diff options
| -rw-r--r-- | 42851-0.txt (renamed from 42851-8.txt) | 1270 | ||||
| -rw-r--r-- | 42851-8.zip | bin | 60488 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 42851-h.zip | bin | 892093 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 42851-h/42851-h.htm | 418 |
4 files changed, 443 insertions, 1245 deletions
diff --git a/42851-8.txt b/42851-0.txt index 7970014..641a715 100644 --- a/42851-8.txt +++ b/42851-0.txt @@ -1,41 +1,8 @@ -The Project Gutenberg EBook of Agawan ng Dangal, by Fausta Cortes +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42851 *** -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org + Aklatan ñg "Kami Naman" - -Title: Agawan ng Dangal - -Author: Fausta Cortes - -Release Date: May 30, 2013 [EBook #42851] - -Language: Tagalog - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK AGAWAN NG DANGAL *** - - - - -Produced by Tamiko I. Rollings, Jeroen Hellingman and the -Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net -(This file was made using scans of public domain works -from the University of Michigan Digital Libraries.) - - - - - - - - - Aklatan g "Kami Naman" - - AGAWAN G DAGAL + AGAWAN ÑG DAÑGAL Kasaysayang Tagalog @@ -43,16 +10,16 @@ from the University of Michigan Digital Libraries.) FAUSTA CORTES - Nagng Pangalawng Pang-ulo ng "Liga de - Mujeres Filipinas"; Kinatawn sa Unang + Nagíng Pangalawáng Pang-ulo ng "Liga de + Mujeres Filipinas"; Kinatawán sa Unang Kapulungang Manggagawa at Taga-Ingat-yaman ng - "Magdamayn At Nang - Matanghl". + "Magdamayán At Nang + Matanghál". - Ikatlong aklat g aklatan g + Ikatlong aklat ñg aklatan ñg "KAMI NAMAN" @@ -73,15 +40,15 @@ from the University of Michigan Digital Libraries.) SA TUTUNGHAY -Kapatid: Kay laking pagkabig mo! Oo, nabigo ka; sapagka't kaya mo +Kapatid: ¡Kay laking pagkabigó mo! Oo, nabigo ka; sapagka't kaya mo binili at babasahin itong Agawan ng Dangal, ay sa paniniwala mong ito ay kagaya ng mga nabasa mo nang akda, na pawang mahahalaga at -matatamis. Samantalang ang Agawan ng Dangal ay dahp na dahp sa -palamuti hiyas na iyn. Salat sa matatamis na pananagalog. Dukha -sa matatayog na isipan. Kaps sa mararangal na turo. Paano'y ako sa +matatamis. Samantalang ang Agawan ng Dangal ay dahóp na dahóp sa +palamuti ó hiyas na iyán. Salat sa matatamis na pananagalog. Dukha +sa matatayog na isipan. Kapós sa mararangal na turo. Paano'y ako sa Lupon ng mga Manunulat ng "Kami Naman", ay isang baguhan sa larangan -ng panulat. Lakas-loob lamang ang umakay at nagbunsod sa akin. Gayn -ma'y naniniwala akng pakikinabangan mo upang gawing aliwan. At huwag +ng panulat. Lakas-loob lamang ang umakay at nagbunsod sa akin. Gayón +ma'y naniniwala akóng pakikinabangan mo upang gawing aliwan. At huwag nawang kumupas ang kapuripuri mong pagmamahal sa wikang tagalog. @@ -96,29 +63,29 @@ nawang kumupas ang kapuripuri mong pagmamahal sa wikang tagalog. PATALASTAS -Ang AGAWN G DAGAL ay siyng iktlng aklat g Aklatan g "Kam -Namn" na pinalabs g Lupon g mga Manunulat. Una ang "Tagumpay -g Ap" ni Bb. Pascuala Pintor at ikalaw ang "Tuntunin g Pulong" +Ang AGAWÁN ÑG DAÑGAL ay siyáng ikátlóng aklat ñg Aklatan ñg "Kamí +Namán" na pinalabás ñg Lupon ñg mga Manunulat. Una ang "Tagumpay +ñg Apí" ni Bb. Pascuala Pintor at ikalawá ang "Tuntunin ñg Pulong" ni G. Rosendo S. Cruz. -Ang AGAWN G DAGL ay ipinagbibil sa laht g bilihan g aklat -dito sa Maynila, sa halagng dalawang piseta (P0.40) ang bawa't salin. +Ang AGAWÁN ÑG DAÑGÁL ay ipinagbibilí sa lahát ñg bilihan ñg aklat +dito sa Maynila, sa halagáng dalawang piseta (P0.40) ang bawa't salin. -Ang AGAWN G DAGL ay mababasa rin g mga na sa lalawigan, kung -magpapadal g halagng isng salapi (P0.50) kay Bb. Carmen de la -Rosa sa Aklatan g "Kam Namn", 1045, daang Dart, Pako, Maynila, K. P. +Ang AGAWÁN ÑG DAÑGÁL ay mababasa rin ñg mga na sa lalawigan, kung +magpapadalá ñg halagáng isáng salapi (P0.50) kay Bb. Carmen de la +Rosa sa Aklatan ñg "Kamí Namán", 1045, daang Dart, Pako, Maynila, K. P. -Ang AGAWN G DAGL ay mapapakyw sa Aklatan g "Kam Namn" at -nagbabawas g malak sa halag. +Ang AGAWÁN ÑG DAÑGÁL ay mapapakyáw sa Aklatan ñg "Kamí Namán" at +nagbabawas ñg malakí sa halagá. -Ang AGAWN G DAGL ay aring tunay g kumatha. +Ang AGAWÁN ÑG DAÑGÁL ay aring tunay ñg kumatha. -Ang AGAWN G DAGL ay gaya rn g laht g sinulat g mga tag -"Kam Namn", na maaaring bilhn sa pamamagitan g liham. Sumulat at -ilakip ang halaga g aklat at gugol sa selyo sa nasabi g Aklatan g -"Kam Namn", at walang salang di nila tatanggapn sa pagbalk g -korreo. Dapat ipadal ang kalatas kay Bb. Carmen de la Rosa, ang -Pagulo g Lupon g mga Manunulat g "Kam Namn". +Ang AGAWÁN ÑG DAÑGÁL ay gaya rín ñg lahát ñg sinulat ñg mga tagá +"Kamí Namán", na maaaring bilhín sa pamamagitan ñg liham. Sumulat at +ilakip ang halaga ñg aklat at gugol sa selyo sa nasabi ñg Aklatan ñg +"Kamí Namán", at walang salang di nila tatanggapín sa pagbalík ñg +korreo. Dapat ipadalá ang kalatas kay Bb. Carmen de la Rosa, ang +Pañgulo ñg Lupon ñg mga Manunulat ñg "Kamí Namán". @@ -126,7 +93,7 @@ Pagulo g Lupon g mga Manunulat g "Kam Namn". - AKLATAN G + AKLATAN ÑG "KAMI NAMAN" 1045, DAANG DART, PAKO, MAYNILA, K. P. @@ -156,7 +123,7 @@ bantog na "Robert's Rules of Orders". Akda ni Bb. Fausta Cortes, isa sa mga Bituin ng "Kami Naman" at pangapat sa mga babaing pilipina na lumikha ng kasaysayang tagalog. Ang -akda ay matatarok sa pabasa ng aklat na it. +akda ay matatarok sa pabasa ng aklat na itó. @@ -169,18 +136,18 @@ akda ay matatarok sa pabasa ng aklat na it. G. ROSENDO S. CRUZ -Hiniling ng pinagpipitaganang kong Bb. Fausta Corts, kumatha ng +Hiniling ng pinagpipitaganang kong Bb. Fausta Cortés, kumatha ng aklat na ito, na ako ang siyang magbigay ng pang-unang salita dito sa kaniyang akdang AGAWAN NG DANGAL. Pagkapalibhasa'y naging ugali ko na ang di marunong sumuay sa mga ganitong pithaya, lubha pa't ang -humihiling ay isang gaya ni Bb. Fausta Corts na di marapat pagkaitan, +humihiling ay isang gaya ni Bb. Fausta Cortés na di marapat pagkaitan, kaya mahirap man sakali sa akin ang tumungkol sa ganitong bagay ay tutupad ako at tahasang ilalahad ang aking mga kuro-kuro. May ilan nang taong lumipas ngayon na ang suliranin ng feminismo dito sa ating bayan ay napagtalunan hanggang sa mga pahayagan. Pinagkuro -kong matamn ang mga katwirang pinanghawakan ng mga sangayon at di -sangayon, hanggang sa ang naging waks ay napanig ang aking paniniwala +kong matamán ang mga katwirang pinanghawakan ng mga sangayon at di +sangayon, hanggang sa ang naging wakás ay napanig ang aking paniniwala sa salungat. Parang pagsurot sa aking pagpanig sa mga di sangayon sa feminismo @@ -204,7 +171,7 @@ ay batbat lamang ng hiwaga, palamuti ng isang tahanan, at aliwan sa magusot na buhay na ito. Ngayon ako nanalig na ang mga babae ay hindi nga lamang pala isang kasangkapan sa loob ng ating mga tahanan, ni bulaklak na samyuan ng bango, kun di ang mga babae nga pala ay -isang tunay ding laks, isang bahagi ng lahi na may karapatan at +isang tunay ding lakás, isang bahagi ng lahi na may karapatan at kakayahang makatulong ng pagpapaanyo ng isang bayan, ng isang lahi, at ng sangkatauhan. @@ -213,11 +180,11 @@ babaeng may mga ginintuang pagkukuro. Dapat hangaan ang kanilang katalinuhan at kailan man ay di nararapat ipalagay ng kahi't sino na ang babae ay alangan sa pagkukuro ng isang lalaki. -May alinlangan pa kayo? +¿May alinlangan pa kayo? Naririto ang isa pang matibay na saksi ng aking mga pangungusap. Basahin ninyo ang kathang AGAWAN NG DANGAL na bunga ng -isipan ng isa ding babae na si Bb. Fausta Corts at pagkatapus ay +isipan ng isa ding babae na si Bb. Fausta Cortés at pagkatapus ay dilidilihin ninyo ang mga nasasaysay, tutupin ang inyong dibdib at sabay na tanungin ang inyong sarili kung tunay ngang ang ganitong panulat ay dapat hangaan at sampalatayanan. @@ -235,13 +202,13 @@ maging ganid at matapang ang loob na maging asal Kain ay pupulutin niya ang mga pakana ng may masamang asal na nalalarawan sa aklat na ito. Nguni't kung ikaw na mangbabasa ay kapatid ni Mabuting asal at anak ni Malinis na budhi ay pupulutin mo naman ang mga bagay na -kapuripuring tinungkol ng ulirn ng magagandang asal. +kapuripuring tinungkol ng ulirán ng magagandang asal. Dapat ngang hangaan ang panulat at pagkukuro ng babaing may katha ng aklat na ito. Ang isang kabaro ni Eva na may ganitong katalinuhan ay katangi-tangi. Ito'y talagang taglay ng kabihasnan. -Sulong kayo kababaihan! Ngayon ay panahon ng pagkilos. Pagbibigti +¡Sulong kayo kababaihan! Ngayon ay panahon ng pagkilos. Pagbibigti ang pagwawalang kibo at pagpapakaimbi ang paghahalukipkip. @@ -259,7 +226,7 @@ SA MGA BITUIN NG "KAMI NAMAN" Makikislap na Bituin: -Lahat ng bhay ay nagtatapos sa mapanglaw na kamatayan. Lahat naman ng +Lahat ng búhay ay nagtatapos sa mapanglaw na kamatayan. Lahat naman ng Samahan ay nagwawakas sa masaklap na paghihiwalay. Ang lakad na ito ng kalikasan ay talagang di na mababago ngayon at sa haharapin. Nguni't ang sanla ng pagaalaala, sagisag ng pagmamahal, ay di kumukupas kailan @@ -268,36 +235,36 @@ katuturan. Paano'y walang pagmamahal na napariwara. Ang kalakhan ng aking pananalig, na walang pagaalaalang nasawi, ay siyang nagutos sa akin, ng paghahandog ko ng maralitang akdang ito, sa -inyong kapitapitagang mga baks; saksi ng aking pagmamahal. Inihahandog +inyong kapitapitagang mga bakás; saksi ng aking pagmamahal. Inihahandog ko sa inyong mga yapak, hindi upang kayo ay aralan, kung hindi upang aliwin ang inyong mga pusong laging nangangarap ng biyayang dulot ng pagibig. -At sino ako sa harap ng makikislap na Bituin? +At ¿sino ako sa harap ng makikislap na «Bituin»? -Ako! +¡Ako! -Ako ang mangangaral? +¿Ako ang mangangaral? -Ni sa panaginip ay hindi mangyayari! +¡Ni sa panaginip ay hindi mangyayari! Kailangang masaulo ko ang dunong ng sangkatauhan; kailangang matarok ko ang lihim ng sangkalangitan; kailangang ako ay maging araw muna, -bago ako lumuklok sa matayog na karangalang guro ng mga Bituin.... At +bago ako lumuklok sa matayog na karangalang guro ng mga «Bituin».... At sapagka't hindi mangyayari ang ginto kong guniguni, ay manulos na lamang tayo, sa ang AGAWAN NG DANGAL ay inihahandog ko sa inyo, tanda pang minsan ng aking pagmamahal. -Inihahandog ko rin namn sa inyo, upang kung kayo ay umaawit na ng -bagong bhay, ay magunita man lamang, na kayo ay naging Bituin ng -Kami Naman, sul na tumanglaw sa lands na binagtasan ng masisikap +Inihahandog ko rin namán sa inyo, upang kung kayo ay umaawit na ng +bagong búhay, ay magunita man lamang, na kayo ay naging «Bituin» ng +«Kami Naman», suló na tumanglaw sa landás na binagtasan ng masisikap na kawal ng kilusan ng mararalita. At mapagukulan nawa ninyo ng dukha mang alaala ang mga nasawi sa pagsisigasig na itanghal ang bayang mahirap. Sa gayon ay mabibilang tayo sa boong sangsinukob na humahanga at nagdadangal sa mga pinagpala dahil lamang sa pagsisikap na buhayin ang naghihingngalong pagkakapatiran.... -Maging dapat nawa sa inyong kadakilaan!... +¡Maging dapat nawa sa inyong kadakilaan!... Nakikipagkapatiran, @@ -311,20 +278,20 @@ Nakikipagkapatiran, - AGAWN G DANGL + AGAWÁN ÑG DANGÁL - "Pagpipilitan naming bakahin ang lalong masamang sakt - ng tao: ang AGAWN NG DANGL, sakt na nagbabagsak - ng mga banal na layon at dakilang pangarap; sakt + "Pagpipilitan naming bakahin ang lalong masamang sakít + ng tao: ang AGAWÁN NG DANGÁL, sakít na nagbabagsak + ng mga banal na layon at dakilang pangarap; sakít na lalong mabisa sa pagpatay sa naghihingngalong pagkakapatiran at pipilitin naming sa ibabaw ng sakit - na iyn, ay magluningnng ang tagumpay ng wastong + na iyán, ay magluningníng ang tagumpay ng wastong ugali, ang paggalang at pagibig ng tao sa tao...." --Mga pangungusap ni G. Angel de los Reyes, Pangulo - ng "Kami Naman," sa talumpating binigks nit sa - pagtatanghl ng Samahn, nong ik 26 ng Oktubre, 1912. + ng "Kami Naman," sa talumpating binigkás nitó sa + pagtatanghál ng Samahán, noóng iká 26 ng Oktubre, 1912. @@ -362,13 +329,13 @@ sa mga pusong mapagpuyat; nagsabog ng liwanag at tuwa. --Magandang gabi po!--ang magalang na bati ng lahat ng na sa lupa. --Magandang gabi po naman!--ang magiliw na tumbas ng binibini--Tuloy -kayo!... tuloy!... +kayo!... ¡tuloy!... Ang bahay na may kaliitan ay nagsikip sa labing tatlong kalulwang umakyat sa langit. Ilang sandali lamang ang nakaraan at namayani na naman ang bigwela, -biyolin, bandurya at plauta. Ang kanilng tunog na tagapagtaboy ng +biyolin, bandurya at plauta. Ang kaniláng tunog na tagapagtaboy ng hapis, ay minsan pang nagtanghal ng gilas. Sa isang dako naman ng harapang yaon, ang magandang si Dolores, ay @@ -395,12 +362,12 @@ ang ali ni Dolores. Marahil ay dahil sa pagkabulahaw sa kanyang tulog. Liban sa tatlong ito, kay Dolores, sa kanyang ama, at sa kanyang ali, lahat na ng doroon ay kabilang na ng mga namamandaw ng puso. -Loleng nalulungkot ako!... ang manay siyang bungad na kundiman +«Loleng nalulungkot ako!...» ang manay siyang bungad na kundiman noong binatang tagaawit. Isang malumbay na tugtog ang isinaliw naman ng bigwela. Si Dolores ay napalingon sa di kinukusa at naabala tuloy na magpasigarilyo. Ang puso niya'y lalong nilagnat, at pinawisan siya ng malamig. Irap naman ang itinugon ni kapitana Martina. At matapos -ang magiliw na awit sa ...ay, Loleng ng buhay ko!... +ang magiliw na awit sa «...ay, Loleng ng buhay ko!...» --Aling Loleng--ang saad ng isang makisig na binatang kanina pa, ay mapupupuna na, na siya ang may patapat--ipinakikilala ko sa inyo @@ -414,14 +381,14 @@ Dolores Balderrama. At sila'y nagkamayan, hanggang sa naipakilala ang lahat. Habang si kapitana Martina, ay lalong nagniningas ang poot, si Beteng naman, ang binatang may paharana, ay parang nagmamalaki sa kanyang mga -kaibigan. Bawa't makasiping ay binulungan ng Bagay na ba sa -akin? Lihim na tatawa at panakaw na tititig sa masayang mukha ni -Dolores. Hindi mapalagy ang binata. Sa lahat ay masasayng ngiti -ang iniuukol. Palipatlipat ng upo, at sa labing-dalawng kasama ay -siy ang lalong masigla at nagtatalk sa galk. +kaibigan. Bawa't makasiping ay binulungan ng «¿Bagay na ba sa +akin?» Lihim na tatawa at panakaw na tititig sa masayang mukha ni +Dolores. Hindi mapalagáy ang binata. Sa lahat ay masasayáng ngiti +ang iniuukol. Palipatlipat ng upo, at sa labing-dalawáng kasama ay +siyá ang lalong masigla at nagtatalík sa galák. Ang katahimikan ay ginambala na naman ng tugtugan. Parang sinasadyang -binibiro ang pagkaasim ng mukha ng kapitana Martina. Nguni't himala +binibiro ang pagkaasim ng mukha ng kapitana Martina. Nguni't ¡himala yata at biglang nagbago ang kunot na noo, noong madinig na muli ang panambitan ni Artemyo! Masayang nakiumpok at sinipingan ang kanyang ipinagmamalaking si Dolores. @@ -465,19 +432,19 @@ Martina. Iyan ang patuloy ng binatang Artemyo sa kanyang -pamamaibabaw. Sinasamantala naman it ni Beteng upang kaulayawin ang +pamamaibabaw. Sinasamantala naman itó ni Beteng upang kaulayawin ang kanyang pinopoon. --Aling Loleng,--ang wika--talaga pong sa kaibigan kong iyan ay ipinagkakatiwala ko ang aking boong buhay... --Gayon pala!