een duizend ruiters, en vier duizend man @@ -13010,7 +12972,7 @@ met zijne voortanden.</p> de paarden mager; langzaam, al te langzaam valt het groote lager terug. Er is geene haast noodig, denkt de <span class="pagenum" title="328"> </span><a id="p_328"></a>Generaal. De Engelsche soldaat gaat meestal te voet. De -weg vóór mij is nog open. Alles is nog wel. Slaapt gerust, +weg vóór mij is nog open. Alles is nog wel. Slaapt gerust, burgers. Morgenochtend, voor het schemert, trekken wij weer voort!</p> @@ -13022,14 +12984,14 @@ niet wat meer beangst is! Hoe jammer, dat hij voor geen twijfel vatbaar is! Zelfs dezen nacht kan hij nog gemakkelijk <i>zonder zijn wagens</i> door de rivier komen. Er was niemand om hem dit te beletten. De Engelsche -ruiterij trok dien nacht <i>achter</i> (niet vóór) hem om, ging +ruiterij trok dien nacht <i>achter</i> (niet vóór) hem om, ging de rivier door en reed langs de zuidelijke oevers op naar de Klipkraaldrift. Het voetvolk stapte van Rondavelsdrift en Jacobsdal nader, aan denzelfden kant der rivier, maar Zaterdagnamiddag zouden zij eerst de driften ten westen van Koedoesdrift bezetten. Lord Roberts was nog te Ramdam. French met zijne ruiters bij Kimberley in het -zand sukkelend. Er was ruim tijd voor Cronjé om te paard +zand sukkelend. Er was ruim tijd voor Cronjé om te paard en te voet, met al zijne manschappen—ja, ook de vrouwen, indien noodig; maar dit was natuurlijk niet noodzakelijk—te vluchten. Men zegt, dat Commandant De Beer onder @@ -13042,17 +13004,17 @@ Lord Roberts? Die dacht er gansch anders over. Een groot konvooi liet hij bij Blauwbanksdrift in den slag—om zijn prooi des te zekerder te kunnen vangen. Hij gaf 180 volgeladen wagens aan Generaal De Wet prijs, -in zijn gretige haast om den geduchten Cronjé met zijne +in zijn gretige haast om den geduchten Cronjé met zijne duizenden voor te keeren. Hij liet Generaals du Toit en Kolbe ongehinderd van Riverton terugvallen, met al hun wagens en kanonnen, omdat hij French bij Koedoesrand <span class="pagenum" title="329"> </span><a id="p_329"></a>noodig had. En <i>nog</i> zou hij zijn zin niet gekregen hebben, -was Cronjé niet de overmoedige, hardnekkige man, die +was Cronjé niet de overmoedige, hardnekkige man, die zijn vijand verachtte en op zijn vriend toornde, als deze van gevaar sprak. Alzoo speelde hij precies <i>die</i> kaarten, welke Lord Roberts ten voordeele kwamen!</p> -<p>Zaterdagmorgen vroeg verzette Generaal <ins class="corr" id="corr275" title="Bron: Cronjè">Cronjé</ins> voor +<p>Zaterdagmorgen vroeg verzette Generaal <ins class="corr" id="corr275" title="Bron: Cronjè">Cronjé</ins> voor 't laatst zijn lager. Met het grootste deel zijner wagens trok hij in de richting van Koedoesdrift op. Den ganschen dag door werd hij weer nog heftiger dan te voren @@ -13062,18 +13024,18 @@ Koedoesrand posities en de drift reeds door French bezet en de aftocht afgesneden was. Ongelukkig was er zulk eene verwarring in de Vrijstaatsche commando's ten oosten van Kimberley ontstaan, dat Generaal Ferreira -eerst den volgenden dag met de vervolgers van Cronjé +eerst den volgenden dag met de vervolgers van Cronjé slaags raakte. In plaats van French moest Ferreira de heuvelen te Koedoesrand, alsmede de drift in bezit gekregen -hebben. Dan was Cronjé er nog mogelijk doorgekomen. -Maar de ongelukkige »zoon van Ares, Paniek +hebben. Dan was Cronjé er nog mogelijk doorgekomen. +Maar de ongelukkige »zoon van Ares, Paniek geheeten” speelde een groote rol onder de belegeraars van de diamantenstad in die akelige dagen. Vele burgers gingen zonder verlof naar huis. Het was uiterst moeilijk voor een Generaal of Commandant, om 500 man bijelkaar te krijgen.</p> -<p>Zaterdagnacht was de positie van Cronjé reeds hopeloos; +<p>Zaterdagnacht was de positie van Cronjé reeds hopeloos; maar waar hij tegenwoordig is, kan er geene paniek ontstaan. Zijn krachtige persoonlijkheid overwint zelfs dien onverschrokken zoon van den oorlogsgod. Hij trekt zijn @@ -13084,15 +13046,15 @@ Gelukkig voor hen, dat zij zulks gedaan hebben, want den volgenden morgen zou een van de grootste en bloedigste slagen uit den oorlog aldaar plaats vinden.</p> -<p>Colonel Villebois, die in Cronjé's lager te Magersfontein +<p>Colonel Villebois, die in Cronjé's lager te Magersfontein <span class="pagenum" title="330"> </span><a id="p_330"></a>was, toen French naar Kimberley doordrong, en ook met den Generaal retireerde, wist zich opweg met zijn adjudant -naar veilige oorden te begeven. »Hij vertrouwde den vrede -niet”—hij had niet het kinderlijk geloof in Cronjé, hetwelk -den gewonen burger kenmerkte. Hij nam »<span xml:lang="en">French +naar veilige oorden te begeven. »Hij vertrouwde den vrede +niet”—hij had niet het kinderlijk geloof in Cronjé, hetwelk +den gewonen burger kenmerkte. Hij nam »<span xml:lang="en">French leave</span>” van de boel! Commandant Tollie De Beer en eenige honderden ruiters met hem raakten ook op de een -of andere wijze van Cronjé los, en kwamen veilig bij onze +of andere wijze van Cronjé los, en kwamen veilig bij onze commando's op de Vaal aan. Generaal Froneman en een klompje Vrijstaters werden van het lager afgesneden in den strijd—en vochten hun weg naar Generaal De Wet's @@ -13101,7 +13063,7 @@ voet zoo wel als te paard verlieten in die dagen het gedoemde lager—zonder verlof natuurlijk, evenals de ratten een zinkend schip vaarwelzeggen. En wie zal het hun kwalijk nemen! Zij deden eenvoudig, wat allen als -één man moesten gedaan hebben. Zij deden wat Generaal +één man moesten gedaan hebben. Zij deden wat Generaal Olivier en vele andere Vrijstaatsche Commandanten in de omgeving van Fouriesburg later deden, toen Generaal Prinsloo zich zoo lafhartig overgaf.</p> @@ -13112,15 +13074,15 @@ en eigene initiatief gelegen is—geene deugd. Dat talent laat hij aan den professioneelen soldaat over, met het goede, zoo wel als kwade erin begrepen.</p> -<p>Cronjé bleef echter, doodbedaard bij de rivier, te midden -van een cirkel van ijzer en vuur »op tijding van De Wet +<p>Cronjé bleef echter, doodbedaard bij de rivier, te midden +van een cirkel van ijzer en vuur »op tijding van De Wet en Ferreira wachten.” Zoo liet hij per heliograaf uit zijn leger naar een kopje over de rivier, waarop er van onze menschen waren, spiegelen.</p> <p>Nog een is er, die doodkalm de toekomst blijft afwachten: President Kruger, te Pretoria. Hij seint aan -zijn collega te Bloemfontein dien donkeren Zaterdag: »De +zijn collega te Bloemfontein dien donkeren Zaterdag: »De Heer is getrouw. Hij zal zijn werk voleinden, waarmede Hij begonnen is, om ons vrij te maken. Lees Psalm 83; 1 Petri 5: 7 en 8; Psalm 118: 10.”</p> @@ -13130,7 +13092,7 @@ Hij begonnen is, om ons vrij te maken. Lees Psalm 83; <p>Den volgenden morgen liet Kitchener het Boerenlager van alle kanten bestormen. Het was op een Zondag. Overal in de kerken en lagers der Republieken werd er -voor Cronjé gebeden. De innig vrome Generaal was ook +voor Cronjé gebeden. De innig vrome Generaal was ook stellig van plan om dien dag als een Sabbatdag met zijne manschappen te vieren; maar de voortvarende en eerzuchtige Brit wilde het anders hebben. Gedachtig aan de gemakkelijke @@ -13142,10 +13104,10 @@ zijden donderden zijne kanonnen op het Boerenkamp, terwijl het voetvolk vol moed en geestdrift aanstormde. Smith-Dorrien kwam van het zuiden, Knox van het noorden aanrukken, elk met eene Brigade. Van het oosten en het -westen kwamen er andere regimenten op de »eenvoudige +westen kwamen er andere regimenten op de »eenvoudige veeboeren” toestroomen. De Schotten werden met het -geroep »Gedenk aan Magersfontein” opgezweept. French, -die een tweeden brillianten rit ten nadeele van Cronjé +geroep »Gedenk aan Magersfontein” opgezweept. French, +die een tweeden brillianten rit ten nadeele van Cronjé met buitengewoon succes had uitgevoerd, nam ook aan den grooten aanval deel. Ditmaal echter, was het geen Zariba, maar een Boerenlager, dat de Held van Khartoum @@ -13161,12 +13123,12 @@ moesten ruim 300 man bij de lange lijst van 11 December voegen. Het waren Hollandsche Afrikaanders—niet dweepzieke Arabieren—waarmede Lord Kitchener te doen had. De harde les van dien Zondag schijnt hij nooit -vergeten te zijn. Een »Boerenjacht” is alles behalve een -»<span xml:lang="en">Boar-hunt</span>”—niet waar, mijnheer?</p> +vergeten te zijn. Een »Boerenjacht” is alles behalve een +»<span xml:lang="en">Boar-hunt</span>”—niet waar, mijnheer?</p> <p><span class="pagenum" title="332"> </span><a id="p_332"></a></p> -<p>Toch bleef de toestand van Cronjé hopeloos. Het kordon +<p>Toch bleef de toestand van Cronjé hopeloos. Het kordon werd al sterker en hechter om hem getrokken; de kring van ijzer en staal al nauwer toegehaald—naarmate de vreeze der Mausers zulks toeliet. Generaal Ferreira @@ -13178,7 +13140,7 @@ einde van zijn nuttig leven. Met een geweer wekte hij een slapenden burger en—op eene of andere wijze ging het schot af, hem doodelijk treffend. De reeds verflauwende moed zijner burgers daalt daarna steeds meer naar <i lang="en">zero</i>, -en van de noordzijde is er geen heil voor Cronjé te +en van de noordzijde is er geen heil voor Cronjé te wachten. De heuvelen en randen aan dien kant zijn weldra allen in de handen des vijands—prachtige posities, die feitelijk onneembaar zijn.</p> @@ -13187,12 +13149,12 @@ feitelijk onneembaar zijn.</p> eenigen dagen eene ster van hope te flikkeren. Eenige mijlen ten zuidoosten der Engelsche posten was er een belangrijk kopje in het open veld gelegen. Met verlangen -tuurde Generaal Cronjé gedurig in die richting. Daar ginds, +tuurde Generaal Cronjé gedurig in die richting. Daar ginds, ver achter dat kopje, is Bloemfontein gelegen. Vandaar moeten de hulptroepen opdagen. Vandaar, of wij zijn verloren. Ah! er blinkt iets! 't Is een heliograaf. Wat zou het zijn? Zijn het Engelschen of Boeren, die er signalen -maken?—De helio uit Cronjé's kamp zal het raadsel +maken?—De helio uit Cronjé's kamp zal het raadsel wel spoedig oplossen..... Goddank! 't is De Wet! Er is hoop. Er is licht in de duisternis.</p> @@ -13201,15 +13163,15 @@ den oorlog ingetreden. Vroeger stond hij onder anderen; van het midden van Februari is hij feitelijk zijn eigen baas geworden. Zijne moedigheid werd door de vangst van het konvooi bij de Rietrivier op 15 Februari -ingewijd en gerechtvaardigd. De ééne, enkele lichtstraal +ingewijd en gerechtvaardigd. De ééne, enkele lichtstraal op dien donkeren Donderdag kwam van De Wet. Later zou deze merkwaardige man nog menig sterloozen nacht <span class="pagenum" title="333"> </span><a id="p_333"></a>met een schitterend wapenfeit verlichten. Eer de Engelschen -van zijne tegenwoordigheid wisten, was dat ééne »kopje -van hoop” in zijn bezit. Een patrouille van »Kitchener's +van zijne tegenwoordigheid wisten, was dat ééne »kopje +van hoop” in zijn bezit. Een patrouille van »Kitchener's Verkenners” werd er heel netjes op Zondag, gedurende het gevecht, verrast en gevangengenomen. Het eerste -station op Cronjé's weg naar Bloemfontein is dus in onze +station op Cronjé's weg naar Bloemfontein is dus in onze handen—een meesterstuk, dat het krijgstalent van Generaal De Wet helder voor den dag brengt. Verder kon hij het echter niet brengen—zelfs de geduchte @@ -13217,7 +13179,7 @@ De Wet moest het hoofd voor een sterkere buigen. De <i>moed</i> der burgers was voor een tijd van hen geweken! De oude kracht was niet meer in Simson! Er is een booze geest van neerslachtigheid en moedeloosheid in de -lucht, als het ware, en wie kan »die geestelijke boosheid +lucht, als het ware, en wie kan »die geestelijke boosheid in de lucht” bekampen? De Wet's legertje is klein, zeer klein—een vijf of zeshonderd man. En het groeit zoo langzaam aan. Wat kan hij met dat luttel volks ondernemen? @@ -13238,7 +13200,7 @@ opnemen?</p> en broeder van den Held van Colenso—doet zijn best een commando op de been te brengen ten noorden der Modder, maar klaagt bitterlijk over de vele vluchtelingen en de -weinige getrouwen. »Allen verlaten mij”—seint De +weinige getrouwen. »Allen verlaten mij”—seint De Wet, in een oogenblik van bitterheid, nadat de Engelschen hem, op Woensdag, 20 Februari, uit zijn prachtige positie <span class="pagenum" title="334"> </span><a id="p_334"></a>verdreven hadden. Wonderlijk en vreeselijk is de menschelijke @@ -13249,7 +13211,7 @@ wordt ook een held; die overal op zijn weg lafaards tegenkomt—zooals het in die treurige week ging—gaat weldra ook op de vlucht.