--ang sambot ni Dolores--na ipinagkatiwala na ninyo sa -kanya ang boong buhay ninyo, ay bakit pa kayo sumama rito? +kanya ang boong buhay ninyo, ay ¿bakit pa kayo sumama rito? --Ba!--ang tutol ni Beteng--ang ibig kong sabihin ay ipinagkakatiwala kong siya na ang dumaing ng hirap ko... ---Sapagka't ang damdamin ng puso ni Pedro ay maidadaing ng bibg +--Sapagka't ang damdamin ng puso ni Pedro ay maidadaing ng bibíg ni Huwan.... --Napopoot ba kayo?--ang maamong tanong ni Beteng na nakahalatang @@ -498,7 +465,7 @@ kanyang panambitan.... Ang waring pakikihalobilo ng kundiman na ikinauntol ng pagsasalaysay ni Dolores. Sandali silang nanahimik, bago nagsalita si Beteng ng: ---Diyata't wala kayong itatagal sa kanyang panambitan? +--Diyata't ¿wala kayong itatagal sa kanyang panambitan? --Kung wariin ko--ang salo ng dalaga. @@ -517,20 +484,20 @@ Artemyo ay siyang daing ko.... --Sinabi ko na pong ipinagkakatiwala ko sa kanya ang boong buhay ko. ---Ah, mali kayo! Iba si Artemyo kay Beteng! Ang daing ni Artemyo +--Ah, ¡mali kayo! ¡Iba si Artemyo kay Beteng! Ang daing ni Artemyo ay buhat sa kanyang puso kaya ang pagkahabag doon, ay pagkahabag sa kanyang pagkatao..... --Nagbibiro yata kayo! ---Hindi. At bakit ko kayo bibiruin? +--Hindi. At ¿bakit ko kayo bibiruin? --Aling Loleng! ---Talagang totoo: ang puso ko'y nababagbag sa kanyang panambitan. Kay -tamis niyang umawit! Kay sarap dumaing! +--Talagang totoo: ang puso ko'y nababagbag sa kanyang panambitan. ¡Kay +tamis niyang umawit! ¡Kay sarap dumaing! ---Aling Loleng! Nilulunod ninyo ako!... +--Aling Loleng! ¡Nilulunod ninyo ako!... Hindi sumagot ang dalaga nguni't ang malas ang pinapagsalita. Tinitigan si Beteng ng titig na makahulugan. Aywan kung bakit kinuha nito @@ -540,8 +507,8 @@ Artemyo ay di naman siya napuna. Liban kay Dolores, ang mahinhing si Loleng, ay walang nakaino. Ito lamang ang nakatatarok na si Beteng ay yumaong may taglay na poot at banta. May poot sapagka't nabigla siya sa mga tugon ni Dolores. At may banta sapagka't nalalamangan -siya ni Artemyo. Anaki'y isng bayang nilubugn ng araw ang dibdib -niyng binabay ng pagngingitngit. +siya ni Artemyo. Anaki'y isáng bayang nilubugán ng araw ang dibdib +niyáng binabayó ng pagngingitngit. "Titigil na naman @@ -557,12 +524,12 @@ Hindi napigilan ni kapitana Martina ang kanyang palakpak; datapwa't si kapitang Andoy ay tinalo na tuloy ng antok. --Salamat po--ang magiliw na sabi ng ating dalaga, bago pinagukulan -si Artemyo ng--Kay buti pala ninyong umawit!... +si Artemyo ng--¡Kay buti pala ninyong umawit!... --Baka kung ano na po iyan?--ang may hiyang pakli ng binatang pinuri. -Ang usisaang "nahan si Beteng?" ay siyang pumigil sa dalaga upang -tugunin ang binata. Isa't isa'y nagtanungan. Sa tanng ay tanong din +Ang usisaang "¿nahan si Beteng?" ay siyang pumigil sa dalaga upang +tugunin ang binata. Isa't isa'y nagtanungan. Sa tanóng ay tanong din ang itinutumbas. Kaya't nagdiwang ang alingasngas at lahat, liban kay Dolores at sa nakakatulog na kapitang Andoy, ay pinagharian ng pagtataka. @@ -608,8 +575,8 @@ inyong buhay!... Kinabahan si Artemyo ng marinig ito. Ang puso niya'y di mapalagay. Parang binabayo ang kanyang dibdib. Sampung paghinga ay -nangangapos. Kaawaawang kalulw sa gitna ng kagipitan! At ang bong -pagkatao niya'y dagling sumuko sa gayng dilg. Subali't ang kapalaran +nangangapos. ¡Kaawaawang kalulwá sa gitna ng kagipitan! At ang boóng +pagkatao niya'y dagling sumuko sa gayóng dilág. Subali't ang kapalaran ay itinapat siya sa landas na dapat tuntunin. At anya'y: --Ikaw po ang masusunod: maiyuukol mo saan man ibigin, at di malilihis @@ -620,10 +587,10 @@ Hindi tumugon ang dalaga at sinamantala ni Artemyo: --Aling Loleng, kung batid mo lamang ang itinitibok ng aking loob, ang iniluluha ng aking puso, ay sasabihin mong ako'y sinungaling.... ---At hindi ba kayo sinungaling?--ang dugtong ng dalaga--Di ba +--At hindi ba kayo sinungaling?--ang dugtong ng dalaga--¿Di ba kasinungalingan ang maglahad ng wala sa loob? ---Wala sa lob! +--Wala sa loób! --Kayo na rin po ang nagsabi. @@ -664,43 +631,43 @@ HINDI NAPAWASTONG PAGTITIYAP Doon sa kabilang dulo ng daang Sagat, sa hanay din ng inuuwian ng mapanghalinang si Dolores, ay dalawang lalaki yaong ipinagtatanong -si Beteng. Sa isng magandang tahanan, don sil pumanhk, sapagka't -yan ang itinuro sa kanil ng napagsanggunian. +si Beteng. Sa isáng magandang tahanan, doón silá pumanhík, sapagka't +yaón ang itinuro sa kanilá ng napagsanggunian. ---Mga kaibigan--ang buhat sa itaas ay kanilang narinig--tuly kayo, -tuly kayo.... +--Mga kaibigan--ang buhat sa itaas ay kanilang narinig--tulóy kayo, +tulóy kayo.... ---Magandang araw po mang Beteng--ang bati namn ng dalaw. +--Magandang araw po mang Beteng--ang bati namán ng dalawá. -Sil'y pumanhk at ginanp ang karaniwang kumustahan. Matapos ilapat -ni Beteng ang pinto ay nagsad ng ganito: +Silá'y pumanhík at ginanáp ang karaniwang kumustahan. Matapos ilapat +ni Beteng ang pinto ay nagsaád ng ganito: ---Malakng suliranin ang gumugul sa isip ko, kaya inabala ko kayong -ipinatawag. Sa inyong pangangailangan ay nalalaan namn ako. +--Malakíng suliranin ang gumuguló sa isip ko, kaya inabala ko kayong +ipinatawag. Sa inyong pangangailangan ay nalalaan namán ako. ---Salamat po--ang salo ni Pastor na is sa mga panauhin. +--Salamat po--ang salo ni Pastor na isá sa mga panauhin. ---Sapagka't kayo'y inari kong mga kapatid ay sa inyo ko dapat +--Sapagka't kayo'y inaári kong mga kapatid ay sa inyo ko dapat ipagtapat. ---Ipatuloy mo po--ang pakli ni Simn, na kasama ni Pastor. +--Ipatuloy mo po--ang pakli ni Simón, na kasama ni Pastor. --Malaon nang ang puso ko'y pinapagdudusa ni Dolores--ang patuloy -ni Beteng--nguni't kay pait ng nasasapit ko!... Pawang tiwali! At +ni Beteng--nguni't ¡kay pait ng nasasapit ko!... ¡Pawang tiwali! At kagabi lamang ay hinarana namin, nguni't gaya rin ng dati, ay pawang paglibak sa akin ang aking napala.... --Bakit po?--ang tanong ni Pastor. ---Di ba kayo pinaakyat?--ang usisa ni Simn. +--Di ba kayo pinaakyat?--ang usisa ni Simón. --Pinatuloy kami, dili ang hindi--ang patlang ni Beteng--nguni't ang pagkapatuloy sa amin, ay siyang lalong nagbansag ng kaapihan ko. Opo, -kaapihan, pagka't sukat bang itanng sa akin ni Dolores na kung bakit +kaapihan, pagka't sukat bang itanóng sa akin ni Dolores na kung bakit pa raw ako sumama roon.... --Yaon po'y ugali na ng dalaga: lahat ng nais nilang sabihin ay -dinadaan sa hinampo--ang putol ni Simn. +dinadaan sa hinampo--ang putol ni Simón. --Hindi kaibigan,--ang tutol ni Beteng--pagka't malaon ng kumukulili sa tainga ko, na si Artemyong aking pinakikiusapang siyang umawit @@ -710,25 +677,25 @@ gayong ito ay wala namang pagibig sa kanya. --Ganyan din po ang balita ko--ang pagayon ni Pastor--nguni't, kailan ma'y di ako naniwala. ---Sino po bang Artemyo yaon?--ang pagsisiyasat ni Simn. +--Sino po bang Artemyo yaon?--ang pagsisiyasat ni Simón. --Ang kalihim sa Samahang "Kumilos Tayo"--ang tugon ni Pastor--yaon bang nagtalumpati sa inyong nayon noong ipagdiwang si Rizal. May magandang pangangatawan at.... ---Yaon pala--ang salo ni Simn--Kakilala ko po yaon at ako man ay -kasapi rin sa "Kumilos Tayo." Diyata't siya ang naiibigan? Si -Artemyo? Ang artista? Aywan ko rin...--at tinapos sa iling at ngiti +--Yaon pala--ang salo ni Simón--Kakilala ko po yaon at ako man ay +kasapi rin sa "Kumilos Tayo." ¿Diyata't siya ang naiibigan? ¿Si +Artemyo? ¿Ang artista? Aywan ko rin...--at tinapos sa iling at ngiti ang kanyang pagkamangha; iling na nagpapahayag ng pagpapawalang saysay kay Artemyo, at ngiti na nagtatanghal ng paglibak sa pagkatao noon. -Ang dalawang kaharap ay napatigil. Nabasa nila sa mukha ni Simn +Ang dalawang kaharap ay napatigil. Nabasa nila sa mukha ni Simón na siya ay may natatarok na lilim ni Artemyo. At di pinalagpas ni -Beteng. Sinamantal ang pagkakatan. +Beteng. Sinamantalá ang pagkakataón. ---Bakit po?--ang simula--may nalalaman ba kayong alimuom ni Artemyo? +--Bakit po?--ang simula--¿may nalalaman ba kayong alimuom ni Artemyo? ---Sus!--ang buntong hininga ni Simn--Si Artemyo! At bakit hindi ko +--Sus!--ang buntong hininga ni Simón--¡Si Artemyo! ¿At bakit hindi ko malalaman ang kanyang lihim? Siya ay isang konduktor sa trambiya noong araw na dahil sa nahuli sa pagumit ay pinalayas tuloy ng empresa. Isang taong nagpagalagala sa pagbibilang ng bato, na kung kanikanino @@ -736,31 +703,31 @@ nangungutang ng makakain. Napasok na artista, at ang manakanakang pagtayo sa entablado ay siyang ipinagmamalaki ngayon. Gayong ang tinig ay tinig kanduli at kung umawit ay parang bumabasa ng Pasyon.... ---Ha! ha! ha!--ang tawa ni Beteng. +--Ha! ¡ha! ¡ha!--ang tawa ni Beteng. --Aywan ko--ang tanggi ni Pastor--sa akin ay mabuting kaibigan si Artemyo. ---Mabuti kung mayroon--ang salo ni Simn--nguni't kung wala ay masama. +--Mabuti kung mayroon--ang salo ni Simón--nguni't kung wala ay masama. --Marahil nga--ang katig ni Beteng--sapagka't kung makailan ko nang makasama, ni minsan man ay di pa gumasta. Maging sa pagsakay -namin sa trambiya, maging sa pagkain namin ng sorbetes, ay maanong +namin sa trambiya, maging sa pagkain namin ng sorbetes, ay ¿maanong pabalat-bunga man lamang na magkunwaring dumukot sa bulsa? --Ano ang hahanapin ninyo sa taong nagsasamantala?--ang masayang -ikinabit ni Simn. +ikinabit ni Simón. --Hindi gayon--ang tutol ni Pastor at hinarap si Beteng--Kayo ang nagaanyaya sa kanya ay talagang kayo ang dapat gumasta. Salamat at di kayo sinisingil sa kanyang abala at pagod.... ---Mang Pastor!--ang tugon ni Simn--pinagtatanggol ba ninyo si +--Mang Pastor!--ang tugon ni Simón--¿pinagtatanggol ba ninyo si Artemyo? --Hindi po. Ipinaaalaala ko lamang ang ipinaguutos ng dakilang asal. ---At kami pa pala ang lumalabas sa magandang ugali?--ang usisa +--At ¿kami pa pala ang lumalabas sa magandang ugali?--ang usisa ni Beteng. --Hindi ko po sinasabi ang gayon--ang salag ni Pastor--nguni't @@ -768,20 +735,20 @@ ipinagugunita kong sa bibig ng mga lalaki ay alangang maglaro ang buhay ng kapuwa. Mga babai lamang ang naguututang dila. Mga musmos lamang ang nagngungusuan. ---How! pshe!--ang putol ni Simn--Talaga pong si Artemyo ay lahi ng +--How! ¡pshe!--ang putol ni Simón--Talaga pong si Artemyo ay lahi ng taksil: siya'y kapangpangan. --Tama. Iyan ang totoo--ang dugtong ni Beteng--pinapaghahari ang kanyang pagkakapangpangan. ---Mga kaibigan--ang mainit ng saad ni Pastor--Huwag ninyong hamakin +--Mga kaibigan--ang mainit ng saad ni Pastor--¡Huwag ninyong hamakin ang kanyang lahi! Kapangpangan man at Tagalog ay iisa ng uri, at ang sumira ng pagiisang iyan, ay yaon ang taksil na dapat pangilagan. Ang taong pumapatay ng pagdadamayan ng Pilipino ay yaon ang kalaban ng bayan. Ang kalulwang nagtatanim ng pagiiringan ay siyang uod na sumisira ng laya at pagasa ng lahat.... ---Matutulis pong salita iyan!--ang pakli ni Simn. +--Matutulis pong salita iyan!--ang pakli ni Simón. --Nakasusugat ka po!--ang dugtong ni Beteng. @@ -797,16 +764,16 @@ lubusin ang pagalipusta sa mga kaharap. --Sa bahay na pinaghaharian ng dilim ay doon ko dinadala ang ilaw!--ang matapang na sagot ni Pastor. ---Pawang kaululan ang sinabi ninyo!--ang tumbas ni Simn. +--Pawang kaululan ang sinabi ninyo!--ang tumbas ni Simón. --Utang na loob ay manaog na kayo--ang taboy naman ni Beteng. Tumayo si Pastor ng boong pagngingitngit. Ang malas niya'y naglalagablab. Maliksing kinuha ang kanyang sombrero at anya'y: ---Dapat ninyo akong itboy; dapat ninyo akong turang ulol; +--Dapat ninyo akong itáboy; dapat ninyo akong turang ulol; sapagka't ang gurong nagtuturo ay talagang kalaban ng mga musmos -na tinuturuan.... Nakilala ko na kay ay dapat namn niny akng +na tinuturuan.... Nakilala ko na kayó ay dapat namán ninyó akóng makilala.... Paalam sa inyo nguni't alalahaning ako'y natatalaga sa ano mang mangyayari.... @@ -814,10 +781,10 @@ Titig lamang ang isinagot ng dalawa. Kaya't pumanaw na nagpuputok ang dibdib ni Pastor. Samantalang nawawala ang kanyang yabag ay patuloy sa pagwalang imik ang dalawang nilisan. ---Mang Simn--ang mana'y saad ni Beteng--yumaong galit na galit ang +--Mang Simón--ang mana'y saad ni Beteng--yumaong galit na galit ang abogado ni Artemyo. ---Walang kailangan--ang tugon nito--Ibabagsak natin sila!... +--Walang kailangan--ang tugon nito--¡Ibabagsak natin sila!... --Iyan ang kanina pa'y inaantay kong pumilas sa inyong labi.... @@ -839,7 +806,7 @@ III MGA HALIK NG PAGIROG -Nagbabanguhang sampagita, bulaklak na nagpuputan, yaong tinutuhog +Nagbabanguhang sampagita, bulaklak na nagpuputían, yaong tinutuhog ni Dolores, sa halamanan nila. Nagiisa siyang noon ay nagaaliw at pinalilipas ang mapanglaw na hapon. Sa isang upuang kawayan ay doon pinagbubuti ang pagyari ng isang kuwintas. Ang samyo na idinudulot @@ -856,12 +823,12 @@ naninibago ang kanyang puso sa pagtibok ng buhay sa pagkadalaga, ay masayang umaawit at sinasamyo ang mapapalad na sampagita. --Kay bango ninyo!