</p> -<p>Arme Cronjé! De eenige wachttoren over de rivier is +<p>Arme Cronjé! De eenige wachttoren over de rivier is door zijne vrienden verlaten. Te <span xml:lang="en">Poplar Grove</span>, ruim twaalf mijl hooger op langs de rivier, werd er door het reddingsleger stelling genomen en tegen het einde der week had @@ -13268,7 +13230,7 @@ ellendig aan toe. Een hunner zal later wel een realistische beschrijving van het een en ander geven. Negen dagen lang hielden zij het vol! Negen lange dagen van angst en ontbering <ins class="corr" id="corr276" title="Bron: eu">en</ins> ellende, die den moed en de volharding van -een Cronjé zelfs zwaar beproefd hebben. Dag en nacht +een Cronjé zelfs zwaar beproefd hebben. Dag en nacht moesten zij zich in de slooten en gaten verbergen. Dag en nacht snorden de bommen over hunne hoofden. Gedurig vloog er een wagen aan brand. Telkenmale werd er een @@ -13280,35 +13242,35 @@ er juist niet, maar men zegt, dat velen rauw meel bij handen vol aten. Later ging er ook een ballon op aan de westzijde en het vijandig vuur werd al scherper en gevaarlijker. <span class="pagenum" title="335"> </span><a id="p_335"></a>Welk een leven voor de ongelukkige vrouwen, die -zich bij Cronjé bevonden! Zij wilden ook naar het front, +zich bij Cronjé bevonden! Zij wilden ook naar het front, om wat van den oorlog te zien. Thans zien en hooren zij, wat zij nimmer vergeten zullen. Zij zijn in een maalstroom van vuur en lyddiet en ellende gedompeld. Zij hebben een voorsmaak van het vagevuur, zou een Roomsch-Katholiek zeggen. Waren zij toch liever tehuis gebleven! 't Is zeer waarschijnlijk, dat zij in meer dan een opzicht eene -hindernis en geene hulpe in den terugtocht van Cronjé +hindernis en geene hulpe in den terugtocht van Cronjé waren. Over het algemeen zijn de vrouwen meer standvastig en onbuigbaar in den oorlog geweest, dan de mans; maar de smeltkroes van het Paardenberg-lager was voor vrouwenzenuwen gewis te vurig, om van de kleine kinderen niet eens te spreken.</p> -<p>Er werd een aanbod door Lord Kitchener aan Cronjé +<p>Er werd een aanbod door Lord Kitchener aan Cronjé gedaan, om de vrouwen en kinderen uit het lager te zenden, maar ongelukkig werd er geen gevolg aan gegeven. Het kan zijn, dat de vrouwen zelve er niet van hooren -wilden, of misschien was Cronjé boos op Kitchener, omdat +wilden, of misschien was Cronjé boos op Kitchener, omdat deze hem geen wapenstilstand op den Maandag na den grooten slag wilde toestaan, om zijne dooden ter aarde te bestellen. Dit billijk verzoek werd beslist door Lord Kitchener geweigerd! Gansch anders behandelde Generaal Joubert zijn edelen tegenstander, Sir George White, te Ladysmith—hij gaf hem twee dagen wapenstilstand na -den Modderspruitslag. Zoo ook Cronjé na Magersfontein, +den Modderspruitslag. Zoo ook Cronjé na Magersfontein, en Botha na Colenso<ins class="corr" id="corr277" title="Niet in Bron.">.</ins> Mogelijk kon Kitchener den Paardenbergslag niet verkroppen. Had hij niet stellig verwacht, -Cronjé en zijne dapperen gevangen te nemen, vóór Lord +Cronjé en zijne dapperen gevangen te nemen, vóór Lord Roberts op het tooneel verscheen? En ziet, toen deze Maandagnamiddag naar Paardenberg met een nieuwe divisie en veel grof geschut aanrukte, vond hij er een groot veldhospitaal @@ -13316,11 +13278,11 @@ en een teleurgestelden Generaal. Alzoo werd Lord Roberts en niet hij de Held van Paardenberg!</p> <p>Op Vrijdag 23 Februari werd er een tweede poging -aangewend, om Cronjé van buitenaf te redden. Deze +aangewend, om Cronjé van buitenaf te redden. Deze <span class="pagenum" title="336"> </span><a id="p_336"></a>liep treurig af. Drie afdeelingen weken terug, toen zij met het vijandelijk vuur maar eventjes hadden kennisgemaakt. Een aantal Winburgers drongen zoo diep binnen de Engelsche -<ins class="corr" id="corr278" title="Bron: linieën">liniën</ins>, dat zij in den slag bleven, of gevangengenomen +<ins class="corr" id="corr278" title="Bron: linieën">liniën</ins>, dat zij in den slag bleven, of gevangengenomen werden. Ook Commandant Spruyt, de wakkere Heidelberger, werd gevangengenomen, om later weer als een doode uit het graf te voorschijn te treden. Hij sprong @@ -13328,7 +13290,7 @@ uit den trein ergens in de Kaapkolonie en wist zijn weg naar Bloemfontein en vandaar naar het front terug te vinden. De Boeren-Generaals moesten eindelijk erkennen, dat er aan den eendrachtigen en flinken aanval op het -kordon om Cronjé niet te denken viel. De Britsche overmacht +kordon om Cronjé niet te denken viel. De Britsche overmacht was te geweldig: 35,000 man met 60 kanonnen! De heuvelen en kopjes bij de rivier waren borstelig—als stekelvarkens—vanwege de veelheid der kanonnen en @@ -13339,14 +13301,14 @@ vonden zij ongerijmd. Later zou de nood ze ook <i>dat</i> leeren doen. Later, maar niet in deze <i>sombere periode</i> welke wij thans behandelen.</p> -<p>Wat gedaan? Een boodschap werd aan Cronjé geseind, +<p>Wat gedaan? Een boodschap werd aan Cronjé geseind, dat men in twee groote afdeelingen ergens op een aangewezene punt in den nacht zou verschijnen—zoo wat vijf mijl van het lager—in de hoop, dat hij dan uit het kamp in die richting zou doorstormen. Allen meenden -dat Cronjé, door middel van wagenplanken en touwen wel +dat Cronjé, door middel van wagenplanken en touwen wel zijne manschappen over de rivier zou weten te krijgen, -en een gezamenlijke aanval op één <ins class="corr" id="corr279" title="Bron: puut">punt</ins> in het kordon +en een gezamenlijke aanval op één <ins class="corr" id="corr279" title="Bron: puut">punt</ins> in het kordon hem wel een weg ter ontkoming zou banen. Twee achtereenvolgende nachten werd er echter tevergeefs op het geruisch van voetstappen uit het lager geluisterd. Er @@ -13370,12 +13332,12 @@ er van verlossing sprake kon zijn—werd </div> <p>Toen kwam de onverschrokkene, zoo niet roekelooze -»Danie Theron”, van Krugersdorp, met een voorstel voor -den dag. Hij zou tot Cronjé's lager in eigen persoon +»Danie Theron”, van Krugersdorp, met een voorstel voor +den dag. Hij zou tot Cronjé's lager in eigen persoon doordringen! Hij alleen—want geen andere zou hem in deze willen vergezellen. Hij, de schrale, tengere, kleine -man zou zijn leven er aan wagen, om aan Cronjé persoonlijk -te vragen: »wat er voor hem kon gedaan worden?—wat +man zou zijn leven er aan wagen, om aan Cronjé persoonlijk +te vragen: »wat er voor hem kon gedaan worden?—wat hij van plan was te doen?” Een tweede, zoo als de onvergelijkelijke Danie, zou men tevergeefs in de twee Republieken zoeken. Hij is eenig in zijn soort—eene @@ -13385,12 +13347,12 @@ maar uiterst noodzakelijk gebied. Gevaar was zijn element, een waagstuk zijn vermaak; kogelgefluit zijne muziek. Tevergeefs werden er bezwaren tegen zijn vermetel voorstel geopperd. Hij bleef bij zijn voornemen—en -drong werkelijk tot bij Generaal Cronjé door!</p> +drong werkelijk tot bij Generaal Cronjé door!</p> <p>Och! dat hij ons met zijn eigene lippen kon vertellen, hoe hij dat stoute stuk uitvoerde! Twee of driemaal hoorde een Engelsche wacht een geritsel in het holle -van den stormachtigen nacht—»Halt! <span xml:lang="en">Who goes there?</span>” +van den stormachtigen nacht—»Halt! <span xml:lang="en">Who goes there?</span>” weerklonk er boven de koude winden. De ongenoode gast wierp zich laag op den grond. De soldaat luisterde met gespannen aandacht. De verkenner hield zijn revolver @@ -13399,24 +13361,24 @@ zou niemand <i>hem</i> vangen! De kritieke pauze eindigt gunstig voor den jongen Transvaalschen burger. De wacht stapt weer op en af naar gewoonte, en de listige, athletische <span class="pagenum" title="338"> </span><a id="p_338"></a>Danie glijdt als een slang op den buik door de -dubbele keten om Cronjé getrokken. Geen Amerikaansche +dubbele keten om Cronjé getrokken. Geen Amerikaansche Roodhuid kan hem in deze overtreffen. Eens kon hij -zich slechts redden door koelbloedig »<span xml:lang="en">Friend</span>” en »<span xml:lang="en">Allright</span>” +zich slechts redden door koelbloedig »<span xml:lang="en">Friend</span>” en »<span xml:lang="en">Allright</span>” te zeggen, toen hij op een klompje Engelschen afkwam en toegesproken werd. Toen kwam hij bij den drassigen rivierwal aan. Hoe hij er uitzag, nadat hij door water en -modderig slijk zijn weg tot Cronjé gewroet had, laat zich +modderig slijk zijn weg tot Cronjé gewroet had, laat zich wel voorstellen. Daar zat hij dan eindelijk in een of andere holte bij den stoeren Boer van den ouden stempel, die, zelf dapper, in den jongen man een nog grootere dapperheid moest erkennen. Koud, nat, bibberend, ellendig naar -het uiterlijke, was de schrale Daniël Theron op dat +het uiterlijke, was de schrale Daniël Theron op dat oogenblik de grootste en edelste burger in den lande. Zijn ijzeren wil werd slechts door zijn offervaardigheid overtroffen, of, beter gezegd, het offer dat hij dien nacht voor zijn land en volk op 't altaar legde, was hem dierbaar -als Isaäk aan Abraham vanouds, en de wilskracht -van den »vader der geloovigen” werd daartoe vereischt. +als Isaäk aan Abraham vanouds, en de wilskracht +van den »vader der geloovigen” werd daartoe vereischt. Zijn nobele taak verheft hem boven het lichamelijke en het uiterlijke. Hij is de vertegenwoordiger zijns volks, de drager van de eer der Republikeinsche Regeeringen en @@ -13424,7 +13386,7 @@ Generaals, die <i>in zijn persoon</i> den grijzen, zwaar-beproefden held en diens duizende getrouwe volgelingen de hand van liefde en sympathie toereiken.</p> -<p>»Wij willen u zoo gaarne tegemoetkomen, als er een +<p>»Wij willen u zoo gaarne tegemoetkomen, als er een weg voor te vinden is. Maar zeg ons: Hoe gaat het met uwe mannen? Wat kunt gij nog wagen? Is er nog moeds genoeg voor een stoute onderneming—na al het lijden @@ -13434,7 +13396,7 @@ gelaat der vrouwen, het snikken der kleine kinderen, de verpestende stanken, waarin gij verplicht zijt te leven?<ins class="corr" id="corr280" title="Niet in Bron.">”</ins> Danie Theron belichaamt die woorden en nog veel meer dien gedenkwaardigen nacht uit zijn kort en vurig leven. -Cronjé is er sterk voor, zijn weg met geweld door het +Cronjé is er sterk voor, zijn weg met geweld door het <span class="pagenum" title="339"> </span><a id="p_339"></a>kordon heen te slaan; maar hij moet eerst zijn onderofficieren raadplegen, en er heerscht groote verdeeldheid onder hen. Hij zal, echter, zien wat hij in deze doen kan.</p> @@ -13451,39 +13413,39 @@ zulk eene daad door alle eeuwen henenstraalt. Tevergeefs?—Neen, duizendwerf neen! De herinnering aan dat edele waagstuk zal duizenden jonge harten met ridderlijke idealen bezielen. Zijn heerlijke zelfopoffering is -een van de beste erfenissen, die één geslacht aan een +een van de beste erfenissen, die één geslacht aan een volgende kan nalaten. Zulke mannen vormen volkeren. -Zij beheerschen ons uit het graf.... helaas! ook »de Held +Zij beheerschen ons uit het graf.... helaas! ook »de Held van dien Nacht” is in dezen oorlog gevallen—maar -»hij leeft, nadat hij gestorven is”. Dat is gewis.</p> +»hij leeft, nadat hij gestorven is”. Dat is gewis.</p> <p>Zondag, 25 Februari, was er een openbare Bededag in de twee Republieken. Ernstig wordt er om de bevrijding -van Cronjé gebeden. Maar er kwam geene verlossing. De -tijd der wonderen—zoo als die in de dagen van Israël +van Cronjé gebeden. Maar er kwam geene verlossing. De +tijd der wonderen—zoo als die in de dagen van Israël beschreven zijn—bestaat thans niet. Zonder een groot -bloedbad was er geene uitredding voor Cronjé. Het kwam -hier op een stoute handeling aan. Jammer, dat Cronjé +bloedbad was er geene uitredding voor Cronjé. Het kwam +hier op een stoute handeling aan. Jammer, dat Cronjé zich dien Maandag niet overgaf. Hij en zijne mannen hadden genoeg gedaan, om gelijk een Hektor te kunnen -zeggen: dat zij zich »niet zonder strijd en eere” hebben -overgegeven, »maar na een groot wapenfeit, waarvan de +zeggen: dat zij zich »niet zonder strijd en eere” hebben +overgegeven, »maar na een groot wapenfeit, waarvan de nog ongeboren geslachten hooren zullen.” Mogelijk hoopte hij nog tot het laatste toe, zijne burgers tot een algemeenen -uitval omtehalen. De »storie” van die dagen moet +uitval omtehalen. De »storie” van die dagen moet nog geschreven worden. Wij tasten hier in het blinde rond. Wat Majoor Albrecht betreft. Van hem wordt -<span class="pagenum" title="340"> </span><a id="p_340"></a>gezegd, dat hij Cronjé gesmeekt heeft, om hem toe te +<span class="pagenum" title="340"> </span><a id="p_340"></a>gezegd, dat hij Cronjé gesmeekt heeft, om hem toe te laten met zijne kanonnen door den vijand heen te jagen. Een wanhopig voorstel, maar bepaald kenmerkend van den moedigen Duitscher, die als Elektra, de dochter van -Agamemnon, »zich edel zou gered hebben of edel zou +Agamemnon, »zich edel zou gered hebben of edel zou gesneuveld zijn”.