--ang di napigilang wika at nilangap ang samyo ng -kanyang tinutuhog--Kay puti ninyo! Kay dunong ng Diyos!... +kanyang tinutuhog--¡Kay puti ninyo! ¡Kay dunong ng Diyos!... Siya rin ang sumagot: ---Talagang kayo ay pinagyaman ng kalikasan! Walang haring -makapagsusuot ng inyong gayak! Sutla na di nilikha ng kamay! At puti, +--Talagang kayo ay pinagyaman ng kalikasan! ¡Walang haring +makapagsusuot ng inyong gayak! ¡Sutla na di nilikha ng kamay! At ¡puti, puting parang busilak!... Dinugtungan pa rin: @@ -875,7 +842,7 @@ Tinapos sa: --Sa ulo, batok, at dibdib ng mga dalaga sa Silanganan, ay ginagamit kayong palamuti, katimbang ng rubi, perlas, at brilyante ng mga dalaga sa Kalunuran. Yaon ay binibili ng daan, libo, o yutang salapi, nguni't -kayo ay ipinagpapalit sa isa o dalawang sentimos lamang. Kay taas +kayo ay ipinagpapalit sa isa o dalawang sentimos lamang. ¡Kay taas ng agwat ng halaga! Gayon ma'y lalong matayog ang inyong uri. Sila'y nagagamit lamang ng nakaririwasa, samantalang kayo ay pinakikinabangan ng lalong dukha at ng lalong mayaman. Ikinahihiya silang igayak ng @@ -890,7 +857,7 @@ ng puso ko, si Artemyo ng aking pagibig.... Isang halik ang biglang lumagot sa kanyang pangungusap; halik na tumunog sa kanyang pisngi; halik na kaunaunahang idinulot ng -pagibig. Nagulat at napalingon ang ating dalaga. Subali't napatung +pagibig. Nagulat at napalingon ang ating dalaga. Subali't napatungó na lamang at pumatak ang luha, noong mapagtanto niyang si Artemyo pala ang nagbigay ng ligalig. @@ -899,7 +866,7 @@ pala ang nagbigay ng ligalig. --Di ko akalain...!--ang tugon naman ng binibini. --Huwag; huwag kang magalit. Tinugon ko lamang ang utos ng aking -pagsint. Kanina pa ako rito na nagsusubk sa iyo. Napanood ko ang +pagsintá. Kanina pa ako rito na nagsusubók sa iyo. Napanood ko ang lahat ng iyong ikinilos. Ang puso ko'y nilango ng tamis. At nakagawa tuloy ng kalapastanganan.... @@ -909,7 +876,7 @@ matampuhin. Magiliw datapwa't maselan. Sa di pagimik ay sarisaring katuturan ang maipalalagay. --Loleng--ang muling saad ni Artemyo--kahapon lamang binihis mo -ang aking puso, ngayon ay muli na namang pagdudusahin. Kay sawing +ang aking puso, ngayon ay muli na namang pagdudusahin. ¡Kay sawing palad ko!... Hinawakan ang kamay ni Loleng na may hawak na sampagita. Naupo sa @@ -920,7 +887,7 @@ nagpatuloy: pang di hamak ang di ako pinangakuan ng pagibig, kay sa naturang giliw ay nilulunod sa kapighatian.... ---Ikaw ang may sala--ang marahang patlang ni Dolores--hindi ba +--Ikaw ang may sala--ang marahang patlang ni Dolores--¿hindi ba kahapo'y isinumpa mong ako'y iyong igagalang? --Tunay. At siya ko namang ginaganap... @@ -937,13 +904,13 @@ kahapo'y isinumpa mong ako'y iyong igagalang? --Loleng, huwag mong isaloob ang gayon. Ang paggalang ay kapatid ng pagibig. May halik ang paggalang at may halik ang pagibig. Ang halik -ng paggalang ay idinadampi sa damit, sa paa, sa kamay. Ang halik -ng pagibig ay sa no, sa pisngi, sa kapuwa labi inilalagak. Pumili -ka ngayon; alin ang ibig ng Loleng ko? +ng paggalang ay idinadampi sa damit, sa paa, ó sa kamay. Ang halik +ng pagibig ay sa noó, sa pisngi, ó sa kapuwa labi inilalagak. Pumili +ka ngayon; ¿alin ang ibig ng Loleng ko? --Ang halik ng paggalang--ang masaya nang tumbas ng binibini. ---Loleng, lalong napopoot ka! Hagkan ko ang iyong damit ay tuturan +--Loleng, ¡lalong napopoot ka! Hagkan ko ang iyong damit ay tuturan mong kita'y nilalaro. Hagkan ko ang iyong paa, ay sasabihin mong kita'y inuuyam. Hagkan ko ang iyong kamay ay isasaad mong kita'y binibiro.... @@ -1028,7 +995,7 @@ katig ng kapitana. --Napupuna ko nga rin--ang dugtong ng dalaga. ---At bakit di mo mapupuna?--ang biro ng ali--sa iyon lamang ang +--At ¿bakit di mo mapupuna?--ang biro ng ali--sa iyon lamang ang itinatangi mo.... --Ang Tiyang naman!--ang tanggi ni Loleng. @@ -1073,7 +1040,7 @@ dito. Napipi at namutla sa galit ang nabiglang binata. Ang binigkas na yaon ng kanyang kasi ay naging matunog na kulog sa kanyang pangdinig. Siya -ay nangliit. Aywan kung inapi ng kahihiyan sinupil ng poot. Datapwa't +ay nangliit. Aywan kung inapi ng kahihiyan ó sinupil ng poot. Datapwa't sa pagyaon ng ilang sandali ang mukha niya'y naging maamo. Tulad sa nagkasalang humihingi ng tawad. @@ -1115,7 +1082,7 @@ ay walang nakabatid. --Nananalig ka naman? ---Hindi! Hinding hindi! +--Hindi! ¡Hinding hindi! --Bakit? @@ -1132,7 +1099,7 @@ ay walang nakabatid. --Paniwalaan mo! --Ipalagay mong ako'y naniniwala. Maging totoo nang busabos ka niya, -ano ngayon? Ang pagibig ba'y nahahadlangan ng mga bagay na iyan? +¿ano ngayon? ¿Ang pagibig ba'y nahahadlangan ng mga bagay na iyan? --Dolores! @@ -1223,9 +1190,9 @@ pagaalaala sa mga kalulwa sa purgatoryo'y siyang ibinansag. --Ika walo na pala!--ang saad ni Artemyo na dinukot at minasdan ang kanyang orasan. ---Ay ano kung ika walo na?--ang putol ng dalaga--naiinip ka ba? +--Ay ¿ano kung ika walo na?--ang putol ng dalaga--¿naiinip ka ba? ---Naiinip? Mainip ako sa piling mo? Loleng, kung makukuha ko lamang +--Naiinip? ¿Mainip ako sa piling mo? Loleng, kung makukuha ko lamang ang aking puso, at ihaharap ko sa iyo, ay makikita mong sabik na sabik sa iyong dilag at pagmamahal. Nais ay matali na sa puso mo kung mangyayari... @@ -1276,7 +1243,7 @@ ni Artemyo ng bati ng paggalang. --Sa trambiya--ang patuloy ng matandang Andoy--at sinabi sa aking magdadala siya rito ng komparsa sa araw mo Loleng. ---Ehem! ehem! ehem!--ang tikim ng kapitana. +--Ehem! ¡ehem! ¡ehem!--ang tikim ng kapitana. Nagtitigan naman ang dalawang pusong naglilihim. Bago nagngitian ng ngiti ng kasyahang loob. @@ -1284,7 +1251,7 @@ ngiti ng kasyahang loob. --Hindi raw ikahihiya sa mga panauhin ang kanyang dadalhin dito--ang dugtong pa ng nagbalita--marahil daw ay mga labing anim katao. ---Kay dami! Talagang pangatawanan!--ang tuwa ng kapitana--Kayo mang +--Kay dami! ¡Talagang pangatawanan!--ang tuwa ng kapitana--Kayo mang Artemyo, magdala rin kayo. --Na naman ang Tiyang...--ang hadlang ng dalaga. @@ -1347,7 +1314,7 @@ MASIGASIG NA KILOS NI PASTOR --Mga kaibigan--ang bati ni Pastor sa mga kasamang kanyang inabot sa isang kamalig sa daang Penyapransiya, doon din sa Pako, na -nagsasanay ng pagtugtog--kayo yata ang dadalhin ni Beteng sa bahay +nagsasanay ng pagtugtog--¿kayo yata ang dadalhin ni Beteng sa bahay nila kapitang Andoy? --Oo--ang tugon ng may bigwela. @@ -1359,7 +1326,7 @@ ibitin ninyo sa kahihiyan ang taong yaon... --Mangyari ay kung ano anong paninira ang ginagawa kay Artemyo--ang tugon ng Pastor--at kayo ay dadalhin doon upang patunayang lalong -malakas siya kay Artemyo. Yaon ba ay gawa ng kasama? +malakas siya kay Artemyo. ¿Yaon ba ay gawa ng kasama? --Ang lagay pala ay nagkagalit sila ni Artemyo?--ang usisa ng nakasalamin. @@ -1396,15 +1363,15 @@ gayong nangungutang lamang ng loob. --Ano ang magagawa natin sa taong walang turing?--ang tanong ng may hawak ng bigwela na malaon na yatang may poot kay Beteng. ---Gayon pala! Bakit pa kayo sasama sa kanya?--ang ulos ni +--Gayon pala! ¿Bakit pa kayo sasama sa kanya?--ang ulos ni Pastor.--Ipagmamalaki lamang kayo at pagkatapos ay diyan na kayo... --Bakit naman pumatol si Artemyo?--ang usisa ng isa. ---Tao namang ito!--ang agaw ng kasamahan din--May manok bang tumanggi +--Tao namang ito!--ang agaw ng kasamahan din--¿May manok bang tumanggi sa palay? ---At ano naman ang dapat itawag sa lalaking iniibig ng babai ay +--At ¿ano naman ang dapat itawag sa lalaking iniibig ng babai ay nagwawalang bahala?--ang tanong ni Pastor. --Binubai!--ang maagap na salo ng may katandaan. @@ -1423,10 +1390,10 @@ tanong pa rin ni Pastor. Panibagong halakhakan na naman. ---Isang sagot ngayon mga kasama--ang saad ni Pastor--sino ngayon -ang dapat samahan, si Artemyo si Beteng? +--Isang sagot ngayon mga kasama--ang saad ni Pastor--¿sino ngayon +ang dapat samahan, si Artemyo ó si Beteng? ---Bakit ba? Magdadala rin ba ng komparsa si Artemyo?--ang usisa +--Bakit ba? ¿Magdadala rin ba ng komparsa si Artemyo?--ang usisa ng isa. --Binabalak ko sana--ang tugon ni Pastor--pagka't totoo akong nasakitan @@ -1448,11 +1415,11 @@ sapagka't di ako pumayag... --Welga na tayong lahat--ang sabi naman ng isa. ---Welga! Welga! Welga!--ang sagutan na ng lahat. +--Welga! ¡Welga! ¡Welga!--ang sagutan na ng lahat. --Mabuhay si Artemyo!--ang sabi naman ni Pastor. ---Mabuhay! Mabuhay! Mabuhay! +--Mabuhay! ¡Mabuhay! ¡Mabuhay! At tumugtog sila ng isang masarap na tugtugin, tanda ng tagumpay ni Artemyo. Galak na galak naman si Pastor. Samantala'y nagpapaindayog @@ -1475,7 +1442,7 @@ Pastor--Ibitin sa kahihiyan. Isubo sa kagipitan. ng tungkulin sa "Kumilos Tayo"--ang saad ng isang kanina pa'y ibig maglahad. ---Iyan ay pakana ni Beteng--ang sagot ni Pastor--Ano raw ang dahilan? +--Iyan ay pakana ni Beteng--ang sagot ni Pastor--¿Ano raw ang dahilan? --Sarisari--ang salo ng tinanong--Hindi raw dapat bigyan ng tungkulin dito ang isang dapo lamang. Kabagongbago raw dito, ay nais nang @@ -1485,10 +1452,10 @@ raw ng Samahan ay kinukupit. Marami at napakarami pa ang dungis na ipinupukol sa mukha ni Artemyo. --Narinig na ninyo!--ang saad ni Pastor--Linawin natin: hindi raw -dapat bigyan ng tungkulin ang isang dapo. Katwiran, nguni't bakit -nila natitiis ang mga dapong naghahari sa ating bayan? At dapo ba si -Artemyo? Ano kung kapangpangan siya? Hindi ba pilipino rin? Maaari -bang magsarili ang Tagalog nang ang Kapangpangan ay hindi? Napakarupok +dapat bigyan ng tungkulin ang isang dapo. Katwiran, nguni't ¿bakit +nila natitiis ang mga dapong naghahari sa ating bayan? At ¿dapo ba si +Artemyo? ¿Ano kung kapangpangan siya? ¿Hindi ba pilipino rin? ¿Maaari +bang magsarili ang Tagalog nang ang Kapangpangan ay hindi? ¡Napakarupok na pagkukuro! Ang masasabi ko'y nakikilala nila ang dapong kapatid din nila, datapwa't hindi nila nakikilala ang tunay na dapong dito ay tumawid. Kung nakikilala man ay kinatatakutan. Ngayon at kalahi @@ -1515,7 +1482,7 @@ ng may katandaan. --Walang sasama kay Beteng--ang paalaalang muli ng banduristang kapangpangan.... ---Wala! Wala! Wala!--ang ayon ng lahat at pinamayani na naman ang +--Wala! ¡Wala! ¡Wala!--ang ayon ng lahat at pinamayani na naman ang kanilang mga hawak na kilabot ng panglaw, taga taboy ng lungkot at lumilikha ng tuwa: ang biyolin, bigwela at bandurya. @@ -1527,11 +1494,11 @@ lumilikha ng tuwa: ang biyolin, bigwela at bandurya. V -WALANG SALA! ANG TAGUMPAY AY ATIN! +¡WALANG SALA! ¡ANG TAGUMPAY AY ATIN! Maligayang umaga noon. Sa Looban, daang tumutumbok sa malaking pagawaan -ng tabako, ay maraming kawal ng pawis ang nagmamadalan. Sa una'y +ng tabako, ay maraming kawal ng pawis ang nagmamadalían. Sa una'y langkay ng mga babai; sa dako roon ay nagsusumugod na mga lalaki; sa dako rito ay sunodsunod na may mga kagulangan na; at sa huli ay mga dalaga at binatang pawang nagtatalik sa galak. Walang alinlangang @@ -1542,8 +1509,8 @@ halakhakan. Ganyan ang mapupuna sa alin mang pangkatin. Sa karamihan ay may namumukod na dalawang lalaki. Ang isa ay may magarang gayak; pulus na puti ang suot at korbatang sutlang granate ang nakatali sa liig. Isang sombrerong kalasyaw ang nakatakip sa -ulo, na lalong nagbibigay ganda sa mayamang tabas ng mukha. Kay -kintab ng sapatos na abelyana! At kay lapad ng liston! Sa bikas at +ulo, na lalong nagbibigay ganda sa mayamang tabas ng mukha. ¡Kay +kintab ng sapatos na abelyana! At ¡kay lapad ng liston! Sa bikas at pananamit ay nagbabansag ng kalwagan sa buhay. Samantalang ang isa ay nakabarong intsik lamang. Lumang luma na ang pahang sunong. At isang tsinelas na kupas na ang kulay ang nagtatanggol sa paa. Naglalarawan @@ -1551,9 +1518,9 @@ ng karalitaan. Yaon, ang makisig, ay ang binatang Beteng. At ito ang anak-dalita, ay si Simon. Sa agos ng mga manggagawa sa Tabakalera ay napaanod sila. ---Sa linggo na ang araw ni Loleng--ang sabi ni Beteng kay Simn. +--Sa linggo na ang araw ni Loleng--ang sabi ni Beteng kay Simón. ---Oh, handa na po ba ang komparsa natin?--ang tanong naman nito. +--Oh, ¿handa na po ba ang komparsa natin?--ang tanong naman nito. --Hindi ko nga po matiyak kaya ko po kayo inabangan. @@ -1575,10 +1542,10 @@ kinausap sila at hindi ko na hinarap uli. --Tiyakin mo po; at nang mapatabi ang gigirigiring iyan.... ---Bah! Kung lumabas na magaling ang kanyang dala, ay di naagawan +--Bah! Kung lumabas na magaling ang kanyang dala, ay ¿di naagawan tayo ng dangal? ---Hindi po! Magagaling tumugtog ang tao natin! Tiyakin mo po lamang +--Hindi po! ¡Magagaling tumugtog ang tao natin! Tiyakin mo po lamang ay di na kayo dapat magalaala pa. --Baka tayo mabitin ah!... @@ -1587,13 +1554,13 @@ ay di na kayo dapat magalaala pa. --Kung di tayo siputin. ---Bakit po? Nauulol ba sila? Binayaran at d sisipot? Magkano po +--Bakit po? ¿Nauulol ba sila? ¿Binayaran at dí sisipot? ¿Magkano po ba ang ibinayad ninyo? --Wala pa akong ibinibigay kung hindi limang piso lamang na ibibili raw ng kuwerdas. ---Sa tao po, magkano ang isa? +--Sa tao po, ¿magkano ang isa? --Huwag ko raw pong alalahanin. @@ -1602,7 +1569,7 @@ sumipot ay magkaroon tayo ng bibig. --Gayon din po ang naisip ko kagabi kaya ninais kong makausap kayo.... -Isang malakas na sigaw na tabi! ang lumagot sa salitaan. Noon ay +Isang malakas na sigaw na ¡tabi! ang lumagot sa salitaan. Noon ay humahagibis ang dalawang karitela na naguunahan. Ang una'y pawang dalaga ang lulan, at ang huli'y pawang binata naman. @@ -1620,26 +1587,26 @@ sasampuin--sabihin ninyong para sigarilyo lamang iyan. --Daragdagan ko pa po iyan, mapuri lamang tayo ni kapitang Andoy. ---Walang sala! Ang tagumpay ay atin! Alin daw po bang komparsa ang +--Walang sala! ¡Ang tagumpay ay atin! ¿Alin daw po bang komparsa ang kinuha naman ni Artemyo? --Hindi ko po masabi. --Tiyak daw po bang sisipot? ---Marahil. Mangangako ba iyon ng papaano? Mawawalan ba ng kakilalang +--Marahil. ¿Mangangako ba iyon ng papaano? Mawawalan ba ng kakilalang komparsa iyon, ay sa siya ay isang artista. --Hindi rin siya dapat humara sa ating dadalhin. --At mabuti namang magdala siya, upang mapalapat ang kanyang -kapangahasang bumangg sa tapayan. +kapangahasang bumanggá sa tapayan. Na sa tapat na sila ng Tabakalera. Kapwa sila tumigil at tumayo sa tabing daan. Noon ay dating at dating ang kawal ng paggawa. Babai at lalaki, dalaga at bagongtao, matanda -at bata, ang nagsisisipot. Kay daming anak ng pawis! +at bata, ang nagsisisipot. ¡Kay daming anak ng pawis! --Ano pong oras ang sasabihin kong ipagkikita natin sa linggo?