</p> <div class="poem"> <div class="stanza" xml:lang="gr"> - <div class="i10"><span title="ê gar an kalôs">ή γαρ άν καλῶς</span><br /></div> - <div class="i0"><span title="esôs' emautên ê kalôs apôlomên.">έσωσ΄ έμαυτην ή καλῶσ άπωλομην</span><br /></div> + <div class="i10"><span title="ê gar an kalôs">ή γαρ άν καλῶς</span><br /></div> + <div class="i0"><span title="esôs' emautên ê kalôs apôlomên.">έσωσ΄ έμαυτην ή καλῶσ άπωλομην</span><br /></div> </div> <div class="source"> <div class="i0">(<span class="mixcap">Sophocles</span>)<br /></div> @@ -13504,19 +13466,19 @@ van den volgenden morgen niets te doen, als ik mij niet vergis.</p> <p>De burgers waren erg verdeeld—wordt verteld—en de -verdeeldheid nam met den dag toe. <ins class="corr" id="corr282" title="Bron: Cronjê">Cronjé</ins> en de minderheid +verdeeldheid nam met den dag toe. <ins class="corr" id="corr282" title="Bron: Cronjê">Cronjé</ins> en de minderheid wilden een uitval wagen: de groote meerderheid wilde zich overgeven. Dinsdagmorgen, heel vroeg zag men er een menigte witte doeken en vlaggen waaien—de -individuën hadden de wet in hun eigene handen genomen! +individuën hadden de wet in hun eigene handen genomen! Zij waren moede en moedeloos; zij waren ziek van de stanken en van het gebrek, dat er geleden werd. Zonder er aan te denken, dat de zon dien dag op een groot -republikeinschen Feestdag zou opgaan—zonder Cronjé's +republikeinschen Feestdag zou opgaan—zonder Cronjé's toestemming te verwerven—heschen zij de kleine, maar veelbeduidende vlagjes.</p> -<p><ins class="corr" id="corr283" title="Bron: Cronjê">Cronjé</ins> moest voor het onvermijdelijke zwichten. Hij +<p><ins class="corr" id="corr283" title="Bron: Cronjê">Cronjé</ins> moest voor het onvermijdelijke zwichten. Hij <span class="pagenum" title="341"> </span><a id="p_341"></a>gaf zich vroeg op den morgen van 27 Februari aan Lord Roberts over.</p> @@ -13526,7 +13488,7 @@ niet af te meten, niet uit te spreken! Te recht zeide President Kruger in een toespraak kort daarop te Brandfort:</p> -<p><i>»De Engelschen hebben Majubadag van ons weggenomen”!</i></p> +<p><i>»De Engelschen hebben Majubadag van ons weggenomen”!</i></p> <p>Zoo werd mij althans verteld. Maar al heeft hij het niet gezegd, dan zeg ik het. 't Is de eerlijke, ronde waarheid, @@ -13651,7 +13613,7 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> </tr> <tr><td class="tdc" colspan="2"><a href="#XX">XX</a></td></tr> <tr> - <td class="tdl">»<span xml:lang="la">Delenda est....</span> Ladysmith”!</td> + <td class="tdl">»<span xml:lang="la">Delenda est....</span> Ladysmith”!</td> <td class="tdr"><a href="#p_157">157</a></td> </tr> <tr><td class="tdc" colspan="2"><a href="#XXI">XXI</a></td></tr> @@ -13666,7 +13628,7 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> </tr> <tr><td class="tdc" colspan="2"><a href="#XXIII">XXIII</a></td></tr> <tr> - <td class="tdl">De »Platte Rand”</td> + <td class="tdl">De »Platte Rand”</td> <td class="tdr"><a href="#p_188">188</a></td> </tr> <tr><td class="tdc" colspan="2"><a href="#XXIV">XXIV</a></td></tr> @@ -13756,14 +13718,14 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr> </thead> <tbody> - <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 5</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 11</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 5</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 11</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 12</a></td><td class="td4">protesterde</td><td class="td4">protesteerde</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 12</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 13</a></td><td class="td4">behandeliug</td><td class="td4">behandeling</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 15</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 17</a></td><td class="td4">Impêriale</td><td class="td4">Imperiale</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 17</a></td><td class="td4">Impêriale</td><td class="td4">Imperiale</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 19</a></td><td class="td4">Tranvalers</td><td class="td4">Transvalers</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 19</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 19</a></td><td class="td4">progessieven</td><td class="td4">progressieven</td></tr> @@ -13771,11 +13733,11 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 20</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 24</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 28</a></td><td class="td4">hoordkwartieren</td><td class="td4">hoofdkwartieren</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 28</a></td><td class="td4">Daniël</td><td class="td4">Daniel</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 28</a></td><td class="td4">Daniël</td><td class="td4">Daniel</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 30</a></td><td class="td4">nauwelijk</td><td class="td4">nauwelijks</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 30</a></td><td class="td4">Europeeseh</td><td class="td4">Europeesch</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 32</a></td><td class="td4">waar</td><td class="td4">maar</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 32</a></td><td class="td4">«</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 32</a></td><td class="td4">«</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 32</a></td><td class="td4">bewerkt</td><td class="td4">bemerkt</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 32</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 33</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> @@ -13799,7 +13761,7 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr41">Blz. 56</a></td><td class="td4">pom-pons</td><td class="td4">pom-poms</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr42">Blz. 58</a></td><td class="td4">schreewt</td><td class="td4">schreeuwt</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr43">Blz. 59</a></td><td class="td4">zweetje</td><td class="td4">zweet je</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr44">Blz. 61</a></td><td class="td4">mêe</td><td class="td4">meê</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr44">Blz. 61</a></td><td class="td4">mêe</td><td class="td4">meê</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr45">Blz. 65</a></td><td class="td4">verbaal</td><td class="td4">verhaal</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr46">Blz. 68</a></td><td class="td4">fiaco's</td><td class="td4">fiasco's</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr47">Blz. 72</a></td><td class="td4">overwachts</td><td class="td4">onverwachts</td></tr> @@ -13808,7 +13770,7 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr50">Blz. 74</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr51">Blz. 74</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr52">Blz. 74</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr53">Blz. 75</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr53">Blz. 75</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr54">Blz. 75</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr55">Blz. 75</a></td><td class="td4">is</td><td class="td4">in</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr56">Blz. 76</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> @@ -13823,16 +13785,16 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr65">Blz. 90</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr66">Blz. 91</a></td><td class="td4">.. .</td><td class="td4">....</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr67">Blz. 91</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr68">Blz. 91</a></td><td class="td4">“</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr68">Blz. 91</a></td><td class="td4">“</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr69">Blz. 92</a></td><td class="td4">?</td><td class="td4">!</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr70">Blz. 92</a></td><td class="td4">op in</td><td class="td4">in op</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr71">Blz. 93</a></td><td class="td4">konden</td><td class="td4">kon</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr72">Blz. 95</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr73">Blz. 95</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr74">Blz. 95</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr75">Blz. 97</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr75">Blz. 97</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr76">Blz. 98</a></td><td class="td4">stipste</td><td class="td4">stiptste</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr77">Blz. 102</a></td><td class="td4">Daniël</td><td class="td4">Daniel</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr77">Blz. 102</a></td><td class="td4">Daniël</td><td class="td4">Daniel</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr78">Blz. 104</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr79">Blz. 104</a></td><td class="td4">”</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr80">Blz. 107</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> @@ -13843,8 +13805,8 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr85">Blz. 110</a></td><td class="td4">zelfs</td><td class="td4">zelf</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr86">Blz. 110</a></td><td class="td4">den</td><td class="td4">dan</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr87">Blz. 111</a></td><td class="td4">flotten</td><td class="td4">vlotten</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr88">Blz. 112</a></td><td class="td4">ték</td><td class="td4">têk</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr89">Blz. 112</a></td><td class="td4">elkâar</td><td class="td4">elkaar</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr88">Blz. 112</a></td><td class="td4">ték</td><td class="td4">têk</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr89">Blz. 112</a></td><td class="td4">elkâar</td><td class="td4">elkaar</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr90">Blz. 112</a></td><td class="td4">photograven</td><td class="td4">photografen</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr91">Blz. 114</a></td><td class="td4">gestationneerd</td><td class="td4">gestationeerd</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr92">Blz. 115</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> @@ -13884,11 +13846,11 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr126">Blz. 153</a></td><td class="td4">Scot-Turner</td><td class="td4">Scott-Turner</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr127">Blz. 154</a></td><td class="td4">tegenhonden</td><td class="td4">tegenhouden</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr128">Blz. 154</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr129">Blz. 156</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr129">Blz. 156</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr130">Blz. 156</a></td><td class="td4">—</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr131">Blz. 157</a></td><td class="td4">Magerfontein</td><td class="td4">Magersfontein</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr132">Blz. 157</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr133">Blz. 157</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr132">Blz. 157</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr133">Blz. 157</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr134">Blz. 159</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr135">Blz. 159</a></td><td class="td4">aangajaagd</td><td class="td4">aangejaagd</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr136">Blz. 160</a></td><td class="td4">Geoege</td><td class="td4">George</td></tr> @@ -13906,18 +13868,18 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr148">Blz. 171</a></td><td class="td4">praten—waren een</td><td class="td4">praten waren—een</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr149">Blz. 172</a></td><td class="td4">dus en—op</td><td class="td4">en dus op</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr150">Blz. 173</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr151">Blz. 176</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr151">Blz. 176</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr152">Blz. 177</a></td><td class="td4">?