--ang mana'y tanong ni Simon. @@ -1657,9 +1624,9 @@ tugon ng kausap. --Huwag mo pong alalahanin. Ako ang bahala. ---Walang sala! Ang tagumpay ay atin! +--Walang sala! ¡Ang tagumpay ay atin! -Nagtuloy ng pumasok si Simn sa malaking pagawaan. Si Beteng ay yumaon +Nagtuloy ng pumasok si Simón sa malaking pagawaan. Si Beteng ay yumaon naman. Hanggang doon natapos ang usap ng dalawang magkatiyap. @@ -1675,7 +1642,7 @@ ANG ARAW NI LOLENG Madaling-araw ng linggo. Noon ang ganap na ika labing walong Mayo ni Dolores. Mula sa pinto ng Simbahan sa Pako ay dalawang babai yaong -lumabas. Mga pusong banal yata! At lumakad silang patungo sa daang +lumabas. ¡Mga pusong banal yata! At lumakad silang patungo sa daang Pas. Ang maliwanag na tanglaw sa daan, ay siyang nagsabing yaon ay si Dolores kasama ni kapitana Martina. Galing silang nagsimba na pinasalamatan sa Diyos, ang masayang pagsapit ng kaarawan ni @@ -1735,7 +1702,7 @@ na naman ang nakabitin sa liig, datapwa't walang alinlangang buhat sa almasen ng Siyap sa Eskolta. Ang ternong lana ng pusong gumilas, ay siyang nagbabansag ng kabusugan niya sa pananalapi. Nguni't ang lalong kapunapuna, ay ang malalaking brilyante na nagniningning sa -dibdib at mga daliri. Inubos ang peseta!, ang sabi nga ni Dolores sa +dibdib at mga daliri. «Inubos ang peseta!», ang sabi nga ni Dolores sa sarili. Subali't lalo siyang namangha noong buksan ang balutang dala, na anya'y: @@ -1746,7 +1713,7 @@ ang pipiliin kong ihandog sa inyong mga yapak. Pagyamanin mo po ang nakaya ng inyong lingkod. Pandidilat ng mata ni kapitang Andoy; matulin na paglabas ni kapitana -Martina; at isang salamat po lamang ni Dolores, ang tumugon sa +Martina; at isang «salamat po» lamang ni Dolores, ang tumugon sa mahabang talumpati ng binata. Samantalang mula sa pinto ay maraming mukha ang nakasungaw na sabik makakita ng handog ni Beteng. Yaon ang mga katulong sa paghahanda, at mga kapit-bahay na katapatang @@ -1756,7 +1723,7 @@ ay tumulong kay Beteng bago bumulalas: --Kay ganda nito! At itinaas ng kanyang kamay, ang isang alpiler na may malaking -bat, saka tinitigan ng papikitpikit pa. Ang mga nanonood, maging +bató, saka tinitigan ng papikitpikit pa. Ang mga nanonood, maging si kapitang Andoy, ay napipilan. Si Dolores naman ay pinapagpapawis ng pangingimi. Nahihiya na di maintindihan. Lalo namang sumisigla si Beteng ng pagtatanghal ng kanyang handog. Sa ibabaw ng mesang marmol @@ -1812,12 +1779,12 @@ pa ay napanood nang humihigop ng sikulate at nagpapahid ng mantikilya sa tinapay. --Sinapul na mabuti ang handa!--ang wika ng isang batang utusan na -sumisilip mula sa kusina--Pati agahan ay tinodas na!... +sumisilip mula sa kusina--¡Pati agahan ay tinodas na!... ---Hayop! Hayop!--ang parang tugon naman ni kapitana Martina na +--Hayop! ¡Hayop!--ang parang tugon naman ni kapitana Martina na nakahuli sa sumisilip at nilapirot ang taynga. ---Aray!... aray!...--ang iyak na lamang ng nadakip. +--Aray!... ¡aray!...--ang iyak na lamang ng nadakip. Salamat sa pagdatal ng ilang panauhin, at binitiwan din ng kapitana ang nahuli. Pumasok at sumalubong ng boong galak. Ang dumating ay dalawang @@ -1838,7 +1805,7 @@ kung saan natitipon ang mga bulaklak ay doon nagkakagulo ang mga bubuyog at paroparo. Halos sikip na ang bahay ni kapitang Andoy. Bawa't dumatal ay -maligayang bati ang namumulas sa mga labi. Datapwa't si Artemyo, +«maligayang bati» ang namumulas sa mga labi. Datapwa't si Artemyo, ang binatang giliw ng ipinagdidiwang, ang pusong lalong mapalad, ay di pa sumisipot. Gayon man ay di kapunapuna ang pagkawala nito sapagka't si Dolores lamang marahil ang di nakalilimot. Ang kapunapuna ay ang @@ -1857,7 +1824,7 @@ ang kanina pa'y kantiyaw ng kantiyaw. --Maaga pa. ---Baka lawit ang psod ng mga nangakong iyan!... +--Baka lawit ang púsod ng mga nangakong iyan!... --Hindi po naman!--ang pagdaramdam na halo ni Beteng. @@ -1865,7 +1832,7 @@ ang kanina pa'y kantiyaw ng kantiyaw. Di na sumagot si Beteng at dumungaw upang tanawin marahil ang kanyang komparsa. Datapwa't wala siyang namalas at ni si Simon ay di -sumisipot. "Bakit kaya?" ang naitanong sa sarili. Siya rin ang sumagot +sumisipot. "¿Bakit kaya?" ang naitanong sa sarili. Siya rin ang sumagot "Maaga pa naman." At naupong muli na ipinako ang malas kay Dolores. --Kay ganda ng langit ko!--ang inipit na sigaw ng kalulwa. At mula @@ -1893,7 +1860,7 @@ bughaw. Yaon ay mga bituin ng "Kami Naman." Batian at kamayan ang nangyari. At naupo na naman ang lahat. --Wala pa hanggang ngayon ang komparsa!--ang kantiyaw na naman ni -Labadre, matapos magpausok ng tabako at makapagpaindayog sa kulumpiy. +Labadre, matapos magpausok ng tabako at makapagpaindayog sa kulumpiyó. --Tanghali na nga--ang dugtong ni kapitang Andoy. @@ -1908,7 +1875,7 @@ na kaligayahan ang inaawit nila. Bawa't isa'y kinalalarawanan ng galak, tuwa, aliw. May mga binatang palipatlipat ng upo. At may mga dalagang -nagbabanalbanalan. May mga bagong taong bibig at mat lamang ang +nagbabanalbanalan. May mga bagong taong bibig at matá lamang ang kumikilos. At may mga dalagang kamay lamang ang pinagagalaw sa pamamaypay. Ano pa't halohalo na: ang mabait at ang malikot. @@ -1916,33 +1883,33 @@ Si Dolores man ay masayang masaya rin. Samantalang si kapitana Martina ay lakad dito, lakad doon. Pumasok, lumabas, ang ginanap na tungkulin. --Ano bang komparsa iyan?--ang di mapakaling bulas na naman ng bibig -ni Labadre--hanggang ngayon ay wala pa?... +ni Labadre--¿hanggang ngayon ay wala pa?... --Antabayanan natin--ang alalay naman ni kapitang Andoy. ---Sus!--ang payamot na ni Labadre--sinasabi ko't lawit yata ang psod +--Sus!--ang payamot na ni Labadre--sinasabi ko't lawit yata ang púsod ng mga nangako.... ---Mang Beteng, anong oras po ba darating?--ang usisa na ni kapitang +--Mang Beteng, ¿anong oras po ba darating?--ang usisa na ni kapitang Andoy. Pinawisan ng malamig ang binata at matagal din bago nakasagot: --Ang sabi ko po ay ika walo. ---Bakit wala pa hanggang ngayon?--ang lahk ni Labadre. +--Bakit wala pa hanggang ngayon?--ang lahók ni Labadre. --Talagang gayon po tayong pilipino: pag sinabing ika walo ay antayin mo sa ika labing dalawa....--ang katwiran ni Beteng. --Samakatwid ay mamiya pa sila darating--ang pandidilat na ni Labadre. ---Malaking sist!--ang yamot na ni kapitang Andoy--Pati si Artemyo +--Malaking sisté!--ang yamot na ni kapitang Andoy--¡Pati si Artemyo ay nawala na ah!... Nagbingibingihan si Beteng nguni't naglalagablab ang loob. Ang poot -niya ay kay Labadre nabubuhos. Sino bang hayop ito? ang tanong -sa sarili. Kay luwag ng kuwelyo! Kay iksi ng amerikana! Tambakan +niya ay kay Labadre nabubuhos. «¿Sino bang hayop ito?» ang tanong +sa sarili. ¡Kay luwag ng kuwelyo! ¡Kay iksi ng amerikana! ¡Tambakan yata ng basura ang bibig sa walang sawang pagnganga! Pausok ng pausok ng tabako at bibig na lamang niya ang naririnig. Sulot ng sulot sa kapitang Andoy na parang binubaeng gumigiri. Dapat ngang kainisan ni @@ -1952,7 +1919,7 @@ ang ama ng kanyang Dolores. --Kapitang Andoy,--ang pagitna na naman ni Labadre--kung batid ko lamang na walang tugtugan ay ako sana ang nagdala... ---Bakit po? Wala po bang tugtugan?--ang usisa ng ilang kaharap. +--Bakit po? ¿Wala po bang tugtugan?--ang usisa ng ilang kaharap. --Mayroon--ang tugon ng kapitang Andoy--darating na. @@ -1965,7 +1932,7 @@ ni Beteng. Paano't paano ma'y nakabuhay din ng kanyang loob. Lubha pa noong pumasok si kapitana Martina na nagsabing: --Loleng, samantalang wala pa ang mga komparsa, ay ilabas mo ang -iyong alp at aliwin mo ang iyong mga kaibigan. +iyong alpá at aliwin mo ang iyong mga kaibigan. --Siya nga po. @@ -1987,24 +1954,24 @@ sa Mandaluyon, si Berang, ang dangal ng Tangke, si Siyon ang buhay ng --Siya nga po, siya nga po--ang ayon ng mga binata. ---Bah! bah! bah!--ang pagtanggi ng mga dalaga. +--Bah! ¡bah! ¡bah!--ang pagtanggi ng mga dalaga. -Ayaw pa sana si Dolores na ilabas ang kanyang alp, dahil sa pagkatig +Ayaw pa sana si Dolores na ilabas ang kanyang alpá, dahil sa pagkatig sa kanyang mga kabaro, nguni't napilitan din. Ilang sandali pa ang lumipas at nagdiwang na ang mga daliri ni Dolores. Mahabang palakpakan ang tumapos. --Talagang ang dalaga ni kapitang Andoy, ay madadala na sa esposisyon -sa Panam--ang pagpuri ni Labadre. +sa Panamá--ang pagpuri ni Labadre. --Naman!--ang salo ni kapitana Martina at ni Dolores. --Walang biro: ang mayaman sa ganda at mayaman sa talino, ay talagang -pang-esposisyon--ang patuloy ni Labadre--Nguni't.... wala pa ang +pang-esposisyon--ang patuloy ni Labadre--Nguni't.... ¿wala pa ang mga komparsa? -Si Beteng na naman ang natisod. "Kulog na matanda ito!" ang bulong, -"hindi na napagod ang bibig!" Salamat at nagbago ng salita si Labadre: +Si Beteng na naman ang natisod. "¡Kulog na matanda ito!" ang bulong, +"¡hindi na napagod ang bibig!" Salamat at nagbago ng salita si Labadre: --Nitang, tiple ng Mandaluyon, ikaw naman ngayon. @@ -2025,68 +1992,68 @@ marahil ang komparsa. Sa panulukan ng mga daan Sagat at Penyapransiya, ay doon tumanaw si Beteng. Sarisaring guniguni ang lumaro na sa binata noong hindi -niya mamalas ang inaantay. Biniro kaya siya ng komparsa? Talaga -kayang di na sisipot? Ano ang ginawa ni Simon sa salapi? Ganyang mga +niya mamalas ang inaantay. ¿Biniro kaya siya ng komparsa? ¿Talaga +kayang di na sisipot? ¿Ano ang ginawa ni Simon sa salapi? Ganyang mga tanong ang di niya matugon. Nangangawit naman sa pagtanaw sa wala, ang kanyang malas. Minsan ay magningas ang poot kay Labadre. Kung wala ang taong yaon ay -di gaanong mapupun ni kapitang Andoy ang di pagsipot ng komparsa. Ang +di gaanong mapupuná ni kapitang Andoy ang di pagsipot ng komparsa. Ang kapitan ay nawiwiling makipagusap sa mga panauhin. Datapwa't laging sinusulot ng masalitang matanda. Ito ang nagpapalaki ng sunog. Ang kanyang pagkatao ay nabingit tuloy sa pilapil ng kahihiyaan. -Si Simn naman ang nahagilap ng alaala. Pinagtaksilan kaya siya? Hindi +Si Simón naman ang nahagilap ng alaala. ¿Pinagtaksilan kaya siya? Hindi mangyayari. Kagabi lamang ay ika labingisa na ng umalis sa bahay ni Beteng. At sinabi nitong naibigay niya ang salapi at tinanggap -naman. Saan naroon? Marahil ay tinitipon ang manunugtog. Walang sala; -pagka't pinainum pa niya ng hers, bago umalis. +naman. ¿Saan naroon? Marahil ay tinitipon ang manunugtog. Walang sala; +pagka't pinainum pa niya ng herés, bago umalis. Humakbang ng ilan ang binata at idinukot sa bulsa ang kamay. Tumanaw na -naman sa malayo, nguni't wala pa rin. "Mga tao na namang iyon, di kaya +naman sa malayo, nguni't wala pa rin. "Mga tao na namang iyon, ¿di kaya inaalala ang kahihiyan ko?" ang tanong na magisa. Tinanggap ang salapi -at di sisipot? Malaking pagkukulang sa pagsasama! Datapwa't ano -ang magagawa ni Beteng? Siya'y nagaanyaya lamang. Ang salapi? Yaon +at ¿di sisipot? ¡Malaking pagkukulang sa pagsasama! Datapwa't ¿ano +ang magagawa ni Beteng? Siya'y nagaanyaya lamang. ¿Ang salapi? Yaon ay pabuya lamang. Iba ang upa sa pabuya. Kung upa, kahi't umulan ay sisipot sa takdang oras. Sapagka't pabuya, ay daratal kung kailan -sipagin. Utang na loob pa! +sipagin. ¡Utang na loob pa! Inip na inip na ang binata. Pumagitna na naman sa daan at muling -tumanaw. Wala pa rin. Si Simon man ay wala rin. Tuluyan na kayang +tumanaw. Wala pa rin. Si Simon man ay wala rin. ¿Tuluyan na kayang mabibitin ang kaawaawa? Sumisikdo ang loob; sumasasal ang tibok -ng puso; nangangapos ang hininga. Mahirap na talaga ang mabingit +ng puso; nangangapos ang hininga. ¡Mahirap na talaga ang mabingit sa kahihiyan! Waring nabuksan ang langit kay Beteng nang marinig niya ang tunog ng bigwela. Walang alinlangang yaon ay kina kapitang Andoy. Halos ay tumakbo ang binata sa galak. Matulin na pumanhik. Lalong sikip na ang bahay na bago ng kapitan. Noon ay nagsasayawan na. Taas ang noo, -lantad ang mukha, na dumulog sa harapang yaon. Nguni't kay laking +lantad ang mukha, na dumulog sa harapang yaon. Nguni't ¡kay laking pagkabigo! Ang tumutugtog pala ay hindi ang komparsang kanyang inaantay, kung hindi ang orkesta ni Artemyo at ni Pastor. Napipi at napamangha ang binata. Lalong ibinaon siya ng kahihiyaan. Malalamig na patak ng pawis ang umaliw sa kanya. Ang mata naman ng mga kaharap ay parang umuuyam sa kaawaawa. ---Naito na pala si mang Beteng!--ang bulalas ni Labadre--nahan ang -inyong komparsa? Wala! Nilagpasan kayo ni Artemyo!... +--Naito na pala si mang Beteng!--ang bulalas ni Labadre--¿nahan ang +inyong komparsa? ¡Wala! ¡Nilagpasan kayo ni Artemyo!... Walang naitugon si Beteng kung hindi sarisaring banta. Poot kay Artemyo, sapagka't napaibabawan na naman siya. Galit kay Labadre, -dahil sa lagi siyang hinihiya at ibinibilad. Ngitngit kay Simn +dahil sa lagi siyang hinihiya at ibinibilad. Ngitngit kay Simón at sa komparsa, sanhi sa siya'y isinubo sa kahihiyaan. Gayon ma'y nagbakasakali ring daratal. At pinilit ang ngiting nagsaad kay kapitang Andoy: --Nahuli ang komparsa natin. ---Tanghali na nga--ang tugn naman ng pinagukulan. +--Tanghali na nga--ang tugón naman ng pinagukulan. --Nahan mang Beteng ang inyong komparsa?--ang pagitna na naman ni -Labadre--mayroon ba o wala? +Labadre--¿mayroon ba o wala? --Mayroon--ang salo ni kapitana Martina na noon ay abalang abala--Ito -namang si Labadre, hindi pa ba kayo nasisiyahan sa orkestang iyan? +namang si Labadre, ¿hindi pa ba kayo nasisiyahan sa orkestang iyan? --Bah! Iba po ang komparsa ni mang Beteng sa orkesta ni mang Artemyo--ang tugon ni Labadre. @@ -2102,10 +2069,10 @@ Natapos ang sayawan. Pumutok ang serbesa. Lalong namayani si Labadre. Datapwa't si Beteng ay parang nauupos na kandila. Lahat ay nakamata sa kanya o kay Artemyo kaya. ---Malaking pagkabigo!--ang pagkakalat na naman ni Labadre--Napeste +--Malaking pagkabigo!--ang pagkakalat na naman ni Labadre--¡Napeste na yata ang komparsa ni mang Beteng! -Halakhakan ang itinugn ng lahat. Ang binatang tinukoy ay maputlang +Halakhakan ang itinugón ng lahat. Ang binatang tinukoy ay maputlang maputla. Isang babai lamang yaong nakasagot: --Si mang Labadre naman; itinatanghal ninyo ang lalaong dakila sa @@ -2119,22 +2086,22 @@ Walang imik at nakahalukipkip si Artemyo sa piling ni Pastor. Kapwa sila nagpapausok ng tabako. --Sayang!--ang saad na naman ni Labadre--Mabuti, kapitang Andoy, at -nagkaroon kayo ng isang Artemyo, disin ay nabitin tayong lahat.... Sa +nagkaroon kayo ng isang Artemyo, disin ay nabitin tayong lahat.... ¡Sa akin ay si Artemyo ang lalong dakilang panauhin ngayon!... --Salamat po--ang salo ng pinuri. ---Ehem,--ang tikim naman ng iln na ginanti ng kindat ng ibang +--Ehem,--ang tikim naman ng ilán na ginanti ng kindat ng ibang nakababatid ng lihim. Dadaluhingin na sana ni Beteng ang Labadreng kanina pa'y kinaiinisan na -niya, kung hindi dumatal na humahangos at may dugo sa damit si Simn. +niya, kung hindi dumatal na humahangos at may dugo sa damit si Simón. ---Mang Beteng!