</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr153">Blz. 185</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr154">Blz. 185</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr155">Blz. 188</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr155">Blz. 188</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr156">Blz. 189</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr157">Blz. 191</a></td><td class="td4">driemijl</td><td class="td4">drie mijl</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr158">Blz. 192</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr159">Blz. 192</a></td><td class="td4">Groothans</td><td class="td4">Groothaus</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr160">Blz. 195</a></td><td class="td4">zeo</td><td class="td4">zoo</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr161">Blz. 195</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr162">Blz. 196</a></td><td class="td4">mêe</td><td class="td4">meê</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr162">Blz. 196</a></td><td class="td4">mêe</td><td class="td4">meê</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr163">Blz. 197</a></td><td class="td4">?</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr164">Blz. 199</a></td><td class="td4">zins </td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr165">Blz. 200</a></td><td class="td4">hnn</td><td class="td4">hun</td></tr> @@ -13940,19 +13902,19 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr182">Blz. 231</a></td><td class="td4">”</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr183">Blz. 232</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">?</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr184">Blz. 235</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr185">Blz. 237</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr185">Blz. 237</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr186">Blz. 237</a></td><td class="td4">typische</td><td class="td4">typisch</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr187">Blz. 238</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr188">Blz. 240</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr189">Blz. 247</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr190">Blz. 248</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr191">Blz. 249</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr191">Blz. 249</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr192">Blz. 252</a></td><td class="td4">maakten</td><td class="td4">maakte</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr193">Blz. 254</a></td><td class="td4">hem</td><td class="td4">hen</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr194">Blz. 256</a></td><td class="td4">Domine</td><td class="td4">Dominé</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr195">Blz. 257</a></td><td class="td4">Cronje</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr194">Blz. 256</a></td><td class="td4">Domine</td><td class="td4">Dominé</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr195">Blz. 257</a></td><td class="td4">Cronje</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr196">Blz. 258</a></td><td class="td4">Onmiddelijk</td><td class="td4">Onmiddellijk</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr197">Blz. 258</a></td><td class="td4">kolonien</td><td class="td4">koloniën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr197">Blz. 258</a></td><td class="td4">kolonien</td><td class="td4">koloniën</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr198">Blz. 259</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr199">Blz. 259</a></td><td class="td4">Kroonstadsters</td><td class="td4">Kroonstadters</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr200">Blz. 260</a></td><td class="td4">klinklare</td><td class="td4">klinkklare</td></tr> @@ -13964,7 +13926,7 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr206">Blz. 263</a></td><td class="td4">Wolmaranstad</td><td class="td4">Wolmaransstad</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr207">Blz. 266</a></td><td class="td4">vechttrerein</td><td class="td4">vechtterrein</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr208">Blz. 266</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr209">Blz. 266</a></td><td class="td4">linien</td><td class="td4">liniën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr209">Blz. 266</a></td><td class="td4">linien</td><td class="td4">liniën</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr210">Blz. 269</a></td><td class="td4">hooggeplaatsen</td><td class="td4">hooggeplaatsten</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr211">Blz. 269</a></td><td class="td4">herrinner</td><td class="td4">herinner</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr212">Blz. 271</a></td><td class="td4">dan</td><td class="td4">den</td></tr> @@ -13973,9 +13935,9 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr215">Blz. 275</a></td><td class="td4">onmiddelijk</td><td class="td4">onmiddellijk</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr216">Blz. 275</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr217">Blz. 277</a></td><td class="td4">Fereirra</td><td class="td4">Ferreira</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr218">Blz. 280</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">»</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr218">Blz. 280</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">»</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr219">Blz. 280</a></td><td class="td4">Boerenvrouwenen</td><td class="td4">Boerenvrouwen</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr220">Blz. 281</a></td><td class="td4">Iraëlieten</td><td class="td4">Israëlieten</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr220">Blz. 281</a></td><td class="td4">Iraëlieten</td><td class="td4">Israëlieten</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr221">Blz. 