--ang wika--Humawak ka po ng patalim at ibangon natin -ang iyong kahihiyan! Narito ang umaagaw ng iyong dangal! Ang isa +--Mang Beteng!--ang wika--¡Humawak ka po ng patalim at ibangon natin +ang iyong kahihiyan! ¡Narito ang umaagaw ng iyong dangal! ¡Ang isa ay napatay ko na! ---Ano ang nangyari? Simn!--ang gulat na tanong ni Beteng. +--Ano ang nangyari? ¡Simón!--ang gulat na tanong ni Beteng. --Kailangang pumatay ka po ng tao pagka't ang dangal mo ay inaagaw ng iba! @@ -2158,12 +2125,12 @@ naman sa dinakip. At ang alingasngas ay lalong naghari. Isa't isa'y lumapit ngayon kay Artemyo at kay Pastor. Balana'y nag-usisa kung ano ang nangyari. Nguni't sa lahat ng tanong ay -pawang aywan ang sagot. At yumaon na rin ang magkaibigan, matapos +pawang «aywan» ang sagot. At yumaon na rin ang magkaibigan, matapos magpasintabi kay Dolores at sa lahat ng panauhin. --Baka di na kayo bumalik?--ang huling tanong ni Loleng. ---Babalik; sandali lamang kami--ang tugn ng dalawng nagmamadali. +--Babalik; sandali lamang kami--ang tugón ng dalawáng nagmamadali. Sarisaring hinagap ngayon ang naghari sa kasayahan. Bulong dito, bulong doon, ang nangyari. Si Labadre nama'y lumikha na ng kung ano @@ -2190,7 +2157,7 @@ tao ay wala siyang mamalas. Tunog ng pinggan sa labas ang kanyang napupuna. Nagalanganin tuloy na magpatao po. Subali't noong siya'y tatalikod na lamang ay nakarinig ng: ---Mang Artemyo, tuloy kayo! Ano po ba ang balita? +--Mang Artemyo, tuloy kayo! ¿Ano po ba ang balita? Ang kapitana Martina pala ang tumawag kaya't pumanhik ang binata. @@ -2220,9 +2187,9 @@ ay napagtatalo ay di raw hinarap si Simon. Sa gayon ay sumubo na ang poot ng sumundo. Isang kung sino naman ang bumulong daw kay Simon na "talagang hindi sila sasama sa inyo sapagka't salitaang ibibitin kayo." Lalong nagdilim daw po ang isip ni Simon. Nagbunot na raw po -ng kortapluma at nilabnot ang damit sa dibdib ni Tomas. "Sasama -ka o hindi?" ang makapangyarihan daw na tanong. "Huwag ka ngang -buwisit!" ang tugon daw naman ni Toms, "Hayan ang salapi mo!" at +ng kortapluma at nilabnot ang damit sa dibdib ni Tomas. "¿Sasama +ka o hindi?" ang makapangyarihan daw na tanong. "¡Huwag ka ngang +buwisit!" ang tugon daw naman ni Tomás, "¡Hayan ang salapi mo!" at inihagis daw po ang pabuya. Sapat na yaon upang si Simon ay gumamit ng patalim. Tinarakan na raw po sa tapat ng puso si Tomas.... @@ -2230,14 +2197,14 @@ ng patalim. Tinarakan na raw po sa tapat ng puso si Tomas.... --Di namatay?--ang saad naman ni Loleng. ---Mangyari pa po! Di ba ninyo narinig ang hagibis ng ambulansiya?--ang +--Mangyari pa po! ¿Di ba ninyo narinig ang hagibis ng ambulansiya?--ang tanong pa ni Artemyo. --Narinig nga namin at siya tuloy nagtaboy ng maraming panauhin--ang saad ng kapitana. --Bakit sinabi ni mang Simon kay Beteng na narito ang umaagaw ng -kanyng dangal?--ang usisa pa ni Loleng. +kanyáng dangal?--ang usisa pa ni Loleng. --Ipinalagay po marahil nila na si Pastor o ako ang nagsulsol kay Tomas, na huwag sumipot. @@ -2264,7 +2231,7 @@ ng binata. Nilagyan naman ng kapitana Martina ng keso ang pinggan nito. Nguni't noong isusubo na lamang ni Artemyo ang biskuwit na isinahok sa mainit na sikulate ay nabigla sila sa tawag na: ---Kapitana! Kapitana! Dolores! Dolores! Madali kayo at mamamatay +--Kapitana! ¡Kapitana! ¡Dolores! ¡Dolores! ¡Madali kayo at mamamatay na ang kapitan!... Madaling gumibik ang tatlo. Unahang pumasok sa silid ng kapitan. Isang @@ -2285,11 +2252,11 @@ ng pighati. Isang sandali pa ang lumipas at tinanghal nang bangkay, ang kanikanina lamang ay tinawag na kapitang Andoy. -Sa isng silid ay nagkulng na naglapat ng pinto ang magali. Mula +Sa isáng silid ay nagkulóng na naglapat ng pinto ang magali. Mula roon ay umalingawngaw ang malumbay na pagtangis nila sa dagok ng palad. -Kay saklap na naging kaarawan ni Loleng! Nagsimula sa galak at -natapos sa mapait na pagluha! Sawing palad na pagkakataon! +¡Kay saklap na naging kaarawan ni Loleng! ¡Nagsimula sa galak at +natapos sa mapait na pagluha! ¡Sawing palad na pagkakataon! @@ -2304,7 +2271,7 @@ MGA NALUGMOK SA LIWANAG NG BUWAN Gabing maligaya. Ang buwan noon ay parang nabibitin sa langit. Nagpapalalo ng kanyang yaman. Sa daan Sagat naman noon, -ay magulong magul ang mga bata. May tubigan, may taguan, at kung +ay magulong maguló ang mga bata. May tubigan, may taguan, at kung ano-ano pang laro ang ginaganap. Nakikipaglamay sila sa liwanag na kaayaaya. Noon ang ika pitong gabi ng dasal na patungkol kay kapitang Andoy. Kaya't kung sino-sinong manang at manong ang nagsisidatal. At @@ -2313,7 +2280,7 @@ lalong marami ang dalaga at binatang mga kaibigan ni Dolores. Ang masamyong halimuyak ng mga dama-de-notse, sa halamanan ni Loleng, ay sumusuob noon, at bumabati sa mga alindog na panauhing patungo sa dasal. Ang mga panggabing paroparo, o mga pusong palaboy ng pagibig, ay -naglisaw naman sa daan at inaabangan ang kanikanilang bulaklak. Sayang +naglisaw naman sa daan at inaabangan ang kanikanilang bulaklak. ¡Sayang nga naman ang pagkakataon! Mula naman sa langit ay nagkislapkislap ang mga hiyas ng kalawakan. Mga @@ -2339,7 +2306,7 @@ pa magkakakilala noon. Lumiko sila sa daang San Tiyago. ---Magtapatan nga tayo--ang hamon ni Labadre--ano ang ikinagalit +--Magtapatan nga tayo--ang hamon ni Labadre--¿ano ang ikinagalit ninyo kay Beteng? --Galit kay Beteng!--ang pagtataka ni Artemyo--Ni sa guniguni ay wala @@ -2349,7 +2316,7 @@ akong galit sa kanya. Pilitin ko man yata ang mapoot ay di mangyayari. --Talagang totoo kaibigan. ---Ako ang magtatapat--ang agaw ni Pastor--Bakit ba ako magbubulaan? +--Ako ang magtatapat--ang agaw ni Pastor--¿Bakit ba ako magbubulaan? --Hala nga--ang sambot ni Labadre. @@ -2364,22 +2331,22 @@ dugtong pa ni Pastor--makasama o makabuti man sa amin. --Iyan ang lalaki!--ang pagpuri ni Labadre. --Hatulan mo:--ang simula na ni Pastor.--Si Beteng ay dinaig nito sa -pangingibig kay Loleng. Dahil doon ay sarisaring paninir ang kanilang +pangingibig kay Loleng. Dahil doon ay sarisaring paninirá ang kanilang inasal. At pati ako ay binantang sapakatin. Nguni't di pumayag ang -puso ko. Nabigo ang kanilang amuki. Sila ni Simn ang nagkasundong +puso ko. Nabigo ang kanilang amuki. Sila ni Simón ang nagkasundong mabuti. Ako naman, palibhasa'y di maamin ng aking sarili ang pagagaw ng dangal nito, ay siya ko namang inagapayanan. Hanggang sa loob ng -Samahang Kumilos Tayo ay nagpanagupa kaming mabuti. Doon ba naman +Samahang «Kumilos Tayo» ay nagpanagupa kaming mabuti. ¿Doon ba naman ay sukat alisan ng tungkol at itiwalag ito?... --Hindi lamang yaon--ang putol ni Artemyo--inilathala pa sa mga pahayagan na ako raw ay magdaraya, magnanakaw, at.... ---Si Beteng ba o si Simn ang naglathala?--ang tanong ni Labadre. +--Si Beteng ba o si Simón ang naglathala?--ang tanong ni Labadre. --Si Beteng; nakalagda pa eh--ang patuloy ni Pastor--Ang nasapit ay nabagsak ang Samahan. Paano'y maraming nagsitiwalag at dinamdam ang -nangyari. Biro ba ninyong kahihiyan, yaon? +nangyari. ¿Biro ba ninyong kahihiyan, yaon? --Siya nga--ang ayon ni Labadre. @@ -2397,8 +2364,8 @@ hindi nangako pang sa amin sasama. Datapwa't inakala kong pangit ang gayon. Kaya pinaurong ko ang kanilang pagparoon, at humanap na ako ng orkesta.... ---Ah! Labis ang pagkaganti ninyo!--ang hatol ni Labadre--Malakas -na sampal ang inyong ginawa! Nguni't ... patas na kayo! +--Ah! ¡Labis ang pagkaganti ninyo!--ang hatol ni Labadre--¡Malakas +na sampal ang inyong ginawa! ¡Nguni't ... patas na kayo! --Nakalalamang pa kami--ang habol ni Pastor. @@ -2415,7 +2382,7 @@ ko'y nakasapit na kayo sa lupang pangako.... --Malayong malayo--ang tugon ni Artemyo. --Ang turo ko sa kanya--ang dugtong ni Pastor--ay pagkaraan ng dasal -sa nasirang kapitan ay umakls na sila.... +sa nasirang kapitan ay umaklás na sila.... --Bakit pa aaklas?--ang tanong ni Labadre--Magpamanhikan na lamang at ako.... @@ -2423,21 +2390,21 @@ at ako.... Hindi natapos ang pananalita ni Labadre, at sunodsunod na, bumulagta ang tatlong magkakasama. Isang lalaki ang nanampalasan. Saksak dito, tarak doon ang ginawa. Nangakatimbuwang na'y di pa tinirahan -ng bhay. Sa isang sandali, ito ay naganap. Bago napakilala yaong +ng búhay. Sa isang sandali, ito ay naganap. Bago napakilala yaong mamamatay: ---Ako'y si Beteng! Si Silbestre Santos! Ang lalaking isinubo ninyo -sa kahihiyan! Wala akong ginawa kun di maningil! Ako na rin ang +--Ako'y si Beteng! ¡Si Silbestre Santos! ¡Ang lalaking isinubo ninyo +sa kahihiyan! ¡Wala akong ginawa kun di maningil! ¡Ako na rin ang hahanap ng katarungan!... Inihagis ang hawak na balaraw. Yumaon ang lalaking naghiganti. Nilisan sa liwanag ng buwan ang tatlong bangkay. Ang ulo ni Artemyo ay napatong -sa dibdib ni Labadre. Si Pastor naman ay nakabulagt sa may dalawang +sa dibdib ni Labadre. Si Pastor naman ay nakabulagtá sa may dalawang dipang layo. Ang dugo ng mga sawi ay parang idinilig sa pook ng sakuna. --Tatlong bangkay! ---Inuts si Artemyo! +--Inutás si Artemyo! --Sino ang pumatay! @@ -2447,9 +2414,9 @@ dipang layo. Ang dugo ng mga sawi ay parang idinilig sa pook ng sakuna. --Tinapos si Pastor! -Ganyang mga alingawngaw ang sa ilang saglit lamang ay gumul na sa +Ganyang mga alingawngaw ang sa ilang saglit lamang ay gumuló na sa bayan ng Pako. Ang tao sa mga sine, ay unahan ng paglabas. Maging mga -pulis ay gulonggulong. Ang dasal pa kaya kina kapitana Martina ang +pulis ay gulonggulong. ¿Ang dasal pa kaya kina kapitana Martina ang hindi naligalig? Naligalig din. Naligalig ng gayon na lamang. Takbuhan sila sa pagpanaog. @@ -2460,9 +2427,9 @@ Ang kahihiyan ay sinupil ng pagibig. At ang lakas nito ay namayani na naman noon. Niyakap ni Dolores ang bangkay ni Artemyo. Inihiga sa kanyang kandungan. Luha naman ang itinulong ni kapitana Martina. At lahat ay nagtaglay ng habag sa busabos ng pagibig; kay Loleng na -nagtanghal ng di karaniwan sa mata ng madla. Mabils na umaagos ang -kanyng luha, na nagbabansag ng matayog na kadakilaan ng kanyang puso, -at magtatanghal ng taimtim na pagdaramdam ng kanyng kalulwa. +nagtanghal ng di karaniwan sa mata ng madla. Mabilís na umaagos ang +kanyáng luha, na nagbabansag ng matayog na kadakilaan ng kanyang puso, +at magtatanghal ng taimtim na pagdaramdam ng kanyáng kalulwa. @@ -2475,8 +2442,8 @@ IX BALIW NA NAGSASABI NG KATOTOHANAN -Waring mga salarn na hinahakot ang mga manglilimbag sa limbagan -ng Pamahalaan, at dinadala noon sa pagamutan ng San Lsaro. Dahil +Waring mga salarín na hinahakot ang mga manglilimbag sa limbagan +ng Pamahalaan, at dinadala noon sa pagamutan ng San Lásaro. Dahil sa pagkamatay ng isang kasama, sa sakit na dipterya, ay muntik ng ikulong ang lahat ng kawani sa boong limbagan. Kuwarentenas diumano ang kailangan, sapagka't mapanganib na sakit ang dipterya. Ang @@ -2486,20 +2453,20 @@ baga man kay daming anak ng dalita ang napinsalaan. Lungkot, pighati, hinagpis, pamamanglaw, iyan ang lumalaro sa mga kaawaawa na ikinulong sa isang kamalig na ni lamok ay di -makapasok. May tumatangis at may tumatawa. Datapwa't ... ano +makapasok. May tumatangis at may tumatawa. Datapwa't ... ¿ano pa? Pagtangis na inililihim at pagtawang pilit lamang. Ang iba'y malungkot na inaalaala ang asawa. Ang iba'y iniluluha ang mga anak. At ang iba nama'y mapanglaw na ginugunita ang kanilang pinopoon sa buhay, -ang langit ng kanilang pagibig. Kung minsan sa hinagpis na ay! ay -buntong hiningang ay! din ang tugon.... +ang langit ng kanilang pagibig. Kung minsan sa hinagpis na ¡ay! ay +buntong hiningang ¡ay! din ang tugon.... -At bakit di sila mamamanglaw? Tunay; sila'y malalakas pa kay sa -humakot sa kanila. Paano'y wala namang sakt. Subali't ang pagkawalay +At ¿bakit di sila mamamanglaw? Tunay; sila'y malalakas pa kay sa +humakot sa kanila. Paano'y wala namang sakít. Subali't ang pagkawalay sa mga pinakamamahal sa buhay, ang masabing sila ay may mikrobyo -ng dipterya, ay labis nang makapanglum ng puso. Isa lamang dito ay +ng dipterya, ay labis nang makapanglumó ng puso. Isa lamang dito ay sapat nang sumupil sa kanilang lakas. -Non ay isang hapong mapanglaw. +Noón ay isang hapong mapanglaw. Salamat sa pagdalaw ng ilang mga kasama at kamaganak, ay nababawasan ang kanilang lungkot. @@ -2516,7 +2483,7 @@ tanong ng isa. --Wala. Tumupad lamang sila sa kanilang tungkulin. Dumamay sa kapatid--ang paliwanag ng nakasalamin. ---Tayo ba'y kapatid nila? Hindi naman tayo kasapi?--ang patlang +--Tayo ba'y kapatid nila? ¿Hindi naman tayo kasapi?--ang patlang ng iba. --Oo. Kapatid nila tayo; kasapi man at hindi sa kanilang @@ -2532,7 +2499,7 @@ ang Sangsinukob at lipi niya ang Sangkatauhan.... Ganyan ang itinugon ng ilan at tinapos sa palakpak na pagpuri ng lahat. ---Mga kapatid!--ang malakas na hiyaw na kanilang narinig. +--¡Mga kapatid!--ang malakas na hiyaw na kanilang narinig. Natahimik ang lahat. Sila'y nagsidulog sa durungawan. At mula roo'y napanood nila kung sino ang sumigaw. Isang baliw sa kulungan ng mga @@ -2540,7 +2507,7 @@ sawing palad. Na sa bahay na katapat ng kanilang kinapipiitan. Mula sa durungawan noon ay isang talumpati ang binigkas sa kanila: --Mga kapatid: Itigil ninyo ang pagawit ng galak. Ang dapat magalak -ay ang nasisiyahan sa buhay. Samantalang tayo ay naghihikahos: gipt +ay ang nasisiyahan sa buhay. Samantalang tayo ay naghihikahos: gipít sa lahat ng kailangan; dahop sa salapi; uhaw sa paglaya; ay pawang pighati ang ating dalitin... Sapagka't, sapagka't, sapagka't siyang bagay sa ating kalagayan.... @@ -2561,16 +2528,16 @@ magsigasig ang wala: at ang puso ng maralita ay hindi na tatangis.... --Makamahirap pa!--ang paghanga ng iba. ---Bayan ko--ang hiyaw na naman ng baliw--Kailan pa mapapanatag ang -iyong kapalaran? Habang panahon na ba ang iyong pagtitiis? Talaga -bang isinumpa ka sa kaapihan? Bakit di ka kumilos? Ano ang kabuluhan -ng iyong lakas? Walang kalayaang inililimos! Ang ipinamimigay +--Bayan ko--ang hiyaw na naman ng baliw--¿Kailan pa mapapanatag ang +iyong kapalaran? ¿Habang panahon na ba ang iyong pagtitiis? ¿Talaga +bang isinumpa ka sa kaapihan? ¿Bakit di ka kumilos? ¿Ano ang kabuluhan +ng iyong lakas? ¡Walang kalayaang inililimos! ¡Ang ipinamimigay ay ang kalabisan ng nagbibigay! Ano pa't ang layang inaantay mo, -ay ang labi ng panginoon! Datapwa't alalahanin mong may mga labi, +ay ¡ang labi ng panginoon! Datapwa't alalahanin mong may mga labi, na ni hayop ay tumatanggi.... At ang bayang labi ng kapwa bayan, ay -mahina. Walang kasing hina! Marupok. Walang kasing dupok! Parang -salamin lamang! Sayang ang iyong matatalino! Sayang ang iyong -matatapang! Masdan mo't isa isang nagsisitulog sa libingan! Bakit +mahina. ¡Walang kasing hina! Marupok. ¡Walang kasing dupok! ¡Parang +salamin lamang! ¡Sayang ang iyong matatalino! ¡Sayang ang iyong +matatapang! ¡Masdan mo't isa isang nagsisitulog sa libingan! ¿Bakit di mo samantalahin ang kanilang lakas? Kung ang tao ay sumipot upang makipagagawan sa buhay, ang bayan ay nilikha upang makipaglaban sa karapatan.... @@ -2585,11 +2552,11 @@ nangyayari. Kumuha ng pisi at sa dulo'y itinali ang kanyang panyolitong puti. Inilawit sa rehas. Binayaang iniwagayway ng hangin. At malakas na sinabing: ---Hayan ang watawat ng pagsuko! Hayan ang sagisag ng +--Hayan ang watawat ng pagsuko! ¡Hayan ang sagisag ng pananahimik! Batiin ninyo at igalang. Mahalin ninyo at ibigin. Kung iyan ang ating ilaladlad sa gitna ng digmaan ay unahan tayo ng paghawak. Datapwa't kung pula, tanda ng paglaban, ay nagtuturuan -tayo. Magdarayang tapang!... +tayo. ¡Magdarayang tapang!... Sandaling natigilan. Bago nagpatuloy: @@ -2598,7 +2565,7 @@ ng maliit at api. Nagdidiwang, sapagka't nasisiyahan sila sa kanilang kaliitan at kaapihan. Datapwa't sa malalakas at manglulupig, ang kapangyarihan mo'y hindi makapamayani. Hindi makapamayani, sapagka't di pa sila nabubusog sa kanilang tayog at kadakilaan. Dapat lumaganap -sa lahat ang iyong lakas. Masupil mo nawa ang sangkatauhan!... +sa lahat ang iyong lakas. ¡Masupil mo nawa ang sangkatauhan!... Noon ay papaalis na ang mga dalaw. Nang mapuna ng baliw ang pagyaon ng ilang dalaga, ay maliksing hinigit ang kanyang watawat. Nagpugay @@ -2620,36 +2587,36 @@ sawing lingkod.... Nagpatuloy naman ang baliw; nguni't iba na ang uri ng isinasaad. Ang tinig man ay tinig panambitan na: ---Loleng ng buhay ko! Dolores ng aking kaluluwa! Halika't pawiin mo +--Loleng ng buhay ko! ¡Dolores ng aking kaluluwa! Halika't pawiin mo ang lungkot ng iyong alipin. Dahil sa kagandahan mo, tampok ng pagibig, -ako ay naging mamamatay. Limang buhay ang inutang ko!... +ako ay naging mamamatay. ¡Limang buhay ang inutang ko!... At naghinagpis ng: ---Ay, kapalaran! Napakadilim ng gabi na aking nilalamay! Nakamatay -ako sa di kinukusa! Kaibigang Artemyo, katotong Pastor, +--Ay, kapalaran! ¡Napakadilim ng gabi na aking nilalamay! ¡Nakamatay +ako sa di kinukusa! ¡Kaibigang Artemyo, katotong Pastor, kasamang Labadre, mga kulang palad na naparamay sa aking -kasawian!... Simn! Simn! Simn! Huwag kang mahapis diyan -sa bilibid! Ang pagdurusa mo'y tanda ng iyong pagkamatapat na -katulong! Sa gaya mo, buhay man ay maipagkakatiwala!... Ang kayamanan +kasawian!... ¡Simón! ¡Simón! ¡Simón! ¡Huwag kang mahapis diyan +sa bilibid! ¡Ang pagdurusa mo'y tanda ng iyong pagkamatapat na +katulong! ¡Sa gaya mo, buhay man ay maipagkakatiwala!... ¡Ang kayamanan ko'y manahin mong lahat!... At magdiwang ka ng boong galak.... Nilagot ang salita sa halakhak. Nagpatuloy pa rin: ---Ako si Beteng! Si Silbestre Santos! Limang buhay ang aking -inutang! Apat ang inutas ko ng patalim at isa ang namatay sa takot sa -aking ginawa! Kay Toms ay ako ang pumatay! Hindi si Simon! Palayain -ninyo siya! Si Simn ay kinasangkapan ko lamang sa pagpatay. Si Toms -ang unang tinampalasan ng marahas kong lob! Kay Artemyo, kay Pastor, -kay Labadre, ay ako rin ang pumatay! Si kapitang Andoy man ay namatay -sa pagkasindak sa sakuna! Ano pa't dahil din sa akin! Oo; inaamin +--Ako si Beteng! ¡Si Silbestre Santos! ¡Limang buhay ang aking +inutang! ¡Apat ang inutas ko ng patalim at isa ang namatay sa takot sa +aking ginawa! ¡Kay Tomás ay ako ang pumatay! ¡Hindi si Simon! ¡Palayain +ninyo siya! Si Simón ay kinasangkapan ko lamang sa pagpatay. ¡Si Tomás +ang unang tinampalasan ng marahas kong loób! ¡Kay Artemyo, kay Pastor, +kay Labadre, ay ako rin ang pumatay! ¡Si kapitang Andoy man ay namatay +sa pagkasindak sa sakuna! ¡Ano pa't dahil din sa akin! ¡Oo; inaamin kong limang buhay ang aking utang, kaya't ako na rin ang humanap ng katarungan!... At tinapos ang talumpati sa: ---Pagibig! Pagibig! Itangis mo ang mga sinawi ng iyong lakas at -kapangyarihan!.... Dalaga! Dalaga! Alalahanin mo ang mga nalugmok +--¡Pagibig! ¡Pagibig! ¡Itangis mo ang mga sinawi ng iyong lakas at +kapangyarihan!.... ¡Dalaga! ¡Dalaga! ¡Alalahanin mo ang mga nalugmok dahil sa iyong kagandahan!... @@ -2672,14 +2639,14 @@ noong siya'y nagaaliw at nagpapalipas ng isang mapanglaw na hapon. Oo; doon ay lumalo pa ang lungkot; paano'y naroon si Dolores at dinidilig ng patak ng luha ang kanyang alagang mga tanim. ---Ay!--ang buntong hininga--Kay saklap ng buhay!... +--Ay!--ang buntong hininga--¡Kay saklap ng buhay!... Tinutop ng dalawang palad ang kanyang mukha bago nagpatuloy: --Halos kahapon lamang ay kasalo at kaulayaw ko ang aking Ama, ngayon -ay na sa langit na.... Kay pait gunigunihin! +ay na sa langit na.... ¡Kay pait gunigunihin! -Tinapos sa isang masaklap at malalim na ay!... Ang perlas na luha +Tinapos sa isang masaklap at malalim na ¡ay!... Ang perlas na luha ay naguunahang bumalong sa mga malas ng kaawaawa at sa di kinukusa ay napatanaw sa kaitaasan. @@ -2714,16 +2681,16 @@ sa halamanang yaon, at sa luklukan ding yaon, sila ni Artemyo ay lihim na sumumpa, sa harap ng kanilang dangal at sa ngalan ng kanilang pagkatao. Ang mga puso nila ay kapwa ipinasulat na maging busabos at ipinakilalang panginoon din naman. Ano pa't noon niya binitiwan ang -oo ng kanyang pagibig. At noon din siya pinangakuan ni Artemyo ng +«oo» ng kanyang pagibig. At noon din siya pinangakuan ni Artemyo ng lalong matamis na pagmamahal. Sa ikapagtitibay nito, ay isinanla sa kanya ang isang singsing na hanggang ngayon ay nagniningning pa sa kanyang mga daliri. ---Singsing ng giliw ko! Kaputol na ginto at batong -nagniningning! Hiyas, na tanging pamana sa akin, ng aking panginoon -at buhay! Lalong nadudurog ang puso ko, kung mapanood ka ng aking -malas! Ang nakaraan ay ipinatatanaw mo at ibinabalik mo ako sa aking -kahapon! Sa langit ka na tutubusin ng nagsanla sa iyo!... +--Singsing ng giliw ko! ¡Kaputol na ginto at batong +nagniningning! ¡Hiyas, na tanging pamana sa akin, ng aking panginoon +at buhay! ¡Lalong nadudurog ang puso ko, kung mapanood ka ng aking +malas! ¡Ang nakaraan ay ipinatatanaw mo at ibinabalik mo ako sa aking +kahapon! ¡Sa langit ka na tutubusin ng nagsanla sa iyo!... Tanda ng pagkalunos sa hiyas ng kanyang kasi, ay magiliw na hinagkan ito. Kaya itinirik ang mata sa kalawakan at waring hibang na kinausap @@ -2734,7 +2701,7 @@ ang bumihag sa kanyang puso: Noon ay nagsipotsipot na sa kaitaasan ang mga hiyas ng gabi, ang mga brilyante ng malapad na lambong ng dilim. At sa gitna ng gayong kalungkutan, sa pamamayani ng alingawngaw, ay mga piping hibik na -ay! ang waring nahihigingan. Yaon ang hinagpis ng pusong sapupo ng +¡ay! ang waring nahihigingan. Yaon ang hinagpis ng pusong sapupo ng sakit, ni Dolores na di na mabata ang pait na ipinalalasap sa kanya ng palad.... @@ -2744,13 +2711,13 @@ kanilang dala. Kapwa luksangluksa, nagbabansag ng sakit na nilalasap ng buhay. Marahang nagsisilakad at nakatungong tulad sa mga banal. Sila ay si Dolores at si kapitana Martina. -Si Dolores? Oo. Si Dolores! Si Dolores Balderrama; ang tala sa daang +Si Dolores? Oo. ¡Si Dolores! Si Dolores Balderrama; ang tala sa daang Sagat sa Pako, dalagang nakabighani sa maraming pusong palaboy ng pagibig. Nguni't hindi na siya si Dolores na larawan ng ganda; hindi na siya ang bituing kalaro ng kaligayahan. Siya ngayon ay si Dolores na nagpipighati; ang dalagang yapus ng matinding biro ng kapalaran. -Si kapitana Martina ang kasama? Oo. Ang kapitana Martina! Ang mahal +Si kapitana Martina ang kasama? Oo. ¡Ang kapitana Martina! Ang mahal na asawa ng nasirang kapitang Andoy. Datapwa't hindi na siya ang kapitanang mapagsiste: matandang sa lagi na'y masaya. Siya ngayon ay babaing sapupo ng lungkot, matandang ulila sa galak. @@ -2760,7 +2727,7 @@ Oh, panahon, kay dali mong magbago ng anyo! Noon ay hapong napakalungkot. Sa libingan ay ganap na nagdidiwang ang pananahimik. Pamamanglaw lamang ang doo'y nakapangyayari. Ang mga krus na tanda ng patay ang tanging tanod ng mga nagpapahingalay. May -mangilang ibong nagsisihuni, nguni't ano pa? huning nakapagdadagdag +mangilang ibong nagsisihuni, nguni't ¿ano pa? huning nakapagdadagdag ng lungkot sa mga ulila ng pinakamamahal. Lumapit sila sa libing ni kapitang Andoy. Inilagak ang ilang bulaklak @@ -2773,16 +2740,16 @@ ang mga luha ng kaawaawa. Kay lungkot na panoorin! ---Artemyo!--ang wika--Bayaan mong sa iyong pananahimik ay -paminsanminsang alalahanin ka, ng pusong di nakalilimot! Naging +--Artemyo!--ang wika--¡Bayaan mong sa iyong pananahimik ay +paminsanminsang alalahanin ka, ng pusong di nakalilimot! ¡Naging sawi ka man sa iyong palad, ay dakila ka naman sa alaala ng iyong -iniwan! Diyan na! Diyan na sa bayang payapa awitin natin ang tamis -ng pagibig!... Ang kapalaran ay di matutulan!... +iniwan! ¡Diyan na! ¡Diyan na sa bayang payapa awitin natin ang tamis +ng pagibig!... ¡Ang kapalaran ay di matutulan!... At sa pisngi ng dalaga ay marahang umaagos ang mga patak ng luha; mga luhang pangalaala... -Kay tamis ng kamatayan kung gayon ang pagmamahal ng mauulila!... +¡Kay tamis ng kamatayan kung gayon ang pagmamahal ng mauulila!... @@ -2807,20 +2774,20 @@ Marangal na binibini: Matapos ko pong mabasa at manamnam ang unang supling na ito ng inyong makisig na panulat; matapos kong mapagukulan ng mahabang pagwawariwari, ay agad ko pong isinakamay ang aking pulpol na panitik upang boong -ingat na panalaytayin ko sa maputing papel ang napakalaki ninyng +ingat na panalaytayin ko sa maputing papel ang napakalaki ninyóng napithaya sa dahop kong kaya na katigan ng mga panghuling kurokuro ang napakamahalagang aklat ninyong ito, ang AGAWAN NG DANGAL, na handang iyalok sa lalong may pihikang panlasa, palibhasa'y pagkaing luto sa inyong sariwa at mayamang isipan. -Datapwa't, paano po kaya ang aking gagawin, marangal na binibini, -upang makayari ng isang tunay na eplogo? +Datapwa't, ¿paano po kaya ang aking gagawin, marangal na binibini, +upang makayari ng isang tunay na epílogo? -Purihin ko na lamang po kaya ang pagkaing ito, at sabihin kong +¿Purihin ko na lamang po kaya ang pagkaing ito, at sabihin kong masarap, at sagana sa mga kailangang sangkap, kahi't na may nalalasahan akong anghang at pait? -Inaakala ko pong hindi wasto ang gayon! +¡Inaakala ko pong hindi wasto ang gayon! Sapagka't ayon din po sa pasiya ng isang bantog na polemista, kilalang mangangatha, tanyag na mananagalog at datihang mamamahayag @@ -2830,11 +2797,11 @@ mainam, may dakilang layong mag-alis ng piring sa mata ng hangal, may maningning na mga pangungusap, sagana sa mga palaisipang malalim, busog sa mga pantas na pagkukuro at mayamang mayaman sa pananagalog na tabas Balagtas, sapagka't anya'y isang kalabisan. Ang isang epiloguista -ay katulad din anya ng isang crtico, magpasiya at turulin ang isang +ay katulad din anya ng isang crítico, magpasiya at turulin ang isang bagay na kamalian, bago suriin at hatulan, alalaon baga'y punahin ang mali bago itumpak at ilagay sa dapat kalagyan. -Nguni't ... ito nga kaya ang tunay na eplogo? Iyan ang hindi +Nguni't ... ito nga kaya ang tunay na epílogo? ¡Iyan ang hindi ko mataya! Datapwa't ... para kay Inocencio Dilat ay ganiyan, ganiyang ganiyan. @@ -2843,21 +2810,21 @@ At ... ipalagay na po nating ganiyan na nga. Punahin ko ang lahat ng kamalian; sabihin kong namimilipit ang inyong mga pangungusap; minsang madapilok sa paglalarawan ng lalong mga kailangang ibadha ng inyong panitik; may mga pangyayaring madilim, malabo; may mga -bigkasing kayong hawig sa wikang kastila ingles, ang gayon at +bigkasing kayong hawig sa wikang kastila ó ingles, ó ang gayon at ganito ay di mangyayari, anopa't ang lahat ng kamalian ay isa-isahin kong turulin, suriin, punahin, bago itumpak, at... iwan ang dapat suubin ng kamaniyang, ang dapat purihin, ang dapat itampok sa lalong napakatayog na karangalan, alalaon baga'y sabihin kong mapakla at -hilaw kaya'y mapait at maasim ang inyong ipinalasap na ito sa ating +hilaw ó kaya'y mapait at maasim ang inyong ipinalasap na ito sa ating mga mambabasa, gayong ang katotohana'y, sa kabila naman ng lahat ng -iyan ay mayroong nalalasahang tamis, sarap, linamnam, ay ... ano po +iyan ay mayroong nalalasahang tamis, sarap, linamnam, ay ... ¿ano po kaya ang wiwikain ninyo sa akin? -Hindi po kaya mangunot ang inyong noo at sabihin na ako'y masamang +¿Hindi po kaya mangunot ang inyong noo at sabihin na ako'y masamang epiloguista, kung epiloguista na ngang matatawag kahi't birobiro ang abang kaliitan? -Oh!.. kay laki ng inyong napita; pagkalakilaki... At sa kalakhan, +¡Oh!.. kay laki ng inyong napita; pagkalakilaki... At sa kalakhan, ay hindi ko po tuloy matutuhan kung paano ang aking gagawin upang mapaunlakan ko kayo sa inyong hiling. @@ -2868,18 +2835,18 @@ Laura, na si Itang Balbarin, na tubo sa mapalad na libis ng bundok ng Samat, na siyang kinakitaan niya ng unang liwanag ng araw, na: ang isang epiloguista raw po ay hindi dapat mamuna ni maglahad ng ano mang tutuntunin sa pagsulat, sapagka't, ang isang epiloguista ay -kaibangkaiba anya sa isang crtico. +kaibangkaiba anya sa isang crítico. -May matwid! +¡May matwid! -At, kung ganito nga ay ... paano po kaya ang dapat kong gawin o saang -lands ako tutungo upang makayari ng isang wastong panghuling salita? +At, kung ganito nga ay ... ¿paano po kaya ang dapat kong gawin o saang +landás ako tutungo upang makayari ng isang wastong panghuling salita? -Para kay Inocencio Dilat ay di wast ang ganito... +Para kay Inocencio Dilat ay di wastó ang ganito... At, para kay Itang Balbarin naman ay lalong di tumpak ang gayon. -Alin kaya ang dapat paniwalaan sa kanilang dalawa? Kay laking +¿Alin kaya ang dapat paniwalaan sa kanilang dalawa? ¡Kay laking suliranin! At ... sa suliraning iyan ay para ko pong nakikinikinita sa dalawang @@ -2899,7 +2866,7 @@ at, punahin ang dapat punahin. -Kurokuro! +¡Kurokuro! Ang aklat mo pong ito, Bbg. Cortes, ay isang aklat na tangi sa may layong mag-alis ng kulaba sa pangmalas ng mga hangal, magakay sa lalong @@ -2931,7 +2898,7 @@ himala ng ganda, sa isang Venus. Si Dolores, ang kapatid na bunsong ito, ni Maria Clara, sa Noli Me Tangere, ni Meni, sa Banaag at Sikat, ni Celia, sa Florante at