281</a></td><td class="td4">durft</td><td class="td4">durf</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr222">Blz. 282</a></td><td class="td4">Republiekeinen</td><td class="td4">Republikeinen</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr223">Blz. 282</a></td><td class="td4">woonden</td><td class="td4">woonde</td></tr> @@ -13997,7 +13959,7 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr239">Blz. 291</a></td><td class="td4">onmiddelijk</td><td class="td4">onmiddellijk</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr240">Blz. 291</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr241">Blz. 294</a></td><td class="td4">honderste</td><td class="td4">honderdste</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr242">Blz. 295</a></td><td class="td4">viâ</td><td class="td4">via</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr242">Blz. 295</a></td><td class="td4">viâ</td><td class="td4">via</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr243">Blz. 295</a></td><td class="td4">de</td><td class="td4">De</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr244">Blz. 295</a></td><td class="td4">Randam</td><td class="td4">Ramdam</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr245">Blz. 295</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> @@ -14014,411 +13976,35 @@ al is het ook hoe pijnlijk, om het te erkennen.</p> <tr><td class="td2"><a href="#corr256">Blz. 302</a></td><td class="td4">hnnne</td><td class="td4">hunne</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr257">Blz. 303</a></td><td class="td4">k</td><td class="td4">'k</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr258">Blz. 303</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr259">Blz. 304</a></td><td class="td4">Cronje's</td><td class="td4">Cronjé's</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr259">Blz. 304</a></td><td class="td4">Cronje's</td><td class="td4">Cronjé's</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr260">Blz. 305</a></td><td class="td4">zoogemaamde</td><td class="td4">zoogenaamde</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr261">Blz. 306</a></td><td class="td4">riehting</td><td class="td4">richting</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr262">Blz. 306</a></td><td class="td4">vià</td><td class="td4">via</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr262">Blz. 306</a></td><td class="td4">vià </td><td class="td4">via</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr263">Blz. 310</a></td><td class="td4">‚</td><td class="td4">‘</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr264">Blz. 310</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr264">Blz. 310</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr265">Blz. 311</a></td><td class="td4">Lichtenberg</td><td class="td4">Lichtenburg</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr266">Blz. 312</a></td><td class="td4">eigeniijk</td><td class="td4">eigenlijk</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr267">Blz. 313</a></td><td class="td4">pakte</td><td class="td4">pakten</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr268">Blz. 314</a></td><td class="td4">verregaaande</td><td class="td4">verregaande</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr269">Blz. 315</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr269">Blz. 315</a></td><td class="td4">»</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr270">Blz. 315</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr271">Blz. 317</a></td><td class="td4">French die—volgens</td><td class="td4">French—die volgens</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr272">Blz. 322</a></td><td class="td4">d'hote</td><td class="td4">d'hôte</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr272">Blz. 322</a></td><td class="td4">d'hote</td><td class="td4">d'hôte</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr273">Blz. 323</a></td><td class="td4">die</td><td class="td4">dat</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr274">Blz. 325</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr275">Blz. 329</a></td><td class="td4">Cronjè</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr275">Blz. 329</a></td><td class="td4">Cronjè</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr276">Blz. 334</a></td><td class="td4">eu</td><td class="td4">en</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr277">Blz. 335</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr278">Blz. 336</a></td><td class="td4">linieën</td><td class="td4">liniën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr278">Blz. 336</a></td><td class="td4">linieën</td><td class="td4">liniën</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr279">Blz. 336</a></td><td class="td4">puut</td><td class="td4">punt</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr280">Blz. 338</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> <tr><td class="td2"><a href="#corr281">Blz. 340</a></td><td class="td4">harnekkige</td><td class="td4">hardnekkige</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr282">Blz. 340</a></td><td class="td4">Cronjê</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> - <tr><td class="td2"><a href="#corr283">Blz. 340</a></td><td class="td4">Cronjê</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr282">Blz. 340</a></td><td class="td4">Cronjê</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr283">Blz. 340</a></td><td class="td4">Cronjê</td><td class="td4">Cronjé</td></tr> </tbody> </table> </div> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of Project Gutenberg's Zes maanden bij de commando's, by Nico J. Hofmeyr - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ZES MAANDEN BIJ DE COMMANDO'S *** - -***** This file should be named 43034-h.htm or 43034-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/3/0/3/43034/ - -Produced by The Online Distributed Proofreading Team at -http://www.pgdp.net (This file was produced from images -generously made available by The Internet Archive/American -Libraries.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - -</pre> - +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 43034 ***</div> </body> </html> |