Laura, -at ni Ligaya sa Kristong Magdaraya! ay pinaglupaypay ninyo ang matigas +at ni Ligaya sa ¡Kristong Magdaraya! ay pinaglupaypay ninyo ang matigas na puso sa darang ng maalab na pag ibig; pikitmatang pinatalaktak ninyo sa kaharian ni Kupido at pinahintulutan din ninyong magpamalas sa masinsing tabing ng pagkukunwari sa kanyang hinahangaang binata, @@ -2942,10 +2909,10 @@ binibini, upang magkaroon ng naturalidad ang isang pangyayari na, hindi gaya ng iba nating mangangatha na sa pagnanasang huwag masinagan ng bahagya mang gaspang ang isa sa mga kumakatawan ng kanilang aklat, na sapagka't binigyan na nila sa una ng mga caracter na mahinhin, -mayumi ay pakapipilitin patain inisin ang itinitibok ng puso. +mayumi ay pakapipilitin patain ó inisin ang itinitibok ng puso. At upang patotohanan kong minsan pa sa inyo, na talagang hindi -kamalakmalak na mangyari ang inyong ginawa na sa kahinhinan at kayumin +kamalakmalak na mangyari ang inyong ginawa na sa kahinhinan at kayumián ni Dolores ay paibabawin ninyo ang kagaspangang nililikha ng pag ibig ay ipahintulot ninyong sipiin ko rito ang matwid ng ating Balagtas sa kalakhan at kadakilaan ng ating tinutukoy: @@ -2957,16 +2924,16 @@ sa kalakhan at kadakilaan ng ating tinutukoy: hahamaking lahat, masunod ka lamang. -Ano ang nangyari kay Beteng? +¿Ano ang nangyari kay Beteng? Humigit kumulang na sinasabi sa aklat ninyong ito, na siya, si Beteng -ay wala ng sinikap sa gabi't araw sa lahat ng sandali, kundi +ay wala ng sinikap sa gabi't araw ó sa lahat ng sandali, kundi ang ikalulukso ng dangal ng umagaw sa kanyang langit, sa kanyang paraluman. At, di nga inaksaya ni Beteng ang mahabang panahon at karakarakang isinagawa. Inanyayahan isang araw ang dalawa niyang kaibigan, si Simon at si Pastor at isinangguni ang kanyang maruming nais; datapwa't anong tiwaling pagtitiyap at sa isip at diwa nitong -huli, kay Pastor ay itinanim ninyo, ang damdaming Delfn, ang pusong +huli, kay Pastor ay itinanim ninyo, ang damdaming Delfín, ang pusong Felipe sa "Banaag at Sikat" ng makatang Lope, na sa harap ng matatalim na upasala at marungis na adhika ni Beteng, ay di ninyo pinapagtagal ang puso ni Pastor, pinapanalag ninyo sa mga ulos at taga ng mga @@ -2981,7 +2948,7 @@ ang taksil na dapat pangilagan. Ang taong pumapatay ng pag-dadamayan ng pilipino ay yaon ang kalaban ng bayan. Ang kaluluwang nagtatanim ng pag-iiringan ay siyang uod na sumisira ng laya at pag-asa ng lahat". -Anong ningning ng pagkukuro ni Pastor! +¡Anong ningning ng pagkukuro ni Pastor! At... nakaramdam ng kirot ang dalawang pinagsabihan... @@ -2991,10 +2958,10 @@ nagbibinhi ng pag-iiringan. Ang buhay ko'y aking itinataya lubha pa't ang pag-iiringan ay ipupunla dahil lamang sa inggit sa isang lalaking kinakandong ng palad..." -Ilan kaya sa mga kababayan natin, Bbg. Cortes, ang makapagtataya ng +¿Ilan kaya sa mga kababayan natin, Bbg. Cortes, ang makapagtataya ng buhay sa pagtatanggol ng matwid ng isang tao? -Kay dakila ng inyong paghahaka! +¡Kay dakila ng inyong paghahaka! Matapos magpaalaala ang baliw na si Beteng kay Pastor, na ito'y nasa ibang bahay, ay para ko pang nakikinikinitang nakangiti at hantad @@ -3020,7 +2987,7 @@ sapagka't minsan pa ninyong ipinakilala ang mataos ninyong paggalang at pagmamahal sa wastong matwid. Si Pastor ay nilakipan ninyo ng kislap ng sosialismo ng mga banal na -aral ni Tolstoy, Jaurs at iba pa, na, siya ninyong nais matutuhan +aral ni Tolstoy, Jaurès at iba pa, na, siya ninyong nais matutuhan ng ating mga kababayan. Kusa kong iniwan at babayaan na, marangal na binibini, ang nakaiinggit @@ -3036,7 +3003,7 @@ sa naturang kasayahan, palibhasa'y ang lahat ng iyan ay inaasahan kong sapat nang makapagudyok sa lahat ng makababasa ng aklat na ito, upang putungan kayo ng walang katapusang pagpupuri. -At, kung alinalin ang aking isasakarurukan ng lalong kapurihan? +At, ¿kung alinalin ang aking isasakarurukan ng lalong kapurihan? Wala pong iba Bb. Cortes kundi ang kinawilihan ko ngang paghahaka ni Pastor, na busog na busog ng pagibig sa kanyang mga kababayan, @@ -3049,10 +3016,10 @@ ko na naman, matapos ang ilang paliwanag ang lalong dakilang kurokuro ni Pastor: "Narinig na ninyo--ang saad ni Pastor na linawin natin: hindi raw -dapat bigyan ng tungkulin ang isang dapo. Katwiran, nguni't bakit -nila natitiis ang mga dapong naghahari sa ating bayan? at dapo ba si -Artemio? Ano kung kapangpangan siya? Hindi ba pilipino rin? Maaari -bang magsarili ang tagalog na ang kapangpangan ay hindi? Napakarupok +dapat bigyan ng tungkulin ang isang dapo. Katwiran, nguni't ¿bakit +nila natitiis ang mga dapong naghahari sa ating bayan? at ¿dapo ba si +Artemio? ¿Ano kung kapangpangan siya? ¿Hindi ba pilipino rin? ¿Maaari +bang magsarili ang tagalog na ang kapangpangan ay hindi? ¡Napakarupok na pagkukuro! Ang masasabi ko'y nakikilala ang dapong kapatid din nila, datapwa't hindi nila nakikilala ang tunay na dapong dito'y tumawid. [...] Ngayon at kalahi ay halos sakmalin. Nguni't kung maputi @@ -3062,9 +3029,9 @@ kung nakatalikod". Kay sakit mo pong susugat Bbg. Cortes. Nguni't inaakala kong kailangan ngang ang mga bulok at uod na makasisira sa mabulas na pagkakaisa ay -isa isang lasunin. Patain! +isa isang lasunin. ¡Patain! -Magbinhi nawa ang inyong magandang adhika! +¡Magbinhi nawa ang inyong magandang adhika! Sa gitna ng pagtataka ng hindi mabilang na mga manggagawa sa bahay palimbagan ng pamahalaan na nakuwarentenas dahil sa sakit na di @@ -3076,28 +3043,28 @@ na sagana sa mga katotohanan. At sa wakas ng kanyang maniningning na sinabi, sa huli ng kanyang mga pangarap sa sinasapit ng ating bayan, at pagkakaagwat ng kapalaran ng mayaman sa mahirap, ng pagkakalayo ng mahirap sa mayaman, ay di ko -malirip magpahangga ngayon po, Bbg. Corts, kung bakit naisipisipan +malirip magpahangga ngayon po, Bbg. Cortés, kung bakit naisipisipan ng ulol na si Beteng ang maglawit ng isang panyo at bago sinabi ng makita niyang pinapaspas na ng hangin: -"Hayan ang watawat ng pagsuko! Hayan ang sagisag ng +"¡Hayan ang watawat ng pagsuko! ¡Hayan ang sagisag ng pananahimik! Batiin ninyo at igalang. Mahalin ninyo at ibigin. Kung iyan ang ating ilaladlad sa gitna ng digmaan ay unahan tayo ng paghawak. Datapwa't kung pula, tanda ng paglaban, ay magtuturuturuan -tayo. Magdarayang tapang!" +tayo. ¡Magdarayang tapang!" Subali't sino kaya ang pinatatamaan ng ulol na si Beteng? Kundi ako namamali, ay walang iba kundi ang ibang mga kababayan nating matatapang sa bibig nguni't wala sa gawa. -Napakasasakit na pangungusap! +¡Napakasasakit na pangungusap! -Ang aklat mo pong ito, Bbg. Corts, ay inaasahan kong sa kahalagahan +Ang aklat mo pong ito, Bbg. Cortés, ay inaasahan kong sa kahalagahan ng layunin ay magiging isang bagong tipan na ikapagbabago ng likong kaugalian ng marami. Mga pansin: -Bbg. Fausta Corts: Itulot mo po naman ngayon na ilahad ko ang aking +Bbg. Fausta Cortés: Itulot mo po naman ngayon na ilahad ko ang aking mga puna. Tulad sa akin ng sinabi, na hahalunkatin ko't ibubunyag ang dapat @@ -3115,23 +3082,23 @@ dalawa kong akala, ang inilahad ninyo. Kung hindi ang nakahihiyang pag-aagawan sa karangalan ng ating mga politico ay walang salang ang ligalig sa mga halalan ang inyong tinuligsa. Ganyan ang boo kong sapantaha at marahil ay siya namang sasapantahain ng iba. Datapuwa't -kay laking pakakamali! Agawan pala ng dalawang puso sa isang pain ng +¡kay laking pakakamali! ¡Agawan pala ng dalawang puso sa isang pain ng pag-ibig! Hindi ko po sinasabing malayo ang pamagat sa laman. Hindi po, sa pagka't nalalaman kong may mga taong iba ang pangalan sa asal. Lamang ay ipinagtatapat kong sumala ang aking hula. Sa lahat ng dahon ng AGAWAN NG DANGAL ay pawang makabagong -pananagalog ang aking napun. Sa kabaguhan ay mayroong mga talatang -nagkapilipilipit ang pagkasalaysay. Aywan ko lamang kung sinadyng -pinaikot ng masiglang panulat niny, Bbg. Cortes. +pananagalog ang aking napuná. Sa kabaguhan ay mayroong mga talatang +nagkapilipilipit ang pagkasalaysay. Aywan ko lamang kung sinadyáng +pinaikot ng masiglang panulat ninyó, Bbg. Cortes. -Kung alin alin? Na it po: +¿Kung alin alin? Na itó po: -"Ang maayos na tabas ng mukha ay napapatungan ng maiitm na buhk". +"Ang maayos na tabas ng mukha ay napapatungan ng maiitím na buhók". -Paano po kaya ang bikas ng mukhng yan? Napapatungan ng maiitm na -buhok! Ina ko, kakilakilabot! Marahil ay sumusunong ng maiitim na -buhk at di napapatungan. (Maalaala ko pala.) Hindi rin masasabing +Paano po kaya ang bikas ng mukháng yaón? ¡Napapatungan ng maiitím na +buhok! ¡Ina ko, kakilakilabot! Marahil ay sumusunong ng maiitim na +buhók at di napapatungan. (Maalaala ko pala.) Hindi rin masasabing sumusunong at lalo nang hindi napapatungan; sapagka't lalabas na si Dolores ay panot, paano'y sunong o nakapatong lamang pala ang buhok... @@ -3139,14 +3106,14 @@ Iba naman: "..... sinungkit ..... ang mantekilya....." -Sinungkit? Baka po kinahig? At kung ang sinungkit dito ay hindi mali, +¿Sinungkit? ¿Baka po kinahig? At kung ang sinungkit dito ay hindi mali, ay huwag naman kayong tumawa na sabihin kong "nginalot ang tubig." Isa pa: "Tumayo sa mesa....." -Tumayo sa mesa? Saan tumayo: sa ibabaw po ba ng mesa? Sus! Si +¿Tumayo sa mesa? ¿Saan tumayo: sa ibabaw po ba ng mesa? ¡Sus! ¿Si Dolores, ang mayuming dalaga, ang kaluluwa ng kasaysayang ito, ang tatayo sa mesa? Hindi mangyayari. Bakit noon ay kasalukuyan pa namang sila'y nag aagahan. Baka mayroon pang lalong tumpak na masasabi ang @@ -3159,11 +3126,11 @@ pananagalog na makabago. Pagtutuos: -Anhin ko man pong punahin ang mga katangan ng dakilang panulat ninyo, +Anhin ko man pong punahin ang mga katangían ng dakilang panulat ninyo, binibining Cortes, ay lagi ring nananaig sa aking diwa at isipan ang mga banal na layuning tinutungo ng inyong akda. Ang mga pansin na aking pinuna ay nagiging parang guhit na itim lamang sa isang malapad, -matibay, marilag at napakapinong habi na niyri ng inyong bago nguni't +matibay, marilag at napakapinong habi na niyári ng inyong bago nguni't magiting na panitik. Anopa't nakapagdadagdag lamang ng kainaman ang mangilangilan ninyong bagong ayos ng pananalaysay, sa mahalagang aklat. @@ -3181,10 +3148,10 @@ At talagang marunong kayo sapagka't marunong kayong magpahesus sa inyong aklat. Niwakasan ninyo sa taimtim at kalugodlugod na pagmamahal ni Dolores kay Artemio. Sinabi pa ninyong: -"Kay tams ng kamatayan kung gayn ang pagmamahal ng mauulila!..." +"¡Kay tamís ng kamatayan kung gayón ang pagmamahal ng mauulila!..." -Ak man po, Bbg. Cortes, ay makapagsasabi rin at talagang nais ko na -rin ang mamatay kung may isang Dolores na tatangis sa aking pagyan.... +Akó man po, Bbg. Cortes, ay makapagsasabi rin at talagang nais ko na +rin ang mamatay kung may isang Dolores na tatangis sa aking pagyaón.... Honorato H. de Lara. @@ -3206,19 +3173,19 @@ Taga "Ilog-Beata." - Aklatan g "kami Naman" + Aklatan ñg "kami Naman" - BAKAS G SAMAHAN + BAKAS ÑG SAMAHAN - ang unang - bahagi g kasaysayan g + Ó ang unang + bahagi ñg kasaysayan ñg "KAMI NAMAN" - (Samahan g mahihirap) + (Samahan ñg mahihirap) Sapul sa pagkatatag - hanggang sa wakas g + hanggang sa wakas ñg pamamahala ni G. A. de los Reyes @@ -3226,14 +3193,14 @@ Taga "Ilog-Beata." Bb. Gorgonia de Leon - Ika apat na aklat g aklatan g + Ika apat na aklat ñg aklatan ñg Kami Naman Lupon ng mga Manunulat (1915) - Aklatan g "Kami Naman" 1045, Daang Anak g Bayan (dating + Aklatan ñg "Kami Naman" 1045, Daang Anak ñg Bayan (dating "Crematorio"), Pako, Maynila, K. P. @@ -3246,7 +3213,7 @@ PAUNAWA Ang aklat na ito ay nilimbag sa dalawang ayos: nilimbag na kalakip ng -"Agawan ng Dangal" at nilimbag na may sariling balat takip. Sino +"Agawan ng Dangal" at nilimbag na may sariling balat ó takip. Sino mang magnais na magkaroon ay makabibili sa mga bilihan ng aklat dito sa Maynila, sa halagang isang peseta (P0.20). Ang mga na sa lalawigan ay makapagbibilin sa Aklatan ng "Kami Naman" sa halagang kahati @@ -3260,16 +3227,16 @@ at iba pang may halaga sa "Kami Naman". - BAKAS G SAMAHAN + BAKAS ÑG SAMAHAN - O ANG UNANG BAHAGI G KASAYSAYAN G + O ANG UNANG BAHAGI ÑG KASAYSAYAN ÑG "KAMI NAMAN" - (SAMAHAN G MAHIHIRAP) + (SAMAHAN ÑG MAHIHIRAP) SAPUL SA PAGKATATAG HANGGANG - SA WAKAS G PAGUGULO NI + SA WAKAS ÑG PAÑGUÑGULO NI G. ANGEL DE LOS REYES. Sinulat ni Bb. Gorgonia de Leon. @@ -3281,7 +3248,7 @@ ilaw ng sangdaigdig ay di mang makagitaw sa makapal na ulap sa pangonorin. Nabigo ang mga ibong sa tuwing umaga'y nagpupuri sa bagong liwayway. Walang nasisiyahan sa mga sandaling yaon kung hindi ang mga bulaklak na nagpapakasawa sa ulang hindi tumitila. Noon nasiyahan -ang kanilang uhaw. Ilan kayang puso't kalulwa ang sumusumpa noon sa +ang kanilang uhaw. ¿Ilan kayang puso't kalulwa ang sumusumpa noon sa panahon dahil sa pagkapinsala ng kanilang tipan? Datapwa't nagmasungit man noon ang panahon, ay may isang binatang @@ -3298,17 +3265,17 @@ ang ilang magkakapanalig. At sa pangungulo nga ni G. Dizon, ay sumipot sa silong ng langit ng Pilipinas ang isang bigkis ng kabataang pilipino. Sa mungkahi ni G. Luciano Suarez ay bininyagan ng "Kabataang Sikat". At, palibhasa'y pawang tinitibukan ng isang pusong -uhaw sa dunong at aliw, ang mga nagkakatipong yaon, ay magpalakas at -magpatalino ang pinagsaligan ng pagkabuo ng Samahan. Aralan ang mga +uhaw sa dunong at aliw, ang mga nagkakatipong yaon, ay «magpalakas at +magpatalino» ang pinagsaligan ng pagkabuo ng Samahan. Aralan ang mga pinagkaitan ng ilaw ng dunong at aliwin ang mga ulila sa ligaya, iyan ang tanging layon. At sa gayon ay nayari ang balak ni G. Dizon. Dapat alalahaning kinabukasan ng araw na yaon, ay siyang ika 26 ng Agosto, araw na napakaningning sa dahon ng kasaysayan ng Pilipinas, sapagka't siyang araw ng unang pagsigaw ng kalayaan ng bayang api ng kapwa bayan. -Nang sumund na Linggo, unang araw ng Septiyembre, ay nagpulong na muli +Nang sumunód na Linggo, unang araw ng Septiyembre, ay nagpulong na muli ang mga nagsisigasig sa pagbangon ng "Kabataang Sikat". Sa mungkahi -ni G. Angel de los Reyes, ay binago ang pamagat at pinalitn ng "Kami +ni G. Angel de los Reyes, ay binago ang pamagat at pinalitán ng "Kami Naman". "Kami Naman" ang ipinamagat, sapagka't sa ibabaw ng kalansay ng mga samahang nabuwag na, ang ibig sabihin ay "Kami naman ang magtutuloy ng layong itaguyod ang buhay ng mahihirap sa tugatog ng dangal".... @@ -3334,20 +3301,20 @@ pagdadamayan. Sa gayon, ay hindi pawang kabataan lamang ang yumakap sa "Buhayin ang naghihingngalong pagkakapatiran" ang naging saligan na ng "Kami Naman". At ang naging pananalig ay "Ang hirap ay bunga ng -kapabayaan, at na sa tiyag ang pagtatagumpay". +kapabayaan, at na sa tiyagá ang pagtatagumpay". Kapalaran mandin ang siyang sumubaybay sa bagong pangasiwaan at ng sumunod na Sabado ng pagkahalal sa kanila ay nagtanyag na ng kanilang di karaniwang lakas at magagawa. Sa bahay paaralan sa daang Dart, Pako, ay ginanap ang pagtatanghal ng Samahan. Sa lamayang yaon -ay may apat na raang tao ang dumal. Ilang matatalino at litaw na +ay may apat na raang tao ang dumaló. Ilang matatalino at litaw na mananalumpati ang nagpaningning sa pagdiriwang. (Ang buong tala ng kasayahang yaon ay matutunghayan sa pangalawang aklat ng Aklatang "Kami Naman" na Tuntunin ng Pulong.) -Dahil sa bagyong nanalanta sa Seb noong Oktubre ng 1912, ang "Kami +Dahil sa bagyong nanalanta sa Sebú noong Oktubre ng 1912, ang "Kami Naman" ay nagsimula ng pakikisama sa bayan. Binahaybahay na tinawagan -ang maawaing pus ng pilipino sa Sapote, at lumikom ng isang halagang +ang maawaing pusó ng pilipino sa Sapote, at lumikom ng isang halagang iniabuloy sa mga nasawi. At dahil sa pagkamatay ng ilang angkan ng mga kanayon na kapwa anak-dalita, ay dumulog na naman ang "Kami Naman" sa bahaybahay upang abuluyan ang kapatid na dinatnan ng palad. Dapat @@ -3383,7 +3350,7 @@ kasangkapang ito sa nayong Sapote. Ang munisipyo ng Maynila ay siya namang hinarap ng "Kami Naman". Sunodsunod na daing at kahilingan ang iniharap upang ang nayong kinatatayuan ng Samahan ay ipaayos. Pinilit na maglagay man lamang -ng gripo, sapagka't noon ay nagkakahalaga ng anim limang sentimos +ng gripo, sapagka't noon ay nagkakahalaga ng anim ó limang sentimos ang bawa't dalawang timba ng inumin sa pook na yaon. Bihirang linggo ang walang panawagan sa pitak ng pahayagan sa Maynila. At humangga sa paglalagay nga ng gripo at pagtatakda ng pamahalaan ng apat na @@ -3435,7 +3402,7 @@ papuri. Kung walang karrosa ang "Kami Naman" ay nakalulan naman sa sasakyan ang kanyang mga kinatawan. Datapwa't hindi sa iisang sasakyan lamang kung hindi sa pito o labing apat kaya. At sa loob ng dalawang taon ay labing dalawang ganting pala ang tinamo ng -"Kami Naman". Ano pang sigla ang hahanapin? Ano pang kilos ang +"Kami Naman". ¿Ano pang sigla ang hahanapin? ¿Ano pang kilos ang magagawa? Wala na. Hanggan diyan na lamang talaga ang isang samahan. Kasabay ang pagsisigasig na magtamo ng lalo at lalong karangalan, ang @@ -3521,7 +3488,7 @@ sa kakisigan ng "Kami Naman" ay tinula niya ang kasunod: Hindi ba't ang taong likha ni Bathala ay taglay sa kanyang pagsipot sa lupa ang mga Tuntuni't Batas ng Paglaya? - Kung ito'y totoo: bakit lumuluha + Kung ito'y totoo: ¿bakit lumuluha tayong naririto? Pangarap nga yata lamang ang umasa't maghintay sa wala. @@ -3575,7 +3542,7 @@ ilang tao lamang at di ng boong Samahan. Ang Pangulo at ang Ingatyaman ay kapuwa inupasalaang umano'y mga magnanakaw. Hinubaran ng puri at tinanghal na mga magdaraya. Hindi na kinilala ang pagkatao ng mga nagbintang at pinagbibintangan. Hindi na siniyasat ang kasaysayan -ng isa't isa. Kay taas na ganting pala sa nagpapakamatay sa +ng isa't isa. ¡Kay taas na ganting pala sa nagpapakamatay sa pagtataguyod ng isang Samahan! Sa gayo'y umawit ng tagumpay ang mga sumasamantala sa sigalot. Ang pagkatagpo nila ng babaing lumabag sa kanyang kahinhinan ay siyang nagpatibay sa paguusig na ito. Nguni't @@ -3587,10 +3554,10 @@ ang dapat iyukol sa namamatay sa pagtupad sa kanyang pananalig.... Ipalagay ng ang Pangulong De los Reyes at ang Ingatyamang Malonzo, ay nagkasala; bulagin na natin ang ating dangal at bingihin na natin -ang ating damdamin; aminin ng sila'y nagkamali: ano ngayon? Anong -kapinsalaan mayroon sa Samahan? Ang G. De los Reyes ba at ang -G. Malonzo ang "Kami Naman"? Sila bang dalawa ang bumubuo ng -Samahan? Hindi! Hindi! At ang sumamba sa gayon ay walang pagsampataya +ang ating damdamin; aminin ng sila'y nagkamali: ¿ano ngayon? ¿Anong +kapinsalaan mayroon sa Samahan? ¿Ang G. De los Reyes ba at ang +G. Malonzo ang "Kami Naman"? ¿Sila bang dalawa ang bumubuo ng +Samahan? ¡Hindi! ¡Hindi! At ang sumamba sa gayon ay walang pagsampataya sa kanyang dangal.... Upang pabulaanan pa ang kumalat na balita, na ang "Kami Naman" ay @@ -3634,7 +3601,7 @@ kinilala ni G. Sofronio G. Calderon ang kanilang pagsusumakit. At na ito ang isa niyang lathala na tumutukoy sa: - KAPAKANAN G WIKANG TAGALOG + KAPAKANAN ÑG WIKANG TAGALOG Ito ngang wikang Tagalog, itong wika nina Solima't Lakandula, nila Balagtas at Pilapil, nila Rizal na ngayo'y kasalukuyang @@ -3643,12 +3610,12 @@ ito ang isa niyang lathala na tumutukoy sa: na kumilala ng kasakdalan ng wikang ito, palibhasa'y ang wikang Tagalog ay isang wikang may sariling likas, may sariling ganda, may sariling yaman at isang wikang maipagbabadiya ng tanang saloobin at - damdaming sumasapuso't sip ng tao; anopa't sa katagang sabi, itong + damdaming sumasapuso't ísip ng tao; anopa't sa katagang sabi, itong wikang Tagalog na ating kinamulatan, nilakhan at pinaka kaluluwa ng ating bayan ay may dakilang kapakanan ayon sa pagkakaakma't pagkakabalangkas sa isang paraang tumpak at kagilagilalas. - Sofronio G. Caldern. + Sofronio G. Calderón. Dahil sa talino ng isa sa mga "Bituin" ng "Kami Naman" ang Lupon ng @@ -3656,7 +3623,7 @@ mga Manunulat ay nagkamit ng karangalang sa "Kami Naman" nanggaling ang ikatlo sa mga babaing pilipina na kumatha ng kasaysayan. Iyan ay si Bb. Pascuala Pintor na sumulat ng nobelang "Tagumpay ng Api", na siyang unang aklat na pinalabas ng Lupon ng mga Manunulat. Kung -ano ang "Tagumpay ng Api"? ang isang liham ni G. Aurelio Tolentino +¿ano ang "Tagumpay ng Api"? ang isang liham ni G. Aurelio Tolentino ang dapat sumagot: @@ -3665,7 +3632,7 @@ ang dapat sumagot: "Mahal na binibini: "Tinanggap ko po at pinasasalamatan ang mahalagang handog ninyo sa - akin, isang salin ng inyong matalinong nobelang "Tagumpay ng Ap". + akin, isang salin ng inyong matalinong nobelang "Tagumpay ng Apí". "Kulang ang lahat ng papuring kaya kong sabihin, upang tumbasan ang hiwagang sarap ng aklat na nabanggit. Bukod sa talagang @@ -3676,9 +3643,9 @@ ang dapat sumagot: "Palibhasa'y marami na ang mga nobelang Tagalog; dahil sa mga mahahalaga rin naman ay maitutulad sa isang kuwintas na gintong - sinasagisag ng bagong buhay. Ang "Tagumpay ng Ap", ngayong + sinasagisag ng bagong buhay. Ang "Tagumpay ng Apí", ngayong mapakituhog sa kuwintas na iyan, ay naging pinakamaluningning - na relicariong tinampakan ng makikinang na batong diamante, + na «relicariong» tinampakan ng makikinang na batong diamante, at may mahal na laman sa loob, ang buhay na larawan ng kabaitang nagtagumpay sa dagok ng kapaslangang binigti ng katarungan ng sariling damdamin. @@ -3707,47 +3674,47 @@ kalatas ng isang taga Malabon, Rizal, na si G. Amado Jacinto. Aniya'y nagpapasalamat ng marami. "Rosendo, ang iyong aklat, sa ganang sarili ko, ay dapat mong - ipagkapuri. At bakit? Sapagka't sa aklat mong itong maliit at mura + ipagkapuri. ¿At bakit? Sapagka't sa aklat mong itong maliit at mura lamang ay mayroon kang isang dakilang bagay na matuturo. At ito'y ang pagpapakilala mo sa iba, na ang kahalagahan ng isang katha'y wala sa kapal at sa laki, kundi nasa uri at saka sa layon: uring siyang bilang pinakapagaari ng isang aklat, at layon namang siyang - tunay na ariariang kinapapalamnan ng dagal ng isang kumatha. + tunay na ariariang kinapapalamnan ng dañgal ng isang kumatha. - "Ang uring tinutukoy ko rito gayon ay hindi ang tungkol sa + "Ang uring tinutukoy ko rito ñgayon ay hindi ang tungkol sa kalinisan o karumham ng literatura, kundi ang kung nakapagtuturo - o hindi nakapagtuturo; at ang sa layon nama'y kung mabuti o hndi, - samakatuwid ay kung ang pakinabagan o makinabang lamang. + o hindi nakapagtuturo; at ang sa layon nama'y kung mabuti o híndi, + samakatuwid ay kung ang pakinabañgan o makinabang lamang. - "Kapag ang isang aklat ga'y may uring nakapagtuturo at may + "Kapag ang isang aklat ñga'y may uring nakapagtuturo at may mabuting layon, para sa akin ay sukat na, upang kalugdan kong basahin at hanggang sa purihin pa pati ng kumatha. - "At lalo pa marahil, kung ang kumathang iya'y isang kaibigang - katulad mo! Hindi ba? + "¡At lalo pa marahil, kung ang kumathang iya'y isang kaibigang + katulad mo! ¿Hindi ba? "Tungkol sa pagbabasa ng mga aklat ay aking maipagtatapat sa iyong - ako ga'y mayroon ng kakaibang panglasa kay sa dati, at ang sabi - ko'y ganito, sapagka't hindi na ako nalulugod gayon sa mga Felipe + ako ñga'y mayroon ng kakaibang panglasa kay sa dati, at ang sabi + ko'y ganito, sapagka't hindi na ako nalulugod ñgayon sa mga Felipe Trigo at Eduardo Zamacois, diyan sa mga mapaglarawan at mapaglikha ng mga kuwadrong nakapagpapagalaw ng laman at nakapagpapakalam ng balat, na sa mahinang loob ay sapat makapagdulot ng isang - masidhing pagkakilit; kundi doon na unti-unting nawiwili ang - aking loob sa mga Heberto Spencer at Samanuel Smiles, sa mga No + masidhing pagkakilití; kundi doon na unti-unting nawiwili ang + aking loob sa mga Heberto Spencer at Samanuel Smiles, sa mga Noé Porter at Tomas Stanley. "At dahil sa ganitong pagbabago ng aking hilig, ay huwag ilalaki ng iyong loob na ipalagay at sabihing kong ang aklat mo'y lalo pang kapuri-puri kay sa di iisa't dadalawang naghahalaga riyan ng 40 at 50 sentimos, sa pagka't ang iyo'y nakatutulong sa pagtitipid - ng panahon ng mga samahan kung sila'y may pinagpupulugan, + ng panahon ng mga samahan kung sila'y may pinagpupuluñgan, samantalang ang mga yao'y pawang mga awit ding mistula ng nakalipas - na panahon natin, iba ga lamang ang pagalan, anyo at bihis; + na panahon natin, iba ñga lamang ang pañgalan, anyo at bihis; dapuwa'y sing-isa ring walang nagagawa kundi ang magparami ng - mga pagahas, pilyo, at palalo. + mga pañgahas, pilyo, at palalo. "Iyan ang mga sanhi, kung kaya't baga man may kulang at di mo - binu ang "Tuntunin ng Pulong" na iyong sinulat, ay hinahandugan + binuó ang "Tuntunin ng Pulong" na iyong sinulat, ay hinahandugan din kita ng isang maligayang bati, na kasabay ng pakikikamay ko'y tanggapin mo rito sa tapat, at natatalaga mong kaibigan. @@ -3781,8 +3748,8 @@ ng 1913, baga man nabuhay ng may anim na buwan lamang. Sa mga kasiglahang ito ng mga lupon ng "Kami Naman" ang Samahan ay palaging nakapagwawasiwas ng watawat ng tagumpay sa lahat ng kanyang balak. At man sa tuwing bago siyang panukala, ang mga pahayagan ay -nangagsabing Bagong maningning na dahon na naman ang mapaparagdag -sa hinahangaang kasaysayan ng "Kami Naman". +nangagsabing «Bagong maningning na dahon na naman ang mapaparagdag +sa hinahangaang kasaysayan ng "Kami Naman".» At dapat namang dakilain ang "Kami Naman", palibhasa'y isang samahang nakikipagkapatiran sa lahat, sampu sa mga nagpapakaimbi sa pagpatay @@ -3792,7 +3759,7 @@ lalong marami ang tumpak na pinangatawanan. Diyan natapos ang dalawang taong pamamahala ni G. Angel de los Reyes na nagwagi sa tatlong halalang sunod-sunod sa pagka Pangulo ng Samahan. -Panahon ang humatol sa magiging kapalaran ng mga samahang katulad ng +¡¡¡Panahon ang humatol sa magiging kapalaran ng mga samahang katulad ng "Kami Naman"!!! @@ -3806,361 +3773,4 @@ na nagwagi sa tatlong halalang sunod-sunod sa pagka Pangulo ng Samahan. End of the Project Gutenberg EBook of Agawan ng Dangal, by Fausta Cortes -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK AGAWAN NG DANGAL *** - -***** This file should be named 42851-8.txt or 42851-8.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/8/5/42851/ - -Produced by Tamiko I. Rollings, Jeroen Hellingman and the -Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net -(This file was made using scans of public domain works -from the University of Michigan Digital Libraries.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42851 *** diff --git a/42851-8.zip b/42851-8.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 9a1eae6..0000000 --- a/42851-8.zip +++ /dev/null diff --git a/42851-h.zip b/42851-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 6b919f6..0000000 --- a/42851-h.zip +++ /dev/null diff --git a/42851-h/42851-h.htm b/42851-h/42851-h.htm index ebdc6cd..19066e2 100644 --- a/42851-h/42851-h.htm +++ b/42851-h/42851-h.htm @@ -6,7 +6,7 @@ <meta name="generator" content= "HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> <title>Agawan ñg Dañgal</title> -<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=us-ascii"> +<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=UTF-8"> <meta name="generator" content= "tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> <meta name="author" content="Fausta Cortes"> @@ -866,44 +866,7 @@ width:387px; </style> </head> <body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of Agawan ng Dangal, by Fausta Cortes - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Agawan ng Dangal - -Author: Fausta Cortes - -Release Date: May 30, 2013 [EBook #42851] - -Language: Tagalog - -Character set encoding: ASCII - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK AGAWAN NG DANGAL *** - - - - -Produced by Tamiko I. Rollings, Jeroen Hellingman and the -Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net -(This file was made using scans of public domain works -from the University of Michigan Digital Libraries.) - - - - - - -</pre> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42851 ***</div> <div class="front"> <div class="div1 cover"><span class="pagenum">[<a href= @@ -4996,381 +4959,6 @@ maaaring hindi gumana.</p> </div> </div> - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Agawan ng Dangal, by Fausta Cortes - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK AGAWAN NG DANGAL *** - -***** This file should be named 42851-h.htm or 42851-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/8/5/42851/ - -Produced by Tamiko I. Rollings, Jeroen Hellingman and the -Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net -(This file was made using scans of public domain works -from the University of Michigan Digital Libraries.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - -</pre> - +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42851 ***</div> </body> </html> |